Испания Буржуазиялық - демократиялык, революция жылдарында

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

БІРІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯДАҒЫ ПРОГРЕССИВТІК ЖӘНЕ РЕАКЦИЯЛЫҚ КҮШТЕРДІҢ КҮРЕСІ
1.1. 20.30 жылдардағы Испания ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

1.2. Примо де Ривера диктатурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
ЕКІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ БУРЖУАЗИЯЛЫҚ . ДЕМОКРАТИЯЛЫК, РЕВОЛЮЦИЯ ЖЫЛДАРЫНДА
2.1. 1931.1936 жж. Буржуазиялық . демократиялық революция ... ... ... ... .19

2.2. Республиканың жеңілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
ҮШІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ ЖӘНЕ ФРАНСИСКО ФРАНКО
3.1. Франко режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
3.2. Франко режимінің құлауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
Кіріспе
Қоғамның даму тарихында ХХ ғасырдың 90 жылдары үлкен өзгерiстерден басталды. Еуразия құрлығында ең мықты атанған және коммунизм мен социализм идеяларын Ѕстанып, капитализмге қарсы шыққан тұтас бiр жүйе – Кеңес одағы ыдырады.
Халықаралық аренада жас егемен мемлекеттердiң пайда болуы, халықаралық қатынастар тарихында жаңа бiр кезең болып табылатыны сөзсiз. Дәл осы сәттен бастап бұрынғы кеңес мемлекетi орталықа бағындырылған бүкiл саясаты, экономикасы және нарығы өзiнiң орны мен ролiн анықтай халықаралық қатынастарды дамыту бағытына түседi. Халықаралық байланыстарды дамыту жолына түскен Қазақстан - интеграция барысында Еуропа елдерi мен Азия мемлекетерiмен жақын қарым-қатынас орната бастайды. Олардың iшiнде маңызды болып, табылатын мемлекеттің бірі - Испания.
Қазiргi кезде саяси қолдауы мен экономикалық көмегi және мәдениет саласындағы нәтижелi қарым-қатынастары, мемлекетiмiздiң нарық саясатының дамуына айтарлықтай ықпал жасайтындығына дау жоқ.
Қазақстан Республикасының сыртқы саясатының әр түрлi мәселелерiн зертеу, халықаралық ұйымдарда алатын орны, шетел мемлекеттерiмен жан-жақты қарым-қатынас жасау, негiзiнен Испания мемлекетімен және екi жақтың да даму тенденциясын қатысты мәселелердi сараптау ғылыми және саяси көзқарастар жағынан да актуалды болып табылады. Сондықтан да бұл мемлекеттің өткен тарихын білу және ғылыми тұрғыда зерттеу жұмысы, егеменді еліміз үшін маңызды болып табылады.
Пиреней түбегінде жатқан қазіргі Испанияның тарихы күрделі де қызықты оқиғаларға толы. Б.з.б. II мыңжылдықта мұнда индоевропалық тілде сөйлейтін көптеген тайпалар мекендеген. Олар көбінесе Иберияның Шығыс және Оңтүстік-Шығысын мекендеген. Б.э.д. IX ғасырда финикиялықтар ірі отар Картахена қаласын құрды. Ал, б.э.д. ҮІІІғ. бастап мұнда грек отарлаушылары ене бастайды. Б.э.д. Шғғ. бұл аймақ Рим және Карфаген державалардың бақталас территориясына айналды. Кезінде белгілі Карфаген суфеті Ганнибал осы Иберия территориясынан өтіп, Альпі арқылы Римге жорық жасаған. Ал біздің заманымыздың басында Иберия Рим империясының ірі провинциясына айналып, оның ас-дақыл аймағына айналады. ҮІІғ. бастап Испанияға сарациндер (арабтар) ене бастайды. Испанияның тек орталық және Солтүстік аймақтары арабтардан тәуелсіз болып, оларға қарсы соғысты бастайды. Сол кезең Испания тарихында "Реконкиста" ("Жерді қайтару") кезеңі деп аталған. Реконкиста кезеңі жалпы Испания тарихында ұлы географиялық ашылулардың алғы шарты болып табылады. Испандықтар маврларды Испания территориясынан ығыстыра отырып, Африка территориясына өтеді. Испания теңіз ісінде теңдесі жоқ "жеңілмейтін армадасын" құра алды. Отарлау соғыстарын кеңінен жүргізді. Азор аралдары арқылы Португалиямен бірге әлемді өзара бөлісті.
Кейінгі жаңа заман басында ХҮғ. аяғында Португалияны бүкіл отарларымен қосып алды. Бүкіл Латын Америкасын өздеріне қаратты. Наполеон соғыстары кезінде Европада күшті қарсылық көрсетіп, француз әскеріне күшті соққы беріп, отанын қорғап қалған бірден-бір мемлекет. ХІХғ. соңында Республикалық құрылыс орнату жолында бес бірдей революциядан өтуіне тура келді.
Міне, бұның бәрі испан тарихына қысқаша шолу ғана. Ал қазіргі Испания — Европаның Оңтүстік-Батысында орналасқан, территориясы - 504,78 мың кв.км. алып жатқан мемлекет/1/. Испания Африканың солтүстік жағалауындағы Сеут және Мелилья қалалары, оған жақын жатқан Велес-де-да-Гомер Алу Семас, Чафоринай аралдарын басқарады. Испания 1712 жылғы Утрехт келісімі бойынша Ұлыбритания иемденген Гибралтарға суверенитеттілікті өзіне қайтаруды талап етуде. Астанасы — Мадрид. Ірі қалалары: Барселона, Валенсия, Севилья, Сарагос, Бильбао, Малага. Испания әкімшілік-территориялық жағынан 50 провинцияға бөлінген, оған 17 автономиялық облыстар кірген: Каталония, Баскілер елі, Галисия, Андалусия, Валенсия, Эстремадура, Кастилья, Леон, Кастилья-Ла-Манча, Астурия, Наварра, Мурсия, Риоха, Арагон, Кантабрия, Мадрид, Балеор аралы, Канар аралы. Халқы - 39,6 млн. /1995 жылғы санақ бойынша /2/. Оның ішінде испандықтар, каталондықтар, негізінен олар Солтүстік, Оңтүстік Америкада, Батыс Европада тұрады. Ресми тілі - испан тілі. Елдің кейбір аймақтарында каталон, баскі, галисиялық тілдерді қолдану зандастырылған халқының басым көпшілігі католик дініне табынады. Конституция бойынша шіркеу мемлекеттен бөлінген, олардың арасындағы 1979 жылдан бастап Ватикан реттеп отырады. Ақшасы - песета. Ұлттық мерекесі — 12 қазан — Испан ұлтының күні /Х.Колумбтың 1492ж. Американы ашқан күні/.
Испания — парламенттік монархия. Мемлекет басшысы король.
Тақырыптың өзектілігі. 30-шы жылдардың басында Испания империализм елдері ішіндегі әлсіз болатын. Феодализм сарқыншақтары, іріп-шіріген монархиялық құрылыс, шетел капиталының үстемдігі елдің дамуын тежеді. Бірінші дүниежүзілік соғыста бейтараптық саясат ұстап, соғысушы екі жақпен де сауда жасауы испан буржуазиясы мен помещиктерін байытқанымен Испания феодализм сарқыншақтары сақталған, экономикасына шетел капиталы күшті ықпал ететін аграрлы-индустриалды мемлекет болып қала берді. Соғыстан кейінгі ереуілдер, диктатураның орнауы, басқарушы топтың саяси дағдарысы барлығы 1931 жылдың көктеміне қарайғы революциялық жағдайға алып келе жатқан еді. Біз де осы жылдары бүкіл әлем назарын аудартқан Испания тарихындағы ең бір күрделі және шиеленісті тақырыпты диплом жұмысына негіз етіп алып отырмыз. Кеңестер Одағы еріктілерді жіберсе, фашистік Италия мен Германия ашық көмекке кірісті, ал Америка Құрама Штаттары бейтараптық саясатын жариялады. Әрбір мемлекет өз мемлекеттік мүддесі тұрғысынан қарады. Ал осы кездегі Испанияның өз ішіндегі саяси оқиғалардың өрбуі диплом жұмысында кеңінен қарастырылады.
Тарихнамасы. Екінші дүниежүзілік соғыс карсаңындағы немесе испан революциясының тарихы Кеңестік тарихнамада аз зерттелмеді. Өйткені бұл жерде де идеологиялық күрес жүрді. Испания жерінде фашизмге қарсы күрескен кеңестік еріктілер әрдайым дәріптеліп, мадақталды. Сондай-ақ Кеңес әскери басшыларының естеліктерінде де Испанияда болған уақыттары жөніндегі жазбалар кездеседі. Кейінгі кеңестік әскери қолбасшылар Испаниядағы революцияны өздерінің от пен оқтан өткен, фашизммен күресуде жинақтаған тәжірибелері деп атап өтеді. Маршал Г.К.Жуков үшін Испания тек тәжірибе жинақтау емес, өзін репрессиядан аман алып қалған оқиға ретінде есте қалыпты.
Біз қарастырып отырған кезең өз күрделілігімен де ерекшеленеді сондықтан, испан тарихының мәселелеріне арналып 1979 жылы Москвада жарық көрген еңбектің зерттеліп отырған мәселеге де қосары көп. Дегенмен, Испаниядағы саяси күрестер, партиялар арасындағы тартыс, оппозициялық қозғалыс мәселелері және олардың қалыптасу тарихы Баранова Т.Н., Лукьянова Л.И. еңбектерінде кеңінен аталып өтіледі. Ал 1965 жылы жарық көрген Испания тарихының әлеуметтік-экономикалық мәселелері /3/ деп аталатын еңбек те құнды материалдар көзі болып табылады.
Зерттеліп отырған мәселеге тікелей қатысты Р.Тамамес, Д.Ибаррури еңбектері жарық көрген Р.Тамамес өз отанында болып жатқан саяси оқиғаларға, Франко режиміне өзіндік талдау мен тұжырымдар жасаса, Д.Ибаррури өз еңбегін фашистік режимге қарсы күресуге арнап, "Жалғыз жол" деп атапты/4/.
Сондай-ақ, аталмыш мәселеде 1983 жылы жарық көрген "Современная Испания", 1978 жылғы "История фашизма в Западной Европе", 1977 жылғы "От 18 июля — долгий путь" т.б. еңбектерді екшелеп атап өткіміз келеді/5/.
II дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Испания тақырыбы тереңірек зерттеуді, нақтылы тұжырымдарды қажет ететін тақырып болғандықтан ол әлі де зерттеле береді деп білеміз.
Диплом жұмысының мақсатын төмендегі оқиғалар тарихын талдау арқылы көрсеткім келеді.
- Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік-саяси қатынастар,
- екі соғыс аралығындағы прогрессивті және реакциялық күштердің күресі,
- буржуазиялық-демократиялық революция, республикандық төңкеріс, Халық майданының құрылуы,
- Франко режимі, режим құлауы мәселерін жан-жақты сарапқа салып, талдау диплом жұмысының басты мақсаты болып табылады. Диплом жұмысы хронологиялық ауқымы жағынан тек екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Испания тақырыбымен шектелмейді. Олай болған жағдайда тақырыпты ашу мүмкін болмаған болар еді.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы Кіріспе, үш тарау, (әр тарауда екі параграфтан), қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспе бөлімде Испанияның өткен тарихына қысқаша тоқталып, шолу жасадық. Сондай-ақ кіріспеге қойылатын талаптарға сай тақырып өзектілігі, мәселенінің зерттелу дәрежесі, яғни тарихнамасы берілді. Диплом жұмысының мақсаты айқындалды. Ал негізгі тарау жұмыстың мазмұының айқындайды. Сондықтан бірінші тарау "Испаниядағы прогрессивтік және реакциялық күштердің күресі" деп аталып, өз кезегінде "20-30 жылдардағы Испания" және "Примо де Ривера диктатурасы" деген параграфтарға бөлінді. Бірінші тарау соғыстан кейінгі Испанияның әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуы мәселелеріне және Примо де Ривераның басқару кезеңіндегі жүргізілген іс-шараларға кеңінен тоқталады. Екінші тарау "Испания буржуазиялық-демократиялық революция жылдарында" деп аталады. Тарау негізінен "1931-1936 жж. буржуазиялық-демократиялық революциясы" және "Республиканың құлауы" мәселелерін қарастырады. Ал соңғы "Испания және Ф.Франко" аталатын үшінші тарау "Франко режимі" және "Франко режимінің күйреуі" деген параграфтан құралып, Испанияның 30-70 қамтыған саяси оқиғалар кезеңін аяқтайды. Жұмыс соңында қорытынды жасалып, пайдаланылған әдебиеттер тізімі беріледі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Красиков А. Испания и мировая политика. Полвека дипломатической истории. М., 1989.,с.30-35. Страны мира. М.,1997
2.Проблемы испанской истории. М., 1979; с.67-75.
3.Баранова Т.Н.,Лукьянова Л.И. Испания: истоки и соверменные тенденции оппозиционного движения. М., 1977; Социально-экономические проблемы истории Испании. М., 1965. с.55.
4.Тамамес Р. Республика. Режим Франко. Мадрид, 1973; Ибаррури Д. Единственный путь. М., 1962, с.455.
5. История фашизма в Западной Европе. М., 1978; Современная Испания. М.,1983; Пожарская С. От 18 июля-долгий путь. М.,1977.
Бірінші тарау
1. Новейшая история. 1917-1939. М.,1958.с. 243.
2. сонда, с.244.
3. Международное рабочее движение. М.,1980. с.- 162.
4. Современная Испания. М.,1983,с. 82.
5. Испанская революция 1930-1931 гг. и "Двухлетие реформ" (1932-1933) М.2002.с.83.
6. Баранова Т.Н., Лукьянова Л.И. Испания: истоки и соверменные тенденции оппозиционного движения. М., 1977. с.122.
7. Всемирная история. Т.ІХ. М.,1954. с.384.
8. Сонда с.384.
9. Тамамес Р. Республика. Режим Франко. Мадрид, 1973.с.235.
10. История фашизма в Западной Европе. М., 1978. с.48.
11. Современная Испания. М.,1983.с.128.

Екінші тарау
1. Новейшая история. 1917-1939. М.,1958. с. 262.
2. сонда,с.263.
3. Международное рабочее движение. М.,1980.с.41.
4. Всемирная история. Т.ІХ. М.,1954. с.467.
5. В.В. Загладин. Современная Испания. М.1993,с.169.
6. Современная Испания. М.,1983, с.124.
7. сонда, с.92.
8.И. Кудрин. Испанцы у себя дома. М.,1994.с.13.

Үшінші тарау
1. За рубежом, 1976, №16, -12 бет.
2. Пожарская С.П. Генералиссимус Франко и его время. – Новая и новейшая история, 1990, № 6., Тамамес Р. Республика. Режим Франко. Мадрид, 1973, с.356-357.
3. Ибаррури Д. Единственный путь. М., 1962, -455 бет.
4. Кныркова Ж.Ю. Последний западноевропейский диктатор Франсиско Франко. – В кн.: Исторические портреты: неизвестное об известных. М., 1993
История фашизма в Западной Европе. М., 1978, -469 бет.
5. Проблемы испанской истории. 1979. М., 1979. 103 бет.
6. Баранова Т.Н., Лукьянова Л.И. Испания: истоки и соверменные тенденции оппозиционного движения. М., 1977., 118-120 бет.
7.Социально-экономические проблемы истории Испании. М.,1965,
312 бет.
8.Современная Испания. М.,1983, 22-бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................3
БІРІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯДАҒЫ ПРОГРЕССИВТІК ЖӘНЕ РЕАКЦИЯЛЫҚ КҮШТЕРДІҢ КҮРЕСІ
1. 20-30 жылдардағы
Испания.....................................................................
........9
2. Примо де Ривера
диктатурасы.................................................................
....14
ЕКІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ ... - ... ... ... ... жж. ... - ... революция.................19
2. Республиканың
жеңілуі.....................................................................
................31
ҮШІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ ЖӘНЕ ФРАНСИСКО ФРАНКО
3.1. Франко
режимі......................................................................
........................35
3.2. Франко режимінің
құлауы......................................................................
...39
Қорытынды...................................................................
.............................46
Қосымша.....................................................................
..........................................48
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
........49
Кіріспе
Қоғамның даму тарихында ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... құрлығында ең мықты атанған және коммунизм мен социализм
идеяларын Ѕстанып, капитализмге қарсы шыққан тұтас бiр жүйе – ... ... ... жас егемен мемлекеттердiң пайда болуы, халықаралық
қатынастар тарихында жаңа бiр кезең болып табылатыны сөзсiз. Дәл осы ... ... ... ... ... ... бүкiл саясаты,
экономикасы және нарығы өзiнiң орны мен ... ... ... ... ... ... Халықаралық байланыстарды дамыту
жолына түскен ... - ... ... ... ... мен ... жақын қарым-қатынас орната бастайды. Олардың iшiнде маңызды
болып, табылатын ... бірі - ... ... ... ... мен ... ... және мәдениет
саласындағы нәтижелi қарым-қатынастары, мемлекетiмiздiң нарық саясатының
дамуына айтарлықтай ықпал жасайтындығына дау жоқ.
Қазақстан ... ... ... әр түрлi мәселелерiн
зертеу, халықаралық ұйымдарда алатын орны, шетел ... ... ... ... ... мемлекетімен және екi жақтың да даму
тенденциясын қатысты мәселелердi сараптау ғылыми және саяси ... да ... ... ... ... да бұл мемлекеттің ... білу және ... ... ... ... ... ... үшін
маңызды болып табылады.
Пиреней түбегінде жатқан қазіргі Испанияның ... ... де ... ... ... II мыңжылдықта мұнда индоевропалық тілде ... ... ... Олар ... ... ... және Оңтүстік-
Шығысын мекендеген. Б.э.д. IX ... ... ірі отар ... құрды. Ал, б.э.д. ҮІІІғ. бастап мұнда грек отарлаушылары ене
бастайды. ... Шғғ. бұл ... Рим және ... державалардың бақталас
территориясына айналды. Кезінде белгілі Карфаген суфеті Ганнибал осы Иберия
территориясынан ... ... ... ... ... ... Ал біздің
заманымыздың басында Иберия Рим ... ірі ... ... ... ... ... ҮІІғ. бастап Испанияға ... ене ... ... тек орталық және Солтүстік аймақтары
арабтардан тәуелсіз болып, оларға қарсы соғысты бастайды. Сол кезең ... ... ... ... ... деп ... ... жалпы Испания тарихында ұлы географиялық ашылулардың алғы шарты
болып ... ... ... ... ... ығыстыра
отырып, Африка территориясына өтеді. Испания теңіз ісінде ... ... ... құра ... ... ... кеңінен жүргізді.
Азор аралдары арқылы Португалиямен бірге әлемді өзара бөлісті.
Кейінгі жаңа заман басында ХҮғ. ... ... ... ... ... Бүкіл Латын Америкасын өздеріне қаратты. Наполеон соғыстары
кезінде Европада күшті қарсылық көрсетіп, француз ... ... ... ... қорғап қалған бірден-бір ... ... ... ... орнату жолында бес бірдей революциядан ... ... ... бәрі ... тарихына қысқаша шолу ғана. Ал қазіргі Испания
— Европаның Оңтүстік-Батысында орналасқан, территориясы - 504,78 мың ... ... ... ... ... солтүстік жағалауындағы Сеут
және Мелилья қалалары, оған жақын жатқан Велес-де-да-Гомер Алу ... ... ... Испания 1712 жылғы Утрехт келісімі бойынша
Ұлыбритания иемденген Гибралтарға ... ... ... ... ...... Ірі қалалары: Барселона, Валенсия, Севилья,
Сарагос, Бильбао, Малага. Испания әкімшілік-территориялық ... ... ... оған 17 ... облыстар кірген: Каталония,
Баскілер елі, Галисия, ... ... ... ... ... ... Наварра, Мурсия, Риоха, Арагон, Кантабрия,
Мадрид, Балеор аралы, ... ... ... - 39,6 млн. /1995 ... ... /2/. Оның ... испандықтар, каталондықтар, негізінен олар
Солтүстік, Оңтүстік Америкада, Батыс Европада тұрады. Ресми тілі - ... ... ... аймақтарында каталон, баскі, галисиялық тілдерді қолдану
зандастырылған халқының ... ... ... дініне табынады.
Конституция бойынша ... ... ... ... ... ... ... Ватикан реттеп отырады. Ақшасы - песета. Ұлттық мерекесі — 12
қазан — ... ... күні ... 1492ж. ... ашқан күні/.
Испания — парламенттік монархия. Мемлекет басшысы король.
Тақырыптың өзектілігі. 30-шы ... ... ... ... ішіндегі әлсіз болатын. Феодализм сарқыншақтары, ... ... ... ... үстемдігі елдің дамуын тежеді.
Бірінші дүниежүзілік соғыста бейтараптық ... ... ... екі ... ... ... ... буржуазиясы мен помещиктерін байытқанымен Испания
феодализм сарқыншақтары сақталған, экономикасына шетел капиталы күшті ықпал
ететін аграрлы-индустриалды мемлекет ... қала ... ... ... ... ... ... топтың саяси дағдарысы барлығы
1931 жылдың көктеміне қарайғы революциялық жағдайға алып келе жатқан еді.
Біз де осы ... ... әлем ... ... ... ... ең бір
күрделі және шиеленісті тақырыпты диплом жұмысына негіз етіп алып ... ... ... жіберсе, фашистік Италия мен ... ... ... ал ... ... ... бейтараптық саясатын жариялады.
Әрбір мемлекет өз мемлекеттік мүддесі тұрғысынан қарады. Ал осы ... өз ... ... ... ... ... жұмысында кеңінен
қарастырылады.
Тарихнамасы. Екінші дүниежүзілік соғыс карсаңындағы немесе ... ... ... ... аз ... Өйткені бұл
жерде де идеологиялық күрес жүрді. Испания жерінде фашизмге қарсы күрескен
кеңестік еріктілер әрдайым ... ... ... Кеңес әскери
басшыларының естеліктерінде де ... ... ... ... ... ... кеңестік әскери қолбасшылар Испаниядағы
революцияны өздерінің от пен ... ... ... ... ... деп атап өтеді. Маршал Г.К.Жуков үшін Испания тек тәжірибе
жинақтау емес, өзін репрессиядан аман алып ... ... ... ... ... отырған кезең өз ... де ... ... тарихының мәселелеріне арналып 1979 жылы Москвада жарық
көрген еңбектің зерттеліп отырған мәселеге де ... көп. ... ... ... ... ... ... оппозициялық
қозғалыс мәселелері және олардың қалыптасу тарихы Баранова Т.Н., Лукьянова
Л.И. еңбектерінде кеңінен аталып өтіледі. Ал 1965 жылы ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелері /3/ деп аталатын еңбек те
құнды материалдар көзі болып табылады.
Зерттеліп отырған ... ... ... ... ... ... көрген Р.Тамамес өз отанында болып жатқан саяси оқиғаларға,
Франко режиміне өзіндік талдау мен тұжырымдар жасаса, ... өз ... ... ... ... ... ... жол" деп атапты/4/.
Сондай-ақ, аталмыш мәселеде 1983 жылы жарық көрген "Современная Испания",
1978 жылғы "История фашизма в Западной ... 1977 ... "От 18 июля ... ... т.б. ... екшелеп атап өткіміз келеді/5/.
II дүниежүзілік соғыс ... ... ... ... нақтылы тұжырымдарды қажет ететін тақырып болғандықтан ол әлі де
зерттеле береді деп білеміз.
Диплом жұмысының мақсатын ... ... ... ... арқылы
көрсеткім келеді.
- Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік-саяси қатынастар,
- екі соғыс ... ... және ... ... күресі,
- буржуазиялық-демократиялық революция, республикандық төңкеріс, Халық
майданының ... ... ... ... ... ... жан-жақты сарапқа
салып, талдау диплом жұмысының басты мақсаты болып табылады.
Диплом ... ... ... ... тек екінші
дүниежүзілік соғыс ... ... ... Олай ... ... тақырыпты ашу мүмкін
болмаған болар еді.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом ... ... үш ... ... екі ... қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
тұрады. Кіріспе бөлімде Испанияның өткен тарихына қысқаша тоқталып, шолу
жасадық. ... ... ... ... сай ... ... зерттелу дәрежесі, яғни тарихнамасы берілді. Диплом жұмысының
мақсаты айқындалды. Ал ... ... ... ... ... ... тарау "Испаниядағы прогрессивтік және реакциялық
күштердің күресі" деп аталып, өз ... "20-30 ... ... ... де Ривера диктатурасы" деген параграфтарға бөлінді. Бірінші тарау
соғыстан кейінгі Испанияның ... және ... ... және ... де ... басқару кезеңіндегі жүргізілген іс-
шараларға кеңінен тоқталады. Екінші тарау ... ... ... ... деп ... Тарау негізінен "1931-1936
жж. буржуазиялық-демократиялық революциясы" және "Республиканың құлауы"
мәселелерін қарастырады. Ал ... ... және ... ... үшінші
тарау "Франко режимі" және "Франко режимінің ... ... ... Испанияның 30-70 қамтыған саяси оқиғалар кезеңін аяқтайды. Жұмыс
соңында қорытынды жасалып, пайдаланылған әдебиеттер тізімі беріледі.
БІРІНШІ ... ... ЖӘНЕ ... ... 20-30 ... Испания.
1914-1918 жылдардағы бірінші дүниежүзілік ... ... ... бейтараптық саясатты елдің буржуазиясы мен помещиктері баю үшін
пайдаланды. Соғысушы екі ... да ... ... азық-түлік
тапсырыстарын орындау зор пайда келтірді. Елдің экономикасында өнеркәсіптің
үлесі артты: ... ... 500 млн. ... ... жаңадан 500 кәсіпорын
ашылды. Көмір өндіру 67% өсті, металлургия әсіресе болат ... ... Ірі ... ... және ... ... ... өсті. Бурбон
монархиясының сүйеніші болып есептелінетін ... ... ... ... жер ... аристократия мен шіркеу
князьдерінің мүдделеріне қарағанда көбірек санасатын болды.
Осындай жетістіктерге қарамастан Испания әлі де ауыл ... ... ... және ... ... дамыған артта
қалған ел болып қала берді. ... ... ... дамуын шетел,
әсіресе ағылшын капиталы тұлшалады. Өйткені ағылшын капиталы ... ... ... ... ... ... қарапайым халықтың жағдайы Испания соғыс кезінде
бейтараптық саясат ұстанғанымен де ауыр болды. 1914-1918 жылдары азық-түлік
пен өнеркәсіп товарларының ... 107% ... ал ... ... ... ... ... қойды/2/. Испанияның африкандық отарларындағы
халықтың жағдайы адам төзгісіз болды. Соғыс ... ... ... ... тапсырыстарын орындаған жүздеген завод-фабриклар ... ... ... күрт ... песета 25% құнсызданды. Соғыс,
соғыстан кейінгі дағдарыс жұмысшыларды тым күйзелтіп кетті. ... елді ... ... ... ... ... 1918 жылы - ... 900, 1920 жылы - 1060 ереуіл болып өтті. ... ... ... ... көбейді. Егерде 1918 жылы 109 мың адам болса, жылы 245 мыңға
жетті/3/. Жұмысшылар ... ... ... ... ... жоюды талап етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Ресейдегі
Қазан революциясының әсерінен 1918-1920 жылдары ғасырлар бойы ... ... ... езіп ... ... ... да бой ... орын алған қозғалыстың ең ... бірі ... ... ... ... энергиясымен жабдықтайтын Канадиенс
электр компаниясы жұмысшыларының ереуілдері еді. Ереуіл 1919 жылы ... ... ... ... ... ... басталды. Көп
ұзамай ереуілшілдерге Каталонияның барлық фабрикаларының тоқымашылары
қосылды. Үкімет Каталонияға қоршау жағдайын ... ... ірі ... ... мен ... ... ... тоқтатуға тырысты.
Дегенмен жұмысшылардың табандылығы кәсіпкерлерді шегінуге мәжбүр етті.
Кәсіпкерлер ереуілшілердің бәрін ... ... ... шыққан күндеріне
ақы төлеуге, жалақының төменгі минимумын белгілеуге уәде ... ... осы ... ... ... 24 ... қайтадан
жалпы ереуіл жарияланды. Осы жылдары испан жұмысшы табының ... ... ... конфедерациясының 1914 жылы 100 мың мүшесі ... ... жылы 1200 мың ... ... ... ... ... еңбекшілердің
Жалпы одағы 1920 жылы 200 мыңнан астам жұмысшыларды біріктірді, ол ... екі есе ... ... ... реформистік және анархист-
синдикалистік идеология мен ... ... ... ... ... ... ... Реформистер монархия мен кәсіпкерлердің іскерлік
ынтымақтастығы туралы насихаттап, таптық күрестен бас тартты. Анархист-
синдикалистер ереуілдік ... ... ... жұмысшыларды саяси
күрестен аулақтатты. Осының салдарынан табандылығына қарамастан ... ... жете ... ... ... мен шаруаларының күресі Каталонияда, Басконияда,
Галисияда ұлт-азаттық ... ... әсер ... ... оның ... ... ... көп адамдық митингілерге студенттер,
жұмысшылар қатысып, автономия беруді ... ... 1919 жылы төрт ... ... ... ... ... Каталонияға автономия беру
мәселесі бойынша үкіметке петиция тапсыру туралы сайлау жүргізілді.
Қауымдық ... ... 97-і ... ... дауыс берді/4/. Бірақ оны
үкімет қабылдамады.
Ұлт-азаттық қозғалыс ... да кең өріс ... 1918 жылы ... ... парламентінде баскі провинцияларына автономия құқық
беруді талап етті. 1919 жылы бұл првинциялар ... ... ... ол
білім беру, денсаулық және жергілікті жерде жол салу құрылысы ... ... 1918 жылы ... ... ... ... ... автономия беру
туралы король Альфонс ХІП-ден бірнеше рет өтінді, бірақ ешқандай ... ... ... ... ұлт-азаттық
қозғалысын орта және ұсақ буржуазия басқарды. Буржуазия ұлттық аудандардың
қалық бұқарасының қозғалысын Испания ... ... және ... үшін жалпы күрсетен оқшаулауға тырысты.
Қазан революциясының, большевиктік партияның ... 1920 жылы ... ... ... жастар федерациясының жиналысында Испания
коммунистік партиясы құрылды/5/. Испания коммунистік партиясы құрылған соң
да, анархистер мен ... ... ... ... ... болды. Осы жағдай көп жылдар бойы экономикалық және ... ... ... ... ... ... кері ... тигізді.
1920 жылды екінші жартысында консерватор Дато басқарған либералдар
мен консерваторлардың коалициялық үкіметі халықтың ... ... ашық ... ... 1920 жылы ... ... Каталонияға
генерал Мартинес Авидоны азаматтық губернатор, генерал Арлегиді полицияның
бас ... етіп ... Олар өз ... ... ... 64 ... тұтқындау мен жұмысшылардың белсенді
топтарына қастандық істеуден бастады/6/. Олардың оғынан республикандық ... ... ... сияқты демократиялық лидерлер қаза тапты.
Испанияның ... ... ... мен олардың ұйымдарына қарсы террор
басталды. Басқарушы топ ... ... ... ... ... наурыз 192 жылы анархистер министрлер Кеңесінің төрағасы ... ... Жаңа ... ... ... ... ... басқарды. Бірақ та бұл үкіметте билік басында ұзақ ... 1921 ... ... ... ... ... ... соғыста испан
әскерінің жеңілуіне байланысты саяси дағдарыстың ... ... ... кетуге мәжбүр етті.
Альендесаласар орнын консерваторлар партиясының екінші лидері Маура
басты. Ол ... ... жете білу ... ... ... ... ... халық қозғалысы толастамады. Компартияның
шақыруы бойынша Мароккодағы соғысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... арқылы Мароккоға әскер жіберу
жоспары іске аспай ... ... ... айыптысы король Альфонс және
оның жақындары деп тексерген комиссия дәлелдегенде, саяси ... одан ... ... ... бурбондар монархиясын қолдап отырған либералдық
және консервативтік партияларға сокқы болып ... 1922 жылы ... ... ... ... сол жылдың желтоқсанында либерал-демократ
Гарсиа Прието бастаған үкімет ... ... мен ... ... ... ... ... 1922 жылдың мамыры мен тамызы арасында 25 мыңнан астам астуриялық
шахтерлар жалақының азаюы мен жұмыс ... ... ... бас ... ұраны "Бірде бір сантим кем және бір ... ... ... ... Бильбао металлургтерінің 20 мың адам қатысқан үлкен ... ... 1923 жылы ... күресі барған сайын жанданды. Егер де
1922 жылы 120 мың адам ... 487 ... ... 1923 жылы тек ... 218 мың адам ... 458 ... болды. Әскерде де антимилитаристік
қозғалыс өсті. Тамызда Малагада ... ... ... батальон
көтеріліс жасады. Осындай көтеріліс Гранаде мен Севильеде де болып өтті.
Алайда жұмысшы қозғалысы ... ... ... жоқ коммунистік
партия саны жағынан аз әрі әлсіз еді. Осы ... ірі ... ... ... әскерилер мен шіркеу үстемдіктің ашық террорлық
түріне көшті.
1.2. ... де ... ... жұмысшы қозғалысын басу үшін ... ... ... ... ... ... хунтасын",
Каталония буржуазиясының қаруланған отрядтарын, жастардың "Рекете" атты
монархиялық ұйымдары т.б. с.с. Осындай наразылық ... ... ... және
Анволь жанындағы жеңілістің себебін тексерудің қорытындысы елде тек ... ... қана ... ... ... әрекетін де
жандандырды. Басқарушы буржуазиялық реакцияшыл топтар бірқатар реакциялық
іс-шаралар жүргізді. ... ... ... болған өнеркәсіп
орталықтарына реакциялық ... жаңа ... ... ... ... жойды. Стачкаларға қатысушылар қатаң
репрессияларға ... ... ... ... Республикандық
топтардың өкілдері қуғындалды.
Алайда, реакция революциялық қозғалыс күшін тоқтата алмады. Елдің
бұқара ... ... ... ... өсе берді.
Саяси дағдарыстың шиеленісуіне үкіметтің ... ... ... ... Ол ... империализмнің әлсіздігін көрсетіп берді. Рифтер ұлт-
азаттық қозғалысын басу әрекетін ... ... ... ірі жеңілістерімен
аяқталды. 1922 жылы ерікті Риф республикасы жарияланды. Халық бұқарасы
отарлық ... ... ... талап етті. Бірқатар қалаларда
ереуілдер басталды. ... мен ... ... бөлімдер толқулары өтті.
Жаңа күшті қозғалыс үкіметтің бірқатар конституциялық кепілдікті қалпына
келтіруге реакциялық ... ... ... ... ... ... берілді. Бұл аздаған реформалар саяси дағдарысты
жеңілдете алмады. Стачкалық қозғалыс өсе берді. 1923 жылы 211 ... ... 210568 ... ... ... бас ... ... берді. Кортестерге
сайлау либералдық топтарға жеңіс алып келді.
Феодалдық-клерикалдық топ және ... елді ... ... жол ... биліктерін сақтап қалды. 13 қыркүйек 1923
жылы Каталония әскери округінің қолбасшысы генерал Мигель ... де ... мен ... ірі ... ... Барселонада өкіметті басып
алды.
ПРИМО ДЕ РИВЕРА. Примо де ... ...... ... ... де Эстелья /dе Еstella/, Мигель /8.1.1870-16.III.1930/ -
Испанияның мемлекеттік қайраткері, генерал. 1893, 1909-1913 жылдардағы
Мароккода, 1895 жылы ... 1897 жылы ... ... ... 1902 жылы Барселонадағы жұмысшы қозғалысын басуды басқарған. 1915-
1917 жылдары ... ... ... онан соң ... ... 1922-1923 жылдары Каталонияда әскери округты басқарған, генерал-
капитан/7/.
14 қыркүйекте король Альфонс XIII католиктік шіркеу, генералитет ... ... мен ... ... ... ... ... реакциялық генерал Примо де Ривераға беруге келісті. Үкімет
отставкаға кетуге мәжбүр болды, ... ... ... де ... ... XIII ... билігін өз қолымен тапсырды. Өкімет билігін қолына
алған Примо де Ривера үкімет ... ... мен ... құрылған
әскери директория құрды. Ішкі істер министрі болып ... ... ... ... Мартинес Анидо тағайындалды. Ерекше ... ... ... кортес таратылды, жергілікті жерлерде билік
әскери губернаторларының қолына көшті. ... ... ... ел ... дағдарысқа ұшырап отырғанын мәлімдеп, бұрынғы тәртіптерді
түбірімен жойып, жаңарту жүргізуге уәде берді. Ол ... ... ... ... ... тиым салу; КПИ, НКТ
заңнан тыс; қатаң цензура енгізу; муниципалиттерді тарату; өкілдіктер /суд
присяжных/ сотын жою т.б. с.с. ... ... ... ... ету ... ... ... Анволь жанындағы жеңіліс жөнінде тергеуді
тоқтатты. Халықты өз ... ... үшін ... ... атты фашистік
партияны құрды, Муссолини тәріздес корперативтік жүйе ... ... ... ұран көтеріп, ол автономиялық қозғалысты болдыртпауға
тырысты, каталон, баск, галисий тілдерінде ... ... ... ... ... режимнің орнауы дүниежүзілік капитализм дамуының
уақытша тұрақтану кезеңіне тұспа-түс келді. Барлық капитализм елдерінде,
оның ішінде Испания да ... ... ... ... Испанияда
диктатордың жүргізген саясаты жартылай феодалдық құрылымды ... ... ... көздеді.
Примо де Ривераның әскери-фашистік диктатурасы католиктік ... және ірі ... ... ... ... Ол шетел
капиталымен тығыз байланысты болды. Елде әскери жағдай жарияланып, ... ... ... әскерилермен ауыстырылды. Елдегі басқарудың
негізгі кетіктері реакциялық әскерилер қолына өтті. Католиктік шіркеудің
ықпалы өсті. ... және ... ... ... органдары
таратылды.
Әскери-фашистік диктатураның сыртқы саясаты агрессорлық-империалистік
сипатта болды. 1924 жылы Примо де Ривера испандық Мароккодағы ұлт-азаттық
қозғалысты ... ... ... ... ... күшті қарсылық көрсетті. Тек
1926 жылдың ... ғана ... ... ... империалистер көмегімен
және көтерілісші көсемдердің сатқындығы арқасында ғана жеңіске жете алды.
Примо де ... ... ... өз ... шеше ... ... ... арасында бірігіп қимылдау жөнінде келісім болғаннан кейін барып,
1926 жылы рифтердің көтерілісі ... ... ... ... ... ... ... болған Примо де
Ривера помещиктер мен буржуазия одан өрі баюына жағдай жасады. Жоғарғы
пошлинді бірінші ... ... ... ... ... ұстап тұруға
мүмкіндік берді. Үкімет капиталдың шоғырлануына ... және ... ... ... ... ... Көмір, мұнай, темекі және
т.б. монополиялары пайда болды/10/. 1924 жылы ... ... ... Ол арқылы монополистер үкіметтен субсидий алды. Экономикалық
комитеттің қызметі орта және ұсақ ... ... ... ... жол ... жылы ... ... Альфонс XIII және Примо де Ривера Римде
болды. Онда Альфонс XIII ... ... ... "Бұл ... ... ... Ал итальян диктаторы болса оны "Испан фашизмінің басшысы
және Испания жаңғыртушы" деп атады. Шынында да Примо де ... ... ... алғашқы жылдарын еске түсіретін еді.
Примо де Ривера 1925 жылы ... ... ... ... соң, оны ... үкіметпен ауыстырды, бірақ басқарудың әдістері,
мазмұны өзгерген жоқ, ... ... ... ... ие еді. ... ... төңкеріске үйреніп қалған халық жаңа режимнің табиғатын түсінген
жоқ. Оның үстіне ИСРП және ВСТ лидерлері диктатурамен күресуден бас ... ... ... анархо-синдикалистер НКТ тарату жөнінде
мәлімдеді. Халықтың арасында әлі де ... ие ... ... ... ғана ... қарсылық көрсетуге шақырды. Диктатураға
қарсы демократиялық бостандықты талап етіп, репрессияға ұшырағандарына
қарамай ... ... ... ... қарсы шықты.
Испанияның көрнекті жазушылары — Мигель де Унамуно, Висенте Бласко ... ... ... ... ... шын ... ашып
көрсетті. Диктатураның реакциялық мәні айқындалған сайын оппозиция күші
нығая берді. ... ... ... ИСРП және ВСТ ... ... бас тартуға мөжбүр етті.
1926 жылы тамызда Примо де Ривера ... ... ... ... ... ... зонасын Испанияға беру туралы меморандум
жолдады. Бұл мәселені шешуде басқа елдерге қысым ... үшін ... ... ... Екі ... ... әрекеттен соң 1928 жылы испан
үкіметі Танжердің халықаралық статусын ... және ... ... қайта кіретіндігін жариялауға мәжбүр болды. Анархо-синдикалистер
террорды ... ... ... буржуазияның диктатор ... ... ... ... ... көмектеседі деген үміт
ақталмады. Сондықтан олар оппозицияға қосылды. Шаруалардың мүддесі - ... және ... ... азат болу - орындалмады. Шаруаларда күреске
көтерілді. Каталондықтар автономия алу үшін ... пен ... ... ... ... де ... ... іспеттес Ұлттық ассамблея ешқандай
билікке ие болған жоқ, жаңа конституция жобасын жасау да жүзеге аспады.
Режим күні ... ... ... ... дағдарыс 1929 жылы басталған
Испанияға да келіп жетті. Примо де Ривера өкіметіне бәрі де ... ... оны ... ... ... да ... ... оған 28 қаңтар
1930 жылы отставкаға кетуден басқа басқа жол қалмады.
Примо де Ривера диктатурасының құлауының ... ... ... құлдырауын тоқтатып, дамыта алмауы, жұмысшы және ... ... ... ... баса ... еді.
ЕКІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ БУРЖУАЗИЯЛЫҚ-ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ РЕВОЛЮЦИЯ ЖЫЛДАРЫНДА
2.1. 1931-1936 жж. ... ... ... билік бұрынғысынша помещиктер мен ірі буржуазия
блогының қолында болды. ... ... ... жүргізеді деген үмітті
аяқталмады. Елдегі жағдай демократиялық өзгеріс жүргізуді қажет етті. 1929-
1933 жылдардағы ... ... ... ... ... ... Экономикалық дағдарыстың салдарынан көптеген завод-
фабрикалар жабылды, ... ... ... ... ... ... ... 1931 жылдың басында жәрдемақыдан жұмысшылардың саны 600
мыңға жуықтады/1/. Еңбекші шаруа жері аздықтан, жері ... ... Елде 1444 ... қожалық 3 млн. гектарды иемденсе, осы көлемдегі
жер 8 млн. кедей шаруаларға тиесілі ... ... ... ... еді. ... жұмыстар ереуілдері,
шаруалар толқулары, студенттік демонстрациялар ... ... ... ... ... де, әскердегі демократиялық көңіл-күйдегі
солдаттар, офицерлер де қосылды. Елде революциялық дағдарыс туды.
Саяси аренада екі ... ... ... және монархиялық.
Республикандық лагерь: пролетариат, шаруа, ұсақ және орта буржуазия.
Монархиялық ... ... ... ... ірі буржуазия,
жоғарғы дін иелері, әскер мен флоттағы реакциялық басшылық. Республикандық
лагерь құрамындағы әлеуметтік жағынан әртүрлі болуы, ... да ... ... әкеп ... ... мен шаруалардың көздеген мүддесі:
республиканы жариялау; саяси және ... ... ... ... мен ... ... жою; жұмысшылардың
еңбек жағдайын жақсарту; деревняларда феодалдық қатынастарды ... жер ... аз ... ... ... Олар ... ... үшін күресті өрістетудің маңызды кезеңі деп есептеді. Осыған
қарамастан республиканы жақтаған буржуазия саяси билікті ғана ... ... ... ... ... ... ... наразылығын тежеуді
ойластырды.
Басқарушы топ халықтың наразылығын бөсеңдетуге және ... ... ... Примо де Ривера Үкіметтің Беренгер үкіметімен ауыстырды.
Алайда республика үшін ... өрши ... 17 ... 1930 жылы ... Алколь Самора бастаған оңшыл республикандықтар мен Асанья
бастаған солшыл республикандықтар социалистердің ... ... және ... ... шақырған "революциялық комитет құрды.
Комитет мүшелері халық революциясының кең өрістеуінен сескенді, ... ... және ... ... ... ... ырқынан
шығып, ұлғая түсті. 1930 ... ... ... жұмысшылардың
жандармдармен көше ұрыстары, ... ... ... "Монархия
жойылсын!", "Республика жасасын!" деген ұранмен демонстрациялар Баскония,
Астурия, Каталония және басқа провинцияларда болып ... 12 ... ... Хака ... ... гарнизонының әскері көтеріліске шығып, республика
жариялап, Уэскуге бет алды. Хакадегі көтеріліс жөнінде хабар ... ... 13 ... Беренгер үкіметі елді соғыс жағдайында
деп мәлімдеді. Сол күні ... ... күші ... ... ... ... — капитандар Фермин Галан және
Анхель Гарсиа — тұтқынға алып, аттылды/2/. ... ... ату ... ... 15 ... ... ... ұшқыштар бас көтерді. 16
желтоқсанда Аликонта мен Эльчаның жұмысшылары мен ... ... ... ... ... тағы да ... жариялады.
Гранада, Кордова, Малага провинцияларының ... ... ... ... ... азаматтық гвардияны" қарусыздандырып,
өздерінің қарулы отрядтарын құрды.
14 ақпан 1931 жылы ... ... ... кетуге мәжбүр болды.
Жаңа үкіметті Аснар басқарды. Ол 12 сәуір 1931 жылы ... ... ... Бұл ... ... ... деген
ұранмен өтті. Республикандықтар өнеркәсіптік аудандарда көп ... ... ... нәтижесінде Аснор үкіметі 13 сәуір 1931 жылы отставкаға
кетті, 14 сәуірде король Альфонс ... ... ... ... ... деп жариялады.
Испанияда 8 жылға созылған революция басталып, ол екі этаптан тұрды.
(1931-1936жж) буржуазиялық - демократиялық және ... ... ... ... өкімет билігі буржуазия мен ... ... ... ... ... партиялар мен
социалистердің өкілдерінен құрылған коалициялық ... ... ... ... ... ... ... 1931 жылы конституция қабылданды/3/. Ол Испанияны бір
палаталық республика деп жариялады, сөз, ... ... ... ... ескі ... және әскери аппарат сақталды. Осылайша,
конституция мемлекеттік құрылымда шынайы ... жоқ. ... 1932 жылы ... ... ... ... заң қабылдады, ол бойынша
шаруалар жер бөліктерін үлкен сомасы сатып ... ... ... ... ... ... ... үлкен сомаға жерді сатып
алуға шамасы келмейтін еді, сондықтан 2 жылда небәрі 74 мың ... ... да ... көкейтесті мәселесі толық шешілмеді.
Испаниядағы күрделі мөселенің бірі ұлт мәселесі де ... шешу ... Тек ... ғана ... ... ие ... 8 сағаттың жұмыс
күнін енгізу, әлеуметтік қамсыздандыру қағаз бетінде қалды. Конституция
қабылданған соң Алькола ... ... ... ... сайланды,
премьер-министр болып солшыл республикандық Мануэль Асанья тағайындалды.
Үкімет саясаты өзгермеді.
Сондықтан елде революциялық ... әрі ... дами ... Осы күрес
барысында Испания коммунистік партиясы нығайды. Ол 1932 ... ... өз ... ... Енді ... ... лайықты орын алған Хосе Диас пен Долорес Ибаррури басқарды.
1933 жылы қарашада кортеске сайлау жүргізіледі. Нәтижесінде радикал
Леррус ... ... ... ... ... ... ... буржуазияның центристер мен оңшыл партиялар қолына көшті. Елде "қара 2
жылдық" деп аталған кезең ... ... ... ... еңбекшілердің
революцияның алғашқы жылдарында қолы жеткен жетістіктерінің бәрін жойды.
Аграрлық реформаны жүзеге асыру ... ... ... муниципалитеттен солшыл элементтер қуылды. Прогрессивтік ұйымдар
мен ... ... ... ... құқы қайтарылды. Жұмысшылар өз
жерінен арендаторларды қуды. Кортес режимі мен ... ... ... ... өлім ... енгізілді. Басконияның автономия беру
жөніндегі өтініші қабылданбады. Елдің ... ... ... ... ... саны 1,5 ... жетті/4/.
Фашистік ұйымдар да жанданды. 1933 жылдың соңында бұрынғы диктатордың
баласы Хосе-Антонио Примо де Ривера гитлерлік партия ... ... ... Бұл ... ... ... шақырды. Испания
фашистерінің талабы: аз ұлттарға автономия бермеу; озық ... ... ... ... ... нацизм т.б. с.с. фаланганың әртүрлі
элементтерден құрылған қарулы отрядтары ... олар ... ... қырып жойды, елде беймазалық күй туды.
4 қазан 1934 жылы ... ... ... СЭДА ... автономиялық конференциясы/ партиясы блогының үш өкілі енді.
Осыған жауап ... ... ... ... ... болып өтті,
бірақ тез басып тастады. ... ... ... ... жариялады, бірақ үкімет әскері алдында тізе бүкті. Мұнан соң
көтеріліс Аустрияда кең қанат жайды, ... ... ... ... ... ... Сол кезде генерал Франсиско Франко
мароккандық әскерді жұмсап, көтерілісті аяусыз басты: 10 мың адам ... 30 ... ... ... түрмеге қамалды.
Аустрия көтерілісінің сабақтарын қорытындылай ... ИКП ... ... ... карап, қоғамның барлық әлеуметтік топтарын
қамтыған, фашизмге қарсы күресе алатын Халық ... құру ... ... Халыққа сүйеніп, ИСРП-ның оң қанаты мен солшыл буржуазиялық партия
лидерлерінің құбылмалы көңіл-күйін жеңе ... ... мен ... 1936 жылы қаңтарда Халық майданын құра алды. Оның құрамы:
республикандық партиялар, ИСРП, ИКП, ВСТ, жастар ... ... ... ... ... амнистия жариялау, репрессия кінәлілерін
жазалау; барлық конституциялық нормаларды қалпына ... ... ... ... ... салықтарды азайту.
16 ақпан 1936 жылы кортеске сайлау ... ... ... ... 474 ... 269-ы ... центристік үкімет орнына Халық майданына
сүйенген солшыл республикандықтар үкіметі келді. Оны ... ... Ол ... ... сайланғаннан соң премьер-министр болып сол
партияның тағы бір ...... ... ... ... ... буржуазиялық-демократиялық революцияны аяқтауға мүмкіндік
туғызды, бірақ бұл пайдаланылмады. Үкімет өз саясатын "бейбітшілік және
жалпы келісім" деп ... ... ... ... ... ... ... программасы өте баяу жүргізілді: халықтың қысымымен саяси
тұтқындар босатылды, ішінара жалақы ... ... ... ... ... алынды. Осыларды жүргізуімен қайта өзгертулер тоқтатылды. Халық
Майданының басқару тұсында жағдайларын жақсартуды және реакциялық күштерді
тежеуді талап еткен ... ... ... ... ... ... жарты миллион адам қатысты. Иелері саботаж ... ... өз ... ... Шаруалар бос жерлерге орнықты.
Коммунистер мен социалистердің ынтымақтастығы күшейді. 1936 жылы ... ... ... ... ... ... ... бірікті.
1936 жылы шілдеде Каталония коммунистері мен социалистері Біріккен
социалистік партия құрды, ол ... ... ... жағдайда революциялық Испанияның жаулары республиканы ... ғана ... ... деп ... ... ... ... Оның
алдын-ала саясаткерлері өлтіру, өртеу, жұмысшы ұйымдарының үйлеріне басып-
кіру сияқгы арандатушылық әрекеттерді тынайтады. Жұмысшылар бүған ... ... ... митингілер, демонстрацияларға ... ... ... 1936 ... ... ... бойы 113 ... 228 некен-саяқ ереуілдер болып өтті.
Испания фашистері Гитлер мен ... ... ... ... ... ... ... нығаюы олардың
үлкен капитал енгізуіне кедергі ... әрі ... ... ... әсер ... деп ... әсіресе Халық майданы жеңген Франция,
Англия мен Францияның беделді империалистік күштері көмек көрсетті. ... мен ... апат ... ... ... ... халықты
тойтарыс беруге дайындады, үкіметтен фашистік бүлікшілерді ... ... ... ... ... ... дайындалып жатқанына
сенбеді. Үкімет басшысы Долорес Ибарруриға: "Сіздерге, коммунистерге,
қастандық пен бүлік барлық ... ... деп ... ... 16 шілде 1936
жылы кешке қарай премьер-министр Касарес Карогаға телефонмен "генералдар
бастауға дайын тұр" дегенде, ол ... сіз ... ... ... деп ... деп ... Ал мен болсам, керісінше ... деп ... ... ... Бұл ... ... қатар республикаға қарсы әскери бүлік әзірлеуге реакциялық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырды,
бұзақылықтар тудырды. Бүлікшілер Германия мен ... ... ... ... сүйенді. Әскери бүлік сол жылы, жазда, яғни 17 шілдеде
1936 жылы ... ... ... Ертесіне бүкіл елге жайылды. Бүлікті
ұйымдастырушылар тез жеңіске жетеміз деп есептеді. Өйткені ... ... ... ... ... ... көптеген офицерлер қатысты. Бүлік
ошақтары барлық ... ... ... Есі ... үкімет компромисске, тіпті
капитуляциялауға да дайын болды.
Генерал Франсиско Франко ... ... ... ... ... бастады. Бүлікшілер жағына бүкіл құрлықтағы әскер шыққан соң, 18
шілдеде фашистік ... ... ... ... ... ... ... генерал Франсиско Франконы жариялады.
Франсиско Баамонде (4.12.1892-20.11.1975) - испанияның диктаторы,
генералиссимус. Жаяу әскер академиясын ... ... ... ... қатысты. Республика құлағаннан кейін (1939), оны әскери
хунта Испания мемлекетінің өмірлік басшысы ("каудильо") деп ... ... тақ ... ... заң ... Франсиско Баамонде Франко 1969
жылғы 22 шілдедегі декретінде Хуан Карлос Бурбонды (Альфонс Ш-нің немересі)
өзінің мұрагері және Испанияның болашақ ... етіп ... ... жеңу бірден жүзеге аспады: елде ... ... ... ... бұған жол бермеді. Жалпы ереуіл ... ... ... ... ... ... ... жаңа
кабинет жұмысшы ұйымдарына қару беруге жарлық берді. Халық соғысы басталды.
Ерікті халық милициясының отрядтары құрылып, бүкіл елде фашистермен ... ұрыс ... ... жұмысшылары қаруланып, Бүлікшіл бөлімдердің жолын
кесті. Испандықтарды Республиканы қорғауға шақырып, ... ... ... 19 ... ... республикандық Хосе Хироль басқарған Халық
майданының жаңа ... ... қару беру және ... ... ... ... ... қанағаттандырды. Республиканы жақтаған
артиллерия және авиация бөлімдері қолдаған ... ... ... Бүлікті баса алды, содан соң аянбай күресіп, Мадридке солтүстіктен
жылжыған Бүлікшілдер колоннасын тоқтатты.
Халық өнеркәсіп аудандарда - Каталония, Баскілер елінде, Астурияда ... соң ... ... ... ... жеңіске жетті.
Бүлікшілдер Испандық Марокко және артта қалған аграрлы аудандарға Ежелгі
Кастилия, Наварра, Галисия, ... ... ... бөлігіне, оңтүстікте —
Кадис, Севилья, Кордова оны қолдарына ... ... ... ... ... негізгі аудандары, Испания
территориясының 70%-ке жуығы және халқының 3/4-і қалды. ... ... ... мен ... ... бұл ... Мароккодан Испанияға
басты күшін әкелуді қиындатты. Басталған азамат соғысы Франконы халықты өз
жағына тарту және баренц оңшыл ... ... ... режиміне
таяныш болатын ұйым құру жолдарын қарастыруға мәжбүр етті. Осындай мақсатта
1937 жылы фаланга негізінде ... ... ... және ... ... ықпалын калпына келтіруді жақтайтындардан жаңа партия
құрылды. Франко режимі көбінесе дәстүрлі испандық басқаруын элитаға ... ... үй ... ... ... ... Испан
фашизмінің традициялық консерватизмге жақындығы оны герман және ... ... ... үкіметіне қараған территорияларда түбегейлі ... ... ... Ірі жер иелігі жойылды. Өнеркәсіп орындары мал
транспорттарда жұмысшы бақылауы ... ... ... ... ... ... ... алды. Алайда,
республикандық үкіметтің басшы міндеті соғыс өндірісін ... күш ... еді. Бұл ... ... ... ... ... оңайлыққа түспеді.
Құрылықтағы әскердің басым көпшілігі бүлікшілерді қолдағаны мәлім.
Оның ... ... мен ... әу бастан-ақ қолдап, бүлікшілерді қару-
жарақ пен оқ-дәрімен жабдықтаған. Неміс және итальян авиациясы ... ... ... мен ... жеткізді. Италиядан әскери
бөлімдер, қару-жарақ, самолеттер, танк және ... ... және ... ... ... ... жеткізілді. Германия
әскери-теңіз флоты испания жағалауына жылжыды. 1936 жылдың ... ... ... ... ... ... етті. Испанияда
Бүлікшілердің жағында 50 мың неміс және 200 мың ... ... ... ... да ... мен Италия интервенциясының көздеген ... ... ... ... ... ... мен Францияны отарларымен
байланыстыратын жолда, Францияның тылында орналасқан Пиреней ... ... ... ... ... Оның ... Германия Испанияның шикізат
ресурстарын пайдалануды ойластырды. Фашистік державалардың интервенциясы
басталған азамат соғысын ... ... ... ... қарсы
испанияның бостандығы үшін ұлт-азаттық соғысқа айналдырды.
Соғыстың бірінші кезеңі шілде 1936 жыл — мамыр 1937 жыл. бүлікшілердің
мақсаты ... ... алу. ... ... ... ... Италия,
Португалия көмегіне арқа сүйеп, 1936 жылдың тамызында генерал ... күші ... ... ... ... ... солтүстіктен төнді. Төнген қауіпке байланысты 4 қыркүйек 1936
жылы ... ... ... ... ... ... майданының жаңа
үкіметі кұрылды. Ол сондай-ақ соғыс министрі де ... Жаңа ... ... ... ... Ауыл ... және ... коммунистер болды. Осылайша, шешуші позиция құрамында солшыл
республикандықтар, ... ... ... ... да ... партиясының қолына көшті.
1936 жылы қарашада республика үкіметіне анархист-синдикалистік Ұлттық
еңбек конфедерациясы кірді.
Республиканың маңызды мәселесі Мадрид қорғанысын ... ... ... ... құру ... ... даласында республикандықтардың
ұйымдаспаған, нашар қаруланған әскери іске үйретілмеген, шашыраңқы қарулы
күштері әрекет етті. Осы себептен қарсы күштің ... ... ... еді. 27 ... ... әскері Толедоны алды. Қазанда
Бүлікшілердің 150 ... ... ... ... ... ... ұрыс ... қарашада фашистер Мадридке шетіне жетті. Л.Кабальеро үкіметі Валенсияға
көшті. Мадридте шешуші орындарды коммунистер ... ... ... 1936 жылы күзде коммунистер 70 мыңдық әскер ... ... ... ... 1936 ... қазанында үкімет астананы қорғау үшін тұрақты
халық ... ... ... ... ... декрет
жариялады.
Испан республикандықтарының фашистік бүлікшілдер мен ... ... ... күресі басқа елдердің халықгарының
ынтымақтастық қозғалысын тудырды. Олар Испания ... ... ... ... ... ... бастионы деп түсінді.
Испан республикасы үшін интернационалдық бригадаларда 54 елдің
өкілдері шайқасты. ... ... ... ... ... ... ... болғарлар, француздар, бельгиялықгар
т.б. болды. Испанияға кеңесшілер ретінде ... ... ... ... А.И.Родимцев, Н.Н.Воронов, Н.Г. Кузнецов және басқалар
барды. Испанияда барлығы 3 мыңға жуық ... ... ... болды.
Қарашадан бастап, Мадрид ... ... ... ... бригадалар құрып алғашқы ерікті-антифашистер
республикандықтармен бірігіп ... ... ... ... ... ... ... Матэ Залка/ Вольтер /поляктың ұлттық
батыры К.Сверчевский/, интербригад комиссары ... ... ... ... ... Луиджи Лонго/ тәріздес интербригада
жетекшілері ерекше көзге түсті. Испаниядағы ... ... ... ... ... 50 мың еріктілер қатысты.
Интернационалдық бригадалар Бүлікшілер мен ... ... ... ... және ... көмек көрсетті.
Испанияда республикалық режим өмір сүрген ең соңғы күнге дейін ... бұл ... ... ... көмек көрсетіп, қолдау жасаған. Кеңес
басшыларының республикалық үкімет басшысы ... ... ... бар ... ... халықаралық
фашистік топқа қарсы барлық еңбекшілердің, барлық испан демократиясының
күресін басқарып отырған испан үкіметіне ... ... ... ... деп атап ... ... орай ... жылдары Испанияның заңды
үкіметіне 806 әскери самолет, 362 танк пен ... ... ... 1555 ... 15113 ... 500 мыңдай винтовка, 4 миллион
снаряд және ... ... ... Осы ... өтініші бойынша Испанияға
кеңестік әскери мамандар да жіберілді.
1936 жылы қарашада фашистердің ... ... ... ... ... ... бұзуға жасаған барлық әрекеттерінен ешнәрсе
шықпады. 1937 жылы ... ... ... ... ... болған 50-мыңдық итальян корпусы талқандалды. Республиканы қорғауды
ұйымдастыруда компартияның ролі оның беделінің күшеюіне әкеп ... ... ... ... коммунистік партиясының құрамында 250 мыңдай мүше
болды, оның жартысынан көбі майданда күресті. Мадридті қорғау ... ... ... ... ... ... және ... қимылдарды
үйлестіру, республиканың территорияның барлық жерінде ... ... ... ... құруды талап етті.
Осы кезенде Каталония мен Арагонда ... мен ... ... ... ... жүргізуге тырысқан, өкіметтің орталық
органдарына бағынудан бас тартқан ел мен майданның ... ... ... ... әрекеттері үлкен қауіп төндірді. Басып алған
кәсіпорындарды басқарған анархистік профсоюздар қорғаныс қажеттілігі мен
экономикалық заңдарды ескермей, басты назарды ... ... ... ... ... ... ... 1937 жылдың мамырының
басында троцкистер мен анархистер Барселонада қарулы бүлік те ... ... ... күн бойы ... мен ... ... ұрыс жүрді. Алайда бүлік басылып тасталынды.
2.2. Республиканың жеңілуі
17 мамыр 1937 жылы Ларго Кабальеро орнына ... ... бірі Хуан ... ... басшысы болып келді. Ол коммунистер
үсынған республика қорғанысын нығайту шараларын ... 1937 ... ... ... ... мен 1936 жылы шілде-тамыз айларында бүлінген
ескінің орнына жаңа мемлекеттік аппарат құру негізінен аяқгалды. 1936 ... ... ... ... жер ... национализациялау және оны
шаруаларға ркымдық немесе жеке пайдалануға беру туралы ... ... ... ... 1938 ... ... ... 5 млн. гектардан астам жерге
ие болды. Осының нәтижесінде республика ... ... ... ... ... мәселе шешілуге қадам басты. Мемлекет шаруаларға
кредит, тыңайтқыш, түқым, техника бөлді. Бүл ... ... ... ... ... ... дамуы әскер мен қаланы азық-түлікпен
қамтамасыз етуге жағдай туғызды.
Бүлік басталысымен ірі ... ... ... ... ... өз ... алды. 2 тамыз 1936 жылы бүлікшілдерге
қарайтын кәсіпорындарды национализациялау туралы декрет ... ... ... барлық түрі байланыс құралдары, шахталар
мен рудниктер бірте-бірте мемлекеттің бақылау орнатылды.
Каталония мен ... 1936 ... ... ... ... де ... ... бүлікшілдер қолында болған Галисия автономия ала алмады.
Халық ағарту, мәдениет, денсаулық сақтау саласында да түбегейлі ... ... ... ... нәтижесінде Испания республикасы,
помещиктер мен ... жаңа ... ... айналды.
Бүлікшілдер басып алған ... ... ... ... ... 1936 ... қазанында генерал ... және ... ... деп ... 1937 жылы ... "испандық дәстүрлі фаланга және "ХОНС" атты фашистік партияны ... ... ... ...... ... ... Франконың
астанасы уақытша Бургос болды. 1938 жылы ... ... ... ... мен ... корпоративтік профсоюз ұйымы
құрылды. Демократиялық және антифашистік қозғалысқа ... ... жауы деп ... және ... трибунал сотына берілетін
болды.
Испания республикасының саяси режимі уақыт өткен сайын баяу болса да
өзгере ... ... ... ... ... ықпалын өсірді. Олар
фашистік арандатушылармен күрес деген желеумен жазалаушы органдардың
өктемдігін орнықтырды. Әскер мен ... ... ... ... ... жүргізілді. Кеңестік НКВД "эксперттері" Москвада 1936-
1938 жылдарда ... ... ... да жүргізуге әрекет
жасады. Осылайша Испания республикасы құрылғаннан бұрын испан демократиясы
өмір сүруін тоқтатты.
Республикада Бүлікшілдер ... ... ... ... ... АҚШ ... "араласпау" саясатын ұстады. ... ... ... қалды. Соған қарамастан ішкі жағдайын нығайтып,
соғыстың екінші ... ... 1937 ... 1938 жылы - ... ... ішкі және сыртқы қарсылығына төтеп бере алды. 1937
жылдың көктемінен бүлікшілдер мен интервенттер ... ... ... ... Астурия мен Баскилер еліне қарсы
үлкен күшпен шабуыл ... Олар ... ... ... соң 1937 ... бұл ... басып алды. Ал республикандық ... 1937 ... де ... ... бастап, қаланы азат етіп, жауға қатты
сокқы берді. Теруэль республикандықтар екі ай бойы ... ... ... сәуірінде фашистер Арагонды майдан шебін бұзып, ... ... ... ... Жерорта теңізі жағалауына ... 1938 жылы ... ... Каталония жағынан Эбро өзенін
шабуылдап, жауға тағы да ... ... ... ... ... 1938 — ... 1939 жылдары/.
Соғыстың үшінші кезеңінде жағдай мүлдем ... Оған ... ... ... Ол конференцияда Ұлыбритания, Франция, Германия,
Италия уағдаласты. ... ... ... ... ... ... мен Франция "араласпау" саясатынан бас тартып, Негрин
үкіметінің қарсылықты тоқтатуға мәжбүр етіп ашық қысым көрсетті. Республика
қарсы блокада күшейе ... 1938 ... ... жау ... қарсы
350 мыңдық әскер, жүздеген танк, қару-жарақ. ... ... ... осындай күшке қарсы 140 мыңдық әскер, аздаған қару-жарақ
қана қоя алды. 26 қаңтар 1939 жылы ... ... соң ... 9 ... ... ... франкистер биледі. Осы кезеңде
Ұлыбритания "араласпау" ... бас ... ... ... ... 8 ... 1939 жылы ... флоты Менорка аралындағы
республиканың соғыс-теңіз базасын ... ... ... ... 27 ... жылы ... және француз үкіметі Франко үкіметін ресми түрде таныды.
Каталониядан айрылғанына және ауыр ... ... ... де ... ... тұра алатын әл-қүаты бар еді. Алайда халық майданының
ішінде капитулянттық көңіл-күйдегі ... ... ... ... ... мен орталық майдан қолбасшысы Касадо бастаған
капитулянттар қарсылықты жақтаушылар мен коммунистерді талқандап, Франкомен
келісім ... деп ... 4 ... 1939 жылы ... ... ... бүрқ ете түсті. 5-6 наурызда Касадо мен
Бестейро Мадридке ... ... ... ... ... ... мен Бестейро хунтасы коммунистерді заңнан тыс деп
жариялап, коммунистерді ығыстарған соң да ... ... ... қол ... деп уәде ... ... ... жақтайтындар
мен сатқындар арасында апта бойы ұрыс ... ... ... бетін қайтарып, капитуляцияға қол қойды. 28 ... ... енді де, 1 ... 1939 жылы республиканың бүкіл территорриясын
қолына алды.
32 айға созылған ерлікпен қарсыласқан Испания ... ... ... ... ... мен ... ... Ұлыбритания, Франция мен АҚШ үкіметінің ұстанған "араласпау ... ... ... ... ... майданның бірлігінің болмауы; анархизм жершілдік т.б.с.с.
4. Капитулянттық элементтердің сатқындық әрекеті.
5. Испан халқының қолында жеткілікті қару-жарақтың болмауы, тәжірибесіздік.
Испания республикасының жеңілісі екінші ... ... ... ... ... ... ... ерлік күресі тек кеткен жоқ, ол үш
жылға халықаралық ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың дамуына бастау болды. Фашизмге қарсы күрестің
тәжірибесін ... ... ... ... ... жаңа ... ... үлгісі болып тарихқа енді.
ҮШІНШІ ТАРАУ
ИСПАНИЯ ЖӘНЕ ФРАНСИСКО ФРАНКО
3.1. Ф.Франко режимі
XX ғасырдағы Испанияда болған жағдайлар дүниежүзінің басқа елдерінде
болған жоқ. ... ... ... ... ... күрессіз,
көтеріліссіз, соғыссыз, қайшылықсыз бейбіт ... өмір ... ... ... франкизмнің саяси аренадан кетуі, Испанияда ... ... ... қалыптасуы процессі қиындықсыз, оңай
жүзеге асты деген ой ... ... ... ... ... оның ... ... өзгерістер енгізіп сақтап қалуда
жақталғандар мен авторитарлық режимді ... ... ... ... қайшылықтар кейде елде драмалық ситуациялар туғызды. Франкистік
режимінің эрозиясы мен құлау процессі Франко өлген соң емес, ... ... емес ... ... ... орын алған 40-60 жылдары басталған
болатын. Елде диктатурадан буржуазиялық демократияға ... ... ... ... француз журналисті Макс Леон дәл ... деп ... ... ... образ для характеристики складывающейся
в Испании ситуации — это, пожалуй, "роды". Страна долго вынашивала то, что
происходит сейчас. "Роды", ... ... ... но ... ... ... свет изо всех сил, уже ... биение сердца."/1/
Франкистік режим Испанияда 1936-1939 жылдардағы қанға толы ... ... ... еді. Франкизмнің негізін салушы, орнатушы
дамытушы Франсиско Франко.
ФРАНКО БААМОНДЕ, ФРАНСИСКО ... ... ... ... ... оқыған. Әр түрлі гарнизондарда қызмет еткен, Испан
Мароккосындағы ұлт-азаттық қозғалысқа қарсы күреске қатысқан. 1922 жылы ... ... ... ... Шетелдік легионды басқарған. 1926-
1931 жылдары — Сарагостағы әскери академияның басшысы, 1932-1934 жылдары
Балеар аралында ... ... 1934 жылы — ... ... ... ... бас қолбасшысы, онан соң испан әскерінде Бас
Штабтың басшысы. 1934 жылы ... ... ... басуды
ұйымдастырушы.
1936 жылы ақпанда Халық Майданы ... соң ... ... ... ... ... дайындауға белсене қатысып, ол басталған соң
/1936 жылы шілдеде/ ... ... ... тобын басқарған. 1936
жылы қыркүйекте әскери хунта мемлекетінің басшысы /каудильо/ және ұлтшылдар
әскерінің бас ... деп ... 1937 жылы ... ...
фашистік партияның хефесі /көсемі/ болған. ... ... ... ... әскердің барлық түрінің бас қолбасшысы. 1973 жылы
премьер-министрліктен бас тартып, бірақ қалған ... ... ... ... ... үшін ... болғандығын мына мөліметтер
айқындайды: ... ... 1 ... адам ... 500 мыңнан астам
испандықгар, жеңгендердің қудалауынан паналап, ... ... ... испан экономисті Рамон Тамаместің анықтауы бойынша 1939-1940
жылдары ауыл ... ... ... ... ... ... — 31%-ін ... 192 қала мен елді мекендер ... ... 250 мың ... толық қирады және оның 250 мыңын пайдалану ... еді. Ел ... ... жылжымалы құрамының жартысынан, сауда флоты
кемесінің 30%-інен, автомашинаның 70%-інің астамын ... 1939 ... ... ... 1900 ... ... дейін төмендеді. Соғыс
алып келген тек материалдық шығынды жою үшін елге 10 ... ... ... ... жылы ... ... ... бүлік ұйымдастырушылар халықты
олардың басты мақсаты анархиядан шаршаған елге "бейбітшілік, гүлдену ... ... ал ... ... ... — "теңдік пен береке" әкелу ... ... ... ... ... ... ... террор
ұйымдастырды. Республиканы қолдаған барлық саяси партияларға, оның ... ... ... ... ... социалистік жұмысшы партиясы
/ИСРП/, әртүрлі республикандық партиялар, Еңбекшілердің жалпы одағы /ВСТ/,
Еңбектің ұлттық ... /НКТ/ ... ... ... ... ... ... Соғыстан кейінгі алғашқы ... 2 ... ... ... мен ... өтті.
1939-1944 жылдары төтенше трибуналдың үкімі негізінде және ешқандай
үкімсіз 164 мың, /кей мәліметтерде 200 ... жуық деп ... ... ... ... ... ... өмір" уәдесі
испандықгар үшін көп семьяны қайғыға ұшыратты, ... мен ... ... ... ... ... азайғанымен, қатаң електен өткізу
режимі "индультос" /помилование, рақымшылық ету/ саяси ... ... ... ... ... ... ... қуғындау бір де
бір күн тоқтаған жоқ. Режимнің репрессивтік зор апаратын ұстауға бюджеттің
7-10%-ті, ал білім саласына ... ... ғана ... Бұл ... ... отырған тәртіпті өзгертуге ұмтылуды қандайы болса да ... ... ... мен айдалғандарды қатал жазалау, демонстрацияны
күштеп тарату, көтеріліске шыққан жұмысшылар мен ... ... ... және ... ... ... ... наразылығын
басудың кәдуілгі айла тәсілдеріне айналды.
Франкизм тұсында Испанияның барлық сот жүйесі соғыс кезіндегі төтенше
заңдар негізінде әрекет етті. 60 -шы ... ... ... кейбір
реформалар ешқандай түбегейлі өзгеріс әкелген жоқ, 70-ші жылдардың басында
өкімет бұрынғы заң ... ... ... жөн ... Режим оппозицияны
басу үшін елдің кейбір аудандары мен территорияларында төтенше ... ... рет ... 1962, ... 1969, 1973, ... Осы
жылдары солшыл партиялар мен ұйымдар ... ... ... ... ... үшін 20-30 ... ... жазасы кәдімгі "әдетке"
айналды. 70-ші жылдардың ортасында "терроризммен күрес ... ... ... ... ... ... үшін өлім жазасы қалпына келтірілді.
Осылайша, режим өзі өмір сүрген жылдары ... ... ... ... деп ... өзінің қарсыластарына қарсы азамат соғысын
жүргізуін тоқтатпады.
Терроризм мемлекеттік саясат дәрежесіне дейін көтерілді. ... ... ... түрі ... оның ... аз ... ... құру
құқьшығы; кәсіподақтар мен саяси партиялардың заңсыз деп жариялануы т.б.
Елде қалыптасқан саяси және ... жүйе ... мен оның ... ... Ол ... республикаға құлаған соң 1939 жылы
Испанияның үстем тобы ... ... Олар ... ... соң ... аренадан
кетті.
Диктатураның өмір сүрген алғашқы кезеңінде оның басқару ... ... ... нацизмі және итальян фашизмінің саяси мен рухани ықпалы
айқын көрінді. Франконың өзі мен режимнің басқа ... өз ... ... фашистік режимдермен ұқсастығын жасырмады. Екінші ... ... ... ... ... соң ... ... өзгерген
ішкі және сыртқы жағдайларға бейімделе бастады. Франкизм идеологтары оны
ұлттық традицияны сақтаған ... ... даму ... ... ... ... ашық бағыт алған" деп сипаттады /4/. ... ... ... ... ... үшін ... ... реакциялық
диктатураға айналды.
3.2. Ф. Франко режимінің күйреуі
1939 жөне 1970 ... ... ... ... болғанымен,
олардың көп ұқсастығы бар еді, атап айтқанда саяси, заң, атқару, сот және
әскери ... ... өмір ... ... ... ... қолында
болды. Франко үкіметтің қызметінің барлық бағыттары мен нормаларын
анықтауда, ... мен ... ... ... және ... ... пен ... депутаттарын тағайындауда
барлық билікке ие болатын. Ол мемлекет басшысы, қарулы ... ... ... ... ...... ... ол күйреген соң
режимнің барлық жақтастары ... ... ... ... болды. 1973 жылға дейін барлық құрылған үкіметтің Франко басшысы
болды. 1969 жылы кортестің төтенше сессиясы ... ... ... 1931 жылы революция кұлатқан король Альфонс ХІІІ-нің немересі, Хуан
Карлосты тағайындауы да, ал 1973 жылы — ... ... ... ... ... да ... абсолюттік билігін шайқалта алмады.
Франкизм өзінің қарсыластарына қарсы саяси террорды ... ... ... ... толықтырып отырды. "Коммунистерге ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатының
негізгі ... деп ... ... ... ... саяси және
идеологиялық толық қарусыздануын талап етті. Испан қоғамына франкизм
енгізген ... ... ... бір ... ... ішінде дүниеге
келген әртүрлі реакциялық ағымдар, топтар, ... ... ... ... қойыртпағы еді. Франкизмнің ... ... ... Хуан ... ... ... "авторитаризм,
национализм, экзальтированное провозглашение единения перед лицом классовой
борьбы, патерналистская элитарность, исконный, дособорный католицизм"/5/.
40-шы жылдардың соңында 50-шы ... ... ... ... ... ... ... бас көтерулері бой көтерді.
Жұмысшылар жалақының аз ... ... ... бағаның
өсуіне қарсы шықты. Жұмысшылар 60 -шы жылдардың ... ... ... ... ... ... қоя ... саяси тұтқындарға амнистия,
ереуілдерге, жиналыстарға, тәуілсіз кәсіпорындар құру правосын ... ... ... және т.б. ... етті. Жұмысшылардың жаппай
бас ... ... ... ... бірі "вертикальдық"
синдикаттардың күйреуіне әкеп ... ... ... ... ... ... айналды, өйткені еңбекшілердің көпшілігі 50-ші жылдардың
аяғында қалыптасқан кәсіподақ қозғалысының жаңа типі — ... ... ... ... ... ... франкизмнің халықтың
басым көпшілігімен тіл табуға ұмтылысының ... іске ... 50-ші ... ... ... ... университеттің
кәсіподағына /СЕУ/ радикалды реформа жүргізуді талап етті. ... ... ... ... жапты, студенттер арасында тазалау жүргізді,
оку корпустары мен студенттік қалашық территорияларында митингілер ... ... тиым ... осы ... ... мен ... үлкен бөлімдерін енгізді, бірақ бұл шаралар отқа май құйды.
Режим мен ... ... ... ... ... жылдардың аяғында әртүрлі оппозициялық акцияларға: жиналыстар,
демонстрациялар, "дөнгелек столдарға" жөне ... ... ... ... интеллигенциясының жаңа ұрпағының басым көпшілігі франкизмге
қарсы шықты. Олар адвокаттар, журналистер, дәрігерлер, сот ... ... ... әртүрлі топтарына жүргізген саяси
репрессиялары олардың арасында режимнің ... ... ... ... мен Баск елінің ұлтшылдық қозғалысы оппозициялық қозғалыста
маңызды роль атқарды, олар ... ... ... және ... ... үшін ... ... жүргізді. Франкизм оларды " ұлттың
бірлігіне" ... ... ... ... ... ... ... 60-шы жылдардың соңында радикалдык позициядағы баскі ұлтшылдық
ұйымдарының күрестің террористік методтарына ... әкеп ... да ... ... одан ... ... режим дағдарысын тереңдете түсті.
Осылайша франкизм төменнен басталып, өсе түскен ... ... ... ... Ол "Ұлы ... ... ... қала алмады. 30-
шы жылдары антиреспубликандық және антикоммунистік ту ... ... ... ... ... ... ... болатын:
финанс және жер олигархиясы, шіркеу мен әскерді басқарушылар, ірі өнеркәсіп
иелері, қала мен селоның орта ... ... ... ... ... ... ... қорғады. Олардың экономикалық позициясының
нығаюына жағдай ... ... ... ... ... олигархиясы
негізінен қоғаммен мемлекетті үстем күшке айналды /7/.
Режим "бұрынғы" байларға ғана қолайлы жағдай тудырған жоқ, ... ... ... ... да ... жасады. Ап Испанияда
60-шы жылдардың ортасында "экономикалық ... деп ... ... болды. Режимнің билік басында ... ... ... ... ... інісі Николас Франко "Рено", "Дизель", "Алюминио
Иберико" сияқты ... ... ... ... ... ... биржа ойынында байып, өзінің капиталын фармацевт және ... ... ... ... ... 41 ... салынған.
60-ші жне 70-ші жылдардың бірінші жартысындағы экономикалық "бум" одан
сайын "жаңа" буржуазияның позициясын нығайтты, сонымен қатар ол ... ... ... ... ... ... ... қысымымен
50-шы жылдардың соңында режим "автаркия"* және ... ... бас ... ... ... ... "либерализациялауға"
көшті, ол испан бизнесіне барынша қолайлы жағдай туғызды. Осындай жағдайда
испан буржуазиясы реформа жүргізуге мен осы ... ... ... ... 60-шы ... орын ... жағдайдан мемлекеттік басқару
системасына "Опус деи" /"Дело божье"/ діни сектасынан технократтар ... және ... ... ... ... ... арқылы
шығуға тырысты. Технократтар өздерін басқарушы ретінде жаман ... ... ... ... ... ... олар ... былғады, ал
саяси "либерализация" жүзеге аспады. Сонымен бірге олардың іс-әрекеті ... ... ... ... қайшылықгар туғызды, екі ағымның
пайда болуына ықпал ... ... және ... ... Өкіметтің тоталитарлық формасына 1936-1939 жылдары франкистік ту
астында республикаға қарсы соғысқандардың балалары қарсы шықты. Оларды
Испанияда ... ... деп ... Олар ... ... ... ... тобының франкизмге көзқарасына тағы бір жағдай ... ... ... ... ... монархистердің,
консерваторлардың, католиктердің, фашистік топтардың әртүрлі фракцияларын
біріктірді. Осы ... ... ... енуі олардың ішінде үнемі
қайшылықтар туғызып отырды. ... ... ... ... ... сүйеніші
Испания фалангасы болатын. Осы партияның құжаттық программасы 26 ... ол ... ... ... негізі" деп саналды. 40-
шы жылдардың соңында фаланганың құрамы 1 миллион адамға ... ... ... ... ... ... ... алмады. Себебі, әрқашан әскер
бақылауында әрекет етті, оның билігіне үнемі монархистер мен ... ... және ... ... ... фаланганы Испаниядан тыс
жердегі саяси және рухани ... ... ... ... сүйенішінен бас
тартуға мәжбүр болып, басқа реакциялық күшке, атап айтқанда католиктер мен
монархистердің ... ... арқа ... ... ... ... шын ... күйреді, біразы "Ұлттық қозғалыстың" бір
бөліміне айналды. 60-шы жылдары "Ұлттық қозғалыста" бір-біріне қарсы топтар
пайда болды. Фаланганың ... ... ... оны қайта тудыруға бірнеше
рет ұмтылды. 1958 жылдың мамыр айында фаланга принциптері мемлекеттің
негізгі принциптері деп ... ... олар ... ... қайтара
алмады.
70-ші жылдардың ортасында франкизм өзінің тағы бір таянышынан —
католиктік ... ... ... ... ... жөне одан ... шіркеу "крусада" идеясын толық мойындаған-ды, режиммен оның
репрессиялық саясатын қолдап, өзінің онымен ... ... ... ... 1953 жылы ... ... жасалынған, ол католиктік дінге
ерекше құқықтар берген. Алайда, оппозициялық қозғалыстың өсуімен шіркеудің
режимінен алшақтау процесі ... ... ... ... ... франкизмнен ажырады. Бұл ... ... ... ашық ... ... ... ... келтіру талаптарын
қолдады.70-ші жылдардың ортасында жаңа лептен режимнің маңызды тірегі әскер
мен қоғамдық қауіпсіздік күштері де шет қала ... ... ... ... дағдарыста болды деп айтуға болмайды.
Режимнің ұзақ уақыт өмір сүруі жағдайдың өзгеруіне тез ... әр ... тіл ... олардың кейбір талаптарын орындауы. Франкизм өзі
өмір сүрген жылдары ... және ... ... ... жинақтады. 1945-1948 жылдары Испания халықаралық аренада оқшау
қалды. ... осы ... ... ... жою үшін бірқатар
реформалар жүргізді: монархияны ... ... ... ... ... ... 1959-1960 жылдары экономикалық
және саяси дағдарыс туғанда да франкизм күрт ... ... ... ... ... экономикалық кереметке" жол ашты. 1960
жылдардың ортасында елде ... ... кең етек ... ... ... ... ... Осындай маневрлер елде режимге
қарсы оқиғалардың алдын ... ... ... ... жіберіп отырды.
Режимнің біршама тұрақты болуына оппозициялық ... ... ... ... ... ... да өсер етті. Оппозициялық
партиялар мен топтардың іс-әрекеті көбінде ... ... ... ... ... шектелді. Олар ұсынған жолдар елдегі шиеленіскен
мәселелерді шеше ... ... ... ... ... ... бір ... біріккен күшті құра алмады.
Франкистік режимді "ұлттық келісім" ... ... ... жою ... қоғамының әртүрлі топтарының арасында кең қолдау тапты. Оның себебі:
біріншіден жаңа азамат соғысының қауіптену (бұрынғы азамат соғысының ... ... ... естен шыққан жоқ, оны "жеңгендер" де "жеңілгендер"
де ұмытқан жоқ) ... ... ... ... ... ... маусымда Мюнхенде өткен буржуазиялық партиялар мен социалистер
өкілдерінің мәжілісінде жасалды. Онда ... ... ... бес ... ... елде демократиялық институтаттар қүру; адам
құқына нақты кепілдік беру; ... ... ... ... ... қамтамасыз ету; оппозиция құқылығы. Алайда, оппозициялық топтар
мен партиялардың жақындасу процессі ұзаққа созылды. 1974 жылы маусымда
Демократиялық ... ... Оған ... ... ... ... және басқа партиялардың топтары бірікті. Ұзамай ... ... ... ... ... коалициялық оппозициялық
күш - Демократиялық конвергенция платформасы, немесе Демократиялық келісім
партиясы құрылды. 1976 жылдың наурызында осы екі ... блок ... ... құру ... ... ... ... жариялаған
коммюникесінде елде демократиялық қоғам орнатуға қол жеткізу және саяси
сипаттағы талаптары көрсетілген.
70-ші жылдардың ... ... ... ... мүмкіндігі тоқтады.
Испанияда демократиялық Кеңес құрылғаннан кейінгі жағдай жөнінде 1974 жылы
француздың "Юманите" газеті ... деп ... ... ... кезең бұл
гипотеза емес... Франкизмнің күйреуі диктатурада ұлттық оппозицияның
өсуімен ... ... ... ... ... ... ... иелері жұмысшылармен, коммунистермен бірге әрекет
етуде. Аз уақыт қана ... ... ... ... бір мақсатта:
Испанияда демократияны қалпына келтіру мақсатында ... ... және ... жүйе ... күні ... Одан ... топ та,
қалың көпшілік те бас тартты. Барлығы да өзгерістің қажет екенін ... ... 1975 жылы 20 ... 82 жастағы диктатор қайтыс болды.
Оның жерлеуін ультра Мадридте және ... ... ... атап ... ... ... режим тарихы аяқталды. Болашаққа сенген
жаңа кезең басталды. 22 қараша 1975 жылы принц Хуан ... Хуан ... ... ... ... ... болып жарияланды. Ол өзінің ... ... ... сөзінде елде реформалар жүргізу ... ... атап ... үшін ... ... ... пен екінші дүниежүілік соғыс
аралығы өзінің болашақ тарихи тандауын жасаған ... ... 20-шы ... саяси дағдарыс билікке әскерилердің төңкеріс жасап ... ... де ... ... ... ... жағдай туғызды. Алайда,
1930 жылға дейінгі аралықта болып өткен ереуілдер, өткен ... ... ... ... ... ... ... бастаған осы диктаторлық үкіметтің отставкаға кетуі осы ... ... ... ... бірі ... ... фашизмге қарсы
Халық майданы құрылды. Жұмысшылары мен шаруалары, оларға қосылған солдаттар
көтеріліске шығып, тағы да республика жариялады.
1931 жыльі Беренгер ... ... ... мәжбүр етті Жаңа
үкіметті Аснар басқарды. Ол 12 сәуір 1931 жылы муниципалитеттерге сайлау
жүргізілетінін ... Бұл ... ... ... ... ұранмен
өтті. Республикандықтар өнеркәсіптік аудандарда көп дауысқа ие ... ... ... Альфонс шетелге кетті, "революциялық комитет"
Испанияны ... деп ... ... ... ... ... мен либералдық помещиктер блогының қолында болды. Буржуазиялық
партиялар мен ... ... ... коалициялық уақытша
үкіметін оңшыл республикандық Алькола Самора басқарды. Республика ... ... 1931 жылы ... ... Өткен ғасырдан бергі
кезеңіне көз жүгіртсек Испанияда 1812, 1834, 1837, 1845, 1869, 1976, ... ... ... Ал ... ... ... ... "негізгі заңдар" ғана шығарылды. Тек 1978 ... ... ... жол ... ... ... қарсы жалпылық сипатта күрес ... бірі ... ... ... өз ... айырылып қалу үрейі
террорлық әрекеттерге итермеледі. Ал одан ... ... ... халық майданы құрылып, фашизмге қарсы қарулы күрес жанданған
бірден-бір ел ... ... ... ... жаңа саяси
құрылыс негізі қаланды. Алайда, ... ... ... ... ... ... 40 жыл франкизм басқарып тұрды. Ол фашистік
режимдердің ішіндегі ең ұзақ ... ... және ең ... болды. Европадағы
бұл режим 1975 жылы Франконың өлімімен, ... ... ... ... ... ... 20 ... кейін
алғаш рет фашизм Европа жерінде өмір сүруін тоқтатты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Красиков А. Испания и мировая политика. Полвека дипломатической истории.
М., ... ... ... ... ... истории. М., 1979; с.67-75.
3.Баранова Т.Н.,Лукьянова Л.И. Испания: истоки и ... ... ... М., 1977; ... ... ... М., 1965. ... Р. ... ... ... Мадрид, 1973; Ибаррури Д.
Единственный путь. М., 1962, с.455.
5. ... ... в ... ... М., 1978; ... ... ... С. От 18 июля-долгий путь. М.,1977.
Бірінші тарау
1. ... ... ... ... ... ... ... Международное рабочее движение. М.,1980. с.- 162.
4. Современная Испания. М.,1983,с. 82.
5. Испанская революция 1930-1931 гг. и ... ... ... ... Т.Н., Лукьянова Л.И. Испания: истоки и соверменные тенденции
оппозиционного движения. М., 1977. ... ... ... Т.ІХ. ... ... Сонда с.384.
9. Тамамес Р. Республика. Режим Франко. Мадрид, 1973.с.235.
10. История фашизма в ... ... М., 1978. ... ... Испания. М.,1983.с.128.
Екінші тарау
Новейшая история. 1917-1939. М.,1958. с. 262.
сонда,с.263.
Международное рабочее движение. М.,1980.с.41.
Всемирная история. Т.ІХ. ... ... ... ... ... ... ... М.,1983, с.124.
сонда, с.92.
8.И. Кудрин. Испанцы у себя дома. М.,1994.с.13.
Үшінші тарау
1. За рубежом, 1976, №16, -12 ... ... С.П. ... Франко и его время. – Новая и новейшая
история, 1990, № 6., Тамамес Р. Республика. Режим ... ... ... ... Д. ... путь. М., 1962, -455 бет.
4. Кныркова Ж.Ю. Последний западноевропейский диктатор Франсиско Франко. –
В кн.: Исторические ... ... об ... М., ... ... в ... ... М., 1978, -469 бет.
Проблемы испанской истории. 1979. М., 1979. 103 бет.
Баранова Т.Н., ... Л.И. ... ... и ... ... ... М., 1977., 118-120 ... проблемы истории Испании. М.,1965,
312 бет.
8.Современная Испания. М.,1983, 22-бет.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Испан революциясы9 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында4 бет
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Түрксіб - Ұлы Отан соғысы жылдарында4 бет
ХХ ғасырдың басы-1940 жылдардағы медицинаның дамуы13 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында7 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзшк соғыс жылдарында22 бет
Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы майдандарына аттануы және олардың жанқиярлық ерліктері12 бет
Қазақстанға халықты депортациялау11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь