Бюджеттік процесс: оның кезеңдері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні
1.1 Мемлекеттік бюджет экономиканы басқару құралы
ретінде экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Бюджет жүйесі қаржы жүйесінің маңызды бөлігі ретінде ... ... ... .14

2. Қазақстан Республикасының бюджет процесі
2.1 Бюджет процесінің кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.2 Республикалық бюджет бойынша бюджет процесінің жүзеге
асырылуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.3 Жергілікті бюджет процесін жүзеге асыру (Арыс қалалық
Қазынашылық басқармасы мәліметтері негізінде) ... ... ... ... ... ... ... ... .49

3. Бюджет жүйесін жетілдіру жолдары
3.1 Бюджет жүйесі бойынша шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... .66
3.2 Қазақстан Республикасының фискалдық саясатын жетілдіру
арқылы бюджет процесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ...78
Кез-келген мемлекеттің қаржылық жүйесінің орталық буыны оның бюджет жүйесі болып табылады. Бұл бітіру жұмысымның өзектілігі: мемлекеттің негізгі қаржылық құжаты болып табылатын Мемлекеттік бюджеттің жобасын құру, қарау және бекіту, атқару, атқарылуына бақылау және атқарылу жайында есеп беру кезеңдерінен тұратын бюджеттік процесті талдау. Ағымдағы бюджет бөлімдерін талдау негізінде заңдық-құқықтық аспектілерін анықтап, қажетті теориялық практикалық ұсыныстар енгізу.
Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, несиелік, бюджеттік қарым-қатынастың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені белгілі, себебі жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны, жұмыссыздық пен инфляцияның деңгейі және т.б .
Жұмыстың кіріспесінде тақырыптық, теориялық-әдістемелік негізі қаланып, мақсаты мен міндеттері айқындалған.
Бірінші бөлімде бюджет түсінігі, түрлері және бюджеттік жүйенің экономикалық мазмұны, оның даму тарихы жан-жақты қарастырылған. Сонымен бірге бюджеттік үдерісті басқару, жоспарлау және оның қызметі мәселелері нақты зерттелген.
Екінші бөлімде Қазақстан Республикасының бюджеттік процесіне заңдық-құқықтық қамтамасыз етілуі аясында әр кезеңіне тоқтала отырып, оның мәні көрсетілген. Бұл процесс 2007-2009 жылдарға арналған Қазақстан Ресспубликасының фискалдық саясаты негізінде республикалық және жергілікті бюджет негізінде сарапталып, оны жетілдіру бойынша нақты ұсыныстар жасалған.
Бюджеттің басты мәселелері: мемлекеттік қаражаттарды икемді әрі тиімді пайдалануға, жұмсауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар үш жылдық бюджеттің арқасында мемлекет бұрынғыға қарағанда теңгерімдірек экономикалық және әлеуметтік саясат жүргізе алады, мұның өзі елдің экономикалық дами түсуі мен Қазақстан халқының әл-ауқатын жақсара түсуіне мүмкіндік береді.
Бюджеттің тағы бір артық¬шылығы, ол мемлекеттік органдардың бюд¬жет-тің ағымдағы жылғы міндеттемелерін бекітуіне және тіркетуіне жағдай жасайды. Ол әсіресе технологиялық жағынан дайындалу мерзімі бір жылдан асатын және қызмет көрсету мерзімі бір жыл шеңберінен шығып кететін тауарлар сатып алуға негізделген инвестициялық жобалар мен бағдарламаларға қатысты. Орта мерзімді бюд¬жеттік жоспар¬лаудың келесі бір ерекшелігі – ол ұзақ мерзімді міндеттемелер қабылдау мүм¬кіндігі, жыл сайын шарттарды қайта жасау мен тендерлер өткізу қажеттігі жойылатындықтан, оның өзі бюджет қаражатының игерілу дең¬гейіне оң әсер ететін болады.
Дегенмен, осы бюджеттік жүйені тереңірек зерттеген көптеген оқымыстылар оның әр түрлі астарларын қарастыра отырып, түрліше түсіндіреді. Мәселен, классикалық экономикалық теорияның өкілдері бюджеттік жүйе түсінігіне келесідей анықтама береді: «Бюджет жүйесі кез-келген мемлекеттің ерекшеліктерін, оның әлеуметтік-экономикалық және мемлекеттік құрылымын көрсететін күрделі механизм. Бұл жүйе кез-келген мемлекетті сипаттайтын әлеуметтік-экономикалық, құқықтық және басқа да ерекшеліктердің жиынтығының негізінде құрылады».
1. Өтебаев Б.С., Мемлекеттік бюджет.– Алматы:Экономика, 2006 – 7-15 б
2. «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы №148 Заңы / Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. – 2001.- № 3«Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардаға №148 Заңы / Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 3
3. Доклад Первого Вице Министра финансов К.Келимбетова на Международной Конференций Казахстана по Бюджетной реформе и Реформе казначейской системы.2003 год
4. Хамитов Н.Н., Шалабаева И.И. Местные бюджеты: современное состояние и перспективы. Монография. – Алматы:Экономика, - 2000. – С.42
5. Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 26 тамыздағы N 861 Жарлығымен бекітілген “Республикалық бюджет жобасын әзірлеу ережелері”
6. Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексі. 05.02.2009. 3-бөлім.12-тарау. 74-75 баптар
7. Жубаев С.Д. Принципы формирования доходов местных бюджетов и их взаимодействие с республиканским бюджетом в современных условиях. // Банки Казахстана. – 2001. – № 9. – С. 46.
8. Раимбаев АФ фискальное регулирование межбюджетных отношениий РК автореферат 2004
9. Несіпбаева Ш Қ Вестник КазНу серия экономическая №2 (66) 2008
10. Макарова Н.А. Бюджет и бюджетная система Казахстана. - Астана, 2006. – С.17.
11. “Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімдік фискалдық саясаты” Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 12 шілдедегі №660 Қаулысы. Юрист 04.09.2006
12. “Арыс қаласы әкімдігінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты” Арыс қаласы әкімдігінің 2006 жылғы «23» маусымдағы № 1098 қаулысымен бекітілген
13. Марите Любонайте.“Сравнительный анализ функций казначейских органов зарубежных стран” журнал “Бюджет ” январь 2010
14. “ОҚО Арыс қаласының экономикасын дамытудың 2009-2010 жж арналған бірінші кезектегі жүзеге асырылатын жобалар” Арыс қалалық маслихатының шешімі
15. Елубаева Ж. Межбюджетные отношения: состояние и направления реформирования (теория и опыт отдельных стран). – Алматы, 2003.– С. 11.
16. Финансы. Учебник для вузов. - /Под ред. Л.А.Дробзиной. – М.2004.–С.72
17. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі. w.w.w. minfin.kz. Бюджет жүйесінің қалыптасуы және іске асырылуын бақылау//
18. В.Д. Мельников., В.Д. Ли., Қаржының жалпы курсы // Оқу құралы Алматы «Қазан университеті» 2005ж 94-159 б
19. Ерубаев. Б.Е.,Бюджеттік үдерістің қалыптасуы // w.w.w. google.kz
20. Ержанова. Ұ.Т., Мемлекеттік бюджетің атқарылу кезеңдері // w.w.w.akorda.kz.
21. Жақай Нұрғалиев., Мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік қамсыздандыру// w.w.w. google.kz. Егемен Қазақстан №101-101(25499) 30 сейсенбі 2008
22. Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа жолдауы: “Дағдарыстан жаңару мен дамуға” 2009 жыл // Егемен Қазақстан № 91(25488) 6-наурыз жұма 2009 жыл
23. Ағыбаев Ә.Ғ., Үш жылдық бюджеттің орындалу тетіктері //Президент және халық. – 2008 - №52 (173) 26 желтоқсан жұма 2-3 б
24. Нурумов А. Проблемы межбюджетных отношений и их совершенствование// экономика и статистика. 2006 №1
25. Ж. Жексенбинов “Бар мәселе бюджетаралық қатынастарды ретеуде” Егемен Қазақстан. 1 ақпан.2006 жыл
26. C. Өсербайұлы, Ш.Қ Несіпбаева “ Республикалқ бюджеттің механизмін жетілдіру” Вестник КазНу. Серия экономическая №3 (67) 2008
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Қаржы кафедрасы
Диплом жұмысы
Бюджеттік процесс: оның ... ... Г. ... курс, Ф06К2 тобы
Ғылыми жетекші
Аға оқытушы,PhD докторы_____________________________Г.Қ.Жанибекова
Норма бақылаушы ________________________________Д.А. Садыханова
Аға оқытушы
Кафедра ... ... ... ... _________________________________ М.Ж. ... ... ... кез ... ... экономикалық құрылымын қалыптастыру
мен дамуында алдыңғы және шешуші рөлді билікпен қабылданған ... ... ... ... ... реттеу атқарады. Мемлекетке
экономикалық және әлеуметтік реттеуді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін
едәуір ... ... бірі ... механизм- бастапқы звеносы
мемлекеттік бюджет болып табылатын қоғамның қаржылық жүйесі болып табылады.
Мемлекеттің дәл осы ... ... ... орталықтандырылған ақша қорларын
қалыптасады және ақшалай қорлардың қайта орталықтандырылған ... әсер ете ... ... ... ... ... мүмкіндікпен қамтамасыз етеді.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... мен оның ... ... талдау жасап, оның
республикалық және жергілікті бюджет ... ... ... ... көрсету және оны жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады.
Зерттеу обьектісі- Қ.Р ... ... ... ... ... жүйе-мемлекеттің барлық қаржы жүйесінің маңызды ... ... ... ... жүйе экономикалық категория ретінде
мемлекеттің орталықтандырылған ақша ...... ... ... ... ... , жеке тұлғалар мен аймақтар ... ... ... ... ... мен ... әдіс-тәсілдері және
сол қатынастарды басқару органдарымен байланысты.
Дипломдық жұмыстың бірінші ... ... ... ... ... ... ... және экономиканы басқару құралы тұрғысынан
теориялық негіздеріне зерттеу жасалынған.
Екінші бөлімде Қазақстан ... ... ... ... ... оның ... бюджет және жергілікті ... ... ... ... жасалды.
Үшінші бөлімде бюджет жүйесінің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... бюджет жүйесін дамыту бойынша негізгі
ұсыныстар жасалды.
Зерттеу пәні- Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің
құрылымы, жүйесі және оны ... ... бөлу және ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Қаржы кафедрасы
Қаржы мамандығы
Диплом жұмысын орындауға арналған
ТАПСЫРМА
Батырханова Гульзада Иманәліқызы 4 курс студентіне
“Қазақстан Ресупбликасының бюджеттік процесі және оның ... ... ________ № ... ... ... ... мерзімі «___» ________________
Жұмыстың бастапқы мәліметтері:
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Б.С., ... ... ... 2006
3. “Арыс қаласы әкімдігінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімді
фискалдық саясаты” Арыс қаласы әкімдігінің 2006 ... ... № 1098 ... ... ... толықтырылуы қажет сұрақтар тізімі немесе жұмыстың
қысқаша мазмұны:
а) Бюджет және ... ... ... негіздемелері;
б) Бюджеттік процесс және оның республикалық және жергілікті ... ... ... бюджеттік процесін жетілдіру мақсатында іске ... ... ... ... ... ... қарастырылатын |Ғылыми |Ескертулер ... ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... | ... |Әдебиеттерді таңдау, оларды зерттеу |12.09.10 |әдебиет, |
| |мен ... ... ... | ... |
| ... ... | ... |
| | | ... ... |Диплом жұмысының жоспарын жасау және|19.01.10 |Дипломдық жұмыс|
| |оны ... ... | ... ... |
| | | ... және |
| | | ... ... ... бөлімді жазу және оны |26.01.10 |Графиктер мен |
| ... ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
|4. ... ... және т.б. ... ... |
| |жинақтау, ... ... | ... |
| | | ... ... |
|5. |Қорытынды мен ұсыныстарды ғылыми ... ... ... ... ... | | ... ... сәйкес диплом жұмысын |30.03.10 ... |
| ... ... ... ... | ... ... |жұмысты кафедраға ұсыну. | ... ... ... ... мен ... ... |05.04.10 |Рецензенттің |
| | | ... |
| | | ... ... ... мен ... ... |15.04.10 ... |
| ... ... ... ... | |даярлау ... ... күні ... ... ... М.Ж. Арзаева
э.ғ.қ, доцент
Жұмыс жетекшісі ______________________________________ Г.Қ.Жанибекова
аға ... ... ... ... ... ... Г.И. Батырханова
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................6
1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық ... ... ... ... ... құралы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... ретінде.............14
2. Қазақстан Республикасының бюджет процесі
2.1 ... ... ... ... ... ... процесінің жүзеге
асырылуын
талдау......................................................................
..............29
2.3 Жергілікті бюджет процесін жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... жолдары
3.1 Бюджет ... ... ... ... Республикасының фискалдық саясатын жетілдіру
арқылы бюджет ... ... ... ... мемлекеттің қаржылық жүйесінің орталық буыны оның бюджет
жүйесі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... құжаты болып табылатын Мемлекеттік бюджеттің жобасын құру,
қарау және бекіту, атқару, атқарылуына бақылау және ... ... ... ... ... бюджеттік процесті талдау. Ағымдағы бюджет
бөлімдерін талдау негізінде заңдық-құқықтық аспектілерін ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына
байланысты. ... ... ... ... бюджеттік қарым-
қатынастың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені ... ... ... ... өсу ... ... пен инфляцияның деңгейі және т.б .
Жұмыстың кіріспесінде ... ... ... ... мен ... айқындалған.
Бірінші бөлімде бюджет түсінігі, түрлері және бюджеттік жүйенің
экономикалық мазмұны, оның даму ... ... ... ... бюджеттік үдерісті басқару, жоспарлау және оның қызметі мәселелері
нақты ... ... ... ... ... процесіне заңдық-
құқықтық қамтамасыз етілуі аясында әр кезеңіне тоқтала ... оның ... Бұл ... ... жылдарға арналған ... ... ... негізінде республикалық және жергілікті
бюджет негізінде сарапталып, оны жетілдіру ... ... ... басты мәселелері: мемлекеттік қаражаттарды икемді ... ... ... ... ... ... қатар үш жылдық
бюджеттің арқасында мемлекет бұрынғыға қарағанда теңгерімдірек экономикалық
және әлеуметтік саясат жүргізе ... ... өзі ... экономикалық дами
түсуі мен Қазақстан халқының әл-ауқатын жақсара түсуіне мүмкіндік ... тағы бір ... ол ... органдардың бюджеттің
ағымдағы жылғы міндеттемелерін бекітуіне және ... ... ... ... ... ... дайындалу мерзімі бір жылдан асатын және
қызмет көрсету мерзімі бір жыл ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобалар мен бағдарламаларға қатысты. Орта
мерзімді бюджеттік жоспарлаудың келесі бір ... – ол ұзақ ... ... ... жыл ... ... ... жасау мен
тендерлер өткізу қажеттігі жойылатындықтан, оның өзі бюджет қаражатының
игерілу деңгейіне оң әсер ... ... осы ... ... тереңірек зерттеген көптеген
оқымыстылар оның әр түрлі ... ... ... ... түсіндіреді.
Мәселен, классикалық экономикалық теорияның ... ... ... ... ... береді: «Бюджет жүйесі кез-келген мемлекеттің
ерекшеліктерін, оның әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... Бұл жүйе ... мемлекетті сипаттайтын
әлеуметтік-экономикалық, құқықтық және басқа да ерекшеліктердің жиынтығының
негізінде құрылады».
Өз ... В.Н. ... ... ... ... мен заң ... негізделген, өзара заңмен белгіленген
арақатынасы бар мемлекет бюджеттерінің барлық түрлерінің ...... ... А. ... ... ... ... жүйесін – берілген
мемлекет аумағында қызмет ететін, әр түрлі деңгейлі ... ... ... оқымыстылардың көзқарастары да осыған келіп саяды. Атап
айтсақ, А.Б.Зейнелгабдиннің ... ... ... ... ... ... ... «Бюджет жүйесі бюджеттік қатынастар
нысандарының жиынтығын, бюджет түрлерін (республикалық және жергілікті
бюджет), оны ... ... ... ... ... және ... да басқару
органдарының жиынтығын білдіреді. Ал ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің қондырмасы бюджет
түрлерін басқарудың әр түрлі әдістері мен тәсілдерін ... ... ... ... бекітілуін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... және басқа да басқару
органдары ... ... ... ... қатар қаржылық ойдың тұрақты дамуымен байланысты
өзгертулер мен толықтыруларды енгізуді ескере отырып,
В.Д. Мельников өз еңбектерінде ... ... – бұл ... және ... негізделген жеке дербес бюджеттердің жиынтығы» деп қарастырады.
[7]
Шетелдік және ... ... ... ... жүйесінің экономикалық
мәнін ашатын теориялық зерттеулерді саралау негізінде келесідей тұжырым
жасауға болады «Кең ... ... ... ... ... ... сәйкес түріне негізделген, орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған бюджеттердің ... ... Тар ... ... мемлекеттің барлық бюджеттердің жиынтығы ретінде қарастырылады».
Сонымен, бюджеттің санқырлы маңызын ескере отырып және осы ... ... ... тұжырымдай отырып, өз тарапымыздан аталмыш
ұғымға келесідей ... ... ... ... ... биліктің
түрлі деңгейлері бойынша өздерінің негізгі функциялары мен өкілеттіктерін
жүзеге ... ... ... ... құрылымға қатысты бюджет жүйесі ... ... ... бөлінеді. Жоғарыда айтып өткеніміздей, оның негізінде
елдің мемлекеттік ... ... ... ... ... мәні
1.1 Мемлекеттік бюджет экономиканы басқару құралы ретінде экономикалық мәні
Бюджет–ол жалпы қаржы ... ... ... ... ... категория. Оның қаржыдан ерекшелігі тек қана абстракцияның
басқа денгейі мен қаржылық ... әр ... ... ... ... ... қаржылық байланыстардың ішінде бір–бірінен
ерекше тұратын бөлек арнайы салаларды бөліп шығаруға болады. ... ... ... ... құндылық өнім бөлу аумағында мемлекет пен ... жеке ... ... ... қарым–қатынас болып табылады.
Бұндай қаржылық қарым–қатынастың жалпы ... ... ... ... болатын құндылық бөлу процесінде орын ... ... ... ... атқаруға арналған
орталықтандырылған ақша қаражаттар қорын ... мен ... ... ... ... ... ... бюджет деген
түсініктің экономикалық мазмұнын құрады.
Қазақстан Республикасының Бюджеттік ... ... ... ... берілген: «Бюджет – ол мемлекеттің міндеттері ... іске ... ... ... ... арналған ақша қоры».
Бюджеттің формасы – ... ... ... ... ... қор, экономикалық негізі – жалпы экономикалық ... ... ... ... әр ... ... экономикалық, әлеуметтік және саясаттық
функцияларын орындауға объективтік ақшалай түрде қажетті. ... ... ... ... ... ... ... салық, зайымдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір
қоғамдық – экономикалық ... ... ... ... да ... өзгертпейді. Дәл осы ұғым бюджетті экономикалық категория деп
дәлелдейді. Сондықтан, бюджеттің экономикалық түбі ... да ... сай ақша ... және ... ... ... ... бар
өндірістік қарым – қатынаста жатыр.
Бюджет қаржы жүйесінің орталық тізбегі болғандықтан, ол сол ... ... ... сипаттамаларына сай. Басқаша айтқанда, егерде
«қаржы» жалпы ақша ... ... ... яғни ... ақша ... қалыптастыру және пайдалану процесі, онда
«бюджет» өз алдына ақша қарым–қатынас жүйесін құрады, яғни бюджеттік ... және ... ... ... қор ... ... ... (әлеуметтік, қорғаныс,т.б.) қаржыландыруға арналған
орталықтандырылған ақша қоры. [1]
Экономикалық әдебиет (заңдар, монографиялар, оқулықтар, ғылыми мақалалар)
беттерінде «бюджет» термині әр ... ... ... ... ақша ... ... мен ... формасында немесе ақша
қаражаттарының негізгі орталықтандырылған қоры ... ... ... мемлекеттік бюджетке тағы да келесідей анықтама берілген: бюджет
– ол ... ... ... – ол ... ... ; ... – ол
заңнамалық құжат ; бюджет ол – комуникация құралы ; ... ол – ... ... ... ... ... ... бюджеттік салық саясатының
мазмұны өте кең, себебі оған мемлекеттік ... ... ... ... ...... ... мен фискадық
саясаттың көрсеткіштері, бюджеттің көрсеткіштері тағы ... мен ... ... ... ... ... ... отырып, ол келесідей
түсініктемелерден қалыптасады деп айтуға болады:
- ол, өз ... жеке бір ... ... ;
- ол, ... ақша қаражаттарының орталықтандырылған қоры;
- ол, экономиканы реттеуге арналған құрал ( бюджеттік механизм арқылы);
- ол, ... ... ... ... ;
- ол, ... ... ... – қатынасқа қатысушылар міндетті түрде
орындайтын заң.
Бюджет кодексінде ... ... ... түсінік берілген – ол
«республикалық және жергілікті бюджеттердің арасындағы ... ... ... ... ... ... пайдаланатын және
бекітуге жатпайтын қосындысын құрайтын жалпы бюджет». Сонымен қатар,
«мемлекеттік ... ...... ... және ... ... қор мағынасында да пайдаланады.
Бүгінгі күнгі мемлекеттік бюджет ... ... әр ... ... мүдделерін қалыптастыратын күрделі
және көп міндет ... ... ... ... пен ... ... әлеуметтік шығындар мен
салық бөлу, еңбекақы мен кіріс жөніндегі ымыраға ... ... ... мен ... бөлу ... мемлекет орталық және
жергілікті мүдделерді қалыптастырып, іске асырады. Ал бюджет ... ... ... саясаттық және әлеуметтік дамуын көрсетеді.
Құндылық бөлудің айрықша аумағы ретінде бюджет арнайы қоғамдық міндет
атқарады, яғни ол ... ... ... ... қызмет
етеді. Бюджет қаражаттары арқылы өндірістің ... мен ... ... пен қоғамдық өндірістің салалық және аумақтық
құрылымын жетілдіру қаражаттандырылады, ұжымдық шығындар
(білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік ... және ... да ... ... ... ... ішкі өнімді құндылықты бөлу мен ... ... ... пен ... ... ... да қатысушылар арасында
болатын ақша қарым – қатынасқа байланысты экономикалық категория. ... ... ақша ... ... ... қалыптастыру және оны экономиканың дамуы мен қоғамдық
мүдделерді қамтамасыз ... ... ... ... іске ... ... жалпы басқа да экономикалық категориялар секілді
мемлекет белсенді түрде ... және ... ... ... ... ... Мемлекет бюджетті өзінің
ұйымдастырушылық функциясын іске ... ... ... ретінде
қолданып,оны экономиканы басқарудың ... ... ... ... ... ... ол заң күшіне ие; ... ... ... ... тиімділігін жоғарлатуға,қоғам
мүшелерінің мұқтаждықтарын қанағаттандыруға арналған бағдарламалар тікелей
көрсетілген. Бюджеттік қатынастарды ... ... ... болғандығы
оған өте үлкен ұтқырлы және ұйымдастырушылық мән береді.
Экономикада тауарлы-ақша қатынас болғандықтан экономикалық пропорциялар екі
формада көрініс ... ... ... және ... ... қоғамдық өндірістің құрылымдық бөлімдері арасында
материалды-техникалық құралдарды бөлуі мен оларды жұмыс күшімен қамтуды, ал
құндық ... ... ... ... ... ... өнім ... ақшалай формасының біршама дербестік ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік
болады және ол қажетті экономикалық нәтижеге жеткізеді. Құндылық құралдарды
(Ұлттық ... және т.б.) ... ... ... ... жетілдіру мен экономикалық процестердің тиімділігін
жоғарлатуға мүмкіндік береді.
Реттеу құралы ретінде мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... тыс ... дамуын
реттеуде, қаржы ресурстарын реттеуде, қаржы ресурстарын жалпы мүддеге
сәйкес қайта ... ... Ол ... ақша және ... ... ынталандыру, экономиканың барлық тізбектерінде жүйелі бақылауды
іске асыру мен басқа да ... ... ... ... ... ... белсенді құралы ретінде
мемлекеттік бюджетті айтуға болады, ... ... ... ... ... ... мен оның ... жоғарлату
мүдделерінің алуан-алуан бағытында пайдаланады.
Мемлекеттік бюджетті-экономиканы басқару ... ... ... ... ... рөлі объективті алдын-ала анықталғанын айрықша айту қажет.
Оған дәлел,біріншіден,экономикалық ... ... ... нәтижесінде
бюджеттік қатынастарды негізгі қаржы құжат арқылы формада пайдалану,
екіншіден, мемлекеттік бюджеттің бөлу ... ... оны ... ... әсер ... ... экономикалық құрал ретінде пайдалану. Бюджеттің
мәні мен ролі оның ... ... ... ... ол ... өнім бөлу ... кең ... құндық
құралы болып табылады.
Экономиканың дамуына байланысты оны басқару ... ... ... мәні ... ... ... ауқымы неғұрлым ірі болса,
соғұрлым экономиканың өсу қарқыны жоғары,сондықтан ақша қаражаттарын
уақытында ... мен ... ... процестерін бақылау өте
маңызды.[1]
Бюджеттің ... ... ... ... және ... жоспарлы түрде жүргізіледі, себебі көптеген меншік ... өз алды ...... жүргізуді талап етеді. Бұл кезекті
ретте, бюджеттік қарым–қатынастың ... ...... ... ... ... ... Мемлекеттің ақша қаражаттары орталықтандырылған
қорының қозғалысы жоспарлық ... мен ... ... ... ... ... бюджеттік байланыстардың арнайы қаржы құжатында – бюджетте,
яғни мемлекеттің негізгі қаржы жоспарында анықталады. Бұл құжатта ... ... ... барлық бөлу процестері қарастырылған.
Негізгі қаржылық жоспардың арнайы кіріс және шығыс баптары ... ... ... ... ... ... мен оның
қалыптасу көздерін көрсетеді. Негізгі қаржы жоспар мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... барлық
мүшелерінің мүдделерін анықтайтын және ... ... ... жарияланады.
Қазақстан Республикасы ... жыл ... ... ... ... Заңға сәйкес мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... тиісті.
Қаржы жоспары ретінде бюджет, бір жағынан, экономика мен ... ... ... ... ... негізделеді, екінші жағынан, көбінесе
соларды анықтайды. Ол ... ... ... ... ... ... етуіне шарттасты, яғни негізгі қаржылық жоспар ... ... ... болып табылады. Материалдық өндірістің дамуын
ынталандырушы ... де ... ... рөлі өте зор. ... жеке (бөлек шаруашылық субъектілері) және ... ... ... ... ... айналымдылығын қамтамасыз етуге де
пайдаланады.
Мемлекеттің бюджеттік – салық саясатында қаржылық жоспар – бюджет ... ... ... ...... ... - ол халықтың
ауқаттылығын жоғарлату мен экономикалық дамуды қамтамасыз ... ... Бұл ...... ... ... инфляцияның
қарқынын төмендету мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... шешуге және еліміздің жалпы экономика
жүйесіне әсер ету үшін мемлекет өз қызметінде мемлекеттік қаржы ... мен ... ... ... тарапынан негізгі құралдар
ретінде мемлекеттік кіріс пен мемлекеттік шығыс табылады.
Мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... мен оның
тізбектерінде бір ... ... ... ... ... ... ... секілді бөлу және бақылау функцияларын атқарады.
Сонымен қатар, оған келесі негізгі функциялар атқаруы тәнті :
- ... ... ... ... ... ... қаржымен қамтамасыз ету ;
- Экономиканы реттеу мен ынталандыру ;
- Ақша қаражаттарының орталықтандырылған қорын қалыптастыру мен
пайдалануын бақылау.
Ұлттық табыс пен ... ішкі ... ... бөлу ... ... бюджет осы функция арқылы өзінің экономикалық маңызын тікелей
әлпеттейді. Бөліс функциясы арқылы мемлекет ... ақша ... мен оны ... ... ... ... іске асырылады. Ал бақылау функциясы мемлекет тарапына уақытында
және толық қаржы ресурстар түсуі, ... ... ... ... сол ... үнемді және тиімді пайдалану жөнінде
мәлімдейді.
Мемлекеттік бюджеттің бөлу мен бақылау функциялары бір біріне бөлек ... ... бір ... іске ... ... ... бюджеттік
қарым–қатынастың барлық жағы бейнеленеді.
Бөлу функцияның мазмұны қоғамдық іс–әрекет салалары, аумақтар, экономика
салалары арасында қаржы ресурстарды ... бөлу ... ... ... бірде бір құндылық бөлу категориялар ақша қаражаттарын
осындай көп аспектіні қайта бөлу мен экономикалық ... әр ... ... ... ... ... бір жағынан, заңды және жеке тұлғалар бюджетке
енгізетін салықтар мен төлемдерге, ал екінші ... ... ... әр ... ... бағдарламалар, айналыс құралдар, операциялық
және басқа да шығындарды қаражаттандыруға негізделеді. Аумақаралық қайта
бөлу лайықты ... ... ... ... мен ... ... бюджеттік реттеудің әр түрлі формалары арқылы жүргізіледі. Мұндай әдіс
әрбір ... ... оның ... ... даму ... ... ... ететін бюджеттік
қор қалыптастыруын қамсыздандырады.
Ақша қаражаттарын өндірістік емес салалар арасында қайта бөлу ... ... ... ... бір ... алу арқылы іске
асырылады. Содан кейін өндірістік емес сала ... ... ... ... ... ... ұлттық табысты
пайдалануының құрылымын қалыптастыруда рөлі өте зор, себебі мемлекеттік
бюджет экономика секторлары арасында ұлттық ... ... ... маңызды
құралы болып табылады.
Әрине, қазіргі уақытта ақша қаражаттарының басым ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қамтамасыз
етуге жеке кәсіпкерлер мен экономиканың мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ішкі ... бөлінген құнын қайта бөлуге ... ... ... мемлекеттік бюджет арқылы ұлттық табыстың белгілі бір
бөлігін бірнеше қайта бөлуге әкеледі. Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... арқылы ең алдымен өзара
байланыстарды өзгертеді,сонымен қатар бюджеттің экономикаға тигізетін
әсерінің ... тек ... ... анықтамай, олардың экономика
процестерінің дамуымен еліміздің қаржы ресурстарының өсуіне әсерлі болады.
Сондықтан, бюджеттің бөлу ... ... ... ... салық және аумақтық үйлесімдерді жетілдіруде, мемлекет ішіндегі
және мемлекетаралық деңгейдегі интеграциялық ... ... ... ... бөлу функциясының ерекшеліктеріне: бюджеттің
қоғамдық өндіріске көпжақты әсері мен ... ... ... жоғары
деңгейдегі іскерлігі жатады. Бюджеттің бұл функциясы ақша қаражаттарын
экономикалық және ... ... ... ... ... ... де ... жоғары өсу қарқынына жету мен оның
тиімділігін жоғарлатуына жетуі мен оның ... ... ... ... шарттарына сәйкес бюджеттің бақылау функциясы да
өзгеруде, себебі ол өз мақсаттарын іске ... кең ... ... ... ... ... есептемелер, компьютер қолдану
негіздерінде көп мүмкіншілік алады. міндетті түрде бюджеттік қатынасы ... ...... ... ... ... табады. құралдары
ретінде пайдалануы тек ... іс – ... ... ... ал ... ... ... бюджеттік механизм арқылы іске асырылады.[3]
Осы механизмнің арқасында объективтік түрде бар қатынастарды экономиканың
даму мүддесінде пайдаланудың мүмкіншілігі ... ... ... ... ... ... ... және
пайдаланатын арнайы формалар кешені мен қаржылық ресурстарды қоғамдық іс-
әрекеи салалары,экономика салалары және ... ... ... қайта
бөлуді қамтитын әдіс –тәсілдердің жүйесі.
Бюджеттік механизмнің объективтік негізі Мемлекеттік ... ... ... бөлу ... процестері болып табылады.
Экономикалық категория ретіндегі бюджеттің ... ішкі ... ... ... әр ... ... бар екенін дәлелдейді.
Сондықтан,бюджеттік механизм құрылымында кірістер,шығыстар ... ... ... ... топтары соларға сәйкес ақша
қаражаттарын қайта бөлудің әр түрлі формалары мен ... ... ... ... ... ... ... көрінсінің формаларына
тәуелді келесі құрылымдық тізбектерді бөлуге болады, әр ... іс ... ... қаражаттар беру мен бюджет қалыптастыратын тәртіп пен
формалар; ішкі бюджеттік бөлу мен қайта бөлу және ... ... ... механизмнің жоғары айтылған тізбектері өз алдына ... ... ... ... ... ... салықтық және салықтық емес қаржы ресурстар түсетін әдістермен
сипатталады және өздерінің әлпеттерін нақты ... ... ... ... және т.б) іске ... ... бюджеттік қаражаттар жіберу механизмі әр түрлі принциптер
негізі мен бюджеттік ақша берудің әр түрлі ... ... іске ... ... ішкі бюджеттік бөлу мен қайта бөлу механизмі бюджет
жүйесінің ... ... ... ... ... белгілі
бөлігін бекіту мен ... ... әр ... ... экономиканы басқаруда бюджеттік механизмді
белсенді түрде пайдаланады. Ол әлеуметтік-экономикалық ... ... ақша ... ... ... сол ... сәйкес
экономиканың салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруде, ... ... ... ... пайдалануда елеулі рөл атқарады. Сонымен
қатар,мемлекеттік бюджет өзінің барлық ... және ... ... басқарудың құралы ретінде болып,қоғамдық өндіріске қаржылық
құжат,экономикалық тұтқа және ынта ... ... әсер ... ... ... қаржы жүйесінің маңызды бөлігі ретінде
Бюджеттік жүйе-мемлекеттің барлық ... ... ... ... ... ... ... жүйе экономикалық категория ... ... ақша ... ... ... ... ... , жеке тұлғалар мен аймақтар арасындағы барлығы
қаржылық қатынастар, бюджеттік қалыптасу мен атқарудың әдіс-тәсілдері және
сол қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры және
экономикалық қатынастар мен ... ... ... ... пен ... ... ... бюджеттік жүйе ... ... және ... ... ... ... жүйесінің экономикалық
мәнін ашатын теориялық зерттеулерді саралау негізінде келесідей тұжырым
жасауға болады. «Кең ... ... ... экономикалық қатынастарға,
мемлекеттік құрылымның сәйкес түріне негізделген, орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған бюджеттердің жиынтығын білдіреді. Тар ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады».
Сонымен, бюджеттің санқырлы маңызын ескере отырып және осы ... ... ... тұжырымдай отырып, өз тарапымыздан аталмыш
ұғымға келесідей анықтама ... ... ... мемлекеттегі биліктің
түрлі деңгейлері бойынша өздерінің негізгі функциялары мен өкілеттіктерін
жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ... ... жүйесі ұйымдастырушылық бөлімшелерге
немесе деңгейлерге бөлінеді. Жоғарыда айтып өткеніміздей, оның негізінде
елдің мемлекеттік құрылымы жатыр. Мемлекеттік құрылымның екі нысаны
белгілі: ... ... екі ... ... ... ... ... қарастырылатын унитарлы мемлекет және басқарудың үш
деңгейлі (орталық, федерация мүшелері және жергілікті буындар) жүйесі бар
федералды мемлекет. Осыған сәйкес ... ... және ... негізделген, билік деңгейлерінің барлық бюджеттерін біріктіретін
бюджет жүйесі құрылады. [4]
Қазақстан ... 11 ... ... ... ... жүйесі қалыптасу мен дамудың даңғыл жолын жүріп ... ... ... ... ... ... болып “ҚР мемлекеттік тәуелсіздігі” Конституциялық Заңы қабылданған
күннің ертесіне жарық көрген 1991 жылдың 17 желтоқсанында ... ... Заңы ... Заң ... ... ... республикалық және
жергілікті бюджеттер арасындағы қатынастар, салықтарды, басқа да төлемдер
және ... ... ... ... бюджет пен жеке және заңды
тұлғалармен қарым-қатынасының ... ... ... ... қағидасы болып мемлекеттің бюджеттік ... ... және ... ... ... ... қалалық, аудандық, қаладағы аудандар, кент және
ауыл бюджеттері жатқызылды. Әр ... ... ... ... ... бұл Заңмен қабылданған еді. Бюджет құрылымы бюджеттің
кіріс және ... ... ... Одан басқа, бұл заң келесі жылға сәйкес
қаралатын және бекітілетін қосымша бюджет құруға жол беретін.
1995 ж. ҚР ... жаңа ... ... ... және саяси жағдайдың өзгеруі, нарықтық экономикаға өту, Салық
Кодексін қабылдау, Қазынашылық органның ... 1996 ж 24 ... ... ... ... ... ... болды.
1997 ж. Халықаралық стандарттардың негізінде бюджетті ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларына сәйкес жүзеге асырылуына мүм
кіндік беретін жаңа ... ... ... және ... ... Валюта қорының әдістемесі негізінде жасалды.
1998 ж ҚР Қаржы Министрлігінің мемлекеттік секторға функционалдық талдау
жүргізу нәтижесінде, ... ... ... ... ... және ... бюджеттердің арасында
бюджеттік қаражаттарды бөлу бағыттарының негізгі шегі жасалды.
Бұл мәселенің барлығы ... ... ... талдау, жоспарлаудың
терең әдістемелік базасын өңдеу, нормативтік ... ... ... ж. ... қаражаттарды мақсатты және тиімді бөлу саласы бойынша
нормативтік құқықтық базасын жетілдіру, икемді механизмді құру ... ... ... ... ... ... басталды.
Бюджеттік қаражаттар есебінен жүргізілетін азаматтық-құқықтық
мәмілелерді қазынашылық органдарында тіркеу міндеттерінің нормасы
бекітілді. Кейбір мемлекеттік функциялар нақты бір ... ... ... қызмет көрсету ретінде болды. Бюджетаралық ... ... ... ... тыс ... барлығы қысқартылып, олардың
кірістері мен шығыстары мемлекеттік бюджетке консолидацияланды.
Барлық мемлекеттік мекемелер сәйкес қаржылық ... ... ... ... ... тыс өзіне қосымша қаржылық міндеттеме алу
құқыған шектеу ... ... ... ... ... мекеменің бюджеттен мемлекеттік тапсырысты
орындауға бөлінген бюджеттік қаражаттарды мақсатты қолдануын, қарыз алу-
шылардың ҚР Үкіметі кепіл берген мемлекеттік сыртқы қарыз, мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... көп назар аударылды.
Мемлекеттік мекеменің табыстарының үлесін сәйкес бюджеттерге толық және
өз уақытында ... ... ... ... ... және ... қоғамдардың мемлекеттік акциялар
пакетіне дивиденттерді аударуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... ескерілмеді. Оған
мысалдар:
Біріншіден, бюджеттік қаражаттарды ... ... ... арасындағы
байланыс механизмі; Екіншіден, бюджеттік шығындардың мақсаттылығы;
Үшіншіден, бюджеттік ... ... ... ... бақылау
орнату; Төртіншіден, бюджеттік ... ... ... мемлекеттік мекемелердің несиелік қарызының
пайда болуын қадағалау ... ... ... ... ... жүйені жетілдіру бойынша
шараларды жалғастырды. Ол келесідей нәтижелерге алып келді:
1. Бюджеттік ... ... ... ... және ... ... бөлу ... елдің әлеуметтік-экономикалық
даму бағыттарын анықтайтын, мақсаттық бюджеттің қалыптасуы.
Бюджет ағымдағы бюджет, оның ... ... ... ... етіледі және даму бюджеті, оның есебінен
экономиканы, инфрақұрылымды, құрылыс, мемлекеттік ... ... және ... ... инвестициялар жүзеге
асырылатын екі деңгейге бөлінді.
Бюджеттік мұндай бөлінуі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... өз ... орындалғанын бағалауға және әлеуметтік-экономикалық дамуға
жұмсалған инвестициялар ... ... ... бюджеттік
бағдарламаларды жүйелеуге мүмкіндік береді.
2. Мемлекеттің инвестициялық саясаты мен бюджеттік саясатын сәйкестендіру
мақсатында инвестициялық жобаларға талаптар мен оларды бюджетке енгізу
тәртібі ... және ... ... ... ... ... ... немесе жекелеген аймақтың
дамуының индикативті жоспарында көрсетілетін, еліміздің әлеуметтік-
экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... техникалық-экономикалық негіз, жобалық-сметалық
құжаттама, салалық өкілетті органның, экономикалық жоспарлау ... ... оң ... болуы керек. Республикалық ... ... ... ... ... ... бюджеттік комиссияда қаралады.
3. 2002 ж бастап әкімшінің өзіне жүктелген функциясын ... ... ... ... табылатын бюджеттік бағдарламаның
Паспорты енгізілді. Паспорт Үкімет және жергілікті ... ... ... бағдарламалардың бағасын, нормативтік- құқықтық
негізін , қаржыландыру көзін, мақсатын, міндетін, бағдарламаны ... ... ... ... ... ... тұлғаларды,
бағдарламаны іске асыру мерзімін анықтайды.
Паспорттың негізгі ... ... ... ... мен атқару процесінің байланысын орнатады. Ол әкімшінің
бюджетті құрі кезінде жасалған бюджеттік өтініші негізнде ... мәні ... ол әр ... ... ... ... қаражат
тарымен іске асырылатын стратегиялық тапсырмалардың өзіндік жос- пары
болып табылады. Мұндай құжаттың болуы мемлекеттік органдарды тәртіпке
келтіріп, ... ... іске асу ... қадағалауға
мүмкіндік береді. Сондай-ақ Паспорт бюджеттік қаражаттар-
ды атқарудың жариялылығын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік
мекеменің
сметалық жоспарлау ... ... ... ... ... комиссиялар құрылды. Олар бюджетті жасау,
нақтылауда, сондай-ақ алдағы үш ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде негізгі рөл
берілді. Бюджеттік комиссиялар үздіксіз негізде қызмет атқарады. Бұл
олардың деңгейін ... ... ... ... ... бағдарламаларды жүзеге асыратын бағалау
механизмі енгізілді. Бюджетті жоспарлаудың алғашқы кезеңінде,
ҚаржыМинистрлігі ... ... ... ... бюджеттік
өтініштің стратегиялық және бағдарламалық құжаттарға сәйкестігін
талдайды.
6. Қаржы Министрлігінің ... ... өзі ... ... кімге, қанша ақша қажеттігін, кімді қаржыландыру қажеттігін,
қай жерде минималды қаражат бөлу ... өз ... ... ... оның ... арттыру міндетін алдына қойды.
Жоғарыдағы аталған құрылымдық өзгерістерге ... ... ... 27 ... 1994 ... №1526 ... ... Қаржы Министрлігінің Қазынашылығын құру және Қазақстан
Республикасы ... ... 1994 ... ... күні ... ... орай ... Республикасы Қаржы Министрлігіне қарасты
Қазынашылық бас Басқармасы құрылды. Бұл қаржылық жүйе мен
бюджеттік ... ... ... ... және ... ... басқарылу функциясы берілген бюджеттің атқарудағы бірден бір
ұйым. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... және ... ...  бюджеттік қаражаттард
тексеруге және сонда фактілерді айқындаған ... ... ... ... ... ... болды. Бірінші кезекте аймақтардағы
қазынашылық жүйенің алғашқы құрылымдануы жасалды, Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... Олар
бюджеттік қаражаттың түсуін және оны мемлекеттік мекемелердің  шотына
аударылуын ... ... ... ... ҚР ... ... ағымдағы шоты мен шығындарын толық есептейтін заңды тұлға ... жылы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы бюджетінің шығындары мен кірістерінің жаңа ... ... ... ... ... қазынашылық жүйенің қызметтік
бөлігін құрылымдады.
Сол жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Ұлттық Банкінің
есеп айырысу кассаларының ... ... ... ... ... қарауына берілді. Бұл банк -  бөлімдері мен облыстық
қазынашылық ... ... ... ... ... істеді,
бюджеттік ұйымдардың төлемдерінде жаңа технологияларды пайдалану бірнеше
сатыға жоғары болды.
Қазынашылықтың ... ... ... ... ... ... – ол 1996 жылы ... айындағы Ұлттық банкте Қазынашылық бірлестігі
шотын ашу болып табылады. Оған мемлекеттік және жергілікті бюджеттің ... ... ... БҚШ ... қазынашылық шоты)
арқылы төлеу механизімін, бағдарламалық қамтамасыз ету ... Әр күн ... БҚШ ... ... ... ... Республикасы
Үкіметіне және басшылыққа жіберіледі.  Сондықтан да, күн ... ... ... ... ... және ... ... қалдықтар бақыланып отырады.
1998 жылдың қаңтар айынанда Бюджеттік банкінің жойылуына байланысты,
оның бюджетті атқару ... ... ... органдарына
берілді.[5]
Біздің мемлекетіміздегі Конституциялық құрылымның негіздеріне және
2005 жылы қаңтар айының 1 жұлдызында ... ... жаңа ... ... ... Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі
ұйымдастырушылық ... ... және ... ... ... 1. ... ... бюджет жүйесі
Дерек көзі: Таранов А.А. Муниципальное право РК. – Алматы: Жеті ... ... ... және ... ... арасындағы
өзара төлем операцияларын ескермегендегі олардың жиынтығы болып ... және ... да ... ... ... және ... органдардың, оларға ведомстволық бағынышты мемлекеттік
мекемелердің міндеттері мен ... ... ... ... ... саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыруға арналған
орталықтандырылған ақша қоры республикалық ... ... ... бюджет облыстық, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... маңызы бар қала) бюджеті болуы мүмкін.
Аймақтық (облыстық, республикалық маңызы бар қала және астана) бюджет–
арнайы заңмен ... ... және ... да ... ... және ... ... республикалық маңызы бар қала,
астананың жергілікті мемлекеттік органдарының, оларға бағынысты мемлекеттік
мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржылық ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін арналған
орталықтандырылған ақша қоры. [6]
Сонымен, бюджет жүйесінің жұмыс істеуі әр түрлі деңгейдегі бюджет-
тердің өзара байланысына негізделген және ... ... ... бекіту,
орындау, бақылау тәртібімен, сондай-ақ, республикалық және жергілікті бюд-
жеттердің ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесі мынадай басты мақсаттарға жетуге бағытталады:
- экономикалық тиімділік;
- әлеуметтік әділеттілік;
- саяси тұрақтылық;
- заң ... және ... ... нығаюы. [7]
Бюджет мемлекеттік органдарды қаржыландыруға қажетті қаржыларды
шоғырландырып қана ... ... ... үшін ... ... ... бөлуде де қызмет етеді. Сонымен қатар, ... және ... ... ... ... ету; ағымдық әлеуметтік
бағдарламаларды орындау мен алдағы әлеуметтік ... ... ... пен бюджетаралық қатынастардың салааралық ... ... ... өзі басқаруды дамыту және т.б. қызметтерді де атқарады.
2. Қазақстан Республикасының бюджет ... ... ... ... ... ... талдау.
2.1. Бюджет процесінің кезеңдері
Бюджеттік процесс (бюджеттік процедура) билік пен басқару органдарының
бюджетті құру, ... ... ... ... және атқарылғаны
туралы есепті бекіту бойынша заңмен реттелетін қызметі. ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын
қабылданатын “Республикалық бюджет туралы” Заңымен, ... ... ... ... ... ... және ... туралы есеп құру атқарушы
билік органдарының ... ал ... және ... ... пен
жергілікті өкілетті орган-маслихаттың функциясына; ... ... ... екі ... ... ... Республикасының Президенті республикалық бюджеттің жобасын
жасауды бюджет комиссиясына жүктейді.
Бюджет процесін жүзеге асыруда ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттi және өз
құзыретi шегiнде жергiлiктi бюджеттердi, Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын атқару
жөнiнде бухгалтерлiк есепке алуды, бюджеттiк есепке алу мен бюджеттiк
есептiлiктi атқару, жүргiзу, салық және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының салық саясатын iске
асыруға қатысу, өз құзыретi шегiнде экономикалық қауiпсiздiгiн қамтамасыз
ету, салық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету, өндiрiлуiн және ... ... ... iсi, ... алу, ... кредит беру, iшкi
қаржылық бақылау мен мемлекеттiк сатып алуды жүзеге асыру, банкроттау
рәсiмдерiнiң жүргiзiлуiн бақылау, аудиторлық қызмет саласындағы реттеу ... пен ... ... ... ... ... мемлекеттiк
мониторингiн жүргiзу болып табылады.
Республикалық бюджет туралы Заңда мынадай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
ресми трансферттер алынған табыс көлемі, ... ... ... ... ... ... ... несиелеу және бюджет дифициті(профициті);
минималды еңбекақы, зейнетақы мөлшері, айлық есептік көрсеткіш мөлшері;
Қазақстан Республикасы Үкіметі резервтерінің ... ... ... ... ... ... ... - ол Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің келесі ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттің
нығайланған қаржы жоспарларының жобасын дайындаудан басталады. Жоба жыл
сайын Қазақстан халқына ... ... ... ... динамикасы, ақша-несиелік пен фискалдық саясаттың негізгі
Ұсынылған құжаттар ұйғарымды болған кезде Республика ... ... ... мен ... ... ... тәртібі және мерзімі
жөнінде Қаулы қабылдайды. Сонымен қоса, ... ... ... ... ... ... ... республикалық және
жергілікті бюджеттерді құрастыру мен ... ... ... ... ... ... пен бюджеттік құқықтарға негізделген
бюджеттік ... ... мен оның ... ... ... Жалпы
айтқанда бюджеттік процесті іске асыру бюджеттік іс-әрекеттің ... ... ... ... құрастыру;
- Бюджет қарау және бекіту;
- Бюджетті атқару;
- ... ... ... есеп ... ... мен оны бекіту.
Бюджет қалыптастырудың бірінші кезеңінде мемлекеттік биліктің орталық
және жергілікті ... өз ... ... ... ... ... ... мақсатымен әр деңгейдегі бюджеттердің жобасы
құрастырылады. Бұл процеске дейін ... ... ... негізгі
бағыттары анықталады, жалпы экономика мен оның ... және ... ... ... ... ... баланстар дайындалады.
Бюджетті жасау үшін бастапқы көрсеткіштер ретінде алдымыздағы жылғы жалпы
ішкі өнім көлемі мен оның өсу ... ... ... мен ... АҚШ ... қатынасты ортажылдық курсы сияқты макроэкономикалық
көрсеткіштер пайдаланады. Бюджет жобасы атқарушы ... ... яғни ... бюджетті - бюджеттік жоспарлау жөніндегі
орталық ... ... ал ... ... - ... ... ... қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... ... ... ... ... 15
қыркүйегіне дейін тапсырады.[8]
Республикалық бюджет жобасын әзірлеу мынадай ... ... ... ... ... мен бюджеттік
параметрлері болжамының жобасын әзiрлеу және оны Қазақстан Республикасы
Yкiметiнің мақұлдауын;
2) ... ... ... ... ... ... өтінімдерді әзiрлеу және оларды Республикалық ... ... ... ... ... заң жобасын әзiрлеуді қамтиды.
Республикалық бюджет шығыстарын жоспарлау үшін республикалық бюджеттiк
бағдарламалардың әкiмшiлерi:
1) стратегиялық жоспарлардың жобаларын;
2) бюджеттiк ... ... және ... жоспарлау жөнiндегi
орталық уәкiлеттi органға ұсынады.
Мемлекеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуының және бюджеттік параметрлерінің болжамы және
Республикалық бюджет комиссиясының ұсыныстарын ескере отырып,
республикалық бюджеттiк бағдарламалар ... ... ... ... негiзiнде республикалық бюджет жобасын жасайды және
оны Республикалық бюджет комиссиясының қарауына енгiзедi. ... ... ... және айқындау ағымдағы қаржы жылының 1 ... ... ... жөнiндегi орталық уәкiлетті орган
Республикалық ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңның жобасын әзірлейді
және ағымдағы ... ... 15 ... ... оны ... Республи
жобасын Қазақстан Республикасының Үкiметi ағымдағы қаржы жылы-
ның 1 қыркүйегінен кешiктiрмей Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... туралы
заңның жобасын Қазақстан ... ... ... ... 1 қыркүйегінен кешіктірмей енгізеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі республикалық бюджет ... ... бір ... ... ... және материалдарды:
1) республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуының және ... ... ... ... ... стратегиялық жоспарларының
жобаларын;
3) соңғы есеп берген күнгі мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
борыштың жай-күйі туралы ... ... ... ... ... шешімдерді ашып көрсететін
түсіндірме жазбаны ұсынады.
Жергілікті бюджет жобасын құруға ... ... ... ... комиссия құрады. Комиссия негізгі болжамды
көрсеткіштерін талдап, қарастырады және оны әкімнің қарауына ... ... ... ... ... ұсыныстарын ескере
отырып жергілікті бюджет жобасын құрып, Қаржы министрлігінің болжамына 1-
қыркүйеккке дейін ұсынады.[9]
Бюджет құрастыру ... - ол ... ... ... қаржы
ресурстардың әлеуметтік-экономикалық бағдарламаларымен келістілігін
қамтамасыз ету, бюджеттік құралдар ... ... ... ... және бюджет тапшылығын өтеу қайнар көздерін белгілеу сияқты
сауалдар шешіледі. Бюджет жобасын жасауда мемлекеттің әлеуметтік-
экономикалық саясатының бірізділігі және ауыспалылық ... ... ... ... ... ... ... және жергілік атқарушы органдармен (Үкімет және
тиісті әкімшілік) мақұлданған бюджет жобасы қарастыру мен бекітуге өкілдік
органдарға (Парламент және тиісті маслихат) ... ... ... екі ... ... ағымдағы жылдың 15 желтоқсанына дейін
жүргізіледі. Мұнда бюджет жобасы арнайы комитеттер мен ... яғни ... ... ... ... нәтижесінде тұжырым
беріледі. Содан кейін бюджет жобасы Парламент палаталарында – Мәжіліс пен
Сенатқа бюджет ... ... ... ... ... ... бекітіледі. Бюджеттік процестің осы кезеңінде алдыңғы қаржы ... ... ... заң ... Егер ... ... ... бюджет туралы Заңды қабылдамаса, онда Президент
«Алдағы қаржы жылының 1-ші ... ... ... ... жоспары
туралы»жарлық беруге құқылы.
Республикалық бюджет ағымдағы қаржы жылының 1 ... ... - ... ал ... ... Сенатта өз кезегімен қарау
арқылы палаталардың бөлек отырысында бекітіледі.
Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... ... бюджеттің, республикалық маңызы бар қала,астана
бюджетінің жобасын тиісті мәслихатқа ағымдағы қаржы жылының 15 қазанынан
кешіктірмей ... ... ... бар қаланың) жергілікті атқарушы органы аудан
(облыстық маңызы бар қала) бюджетінің жобасын тиісті ... ... ... 1 ... ... ... ... орган жергілікті бюджеттің жобасымен бір мезгілде
мынадай құжаттарды және материалдарды:
1) ... ... ... және ... ... мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын;
3) жергілікті бюджет жобасына енгізілген шешімдерді ашып ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қаланың) бюджетін ... ... ... ... ... шешіміне қол қойылғаннан кейін
екі апта мерзімнен кешіктірмей бекітеді.
Кезекті ... ... ... ... ... ... ... кезекті қаржы жылына арналған жергілікті бюджет ... ... ... ... ... ... 25 желтоқсанынан кешіктірілмей
бекітіледі.
Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті
атқарушы органдары аудандық ... ... ... ... бар ... бюджеттерін бекіту туралы шешімдер қабылдағаннан
кейін бір апта мерзімде мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті
органға және ... ... ... ... уәкілетті органға бекітілген
жергілікті бюджеттердің негізінде жинақталған облыстардың, республикалық
бюджеттерден қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. [10]
Бюджетті атқару кезеңі бекітілген қаржы бөлуге сәйкес бекітілген
кірістер алу мен шығыстарды іске асыру және ... ... ... атқарылуын Қазақстан Республикасының Үкіметі
қамтамасыз етеді. Тиісті әкішілік аумақтық бірліктегі бюджеттің атқарылуын
органдар бюджетті ... ... ... ... немесе кірістерді
төмендететін нормативтік құқықтық актілер қабылдаған жағдайда, ол қаражат
жоғарғы тұрған бюджеттен өтеледі.
Қаржы ... ... ... ... қаражатының біріктірілген қалдығы
жоғарғы тұрған бюджетке алынбайды. Ол жергілікті атқарушы органның негізгі
қарызын, жергілікті бюджеттің кредиторлық қарызын ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджет бағдарламасын қаржыландыруға
жұмсалады.
Секвестрленбейтін бағдарламалардың тізімін ... ... мен ... ... органдар тиісті қаржы жылының бюджеті
туралы Заңмен шешім қабылдаған кезде бекітеді. Осы ... олар ... ... уақтылы принципі, яғни бюджет түсімдерін бекітілген мерзімде есепке қосу
мен ... ... ... ... талап ету;
- бюджет құралдарын арнаулы пайдалану принципі, яғни бюджеттен ... ... ... іске ... реттейтін нормативті-құқықтық актілер
мен бюджеттік бағдарламалар паспорттарына сәйкес ... ... ... ету;
- бюджетті бірқалыпты атқару принципі, яғни бюджеттік жыл соңында төлемдер
көлемінің қорландыруын жібермеу үшін жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... принципі, яғни түсімдерді есепке алу мен шығындарды
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... біріккен қазыналық есеп шотпен іске асыруды талап етеді.
Бюджеттің атқарылу негізі болып табылатын құжаттар мыналар:
1) Кодекс;
2) республикалық бюджет ... заң және ... ... ... ... ... ... жоспары туралы жарлық және жергілікті ... ... ... ... ... ... арналған жергілікті қаржы
жоспары туралы қаулысы;
4) ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңды немесе жергілікті бюджет туралы
мәслихаттың шешімін іске асыру туралы қаулылары;
5) Қазақстан Республикасы Yкіметінің ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерді атқару барысында
қабылдайтын шешімі;
6) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... нәтижелер туралы келісімдер;
8) міндеттемелер бойынша қаржыландырудың жиынтық жоспары,
9)түсімдердің және төлемдер бойынша қаржыландырудың жиынтық жоспары;
10) ... ... ... мен төлемдері бойынша
қаржыландырудың жеке жоспарлары;
11) Кодекске сәйкес бюджеттің атқарылу тәртібін ... ... ... ... ... ... болып табылады.
  Бюджеттің түсімдер бойынша ... ... ... жөніндегі орталық
және жергілікті уәкілетті органдардың Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес бюджетке түсетін ... ... және ... есепке алынуын
қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар кешенін жүргізуі ... ... ... бойынша атқарылуы:
1) түсімдерді бірыңғай қазынашылық шотқа есепке жазуды;
2) түсімдерді республикалық, жергілікті бюджеттер мен ... ... қоры ... ... ... ... (қате) төленген түсімдер сомасын қайтаруды не оларды
берешекті өтеу есебіне есепке жатқызуды қамтиды.
Бюджетке түсетін түсімдер ақшалай ... ... ... және ... түсімдердің сыныптамасына сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... ... көлемде бірыңғай қазынашылық шотқа есепке
жазылады.
Бірыңғай қазынашылық шот аударым операцияларын орталықтандырып жүзеге
асыру және ... ... ... үшін ... ... ... ... валютамен ашылады.
Бірыңғай қазынашылық шот бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті
органға Қазақстан Республикасының банк заңнамасында ... ... ... шот ... ақша мен бақылау шоттарындағы ақша 
қалдықтарын қамтиды.
Бюджеттің шығыстар бойынша атқарылуы ... ... және ... ... ... мемлекеттік мекемелердің
өздеріне арналған бюджет қаражатын осы ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік
органдар қызметінің алдын ала белгіленген көрсеткіштерге қол ... ... ... ... ... ... ... атқарылуы мемлекеттік мекемелердің шарт
нысанында жасалған тіркелген азаматтық-құқықтық мәмілелерге және басқа да
міндеттемелерге сәйкес төлемдер мен аударымдарды ... ... ... ... ... ... есептен шығаруды қамтиды.
Бюджеттік жыл аяқталғаннан кейін әрекеттейтін бюджет ... ... – ол ... ... кезеңіндегі арнайы органдардың есеп беруді құрас-
тыруы. Арнайы ... – ол ... ... атқару жөніндегі орталық
өкілетті орган (Қаржы министрлігі) және жергілікті бюджеттерді атқару
жөніндегі тиісті органдар ... Есеп ... ... ... мұнда ол белгіленген тәртіп бойынша бекітіледі. Республикалық
бюджеттің атқарылғаны туралы жылдық ... ... ... Парламент пен республикалық бюджеттің атқарылуын бақылайтын Есеп
комитетіне есепті жылдан кейін жылдың 1-шілдесіне дейін ... ... Есеп ... ішкі ... деңгейінде республикалық
бюджеттің атқарылуы туралы айлық есепті тапсырады. Жергілікті атқарушы
органдар бюджеттің ... ... ... атқарушы органмен маслихатқа ай
сайын есеп береді. Облыстық атқарушы органдары мен ... ... ... ай сайын есеп береді Қаржы министрлігі Қазақстан
Республикасының ... ... және ... бюджеттердің
есепті кезеңдегі атқарылуы туралы ай сайын есеп береді.
Республикалық бюджеттен мемлекеттік мекемелердің шығынын ... ... құру мен ... ... бюджет қаражаттарының
қазынашылық шешімге сәйкес жұмсалуын Қаржы ... мен оның ... ал ... ... қаражаттарының қаржы шешіміне сәйкес
пайдалануын жергілікті атқарушы органдар ... ... ... Есеп комитеті, ал жергілікті
бюджеттің ... ... ... өкілетті органның ривизиялық
комиссиясы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі мен ... ... ... ... ... отырып бақылайды. ... ... ... ... сыртқы бақылауды жүзеге
асыратын, Қазақстан Республикасының Президентiне тiкелей бағынатын ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Есеп комитетiнiң негiзгi мiндеттерi:
- ... ... ... ... реттейтiн бюджеттiк
заңнама және өзге де нормативтiк құқықтық актiлер талаптарының сақталуын
бақылау;
- Қазақстан ... ... ... ... ... мәселелер бойынша тапсырмаларын орындау;
- республикалық бюджетке түсетiн түсімдердің толықтығы мен уақтылылығын,
сондай-ақ республикалық бюджеттен ... ... ... бақылау;
- республикалық бюджет қаражатының, сондай-ақ мемлекет кепілдiк берген
займдардың, мемлекет мiндеттемелерiн өтеуге ... ... ... байланысқан гранттардың, мемлекет активтерiнiң
нысаналы әрі тиiмдi пайдаланылуына бақылау болып табылады.
Салық жинау және ... ... ... ... ... төлеушілердің орналасуы немесе қызметінің орны ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары,
өкілеттілігі, қызмет тәртібі, төлеушілер алдындағы құқықтарын ... ... ... ... ... ... (салық заңдарын бұзатын) олар жасырған соммаларды
қайтару, жасырған табысты жасырғаны ... заң бұзу ... ... және қысқа мөлшерде айыппұл бюджетке төлемдерді кешіктіргені ... ... ... ... басқарудың барлық деңгейлерінің өз бюджеттері бар
және олар өздерінің өкілеттіктері шеңберінде қызмет ... ... ... ... ... ... нормалар негізінде дербес қызмет
етуі бюджетаралық қатынастардың негізін қалайды.
Негізінен алғанда, бюджетаралық қатынастар дегеніміз- жоғарғы ... ... ... ... ... туындайтын қатынастар.
Тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстанның экономикасында саяси
жүйесінде және әлеуметтік ... ... ... ... ... қатынастарға келер болсақ, өткеннің қалдықтары осы саясатты
қалыптастыруда әлі күнге дейін өз шешімін таппай келе ... ... ... Атап ... ... ... ... көшу
барысында, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... жүйесін өзгертпестен қолдануды жалғастыра
берді. Осыдан келіп, аталған саланы реформалау қиындықтары әлі ... ... ... Бюджетаралық қатынастардың кез келген
проблематикасын қарауда кеңестік дәуірден мұраға ... ... ... ... бастау алып, оның кемшіліктерін анықтау
тиіс еді. Осы кемшіліктерді түсіну, Қазақстанның ... ... ... деп ... болады.[12]
Қазіргі қолданыстағы бюджеттік теңестіру құралы болып қызмет
ететін бюджетаралық трансферттер жүйесі биліктің ... ... ... бюджеттерін теңестірудің көлеңкелі механизмі болып табылады.
Осыған байланысты қазіргі ... ... ... төңірегінде орын алып
отырған кемшіліктерді шешудің өзіндік жолдары ұсынылуда. Бұнда еліміз-
дің орта мерзімді фискалды саясатын қалыптастыруда бюджетаралық ... ... ... ... ... мемлекеттік
басқару жүйесінде децентрализациялаудың қажеттіліктері жайлы айтылады.
Дәлірек айтқанда, аталған ұсыныстарды ... ... ... пен ... ... қарым қатынасы негізіне
децентрализация қағидалары салынуы тиіс деп көрсетіледі, сол ... ... ... ... оның ... ... ... реттеуші салықтарды бөлу пропорциялары
орнатылады;
b) Территориялардың дамуы үшін ... ... ... ... субсидия, резервті қаржыларды құру мен жұмсау)
c) Әкімшілік территорияларды бірліктердің құзырында қалған қаржылық
ресурстардың көлемін ... ... ... деп ... ... ... децентрализациялау жолымен жетілдірудің
негізгі мақсаты мемлекеттік функцияларды жүзеге асырудың және аталған
функцияларды ... бөлу ... ... ... ... мемлекеттік және ... ... ... пен ... ... икемділігін арттыру, сондай-ақ
бюджетаралық қатынастардың рационалды жүйесін құру болып табылады.
Ел Президентінің 2008 жылғы халыққа ... II ... ... бастап, ел тарихында тұңғыш рет мемлекеттік бюджеттік
жоспарлаудың жаңа ... 3 ... ... ... ... орай ... ... жасалынып, қабылданды. Сол жолдаудан бастау алған жаңа
бюджеттік қатынастарды реформалау тұсында аталған стратегиялық саладағы
барлық орын алып отырған ... ... ... жөн. ... ... үш жылдық кезеңді қамтитын ... ... және ... бюджеттер арасындағы қатынастар айтылған
қателіктерге түзету енгізу арқылы реттеліп, ендігі ... өз ... ... ... ... бюджет бойынша бюджет процесінің жүзеге асырылуы
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің бірінші ... ... ... ... ... мен ... ... мекемелердің функцияларын орындау мен ... ... ... іске ... ... ... етуге
арналған.
Республикалық бюджет кірістер мен шығындар формалары ... ... ... ... ... мен пайдалануы іске
асырылады. Кірістер мен шығындардың құрамы мен құрылымы мемлекеттік нақты
әлеуметтік- экономикалық шартта жүргізіп жатқан орта мерзімді фискалдық
саясатты іске асыру ... ... ... ... бюджеттік құралдарды жұмсау формалары мен әдістері де ... ... ... ... ... ... құрылым Бюджеттік Кодекс
ережелеріне сәйкес салықтық және ... ... ... капитал
сатудың түсімдері мен ресми трансферттерден ... Бұл ... ... мен ... ... экономикалық дамудың орта
мерзімді жоспарының маңызды макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... салықтық саясат және
кірістер құрылымы мен түсімдер болжамының өзгерістер есебімен құрылады.
Республикалық ... ... ... Бюджеттік кодекске сәйкес
келесі шығыстар бағыттарынан ... ... ... ... жұмсалатын;
-құқықтық, соттық, қылмыс іс атқарушы әрекетке арналған
-білім беруге жұмсалатын;
-денсаулық сақтауға жұмсалатын;
-әлеуметтік қамтамасыз ету мен ... ... ... үй ... шаруашылыққа жұмсалатын;
-мәдениет, спорт, туризм және ақпарат кеңістігіне жұмсалатын;
-өнеркәсіп, құрылыс және жер қойнауын пайдалануға жұмсалатын;
-көлік және коммуникация:
-табиғатты ... іс ... және ... су, балық шаруашылықтарына
жұмсалатын.
Жоғарыда аталған анықтамаларға сәйкес, ... ... ... ... ... ҚР Үкіметі дайындаған фискалдық саясатының негізінде
еліміздің Республикалық бюджетінің ... ... ... Орта ... ... саясат республикалық ... ... және ... ... ... деңгейлерінде
салық және бюджет саясатын іске асырған кезде үйлестіруші құжат болып
табылады. [14] ... ... ... ... ... ... ... тұрақты өсуін қамтамасыз ету, экономиканың шикізат емес
салаларын әртараптандыруды және дамытуды ынталандыру, салық жүктемесін
ұлғайтпай
мемлекеттік бюджетке түсетін ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізу, бюджетаралық қатынас-
тарды және мемлекеттік борышты басқаруды жетілдіру болып табылады.
Орта ... ... осы ... қол ... ... ... шешуге ықпал етеді:
-бюджет заңнамасы, бюджетті жоспарлау және ... ... ... шығыстардың тиімділігі мен нәтижелілігін арттыру;
-бюджеттің мұнай емес тапшылығын қысқарту;
-стратегиялық, орта мерзімді, жылдық ... және ... ... ... ... жатқан әлеуметтік реформаларды қаржылық қамтамасыз ету, білім
беруді, денсаулық сақтауды, ауыл ... және ... ... ... ... азайту;
-бюджетаралық қатынастардың ашықтығы мен тұрақтылығын қамтамасыз ету;
-Ұлттық қордың қаражатын қалыптастыру және пайдалану тетігін жетілдіру;
-үкіметтік борыш құрылымындағы сыртқы ... ... ... ... - 2009 жылдары экономика дамуының жоғары қарқынын қамтамасыз ету
үшін экономиканың өсуінің ... ... ... ... ... жағдайын жасау жоспарланды.
Кесте-1
Қазақстан Республикасының 2007 - 2009 жылдарға арналған
негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерінің болжамы
(мың, тг)
|Көрсеткіштің атауы |2007 |2008 |2009 |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... бір |5-7 |5-7 |5-7 ... орта ... %-бен | | | ... ... млн. АҚШ |29850,7 |31248,2 |33312,4 ... (ФОБ) | | | ... ... млн. АҚШ ... |25955,7 |28755,8 |
|(ФОБ) | | | |
| | | | ... және газ ... ... |70,0 |78,0 ... ... | | | ... ... баға (Brent |54,0 |53,0 |50,0 ... бір ... үшін АҚШ | | | ... | | | ... өнімділігінің өзгеруі, өткен|10,5 |8,0 |8,1 ... %-бен | | | ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға |
|арналған орта мерзімдік фискалдық саясаты” Қазақстан Республикасы ... 2006 ... 12 ... №660 ... Юрист 04.09.2006 |
Елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын ... ету, ... үшін ... ... ... қолайсыз сыртқы факторлардың
әсеріне экономиканың тәуелдігін азайту мақсатында 2001 жылы ... ... қор ... ... ... ... секторынан түсетін
кірістердің шамамен 48%-ы қорға жіберілді және 2005 ... ... 8,1 ... АҚШ ... ... активтер жинақталды.
2007 - 2009 жылдары мұнайға жоғары бағалардың сақталуы жоспарланды. Бір
жағынан бұл, экономиканың ... үшін ... және ... ... ... Сонымен бірге, бұл жағдайда экономикаға
«инфляциялық қысым» артады. ... ... ... ... үшін ... тұрақтылықты қамтамасыз
ету, сондай-ақ бағалардың қолайлы конъюнктурасы кезеңінде ... және ... ... ... ету үшін ... әлемдік
бағалардың айтарлықтай өсуі салдарынан алынатын кірістердің бір бөлігін
Ұлттық қорда жинақтау жалғасатын болды.
2006 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуінің жаңа жүйесі енгізілді.
Республикалық бюджет пен Ұлттық қор арасында мұнай түсімдерін бөлудің
оңтайлы теңгерімін қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... онда ... секторының кірістері толығымен Ұлттық қорға
жіберіліп, ал республикалық бюджеттің кіріс бөлігі мұнай емес сектордың
есебінен ... ... ... ... ... көздері мыналар болып табылады:
-мұнай секторынан түсетін тікелей салықтар (жергілікті бюджеттерге
есептелетін салықтарды қоспағанда), оған корпорациялық ... ... ... ... ... ... бонустар, өнімді бөлу
жөніндегі үлес, экспортталатын шикі ... газ ... ... салық жатады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... басқа да салық түрлері
тиісті ... ... ... Бұл ... ... секторының
кәсіпорындарына шикі мұнай мен газ конденсатын өндірумен және (немесе)
сатумен айналысатын барлық заңды тұлғалар жатады;
-республикалық меншіктегі және кен ... мен ... ... ... мүлікті жекешелендіруден түсетін түсімдер;
-ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан түсетін
түсімдep;
-Ұлттық қорды ... ... ... кірістер;
-Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де
түсімдер мен кірістер.
Ағымдағы бюджеттік ... ... ... ... ... ... емес ... республикалық бюджетке
аударымдар есебінен, ал ... даму ... ... ... ... кепілдік берілген трансферт есебінен жүзеге
асырылады. Бұл ретте, бюджеттің шығыс бөлігінің белгілі бір үлесі, оның
ішінде ... ... ... ... алу есебінен жабылуы
мүмкін.
Кепілдік берілген трансферт шегінде мұнай түсімдерін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... салық режимін
ырықтандырудан «таза» бюджеттік әсер көрінеді, бұл әдетте, мұнай секторы
кәсіпорындарынан түсетін үстеме кірістер есебінен бұрмаланған.
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... профицитін қамтамасыз етті. Осының есебінен
еліміз әлемдік қаржылық дағдарыс ... ... ... ... ... алды. Алайда, әрі қарай жинақталған активтерді бюджетке
шығындық қысымды төмендету шаралары ... ... ... ... ... 2009 жылы ... бюджетті нақтылау
кезінде қабылданды, мұнда орталық және жергілікті органдардың , холдинг,
ұлттық компаниялардың шығыстары ... 2008 жылы ... ... ... Ұлттық қорының тұрақтандыру функциясы іске
қосылды. Ол шикізаттық ресурстардың бағаларының қолайсыз ... ... ... ... 2008-2009 Ұлттық қордан
Қазақстан Республикасының республикалық бюджетіне 607,5 млрд.теңге ... ... ... ... ... 2009 жылы ол іс ... ... Ал 2008 жылы ол “Ұлттық әл-ауқат қоры ”Самұрық-Қазына”
АҚ жарғылық капиталын ... ... ... ... ... және тұрақты өсімін қамтамасыз ету
үшін бөлінді.
Сурет 2. Ұлттық қор активтерінің динамикасы. Дерек көзі: Қазақстан
Республикасының ... ... ... 2010-2014 жылдарға
әлеуметтік- экономикалық дамуының болжамы.27 маусым 2009жыл.
Қазақстан Республикасының алдында тұрған басым ... ... ... емес ... ... қабілетті өнім өндіруге
қабілетті экономиканы дамытудың жаңа сапалық деңгейін қамтамасыз ету болып
табылады. ... ... ... ... саясат индустриялық
дамуды, экономиканы әртараптандыруды, оның өсу көзін шикізат емес секторға
ауыстыруды ... ... ... ... бойы ... салық жүктемесін азайту және бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... ... ... ... заңнамасын жетілдіру жөнінде жұмыс жүргізілді.
Мәселен, салық жүктемесін азайту жөніндегі міндеттерді іске асыру
экономиканың жаңа ... ... ... және дамыту
мақсатында 2007 - 2009 жылдары салық саясатының негізгі бағыттары:
- әлеуметтік ... пен ... құн ... ставкаларын азайту, бұл
өндірістің одан әрі дамуына және кеңеюіне бағытталды;
- Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... өсуі ... ... ... заңды
тұлғалардың кірістерінен жеке тұлғалардың кірістеріне біртіндеп қайта
бөлу мүмкіндігін қарастыру;
- жеке тұлғалардың кірістерін жалпыға ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық технологияларды
пайдалана отырып, одан әрі заңнаманы жетілдіру болды.
Бюджеттің 2007 - 2009 ... ... ... ... ... ... орта мерзімді кезеңге
арналған макроэкономикалық көрсеткіштерінің болжамы, 2006 жылғы 1 ... ... қор ... ... ... және ... Жолдауында айтылған салық саясатының негізгі бағыттары негізінде
айқындалды.
2007 - 2009 жылдары экономиканың мұнай және ... емес ... ... ... ... орта есеппен тиісінше 23 %
және 77 % болады деп болжанды.
Ұлттық қордың тұжырымдамасына ... ... ... ... ал мұнай
емес - бюджетке есепке алынады.
Мемлекеттік бюджетке түсетін мұнай емес түсімдердің 2007 - 2009 ... ... ... ... ... ... ... емес кірістердің
2007-2009 жылдарға арналған болжамы
                                               
(ЖІӨ-ге пайызбен)
| ... |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл |
| 1 | 2 | 3 | 4 |
| | | | |
| ... ... |
| 1 |2 | 3 |4 ... емес ... |19,4 |18,4 |18,6 ... ... |18,3 |17,3 |18,0 ... емес ... |0,46 |0,42 |0,39 ... ... сатудан түсетін |0,73 |0,66 |0,27 ... | | |  |
| | | |  ... ... 2007 жылы ... 18,3 %-дан 2008 жылы ... ... ... төмендеуі 2008 жылдан бастап әлеуметтік салық ставкасының ... 30 %-ға ... ... ... ... ... ... 2008 жылы ЖІӨ-ге 0,66 %-дан
2009 жылы ЖІӨ-ге 0,27 %-ға дейін төмендейді, ... ... 2008 ... ... ... ... 2004 ... 11 маусымдағы № 1388
Жарлығымен бекітілген ... ... ... үй ... 2005 - 2007 ... арналған мемлекеттік бағдарламасын іске
асыру ... ... ... сатудан түсетін қаражат түсімдері
көзделмейді.
Мұнай емес сектордың мемлекеттік бюджетке түсетін түсімдері ... ... 2007 - 2009 ... 115,3 % ... ... деп ... ... Ұлттық қорға аударудың болжамы 2007 жылы ЖІӨ-ге - 6,4 %-
ды, 2008 жылы ЖІӨ-ге - 5,8 %-ды, 2009 жылы ... - 5,4 %-ды ... ... ... қорға түсетін түсімдері өсуінің жыл ... ... 2007 - 2009 ... 116,4 % ... ... деп күтілді.
Орта мерзімді кезеңде жүргізілетін шығындар саясаты:
-мемлекеттік бюджет шығыстарының өсу ... ... ... ... болғанда;
-мұнай емес тапшылықтың төмендеуіне қол жеткізілгенде шектеуші бюджет
саясатын жүргізу жолымен мемлекеттік шығыстардың ... ... ... ... болады.
Мемлекеттік бюджет шығыстарының құрылымында 2007 - 2009 жылдары мыналар
басым бағыттар болып табылады:
-денсаулық сақтау мен ... ... ... ... одан әрі ... ... саясатты іске асыру;
-тұрғын үй саясатын іске асыру;
- Астана қаласын дамыту.
Шығыстар саласында шектеу саясатын жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің тиісті
сапада базалық қызметтерді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... халықтың неғұрлым әлеуметтік қорғалмаған
санаттарының пайдасына қайта бөлу негізінде әлеуметтік ... ... ... ... өмір сүру ... ... сияқты факторлар
ескерілді.
Мемлекеттік бюджеттің шығыстары 2007 жылы ... 25,0%, 2008 жылы - ... жылы - 23,2% ... - 2009 ... ... орта есеппен 1,3 %-ды ... ... ... - 2009 жылдарға арналған бюджеттік кредит берудің мақсаттары
экономика салаларында бәсекелі ортаны қалыптастыру және ... ... ... дамыту болып табылады. Бюджеттік ... беру ... ... ... бағдарламалар шеңберінде жүзеге асырылатын
болды.
Бюджеттік кредиттер мынадай негізгі бағыттар бойынша беріледі:
-инвестициялық ... ... ... кепілдіктер бойынша міндеттемелерді орындау;
-жергілікті атқарушы органдарға, оның ішінде ағымдағы қаржы жылында
жергілікті ... ... ақша ... болжамы жағдайында
кредит беру;
-қаржы агенттіктері мәртебесі бар қаржылық даму институттарына кредит
ресурстарын беру.
Жүргізіліп отырған сыртқы ... ... ... ... қарыз алушылардың
санаттары шетелдік мемлекеттермен толықтырылады.
Жергілікті атқарушы ... ... алуы ... ... ... қаржыландыруға, сондай-ақ қолма-қол ақша тапшылығын
жабуға бюджеттік кредиттер алу нысанында ғана жүзеге ... ... ... ... ... ... кезде назар пайда әкелуді көздейтін жобалар үшін қайтарымды негізде
(толық, не ... ... ... бөлу ... ... ауысатын болды.
Тұтастай алғанда бұл шаралар бюджет қаражатын тиімді ... ... ... ... ... тәртібін арттыруға ықпал етті.
Орта мерзімді перспективада мемлекеттік активтерді басқару саласындағы
мемлекеттік саясат мемлекетті тиімді меншік иесі және ... ... ... ... ... іске ... ... активтерін басқарудың ашық жүйесін құру және мемлекеттік меншіктің
бірыңғай дерекқорын қалыптастыру жөнінде бірқатар іс-шараларды іске асыруды
көздеді:
-мемлекеттік кәсіпорындардың, ... мен ... ... ... ... ... ... ұйымдардың мүліктерін
түгендеуді жүргізу;
-қоғамдық маңызды қызметтер көрсету және мемлекеттік ... ... ... ... ... үшін ... жұмыс істеу қызметтерінің
салаларын айқындау мақсатында жүргізілген талдау ... ... ... мен ... ... ... үлестері)
мемлекетке тиесілі ұйымдардың оңтайлы санын анықтау;
-мемлекеттік кәсіпорындардың, мемлекеттік мекемелердің және ... ... ... ... ... мемлекеттік заңды тұлғаларға
бекітілген бәсекелі ортаға берілетін мүліктің тізбесін қалыптастыру.
Мемлекеттің қаржы активтері - жарғылық капиталына мемлекет ... ... ... ... ... ... үлестерін) және
мемлекеттік меншіктің өзге де объектілерін сату - тиісті бағдарламалық
құжаттарды іске ... ... ... бір ... мен ... ... ... мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес
жүзеге асырылады.
Қаржы активтерін сатып алу экономиканың ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ
оларды тиімді дамытуға бағытталған тиісті бақылау орнату құралдарының ... ... ... ... ... ... алу ... заңнама
шеңберінде жүзеге асырылады және Қазақстан Республикасының мүдделерін
халықаралық деңгейде қорғауға бағытталады.
Жалпы ... ... үш ... ... ... ету кезеңінде
нысаналы ағымдағы трансферттер ... ... ... ... ... ... тұрған бюджеттерге қосымша ... ... ... жүктелуіне жол бермеу қағидаты қатаң сақталады.
Жоғары тұрған ... ... ... ... ... үш ... ... ету кезеңінде жергілікті бюджеттер шығыстарының ... ... ... әкеп ... ... құқықтық кесімдерді
қабылдаған жағдайда, төмен тұрған бюджеттердің ... өтеу ... ... бөлу ... ... ... ... сәйкес жалақының көтерілуіне байланысты
шығыстарды өтеуге республикалық бюджеттен жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... ... және ... ... салалық
(секторалдық) немесе өңірлік бағдарламаларды орындауға берілетін болады.
Нысаналы даму трансферттері мемлекеттік, салалық ... ... ... ... инвестициялық жобаларды
(бағдарламаларды) іске асыру үшін беріледі.
Бұл ретте, төмен тұрған бюджеттерге нысаналы даму трансферттерін ... ... ... ... ... беру мен ... сақтаудың басым
мекемелері желісімен, сумен жабдықтау қызметтерімен ... ... ... ... ... ... ... даму бағдарламаларының орта мерзімді кезеңге арналған
жергілікті деңгейдегі ... ... ... ... ... жерлерде
білім беру, денсаулық сақтау, ауыз сумен жабдықтау объектілерін салу және
тұрғын үй салу ... ... ... тек ... ... ... пайдалану
мүмкіндігіне байланысты, оларды пайдалану тиімділігі мен нәтижелілігіне
бақылауды ... ... ... ... ... үш ... ... мемлекеттік басқару жүйесін реттеуге және оның
тиімділігін арттыруға, сондай-ақ ... ... ... енгізуге
бағытталған атқарушы билік реформасы жалғасады.
Бұл ретте, жергілікті өзін-өзі ... ... ... қаржылық
қамтамасыз етілуімен бірге мемлекеттік басқару органдарының функциялары
беріледі.
Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... басқару туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы
әзірленді, ол қабылданғаннан кейін Жергілікті өзін-өзі ... ... 2007 - 2009 ... арналған мемлекеттік ... ... жылы ... ... ... ... ... және шикізат тауарларына деген әлемдік бағаның қолайлы
коньюнктурасына
негізделген экономиканың тұрақты өсу қарқыны сақталып, инфляциялық
қысымның, әлемдік экономика рецессиясы қатерінің күшейіп, ... ... ... ... ... тұcында жүзеге
асырылды. Өз кезегінде бюджеттің берілген ... ... ... республиканың әлеуметтік- экономикалық ... әсер ... ... елдің әлеуметтік-экономикалық даму
деңгейінің индикаторы ретінде бюджеттің атқарылуының мемлекеттік басқару
жүйесіне әсерін, ... ... жай- ... ... отырады.
Экономикалық саясатты іске асыру қорытындысы ... ... ... ... көрсеткіштер республикалық бюджеттің кірістері мен
шығыстарының негізгі көрсеткіштерін жоспарланған шамаларында ... ... ... ... ... агенттігінің деректері бойынша, жалпы
ішкі өнімнің (ЖІӨ) көлемі 2007 жылы 12726,0 ... ... ... ... ... 8,5% ... ЖІӨ-нің негізгі үлесі бұрынғыдай өнеркәсіпке
тиесілі (28,1%), оның өндіріс көлемі ... ... 7703,8 млрд ... бұл 2006 ... салыстырғанда 4,5%ға көп. Ауыл шаруашылығының жалпы
ішкі өнімнің көлемі есепті кезеңде 8,4% артып, 1069,6 млрд ... ... ... ... бақылау комитетінің деректері бойынша, сыртқы
сауда айналымы ұйымдастырылмаған сауданы есептемегенде, 2006 ... 30%ға ... 80,5 млрд АҚШ ... ... Оның ... ... 47,8 ... доллары (24,8% артты), импорт көлемі- 32,8
млрд АҚШ доллары (38,3% артты) болды. Өткен жылмен ... ... ... ... үлес салмағы 22% төмендегенімен,
экспорттың елеулі бөлігі (69,7%) минералды ... ... тиіп ... ... ... экономикалық дамуының 2007-2009
жылдарған арналған орта мерзімді жоспарындағы 2007 ... ... ... іс ... ... ... ... кезде аталған көрсеткіштердің шамалары ... ... ... ... ... ... ... кезінде пайдаланылған
болжамдық және іс жүзіндегі макроэкономикалық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2006 жыл |2007 жыл |2007 ... 2006 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... |
| 1 |2 |3 |4 ... | | | ... ... |8725,0 |13315,2 |152,6 ... жүзінде |10213,7 |12726 |124,6 |
| ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ЖІӨ өсу ... % | | | ... |8,3 |9,7 | ... ... |10,7 |8,5 | ... ... .АҚШ долл | | | ... |29,4 |45,9 |156,1 ... ... |38,3 |47,8 |124,8 ... ... .АҚШ долл | | | ... |21,0 |33,2 |158,1 ... ... |23,7 |32,8 |138,4 ... ... ... | | | ... млрд.тг | | | ... |2602,3 |3186,9 |122,5 ... ... |2824,5 |3234,0 |114,5 ... бағаларының индексі,% | | | ... |5,7-7,5 |5-7 | ... ... |8,6 |10,8 | ... ... ... (BRENT) | | | ... |55 |69,5 |126,4 ... ... |65,4 |72,7 |111,2 ... шаққандағы профицит,% | | | ... |-1,4 |-1,7 | ... ... |0,5 |-1,7 | ... ... ... 2007 ... 29 тамыздағы №755 қаулысы, Ұлттық Банк |
|пен статистика ... ... ... |
4- ... ... ... Үкімет жалпы ішкі өнімінің , тауар
импортының көлемі мен өсу қарқынының болжамдық ... ... ... ... ... ал негізгі капиталға салынатын инвестицияның
көлемін, мұнай бағасын, тауар экспортын және ... ... ... ... түзеткен. Сонымен қатар, салық және басқа да төлемдердің
жекелеген бөлінісінде ... ... ... бағдарламалар
бойынша шығыстарды жоспарлаудағы ... ... ... ... тәртіптің сапасы мен деңгейіне әсер етті. Сонымен ... ... ... ... ... арта ... себебі Үкімет
пен Ұлттық Банктің жүргізген бюджет және ... ... ... шаралары баға тұрақтылығын қамтамасыз ете алмады, инфляцияны ... ... ... деңгейде ұстап тұра алмады (5%-7%). ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 18,8%-ға
яғни, соңғы 7 жыл ішіндегі өзінің ең жоғары шамасына жеткен. Өз кезегінде,
Есеп комитетінің бағалауынша, инфляция ... ... ... ... ... ... туралы” Заңда көзделген бюджет
шығыстарының нақты құнын “бұрмалауға” әкелді және ... бір ... ... ... асырылу сапасына әсерін тигізді. Мәселен, бюджет
шығындарын қалыптастыру кезінде инфляцияның 5-7%дық деңгейі ескерілді,
яғни ... ... ... ... ... ... индексациялау ең жоғары деңгейде 7 пайызға жүргізілді. Орташа
жылдық инфляция 10,8% болғанын ескерсек, ... ... ең ... 3,8% құрады. Бұл ретте бюджетті нақтылап бекіту барысында
жалақының ең ... ... ... ... ... зейнетақының ең төменгі мөлшерінің, ... ... және ең ... ... ... ... ... атап өту қажет. Үкіметтің 2007 жылғы ... ... ... ... сәйкес, ең төменгі күнкөріс мөлшерінің 2006 жылмен
салыстырғанда 11,2% ға, ... ... ... 9,5% ға ... ... жылы ... ... нақтылау, түзету және атқару
кезінде өткен жылмен салыстырғанда бюджеттің әлеуметтік ... ... ... ... етілмеген.
Ал 2008 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуын ... ... жылы ... ... ... ... ... факторларына
ұшырай отырып, қолайсыз жағдайда жұмыс жасады. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... өз әсерін
тигізді.
Жоспарлы көрсеткіштерді айқындау кезінде дағдарыстың алғащқы белгілері
ескерілгенімен, олардың олқы тұстары көп ... көп ... ... көп ... ... жылы жалпы ішкі өнімнің бастапқы өсімі-9%, ... ... ... ... мұнайдан тыс тапшылығы-3-4% мөлшерінде
болатын. 2008 жылы ЖІӨ іс жүзінде 3,2% өсіп, ЖІӨге ... ... ... ... тыс тапшылық-8,8% мөлшерінде қалыптасты.
Сонымен қоса, тұтыну бағаларының іс ... ... ... ... ... 21,0 млрд АҚШ ... ұлғайды, ал импорт 5,6 млрд ... ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер атауы | | 2008 жыл |
| | | ... ... |Іс ... | | | | ... |е |%-да |
| | | | | | |%-да ... |
| | | | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 |ЖІӨ ... |15249,4 |15909,8 |15907 |104,3 | 9,9 |
| | ... | | | | | |
|2 ... ... |% |6-8 |7,9-9,9 |9,5 | | |
| ... | | | | | | |
| ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|3 ... ... |-1,3 |-2,1 |-2,1 | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|4 ... ... |% |111,5 |- |104,6 | | |
| ... | | | | | | |
| ... капиталға | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|5 ... ... ... |50,2 |62,1 |71,2 |86,9 |114,6 |
|6 ... импорты |млрд.тг |43,5 |39,3 |37,9 |141,8 |96,2 |
|7 ... ... ... |6,7 |- |33,5 | | ... ... Статистика агенттігінің мәліметтері бойынша ... 2008 ... ... ... ... ... ... сценарийі экспортталатын өнімнің негізгі түрлерінің орташа бағасына
сүйеніп жасалған, бұл ... ... ... ... дағдарысының әсерін
біршама жұмсартты.
Алайда, 2008 жылдың екінші жартысынан бастап, өнеркәсіптік ... және ... ... шикізат бағаларының ... ... ... және ... қаржы нарықтарындағы тұрақсыздықты ескере
отырып, республикалық бюджет 2008 жылы қазанда екінші рет нақтыланды.
Республикалық бюджетті ... ... ... ... ... қордан
түскен трансферт нәтижесінде ұлғайған. 2008 жылы Ұлттық ... 1718,8 ... ... содан республикалық бюджетке -1072,4 млрд теңге бөлінген.
2009 жылы Қазақстан өз экономикасын жаһандық ... ... ... және ... да ... ... ... төмендегені
жағдайында бастады. ХВҚ болжамы бойынша әлемдік дағдарыстың бәсеңдеуі ... 0,8% ... жылы ... ... ... өнеркәсібінің 6,1% өсуі және
қайта өңдеу өнеркәсібінің 4,5% ... ... 1,7% ... ... ... ... ... металлургиялық өндіріс пен азық- түлік
өнімдерін өндірісінің қысқаруымен түсіндіріледі. Ал тау-кен ... 7,3% ... ... ... есебінен. Экономикадағы инвестициялық
белсенділік бәсеңдеді. 2009 жылы негізгі капиталға ... ... ... ... ... экспорт-39,3%, импорт-25%
төмендеді. Экспорт пен импорттың ... ... ... ... экспортының негізгі тауарларын әлемдік бағаның төмендеуінен
болды.
Макродеңгейдегі бұл ... ... ... ... ... тигізді. Мұнай бағасының өсуі жекелеген макрокөрсеткіштерден
де, сондай-ақ Ұлттық қорға аударылатын бюджет кірістерінен де оң ... ... ... ... экономикалық өсім күтілді. Өйткені
үшінші тоқсанда, екінші тоқсанмен салыстырғанда Жалпы ішкі ... ... ... 10 айда Қазақстандағы өнеркәсіп өндірісі өткен жылғы осы
мерзімдегі деңгейге жетті. Бұл жылдың қорытындысы ... ... ... ... құлдырауы емес, өсіміне қол жеткізіледі деп күтуге негіз
болды. Бұл ... ... ... жетістік емес. Өйткені 2009 жылдың
қорытындысы бойынша экономикадағы рецессияға жол берген жоқ. ... 13,8% және ... ... 6,1% өсуі ... ... ... ... жоспарланған деңгейде болды. Жылдық
қатынаста ол 6,2% ... 2010 жыл ... ... жыл деп ... ... республикалық бюджеттің атқарылуына жекелей
талдау жүргізе отырып, әр жылда бюджеттік процестің ... ... ... ... ... ... ... 6
2007-2009 жылдары Республикалық бюджеттің негізгі параметрлерінің атқарылу
көрсеткіштері
(млрд.тг)
|№ ... |2007 |2008 |2009 |
|1 ... |2221,5 |3317,6 |3505,3 |
| ... ... |1628,6 |2074,1 |1279 |
| ... тыс түсімдер |170,4 |72,8 |66,4 |
| ... ... ... ... |8,2 |8,6 |4,5 |
| ... | | | |
| ... ... |416 |1164,8 |1156 |
|2 ... |2068,3 |2703,6 |2740 |
|3 ... ... |153,2 |614 |102,1 |
|4 ... бюджеттік несие беру |-3 |42,1 |7,3 |
| ... ... беру |39,3 |55,4 |16,5 |
| ... несиелерді өтеу |42,3 |13,3 |9,2 |
|5 ... ... ... |368,7 |899,4 |102,5 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... сатып алудан |369 |899,5 |103,1 |
| | | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... ... |0,34 |0,07 |0,6 |
| ... ... ... | | | |
|6 ... ... |-212,5 |-327,5 |-344 |
|7 ... ... ... |212,5 |327,5 |344 ... 3. ... бюджеттің 2007-2009 жылдар аралығындағы бюджеттің
атқарылуы. ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2009 ... 17 ... ... жылы Республикалық бюджет кірісінің атқарылуы 2221,5 млрд. теңге
немесе ЖІӨ-нің 17,5%ы болды. ... ... ... республикалық бюджет-
1628,8 теңгеге орындалған. Бұл ретте бюджет кірісінің жалпы көлемінде салық
түсімдерінің үлесі 2006 ... ... 2007 жылы ... дейін азайған,
бұл негізінен Қазақстан Республикасы ... ... ... өзгеруіне байланысты болды.
Бұрынғы жылдардағы сияқты, республикалық бюджет кірісінің ең ірі
көздері болып келе ... ... ... ... және ... құн
салығы мен халықаралық ... және ... ... ... ... барлық салықтың 94,5%-ын құрады.
2007 жылғы кірістердің құрылымында салықтан тыс түсімдер ... ... ... ... Бұл ... алымдар мен
төлемдердің өсуіне байланысты болды. Негізінен бұл ... ... ... ... түсімдерді қоспағанда, мүлікті заңдастыру,
әкімшілік айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, ақша ... алу ... ... жылы республикалық бюджеттің шығындары- 2068,3 млрд.
теңгеге атқарылған. Бұл 2006 жылмен салыстырғанда, ... ... ... көлемі 16,5%-дан 16,3%-ға азайған. Шығындар ... ... ... 26,1 млрд. теңге болды. Бұл алдыңғы
жылдан 26,1 млрд теңгеге көп. Бұл ретте “Денсаулық сақтау” және ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы
жылмен салыстырғанда баяулаған.
Соның салдарынан, Есеп ... ... ... ... халық үшін өте
өзекті болып отырғанда тиісті бюджеттік бағдарламалардың уақтылы әрі сапалы
орындалуын қамтамасыз етпеген. ... ... ... қала ... ... ... ... тобы бойынша да қаржының ... ... ... Бұл ... топта экономиканың ұзақ
мерзімді өсіміне қол жеткізуге және елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға
бағытталған ... ... ... ... ... бойынша, республикалық бюджетті атқару
барысында 212,5 млрд. теңге ... ... 1,7% ... ... ... ... ... бюджет қаражатының бос қалдықтары
болған уақытта бюджет тапшылыған қаржыландыру үшін ішкі және ... ... ... ... тапты. Ішкі мемлекеттік қарыздар-175,9
млрд. теңге, сыртқы қарыздар-12,6 млрд. ... ... 2007 ... ... ... бос қаражат қалдығы 21,6 млрд.теңгені
құрады, бұл мемлекеттік қаржыны басқару кезінде әлдеқайда ... ... ... ... ... отырғандай, қалыптасқан макроэкономикалық жағдайлар
республикалық бюджеттің негізгі параметрлерінің орындалуына ықпал ... ... ... және ... қаражатының бос қалдықтарын
қолданудағы кемшіліктер, сондай ақ ... ... даму ... және басқа да мемлекеттің қатысуымен құрылған акционерлік қо-
ғамдардың ... ... ... ... индустриалдық- инновациялық
дамуға бөлінетін бюджет қаражатының ... ... ... ... ... ... ... болды. Сонымен қатар,
бюджетті атқару кезінде жол берілген қаржылық бұрмалаушылықтар ... ... ... ... сапасына келеңсіз әсер етті.
Кестенің деректерін талдау, 2008 жылғы республикалык бюджет кірісінің,
атап айтканда, ... ... ... ... операциялык
сальдонын 55 есе өскенін ... ... ... ... сатып алуға кеткен шығыстары едәуір ұлғайып, 899,4 млрд. тенге
болды.
Республикалык бюджеттің кіріс және ... ... ... ... ... ... ... аткарылуы негізінен нысаналы трансферттердің
түсуіне ... ... ... ... ... ... тек кана
каржы активтерін сатып алуға емес, сонымен бірге басым ... ... іске ... ... жылғы казанда республикалык бюджетті нактылаған кезде жекелеген
млрд. тенгеге азайтылды. Босатылган осы каражат банк ... ... үшін ... ... ... АҚ ... жеке бюджеттік
бағдарлама бойынша 52 млрд. теңге жэне Үкіметтің шұғыл ... ... 18 ... ... ... ... ... тапшылығы кезінде, бөлінген бюджет каражатын
уақтылы игермеу ұлттық экономикамыздың даму әлеуетіне кері әсерін тигізді.
Республикалык ... 2 рет ... және ... рет ... ... 2008 ... ... бойынша 13,1
млрд. теңге игерілмей калған.
2008 жылы республикалық бюджетке түскен салық түсімдерінің кемуі бюджет
тапшылығының өсуіне ... ол ... ... 2,1% ... (2007 жылы 1,7%).
Тапшылықты қаржыландыру үшін ішкі көздер пайдаланылған, бұл мемлекеттік
және ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде
тұрақтануына оң ықпалын тигізген.
Сонымен қатар, жалпы сыртқы ... ... ... ... ... ... АҚШ ... айтарлықтай алаңдаушылық туғызды. Бұл ... ... 1 ... ... ... жалпы сырткы борыш құрылымындағы
жеке сектордын борышы мемлекеттік ... мен ... ... ... мен ... секторлардың сыртқы борышымен қоса
есептегенде, 98% -ға (105,6 ... АҚШ ... ... ... ... ... тиімді жүйесі жасалмаған,
қоғамдардың жарғылық капиталдарын ұлғайтып, толықтыруға ... ... ... ... ... ... Есеп ... бакылау іс шаралары, мемлекет активтерін пайдалану кезінде, 33,5
млрд.теңгеге қаржылық бұзушылықтарды анықтады.
Бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... 85%-дан астамы және шаруашылық жүрпзу құқығындағы
мемлекеттік кәсіпорындардың 60%-ы өзін-өзі ақтамады. ... бір ... ... ... және ... бизнес сияқты бәсекелестік ортаға
жататын қызметтер керсетумен айналысады.
Макроэкономикалық көрсеткіштердің жоспарланған параметрлерінің, бюджет
түсімдері көлемінің ... ... ... ... ... ... және негізсіз ... ... ... «2008 ... ... туралы» Заңның көптеген көрсеткіштерінің орындалу
сапасына ықпал етті.
Қарыздардың түсуін есепке алмағанда 2009 жылда алдын ... 3 ... ... (100,4%). Кірістер 3 505,3 млрд.теңге немесе 100,5%
түсті, ... 3 489,4 ... ... ... орындалуы 16
млрд.теңгені құрады (Өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда ... бұл ... ... өзгеруі, сондай-ақ мұнайға салынатын экспорттық
кеден бажын жою ... ... ... ... ... жылдығында бюджеттің кіріс бөлігінің толығуы
шағын және орта бизнесті тексеруге ... ... ... атап ... ... 104,8% ... және 2 228,7 млрд.теңгені құрады
(жоспар 101,4 млрд.теңгеге асыра орындалды). Өткен жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда төмендеу 21,0% құрады немесе 90,8 млрд.теңгеге аз).
Жол ... ... ... ... құру жөніндегі іс-шараларды іске
асыруға байланысты еңбекақыдан алынатын салықтар бойынша жоспарлар 100%
орындалғандығын немесе барлық өңірлер бойынша дерлік асыра орындалғандығын
атап өткен жөн. ... жеке ... ... бойынша жоспар республика
бойынша 101,8% орындалды. Әлеуметтік салық бойынша
Жоспар102,3%орындалды. Анықтамалық: ... және ... ... ... алдын ала деректері бойынша Жол картасы шеңберінде
258 585 жұмыс орны құрылды және ... ... ... 29,7 мың теңге
сомасында182738адамжұмысқаорналастырылды.
2009 жылда бюджетке 575,4 ... ... ... мен ... Жылдық болжамды тапсырманы орындау (545,3 ... ... ... ... 2008 ... ... ... салыстырғанда
кеден төлемдері мен салықтар түсімінің төмендеуі бірінші ... ... ... шартталған. Кеден статистикасының 2009 жылғы алдын
ала деректері бойынша импорт көлемі 2008 ... ... 25,4% ... ... 9,6 ... АҚШ долларына аз (2009 ж. – 28,3
млрд. АҚШ долл., 2008 ж. – 37,9 млрд. АҚШ долл.). Сондай-ақ кеден ... ... ... неғұрлым төмен деңгейіне азаюы жағына қарай бірқатар
импорт бажының ... әсер ... ... 2009 жылы 2008 ... ... арифметикалық тариф 7,2% (пайыздан) 6,6% ... ... ... түсу ... 36,7% ... құрады.
2008 жылмен салыстырғанда осы ... ... 6,9 ... ... ... салу ... және экономика құрылымы бүгінгі
таңда шикізат секторынан көп салық қайтарымын ... ... Бұл ... ... ... кірістерінің әлеуетін арттыру қажет. Егер
2009 жылғы республикалық бюджеттің шығыстарын ... ... ... ... ... ... деп ... пайда болған тапшылық
ЖІӨ-нің 9,7%-ын құрады (1 636,6 млрд. теңге). Ағымдағы жылы ... ... ... ... ... жатпайтын кірістердің үлесі
арттырылған кірістердің жоспарын орындау ... ... ... ... ... ... ... алынатын трансферттің
үлесі 2009 жылы 40 %-ды дерлік құрады, ... 2010 жылы бұл ... ... ... ... ... ... тиіс.(трансферттің кіріс
бойынша жоспарға ара қатынасы).
Экономикалық ахуал дұрысталғанымен, әлемдік экономиканың өсімін тежейтін
шектеулер сақталып келеді. ... ... ... ... инвестициялық және тұтыну белсенділігі төмендеді. Үкіметтің
фискалдық қолдау ... ... ... ... ... ... ... фискалдық дефицитімен шектелді. Мұндай қолдауды шектеу
онсыз да төмен ішкі сұранысқа қауіп төндереді.
2. Жергілікті ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің бір бөлігін
көрсетеді және елдің мемлекеттік бюджет құрамына кіреді. Олар тек ... ... мен ... ... толтырылмайды, сонымен қатар
бюджеттік реттеу механизмдер арқылы қайта бөлінетін республикалық салықтар
мен алымдар ... ... де ... ... ... кірістері өздік түсімдер, ... ... ... жәрдем мен зайымдық қаражаттардан қалыптасса да, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет көрсету процестеріне ... ... ... ресурстардың жетіспеушілігіне жеткізеді.
Сондықтан, аймақтардың ... ... ... ... ... база ... ... аумақтар тұрғындарға
мемлекеттік сектор арқылы ... ... тең ... үшін ... ... теңестіруді қамтамасыз ету жөнінде ... ... ... ... ... ... механизмнің бірі ретінде жергілікті
бюджеттер бойынша тұрғындардың бір ... ... ... ... ... ... ... маңызы әр түрлі аймақтар мен аумақтар бойынша ... ... ... ... ... пайдалану арқылы ... ... ... бірыңғай стандарттық деңгейін қамтамасыз ... ... ... жүргізудің негізгі мақсаты - ол әрбір ... ... ... ... ... қызметті толық көрсетуін
заңды турде бекітілген орта ... ... ... болатын кірістік
қайнар көздерімен қамтамасыз ету.
1999 жылдан бері қолданып келе жатқан бюджеттік алымдар мен ... іске ... ... ... ... бюджетаралық қатынастардың
толығымен анықтауын қамтамасыз етпеді, әсіресе төмен тұрған бюджеттерден
түсетін алымдардың бөлу нормативтерін ... ... ... жиі ... ... ... ... жергілікті деңгей
әрекеттегі бюджеттік теңестіру ... ... ... ... ... және ... экономикалық дамуын ынталандырушы басқа ... ... оған ... ... ... деңгейі арасында
кірістерді бөліс жүйесі, жалпы бюджетаралық реттеу механизмі әлі де ... ... және ... ... Жергілікті бюджеттерді атқару
барысында олардың жиі айқындалуы мен әрбір облыс бойынша әр ... ... ... бөлу ... ... орын ... Мәселен, әрбір
аудан мен қала бойынша жыл сайын тағайындалатын ... ... ... ... мен олардың нормативтерін немесе аудан мен
қалалар бойынша үйлестіруге жататын кірістердің түрлері бірыңғай, ал бөліс
нормативтері әр ... ... ... жыл ... ... ... бірыңғай
нормативтері тағайындалса да, оларды төлеушілер әр ... ... жыл ... ... аудан мен қалалар бюджеттерінің есебін қосып, соңынан
бюджеттік алымдарды тағайындау болады.
Осы кемшіліктердің ... ... ... мен ... ... ... ету ... бюджеттік кодексте кірістер мен
олардың ... ... ... ... ... ... ... бюджетаралық қатынастарын реттеу формасы ретінде
кірістер бөліс нормативтері ... Олар орта ... ... негізінде анықталады және тиянақты сипатта болады. Бұл ... ... ... мемлекеттік басқару деңгейлері арасында
функциялар мен өкілеттікті бөлу нәтижесінде мүмкін болды.
Басқаша айтқанда, биліктің бір деңгейі бойынша іске ... ... ... және оны қаржыландыруын қамтамасыз ету сол билікке заңды түрде
бекітіледі. Мұндай әдіс облыс пен ... ... ... ... ... ... өз ... ауыстыруға тыйым салады, нәтижесінде
бюджеттік шығындарды жоспарлауға орайлы шарттар пайда болады.
Бюджеттердің дербестігі мен ... ... ... ... ... салықтарды дұрыс және тиімді бөлу ең ... ... ... мемлекеттік басқару деңгейлері бойынша түсімдерді бекіту
барысында ... ... ... ... ... түсімдердің тиянақтылығы, яғни жергілікті ... ... ... ... өзгерістеріне шамалы тәуелді және тұрақты сипаттағы
салықтар бекітіледі. Мұндай бөліс негізінде орталық ... ... ... ... ... ... өзгерістерге әсері неғұрлым
жоғары дәрежеде екені олардың сол өзгерістердің қаржылық салдарына жауапты
болу тиістілігіне байланысты.
- экономикалық тиімділік, яғни ... ... ... ... ... осы ... ... жұмыс атқару тиімділігіне байланысты салықтар
бекітіледі;
- салықтық база бөлістің біркелкілігі, яғни ... ... ... ... ... ... соғұрлым жоғары деңгей бойынша ... ... және ... ... ... ... ... базаны бөлудің әркелкілігі нәтижесінде сол аймақтардың
бюджеттік қамтамасыз ... ... ... аңғарады, себебі
салықтық ресурстары бар аймақтар тұрғындарының ахуалы басқа ... ... ... болады;
- әлеуметтік әділеттік, яғни қайта бөліс сипаттағы салықтар ... ... ... ... ... ... салықтық базаның икемділігі жоғары емес ... ... ... ... ... салықтық ауыртпалықтың экспорты, яғни биліктің жергілікті деңгейлері
бойынша осы басқарып отырған аумақтың ... мен ... ... және ... ... ... салық
төлеушілеріне түсетін салықтарды бекітуден бас тарту, себебі кері ... ... ... ... ал ... ... болады, нәтижесінде мұндай жағдай ... ... ... мүмкіндік бермейді;
- бюджеттік алымдар мен шығындардың сәйкестігі, яғни мемлекеттік органдар
көрсететін қызметтерге төлем ретінде салықтық және ... емес ... ... ... ... ... ол сол ... түседі.
Жалпы айтқанда, бюджетаралық қатынастар реттеу ... өзін ... ... ... ... өздік кіріс көздерін занды түрде бекітуге
байланысты.
Негізгі функцияларды қаржыландыру мемлекеттік ... ... және ... мекемелердің материалды-техникалық
базаларын жақсарту мен жаңа құрылысқа бағытталған даму ... іске ... және ... ... ... ... ... бағдарламалар арқылы қаржыландырылады, егерде ... ... ... бір ... ... болса. Бұл функцияларды толығымен
қаржыландыруын қамтамасыз ету ... ... ... мен ... ... тәуелді болады.Жоғарыда айтылған мемлекеттік
функциялардың басымдылық топтауына сәйкес төменгі бюджеттерге жәрдем қаржы
беру екі ... ... ... ... – біріншіден, мемлекеттік басқарудың
міндетті функцияларын қаржыландыруды қамтамасыз етуге арнаулы трансферттер
түрінде, екіншіден, аймақтардың даму ... ... ... инвестициялық трансферттер түрінде. Бұл арада, төменгі
тұрған бюджеттерге трансферттер ең алдымен ... ... ... ... беру қарастырылады. Олардың көлемін есептеу негізінде
нормалар мен нормативтер арқылы тағайындалған тиісті аумақтар тұрғындарына
минималды ... ... ... ... ету ... ... ... және мемлекеттік басқару органдарының қаржыландыру
қажеттілігіне нақты баға беру үшін биліктің облыс және ... ... ... ... тағайындалынған. Ал аймақтардың даму
бағдарламаларын қаржыландыруын ... ... ... ... ... ... ... басымдылықтарын есепке ала ... ... ... және ... бюджеттердің дербестігін
ұлғайту үшін осы деңгейді қаржыландыру механизмі жетілдірілген. [1]
Арыс қалалық ... ... ... практика барысында,
басқармада жиналған материалдар негізінде, ... ... ... ... және жалпы Арыс қаласының 2007-2009 ж арналған фискалдық
саясатына тоқтала отырып, Арыс қаласының ... ... ... ... экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған
экономикалық өзгерістерді дәйекті және мақсатты бағытта іске асыруда.
Тұрақты ... және ... ... ... ... өмір сүру ... ... нәтижесінде ішкі сұраныстың
артуы, инвестициалық ауа–райының жақсаруы, инфляция деңгейінің төмендігі
қала экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз етті.
Кесте ... ... ... жылдарға арналған болжамы мен атқарылу көрсеткіштері
(мың теңге)
|Атауы |2007 |2008 |2009 |
| ... ... ... ... |болжам |нақты ... |1347809 | |1432730 |2702306 |1518694 |2070578 |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | |2153225 | | | | ... |1351632 |2163642 |1432730 ... |2074401 ... | |-2000 | 0 | |0 |0 ... |-3823 | | |22396,3 | | ... ... |-3823 |- 2000 | | |0 |-3823 ... | | | | | | |
| ... |0 | | 0 | |0 | ... | | | | | | |
| ... |3823 | | 0 | |0 |3823 ... ... | | | | | ... | | | 0 |8000,0 |0 |0 ... |0 | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
| ... | | | 0 |8000,0 |0 |0 ... алу |0 | | | | | |
| ... ... | | | 0 | |0 |0 ... |0 | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | 0 |14396,3 |0 | ... |0 | | | | |0 ... ... | | 0 ... |0 |0 ... |0 | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... 4 ... ... ... арналған бюджет туралы» Арыс қалалық
мәслихатының 26.12.2009 ... ... ... іске ... ... әкімдігі қаулысы.
Қалалық бюджеттің кірісі Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарының негізінде жасалынған.
Кесте 8
2007-2009 ... ... ... кірістері
(мың.тенге)
|Атауы |2007 жыл | |2008 жыл | |2009 жыл | |
| ... ... |
| 1 | 2 | 3 ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |әкімшіліктік ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
|1 | 2 | 3 ... ... ... ... ... ... |Келісімдер ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... "Бюджет", каңтар 2010 жыл |
1. ... ... ... ... модель. Оның мәні,
бюджеттік қаржыландыру спецификалық қаржылық ... ... ... ... ... ... Бұл әлемдік
тәжірибедегі едәуір дамыған модель, оны ұстанатын елдерге ... ... ... іске ... ... Осы ... арқылы
мемлекеттік қаражаттар жүйесі жоғары тұрған органдар мен төменгілердің
арасында жасалынған келісімдер арқылы ... ... ... ... жоғарғы тұрған министрлік ... ... ... қол және сапалы көрсеткіштерін көрсете
отырып қызмет көрсету туралы келісім негізнде қаржыландырылады. Бұл
модельді қолдануда мемлекеттік ... ... ... әр ... әр ... ... ... Бұл жағдайларды
экономиканың мемлекеттік сектор субьектілері нақты ... ... ... ие емес және қызметтер
көрсету процесінде өзара бәсекелеседі.
Келісім негізінде ... ... ... ... едәуір
Ұлыбританияда және әр министрліктен жеке оның қызметінің негізгі мақсатын,
міндетін және тиімділігінің көрсеткіштерін ... ... ... ... ... Достастық елдерінде өңделген. Мысалы,
Ұлыбританияның сауда және ... ... 2008 жылы ... ... ... ... және инновациялық жетістіктерді қолдана
отырып, өнімділік пен бәсекелестікті жоғарылату арқылы барлығын өркендету,
кәсіпкерлік пен бизнесті сәтті жүргізу, сондай-ақ ... және ... ... ... Ал ... көрсетілген қызметтің мақсатына
жеткендігін ... үшін ... ... ... көрсеткіштері
болып: еңбек өнімділігінің тұрақты өсу қарқынын арттыру; әлемдік сыныптағы
ғылыми жетістіктер мен ... ... ... көтеру; әділетті
бәскелестік нарықтарды дамыту; кәсіпкерлік пен бизнестің ... ... бұл ... ... ... ... ... шартты деп санауға ... ... ... ... ... ... бар елдерде қолданылмайды деп айта
алмаймыз. Ол тәжірибелік түрде ... және ... ... ... ... қолданылмағанымен, тауарлар және
қызметтер ... алу ... ... ... ... ... ... ететін маңызды субьект
қазынашылық органдар болып табылады. Бюджетті ... ... ... белгілер бойынша бөлуге болады:
1. Қазынашылықтың рөлі. Қазынашылықтың рөлі әр елде әр ... ... a) ... ... нақтыланған бюджетке сәйкес, бюджеттік
мекемелерге ресурстар бөлумен ғана шектеледі; b) ... ... ... бөлумен қатар, міндеттемелер мен ... ... c) ... яғни ... ... алдын- ала
бекітілген критерийлер ... ... бір ... ... ... бере ... ... қазынашылық атқарудың негізгі құралдары. Оларға: a) бюджеттік
міндеттемелердің лимиттері; b) бюджеттік және қаржылық лимиттер; c)
бюджеттік ассигнованиелер және т.б. ... ... ... ... рөлі және ... ... ... негізгі
құралдары
|Ел ... ... ... ... ... рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жіне ... ... ... ... |Бюджеттік міндеттемелер лимиті |
|Бразилия ... ... типі ... бюджеттік |
| | ... ... ... ... ... ... ... лимиті |
|Канада ... ... ... ... ... ... |Бюджеттік міндеттемелер лимиті ... ... ... ... ... ... ... Журнал "Бюджет", каңтар 2010 жыл |
3. ... ... ... ... Бұл ... ... шығыстар бойынша кассалық атқару, бірыңғай ... ... ... ... және т.б. ... және АҚШ-та
Қазынашылық және ... кең ... бір ... ... оның рөлі бюджеттік атқаруда гиперактивті болып саналады.
Мысалы, АҚШ-та Қазынашылық экономикалық және ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етеді, сондай-ақ қаржылық тексерістер
жүргізеді. Францияда, Бразилияда, Австралия қазынашылығы айтарлықтай
кең ... ... ... елдердің бір қатарында ( Канада, ГФР,
Италия) қазынашылығының функциялары айтарлықтай кең ... ... ... ... органдарының орындайтын негізгі
функцияларының құрама кестесі.
|Ел ... ... ... | ... |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| 1 | 2 | 3 | 4 ... ... |– ... ... |Бюджеттік басқаруды|
| ... ... ... |
| ... |– ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |– ... бойынша |және бюджеттік- |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... және |
| | | ... ... |
| | | ... бөлігі |
| | |– ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | |– ... ... | |
| | ... ... | |
| | |– ... | |
| | ... тыс | |
| | ... ... | |
| | ... | ... ... |– ... ... басқаруда|
|  |Әмірлігінің ... ... ... ... |
| ... |– мемлекеттік қарызды|консолидацияланған |
| ... ... ... төлемдерді |
| ... | ... алу мен |
| | ... |оларды өтеумен |
| | ... ... мен ... ... |
| | ... бақылау; |қазынашы |
| | | ... іске |
| | | ... |
| | |– ... ... |Жапонияда бюджеттік|
|Жапония ... ... ... |
| ... |– ... мен ... схемасы |
| |қаржылық бюро ... шот ... ... ... |бойынша төлемдерге |және көрдеңгейлі. |
| ... ... ... бюджетті |
| ... | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ақ |
| | | ... бюроның |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... және ... |
| | | ... қарызын |
| | | ... ... |
| | | ... ... |Бюджет |– ... ... |
| ... ... 2008 |
| ... |– ... ... ... салықтық |
| ... және ... ... |қызметпен қосылу |
| ... |– ... ... және ... |
| ... бас |басқару; ... |
| ... |– ... ... ... жаңа |
| | ... |басқарманың құрылуы|
| | |– ... ... ... |
| | | ... ... ... |– бірыңғай шотты |Бюджетті |
| ... ... ... |
| | |– ... мен |бюджеттік |
| | ... ... ... |
| | |– ... ... ... |
| | ... | |
| | |– ... және ішкі | |
| | ... ... | ... ... ... "Бюджет", каңтар 2010 жыл ... және ... ... асырылған қазынашылық жүйені басқа елдің
жағдайына механикалық түрде орын ауыстыру мүмкін еместігін атап ... ... ... ... мемлекеттік билік органдарына
дамыған елдердің ... ... ... ... ... талдау және мүмкін болса едәуір ақталған, перспективті ... ... ... ... алуы керек.
Мұндай ерекшеліктерге келесілерді жатқызуға болады:
-Бюджеттік ресурстар есебінен арнайы несие институттары ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқару;
-Ішкі және сыртқы мемлекеттік қарызды басқару;
-Интеграцияланған мемлекеттік ... ... ... қолдану;
-Бағдарламалық-мақсаттық әдістер негізінде бюджетті атқаруды құру және
талдау;
-Қазынашылық органдар мен ... Банк ... ... ... ... ... құру және операцияларды жүргізу.
Жоғары аталғандарды қорытындылай келе, қазынашылық жүйесінің, оның
ішінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Респбуликасының бюджетті реформасының маңызды
элементі болып табылу ... атап өту ... ҚР ... ... ... ... ... процесін жетілдіру
жолдары
 
Бюджет жүйесін одан әрі жетілдіру мақсатында «Қазақстан Республикасының
кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан ... ... ... және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі қызметінің мәселелері
бойынша өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Бюджет заңнамасын және тұтастай алғанда, бюджет жүйесін жетілдіру
саласында осы заң жобасының ... ... ... ... табылады:
1) мұнай емес түсімдер есебінен теңгерімді ... қол ... ... ... ... іске ... ... жаңа ұғымдар -
"шоғырландырылған бюджет" және «мұнай емес тапшылық» енгізіледі.
Шоғырландырылған бюджет республикалық бюджеттен, облыс ... ... бар ... ... бюджеттерінен, мұнай секторы
кәсіпорындарынан түсетін түсімдерден және оларды Ұлттық қорға аударудан
тұрады.
Бюджеттің мұнай емес ... ... ... ... түсімдерден басқа,
бюджет шығыстарын шегергендегі бюджетке түсетін түсімдердің сомасына тең;
2) инвестициялық жобаларды (бағдарламаларды) әзірлеуге ... ... ... (бағдарламалар) егер олар қабылданған мемлекеттік,
салалық және өңірлік бағдарламалардың және ... ... жыл ... ережелерінің іс-шараларына сәйкес келген жағдайда басым
бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... енгізілетін
болады. Салалық сараптаманың оң қорытындысының болуы, олардың бекітілген
Бағдарламалардың ... ... ... келуі, ... оң ... бар ... ... болуы
жоғарыда аталған тізбеге енгізудің міндетті шарты болады;
3) бюджет процесіне барлық қатысушылардың бюджет заңнамасының талаптарын
сақтауы.[24]
Жоғарыда аталған заң ... іске ... үшін ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізілетін болады.
 Бүгінгі таңда Қазақстан ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді тұрақтандыруда кейбір
жетістіктерге ие болды. Тиімді ... ... құру ... ... ... занамаларын іске асыру бойынша ... ... ... ... актілерді бір заңнамалық акт шеңберінде біріктіру,
салық төлеушілер және және мемлекеттің мүдделеріне сай ... ... ... ... Кодексі қабылданды.
Осы аталған жағдайларды бағалай отырып, бірден талап ... ... ... ... әр түрлі деңгейлер арасындағы ... ... ... ... ... жоқ. Оны ... ... құру керек;
-Мемлекеттің барлық субьектілері үшін жергілікті ... ... ... ... ... ... ... арттыруда қызығушылықты тудырмайды. Ол тек ғана
жргілікті ... ... ғана ... ... ... ... ... деңгейлеріне қатысты болып табылады.
-Жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... бекітілмеген.
Елдегі бюджетаралық қатынастарды әрі қарай дамытудың міндеттерінің
бірі, республикадағы бюджеттік өзара ... ... және ... бюджеттік қатынасын, яғни облыстар мен жергілікті бюджеттер
арасында жетістікке жету болып табылады.
Экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарды қысқарту және осы айырмашылықтардың
дәрежесін өзін реттеуге максималды ... ... содн ... аймақтың
әлеуметтік- эконоикалық дамуының деңгейін теңестіруге ... ... ... ... ... ... ... қызметтерге
арналған шығыстар миниамлды мемлкеттік әлеуметтік стандарттарға ... ... ... үлестік тұрғыда қаржыландырылуы тиіс.
Сонымен қатар, олардың экономикалық әлеуетін арттыруда территориялардың
қызығушылығын тудыратын міндетті ... ... ... ... ... қысқартумен бекітілген, аймақтық және жергілікті бюджеттердің
кірістерінің артуын, жоғары тұрған ... ... ... ал ... ... қосымша қаржылық көмек арқылы немесе ... ... ... ... жабылуы керек.
Осыған байланысты, мақсатқа сай белгілі жылдар аралығында бюджеттік
қажеттіліктерді нормативтік негізде анықтауға ... ... ету ... ... мағынасы минималды мемлекеттік стандарттар мен
әлеуметтік нормативтерге ... ... ... ... мұндай
стандарттарды заңнамалы бекітілген әлеуметтік ... ... ... азаматтардың маңызды қажеттіліктерін қамтамасыз ететін ... ... ... ақылы қол жеткізу деп түсіну керек.
Сонымен қатар, ... ... ... жүрген кейбір салықтардың
түріне территориялық үстеме ақы ... ... беру ... (3 ... ... ... салықтардың ішіндегісінің біріне- жеке тұлғалардың
табысына салынатын салық және мүлікке салынатын салыққа.
Экономикалық өсу мен тұрақтану ... ... асуы ... ... келесі принципиалды өзгерістерді күтуге болады.
Олар мыналар:
-Заңнамалы түрде бекітіп, бюджет жүйесінің деңгейлері арасында ... ... ... шектеу міндеттерін шешу;
- Реттеуші салықтардың аударымдарының бір ... ... ... бюджеттің меншікті деңгейінің кірістерін арттыру;
- Реттеуші салықтардың әлеуетін ... ... ... ... ... ... ... [26]
Жергілікті органдардың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, республикалық
салықтардан жергілікті бюджеттерге аударымдардың нормативі ... ... ... ... ... бірлесіп қаржыландырылатын шығыстарды
минимумға дейін қысқарту қажет және ... ... әр ... ... ... мен ... ... бойынша міндеттерін
шектеу және қоғамдық қызметтердің нақты түрлерін қаржыландыруды қарастыру
қажет. Бюджеттік ... бұл ... ... бекіту қажет.
Бюджетаралық қатынастар мәселесі мемлекеттік органдар, ғылыми топтар
мен мерзімді басылымдарла қарастырылуда. ... ... ... ... жүйесін құру әлі ерте.
Біздің ойымызша, республикада бюджетаралық қатынастар ... ... ... ... тәуелсіздікке шығуына аудандарды ынталандыру;
- Бюджеттердің деңгейі арасында ыңғайласпайтын қаржылық ... ... ... даму ... мүмкіндігінше
максималды теңестіруін қамтамасыз ету;
- Барлық азаматтарға ... ... ... ... ... ... ... кепілдік беру қажет.
Қазіргі қолданылып жүрген бюджетаралық қатынастар механизмінің
нәтижесін талдау мынандай ... ... яғни ... ... ... ... ... қаржылық ағымдар
өсуде. Субвенциялар мен ... ... ... ... ... ... ... қайтарылатын бюджеттік
кредиттер бөлінеді. Сондықтан, бюджетаралық қатынастардың орта мерзімді
моделін ... ... ... қажет.
Бюджетаралық қатынастар жүйесі бірлестік және дербестік қағидасына
негізделуі қажет. Осы қағидаларды жағымды іске асырса, ... мен ... ... ... бөлу механизмі қалыптасады.
Біздің ойымызша, бұл механизм келесі компоненттерден тұруы ... ... мен ... ... ... ... ресурстарының
жалпы көлемін анықтау;
- Минималды бюджеттік қамтамасыз етілетін аймақтардың нормативтерін
әзірлеу;
- Территорияларында қалыптасатын меншікті ... ... ... ... анықтау. Есеп комитетінің деректері бойынша, бұл
көрсеткіштің мағынасы 40% ... ... ... өз ... жергілікті
бюджеттердің жалпы көлеміндегі бекітілген кірістердің үлес ... ... ... ... ... Осы ... ... бекітілген және реттеуші кірістердің
тізімін ... ... және ... ... ... ... әдісін қолдану қажет.
Қазақстанда 2001 жылдан бастап, бюджет үдерісін толығымен реформалаудың
дайындығы басталды. Бюджеттің кезеңділігіне ... ... ... ... ... ... ... ал мемлекеттік қаржы
жүйесінің деңгейінен қарағанда- ол ... ... ... ... ... ... реформасын жүргізу үшін
қиыншылықтар мен сәтсіздікке тап ... және ... ... ... соңғы он
жылдары ішінде жүргізген реформалар, біздің мемлекетімізде жағымсыз
тәжірибені ... үшін ... ... ... ... саяси, әлеуметтік- экономикалық және ... сай ... ... ең ... ... ... негізделген.
Қорытынды
Бұл дипломдық жұмыстың өзекті мәселесі болып Қазақстан Республикасының
бюджеттік процесі мен оның кезеңдері болып ... ... ... ... ... ... өзектілігі, мақсаты, міндеті, теориялық
негізін қарастырылды.
Бірінші бөлімде бюджеттің жалпы түсінігі, оны басқару, жоспарлау, ... ... рөлі және ... тоқталынды.
Бюджет әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және саясаттық
функцияларын ... ... ... ... ... Бюджет қай
мемлекеттікі болмаса да мазмұндары бірыңғай ... ... ... зайымдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар ...... ... басқа формацияға ауысса да өздерінің
мазмұнын өзгертпейді. Дәл осы ұғым ... ... ... ... ... Бюджеттің жұмыс істеуінің ұйымдастыру нысанасы бюджеттік жүйе
болып табылады. Оның жұмыс ... ... ... ... ... ... бюджеттік ресурстармен тиімді қамтамасыз етудің
қажеттігімен, қаржы ... мен ... ... ... ... Жергілікті және жергілікті деңгейдегі республикалық бюджет
жүйесінің болуы жекелеген территориалдық-әкімшілік құрылымдар масштабында
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... істеуі әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің өзара
байланысына негізделген және ... ... ... бекіту, орындау,
бақылау тәртібімен, сондай-ақ, республикалық және ... ... ... есеппен қамтамасыз етіледі.
Кез келген бюджет жүйесі мынадай басты мақсаттарға жетуге бағытталады:
- экономикалық тиімділік;
- әлеуметтік әділеттілік;
- саяси тұрақтылық;
- заң ... және ... ... нығаюы. [7]
Бюджет мемлекеттік органдарды қаржыландыруға ... ... қана ... тұрақтылықты сақтау үшін аймақтар арасында
табыстарды қайта бөлуде де қызмет етеді. Сонымен қатар, ... және ... ... ... ықпал ету; ағымдық әлеуметтік
бағдарламаларды орындау мен ... ... ... шешу; қоғамдық
өндіріс пен бюджетаралық қатынастардың салааралық құрылымын ... ... өзі ... ... және т.б. ... де ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік
процесінің экономикалық аспектілерін, даму ... ... ... жайында түсінік, оны құру, бекіту атқаратын қызметтері,
республикалық және ... ... ... ... ... ... сөз қозғалды.
Ұсынылған құжаттар ұйғарымды болған кезде Республика Үкіметі бюджет
жобасын қалыптастыру мен ... ... ... тәртібі және мерзімі
жөнінде Қаулы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметі бекіткен республикалық және
жергілікті бюджеттерді құрастыру мен ... ... ... ... бюджеттік жайластырушылық пен бюджеттік құқықтарға негізделген
бюджеттік ... ... мен оның ... ... ... бюджеттік процесті іске асыру бюджеттік іс-әрекеттің келесі
кезеңдерін құрайды:
- Бюджет жобасын құрастыру;
- ... ... және ... ... ... ... ... жөнінде есеп беруді құрастыру мен оны бекіту
Осы процестің іс жүзінде республикалық деңгейде іске асырылуын талдай
келе, ... ... ... ... мемлекеттік билік жүйесін
децентрализациялау жолымен жетілдірудің негізгі ... ... ... ... және ... функцияларды оптималды бөлу
есебінен ... ... ... ... ... және
жергілікті биліктің арасындағы жауапкершілік пен құзырларды ... ... ... бюджетаралық қатынастардың рационалды
жүйесін құру болып табылады.
Ел Президентінің 2008 жылғы халыққа жолдауындағы II бөлімінде, ... ... ел ... ... рет мемлекеттік бюджеттік жоспарлаудың
жаңа базасы- 3 жылдық бюджет құрылды. Осыған орай жаңа ... ... ... Сол ... бастау алған жаңа ... ... ... ... ... саладағы барлық орын
алып отырған кемшіліктердің шешімін ... жөн. ... ... үш ... ... ... ... елдегі республикалық және
жергілікті бюджеттер арасындағы қатынастар ... ... ... арқылы реттеліп, ендігі жерде өз шешімін табуы тиіс.
Ал жергілікті деңгейде бюджет ... іске ... ... ... ... ... ... реформа жергілікті
бюджеттердің рөлі мен маңызын арттыруға бағытталған.
Қазақстандық экономиканың ... ... ...... ... ... ету. ... қаражаттарын тиімді басқару өңірлердің
қаржылық тұрақтылығы мен әлеуметтік жауапкершілігін нығайтады. ... ... ... ... ... ... ... ұтымды
басқару өзекті мәселенің бірі болып отыр. ... ... ... бірнеше жылдар бойы кең талқыланып келе жатқан ... ... ... ... тиімділігін бағалау жеткілікті түрде шешілмей
келеді. Себебі, бюджетте ... ... ... ... өлшене
алмайды және тиімділіктің бағалаушы индикаторлар жүйесі қазіргі жағдайда
қолданылмай отыр. Бюджеттік құжаттарда, белгіленген іс- ... ... ... ... сипаты мен оның экономикалық және
әлеуметтік тиімділігінің бағасы көрсетілмейді. Жергілікті ... мен ... ... принципін таңдау – біздің ойымызша,
ұйымдастыру аспектінің ең ... Олар ... ... мақсаты мен
міндеттерін жүзеге асыруға, барлық деңгейдегі ... ... ... ... арналғандығынан туындап отыр, бұларда
аймақтық бюджеттің ерекшелігі болуы ... ... ... ... ... ... процесі, процес
барысындағы қалыптасатын бюджеттік қатынастарды нарықтық экономикаға сай
деңгейде ... ... ... үшін республикада бюджетаралық
қатынастар жүйесі мынаған бағытталуы керек:
- Қаржылық тәуелсіздікке шығуына аудандарды ... ... ... ... ... қаржылық ағымдарды
қысқарту;
-Территориялардың әлеуметтік- экономикалық даму ... ... ... қамтамасыз ету;
- Барлық азаматтарға олардың тұрғылықты жеріне байланыссыз минимумды
бюджеттік қамтамасыз етуін кепілдік беру қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... Б.С., ... ... ... 2006 – 7-15 б
2. «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы»
Қазақстан Республикасының 2001 ... 23 ... №148 Заңы ... Республикасы Парламентінің Жаршысы. – 2001.- № 3«Қазақстан
Республикасындағы жергілікті ... ... ... ... 2001 ... 23 ... №148 Заңы / Қазақстан
Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 3
3. ... ... Вице ... ... ... на ... ... по Бюджетной реформе и Реформе казначейской
системы.2003 ... ... Н.Н., ... И.И. ... ... ... ... и
перспективы. Монография. – Алматы:Экономика, - 2000. – ... ... ... ... 2009 ... 26 тамыздағы N 861
Жарлығымен бекітілген “Республикалық бюджет жобасын ... ... ... ... ... ... ... 3-бөлім.12-
тарау. 74-75 баптар
7. Жубаев С.Д. Принципы формирования доходов местных бюджетов и их
взаимодействие с ... ... в ... ... //
Банки Казахстана. – 2001. – № 9. – С. 46.
8. Раимбаев АФ ... ... ... ... ... 2004
9. Несіпбаева Ш Қ Вестник КазНу серия экономическая №2 (66) ... ... Н.А. ... и бюджетная система Казахстана. - Астана,
2006. – С.17.
11. ... ... ... 2007-2009 жылдарға арналған орта
мерзімдік фискалдық саясаты” Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006
жылғы 12 ... №660 ... ... ... ... ... әкімдігінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімді
фискалдық саясаты” Арыс қаласы ... 2006 ... ... № 1098 қаулысымен бекітілген
13. Марите Любонайте.“Сравнительный анализ функций казначейских органов
зарубежных стран” журнал ...... ... ... Арыс ... ... ... 2009-2010 жж арналған
бірінші кезектегі жүзеге асырылатын ... Арыс ... ... ... Ж. Межбюджетные отношения: состояние и направления
реформирования (теория и опыт ... ...... 2003.– ... ... ... для ... - /Под ред. Л.А.Дробзиной. – М.2004.–С.72
17. Қазақстан Республикасының Қаржы ... w.w.w. ... ... ... және іске асырылуын бақылау//
18. В.Д. Мельников., В.Д. Ли., Қаржының жалпы курсы // Оқу ... ... ... 2005ж 94-159 ... ... ... ... қалыптасуы // w.w.w. google.kz
20. Ержанова. Ұ.Т., ... ... ... ... ... ... Нұрғалиев., Мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік қамсыздандыру//
w.w.w. google.kz. Егемен Қазақстан ... 30 ... ... ... ... ... ... халыққа жолдауы:
“Дағдарыстан жаңару мен дамуға” 2009 жыл // ... ... ... 6-наурыз жұма 2009 жыл
23. Ағыбаев Ә.Ғ., Үш жылдық ... ... ... //Президент
және халық. – 2008 - №52 (173) 26 желтоқсан жұма 2-3 б
24. Нурумов А. ... ... ... и их ... и ... 2006 ... Ж. ... “Бар мәселе бюджетаралық қатынастарды ретеуде” Егемен
Қазақстан. 1 ақпан.2006 жыл
26. C. Өсербайұлы, Ш.Қ Несіпбаева “ ... ... ... Вестник КазНу. Серия экономическая №3 (67) 2008
-----------------------
Мемлекеттік қызмет көрсету
6,3%
Шығыстар
100%
Қорғаныс
0,2%
Білім беру
79,9%
Денсаулық
1,2%
Әлеуметтк көмек ... ... су, ... ... қор активтерінің жыл соңына активтері
тенге
.
трлн
жыл
2012
жыл
2011
жыл
2010
жыл
2009
жыл
2008
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
4,7
4,2
4,3
3,6
3,3

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджет жүйесі туралы17 бет
Бюджеттік жүйе19 бет
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілуі, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары60 бет
Е-қаржымині жүйесіне қойылатын жалпы талаптар110 бет
Қазақстан республикасының салық жүйесі және оны басқару26 бет
Қазіргі кездегі салық салудың теориялық негіздері76 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Бюджет жүйесі туралы17 бет
Бюджеттік жүйе19 бет
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілуі, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары60 бет
Е-қаржымині жүйесіне қойылатын жалпы талаптар110 бет
Қазақстан республикасының салық жүйесі және оны басқару26 бет
Қазіргі кездегі салық салудың теориялық негіздері76 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь