Қазақстан Республикасының қылмыстық саясаты және меншікке қарсы қылмыстардың қылмыстық-құқықтық сипаттамасы

АЛҒЫ СӨЗ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Меншікке қарсы қылмыстардың түсінігі және құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Меншікке қарсы қылмыстардың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Меншікке қарсы қылмыстарды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.3 Меншікке қарсы пайдакүнемдік және басқа да меншікке қарсы қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 1.4. Меншікке қарсы қылмыстардың заты ұғымының қылмыстық құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
1.5 Қылмыстық құқық теориясындағы және қылмыстық заңнамадағы талан.таражға салудың түсінігі және белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
1.6. Талан.таражға салудың түрлері және нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
1.7. Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету арқылы талан. таражға салу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
2 Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету арқылы талан.таражға салу құрамын қылмыстық құқықтық талдау және қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 58
2.1. Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап етудің объектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
2.2. Иеленіп алу мен ысырап етудің обьективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ..64
2.3. Бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ысырап етудің субьектісі ... ... ... ..73
2.4. Иеленіп алу мен ысырап етудің субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... .79
3 Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету арқылы талан.таражға салғаны үшін жауаптылықты ауырлататын жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .88
3.1. Ауырлататын мән.жайлардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .88
4 Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету арқылы талан.таражға салуға жаза тағайындау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... 99
4.1. Мүлікті талан таражға салу үшін жаза тағайындау ... ... ... ... ... ... ... 99


ЕСЕПТЕР ЖИНАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .104

ТЕСТ СҰРАҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..112
ГЛОССАРИИ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...115
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...117
МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...118
Қазіргі мезгілде экономика саласындағы құқық бұзушылықтар ерекше орын алуда. Әсіресе, бұл проблема көбінесе қылмыстық қастандықтар объектісіне айналатын меншік қатынастарының қатты шиеленісуінде.
Нарық дамыған сайын мүліктік қатынастар аясы да кеңейіп келе жатыр. Азаматтық-құқықтық келісім-шарттарды жасаған кезде тауар айналымының пәні тек заттар ғана емес, мүліктік құқықтар да болып табылады. Табиғи ресурстар, жылжымайтын мүлік, зияткерлік қызмет нәтижелері, ақпарат экономикалық айналымға бара-бара қарқынды енуде. Сондықтан Қазақстанның нарықтық қатынастар мен ақпараттық кеңістігінің дамуы барысындағы криминалдық жағдайы өзгеріп жатыр. Материалдық құндылықтарға әсер етумен қатар, кінәлі адамдар мазмұны заттық емес әртүрлі қастандықтарды жасағаннан заңсыз пайда алуда.
Философия, информатика, саясаттану, әлеуметтану, экономика, құқықтану және басқа да ғылымдар саласындағы мамандар жаңа мыңжылдықтың басын негізгі рөлді ақпаратты алумен, таратумен және өңдеумен байланысты салалар атқаратын жаңа құрылымға ие ақпараттық кеңістікке көшу кезеңі ретінде сипаттайды. Бұл арада қоғамның жаңа – ақпараттық типі қалыптасады. Алайда әлеуметтік жүйе мен құқық осы жүйенің негізгі реттеушілерінің бірі ретінде ақпараттық кеңістіктің даму қарқындарынан едәуір артта қалып отыр. Сол себептен, ақпараттық игіліктердің қорғалу, оның ішінде қылмыстық-құқықтық құралдармен қорғалу деңгейін арттыру қажет.
Қазақстан Республикасының Конституциясында азаматтардың басты құқықтарының бірі меншігінде мүліктің болуы, оны иелену, пайдалану және билік ету деп айтылған. Мемлекет азаматтарға құқықтары мен бостандықтарын қорғауға кепілдік береді. Сонымен қатар, меншік қатынастары экономиканың қалыпты қызмет істеуін қамтамасыз ететін іргелі негіздердің бірі.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, сондай-ақ қоғам мен мемлекеттің мүдделерін қорғау әдістерінің бірі олардың қылмыстық-құқықтық қорғалуы болып табылады.
Сот тәжірибесінің материалдары көрсеткендей, меншікке қарсы қылмыстар Қазақстан Республикасында тіркелетін қылмыстардың басым көпшілігін құрайды. Пайдакүнемдік қылмыстылық көбейген қазіргі жағдайда меншіктің құқықтық қорғалуы ерекше мағынаға ие болып отыр. Меншікке қарсы шағын қылмыстар көп таралған, олар жиі жасалады және көптеген тұлғалардың мүдделеріне шек қояды. Сонымен қатар, сирек жасалғанымен де, адамдардың жеке басына ғана емес, сондай-ақ денсаулығына, дербес құқықтылығына, қоғамдық қауіпсіздікке қастандық келтіретін ең қауіпті қылмыстар қоғамға ең көп зиян келтіреді.
1.А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., 2000ж. 520бет.
2.Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулыларының жинағы. 1 том. Алматы, 1997ж. 384бет.
3.Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997ж. өзгертулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, 2003. 151бет.
4.Г.А. Кригер. Квалификация хищений социалистического имущества. М., 1974г. 322стр.
5.В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. Ответственность за корыстные посягательства на социалистическую собственность. М., 1986 г. 325стр.
6.Б.С. Никифоров. Объект преступления по советскому уголовному праву. М., 1960г. 230стр.
7. А.В. Наумов. Уголовное право. Общая часть. М., 1996г. 560стр.
8. Уголовное право. Особенная часть /Под ред. Б.В. Здравомыслова. М., 1995г 544стр.
9. В.Н. Литовченко. Уголовная ответсвенность за посягательства на социалистическую собственность. М., 1985г. 264стр.
10. Кочои С.М. Преступления против собственности: Комментарий к главе 21 УК РФ. М., 2001, 33 с.
11. Борчашвили И.Ш. Уголовно-правовые проблемы борьбы с преступлениями против собственности. Караганда, 1987, 45 с.
12. Дремова А.Н. Мотив и цель в преступлениях несовершеннолетних. М, 1972, 13 с.
13. Чинхоев Ш.И. Квалификация хищений государственного и обществен-ного имущества в особо крупных размерах. Алматы, 1983, 119 с.
14. Алауханов Е.О.Қылмыстық құқық (жалпы бөлім).Оқулық.Алматы: ҚР құқықтық сараптама және халықаралық ғылыми зерттеулер орталығы, 2009.-456 б.
15. Нұрмашев Ү.У. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім)- Алматы: 2007 ж.-115 б.
        
        Атаханова   Гүлзағира Махатқызы
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... 2010
УДК 343
ББК 67.408
М 62
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың заң ... ... ... ... ... және ... ... шешімімен ұсынылған.
Пікір жазғандар:
Қайыржанов Е.І.- заң ғылымының докторы, профессор
Орымбаев Р.О.- заң ғылымының ... ... ... ... Джансараева Р.Е.,
з.ғ.к., профессор Баймурзин Г.Ы.
Атаханова Гүлзағира Махатқызы
ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ЖӘНЕ МЕНШІККЕ ҚАРСЫ
ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
Монография – Алматы, 2010 .-115 б
Бұл монографияда қылмыстық ... және ... ... қылмыстардың
қылмыстық құқықтық сипаттамасы, қылмыстық құрамы және оған ... ... ... ... ... қылмыстық құқық теориясындағы және
қылмыстық заңнамадағы талан-таражға салудың ... және ... ... ... жаза ... ... ... монография құқықтану ... ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлеріне арналған.
@ Атаханова Г.М.,
@
,
Алғы сөз
Қазіргі мезгілде ... ... ... ... ерекше орын
алуда. Әсіресе, бұл проблема көбінесе қылмыстық қастандықтар ... ... ... ... шиеленісуінде.
Нарық дамыған сайын мүліктік қатынастар аясы да кеңейіп келе жатыр.
Азаматтық-құқықтық келісім-шарттарды жасаған ... ... ... ... заттар ғана емес, мүліктік құқықтар да болып табылады. ... ... ... ... ... нәтижелері, ақпарат
экономикалық айналымға бара-бара қарқынды енуде. Сондықтан Қазақстанның
нарықтық ... мен ... ... ... ... жағдайы өзгеріп жатыр. Материалдық құндылықтарға әсер етумен
қатар, кінәлі адамдар мазмұны ... емес ... ... ... ... ... ... саясаттану, әлеуметтану, экономика, құқықтану
және басқа да ғылымдар саласындағы мамандар жаңа мыңжылдықтың басын негізгі
рөлді ... ... ... және ... байланысты салалар
атқаратын жаңа құрылымға ие ... ... көшу ... ... Бұл арада қоғамның жаңа – ақпараттық типі ... ... жүйе мен ... осы ... ... реттеушілерінің бірі ретінде
ақпараттық кеңістіктің даму қарқындарынан ... ... ... ... ... ақпараттық игіліктердің қорғалу, оның ішінде қылмыстық-құқықтық
құралдармен қорғалу ... ... ... ... ... ... ... бірі меншігінде мүліктің болуы, оны ... ... ... ету деп ... Мемлекет азаматтарға құқықтары мен бостандықтарын
қорғауға кепілдік береді. Сонымен қатар, меншік қатынастары экономиканың
қалыпты қызмет ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын, сондай-ақ қоғам ... ... ... ... бірі олардың қылмыстық-құқықтық
қорғалуы болып табылады.
Сот тәжірибесінің материалдары көрсеткендей, меншікке ... ... ... ... қылмыстардың басым көпшілігін құрайды.
Пайдакүнемдік қылмыстылық көбейген қазіргі жағдайда меншіктің құқықтық
қорғалуы ерекше мағынаға ие ... ... ... ... ... қылмыстар көп
таралған, олар жиі жасалады және көптеген тұлғалардың ... ... ... ... ... жасалғанымен де, адамдардың жеке басына ғана
емес, сондай-ақ денсаулығына, дербес құқықтылығына, қоғамдық ... ... ең ... ... ... ең көп зиян ... меншік мемлекеттің экономикасының негізі ретінде қорғауға
бағытталған Кеңестік қылмыстық заңнамасында меншік түріне қарай ... үшін әр ... ... ... бері көп ... жоқ.
Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік меншік пен жеке
меншіктің тең құқықтылығы және теңдей қорғалатындығы туралы ... ... ... ... лайық Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі
қандай меншік түрлерінің теңдей ... ... ... ... ... ... қол сұғушылық үшін теңдей қылмыстық жауапкершілікті
белгілейді.
Қазіргі кезеңде елімізде құқықтық саясатты ... ... ... ... ... Осыған дейін Қазақстан Республикасы
Президентінің № 949 2002 ... 20 ... 2002 және 2010 ... ... ... саясат тұжырымдамасы жұмыс істеп келгендігі
белгілі. “2002 жылы ... ... ... ... ... елдің 2010 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық жүйесі
дамуының ... ... ... ... ... ... және
қоғамдық институттардың қарыштап дамуына ықпал ететін, Қазақстанның орнықты
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... аса маңызды
заңнамалық актілер қабылданды. Тұжырымдаманы іске ... ... ... ... ... ... ... азаматтық, банктік, салық, қаржы, кеден, экологиялық, қылмыстық,
қылмыстық-іс жүргізу, қылмыстық-атқарушылық заңнама) айтарлықтай жаңаруы
болды” ... ... ... ... ... саясатының маңызы зор,
өйткені ол құқық бұзушылықтардың, әсіресе меншікке қарсы қылмыстылығымен
күресу ... ... ... ... ... ... асыру
барысында меншікке қарсы қылмыстылығымен күресуді тиімді ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ету ... қазіргі
Қазақстанның ең маңызды деген стратегиялық бағытын ... ... ... ... әлеуметтік дамуды анықтайтын негізгі фактор болып
табылады.
1 Меншікке қарсы қылмыстардың ... және ... ... ... қарсы қылмыстардың түсінігі
Қылмыстық құқықта меншік иесінің құқықтары меншік нысандарына қарамастан
тең ... ... ... ... ... ... тең ... құқықтық қорғалынуы үшін қылмыстық заң қылмыстық жауаптылықтың
негізін, шегін, қолданылатын санкция түрлерін бірдей етіп ... ... тең ... ... қылмыстық заң біріншіден, әртүрлі
меншік нысандарына қол сұғатын ұқсас іс - ... ... ... екіншіден, меншікке, оның нысандарына қарамастан қол сұғушылық
үшін қылмыстың ауырлататын немесе аса ... ... де ... ... ... ... қарамастан оған қылмысты қол
сұғушылық үшін заңда жазаның бірдей түрлері және шегі ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы ретінде саналады. Сондықтан кең
мағынада алғанда бұл ... қол ... ... өз ... ... ... Меншікке қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... деп те атайды. 1922
және 1926- жылдардағы ... ... ... тарауларының
тақырыптары осылай деп аталған. Бұл екі түсінік бірдей, себебі меншікке
қарсы жасалған қылмыстардың көпшілігінің заты ... ... ... ... ... ... деп - мүліктің меншік иесіне немесе ... ... ... ... ... залал қаупін тудырумен байланысты
ҚК-те көзделген нысандар ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерді айтамыз.
Меншікке қарсы қылмыстардың топтық объектісін ... ... ... ... оған ... ету ... құрайтын меншікке байланысты
қоғамдық қатынастар ... ... ... тікелей объектісі болып меншіктің кез ... ... ... ... нақты нысаны қылмыстық жауаптылыққа және
адамның мінез – құлқын саралауға әсерін ... де, ... іс ... ... ... ... ... біріншіден, қылмыстық іс
бойынша дәлелдеу затының міндетті элементі; екіншіден, кейбір ... ... ... ... ... ... ... талдап қарасақ, қылмыстың тікелей
объектісі бөтеннің мүлкі екендігі туралы ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде өз мүлкі
бола алмайды. Өз ... ... ... егер де олар ... ... қорғалынатын құқықтары мен мүдделерін бұзған жағдайда ғана ... ... ... та, бұл ... ... ... қорғаудың объектісі
меншік қатынастары емес, басқа игіліктер – қоғамдық тәртіп, ... ... ... мен ... қарастырылады.
Біз талдайын деп отырған қылмыс құрамдарында меншік қатынастары ... ... ... ... ... ... кейбір қылмыстар көп
объектілі болып есептелінеді, яғни, ... ... ... ... зиян ... ... ... қарақшылықты, қорқытып
алушылықты, автокөлікті заңсыз иеленуді жатқызамыз.
Меншікке қарсы қылмыстардың заты – ... ... ... ... кез – келген объектісі бола ... ... ... ... ... де ... ... қылмыстардың заты
ретінде қарастырылады. Ресей Федерациясының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... бостандықтарына қарсы қылмыстар тарауында қарастырылған. Бұл мәселеге
байланысты ... заң ... ... өте ... деп ... меншікке қарсы қылмыстардың заты ретінде – заттар, ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық қызметтің
нәтижелері, яғни азаматтық айналымнан алынбаған басқа да жылжитын немесе
жылжымайтын мүліктер қарастырылады.
Меншікке ... ... ... жағы материалдық қылмыс
құрамдарының көмегімен құрылған. Олардың объективтік жағы үш ... ... іс – ... ... және іс – ... мен нәтиженің
арасындағы себепті байланыс. Тек ... ... ... ... ... ... сатысына көшірілгендіктен келте қылмыс құрамы
ретінде берілген. Ал ... ... ... ... ретінде
сипатталған. Яғни, қылмыстың объективтік жағының міндетті белгісі ретінде
қылмыстық іс – ... ... ... ... іс – ... ... белсенді әрекет сипатында
болады. Тек қана алдау немесе сенімге қиянат ... ... ... ... ... ... жасалына алады. Мүлікті абайсыздықта жою немесе
бүлдіру барысында да әректсіздік болуы мүмкін. Қылмыстық нәтиже ... ... ... ... да, ... зиян келтіруден көрінеді. Көп
жағдайда қылмыстық нәтижені меншік иесіне ... өзге де ... ... ... залал құрайды. Тек қана, алдау ... ... ... ... ... зиян келтіру кезінде залал жіберіліп алынған
табыс нысанында болуы мүмкін.
Меншікке қарсы қылмыстардың көпшілігінің объективтік ... ...... ... ... (күш ... күш ... жасырын немесе
ашық) болып табылады.
Меншікке қарсы қылмыстардың ішіндегі тек біреуі ғана ... ... ... – ол ... ... ... жою немесе
бүлдіру арқылы жасалған қылмыс, ал қалған қылмыстар тек ... ... ... тек ... ... қасақана жою немесе
бүлдіру тікелей немесе жанама ... ... да, ... ... ... ... ережелерге сәйкес меншікке қарсы қылмыстардың субъектісі – жалпы
субъект болып табылады. Тек бір ғана ...... ... ... ... етуде ғана арнайы субъектісі болып табылады. Кейбір қылмыс
құрамдарында арнайы субъект ауырлататын белгі ретінде ... ... ... ... ... алаяқтық жасауы.
Қылмыстық жауаптылық туындайтын жас мөлшеріне қатысты меншікке қарсы
барлық қылмыстарды екі ... ... ... ... Келесі қылмыстар
үшін 16 жастан жауаптылық туындайды: алаяқтық, бөтеннің ... ... ... ету, ... ... сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік ... ... ... ... ... мүлікті сатып алу немесе сату,
интеллектуалдық меншік құқықтарын бұзу, жерге заттай құқықтарды бұзу, бөтен
адамның мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру, ... ... ... абайсызда
жою немесе бүлдіру. Ұрлық, тонау, қарақшылық, ... ... ... ... ... иелену, ауырлататын жағдайда бөтеннің
мүлкін қасақан жою немесе ... үшін ... 14 ... ... ... қылмыстар қылмыс құрамының субъективтік белгілеріне
байланысты ... табу ... және ... табу ... ... табу ... ... субъективтік жағының міндетті
белгісі - пайда табуды көздеу ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды, олардың объективтік жақтарының белгілеріне
қарай, мүлікті алумен байланысты ...... салу деп ... және ... - ... ... емес қылмыстарға бөлуге
болады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне ... ... ... ұрлық, алаяқтық, бөтеннің мүлкін иелену және ... ету, ... және ... ... ... ... ... – таражбен байланысты емес қылмыстарды: қорқытып алушылық, алдау
немесе сенімге қиянат жасау ... ... зиян ... ... ... ... мүлікті сатып алу немесе ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену құрайды.
Бақылау сұрақтары:
1.Меншікке қарсы қылмыстардың қылмыстық құқықтық сипаты ... ... ... ... ... ... ... Талан-тараж дегенді қалай түсінесіз?
4.Меншікке қарсы қылмыстардың затын объектісінен ... ... ... ... ... ... ... атаңыз?
Әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 желтоқсан ... мен ... ... ... Жеті ... 2000ж. ... ... уголовного права. Особенная часть./Под ред. ... М., 1959г. ... ... Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., ... ... ... ... ред. И.Я. ... М., 1998г.
768стр.
1.2 Меншікке қарсы қылмыстарды жіктеу
Мүлікті бөтеннің ... ... ... түсу ... жоғарғы
дәрежедегі абстракциялық ... ұғым ... ... ... ... ... ... ұғымына әркім өз
білгендерінше ... ... ... ... ... ... ... түсудің нысандары туралы пікірталастардың сан алуандығы,
авторлардың аталған мәселеге ... ... ... ... ... заңсыз айналымға түсу ұғымын талдау кезінде
әртүрлі критерийлерді ... ... –ақ ... ... ... қателікке соқтырып, қарастырылып отырған мәселені түсінуді
қиындатады.
Біздің қоғамымыздың әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... ... ... ... заңи ұғымдары мен
институттарын қайта қарау қажеттілігін талап етті.
1997 ж. 16 ... ... ... ... кодексі
қабылданды. Заң шығарушы алғаш рет Қылмыстық кодексте меншікке ... ... ... ... Қылмыстық кодексті қабылдау арқылы заң
шығарушы меншікке қарсы қылмыстардың нысандарын анықтады. ... ... ... ... ... сұрақты дұрыс шешу үшін, бір айрықша белгіні
қолданып, меншікке ... ... ... ... ... тек соларға
тән белгілерге ие топтарды бөліп шығару қажет.
Бұл ұғым қылмыстылықтың нысандарының ... ... ... ... ... нормаларда заңдық анықтамаға ие
болған, жоғарғы абстракциядан төменірек әлеуметтік-құқықтық ... тек ... ғана тән ... ... ... қылмыстар тобы жалпы сипаттағы ұғым ретінде,
көптеген қылмыстық іс-әрекеттердің жекелеген ... ... ... ... ... ... төмен басқа да заңи ұғымдардың болуын
пайымдайды. ... да, ... ... ... сұрақты талдау оның
нақты көріну нысандарын және сәйкес ... ... ... ... ... ... айтылып отырған қылмыстар нысандары
туралы ... ең ... ... бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқық ... бұл ... ... ... ... ... заңсыз иеленудің, ұрлықтың ҚР ҚК 175-
бабындағы ескертумен сәйкестендіріп түсіндіруге тырысқан. Мұның ... ... ... ... иеленудің ұғымын ашып зерттеуді талап етеді.
ҚК 175-бабының ескертуіне сәйкес келтірілген ... бұл ... ... ... ... ... ... алу және оны кінәлі
немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз қайтарымсыз алып қою (немесе ... ... ... ... зиян ... ... ... толығырақ қарастырайық.
Мүлікті алудың қасақана сипаты кез-келген бөтеннің мүлкін ... ... тек ... ... ғана ... ... екендігін
білдіреді. Бұл жағдайда кінәлі мүлікті заңсыз алып отырғанын түсінеді,
онымен ... ... ... ... ... зиян келтірілетінін
біледі және ... ... ... сол ... ... мақсат деп мүлікті заңсыз қайтарымсыз алуға мүдделі
болуды айтады. ... өзі ... ... ... Дальдің
сөздігінде пайдакүнемдікке: «тегін табысқа, олжаға құмарлық; ақшаға,
байлыққа ... ... ... үйірлік; пайда, олжа, түсім»
деген анықтама берілген.
Заң ... ... ... ... ... пайданы
келтіруі тиіс емес деген ... ... ... ... ... ... пайда әкелуі тиіс. Мұндай пайда мүліктік те, ... ... ... ... ... негізінде бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға
түсудің міндетті белгілерінен «пайдакүнемдікті» ... ... ... ... ... бүгінде мұндай пайымдаулар қажетсіз болып
қалды. Олар заңға сәйкес емес. ҚК-тің алтыншы тарауының 175 ... ... ... ... ... ... ... – бұл бөтен мүлікті
пайдакүнемдік мақсатпен заңсыз қайтарымсыз алып қою және ... ... ... осы ... тағы бір ... ... ... мақсат деген не?
И.О.Грунтов көрсеткендей, сот ... мына ... бар ... ... ... болып табылады: тұлға материалдық пайда алуға
ұмтылады; бұл мақсат алынған мүлік есебінен қанағаттандырылады; ... ... өз ... немесе айыптының материалдық тәуелділігі
бар ... ... ... ... ... ... заңға қайшы келеді. Қылмыстық құқыққа сәйкес пайдакүнемдік ... ... ... ... өзі ... жақын адамдары үшін мүліктік
сипатта пайда алуға ұмтылыспен немесе өзін не жақын ... ... ... қалу ... сипатталатын уәждер». Демек, заң мүдделері
шеңберінде бөтен мүлікті алып отырған ... ... етуі ... ... шектейді деген сөз. Бұл шеңбер айыптының және оның ... ... ... ... заңмен тыйым салынған әрекеттерді жасауы, ешқандай құқығы жоқ
болса да бөтен иеліктен мүлік алуы құқыққа қайшылық деп ... ... ... ... ... ... айналымға түсуге
мүлікті өтеусіз алу, яғни оның құнын ақшамен немесе ... ... ... деп ... берілген. Алайда мағынасы күмәнсіз болғанымен де,
өтеусіздік белгісі ... ... ... белгі болып табылмайтындығын баса
айту керек, себебі іс жүзінде иеленушіге оның ... ... ... беру ... ... ... иелену жағдайларын қарастырмайды.
Сол себептен өтеусіздікпен қатар иеленушінің немесе мүліктің ... ... ... ... ... ... де ... қажет.
Мүлікті өз пайдасына немесе өзгенің пайдасына алу және ... ... ... ... ... және ... ... отырады.
«Мүлікті алу» және «айналдыру» түсініктерінің ұғым ретінде бір-бірінен
мазмұны жағынан айырмашылықтары бар. Олар ... ... ... – меншік қатынастарын бұза отырып, басқа тұлғаның мүліктік
аясынан материалдық құндылықтарды заңсыз ... және ... ... ... немесе иелігіндегі мүлікті өз меншігіне айналдыру.
Бөтеннің мүлкін ... ... түсу заты ... ... ... мүліктің өзге адамға тиесілі екендігін білдіреді. Ол ұрлаушы ... ... ... ... ол ... иеленуге шамаланған да, нақты
да меншік құқығы немесе заңды ... ... жоқ. ... айтқанда, бөтеннің
мүлкін заңсыз айналымға түсу заты болу үшін мүлік қастандық жасаған ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Әрекет жасалған сәтте ұрлық жасап отырған тұлғаның меншігінде немесе заңды
иелігінде болған мүлік ... ... ... айналымға түсу заты болуы
мүмкін емес. Оның үстіне, аталған тұлға ... ... ... құқығы жоқ
ескеріп немесе заңды иелену құқығы негізінде ... ... біле ... ... белгісі – мүліктің меншігіне материалдық зиян келтіру. Мүліктің
өтеусіз алынып отыруының өзі ... ... ... ... ... иеленушісіне) мүліктік зиян келтіріліп отырғанын ... ... ... ... заңсыз айналымға түсу кезінде
«қылмыскер алған мүліктің ... яғни ... (оң) зиян ... ... ... ... ... басым болып отыр. Бөтеннің мүлкін ... түсу ... ... ... ... ... пайда
кірмейді. Оның себебі, бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу ... ... ... ... ... ... ... алынатынында.
Иеленуші өзінің қолма-қол мүлкінің белгілі-бір ... ... ал ... ... сомаға бөтен мүлікті заңсыз иеленеді.
Егер тұлға мүліктің бір бөлігін ғана ... алып өз ... онда ... ... ... ... кезінде сол бөлікті
ғана ескеру қажет. Егер мүліктің заңсыз алынуы иеленушіге ішінара мүліктік
эквивалент берумен байланысты болса, онда ... ... ... алынған
мүліктің құны мен оның орнына берілген мүліктің айырмасы ... ... ... ... ... ... анықтау кезінде
қылмыс жасалған сәттегі мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... ... мүліктің құнын анықтау кезінде ол
мүліктің қылмыс жасалған ... ... ... ... ... мүлкін заңсыз айналымға түсу ... ... ... ... айналымға түсу құрамдарына әрқайсысының
ҚК-тің нақты баптарында қарастырылған өзіндік белгілері бар болғанымен де,
жалпы сипаттама беруге ... ... ... ... ... ... құқық
жүйесімен қорғалатын меншік қатынастары болып ... ... ... ... ... кейбір нысандарына байланысты қосымша объектілер
ретінде адамның өмірі, оның жеке тұлғаның бостандығы қарастырылуы мүмкін.
Барлық меншікке қарсы қылмыс ... ... заты ... ... ... ... ... айналымға түсудің кейбір түрлері бойынша
заң шығарушы қастандықтың затын кеңейтілген түрде енгізген, оған мүлікті
иелену ... ... ... ... алу ... ... заты мүліктік сипаттағы әрекеттер болып табылады.
Бөтеннің мүлкін ... ... ... объективті жағы нәтижесінде
иеленушіге немесе ... ... ... зиян ... ... ... және ... құралады. Бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға
түсу ... ... ... ... өзінің немесе өзге ... ... ... ... болып саналады. Мүлік иеленушіден
немесе өзге заңды иеленушіден айыптының заңсыз иелігіне көшеді. ... ... ... ... ... құқығынан бас тартқан мүлікті
өзінің ... өзге ... ... ... ... мүлкін заңсыз
айналымға түсу болып табылмайды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... 2001 ж. ... № 15 ... 3 ... ... жалпы ереже
бойынша «қарақшылық пен қорқытып алушылықты қоспағанда, бөтеннің мүлкін
заңсыз айналымға түсуді мүлік алынған ... және ... оны өз ... ... ету ... ... мүмкіндігі бар болса, яғни иеленушіге
немесе заңды иесіне ... ... ... ... бастап
аяқталған деп санауға болады». Тұлғаның ұрланған мүлікті өз ... ... ... пайдалану мүмкіндігінің жоқтығы аяқталған қылмыстың нышандар
құрамы жоқ дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... жасалған бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсудің
нақты жағдайлары мен шарттарына ... ... ... ... ... түсу ... материалдық нышандар құрамдарымен
сипатталады. Ал, қарақшылық (ҚК 179 б.) пен ... (177 б.) ... ... ... қарастырылған. Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Сотының Пленумы көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... ... немесе оны қолдануға қорқыту сәтінен бастап, ал
қорқытып алушылық – ҚК 181 б. аталған ... ... ... ... ... туралы талап етілген сәттен бастап аяқталған болып
табылады.
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... айналымға түсудің
субъективті жағы тікелей ... және ... ... ... заңсыз айналымға түсудің субъектісі заң белгілеген
жасқа жеткен, жауап беруге қабілетті есі ... ... ... ... ... ... ... түсудің кейбір түрлерінде бұл жас ... ҚК 15 ... ... ... тонау, қарақшылық және
қорқытып алушылық үшін 14 жасқа толғандар, ал ... ... ... түсудің басқа түрлері үшін бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ысырап
ету үшін (176 б.) 16 жасқа ... ... ... ... ... ... салу ... қолданғандардың алғашқысы
болып А.Н. Ағыбаев қылмыстық құқық іліміне енгізген болатын. ... ... ... де қиындықты туғызады. Ал талан-тараж деген ұғымның өзі
мүлікті ... алу және ... ету ... ... ... қылмыстың бір түрі
ретінде қарастырылған. Сонда қолданыстағы қылмыстық ... ... ... термині, талан- тараж нысандары ұғымдарын жинақтаушы ұғым ... ... ... және ... ұғымдарын бір-бірінен
ажыратып, талан-тараждың түрі ретінде ... ... ... ... ... бен ұрлау ұғымдары бір ойды білдіреді, мазмұны бойынша ... да ... ... бағынышты қатынаста бола алмайды.
«Хищение» терминін «мүлікті заңсыз өз меншігіне алу немесе айналымға
түсу» деп аударған дұрыс деп жоғарыда атап ... ... ... ... жасау болып табылады. Ол иеленуші мен айналадағылардан жасырын
жасалуы, ашық ... ... ... ... сыпайы түрде – қызмет бабын,
қазіргі заманғы компьютерлік технологиялар мен құралдарды қолдана ... ... ... ... ... ... алу ... әрбір нақты бөтеннің
мүлкін заңсыз айналымға түсудің ... үшін ... ... ... ... дифференциациялау қажеттігіне негізделіп, заң
шығарушы бөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... ... оларды жасағаны үшін Қылмыстық кодекс баптарындағы жауапкершілікті
қарастыра отырып, әртүрлі формаларға бөледі. Теорияда ... ... ... ... ... ... ... айналымға түсуді алты түрге бөледі:
ұрлық (ҚК 175 б.); иеленіп алу мен ысырап ету (ҚК 176 б); ... (ҚК ... ... (ҚК 178 б.); ... (ҚК 179 б.); ... ... заттарды
заңсыз айналымға түсіру (ҚК 180 б. ).
Аталған ... ... ... ... айтылған ұқсас
белгілер бар. Жоғарыда айтылғандай, олардың барлығы бір объектіге қастандық
жасайды, ... ... ... ... түсу заты ... болып табылады.
Олар пайдакүнемдік мақсатпен жасалады. Алайда бұлардың формалары, ... ... ... ... сипаттайтын белгілері әртүрлі.
Дегенмен де, меншікке қарсы қылмыстардың кейбір ... ... ... ... заң ... осы ... тән ... да белгілерді
енгізеді (мысалы, (181 бап) қорқытып ... ... ... заты ... ... ... ... қорқытушының пайдасына жәбірленушінің мүліктік
сипаттағы басқа да іс- әрекеттері жатады.).
Ұрлық. ҚК-тің 175 бабының 1 бөлігіне сәйкес, ұрлық деп мүлікті ... ... Бұл ... ... ... жағы мүліктің жасырын, яғни
иеленушіге (иесіне) және басқа да адамдарға байқатпай алынатынын білдіреді.
Жасырындылығын анықтау ... ... те, ... де ... қажет. Мына жағдайларда мүлік жасырын ... ... ... жәбірленуші немесе өзге адамдар жоқ болған кезде және кінәлі
осы жағдайды ... ... ... ... ... бар ... оларға байқатпай алынған болса; үшіншіден, мүлік ... ... ... ... білетін жоғарыда аталған адамдардың
көзінше алынса және айыпты әрекетті байқатпай жасап отырмын деп ... ... ... ... оны ... ынтасы жоқ басқа
адамдардың көзінше алынып, айыпты осыны ... ... ... [15, 3 ... мүлікті иеленген оны билік ету мүмкіндігін алған сәттен бастап
аяқталған қылмыс болып саналады.
Ұрлықтың ... жасы 14-ке ... есі ... ... ... алуы.
Сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету. ҚК 176
бабында мазмұны ... екі ... үшін ... ... ... ... ... Сот Пленумы өзінің 2001 ж. 21 ... ... ... бұл ... ... ... ... мүлікті өз
пайдасына немесе жақын адамдарының пайдасына айналдыруы [24, 4 б.]. Бұл
мүліктің ... ... ... ... ... болып отырғанын
білдіреді. Айыпты осы жағдайда пайдаланып оны ... ... ... ... алып ұстап қалады.
Жоғарғы Сот Пленумы жоғарыда аталған Қаулысында көрсеткендей, ысырап
ету бұл айыптының өзіне ... ... ... бөліп алуы немесе
айыптының, я болмаса оның жақын адамының оны пайдалануы болып табылады ... ... ... ... өзара тығыз байланысты. Көбінесе иелену
ысырап етуден бұрын орын алатын кезең болып табылады. Алайда бұл ... ... жоқ ... сөз емес [26, 3 б.]. Екі ... да ... ... өз ... немесе жақын адамдарының пайдасына айналдырады. Екі
форманың да нышандар құрамы ... ... ... Олар ... мүліктің бір бөлігін оқшаулау ... ... алу ... ... ... зиян ... ... бастап аяқталған болып
саналады.
ҚК-тің 177 бабының 1 бөлігіне сәйкес, алаяқтық алдау ... ... ... арқылы мүлікті иелену немесе мүлікке ... ... ... ... ... ... айналымға түсудің осы нысаны бойынша қылмыстық
қастандықтың заты мүлік және мүлікке құқық болып саналады.
Объективті жағынан алаяқтық былай сипатталады: алданған иеленуші ... иесі ... ... өз ... ... ... ... алдау әдісі ретінде алдаудың екі ... ... ... яғни ... берген жалған деректерінің әсерінен
жәбірленуші мүлікті (мүлікке құқықты) айыптыға береді; пассивті форма, яғни
айыпты ... ... мен ... ... жасырғандықтан,
жәбірленуші мүлкін өз еркімен береді. Сенімін теріс пайдалану мүлікті алу
әдістерінің бірі ... ... және ол ... ... сенімді қатынастарын пайдаланып, оның мүлікті немесе мүлікке
құқығын беруіне итеретінін білдіреді.
Бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға ... ... ... нысаны
сияқты, субъективті жағынан алаяқтық тікелей ... және ... ... ... бұл ... мүлікті алғанға дейін айыптының
мойнына алған міндеттемелерін орындауға ұмтылмай, оны ... ... ... ... ... 178 ... 1 бөлігінде тонау мүлікті ашық түрде өз
меншігіне деп анықталған. Ашық ... ... ... ... жәбірленушіден
немесе өзге адамдардан жасырмай иеленуін білдіреді. Қылмыстың ашықтығын
анықтау кезінде субъективті де, объективті де ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, мүлік айыптының
әрекеттерінің құқыққа қайшы екендігін білетін жоғарыда ... ... ... және ... осы ... біліп отырса; екіншіден, ұрлық
айыптының әрекеттерінің құқыққа қайшы екендігін білмей отырған иеленушінің
немесе өзге ... ... ... ... ... айыпты мүлікті ашық
түрде алып отырмын деп қателессе; үшіншіден, ... ... ... ... ... жоқ өзге адамдардың көзінше алынып отырса, ... ... ... ... ... ... кедергі болғысы келмей
отырғанын білмесе. Тонау кінәлінің билік ... ... бар ... оны ... ... ... аяқталған болып табылады.
Ұрлық ретінде басталған әрекет кейіннен мүлік ашық түрде алынып немесе
ұсталып отырса, тонауға айналып кетуі мүмкін.
ҚК-тің 178 ... 1 ... ... ... ... ... ... 178 бабының 2 бөлігіндегі қылмыстық заң жәбірленушінің ... ... ... емес күш қолданумен немесе осындай күштеуді
қолдану туралы қорқыту ... ... ... қарастырған.
Жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес ... деп ... ... ... ... немесе еңбекке қабілеттіліктен аз
уақытқа айырылуына алып келген ұрып-соғуды, басқа күштеу түрлерін ... ... ... тигізуді айтады.
Қарақшылық. ҚК-тің 179 бабының 1 бөлігінде тонауға мүлікті тікелей
иелену мақсатымен жәбірленушінің ... ... ... ... ... немесе осындай күштеуді қаупінің ... ... ... Осы анықтама бойынша, объективті жағынан қарақшылық мүлікті
тікелей жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... осындай күштеу қорқыту қаупінің ... ... ... құрамы ықшамдалған (формалды) болып табылады. Физикалық
немесе психикалық күштеу тікелей жәбірленуші ... ... ... ... қарсыласуын басуға бағытталған жағдайда, күштеу ... ... мен ... ... ... ... ... аяқталған болып
саналады.
Кінәлі шын мәнінде күштеуді қолданған немесе жәбірленушінің өміріне ... ... ... ... ... қорқытқан жағдайда қарақшылық
құрамы орындалған болып табылады. Осындай күштеу қатарына мыналар жатады:
салдары денсаулықтың ... ... ... ... ... ... алып келген жеңіл жарақаттан бастап ... ... ... әкеп соққан болса. 179 баптың 3-тармағы бойынша
күштеу немесе қорқыту иеленушіге (иесіне) қолданылған ... да, ... ... ... ұсталуына қарсыласа алатын кез-келген тұлғаға
қолданылған жағдайда да ... орын ... ... ... екі ... ... қос объектілі қылмыстар қатарына
жатады. Онда бөтен меншікке ғана ... ... өз ... ... Шабуылға ұшыраған адамның өмірі мен ... үшін ... ... ... жәбірленушіге кенеттен, ойламаған жерден физикалық
қысым жасаумен байланысты. Шабуыл кенеттен ... ... ... ... беру ... ... ... үшінші адамның
көмегіне жүгіне алмайды, себебі күш ... ... ... асты ... ... пен ... иемдену бір уақытта жүзеге асырылады. Күш
қолданусыз шабуыл жасау мүмкін емес.
Адамның дене құрылысына және ... ... ... ... немесе шамалы ғана әсер ететін қалыпты қызметін бұзбайтын әсері
күшті және есеңгірететін заттарды ағзаға еңгізу, ол ... ... ... ... ... ... байланысты, тонау немесе
қарақшылық ретінде сараланады.
Қарақшылық кезіндегі ... кең ... ... керек. Ол
жәбірленушінің жеке басына кез келген нысанда күш ... әсер ... ... оның ... немесе денсаулығына қауіп туады.
Зорлықтың жалпы мазмұны қайсыбір адамға заңға қарсы қандай да бір ... ... Дене ... ... дегеніміз – жәбірленушінің ағзасына,
сыртқы және ішкі ... оның ... ... механикалық
құралдармен, сондай-ақ химиялық және электр ... де ... ... ... ... ... Зорлық өмірге қауіпті ме, жоқ па
анықтау үшін сот ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген зорлықтың сипатын, жәбірленушінің жанды ... ... ... ... ... көзқарасын, сот-
медициналық сараптаудың қорытындысын және тағы басқаларды. Бұл аталған ... сот ... ... қауіптігін анықтау кезінде де ескеруге
тиіс.
1988 ... 1 ... ... ... ... ... бағалаудың Ережесіне сәйкес салған кезде тікелей өмірге қауіп
төндіретін дене ... да, ... ... да өмір үшін ... ... Оған ... жүректің жарақат алуы, ірі қантамырларының көп қан
кетуі, тағы басқа жатады. Өмір үшін қауіпті деп, сонымен ... өмір ... үшін ... ... ... органдар мен орталықтардың бүлінуі
де саналады, атап айтқанда, бас сүйекке, төске және қарынға, жұлынға өткен
жарақаттар, жеңіл ... да ішкі ... ... ... ... ... әкеп соғатын жарақаттар (клиникалық ... ... ... ... май ... ... қауіптілігін бағалағанда адамның
емделгеннен кейінгі жағдайы емес, жарақат алған кездегі жағдайы ескеріледі.
Қарақшылық ... көп ... ... ... ... Бұл мән-жай едәуір мөлшерде ... ... ... ... ... ... қарамастан,
жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті зорлыққа ... ... ... ... ... аяқталған болып саналады.
Ерекше құнды заттарды заңсыз айналымға түсіру. ҚК 180 бабы ... ... ... ... ... ... құнды заттар мен құжаттарды
заңсыз айналымға түсіру, заңсыз айналымға түсу тәсіліне қарамастан қылмыс
құрамын құрайды. Аталған қылмыстың объективтік ... ... ... ... ... мәдени жағынан құнды заттар мен құжаттарды ... ... ... айналымға түсудің тәсіліне (ашық, күш қолдану
арқылы, алдау немесе сенімге қиянат ... ... ... ... ... тікелей қасақаналық және пайдакүнемдік мақсат құрайды.
Бұл қылмыстың субъектісі, егер осы ... ... ... ... ... ... ... болса, 14-ке толған, ал мүлікті заңсыз айналымға
түсудің басқа нысандарымен ... 16 ... ... ... танылады.
Ұрлықтың ауырлататын белгілері ретінде заң ... ... ... тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;
б) бірнеше рет;
в) тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға, не қоймаға заңсыз ... ... ... ... алу немесе ысырап ету, алаяқтық,
тонау, қарақшылықтың, ерекше құнды заттарды заңсыз айналымға ... ... ... ... топ ... ... (175 б. 3 б., 176 б. 3 б., 177 б. ... 178 б.3б., 179б.3б., 180 б.2б.);
2) ірі мөлшерде (175 б. 3 б., 176 б. 3 б., 177 б. 3 б., 178 ... ... ... пайдаланған әрекеттер (176 б.2б.в.т., 177 б. 3 ... ... ... ... ... ... не ... адам жасаған, егер оларды өзінің қызмет бабын пайдаланумен
қатар жасаса (176 б. 3 б. г.т., 177 б. 3 ... ... ... ... ... айналымға түсумен байланысты
мәселелерге жасалған талдау белгілі-бір қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Кез-келген формадағы бөтеннің ... ... ... түсу ... ... ... ... және оны айыптының немесе оның ... ... ... білдіретін пайдақорлық қылмыс ... ... ... ... ... айналымға түсу тек
қана пайдакүнемдік мақсатпен жасалуы мүмкін деп ... ... ... кездесетін пайдакүнемдік мақсат бөтеннің ... ... ... ... ... емес ... пайымдаулар пайдасыз болып
табылады. Қылмыстық құқыққа сәйкес, пайдакүнемдік мақсат - бұл айыптының
өзі ... ... ... үшін ... пайда табуға ұмтылуы. Сондықтан
заң әдебиеттерінде кездесетін мүлік кез-келген өзге адамдардың пайдасына
ұрлануы ... ... ... ... қайшы болып келеді.
2008 жылы қабылданған заңдар бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға ... ... ... ... ... ... ... ж. 17 шілдесіндегі Заңы мүлікті қайтадан ұсақ бөтеннің ... ... ... ... ... ... тастады. Ұсақ бөтеннің мүлкін
заңсыз айналымға түсу үшін ... ... ... әрекет ету
аясына толықтай және бүтіндей жатқызылған. Сонымен бірге, заң ... ... ... айналымға түсудің формаларын ғана емес, ... ... ... түсу ұсақ ... ... ... алудың ерекше
әдістерін де белгілеп, ұсақ ... ... ... ... ... анық көрсеткен.
Қылмыстық құқық теориясы тұрғысынан заң шығарушылардың қорқытып
алушылықты бөтеннің ... ... ... түсу ... ... ... дау туғызбауы мүмкін емес. Өз мазмұны бойынша ол ... ... ... ... ... түсу ұғымынан өзгеше,
сондықтан да оны меншікке қарсы пайдакүнемдік ... ... ... сұрақтары
1.Ұрлықтың қылмыстық құрамын талдаңыз?
2.Тонаудың құрамында ұрлықтан қандай айырмашылық ... ... ... ... ... Қарақшылықтың субъективтік белгісінің ерекшелігін атаңыз?
5. Ерекше құнды заттарды ... ... ... ... А.А. ... преступления.- Л., 1925.- 12 с.
2. Уголовное право. Особенная часть. М., 1939.- 2573 ... ... П.С. ... за ... ... ... Киев, 1983.- 20 с.
4. Пинаев А.А. Уголовно-правовая борьба с хищениями.- Харьков, 1975.- 13 с.
5. Курс уголовного права под редакцией Г.Н. ... и В.С. ... 2002.- Т.3.- 388-389 ... ... ... Жоғары Сотының “Бөтеннің мүлкін ... ... ... ... сот ... туралы” 2001 жылғы 21
желтоқсандағы шілдедегі №15 нормативтік Қаулысы.
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық ... ... ... ... ... Жеті ... 560 ... Меншікке қарсы пайдакүнемдік және басқа да меншікке қарсы қылмыстар
Заң әдебиеттерінде ... ... ... ... ... ... және ... мақсаттағы емес деп екіге бөлуді ұсынады.
Біріншіден, мүлікті бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу ... ... алу мен ... ету, ... ... ... құнды
заттарды заңсыз айналымға түсіру) және басқа да пайдакүнемдік ... ... ... ... ... ... ... қиянат жолымен
мүліктік залал келтіру, көрінеу қылмыстық жолмен ... алу ... ... ... ... ниеттің бар немесе жоқтығын»
анықтауды қажет етеді. ... ... ... ретінде пайдакүнемдік қылмыс
құрамында маңызды роль атқарады. Бұл адамдарды қылмыс жасауға итермелейтін
кеңінен таралған және ... ... ... ... ниет
қоғамдық қауіпті тудырып, көбірек залал келтіреді. Пайдакүнемдік өзінің
туындау жағынан ... және ... ... ... ... пайда
болуымен, қоғамды жіктеп бөлуімен бірге ... ... ... ... ретінде пайдакүнемдіктің тууымен дамуы, нысандары мен мазмұны,
қоғамдық-экономикалық формацияның ауысуымен, ... ... ... ... ... ... бөтеннің меншігіне қол сұғуын,
баюға бағытталған адам белсенділігінің негізгі ... ... ... ... ... ... нарықтық заманда кеңінен өршіген
ниеттердің бірі. Пайдакүнемдіктің ... ... ... ... ... нақты көрінісін табатын нысандардың елеулі түрде өзгеруін ... ... деп ... Сот ... ... ... ... төмендігі салдарынан және осы типтес ниеттер арқылы
меншікке қарсы қылмыс жасаудың қылмыстық – ... және ... ... ... ... ... Қазіргі қолданыстағы заңға
сәйкес, бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсудің міндетті ... ... ниет пен ... ... танылады. Мүлікті алаяқтық жолмен
бөтеннің ... ... ... түсуде пайдакүнемдік мақсат ... ... ... ... пайдакүнемдік мақсат міндетті емес. Сондықтан да
біздің көзқарасымыз бойынша дұрысырағы ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды жіктеу критериясы ретінде
ұсынылады. Бір жағынан, ... ... ... ... ... өзге де ... ... талан-тараж мақсатынсыз заңсыз
иеленуді меншікке қарсы қылмыстардың пайдакүнемдік мақсаттағы түріне
жатқызады. Заңға ... ... ... ... ниет бұл оның ... деп ... ... табылмайды, бірақ та кейбір жағдайларда ... ... ... ... Сот ... ... және арнайы оқу
әдебиеттерінде осы пікір қолдау көрсетілуде .
Мүлікті бөтеннің ... ... ... ... ... қарақшылықты
жатқызғанына мүлдем келісуге болмайды, біздің пікіріміз бойынша қылмыстық
заң қарақшылықтың пайдакүнемдік мақсаттағы қылмыс ... ... ... ... ... ойы ... ... қарсы
қылмыстарды тікелей объектісіне байланысты бөліп қарастыру ұсынылады.
Мысалы, Э.Тенчов аталған ... ... үш ... ... ... ... бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу;
2) Басқа да қылмыстар, мүліктік пайданы ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, мұндай бөлу- ... ... ... ... ... саналмайды. Меншікке қарсы қылмыстардың объектісі
жөнінде заң әдебиетінде әртүрлі пікірлер қалыптасқан: ... ... ... ... субъективтік құқық ретінде. Л.Д.Гаухман ... ... ... ... ... ... ... басқа
да заңсыз бөтен мүлікті иемдену мен пайдалану, мүлікті жою ... ... ... ... ... ... ... ретінде, екінші топта
185 баптың белгілері ... ... ... ... ... ойы ... былай
бөлген: бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу (175 бап – 178 бап, 180-
бап); ... ... түсу ... жоқ ... ... 181-бап,
қорқытып алушылық, алдау немесе сенімге қиянат ... ... ... ... ... жолмен мүлікті алу немесе өткізу); мүлікті жою
немесе бүлдіру (187 бап, 188 бап). ... ... ... салыстырған да, екінші топ қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... Айтылғандарды қорытындылай келе, біз
меншікке қарсы ... ... ... жөн көрдік: заңсыз
айналымға түсіру (175 бап, 176 бап, 177 бап, 178 бап, 179 бап, 180 ... ... ... ... жоқ, ... қарсы пайдакүнемдік
қылмыстар ( 181 бап, 182 бап, 183 бап); ... да ... ... ... 188 ... ... жоқ, ... қарсы пайдакүнемдік сипаттағы
қылмыстардың объектісі жөнінде әліге дейін ... ... ... ... мәселелер аз емес. Кейбір мамандар талан-тараждың
объектісі ретінде экономикалық категорияны ... ал ... ... ретінде, үшінші біреулері мүліктік мүдде, төртіншілері ... ... ... ... ... ... жүйе элементі де емес,
субъективтік меншік құқығы да ... ... ... қарсы қылмыстардың
объектісі ретінде санамайтындар да бар. Әрбір автор өз ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде
меншік экономикалық категория және құқықтық категорияны ұстанғандардың
позициясы орынды деп ... ... ... ... заты ... ... мүлік
танылады. Бірақ қылмыстық заңда алаяқтықта ... ... ... ... де ... пайдакүнемдік меншікке қарсы қылмыстардың ... ... ... ... ... ... көрсету, ал
қорқытып алушылықта-бөтеннің мүлкін беруді ... ... ... ... ... ... және себепті байланыстың (мысалы, алдау немесе
сенімге қиянат жасау жолымен ... ... ... ... да ... екі жағдай заңда қоғамға қауіпті зардап ауырлататын жағдай ретінде
роль атқарады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... материалдық, ал қарақшылық пен
қорқытып алушылық ... ... ... ... ... ... ... субъективтік жағы кінәнің тікелей ... ... ... ... ... ... мақсат
және пайдакүнемдік ниет болуы тиіс және қарақшылықтың ... ... ... да ... аудартпай қоймайды. Біздің ойымызша, мүмкін
«талан-тараж» ұғымын ... ... ... ... ... ... қарсы басқа да пайдакүнемдік қылмыстардың ... ... ... ... ұқсастықтары көп. Олар да меншікке қастандық
жасайды, қылмыстық қастандықтың заты ... ... ... ... ... ... мүлкін заңсыз айналымға түсу сияқты тікелей ... ... ... жасалады. Бұлардың объективті жақтарының да
ұқсастықтары көп, атап айтқанда екі ... да ... ... өз ... ... қатар, бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу мен ... ... ... ... ... ... да бар. ... алдымен, қылмыстық қастандық заты жатады. Егер бөтеннің мүлкін заңсыз
айналымға түсу заты ... ... ... иеленушінің қолма-қол
қорларындағы мүлік болса, біз қарастырып ... ... ... ... ... ... мүлік немесе оған келіп түсуі тиіс мүлік
болып табылады. Сәйкесінше, ... ... да ... айырмашылықтар
бар. Меншікке қарсы басқа пайдакүнемдік қылмыстар иеленушінің ... ... ... ... алумен байланысты емес. Айыпты
иеленушінің иелігінен шығып кеткен материалдық құндылықтарды құқыққа қайшы
иеленудің немесе заңды иесіне ... ... тиіс ... ... ... ... заңсыз айналдырып алған ... өз ... ... ... ... ... қылмыстардың бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға
түсуден кейбір айырмашылықтары ... ... да, атап ... ... да бар. Айыпты иеленушінің иелігінен шығып кеткен немесе
иеленушінің қорларына түсіп ... ... ... тиіс ... бөтен
мүлікті иеленіп отырғанын түсінеді және сол мүлікті иеленгісі келеді.
Мүлікті алумен ... емес ... ... пайдакүнемдік қылмыс
деп көрінеу қылмыстық жолмен табылған мүлікті сатып алу немесе ... ... б.) және ... ... ... ... түсу белгілер жоқ алдау
немесе сенімге ... ... ... ... ... ... ... (ҚК
182 б.).
Көрінеу қылмыстық жолмен табылған мүлікті алу немесе өткізу (ҚК 183
б ) сәйкес мүлікті алдын ала ... ... алу ... ... ... ... қылмыстарға қарағанда аталған жағдайда қастандық
заты ерекше мүлік ... ... ... ... ... ... ... қазына.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 250-252 баптары бойынша,
иеленушінің немесе өзге заңды иеленушінің иелігінен осы тұлғалардың аталған
затқа құқықтарынан бас ... ... ... бар ... ... шыққан зат табылған болып саналады. Осыған байланысты табылған
зат оны тапқан тұлғаның меншігі бола алмайды.
Бөтеннің мүлкін ... ... түсу ... жоқ ... ... алушылық. ҚК-тің 181 бабының 1 бөлігіне сәйкес, жәбірленушіге
немесе оның жақын ... ... ... ... ... жою ... ... сақтағысы келетін өсек-аяңды немесе басқа да мағлұматтарды
тарату қаупін төндіріп ... ету ... ... немесе мүлікке құқықты
беруді, я болмаса мүліктік сипаттағы кез-келген әрекеттерді жасауды талап
ету ... ... ... ... ... жағы жәбірленушіден кінәліге мүлікті
немесе мүлікке құқықты беруді, я болмаса одан ... ... ... ... етуді білдіреді. Талап жәбірленушіге немесе оның жақын
адамдарына күштеуді қолдану, ... ... жою ... ... ... келетін өсек-аяңды немесе басқа да мағлұматтарды тарату қаупін
төндіру ... ... ... Сот ... өзінің 2001 ж. 21
желтоқсанындағы Қаулысында көрсеткендей , бұл ... ... ... іске ... ... ... болғаны маңызды емес. Жәбірленушінің оны
шын мәнінде қабылдағаны жеткілікті.
Заң шығарушылар қорқытып алушылықтың ... ... ... ... Ол тиісті қауіп төндіре отырып қылмыс затын беруді талап ... ... ... ... ... жасы 14-ке ... ... қабілетті тұлға қорқытып
алушылықтың субъектісі болып табылады.
Бөтеннің ... ... ... түсу ... мен ... жасалған
талдау қысқа болғанымен де, қорқытып алушылықтың бөтеннің мүлкін заңсыз
айналымға түсуге жатқызылуы ... ... ... ... ... ... ... отыр. Белоруссия қылмыстық заңнамасында бұл мәселе бір мағынада
шешілген: қорқытып алушылық – бұл бөтеннің ... ... ... ... ... ... бұл күмән тудырып отыр. Қорқытып алушылық кезінде мүлік
жәбірленушінің еркінен қарсы алынбайды [21]. Ол өзі тиісті ... ... де, өз ... ... ... ... Бұл кездейсоқ емес,
сондықтан Ресей авторларының еңбектерінде осы мәселе бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүлкін заңсыз
айналымға түсудің бір нысаны емес, бөтеннің ... ... ... ... меншікке қарсы қылмыс болып табылады деген ... Бұл ... олар ... пен басқа формаларға қарағанда, қорқытып
алушылық бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсудің бір ... ... ... ... ... да ... Ресей Федерациясының ҚК-не
жүгінеді. Басқа ... ... ... Олар ... ... ... ... айналымға түсудің бір нысаны ретінде
қарастыру керек деген пікір ... . Ал, ... ... ... авторлар
тобының пікірі дұрысырақ деген қорытындыға келдік.
ҚК-тің 182 бабы ... ... ... ... айналымға түсу
белгілері байқалмайтын алдау, сенімін теріс пайдалану немесе компьютерлік
ақпаратты жаңғырту нәтижесінде мүліктік пайда алу ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Алаяқтыққа қарағанда, аталған қылмысты жасау кезінде жәбірленушіге
зиян қолма-қол мүлікті алу ... ... ... өз ... оған келіп
түсуі тиіс болған мүлікті ... ... ... Мұндай зиян алуан
түрлі алдау ... ... ... ... мүмкін.
Қарастырылып жатқан қылмыс объективті жағынан үш нысанда ... ... ... ... ... ... зиян ... алдап-арбауды білдіреді. Жәбірленушіге мұндай зиян оның
табыстарын толық алмауының немесе айыптыға көрсетілген нақты ... ... ... Мысалы, мемлекеттік баж мөлшерін азайту
мақсатымен жылжымайтын ... ... ... тіркеу кезінде нотариалдық
органдарды алдау, көлікте жүру үшін ... жол ... ... ... ... ... қосылу және оны халықаралық сөйлесу
үшін қолдану, ... ... ... ... ... ... ақы ... бас тартқаны үшін дербес жауапкершілік ... мен ... ... ... басқа да төлемдерді төлеуден бас
тарту (ҚК 214 және 221 баптары).
Қарастырылып жатқан қылмыстың екінші нысаны айыптының ... ... оның ... тиіс болған мүлкін өз пайдасына
айналдыратынын білдіреді. ... ... ... иелерінің сенімін пайдаланып
олардың мүлкін (мысалы, көлік құралын) өзіне мүліктік пайда ала отырып
қолданады, ... ... ол үшін ... ... ... зиян келтірудің үшінші нысаны – нәтижесінде мүліктің
иеленушісі ... ... ... ... ... сомасын толық
алмайтын компьютерлік жаңғырту.
Қарастырылып жатқан қылмыстық құрамы материалдық болып ... ... ... ... ... зиян келтірген сәттен
бастап аяқталған болып саналады. ҚК-тің 6 тарауының 175 бабына ... ... күні ... он ... ... ... көрсеткіш
зиян елеулі зиян болып табылады. Он ... ... ... ... аз
зиян келтірілген жағдайда әкімшілік жауапкершілік қарастырылады.
Субъективті ... ... ... қылмыс тікелей ниетпен және
пайдакүнемдік мақсатпен сипатталады. Тұлға алдау, ... ... ... ... ... ... арқылы материалдық пайда алып
отырғанын және әрекеттерінің нәтижесі ... ... өзге ... ... зиян ... ... және соны ... 16 толған жауапқа қабілетті кез-келген тұлға субъект ... ... ... ... ... тұрмыстық
қызмет көрсету, көлік пен медициналық мекемелер және азаматтардан немесе
ұйымдардан ақшаны ... ... үшін ақы ... иеленетін
қызметкерлердің әрекеттерін бағалау кезінде белгілі-бір қиындықтарға тап
болады. Олардың әрекеттері әртүрлі ... ... Егер ... ... ... болса, ақша түбіртектің жазылған-жазылмағанына
қарамастан алынған кезде кәсіпорынның қорына түсті деп ... ... ... ... ... және оларды өзінің я жақын адамдарының
пайдасына айналдыруы иелену немесе ысырап ету ... ... ... ... түсу деп ... ... қызметкерінің көрсетілген
қызмет үшін ақы алуға уәкілеті жоқ болған жағдайларда оның ... ... ... ... пайдасына айналдыру бойынша әрекеттері сенімді
теріс пайдаланып мүліктік зиян келтіру деп ... ... ... қорына әлі түсіп үлгерген жоқ. Халыққа қызмет ... ... ... шикізаты мен материалдарын қолданып клиенттерден
прейскурант бойынша жұмыстарды орындағаны немесе ... ... ... ақшалай қаражаттарын иеленуі қолданылған ... ... құны ... ... ... заңсыз айналымға түсу және
бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу белгілері жоқ мүліктік зиян келтіру
ретінде ... ... ... ... мен ... ... жасалған әрекет ҚК-тің 214 бабы ... ... ... қасақана ниетпен пайдакүнемдік
мақсатпен ... ... ... ... ... бағытталған
пайдакүнемдік меншікке қарсы қылмыстарды айтамыз.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... 185 бабы ... құралын немесе өзге де көлік құралдарын
заңсыз иеленуді және оны ... ... ... ... ... айдауды
қылмыстық әрекет деп таниды.
Көлік құралдарын немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иелену ҚК-тің
алтыншы тарауында қарастырылған барлық ... ... бір ...
меншік қатынастарына қол сұғылады. Алайда аталған қылмыс тағы бір объектіге
– көлік ... және оны ... ... қастандық
жасайды.
ҚК-тің алтыншы тарауында қарастырылған басқа қылмыстарға қарағанда,
көлік құралдарын ... өзге де ... ... айдап әкетудің өзіндік
ерекше қастандық жасау заты бар: 1) көлік құралы; 2) өзге де ... Өзге де ... ... ... мотоциклдер және өзге де
өздігінен жүретін машиналар (жол, ... ... ... басқа механикалық көлік құралдары ... ... ... деп ... жол, әуе ... су ... ... су
кемесі, моторлы қайық, байдарка, яхтадан басқалары) осы көрсетілген қылмыс
құралының заты болып табылмайды, ... ... ... ... ... ... заты ретінде саналады (295-бап). Бұл жағдайда көлік құралы
бөтен болу керек. Айдап әкетушінің оны ... ... ... құқығы
болмау керек. Сондықтан оттұлғаның басқа ... ... ... ... ... ... ... және бұрын оны пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... әрекеттерінде қылмыстық нышандар құрамы
жоқ. Еңбек қатынастарына ... ... ... ... тұлғаның
әрекеттерінде де қылмыстық нышандары жоқ деп саналады.
ҚК 295 бабының ескертпесіне ... ... ... ... ... ... оған ... құрал-жабдықтарды
тасымалдауға арналған механикалық көлік құралы, сондай-ақ өздігінен жүретін
машина көлік құралдары болып табылады.
Айта ... ... ... отырылған 185 баптағы қылмыс
құрамының заты болып өздігінен ... ... ... ... ғана ... Мотормен жабдықталмаған көлік құралдары
(велосипед, ат көлігі) бұл қылмыс ... ... ... ... ... ... ... двигателінің жұмыс сыйымдылығының көлемі 50 км
аспайтын, жылдамдығы сағатына 40 км аспайтын көліктер де механикалық көлік
құралдары ... ... ... ... ... ... жағы екі ... байланысты
әрекеттерден құралады: көлік құралын немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз
иелену және оны ... ... ... деп тану үшін ... ... ... иеленуі жеткіліксіз, оның оны айдаған болуы қажет.
Иеленіп алу – бұл ... ... ... ... иеленушінің
иелігінен әр түрлі тәсілдер арқылы ашық немесе жасырын, алдау арқылы, күш
қолдану немесе қолданбай, итеріп әкету ... ... алу ... ... көлік құралына қатысты ешқандай құқықтары жоқ болса (иелену,
пайдалану), оның әрекеттері заңсыз деп ... ... ... ... оның ... жерінен (тұрақтан, азамат,
кәсіпорын аумағынан, жағалаудан және т.б.) алшақтап ... оны ... ... Бұл ... ... жүрген ара қашықтығының ... ... ... жүзеге асып отырғанының қылмыс құрамы үшін маңызы ... ... ... ... ... есу арқылы және т.б.
Әрекеттерді ҚК-тің 185 бабы бойынша саралау үшін мүлік тек уақытша
алынғандығы ... ... ... көлік құралын пайдаланған ... ... ... ... ... ... емес.
Қарастырылып жатқан қылмыстың субъектісіне жасы 16 ... ... ... ... ал 185 ... 2б, 3б, 4б ... 14 ... есі дұрыс адамдар танылады.
Субъективті жағынан көлік құралын ... өзге де ... ... әкету тікелей қасақаналықпен сипатталады. Айыпты көлік құралын
уақытша ... алып ... және оны ... ... ... ... ... қалайды. Бұл жағдайда айыптының мақсаты ... ... ... түсу ... ... 185 ... қарастырылған қылмыстың бөтеннің мүлкін заңсыз
айналымға түсуден айырмашылығы, оның субъективті жағында. Бөтеннің ... ... түсу ... мүлік, оның ішінде көлік құралы ... ... ... ... өзге ... ... иелігінен
алынып, айыптының немесе оның жақын адамдарының меншігіне айналдырылады. Ал
көлік құралын ... ... ... ... ... ... жүк тасымалдау және
тағы басқа мақсатпен уақытша алынады.
Қарастырылып жатқан ... ... ... ... ... ... туындайды: неге көлік құралын айдап әкету меншікке ... ... ... ал ... ... ... әуе ... су кемесін айдап әкету
қозғалыс пен көлікті ... ... ... ... (ҚК 295 б.). Оның ... ... қылмыстық заң автожол, су
көлік құралдарының бұзылуын ... ... ... ... ... қозғалыс пен көлікті пайдалану қауіпсіздігіне қарсы қылмыстарға
жатқызады (ҚК 296 б.). ... ... ... ... талас-пікірді
туғызады. Теміржол, әуе немесе су көліктері меншік заты болып ... ... ... ... ... ... ... ме? Сонымен қатар автожол
көлік ... өзге де ... ... ... ... ... пен ... қауіпсіздігіне қастандық келтірмей ме? Теміржол, әуе және ... ... ... ... ... ... ... құралын немесе өзге де
көлік құралдарын айдап әкетуді көліктік қылмыстарға жатқызған жөн болар еді
(ҚК 12 тарауы).
Жерге ... ... бұзу (186 бап). ... ... ... немесе заңмен қорғалатын мүдделеріне не ... ... ... қорғалатын мүдделеріне елеулі (187 баптың
ескертуіне сәйкес айлық есептік көрсеткіштен жүз есе асып ... ... ) зиян ... әкеп соққан бөтен жер учаскесіне заңсыз кіріп кету
қылмыс болып табылады. Бұл норма Қылмыстық кодексте алғаш рет ... ... ... ... сәйкес жер мемлекеттің
меншігінде, сондай-ақ жеке тұлғалардың меншігінде де болады. Заң ... ... жер ... ... заңсыз кіріп кетуі егер ол елеулі
зиянға әкеліп ... ... ... ... ... Қылмыстың объектісі
жерге байланысты қоғамдық қатынастарға қол сұғу.
Объективтік жағынан қылмыс әрекет ... ... ... ... ұштасады. Бұл жерде әрекет бөтеннің жер учаскесіне заңсыз
кіріп кету ... ... ... ... кіру ... ... меншік
иесінің немесе жерді заңды иеленушінің келісімінсіз, оның заңды құқықтарын
аяққа басып жер учаскесіне басып ... ... ... ... ... ... қоғамның, мемлекеттің мүддесіне елеулі ... ... ... ... зиян бұл бағалау категориясы болып
табылады. Оны нақты жағдайларға ... ... сот ... ... кіру ... ... ... арасында себепті
байланыс болуы ... ... ... ... ... ... ... істеледі.
Қылмыстың субъектісі бойынша 16 толған кез келген есі дұрыс адамдар,
ал осы ... 3 ... ... ... үшін ... ... ... танылады. 186 баптың 2 тармағында күш қолдану не күш
қолданумен қорқыту арқылы немесе адамдар ... ... ... ... жасалған нақ сол әрекеттер, сол сияқты бөтеннің ... ... ... ... үшін ... белгіленген.
Бұл бапты қорытындылай келе елеулі зинянның түсінігі (ҚК 184, 184-
баптарның ескертуіндегідей) нақты көрсетілмегендіктен алып ... ... ... ... қажет.
Меншікке қарсы пайдакүнемдік емес қылмыстар тобы ... ... ... әркелкі меншікке қол сұғушылықтарды ... ... ... олар бір ...... ... ... жатқан қылмыстар тобының меншікке қарсы пайдакүнемдік
қылмыстардан негізгі айырмашылығы оның субъективті ... ... ... ... ... пайдакүнемдік мақсат аталған қылмыстардың
бірде бір құрамдарының ... ... ... ... ... ... объективті жағында өзіндік
ерекшеліктері бар. Бұл қылмыстарды ... ... ... ... ... өзге ... пайдасына айналдырылмайды. Зиян қылмыс заты ретінде
мүлікке нақты физикалық зиян келтіру арқылы немесе мүлікті пайдалану ... ... ... бұзу ... ... ... ... Қылмыстық заңнамасы меншікке ... емес ... ... ... немесе шағын көлемді су
кемелерін айдап әкетуді (ҚК 214 б.), ... ... ... ... ... (ҚК 217 б.), ... ... жою немесе бұзуды (ҚК 218 б.), мүлікті
абайсыздықтан бұзу немесе жоюды (ҚК 219 б.), ... ... ... 220 б.) ... жою ... бұзу. Меншікке қарсы пайдакүнемдік емес қылмыстар
ҚК 187, 188 баптарында мүлікті (қасақана және абайсызда) жою және ... ... ... ... ҚК-ң осы ... ... ... ұқсастықтары көп. Негізгі айырмашылығы
айыптың нысанында. ҚК-тің 187 бабы мүлікті қасақана жою немесе ... ал ҚК 188 бабы – ... ... жою ... оны ... ... қарастырады.
ҚК-тің алтыншы тарауында қарастырылған барлық қылмыстар сияқты, ... ... ... ... қастандық ойлайды. Қастандық заты кез-
келген ... ... ... ... ... жағы екі ... формалармен көрсетіледі:
мүлікті жою және бұзумен. Мүлікті жою – бұл материалдық затты мүлде қызмет
істей алмайтын немесе өз ... ... ... ... ... ... – бұл ... нәтижесінде оның құндылығы едәуір азаятын
және жөндеусіз немесе қалпына келтірусіз қолдануға ... әсер ... ... да, бүлдіру де кез-келген әдіспен жасалуы мүмкін, бірақ барлық
жағдайда да нақты зиян ... ... және ... ... ... байланыста болуы міндетті. Алайда қарастырылып ... ... үшін заң ... ... ... қарастырған.
ҚК-тің 187 бабы бойынша негізгі құрам бар болу үшін ... ... яғни ... ... ... жүз есе асып түсетін зиян ... Зиян одан аз ... ... болса, ҚК-тің 187 бабының 1 бөлігі
бойынша жауапкершілік қарастырылмайды. ... 187 ... ... ... яғни ... абайсыздықтан жою немесе бүлдіру туралы айтар
болсақ, зиян аса ірі мөлшерде – қылмыс жасалған күні ... бес ... асып және одан ... есе ... ... ... қылмыстық
жауапкершілік қолданылады.
ҚК 187 бабы мүлікті қасақана: ... ... ... ... ... бүлдіру үшін жауапкершілікті белгілейді. Кінәлі тұлға бөтен мүлікті
құқыққа қайшы жойып ... ... ... өз ... ... ... ұғынып отырғанын біледі, иеленушіге немесе өзге заңды иесіне едәуір
мүліктік зиян келтіретінін түсінеді, сондай-ақ ... ... ... осы зардаптардың болуын тілемесе де, оған ... ... ... ... ... ... мақсат пен уәж
белгіленбеген. Ерекше ... бар ... ... ... жай жойылып
немесе бұзылып қана қоймай (ҚК 187 б.), мүлікті жоюмен ... ... ... ... орын ... ... ... (ҚК 171 б.),
терроризм (ҚК 233 б.).
Сонымен қатар ҚК 188 ... ... ... жою ... ... ... қарастырылған. Бұл жағдайда кінәлі тұлға өзінің
әрекеттерінің нәтижесінде аса ірі мөлшерде зиян ... ... ... бірақ олардың сақтандыруға негізсіз сенуі немесе мұқият болған
жағдайда білуі ... ... өз ... ... салдарын білмеуі
мүмкін.
Мүлікті қасақана жою немесе бүлдіру ... ... 187 ... ... өрт қою, жару арқылы немесе өзге де ... ... ... денсаулыққа ауыр немесе орташа ауырлықтағы зиян келтіруге ... ... ... ... ... қоғамдық борышын орындаумен
байланысты не ... ... ... жөнінде нақ сондай себептермен
жасаса; әлеуметтік, ұлттық, нәсілдік немесе діни араздықты себептер бойынша
жасалса, онда олар осы ... ... түрі ... ... жасы 14 ... ... болып табылады, ал қалған жағдайлардың
барлығында қарастырылып жатқан қылмыстық әрекеттер үшін ... ... ... ... ... өзге қылмыстардың құрамына талдау жасауды аяқтай
отырып бірнеше қорытынды шығаруға болады.
Бөтеннің ... ... ... түсуге қарағанда меншікке қарсы
басқа пайдакүнемдік қылмыстар айыптының немесе оның ... ... ... ... ... да, иеленушінің немесе заңды иесінің қолма-
қол ... ... ... ... ... Айыпты иеленушінің иелігінен
шығып кеткен немесе заңды иесіне келіп ... тиіс ... ... ... ... пайдакүнемдік емес қылмыстар да ... ... ... ... ... ... зиян келтіреді, бірақ олар айыптының
бөтен мүлікті өз пайдасына заңсыз айналдырып алуымен байланысты ... ... ... ... құқығын бұзу (көлік құралын айдап әкету кезінде)
немесе нақты материалдық зиян келтіру ... жою ... бұзу ... ... ... ... Ерекше бөлімін жүйелендіру тұрғысынан көлік
құралын немесе шағын көлемді су кемесін көліктік ... ... ... ... қылмыс үшін жауапкершілікті белгілейтін ... ... 28 ... ... ... ... болар еді деген ұсыныс бар.
Бақылау сұрақтары:
1. Пайдакүнемдік сипаттағы қылмыстар дегенді ... ... ... қылмыстық жолмен табылған мүлікті алу немесе өткізудің
құрамын талдаңыз?
3. ... ... ... ... ... заттай құқықтарды бұзудың объективтік белгісі қандай?
5. Мүлікті жою немесе бұзудың ... ... ... Е. ... ли ... без нападения?// Социалистическая
законность. 1990.- №9.- 55 с.
2 Лобачевский И.Л. Квалификация вымогательства и от ... от ... ... ... ... М.: ... 2004.-
356 с.
3 Яни П.С. Мошенничество и иные ... ... ... М.: Бизнес-школа «Интел-Синтез»,
2002.- 136 с.
4 Щербина В.В.Соотношение вымогательства со смежными составами преступлений
// юридический вестник. Ростов н/Д., 1998.- №4.- 101-110 ... ... Х.М. ... ... ... ... 2001.- 58 с.
1.4. Меншікке қарсы қылмыстардың заты ... ... ... құқық ғылымында қылмыс затын және оның ... ... ... ... ... өте келе өзгеріп
отыратындығы ... ... ... ... дейінгі кезеңде ресейлік заңгерлер қылмыстың заты ... ... ... қолданған кездері де болған. Кейіннен кеңес
дәуірінде 1940 жылы заң ... ... ... ... ... ... пен ... шектері ажыратылған болатын. Сол оқулыққа
сәйкес, қылмыс заты – бұл ... ... ... байланысты бұйымдар,
материалдық заттар.
Қазіргі уақытта көптеген ғалымдар ұстанатын ең көп ... ... ... қастандық заты қылмыстың жасалуына байланысты немесе
себеп болған зат болып ... Ал ... ... сол ... тұлғаның мүдделері болып саналады . Қылмыс затына әсер ... ... ... ... қастандықты жүзеге асырады. Галиакбаров
Р.Р. көрсеткендей, қылмыс заты – бұл ... ... ... ... ... ... ... айғақ болып табылатын соларды қолданыстан
алып тастау, жою немесе ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтар, заттар, құжаттар.
В.Я.Таций қылмыс затын үш ... ... 1) ... ... қоғамдық
қатынас заты; 2) қылмыс заты; 3) қылмыстық әсер ету ... ... ... сол ... ... тек бір ... ғана болып табылады, ол кез-
келген қоғамдық қатынасқа тән және оның ... тек бір ғана ... ... ... – оның заты ... табылады».
Сонымен В.Я.Таций қоғамдық қатынас затымен бірге қылмыс затын қылмыс
құрамының дербес нышаны ретінде ... ... Оның ... ... ... ... заң ... қасиеттерімен тұлғаның әрекеттерінде нақты
қылмыс құрамының белгілерінің бар ... ... ... ... ... ... ... Келтірілген анықтамаға сәйкес,
қылмыс затына материалдық әлемнің кез-келген өзге құндылықтары емес, тек
белгілі-бір заттары жатады.
В.Я.Таций ... ... ... және ... ... ... әсер ету затын бөліп көрсеткен. «Қылмыстық әсер ету заты ... ... ... ... ... тікелей әсер алатын және
сондықтан да бірінші кезекте зиян келтірілетін элементін ... ... ... ... ... өзі, сондай-ақ қоғамдық қатынас заты
жатқызылуы мүмкін. Әрбір нақты қылмыстың қылмыстық әсер ету затын ... ... зиян ... ... ... ... қоғамдық
қауіпті әрекеттің мөлшері мен салдарының сипатын анықтауға жағдай жасайды.
Сонымен кез-келген қылмыс құрамының ажыратылмас ... ... ... ... ... ойымызша қылмыс заты – ... ... ... ... Қылмыс құрамының факультативті
белгілерінің ішінде қылмыс заты ҚР ҚК ... ... ... ... бұл оның ... екендігін растайды. Кейбір ... ... ... заты жоқ ... да ... ... дезертирлік,
жала жабу және т.б.). Егер қылмыстың заты норма диспозициясында ... ... онда ... ... ... үшін ол міндетті болып
табылады және оның анықтамасы - әрекетті дұрыс бағалауға ... ... ... ... ... ... қылмыста – мүлік, парақорлықта – пара
заты, жалған ақша жасауда – жасанды ақша ... ... ... және ... табылады.
Қылмыс жасалған кезде қоғамдық қатынастарға – объектіге – ... зиян ... ... заты ... зақымдала бермейді. Мысалы,
бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу кезінде айыпты бөтен ... ... ... ... ... ұмтылады. Мұндай жағдайда қылмыс бөтен
мүліктің қол сұғылмаушылығын білдіретін қоғамдық меншік ... ... ... жатқан зат (компьютер, теледидар және т.б.) бүтін
болып қалады.
Қылмыстық қастандық объектісі ретінде қоғамдық қатынас ... ... ... ... ... ... жоюы ... деген пікір талас
қалыптасқан. Тек осы ... ғана ... ... келтірілуі туралы
айтуға болады. Қылмыс объектісі – қоғамдық қатынас ... ... ... ... ... мүмкін. Біздің пікірімізше, мұндай пайымдау дау
туғызуы мүмкін, себебі ... ... ... ... қатынасты –
заңда, келісім-шартта, дәстүрде ... ... ... қарым-
қатынас ережелерін жою мүмкін емес. Бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға ... ... ... ... қатынастарын, мүліктің иеленушісі мен
иеленуші емес адамның арасындағы нақты қатынастарды ... ... ... ... алынғаннан кейін меншік құқығы тұрақты болып қала береді,
жәбірленуші ... ... ... және ... ... бөтен заңсыз
иеліктен талап ете алады.
Объектіге қарағанда қылмыстық қастандық заты әрдайым емес, тек кейбір
жағдайларда ғана, ... ... ... ... және ... ... зақымдаған жағдайларда бұзылады. Қылмыс затына келтірілетін
зиян сол заттың физикалық ... ... ... ... мүмкін.
Алайда, қылмыстың заты мен объектісін теңдестірген дұрыс емес деген
пікірдеміз. Шынында да, ... заты ... ... тыс ... ... ... ... қастандық жасалған нақты объектіні
анықтай отырып, дербес ... ие. ... заты – бұл ... пайда болуына себеп болатын нақты игілік. ... ... ... және ... ... объектісін тереңірек және жан-жақты
зерттеу үшін жүзеге асыру қажет.
Қылмыстық-құқықтық ... ... заты ... ... ... ... ол ... нақты қоғамдық қатынастармен байланыса отырып әрекет
етеді. Қоғамдық қатынассыз қылмыстың заты ... бола ... ... ... ... ... ғана жасалуы мүмкін. Зат қоғамдық қатынастар аясында
айналатындықтан қылмыстың заты болады.
В.Н.Кудрявцев қылмыстың заты мен ... ... ... ... заң заттар мен бұйымдардың өздерін емес, қастандық
объектілері болып ... ... ... ... ... ... көптеген қылмыстық құқық институттары үшін зат, ... және ... ... зиян ... ... ... ... көптеген криминалистері қылмыс заты ретінде сол затқа
байланысты орын алатын қоғамдық қатынастардың субстратын ... . Зат ... ... бір ... ал ... – бұл сол ... ... әлеуметтік
қатынас болып табылады. Сондықтан, өзара ... бар ... бұл ... тағыда айталық, теңдестіруге болмайды, себебі
қылмыс заты – бұл ... ... бар ... ... ... ... заты өз ... бойынша физикалық, заттық мәнмен сипатталады.
Сондықтан қылмыстың ... ... ... ... ... қарама-қарсы қоюға да болмайды, өйткені зат бұл қоғамдық қатынастардың,
олардың белгілі-бір тұстары мен қасиеттерінің ... ... ... Заттар қатынастардан тыс бола алмайды, және оларды қатынастардан
оқшаулауға ... ... ... ... ... қылмыс кейбір авторлар
объектісі ретінде қарастыратын ... ... ... ... ... ... ғылымында әдетте қылмыс ... ... ... адам ... мүлік (заттар); жануарлар мен өсімдіктер. Бұл
жағдайда егер жануарлар немесе өсімдіктер адамның еңбегімен ... яғни ... ... ... ие ... онда олар мүлік
категориясына жатады және олардың заттық белгілері бар. Жеке ... ... ... ... ... ... «денесіне әсер ету арқылы
объектіге қарсы қастандық жасалатын» адамды білдіреді, (кісі өлтіру, ... зиян ... ... және т.б. ... ... ... ... ұғымының орнына «жәбірленуші» ұғымы қолданылады,
себебі адамға – рухтанған тіршілік иесіне ... зат ... ... ... дөрекілік болады. Бірақ та теориялық тұрғыдан бұл пікір
дұрыстау болғанымен дау туғызуда. ... адам ... ... ... жиынтығын құрайтын абстрактылы субстрат, сондықтан
оны қылмыстың заты деу даулы болуы тиіс.
Жануарлар мен өсімдіктер табиғи ортада ... ... ... ... ... заты ... табылады. Мүлікке заттарды, ақшаны, құнды
қағаздарды және басқа да мүліктерді ... ... ... құқық
мүлікке материалдық емес игіліктер болып табылатын мүліктік ... ... ... затының анықталуының практикалық маңызы зор. Қылмыс
заты практикалық жұмыскерге ... ... ... ... ... мүмкін. Алайда бір зат әртүрлі қылмыстардың заты болып
табыла алады. Мысалы, ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... заты болуы мүмкін. Сол себептен,
қастандық затын анықтай отырып, тергеуші өзі үшін ... ... ... ... құра ... Қылмыс заты қажетті зерттеудің
шекарасын белгілеген жағдайда іс жүзінде жүргізілетін жұмысты ... ... ... ... ... ... ... затын қылмыс жасау қарулары мен құралдардан ажырата білу керек,
себебі бір зат қылмыстың заты да, қаруы да ... ... ... ... да
болуы мүмкін (мысалы, автомобильді айдап әкетуге болады, көлікпен ... алып ... ... ... ... ... кісі ... – бұл қастандық объектісіне зиян келтіру үшін қылмыстық әсер
ететін нәрсе; қарулар мен құралдар – ... ... ... ... ... мен ... ... қылмыс жасау үшін, қастандық затына
әсер ету үшін қолданатын сайманы болып табылады (мысалы, ... ақша ... ... ... емес ... ... ... арналған
компьютер және т.б.).Құрал қылмыс құрамының объектісі емес, объективтік
жағының элементі.
Қылмыс заты әрдайым ... ... ... ... ... ... жасау қарулары мен ... ... ... ... ... болмайды. Мысалы, егер дәрімен
атылатын қаруды ұрлау кезінде қоғамдық меншік қатынастары бұзылады. Егер
қарақшылық ... ... ... қару қолданылған болса, қарудың ... ... ... меншік қатынасымен байланысына қатысы болмайды.
Заң әдебиетінде қылмыс затын қылмыс жасау қарулары мен ... үш ... ... ... шығарылған. Біріншіден, қылмыс затына
айыпты тарапынан қылмыстық ... оның ... ... ... ... мен
құралдары қолданылған әсерлер тигізіледі, ал қылмыс жасау қарулары ... ... заты ... әсер ... ... ... ... заты қылмыс бұзып жатқан игілікпен, объективті байланыста ... ... ... қарулары мен құралдарының мұндай өзара байланысы жоқ.
Үшіншіден, қылмыс заты айып формасы әртүрлі ... ... ... ... ... мен ... – тек қана айыптың формасы ... ... ... ... ... ... заты деп ... жасалған кезде
себеп болатын немесе себеппен байланысты болатын затты түсінеді. Алайда
ғалымдардың пікірлері мұндай ұстанымдар шегінен тыс ... ... ... заты нақты материалдық заттар да, қастандық
бағытталған мүдделер де болуы мүмкін деп ... ... ... ... ... ... қылмыс затына мұндай анықтама берілсе оны
қастандық объектісінен ... қиын ... ... ... ... пікірімізше, Т.Л.Сергееваның сыны негізсіз, себебі қылмыстық
құқықта қылмыстың объектісі ретінде қоғамдық қатынастар қабылданады. Мүдде
категориясы – бұл ... заты ... ... ... ... ... ... қылмыс затының анықтамасында мүддені атай отырып,
оны ... ... ... және ... ... ойлайтын
материалдық емес игіліктерді, құндылықтарды сөз еткен.
Ресми түрде заң шығарушы ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметке сүйенген көп жылдық азаматтық-құқықтық
дәстүр әрбір түрі соның салдарынан бір уақытта заттық ... ... де ... иелену құқығы), иеленушінің (несие берушілердің) қарыз
алушыға қоятын қағаз тасымалдағышында көрсетілген, бірлестіріп ... ... ... де (қағаздан алынған ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар туралы мысалдан қылмыскер бағалы қағаздарды
ұрлаған жағдайда оның қастандық жасаған кездегі ... ... ... ... ... ... құжатты, қағаз тасымалдағышын) иеленуге емес, ... ... ... яғни ... ... ... категория, мүліктің
азаматтық құқық ретіндегі бір түрі болып табылатын бір ... ... ... ... ... алуға бағытталатыны анық. Сөйтіп, бағалы
қағаздарда бекітілген, адамның белгілі-бір мұқтаждықтарын қанағаттандыратын
құқықтар бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға түсу ... ... ... олар ... ... ... заты болып табылады.
Ұсынушының атына тіркелген жасырын ұрланған бағалы ... ... әрі ... ... ... ... ... немесе басқа мүлікті
алу) ұрланған мүлікті жұмсау болып табылады және ... ... ... ... ... талап етпейді». Бұл түсіндірменің мағынасы бұл
жағдайда бөтеннің мүлкін заңсыз айналымға ... заты ақша ... ... емес, бағалы қағаздарда бекітілген өзге мүлік болып табылатынын
көрсетіп отыр.
Қағаздың өзінің немесе ... ... ... ... көбінесе ешқандай құндылығы жоқ және сондықтан да қылмыстың
заты ретінде қарастырыла алмайды. ... ... ... ... ... ... құралының рөлін атқаруы мүмкін. Қағаздың, ... ... ... ... ... басқа да символдар,
дыбыс белгілері, суреттер және т.б. жолдауға болады.
Қылмыстың затының ақпарат тасымалдағыш емес, нақ ақпараттың өзі ... ... ... мінсіз болғандықтан оңай, мазмұнына зиян
келтірместен көріну ... және ... ... ... ... екендігін растайды.
Бақылау сұрақтары:
1. Қылмыстың затына түсінік беріңіздер?
2. Объект пен затты қалай ... ... ... ... мен қылмыс затын сипаттаңыз?
4. Қылмыс қаруы мен құралдың қандай айырмашылығы ... ... ... ... // Под ред. И.И. ... и ... 196 с.
2. Кочои С.М. Ответственность за корыстные ... ... – М., 2000. – 81-82 ... Т.Л. ... охрана социалистической собственности в
СССР. – М., 1954. – 15 с.; ... Г.А. ... ... ... – М., 1971. – 29 ... Куринов Б.А. Уголовная ответственность за хищения государственного и
общественного имущества. – М., 1954. – 25 с.; ... С.И. ... ... ... и ... с ними. Вороноеж, 1968. – 14
с.
1.5 Қылмыстық құқық ... ...... ... және ... – таражға салудың дәлме – дәл анықтамасын беру осы ... ... ... ... ... талан-таражға салудың жекелеген
түрлерін басқа ұқсас қылмыс түрлерінен ажыратуға, ... – ақ осы ... ... түрде күрес жүргізуге және заңдылықты сақтауға мүмкіндік
береді.
Күші жүріп тұрған заңдарға сәйкес талан-тараж ... - ... ... оның негізгі элементтерінің сипаттамасы талан – таражға салудың
барлық нысандарына тән белгілерді айқындап, біріктіруге ... ... ... тұрған заңда талан – таражға салудың ұғымын беру барысында ескі
заңдардың ... ... – ақ ... ... ... берілген
анықтамалар қолданылған.
Қылмыстық құқық теориясы мен тәжірибесінде ... ... ... ...
таражға салудың біртұтас анықтамасы кездеспеген болатын. Бұл жағдайдың
себебін заңдарға талдау жүргізу ... ... ... және ... республикалардың қылмыстық заңдары «талан - тараж»
ұғымын кең түрде қолданғанымен де, бұл ... ... ... Талан –
таражға салудың ұғымы қылмыстық ... ... ... ... Яғни, «талан - тараждың» біртұтас ұғымының болмауы
соттардың ... ... ... ... ... әртүрлі шешімдер
қабылдауларына әкеліп соқтырды. Бұл жағдай ... ... ... ... қылмыстармен ойдағыдай күрес жүргізулеріне елеулі ... ... деп ... ... ... сүйенсек, талан – таражға салудың ... ... ... ... Сот ... 25 ... 1996 жылғы №9
қаулысында берілген. Осы қаулының бірінші тармақшасына ... ... ... талан – таражға салу деп – меншік иесінің мүлкін
пайдақорлық мақсатпен ... ... ... және оны өз пайдасына немесе
басқаның пайдасына айналдыруды – ... ... ... салу деп
түсіну керек. Бұл орайда бөтеннің ... ... да, ашық та, ... алу, ... ... қою немесе қызмет бабын пайдаланып қиянат
жасау жолымен де ... ... ... ... ... рет заң деңгейіндегі талан – таражға салудың толық
көлемдегі және кеңейтілген анықтамасы 1997 жылы 16 ... ... ... ... ... ... ҚК – тің 175-бабының ескертуінің 1 тармақшасына ... ... ... ... деп ... мақсатта бөтен мүлікті осы
мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне залал ... ... ... ... ... ... заңсыз, қайтарымсыз алып қою
және ... ... ұғым ...... салудың белгілерін анықтау, оларды бір –
бірінен ажырату және осы қылмыстармен табысты күрес жүргізу үшін ... ... ұғым ... ... деңгейінде берілген талан – таражға салудың ұғымын ... бұл ... ... ... ... ... – заңгерлердің
әртүрлі көзқарастарына назар аудармауымызға болмайды. Қазіргі кезде ... ... ... мәселесіне байланысты екі негізгі көзқарас орын алып
отыр. Бұл теориялар Г.А. Кригер және В.А. ... ... ... ... бойынша талан – тараждың ұғымы осы қылмыстардың
белгілерін жалпылайтын ұғым болуы қажет. Яғни, талан – ... салу деп ... ... ... ... ... мүлікті пайдақорлық
мақсатпен қылмыстық иелену немесе үшінші жақтарға беру».
Г.А. ... ... ...... ... ҚР ҚК ... ... қарастырсақ қылмысты жүзеге асырған «әрекетке» және ... ... ... ... ... ... ... болады.
«Талан-тараждалған мүлік тиісті адамдарға» қатысты ... ... ... ҚР ҚК ... ретінде «меншік иесін» және
«мүліктің өзге иеленушісін» таниды. Г.А. ... ... ... ... ... ... олардың қорларын түсінеді.
Бұл айырмашылықтың болуын уақыттан іздеуіміз керек. Себебі: КСРО кезінде
жеке меншік ... ... ... ... ... ие ... «Қорлар» ұғымы экономикалық категория болғандықтан біркелкі
мағынада қолданылмайды. Бұл ... ... да ... ... ... ... ... шын мәнісінде де қолданылады. Бірақ, иелігіңде нақты мүлкің
болмаса да, ... бір ... ие ... ... Осыған байланысты Г.А.
Кригермен берілген жәбірленушіге ... ұғым ... ... ... ... ... ... жәбірленуші ретінде мемлекеттік немесе
қоғамдық ұйымдардың «қорлары» ... ... ... ... ... ... .
Бұл жағдайда мемлекет немесе қоғамдық ұйым түріндегі нақты жәбірленуші
бар.
Әрекетке ... ... ... ... ... ... ... талан – тараж «бөтен мүлікті кінәлінің
немесе үшінші жақтардың меншігіне алу немесе айналдыру» жолымен жасалынады
деп бекіткен. Г.А. Кригер талан – ... ... ... үшінші жақтарға
мүлікті беру» деп түсінсе, В.А. Владимиров «мемлекеттің немесе ... ... ... ... ... алу және ... өз меншігіне
айналдыру мақсатында қайтарымсыз түрде алу» деп ... ... - ... ... анықтау барысында ғалымдар және заң
шығарушы арқылы әртүрлі терминологиялық базис ... ... ... терминіміздің дара мағыналық жүктемесі бар. Қылмыстық кодекстің қазақша
нұсқасында ... ... ... өзі де өте ... ... ... ... нұсқада берілген «хищение» термині қазақ тіліндегі нұсқада
тоны айналдырылып «ұрлау» болып кеткен. Яғни, заң шығарушы топтық ... - дара ... бір ... ... Олай ... ... себебіміз
«ұрлау» бөтеннің мүлкін талан – таражға ... бір ... ғана ... ... да біз ... ... Қылмыстық кодексінің 175-
бабының ескертуінің 1-тармақшасында берілген талан – таражға салудың
анықтамасын былай деп ... ... ...... салу ... ... мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе өзге
иеленушісіне зиян ... ... ... ... ... ... ... қайтарымсыз алу немесе айналдыру».
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде және ғалымдар арқылы
берілген «талан – таражға салудың» ... ... ...... ... тартудың мәнді шарты болса да, ... ... ... көрсетілмейді. Осыған байланысты тәжірибе жүзінде жиі
кездесетін жағдай мүліктің заңсыз ... ... ... ұры ... Бір ... алып қарастырсақ, бұл әрекеттер құқыққа қайшы, егер де
олар мүлікті меншік иесіне, заңды ... не ... ... қорғау
органдарына қайтару мақсатын көздемесе. Осы жағдайға байланысты сот
тәжірибесіне ... ... ... Жоғарғы Сот Пленумының қаулысына
сәйкес «алынған мүлік адамның ... ... ... да ... ... мүлікті талан – таражға салу ретінде саралау қажет» деп
көрсетілген .
Заң шығарушы деңгейінде берілген талан – тараждың анықтамасында талан ... ... ... ... өзге де ... зиян ... қажет деген
талап бар. Келтірілген зиян алынған мүліктің мөлшерімен анықталынады.
Осыған байланысты назар ... ... ... заң ... ... қозғау үшін заңды тұлғаларға қатысты ұрланған мүліктің құны 10 ... ... кем ... қажет деп есептейді. Яғни, 10 айлық
есептік көрсеткіштен кем ... ұсақ ... ... - ... ... ... байланысты келесідей түсініксіз жағдайлар ... бұл ... ... иесіне келтірілген қай ... ... тек қана ... немесе моральдық зиянның құны
есептеліне ме? Мысалы, талан-тараждалған заттың құны шамалы болғанымен де
ол ... ... ... өзге де ... өте ... болуы мүмкін.
Екіншіден, жай талан – таражға салудың ... тек ... ... ғана ... Ал жеке тұлғаларға қатысты мәселе қалай шешіледі?
Осы көтерілген мәселелерге қатысты біздің қорытындымыз:
Келтірілген зиянның мөлшерін анықтауға ... ... ... тек ... зиян ғана ескерілуі қажет. Ал моральдық зиян
азаматтық ... ... ... қажет.
Заңда жеке тұлғаларға қатысты ұсақ талан – таражға салу ... ... ... ... қабылдауымыз қажет. Сондықтан да
қылмыстық заңдардың жаппай ... ... жеке ... мүлкіне
қатысты талан – таражға салудың мөлшерін 2 айлық есептік көрсеткіш ... ... - ... ... жан – ... ... ... кейін, тек талан
– таражға тән, оны басқа ... ... ... ... беретін
негізгі объективті және субъективті белгілерді бөліп көрсетуімізге ...... ... ... белгілеріне: қол сұғушылықтың
объектісі мен заты; мүліктің алынуы; алудың ... ... ... яғни ... алынуы жатқызылады.
Қол сұғушылықтың объектісі қылмыстың маңызды және қажетті элементтерінің
бірі болып табылады. Оның ролі екі негізгі ... ... ... қылмысты бағалау, оның коғамға қауіптілігін белгілеу, қылмыстың
әлеуметтік саяси дәрежелігін анықтауда шешуші роль атқарады;
2. Объект қылмысты ғылыми және ... ... ... ... ... ... күші бар қылмыстық кодексте объектінің жалпы анықтамасы
берілмеген. Объектіге арналған ... ... ... ... ... көптеген сұрақтары дұрыс зерттелмеген. Қылмыс объектісін
зерттеген авторлар бір ... ғана ... ... бұл ... ... қоғамдық қатынастарға тікелей және ең алдымен нұқсан
келеді, бұл жайында қылмыстық құқық теориясында қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... бұл - қылмыстық құқық нормаларымен қорғалатын қоғамдық
қатынастар болып табылады. Жалпы объект барлық ... ... ... ... ... ... табиғатын ашуға
мүмкіндік береді.
Топтық объект болса біртектес және бір-бірімен тығыз байланысты қоғамдық
қатынастар ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін, оның деңгейін анықтауда маңызды орын алады.
Тікелей объект бұл - ... ... ... ... ... ... қатынас. Қылмыстың тікелей объектісі қылмыстың қоғамға қауіптілік
дәрежесін ... және оның ... ... ... ... ... Нақты қоғамдық қатынасты бөліп шығару өте қиын, оның
элементі басқа қоғамдық қатынастікі ... ...... салудың мәнін анықтауда негізгі рөл осы қылмыстардың
объектісін анықтауға берілген. Бұл мәселе қылмыстық құқық теориясында ... ... ... ... ... ... ала ... объектісі меншік қатынастары болғандықтан, талан – таражға салу
меншікке ... ... . Бұл ... ... ... ... 6 ... бейнеленген, яғни 6 тарау «Меншікке қарсы қылмыстар»
деп аталынады. Бұл ... ... ... ретінде көрінетін мемлекеттік
меншікке де, жеке меншікке де қарсы бағытталуы мүмкін. Яғни, ... ... ... ... бөлу ... қай түріне зиян келтірілгендігін
анықтау үшін қажет. (Мысалы, жер, автокөлік, ерекше құнды ... ... ... ... ... ... қауіптілігін ашуға және жасалған
іс – қимылды дұрыс саралауға мүмкіндік береді.
Кейбір авторлардың пікірі бойынша ...... ... ... ... ... бір түрі ... табылады. Мұндай көзқарастар
негізсіз болып табылады, себебі, объект – ... ... ал ... – бұл
объектінің материалдық көрінісі, яғни осы қатынастардың нәтижесі болып
табылады. Мүлікке зиян келтіру тек талан – ... ... ғана ... басқа
да қымыстық әрекеттермен жасалынуы мүмкін. (Мысалы, ... ... ...... ... қол ... ... негізін
объектіден іздеуіміз қажет. Егер де, мүлік объект ретінде болса, ... ... ... қылмыстарды ғана бір – бірінен ажырата
аламыз. (Мысалы, ...... салу ... ... ... ... ... ерекше құнды заттарды талан – таражға салу кезіндегі
ерекше құнды заттар).
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, талан – таражға салудың ... ... ... ... арасындағы қатынастар оларға берілген құқықтарды
сақтауды көздейді. Бұл құқықтар сақталмаған жағдайда қоғамдық ... ... ... да ... ретінде бұзылған меншік құқығы немесе белгілі
бір затқа иелену құқығы (интеллектуалдық меншік ... ... ... зат
құқығын бұзу) бола алады. Бірақ та, бұл көзқарас қылмыстың барлық мәнін
және қоғамға қауіптілігін ... ... ... ... ... ... ... сырт қалып қояды. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... шектеп қоюға
болмайды, зиян келтірілген меншік қатынастарының мазмұнын ашуымыз қажет.
Талан – ... ... мәні ... ... иесі ... үшінші жақ өзіне
тиесілі мүлікті пайдалану мүмкіндігінен айырылады. ... ... жеке деп ... ... отырып, талан – таражға салудың тікелей
объектісі деп меншіктің нақты нысанын ...... ... заты – ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық құқық ғылымында зат деп қылмыс бағытталған қоғамдық қатынастардың
материалдық ... яғни оған қол сұғу ... ... зиян ... ... ... сәйкес қылмыскер иеленген зат басқа біреудің меншігінде
болуы қажет. Талан – таражға салудың затын анықтау үшін оның ... ... ... ... ... Заттық белгі.
2. Экономикалық белгі.
3. Құқықтық белгі.
Талан – таражға салудың заты болғандықтан ... ... ... яғни ... өмірдің бөлігі, заттың белгісіне ие болады.
Бұл мүліктің заттық белгісі.
Осыған байланысты, мүліктік қылмыс ретінде талан – ... ... ... ... ... ... ақыл – ... көріністері, мәлімет
қарастырыла алмайды. Интеллектуалдық меншікті талан – таражға салу деп ... ... ғана айта ... ... ... ... ... жылу энергиясы талан – таражға салудың заты бола алмайды. ... ... бұл ... заңсыз, өз бетінше қолдану меншікке қарсы
қылмыстардың басқа құрамын ... (ҚР ҚК 182 бабы – ... ... ... ... ... ... зиян келтіру).
Талан – таражға салудың затының келесі ...... ...... салудың заты тек белгілі бір экономикалық құндылыққа ие зат
бола алады. Заттың құндылығының көрінісі – оның ... ... ... да ... ... ... және басқа да бағалы қағаздар
(акциялар, облигациялар, коносамент және т.б.) ... ... ...... ... заты ... қарастырылады. Керісінше,
шаруашылық құндылығы жойылған заттар немесе адам еңбегі сіңбеген табиғат
объектілері ...... ... заты ... қарастырылмайды. Осы
белгіге сүйене отырп, біз талан – таражды ... ... ... емес ... ... сондай – ақ тек мүлікті алуға құқық
беретін құжаттар ... хат, ... т.б.) ... ... мүлік ретінде қарастырылмайды. Бұл құжаттарды ары қарата
мүлікті алу мақсатында талан – таражға салу ... ... ... ... ... иеленумен байланысты емес құжаттарды, штапмтар
мен мөрлерді талан – таражыға салу үшін ... ... ... ҚР ҚК ... бойынша көзделген.
Талан – таражға салудың затының үшінші белгісі – ... ... ... Қазақтан Республикасы Жоғарғы Соты 2003 жылғы 11 шілдедегі №8
Нормативтік қаулысында бекітілген. ... ... ... ... ... ... қарсы басқа да қылмыстардың заты – кінәлінің меншігіндегі
емес, яғни бөтен мүлік ... ... ... қорытындылай келе, былай деп айтуымызға болады.
Талан – таражға салудың заты – қылмыспен бұзылатын заттар, ... ... және ... ... ... да заттары.
Талан – таражға салудың заты жылжитын да, жылжымайтын да ... ... ...... салуды анықтау үшін мүліктің жылжымайтындық
белгісінің маңызы жоқ. Жылжымайтын мүліктің кейбір түрлері (үй, ... ... ... ... ... ... жасырын түрде алына
алмаса да, алдау, күш қолдану және қорқыту ... ... ... ... ...... тәжірибесі көрсетіп отырғандай кейбір жағдайларда
«жылжымайтын» ... ... ... ... алады. Мысалы: жеке тұрғын
үйді бұзып, тасу; бау – бақшаның темір қоршауын алу және ... ... ... және ...... салудың заты азаматтық айналымнан алынған заттар да бола
алады. ... та, егер ... ... және халықтың денсаулығына
қауіп төндіретін заттар (қару – жарақ, радиоактивті заттар, есірткі заттар
мен жүйкеге әсер ... ... ...... ... жасалынған
әрекеттер мүліктік қылмыс ретінде емес, ҚР ҚК 9-тарауы бойынша «Қоғамдық
қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы ... ... ... ...... заңдық анықтамасының маңызды элементі кінәлінің немесе
басқа адамдардың пайдасына бөтен ... алып қою ... ... ... ... ... ... табылады.
Талан – тараж барысында мүлік меншік иесінің немесе басқа иеліктегі
адамның қарауынан алынады. Егер де мүлік кез – ... ... да ... иесінің қарауынан шығып кеткен болса, онда бұл заттарды иелену талан
– таржға ... ... ... байланысты меншік иесінің қарамағындағы
заттар дегеніміз не? ... ... ... ... - тек қана ... ... құлыпталынған заттар емес, кәсіпорын аумағындағы,
мекеменің ғимаратындағы, құрылыс алаңындағы немесе ... ... кез – ... ... көлік құралдарындағы, сондай – ақ
меншік иесі ... ... та ... ... жатқан заттар да бола
алады]. Талан – тараж барысында мүлікті алу кінәлінің оны өз ... өзге ... ... айналдырумен ұштасады, яғни, «мүлікке
үстемдік ету» мүлікті нақты иемдену жүзеге ... ... ... ... ... адам өз меншігі сияқты мүлікке билік етеді, иемденеді ... өзін ... ... ... ... бірақ та бізге мәлім ... ол ... иесі ... табылмайды. Себебі, меншік құқығын
қылмыстық жолмен ... ... ... да, ...... ... ... деген меншік құқығының жойылуын білдірмейді.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде заң шығарушының талан – таражға берген
анықтамасындағы бөтен мүлікті кінәлінің меншігіне емес, ... ... ... пайдасына айналдыруы туралы сөз қозғағандығы ... ... алып қою мен оны ... ... ... ... бір
мезгілде, бір әрекет арқылы жасалынады. Егер де, талан – таражға салу уақыт
бойынша ... ... ... ... ... ... ... аяқталуын білдіреді, яғни, кінәлінің мүлікті өз қарауынша нақты
иемденуге және ... ... өз ... сияқты пайдалануға мүмкіндігі болған
кезең. Егер де ... оның ... ... емес мән – ... ... ... ... жеткізбесе, яғни, өз қарауы бойынша бөтен
мүлікті иемдене немесе пайдалана алмаса, жасалынған әрекет қылмысқа оқталу
ретінде сараланады. Талан – таражды аяқталған деп тану үшін ... ... ... ... одан ... бір ... көруі міндетті емес. Ең
бастысы кінәліде осындай мүмкіндіктің, мүлікке үстемдік етуінің ... ...... салудың міндетті белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... зиян ... қоғамға қауіпті нәтиже
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мөлшері болып табылады. Зиян жәбірленушінің нақты мүлкінің
мөлшерінің азаюынан тұрады. Сондықтан да ... ... ... ... жылы 1-ші ... ... күшіне енген Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексі алынған заттың ... ... ... ... Талан– таражға салғандығы және қорқытып алғандығы
үшін жауаптылықты көздейтін баптар ірі мөлшерде ... ...... ... ауырлататын мән – жайды көздейді. ҚР ҚК 175 бабының ... ... ... «Осы ... ... ірі ... немесе
ірі залал деп қылмыс жасалу сәтіне ... ... ... айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін мүліктің
құны мен залалдың ... ... ... осы ... мән – ... ... ... дәрежеде әсерін тигізеді.
Осыған байланысты талан – тараждың әрбір нақты ... ... ... ... шынайы құны дәлме – дәл анықталынуы қажет. Бұл
мәселеге байланысты 2003 ... 11 ... ... ... ... ... ... қаулысында былай делінген:
«Қылмыстың заты болып табылатын мүліктің құнын ... ... ... ... ... ... қолданылған, сәйкес құжаттармен бекітілген
комиссиондық, нарықтық немесе бөлшек бағаларға ... ... ... ... ... Баға ... ... және алынған заттың
мөлшеріне байланысты дау ... ... ... құны ... негізінде анықталынады. Егер талан – таражды жасыру мақсатында
кінәлі алынған заттың орнына құны шамалы затты берген болса, онда ... ... оның ... ... арқылы анықталынады. Бұл жағдайда алынған
мүліктің орнына берілген мүліктің құны зиянның мөлшерін анықтау барысында
ескерілуі мүмкін». Талан – тараж ... ... ... ... ... алып ... немесе айналдыруды білдіреді, яғни, кінәлі біріншіден,
мүлікті заңсыз; екіншіден, қайтарымсыз, тегін ...... ... ... ... жәйтты білдіреді: талан – тараж
заңмен тиым салынған әдістермен (объективті құқыққа ... ғана ... бұл ... ... ... болмауы жағдайында (субъективті
құқыққа қайшылық) жүзеге асырылады. Осыдан шығатын қорытынды: субъектінің
мүлікке құқығы болып, бірақ та ҚК 175 – 180 ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылса, онда талан – таражға
салу ретінде қарастырылмайды.
Сот – ... ... ... ... жиі кездеседі. Адам мүлікті
заңды негізде ала отырып, 1) өзіне берілген рұқсаттың аясынан шығып кетеді;
2) заңды негіздер шын мәнісінде ... ... ... ... ... ... етілгеннен мүлікті ірі мөлшерде алу, егер де
әрекеттер қасақана түрде жасалса, ...... ... ... байланысты).
Екінші жағдайда, жауаптылық туралы мәселе адамның білуіне байланысты
шешілуі қажет. Мүлікті ... ... ... – ақ оны ... адамдарға беру
әруақытта бірдей талан–тараж ретінде қарастырыла бермейді. Бұл ... ... ҚР ... ... ... ... ... «Кінәлінің
алынған мүлікті өз қарауынша ... ... ... басқа адамдарға
қайтарымсыз түрде беруі, ... ... ... ... ... құрамын
құрамайды, сәйкесінше қосымша түрде саралауды қажет етпейді».
Мүлікті талан – таражға салудың қоғамға ... ... бірі ... ... ... ... ... деп ақшалай эквивалентсіз немесе басқа мүлікті
берусіз ... ... ... Егер де, ... иемдену барысында
меншік иесіне сәйкес ... ... бұл ... ... зиян
келтірмегендіктен талан – тараж ретінде қарастырмаймыз.
Талан – тараждың қайтарымсыз, тегін белгісі екі жағдайда ... ... ... мүлікті алумен бірмезгілде жүзеге асырылуы қажет (мүлікті
алу немесе оны тікелей алып ... ... ... бұлтару ниеті
болмаған жағдайда); 2) өтемақы толық көлемде болуы қажет. Алынған мүліктің
құнын ішінара өтеу талан – ... ... ... ... та ... ... мөлшерін анықтауда ескеріледі.
Талан – таражға салудың объективтік жағының барлық белгілерін анықтау
оның қоғамға қауіптілік ... мен ... ... ... ... та ... ... – тараж туралы толық көлемде көрініс алу ... ... ... ... ... де ескеруіміз қажет.
Талан – тараждың субъективтік белгілеріне жатады:
1) қасақаналық;
2) пайдақорлық ... ... ... жағы ... тікелей қасақаналық түрімен
сипатталады. Адам алынған мүліктің басқа адамның меншігі екендігін, бұл
мүлікке деген ... ... ... бірақ та пайдақорлық ниетті
басшылыққа алады. Пайдақорлық мақсаттың және тікелей ... ...... үшін ... ... да ...... талан – тараж ретінде ... үшін ... ... ... ... ... ... қажет. Яғни, саралау туралы
ақырғы мәселе кінәлінің қасақаналық ойына байланысты шешіледі. Мүлікке
қатысты ... ... сот ... ... қате ... ... Бұл
жағдайда кінәлінің әрекеттері қасақаналық ойдың бағыты бойынша сараланады.
Іс – қимылды ...... ... саралау барысындағы келесі мәселе
-кінәлінің алынған мүлікке деген құқығының ... ... ... ... ... ... ... болса, яғни автокөлікті арендаға беруші
мүлікті арендаға алушыдан алып қоюға оқталса. Бұл кезде арендаға ...... ... ... ...... салудың заңда берілген анықтамасында пайдақорлық мақсат
көрсетілген. Заң әдебиеттерінде талан – тараждың ниеттері мен ... деп ... ...... ... ... мақсат –
алынған бөтен мүлікті өзінің пайдасына немесе үшінші жақтардың пайдасына
айналдыруға ұмтылуды ... ...... ... ... ... ... өзінікі сияқты билеу, иемдену және пайдаланудың
нақты мүмкіндігін алу түрінде ... ... . ... ... ... ... алуды талан – тараж ретінде саралаудың негізсіздігін
білдіреді. Талан – ... ... ... ... қоса ... ... ... кек алу және т.б.) болуы мүмкін. «Егер де, бөтен
мүлік ... ... ... басқа да қылмыстық әрекеттер барысында
жасалған болса, бұл ... ... ... ... ... қажет.
Егер адам пайдакүнемдік мақсатты көздесе, ... ... ... қылмыстардың жиынтығы бойынша саралануы қажет».
Е.А. Фроловтың пікірі бойынша «субъектіде пайдакүнемдік ... ... бір ... ... Осы ... ерекше мазмұны –
жалпы қылмыстық қол ... ... ... ......... ... мүмкіндік береді».
Мүлікті басқа адамдардың меншігіне айналдыруы адамның мінез – ... ... ... ...... ... орталық элементі
болып табылады.
Талан-таражға салудың субъектісі жалпы субъект. Субъектінің ... ... екі ... қарастырылуы қажет. Біріншісіне – есі
дұрыстық, жасы, арнайы субъектіні сипаттайтын арнайы белгілер жатқызылады.
Екіншісіне – ... ...... ... ... мүмкіндік
беретін белгілер жатқызылады.
Талан – таражға салудың субъектісінің заңдық ... ... ... Олар ... ... ... ... – тараждың субъектісі заңда көрсетілген жасқа толған, есі дұрыс, жеке
тұлға бола ... ...... ... ... нысанына байланысты
жауаптылықтың жасы да әртүрлі. ҚР ҚК 15 бабына сәйкес, ұрлық, ... үшін ... 14 ... ... ... ... мүлікті
иелену және ысырап ету үшін жауаптылық 16 жастан туындайды.
Бақылау сұрақтары:
1. Талан-тараж бен ұрлаудың ... ... ... ... ... ... ... салудың заңдық белгісі қандай?
4. Талан-таражға салудың экономикалық белгісі қандай?
5. Талан-таражға салудың заттық ... ... ... ... ... ... ред. И.Я. Козаченко. М., ... ...... ... к ... ... законодательства
Союза ССР и союзных республик. М., 1961г. ... ... ... ... Соты ... ... ... 1
том. Алматы, 1997ж. 384бет.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 ... 1997ж. ... ... ... Алматы, 2003. 151бет.
5. Г.А. Кригер. Квалификация ... ... ... ... ... В.А. ... Ю.И. ... Ответственность за корыстные
посягательства на социалистическую собственность. М., 1986 г. 325 стр.
1.6. Талан-таражға ... ... және ... ... ...... салудың нысандарын бөліп көрсетуде
бірыңғай позиция көрініс тапқан. Яғни, ... ... мен сот – ... ... талан – таражға салуды мүліктің алыну әдісіне
қарай бөлуді ұсынады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінде талан – ... ... ... ... ... ... алаяқтық, бөтеннің мүлкін иелену және ысырап ету, тонау, қарақшылық.
Заң шығарушы ескі қылмыстық заңдағы сияқты өзінің қызмет бабын ... ... ... ... – таражға салудың дербес нысаны ... Бұл ... ...... үш нысанының: алаяқтық, иелену,
ысырап етудің ауырлататын белгісі ретінде қарастырылған.
Талан – тараждың нысандарына ... ... ... ... ... ... 1959 жылы ҚазССР Қылмыстық кодексіне сәйкес қорқытып
алушылық ...... ... ... ... ... жылы ... Республикасының Қылмыстық кодексінде қорқытып
алушылық талан – тараждың шеңберінен тысқары қалған. Бұл жағдайды ҚК ... ... ... болады. Заң шығарушының бұл позициясымен
әбден келісуімізге болады. Себебі: талан – таражға салудың негізгі ... ... ... ... ... атап кеттік. Ал қорқытып
алушылық барысында осы ... орын ... ... нақты жасалынған әрекет
пен мүліктің алыну кезеңі уақыт аралығымен бөлінген. Осыған байланысты ... ... өте ...... түрлерге бөлу алынған заттың мөлшеріне байланысты. Осы
критерийге сүйене отырып, талан – таражға салудың ... ... ... ... Олар: ұсақ, жай, ірі және ерекше құнды заттарды талан
... ... ... мүліктің құны әрекет ... ... ... ... ... он ... айлық есептік көрсеткіш
мөлшерінен аспайтын болса, талан – тараж ұсақ мөлшерде деп танылады. ҚР ҚК
қылмыстың дербес түрі ретінде ұсақ ...... салу үшін ... Яғни, меншік құқығында ... ... ... ... ... ... мүлкін ұрлау, алаяқтық, иелену немесе ... ... ұсақ ...... салу әкімшілік жауаптылықты туындатады.
Меншіктің басқа нысандарындағы мүлікті ұсақ талан – ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 9-бабының
2-бөлімі бойынша шешілуі қажет. Ұсақ талан – таражға салу маңызы шамалы
ма?, әлде жоқ па? ... ... шешу ... ... заттың сомасын ғана
емс, жәбірленушінің материалдық жағдайын да ескеруіміз қажет. Азаматтардың
жеке мүлкін алу барысында кейбір жағдайларда алынған ... ... ... ... да, іс – қимылды маңызы шамалы деп тани алмаймыз. Тонау
немесе қарақшылық нысанындағы талан – ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізбейді. Талан – ... ... ... ... қауіптілігінің дәрежесі алынған
мүліктің мөлшерімен емес мүлікті алудың әдісімен ... ҚК 175 ... ... сәйкес, «ірі мөлшер немесе ірі залал деп
қылмыс жасалу сәтіне Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленген айлық
есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып ... ... құны мен ... ...... ... байланысты Ресей Федерациясының Заңдарына көз
жүгіртсек, елеулі мөлшердегі талан – таражға салуды көруімізге болады.
Яғни, елеулі ... ...... салу – алынған заттың мөлшері ірі
залалдың сомасына жетпеген жағдайда орын алады .
Азаматқа ... ... ... ... ... ... ... құнын ғана ... оның ... ... ... ... ... ... қажет. Осыған
байланысты, біздің көзқарасымыз бойынша, қылмыстық ... ...... ... ... ... елеулі мөлшерде талан – таражға салуды
көрсету орынды болып есептелінеді.
Алынған заттың ... ірі ... жай ...... салу ... құнды заттарды талан – таражға салу ҚР ҚК дербес бабы бойынша
жауаптылықты ... ... ... ... ... келтірілген және өтелінуі қажет
залалмен шатастыруға болмайды. Бұл залал Қазақстан Республикасы Қылмыстық
істер ... ... ... ... Талан-таражға салудың түрлерін атаңыз?
2. Талан-таражға салудың нысандары қандай?
3. Талан-таражға салудың қазіргі қолданыстағы ... ... Ұсақ ... ... салу ... ... ... мөлшердегі талан-таражға салу мөлшері қандай?
6. Ірі ... ... ... ... ... ... для ... - участников СНГ //
Правоведение, 1996, № 1, 150 с.
2. ... ... ... ... 27 желтоқсан 1994ж
өзгертулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2000ж. 560бет.
3. Курс ... ... ... Особенная часть./Под ред. А.А.
Пионтковского. М., 1959г. ... А.Н. ... ... ... ... ... ... Жеті Жарғы., 2000ж.
520бет.
5. Уголовное право. Особенная часть./Под ред. И.Я. Козаченко. М., ... ... ... бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету арқылы
талан – таражға салу
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... мүлікті иемденіп алу немесе ысырап ету” қылмысы бөтеннің мүлкін ... ... ... ... бірі ... ... сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ... ... ... ... ... ... заңсыз талан –
таражға салуға жатады.
1959 жылғы ҚазССР ҚК-нің 76-4- ... ...... ... ... үш ... иеленіп алу, ысырап ету және қызмет бабын қиянат жасап
талан – таражға салу бір ... ... ... ал мына ... бапта тек иеленіп алу және ысырап ету үшін ғана ... ... Заң ... ... бабында қиянат жасап талан –
таражға салуды өзінше бөлек ... ... ... оны ... ... ... жатқызған (ҚК 176 б. 2-б. “а” тармағы).
Қазақсан Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... ... ... иеленіп алу немесе ысырап ету” қылмысы
талан – таражға салудың екі нысанынан ... екі ... ... көрсетудің тек қана теориялық емес, сонымен қатар
практикалық маңызы бар. Өйткені бұл бөлініс кінәлінің әрекетіндегі талан ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Осы екі
нысанның ... ... тән ... ... тәсіліне және оның
аяқталуына байланысты ерекшеліктер бар. Бірақ бұл екі ... бір ... ... ... алуда да, ысырап етуде де алынған мүлік
кінәлінің мемлекетпен немесе ... ... ... қарауында болуында.
Осы жағдайды пайдалана отырып кінәлі адам мүлікті өз иелігіне айналдырады.
Бұл белгі осы ... ... ...... ... ... ерекше болып келетіндігін көрсетеді. Яғни, бұл жерде кінәлі адам
мүлікті ... ... ... ... сияқты құқығына ие болады. Талан –
таражға салудың басқа нысандарына қарасақ (ұрлық, тонау, қарақшылық және ... бұл ... ... ... мүлікке деген ешқандай қатысы жоқ немесе
қарауылдау ғана тапсырылған.
Талан – ... ... ... алу ... ысырап ету ретінде саралау
үшін кінәлі адамның қылмыс ... ... ... ... ... ... немесе жағдайын қолданғанын анықтау қажет.
Иеленіп алу немесе ысырап ету қылмысын жасау кезінде ... ... ... бір ... ... ... қылмыстық иелену және
іздерді жоюға жеңілдік және қолайлы жағдай болып табылады.
Сеніп тапсырылған ... ... ... алу ... ... ету қылмысының
объектісі - меншік басқаша айтқанда, мүлікті иелену, пайдалану, оған билік
ету жөніндегі қоғамдық ... ... ... ... - ... іс ... иеленуді заңмен қамтамасыз
етілген мүмкіндік арқылы жүзеге асыру.
Пайдалану құқығы дегеніміз - мүліктен оның пайдалы табиғи қасиеттерін
алу және одан ... көру ... ... ... ету. ... өсім ... өнім ... болуы мүмкін.
Билік ету құқығы дегеніміз - мүліктің заң жүзіндегі тағдырын шешу.
Меншік иесі өзіне ... ... ... өз ... ... ... ... соның ішінде, бұл мүлікті басқа адамдардың меншігіне
беріп, иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі ... қала ... ... ... ... және оған ... ету ... өз өкілеттігін тапсыруға,
мүлікті кепілге беруге және оған басқа да ... ... ... ... ... билік етуге құқылы. Меншікке қарсы жасалған әрбір талан
– тараж және басқа да ... ... ... себебі ол көрсетілген
қатынастарды бұзады.
Мүлік бұл жерде талан – ... ... заты ... ... ... ... таражға салудың затына тән белгілері бар мүліктер ғана иеленіп алудың
немесе ысырап етудің заты бола ... және ол ... ... ... ... ... шарт ... табылады.
Осы қылмыстың затына мына нышандар (белгілер) тән:
а) Заттық белгі – иеленіп алу немесе ысырап ету әрқашанда материалдық
нәрсе. ... да, ... ... ... бұл іс-әрекеттің заты адамның
ойы, пікірі бола алмайды.
б) Экономикалық белгісі – иеленіп алудың немесе ысырап ... ... ... да бір экономикалық құндылық бар екенін көрсетеді. ... ... ... ақшалай бағасынан көрініс табады. Сондықтан да,
табиғат объектісі талан – таражға салудың заты бола алмайды, ... ... ... ... олар ... алмайды.
в) Заңдық белгі – иеленіп алудың немесе ысырап етудің заты ... ... ... ... ... қана ... ... Өз мүлкін талан-
таражға салу меншіктік қатынасты бұзбайды, сондықтан да ол ... ... деп ... Кінәлі адамға мүлікті сеніп тапсыру белгісі. Яғни, зат болып,
азаматтық құқық ... ... ... деп ... кез ... ... мүліктер табылады.
Объективтік жағына келетін болсақ кінәлі адамның бөтеннің ... ... ... ... ... ... тегін айналдыру үшін құқыққа қайшы
түрде алып қоюдан көрінетін әрекетті айтамыз. Заңмен ... ... ...... салу ... ... ... сипаттайтын мына
белгілерді көруімізге болады:
а) Мүлікті алу - ... ... ... қайшы ықпал жасаудың сыртқы
процесін неғұрлым дәл ... және ... бір ... қылмыстың
объектісіне зиян келтіру тетігін сипаттайды, себебі алу ... ... ... мүліктің меншік қатынастарына ... ... ... құрылымдағы орнын өзгертуімен
ұштасқан, ол байланысты ... ... оның ... ... ... ...... салған адам мүлікке өз ... ... ... заң ... ол ... иесі бола ... Заңға қайшылық - шындығында да, болжаммен де оған ... ... ... ... ... ... ... құқық дегеніміз - сол мүлікті
алуға мүмкіндік ... ... ... құқықтың болуы.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 176-бабында ... ... жағы ... мүлікті талан – таражға ... ... ... ... ... ... алу және ысырап ету болып
табылады.
Иеленіп алу дегеніміз - белсенді қызмет ... ... ... ... ... ... - материалдық құндылықты алуы, оған заңсыз иелік
орнатуы. Осыған ұқсас пікірді В.А. ... ... деп ... немесе қоғамдық мүлікті талан - тараж ету нысаны, кінәлі
адамға ... ... ... алу және оған ... иелік етуден
көрінетін белсенді әрекет“.
Басқа ғалымдардың пікірі бойынша иелену – ... ... ... ... өзінің меншігіне айналдыру мақсатында ұстап қалу дейді.
Иеленуді жүзеге ... ... ... адам ... ... басқару,
жеткізу және сақтау құқықтары шарттан немесе мемлекеттің және ұйымның
тапсырмасы бойынша пайда ... ... ... ... ... иелену
кезінде кінәлі адам алатын мүлікті мемлекеттің, ұйымның немесе ... ... ... ... ... ... кеңістікте жылжыту
арқылы өз жеке меншігіне қосуы керек.
Тұлғаның әрекеттерінде осы белгілер ... ҚР ҚК 176 бабы ... ... ... ... тағы бір жай, ескі ... ... кезінде теорияда кең
тараған иеленіп алу туралы түсінік болған, яғни иелену дегеніміз - ... ... қалу ... ... деп ... Бірақ ұстап қалу мен
қайтармау ... ... ... мен ... мазмұны бойынша
адамның қарапайым әрекетсіздігіне жатады.
Сонымен, бір затты әрекетсіздік жолымен талан – таражға салу ... ... ... ... қалу немесе қайтармау) иеленудің бір
нысаны ретінде қарастырылмайды, себебі иеленуде енжар ... ... ... ... ғана ... алынған немесе кінәлі адамның ... ... ... ... иемденуді де иеленіп алу (талан – таражға салу) ретінде қарастыруға
болмайды.
Есепке берілген мүлікті қайтарғанда толық ... ... ... ету - ... тапсырылған мүлікті тұтынушыдан айыру арқылы
айыптының өз пайдасына немесе ... ... ... ... ... ... Бұл ... қандай да бір өкілеттілік жасау ушін
өзіне сеніп тапсырылған мүлікті кінәлі заңсыз жұмсайды, ... ... ... не өзі ... ету - ... адамның сеніп тапсырылған немесе қарауындағы мүлікті
заңсыз пайдалану нысанында жаратумен сипатталады.
Теорияда бұл қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жалғасы ретінде санайды, яғни, кінәлі адам бөтен мүлікті иеленген
соң ысырап етеді деп айтады.
Бірақ, ысырап ету ... - ... жеке ... ... ... ... ешқандай байланысы жоқ екендігі бізге мәлім. Ысырап етуді
иеленудің ... деп ... ... онда ... заңсыз иеліктен
шығаруды екі жеке қылмысқа бөлу қажеттілігі туындайды және иелену ... ету ... ... ... сәті екеу ... кетеді. Бірақ
біз кінәлі адамды оған сеніп тапсырылған ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тарта алмаймыз, себебі ысырап ету өз басына
бөлек қылмыстық әрекет болып табылады. ... ... адам ... ... кейін оны жаратып немесе сатып жібере алады. Бұл ... тек ... алу ... ... ... бұл ... ... қайсысы
бірінші жасалынса сол әрекеті бойынша қылмыстық ... ... мен ... ... ... ... бір ... бар бұл мысалы: ысырап
ету кезінде кінәлі адам сеніп тапсырылған мүлікті жаратып ... ... оны ... ... ... ал ... ... заңсыз
алынған мүлікті қайтаруға мүмкіндік болады.
Иеленіп алу және ысырап ету аяқталған қылмыс деп саналады, егер субъект
мүлікті тек алып қана ... оны ... ... ... ... мүмкіндік
алған болса.
Бұл қылмыстың субъективтік жағына келетін болсақ, талан-тараждың ... ... тек қана ... қасақаналықпен жасалынады. Тікелей ниетпен
және пайда табу мақсатымен сипатталады: адам ... ... ... ... ... не ... шығарып отырғанын сезінеді, өзінің заңға
қайшы әрекетімен меншік иесіне материалдық залал келтіруін алдын ала біледі
және бас ... ... ... ... ... ... ... алуда
адам өзіне сеніп тапсырылған мүлікті өзінің жеке меншігіне айналдыруды
тілейді және заңсыз әрекет жасап ... ... ... ... де солай,
яғни адам мүліктің оның меншігі еместігін біледі және осы әрекетімен
материалдық зиян ... ... ... алу және ... ету қылмысының мақсаты, талан – таражға салудың
міндетті белгісі - пайдакүнемдік болып табылды. Ол мақсат кінәлінің ... ... ... ... кінәлі мүдделі басқа адамдардың
пайдасына материалдық, мүліктік табыс келтіруді көздейді.
Қылмыстың субъектісі арнаулы - жасы он алтыға толған, есі ... ... ... ... адам.
Тек лауазымды ғана емес, сонымен бірге меншік түріне ... ... мен ... ... ... атқаратын және
атқаратын қызметіне байланысты өзіне сеніп тапсырылған мүлікке қатысты
өкілеттіктерді жүзеге ... ... ... ... ... ... б.) басқа да адам қызмет бабын пайдалану жолымен ... ... ... ... ... ... табылады.
Кінәлі адамның өз қызмет бабын пайдалануы бөтеннің мүлкін заңсыз
иемденудің ауырлататын ... ... ... ... ... әрекет ҚК
228, 308 баптары бойынша ... ... ... ... ... жағдайда заңсыз иемделінген бөтеннің мүлкінің ... ... ... оның ... ... ... не өзі ... анықтауға тиіс.
Иеленіп алу мен ысырап етудің субъектілері бірдей, екі ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы болады.
Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету қылмысының
сараланған түрлері бар, олар ҚК ... 2-ші және 3-ші ... ... 2-ші ... ... ... нысандар көзделген:
а) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;
б) бірнеше рет;
в) қызмет бабын пайдаланып ... ... ... ... ... күні бұрын уағдаласқан адамдар
қатысса, онда ол әрекетті адамдар тобының алдын - ала сөз ... ... ... басталарға дейін, оған дайындық кезінде немесе тікелей
оқталар алдында ... қол ... ... ... ала сөз ... ... Сөз ... кезден қылмыс жасағанға дейінгі аралықтағы ... жоқ. ... ... сөз ... - ауызша, жазбаша, тікелей
конклюденттік әрекеттер арқылы (тіл көрсетіп), үнсіз болуы ... рет ... ... ҚК ... ... былай
делінген: осы Кодекстің 175-181 баптарында бірнеше рет жасалынған қылмыс
деп осы баптарда, ... осы ... 248, 255, 260 ... бір ... одан да көп ... ... жасалған қылмыс
танылады.
Қызмет бабын пайдаланып сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алуды
және ысырап етуді қызметтік өкілеттігімен ... ... ... ... ... ажырататын критерий - өз ... ... ... ... ... ... иеленіп алудың және ысырап етудің құрамында ... ... ... ... ... ал қызметтік өкілеттігімен
қиянат жасаудың құрамында ол ... өзін ... ... жұмсау нормасын бұзу, өндіріс технологиясын бұзу, табиғи шығын
нормаларын көтеру, т.б. жолдармен ... ... өз ... ... бабын пайдаланып бөтен мүлікті иеленіп алу ... ... ... ... ... ... жазып, оны орындаған
жұмыскерлердің артық алған ақшасын бөлуді ... ... ... ... бабын пайдаланып өзіне сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп алу ретінде
саралауға болады.
Әр түрлі комиссияларды, ”меймандарды”, т.б. ... ... үшін ... ... ... қаражатты заңсыз жұмсаған
лауазымды адамның әрекетінде иеленіп алудың құрамы болмайды. ... деп, егер ... бір ... қылмыс жасау үшін күні бұрын ... ... тобы ... ... ... және ... алдын ала сөз байласқан адамдар тобынан айырмашылығы сол,
олар ұйымдасқан және ... ... ... және сыбайластықтың ұйымдасқандығын және тұрақтылығын,
атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... топтағы тәртіпке және ... ... ... ... ... ... формалары мен
әдістерінің тұрақтылығы, қылмысты ... және ... ... ... рөл ... ... ... шараларын және қылмыстық
жолмен тапқан мүлікті сатуды алдын ала ойластыру сияқты нышандардан көруге
болады ... ҚР ... Соты ... ... ... 3- ... “б” тармағындағы ірі мөлшердің түсінігі ҚК
175 -бабының ескертуінде былай берілген: осы ... ... ірі ... ірі ... деп ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңдарымен белгіленген айлық есепті көрсеткіштен бес жүз есе асып ... құны мен ... ... ... ... 3-бөлігінің “в” тармағындағы ұрлық немесе қорқытып алушылық
үшін бұрын екі немесе одан да көп рет ... ... ... ... да ... ... ... кеткен. Ескерту: осы тараудың баптарында,
сондай- ақ осы Кодекстің басқа баптарында ... ... ... ... ... ... адам деп осы ... 175-181, 248, 255, 260-
баптарында көзделген бір немесе бірнеше қылмыс үшін ... ... ... Иеленіп алу дегеніміз не?
2. Ысырап ету дегеніміз не?
3. Қызмет бабын пайдалану дегеніміз не?
4. Иеленіп алу мен ысырап етудің ... ... ... ... ... ... уголовный кодекс для ... - ... ... Правоведение, 1996, № 1, 150 с.
2.Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 ... ... мен ... ... Алматы, Жеті Жарғы, 2000ж. 560бет.
3.Курс советского уголовного права. Особенная ... ред. ... М., 1959г. ... ... Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., 2000ж.
520бет.
5.Уголовное право. Особенная часть./Под ред. И.Я. Козаченко. М., ...... ... к ... ... ... ССР и ... республик. М., 1961г. 200стр.
2 Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленгендігі және ысырап ету
арқылы ... салу ... ... ... ... ... ... Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап етудің
объектісі
Объект қылмыс ... ... ... ... ... ... болмайды деуге болады. Заңда қылмыс ретінде кез-келген
қоғамдық қауіпті әрекет белгілі бір ... қол ... ... ... нақ сол ... елеулі немесе айтарлықтай зиян келтіріледі
немесе зиян келтіру ... ... ... да ... ... объектісін дұрыс анықтаудың теориялық, практикалық маңызы
ерекше.
Объектіні нақты анықтау қылмыстық ... ... және ... ... ... қылмысы үшін жауаптылықтың нысаны мен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды бір-бірінен
ажыратуға, оны қылмысты емес әрекеттерден ажыратуға ... ... ...... ... объектісіне әрқашанда өзінің мәні мен
дәрежесіне қарай ерекшеленген маңызды қоғамдық қатынастар жатады. Объект
маңызды болса ... ... ... ... та ... болып саналады, соған
орай оны қылмыстық – құқықтық қорғау да қатаң түрде жүзеге асырылады.
Кез-келген ... ... ... ... ... обьектіге
елеулі мөлшерде қол сұғатынына байланысты болады, сондықтан қылмыстық заңда
қарастырылған кейбір әрекеттерге ұқсас және сол ... ... ... аз ... ... ... қоғамға қауіптілік
туғызбайтын, яғни жеке адамға, қоғамға және мемлекетке зиян тигізбейтін
және зиян тигізу ... ... ... ... ... қылмыстық
заңдылыққа сәйкес қылмыс болып табылмайды. Объектінің мәні мен мазмұны ... ғана ... ... ... ... ... ... табылады.
Осыған орай біршама авторлар қылмыс объектісі болып тек қана ... емес ... ... құқық нормасын да тануды ұсынған. Профессор
А.А.Исаев құқық ... ... оған ... ... ... ... ... барлық қоғамдық қатынастардың құқық арқылы
реттелелмейтінін келтіре отырып, келіспейтіндігін ескертеді.
Ал белгілі заңгер Е.І. Қайыржанов қылмыс ... ... ... жақтарын ажыратады. Материалдық жағы қорғалатын мүдде ... жағы ол ... ... ... қорғап тұратын құқықтық норма.
“Құқықтық қорғаусыз құқықтағы мүдде жоқ, ... олар ... ... мүддесіз құқық, нақты құқықтық нормалар жоқ”,-дейді.
Объектінің неғұрлым терең мазмұнды ... ... ... ... қоғам мен мемлекет атынан ... ... ... не ... игіліктерінде жатыр. Қылмыс обьектілерінің
белгісіне қарай, заң шығарушы, қылмыстық-құқықтық нормаларды жүйелеу ... ... ... жұмысты орындайды.
Сонымен, қылмыстың обьектісіне не жатады?
Қылмыстың объектісі – меншік, басқаша айтқанда, ... ... оған ... ету ... ... ... ... қатынастар адамдардың арасындағы тәжірибелік, оның ішінде
танымдық және рухани өмір сүру ... ... ... ... ... ... Сондықтан қоғамдық қатынастар жүйесінде өзге
қоғамдық қатынастардың ... ... діни және өзге де ... қатынастар бірінші орында тұрады. Қоғамдық қатынастың өзі сипаты
жағынан да, ... ... да ... ... ... Бірақ қоғамдық
қатынастардың негізгі элементтері: қоғам, мемлекет және оның ... мен ... ... ... ... мен адамдар ұжымы, жеке
адамдар, материалдық дүниенің заттары және әртүрлі, оның ... ... ... ... қатынас мүшелерінің арақатынасы болып
табылады.
Белгілі бір қылмысты жасай ... ... адам ... белгілі бір элементтеріне қол сұғады, олардың ... ... ... ... мүдделеріне тікелей немесе жанама елеулі
зиян тигізеді деген Е.Ә. Оңғарбаев.
Әрине, барлық ... ... ... заңмен қорғала бермейді, тек
заң шығарушының пікірінше, неғұрлым құнды деп танылатын қоғамдық қатынастар
қылмыстық заңмен қорғалады және бұлардың шеңбері ... ... ... ... ... бір ... ерекше тарихи жағдайларға, белгілі бір
орта, уақыт, белгілі бір қоғамдық қауіпті әрекеттердің (әрекет немесе
әрекетсіздіктің) ... мен ... ... өзгеріп тұрады.
Қылмыстық заңда қол сұғушылықтан қорғалатын неғұрлым маңызды қоғамдық
қатынастардың мазмұны ... ... ... Республикасы
Қылмыстық кодексінің 2-бабында: “Осы кодекстің міндеттері адам мен
азаматтың ... ... мен ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының конституциялық
құрылысы мен аумақтық тұтастығын, қоғам мен ... ... ... қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау, бейбітшілік пен адамзаттың
қауіпсіздігін қорғау, сондай-ақ қылмыстардың алдын-алу болып ... ... ... ... ... ... болғандай, қылмыс обьектісін
жете білу үшін оның маңызын және атқаратын ... ... ... ашу
мақсатымен қылмыстың объектілерін бөлу қалыптасқан. Қылмыстың жалпы
объектісі барлық қылмыстық ... ... ... ... ... Қылмыстық заңда көрсетілген қылмыстық іс- әрекеттің
кез келгенінің ... ... да ... ... белгілі бір
түріне қиянат келтіруінің өзі қоғамдық ... ... ... ... ... көрсетеді. Қылмыстың жалпы
объектісі ... ... ... ... ... жалпы қылмыс
қатарына жатқызылуының негізгі қағидасын, сонымен бірге ... ... ... ажыратуға толық мүмкіндік береді.
Бірақ жалпы объектінің түсінігі біртектес нақты іс- ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты
қылмыстық ғылым теориясы қылмыстық қол сұғушылықтың тектік және ... ... ... ... (родовой) обьектісі белгілі бір қылмыстар қоғамдық
қатынастардың арнайы түрлері немесе саласының қайсысына қарсы ... ... ... ... меншікке қарсылығын, сот әділдігіне қарсылығын
және т. б.) көрсетеді. Алайда ... ... ... ... оның ... ... тану ... болып шығады.
Мәселе мынада, “қоғамдық қатынас ретіндегі жалпы ... ... ... ... ... туғызады. Барлық оқулықтар
мен қылмыстық құқық курстарында “тікелей” обьект ретінде “жеке әрбір қылмыс
нақты бір қоғамдық қатынасқа” ... ... деп тану ... ... өзге де ұғымы кездеседі: бұл – ... ... ... төте ... тікелей бағытталған заңмен қорғалатын нақты қоғамдық
қатынастар”. Сонда, “тікелей” обьектіге нақты бір қоғамдық қатынас ... ... ... ... ... Бұл ... еріксіз мынадай
сауал туады: топтық (родовой) ... ... ... ... ... ... ... мұндай түсіндірілуі әлі күнге дейін ғылыми және
оқу әдебиеттерінің ... ... ... келе ... Бұл ... атап ... ... ерекше, жеке (біртекті) санаттарын
қолданудағы әдістемелік ... ... оны ... ... басты қателік “тікелей” обьект ретінде көптеген авторлар ... ... сол ... ... ... (отдельный) санатын қолданады.
Дұрыс ұғынған адамға бөлек (отдельный), ол жеке (единичный) емес. Соңғысы
– жеке ... ... ... ... ... шынайы көрінуі, ол
нақты жағдай бойынша анықталады.
Бұл түсінбеушіліктер қылмыс ... бөлу ... ... нақты көріністерін – мүдде ... ... ... ... де ... ... бірақ оның нақты және
мазмұнды көрінуі. Мәселе мынада, мүдде мен ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Қоғамдық
қатынастар қоғамдағы адамдар ... ... ... ... Бұл ... ... (өндірістік), жағымдық,
эстетикалық, құқықтық және өзге де таптардың, әлеуметтік топтардың немесе
белгілі бір ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мүдденің өз субьектісі ғана ... ... ... ... оның ... де - әлеуметтік құндылықтар
(материалдық немесе идеалдық) ... ... ... ... ... ең ... маңызды қай обьектіге нақты ... ... ... ... келтіреді деген сауалмен анықталады. Мысалы, кісі
өлтіруде мәселе жеке ... ... ... ... оның өзге
адамдардан ерекшеленетін қатаң ... ... бір адам ... ... ... жеке ... емес, айталық белгілі бір
түстегі және размердегі, белгілі бір субьектінің (мүдделінің) меншігіндегі
пальто туралы сөз ... ... ... ... ету ... мемлекетке опасыздық
жасау сол заводтың (фабриканың), әскери бөлімшенің, содан ... ... ... мүддесіне тікелей зиян келтіреді, ... ... ... ... шыққан адам ең алдымен сол
қылмыстық атқару мекемесінің ... сол ...... ... ... зиян келтіреді.
Осылайша, әрбір жеке жағдайда алдын ала және сот тергеуі сол ... ... үшін ... объектіні анықтайды, ол қылмыстың жалпы
обьектісін ... үшін ... ... сөзбен айтқанда, “тікелей”
обьект қылмыстық-құқылық нормада сипатталмаған ... бір ... ... ... сөз ... ... ... шығарады.
Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ... ... ... жауаптылық Қазақстан Республикасының қылмыстық ... ... заң ... ... ... ... алу мен ... етудің
топтық обьектісі дау туғызбайтын меншік қатынастары деп есептеуге болады.
Тікелей объект ... ... ... теориясында пікірталастар да аз
емес. Осыдан келіп иеленіп алу және ысырап ету ... ... ... ... ... бір ... яғни, заңды немесе жеке
тұлғалардың материалдық (мүліктік) мүддесі болып табылады.
Қосымша ... ... ... заң ... ... ... зиян ... немесе зиян келтіру қаупі болғанда ... оған да ... ... ... ... тікелей объектімен
байланысты объектіні айтамыз.
Бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету ... ... ... ... ... сеніп тапсыру, ол адам қалыптасқан жағдайды
пайдалана отырып, кейіннен, сол бөтен мүлікті ... ... ... ... ... ... ... деп, өзге
адамның заңды иеленуіне көшетін, сол мүлікке қатысты ол адамда белгілі ... ... ... ... мүлікті есептеу керек.
Мүлікті сеніп тапсыру түсінігі тек қана теориялық еңбектерде ғана ... ... ... ... ... ... ... талан-таражды саралау мәселелері жөніндегі түсініктемелерінде
де анық түрде сипатталады.
ССРО Жоғарғы Сотының 1972 жылғы 12 шілдедегі Пленумының ... ... ... ... ... ... сот ... туралы”
қаулысында сеніп тапсырылған мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... ... ету ... ... ... мүлікті ұрлауы деп
топтастырылуы қажет, яғни, қызметтік міндеттеріне, келісімдік қатынастарға
немесе ... және ... ... ... тапсыруына байланысты
сол мүлікке қатысты басқару, пайдалану, тасымалдау немесе ... ... ... ... ... сол ... иеленіп алуы немесе ысырап етуі
(қалаушы, экспедитор, қамсыздандыру ... ... ... және өзге де
адамдар).
Осындай ережені КСРО Жоғарғы Сотының 1985 ... ... ... ... іс жөніндегі сот тәжірбиесі туралы” қаулысынан
да көруге болады.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... 1996 ... ... ... ... ... саралаудың кейбір мәселелері
туралы ” қаулысында ... ... ... ... ... заңсыз
тегін алуды және өз пайдасына немесе басқаның пайдасына айналдыруды-
бөтеннің ... ... деп ... ... ... ... тапсырылған
бөтеннің мүлкінің талан-тараждалуының маңызды белгісі ... де ... ... ... ... және ... құқығының болуы.
Иеленіп алу немесе ысырап етуде бөтеннің мүлкі (мемлекеттік, ... ... ... тапсырылады, яғни, қызметтік міндеттеріне
байланысты заңдық куәландырылған және заңға ... ... ... ... ... қабылдау актісіне және т. б) байланысты
келісімдік қатынастардың ... ... ... ... оның ... ... тонау немесе шабуыл жасап тонаудан айырмашылығы)
көшеді.
Қазақстан Республикасының сот тәжірибесін зерттеу нәтижесінен ... ... нақ осы ... ... ... ... үкімімен бақылаушы-кассир Б. өзіне сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін
Халық банкісінің ... ақша ... ... негізді түрде
кінәлі деп танылды және Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 176-
бабына сәйкес, ... ... ... ... ақша қаражаты оның
заңды иелігіне заңдық негізде тұрған, ... ... ол ... пайдаланды.
Сот тәжірибесінде кінәлі өзіне иелену, пайдалану немесе басқару
өкілеттілігі ... ... ... ... ... салу ... Мысалы, көлік құралдарының жүргізушілері бидай немесе өзге
де тасымалдайтын өнімді, ол жүргізушіде сол ... ... ... де ... ... ... ... етуі.
Бөтеннің мүлкін талан- таражға салу ... ... ашық ... бұл ... ... ... тонау деп саралануы қажет. Алайда,
аталған адамдар өнімді тасымалдан басқа сол ... ... ... ... ... осы ... ... белгілі бір құқықтарға ие болса, сәйкес
тауарлық тасымалдау құжатын (накладная) немесе ... аты, ... ... ... ... құны жазылған өзге де ресми құжаттарды алып сол
өнімді талан-тараждаса, бұл талан-таражға салу ... ... ... ... алу және ысырап ету арқылы ... ... ... ... ... теориясында, бөтеннің мүлкін иеленіп алуда меншік
иесінің ... ... екі ... бұзылады, пайдалану және басқару
құқығы, ал иелену құқығы кінәліге ... ол оны ... ... ... сол мүлік кінәліге сеніп тапсырылған деген пікір
қалыптасқан.
Мүлік, бұл жерде, талан-тараж заты ... ... ... ... тән ... бар мүліктер ғана иеленіп алудың немесе ысырап етудің
заты бола алады және де ол ... ... ... ... ... міндетті
шарт.
Сонымен, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176-бабы бойынша
сараланатын ... ... ... ... етудің затына мына белгілер тән:
• заттық;
• экономикалық;
• заңдық;
• айыпты адамға мүліктің сеніп ... ... ... ... алу мен ... етудің заты әрқашанда
материалдық нәрсе болып табылады. Сондықтан да мүліктік ... ... ... ... заты ... идеясы, пікірі бола алмайды.
Қол сұғушылықтың заты-бөтен біреудің иелігінде уақытша болатын ... ... ... ... ... ... ... айналымнан алынбаған басқа да қозғалмалы ... ... ... жинақтаушы кітапшалар және өзге де осы сияқты
құжаттар аяқталған талан-таражға салудың заты бола ... ... ... ұйым қорынан немесе бөтеннің мүлкін азайтумен байланысты ... ... ... сол ... ... ... ... иелене алса, ол талан-
таражға салу болып ... Сол ... ... ... ... ... табылады. Талан-тараж заты әрқашан ақшалай бағаланатын адам
еңбегінің ... ( ... ... өнім ). ... осы ... ... ... тергеу мен сотта әртүрлі дәрежеленеді.
Бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ысырап ету арқылы талан-тараждың затына
кінәлінің заңды иелігіндегі мүлік ... ... ... ... ... қатынастарына немесе қоғамдық ұйымдардың арнайы
тапсыруына байланысты сол мүлікті ... ... ... ... ... ... бір өкілеттіктерді жүзеге асыра алады. Мемлекеттік
немесе қоғамдық мүлікті талан таражға салу, егер ... ... ... ... ... онда қол сұғу заты ... иелігіндегі
емес, оның қол астындағылардың мүлкі болып табылады.
Материалдық жауапты немесе сенім артушы адамның қолына кездейсоқ түскен
мүлік, ... сол ... ... ақша ... өз ... ... ... (ол кейін пайда болады), кассадан алынып ... ... ... ... заты бола ... өйткені мұндай жолмен
түскен мүлікті оған ... ... ... ... ... үшін
сеніп тапсырған жоқ.
Бақылау сұрақтары:
1. Объектінің ұғымы
2. Объектінің түрлері қандай?
3. ... ... ... ... ... ... дегенді түсіндір?
5. Қылмыс заты
Әдебиеттер
1.Модельный уголовный кодекс для ... - ... ... ... 1996, № 1, 150 ... Республикасының Азаматтық кодексі. 27 желтоқсан ... мен ... ... ... Жеті ... 2000ж. 560бет.
3.Курс советского уголовного права. Особенная ... ред. ... М., 1959г. ... ... ... ... Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., 2000ж.
520бет.
5.Уголовное право. Особенная часть./Под ред. И.Я. ... М., ...... ... к ... уголовного законодательства
Союза ССР и союзных республик. М., 1961г. 200стр.
2.2 Иеленіп алу мен ... ... ... ... құрамының обьективтік жағы қылмыстық заңда көрсетілген қылмыстық
әрекеттердің сыртқы белгілерінің жиынтығын құрайды.
Қолданылып жүрген ... ... ... ... заң қорғайтын
қоғамдық қатынастарға қиянатпен қол сұғатын және қол сұғу ... ... ... ... (әрекет немесе әрекетсіздік). Адамның ... ... ... ішкі және ... ... жиынтығынан
тұрады. Нақты қоғамдық қауіпті қатынастар әрқашан жекеше болып тұрады және
де бұл ... ... жай ғана дене ... емес оның ... ... ... ... Мұндай қызмет қылмыстық заңның белгілі бір нормасына
тек адамның ойы, сезімі ... ... ... тек ... ... ... ... бір қылмыс құрамының обьективтік жағы, оны қоғамдық қауіптілік
және құқыққа ... ... және өзге ... қылмыс құрамдарынан
ажырататын белгілерінің жиынтығынан ... ... ... ... ... бір ... қол сұғатын
әрекет немесе әрекетсіздік, қоғамға қауіпті зардаптар, әрекет ... пен ... ... ... ... ... ... қылмысты жасау уақыты, орны, жағдайы, әдістері, қарулары мен
құралдары жатады.
Қылмыстық іс-әрекет (әрекет ... ... кез ... ... жағының міндетті белгісі, өйткені ол объективтік жағының
негізі, өзегі ретінде ... ... ... әрекетсіздік қоршаған
ортамен өзара әрекеттесудің әртүрлі нысанында және ... ... ... және ... ... ... ... құқықтық
мағынада іс-әрекеттің құқықтық белгілері бар, олар ... ... ... қайшылық. Іс-әрекеттің қоғамға қауіпті белгісі, яғни, қылмыс ... ... ... заңмен қорғалатын қоғамдық қатынастарға қол
сұғады және елеулі зиян келтіреді немесе осындай зиян ... ... ... ... немесе қылмыстық зардаптар қылмыс құрамы
объективтік жағының келесі белгісі ... ... ... ... ... ... әрекетсіздігі нәтижесінде қоршаған ортада болған
және қылмыс құрамының объективтік белгілеріне жататын өзгерістерді түсіну
қажет.
Сипатына ... ... ... зардаптарды екі үлкен ... ... 1) ... ... 2) ... емес ... жағдайларда материалдық зардаптарға мүліктік зиянды жатқызуға
болады. Мүліктік зиян ... ... ... оның ... немесе ақшалай есептейді. Бұл біздің зерттеп отырған меншікке
қарсы қылмыстардың ... ... ... ... өзінде
қылмыстардың материалдық мүліктік зардабы мына көрсеткіштермен де
анықталады "ірі ... "ірі ... ... ... және тағы ... емес ... ... қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... материалдық
заттарына және адамның денесіне әсер ... ... ... ... ... Материалдық емес зардаптарға –саяси, моральдық,
ұйымдастырушылық, әлеуметтік және тағы ... ... ... заң ... ... ... қоғамдық қатынастың әлеуметтік
құндылығын, зиянның пайда болу ... мен оның ... ... мен оның ... ... және басқа бірқатар жағдайларды
ескеріп және ... ... ... ... қатынастың пайда болуын
зиянның тууымен байланыстырып немесе байланыстырмай анықтайды.
Қоғамға қауіпті ... ... мына ... ... 1) ... ... ... әрекетті қылмыстандырудың
басты негізі болып табылады, 2) қоғамға қауіпті ... ... ... ... бола ... ... ... қатысады, 3)
қоғамға қауіпті зардаптар жаза тағайындау кезінде жауаптылықты ауырлататын
жағдайлар ... ... 4) ... ... зардаптар қылмысты қылмыс
емес құқық бұзушылықтардан және аморальдық әрекеттерден ... ... ... ... ... ... адамды қылмыстық жауаптылыққа
тартудың ... ... ... оның ... ... мен осы ... ... зиянды зардап арасындағы себепті байланыстың болуы
табылады. Яғни, ... ... ... ... ... да бір ... ... сыртқы күштің әсерінен емес адамның нақ осы ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір әрекеті қылмыстық сипатқа, егер бұл әрекет ... ... ... қауіпті зардаптарға әкеп соқса немесе әкеп
соғу ... ... ... ғана ие ... ...... өзара байланысы. Мұнда бір құбылыс
екінші құбылыстың пайда болуына себеп ... Ал ...... ... ... тәуелділігінің, байланыстылығының және жалпы
объективтік байланыстың бір ... ... ... категория.
Себеп деп салдар ретінде қарастырылатын ... ... ... ... құқықта қоғамға қауіпті іс-әрекет философиядағы "себеп"
категориясына, ал ... ... ... "салдар" категориясына бара-бар
ұғымдар. Алайда, белгілі бір ... ... ... ... зардабының себебі деп тану үшін, біріншіден, ол іс-әрекет ерікті,
саналы, негізді және ... ... ... ... Егер ... ... таңдауы тойтарылмайтын табиғи күшпен, күштеп зорлаумен не өз әрекетін
басқаруға мүмкіндік бермейтін өзге де ... ... ... ... ... ... күші ... бірге екіншіден, іс-әрекеттің субъектісі қажетті қылмыстық
–құқықтық қасиеттерді ... ... есі ... және ... ... адамның іс-әрекеті кемінде қоғамға қарсы, яғни, белгілі бір
зиянды зардаптарды тудыру мүмкіндігін иемденетін әрекет болуы тиіс. ... ... ... не ... ... онда себепті байланыс
жөнінде мәселе туындамайды.
Төртіншіден, адамның қоғамға қауіпті әрекеті ... ... ... танылу үшін ол әрекет зиян келтірудің қажетті жағдайы болып табылуы
қажет. Себепке қарағанда жағдай –бұл ... ... ... ... ... ... ете отырып оның одан әрі дамуын қамтамасыз ... ... ... ... және оның ... ... ... етеді.
Бесіншіден, мезгілі, уақыты жағынан қылмыстың ... ... ... ... ... ... алдын алуы қажет. Яғни,
қоғамға ... ... ... ... іс-әрекет жасалғаннан кейін, осы
іс-әрекеттің нәтижесінде туындауы ... ... бір ... ... ... бар деп тану ... ... пен зардап арасындағы объективті байланыспен ... ... - ... ... ... Себебі, кездейсоқ зиян
келтіру кезінде қылмыстық жауаптылық ... ... ... кінәнің болмауынан туындамайды. Сонымен, іс-әрекет пен зардап
арасындағы себепті байланыс ... ... ... жасалатын
материалдық құрамдағы қылмыстардың объективтік жағының ... ... ... ... оның ... білдіретін қылығы болып табылады. Сәйкесінше,
ол саналы, ерікті және белгілі бір мақсаттарға бағытталған болуы ... ... ... ... және ... ... деп тану ... барлығын немесе жоқтығын көрсетпейді. Кінә туралы мәселе адам
әрекеттерінің нақты қоғамдық ... ... ... ... ... ... жасалған қылмыс құрамының ... ... ... ... ... ... ұғыну мүмкіндігіне байланысты
шешіледі.
Осыған орай, адамның әрекеттеріне оның рефлекторлы (үйреніп ... ... ... ... ... ... ... болмағандықтан, жатқызуға болмайды. Кейде адамның
саналы мінез-құлығының да қылмыстық- ... мәні ... егер ... ... күшінің немесе физикалық мәжбүрлеудің негізінде сол
әрекеттерді жасаса. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше, өз еркіне қарсы әрекет ету де
қылмыс болып табылмайды.
Қылмысты жасау уақыты, ... ... ... ... мен ... ... құрамының обьективтік жағының факультативтік белгілеріне
жатады, өйткені олар ... ... ... көрсетілсе ғана
міндетті белгіге жатады.
Қылмыстың жасалу уақыты- бұл қылмыс жасалған белгілі бір жыл, ... ... ... уақыт аралығы.
Ал кейбір жағдайларда қылмыстың жасалу уақыты жауаптылықты ауырлататын
немесе аса ... ... ... қарастырылады.
Қылмыстың жасалу тәсілі –бұл қылмысты жасау үшін ... ... ... Бірқатар қылмыстар тек бір тәсілмен ғана ... ... ... ... ... ... ... құрамының міндетті
белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... осы ... жасалу тәсілі бойынша ажыратылады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175-бабы "Ұрлық", яғни, бөтен
мүлікті жасырын ... ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін ашық түрде талан-таражға салуы, бұл қылмыстар бір-
бірінен жасау тәсілі бойынша әртүрлі және саралауда да ашық ... ... ... ... болады.
Қылмыстың жасау құралы мен қаруы маңыздылығы жағынан қылмыстың жасалу
тәсілінен кейін екінші тұрады. Олар іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының элементтері. Сонымен,
жоғарыда айтылған белгілердің барлығы да қылмыстың объективтік жағының
белгілері ... ... және осы ... ... объективтік жақтың
мазмұны айқындалады. Кез келген жеке қылмыс құрамы үшін объективтік жақ сол
нақты құрамның төрт ... бірі ... ... ... ... ... құрамының белгілерін талдағанда сол қылмыстың
объективтік жағы ... ... ... ... ... өте ... объективтік жағының маңызы біріншіден, оның белгілерін дәлме –
дәл анықтау арқылы істелген қоғамға қауіпті іс- ... ... ... ... ... ... ... жағының белгілері арқылы
өзара жақын, ұқсас қылмыстарды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ысырап етудің объективтік
белгісінен ). Осыған байланысты қылмыстың объективтік жағы ... ... ең ... ... ... ... ... обьективтік белгілерін осыған ұқсас ысырап ... ... ... ... ең алдымен біз бөтеннің мүлкін
иеленіп алу ... ... ... ... ... ... алу дегеніміз – белсенді қызмет жасай отырып субъектінің өзіне
сеніп тапсырылған тауарлық – материалдық құндылықты ... ... ... иеленіп алу обьективтік жағынан кінәлінің ... ... ... құндылықтарды алып қоюымен сипатталатын
және өз ... ... ... ... ... беру ... өзге ... қарай қолданумен сипатталатын белсенді әрекеттерден тұрады. Егер
кінәлі өзіне сеніп тапсырылған мүлікті өз пайдасына ... үшін ... ... ... онда ол мүлікті алдын-ала меншік иесінің өзге
мүліктік қорынан жеке ... ... ... кеңістікте орнын өзгертіп өз
мүлкіне қосып қоюына тура келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... авторлар да ұстанады .
Бөтеннің мүлкін иеленіп алу тек ... ... ... асырылуы мүмкін.
Сондықтан, бөтеннің мүлкін иелену тек қана бөтеннің мүлкін ұстап қалу
(қайтармау) емес өз ... оны ... ... ... өз ... қалу ... ... өз мазмұны жағынан бәсең (пассивті) мінез-
құлықтың, адам әрекетсіздігінің бір ... ... ... бір ... арқылы ұрлау, барлығы мойындап отырғандай, тәжірибеде ... ... Осы бір ... ... ғана ... бір ... иеленіп алу жай ғана құндылықтарды ұстап қалудан тұруы мүмкін
емес.
Иеленіп алудың ... ... ... ... ғалымдар талан-
тараждың бұл түрінде қылмыскер алдымен меншік иесінің мүліктік қорынан
мүлікті (немесе оның бір ... алып қою ... ... ... ғана ол оны
өз пайдасына жұмсайды. Қазақстан Республикасы қылмыстық ... ... ... ... де ... мүлкін кінәлінің құқыққа қарсы
жолмен алып қоюы және (немесе) өз ... ... ... деп ... ... ... немесе өзге иеленушіден мүлікті алып ... ... да ... ... сөз. ... ... иеленіп алу мен ысырап
етуді тура осы ... ... ... ... ... меншік иесі
немесе өзге де иегердің өзі заңды негізде кінәліге өз ... ... ... меншік иесінен немесе өзге де иеленушіден ... ... қою ... ... ... иесі қылмыскерге мүлікті ерікті түрде
берген. Бұл сеніп тапсырылған мүліктің ... емес тек бір ... және алып ... ... да ... Себебі, мүлік меншік
иесінен немесе өзге де иегерден заңсыз алынып қойылған жоқ, ол кінәліге
толығымен ... ... ... ... ... ойымызша, бөтен мүлікті меншік ... ... де ... ... алып қою ... болмауы – иеленіп алу
мен ысырап етуді бөтеннің мүлкін талан-тараж етудің өзге ... ... ... ... ... отырып, мынадай қорытынды шығаруға болады:
талан-тараждың бір нысаны ретіндегі иеленіп алу, обьективтік ... иесі ... өзге де ... ... ... ... алып қою орын
алмаған кезде кінәлінің немесе өзге де адамдардың пайдасына бөтеннің
мүлкін ... беру ... ... ... тағы бір мәселе бар. Көптеген зерттеушілер иеленіп
алуда бөтеннің мүлкін кінәлінің немесе өзге адамдардың пайдасына ... ... беру орын ... ... ... Бұл ... ... деп
есептеуге болады, өйткені кез-келген, кінәліге ... ... ... ... ... берілсе, егер ол кінәлінің иелігінен шықса ол
иеленіп алу болып қала ... ... ... ... ... тапсырылған мүлік үшінші бір тарапқа емес өзінің ... өзге ... ... ... ғана орын алады деген пікір болса ... Бұл ... ... ... ... ғана емес өзге ... да ... болады дегенді көрсетеді. Өкінішке орай, арнайы
әдебиеттер, осы мәселелерге көңіл аудармайды.
Жоғарыда айтылғандардың ... ... ... ... ... мүлкін иеленіп алу-сеніп тапсырылған бөтен мүлікті ... ... ... өзгелердің пайдасына қарай пайдакүнемдік мақсатпен құқыққа
қайшы қайтармау ниетімен меншік иесі немесе сол ... өзге де ... ... отырып талан-тараждау және егер де ол мүлікті әлі ... ... ... өзге де ... талан-таражданған мүлікті жойып
жібермеген болу керек. Иеленіп алу ... ... ... ... бөтеннің
мүлкін меншік иесіне немесе сол мүліктің өзге де ... зиян ... ... ... өз пайдасына қарай бұрған кезден бастап аяқталған
қылмыс деп ... өз ... ... ... заңсыз пайдалануы сияқты ары
қарайғы ... бұл ... ... ... ... тыс ... ... салудың, басқа нысаны – ысырап етумен ұштасады. ... ... ... ... салудың нысанына оны ысырап ету
жатады. Арнайы әдебиеттерде бұл түсініктің мазмұны жағынан бір-біріне ... да аз ... ... ... ойынша ысырап ету -
"Кінәлінің өзіне сеніп тапсырылған ... ... ... қайтадан орнын
толтырмай өзінің немесе өзге біреудің пайдасына тұтынушыдан айыра отырып
жұмсауы". ... ... ... тапсырылған мүлік белгілі бір құқықтық
өкілеттілікті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... үшінші
тарапқа беріледі немесе қылмыс субьектісінің өзі тұтынады.
Алайда, өзге де пікір бар, ысырап ету дегеніміз – ... ... ... ... өз ... емес өзге біреулердің (достарының,
туыстарының, өзге кез-келген үшінші тараптың) пайдасына қарай жұмсауы. ... ... ... ... иеленіп алу ысырап етуден ... ... ... ... пайдасына қарай бұрылғанымен ажыратылмайды, ол
қылмыскерде осы ... ... ... ... ... ... ету сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін сату, тұтыну, өзге
де үшінші тарапқа беруден тұрады. Өзге сөзбен айтқанда, ... ... ... ... жөніндегі дерек ашылған кезде ол мүлік
ысырап етіліп біткен ... өзге де ... ол ... жойылған болуы
керек. Осы жағдайда сеніп ... ... ... иеленіп алу емес,
ысырап ету жөнінде сөз ... ... 2009 ... ... ... ... орман, балық және аң
аулау шаруашылығының экономика және қаржы бөлімінің бас бухгалтері қызметін
атқара отырып Ш. ... ... ... ... 1735404 ... өзіне сеніп тапсырылған ақша қаражатын талан-таражға салды. Оның
әрекеттерін тергеуде, 1728782 ... ... ... ... ... ал ... ол сол кезде өзіне және өзінің ... ... ... ... анықталды.
Сот негізді түрде ол талан-таражды иеленіп алу, ал 6622 ... ... ... ... бөтеннің мүлкін ысырап ету деп саралады.
Жоғарыда ... ... ... келе ... ... ... ... ету – кінәлінің өзіне сеніп тапсырылған бөтен мүлікті
өзінің немесе өзге біреулердің пайдасына, меншік ... ... ... де ... зиян келтіре отырып, құқыққа қайшы және қайтармау ниетімен
пайдакүнемдік мақсатта талан-тараж ... егер ... ... ол ... мүлкі ысырап етіліп болса немесе өзге де жолдармен
аластатылса.
Ысырап ету меншік иесіне зиян келтірілген кезден ... емес ... ... иеленіп алудағы сияқты ысырап етуге де міндетті белгі болып табылса
да), бөтеннің мүлкін кез-келген ... ... ... ... ... қылмыс деп табылады.
Иеленіп алу талан-тараждың нысаны ретінде кінәліге сеніп тапсырылған
тауарлық - материалдық өзге ... бір ... ... ... өз ... ... күнінен бастап аяқталған қылмыс болып
саналады. Ысырап етудің иеленіп алумен ешқандай байланысы жоқ және ... ... ... ... келесі кезеңі болып та табылмайды.
Ысырап етудің иеленіп алуға қарағанда ерекшелігі ысырап ... ... ... ... ... ... ешқандай уақыт мөлшері жоқ.
Біздің ойымызша, талан-тараж ашылған кезеңде мүлік әлі кінәліде болса
сөз иеленіп алу жөнінде болуы керек те, ал ... сол ... ... онда сеніп тапсырылған бөтен мүлікті ... ету ... ... ... ... ... негізді түрде, әрбір ысырап ету
жағдайында алдын-ала кінәлінің құқыққа қайшы ... ... ... иемденіп
алу, яғни иеленіп алу дерегін анықтау қажет деген көзқарас қолайлы емес
деген пікірді ұсынады. Алайда, барлық ... ... да ... ... алу
ысырап етудің алдыңғы кезеңі болып табылуы мүмкін. ... адам ... ... иемденіп алатын уақыт кезеңі болмайтын ... ... ... ... ... ... ... иелігіндегі бөтеннің
мүлкін заңсыз қайтарымсыз алып қою құрайды. Иеленіп алуға мүліктің кінәліге
белгілі бір шаруашылық міндеттерді шешу мақсатында материалдық ... ... ... тапсырылуы керек: қоймашыға – ... және ... ... ... ... ... ... немесе қамсыздандыру
жөніндегі менеджерге бір орыннан екінші орынға тасымалдау үшін, сатушыға –
тұтынушыларға сату үшін, фермерге – ... ... ... сату үшін және ... ... сеніп тапсырылған мүлікті басқару,
жұмсау, тасымалдау немесе сақтау құқығын пайдалана отырып жоғарыда аталған
адамдар және олармен теңестірілетіндер өз ... ... өзге ... ... мақсатында сол мүлікті ұстап қалады немесе алып
қояды.
Иеленіп алу ... ... ... есептеледі, егер кінәлі заңда
көрсетілген немесе бөтеннің мүлкі кінәлінің ... ... ... ... ... ... иесіне қайтармаса, я сол мүлікті
кінәлінің өзіне сеніп тапсырылған қоймадан алуы және сол кезеңде кінәлі ... ... сол ... ... және ... ... болса.
Иеленіп алумен салыстырғанда, бөтеннің мүлкін ысырап ету кінәлінің
заңды ... ... ... ... ... ... ... Кінәлі
адам өзінің қызметтік міндеттеріне, келісімдік қатынастарына немесе арнайы
тапсырысқа байланысты мүлікті басқару, бөлу, тасымалдау ... ... ... ... ... ... анықтамадан шығаратын
қорытындымыз, ысырап етудің обьективтік жағы кінәлі ... ... ... ... ... орнын толтырмай ұстап қалуынан тұрады
(мысалы, ақша қаражатын ысырап ету, қоймадағы, ... ... ... және т.б.).
Иеленіп алуға қарағанда ысырап ету мүлікті шынайы ысырап етіп ... ... алу – ... тек ... ғана ... ... ету кінәлінің
заңды иелігінде тұрған мүлікті иеленіп алу немесе мүлікті заңсыз ұстап қалу
процесінің жалған болуы мүмкін. Сондықтан, иеленіп ... ... ... ... алып ... ... ал ысырап етуде келтірген зиянды өтеуді
ғана талап етуге болады.
Бөтеннің мүлкін ысырап етудің жеке ... ... ... көрсету саласындағы, кәсіпорынның шикізаты немесе ... ... ... ... үшін прейскурант бойынша тапсырушыдан алған
ақша қаражатын сәйкес өкілетті қызметкердің ұстап қалуы жатады.
Кінәлінің әрекетінде, ... ... ... алу мен ... ... ... байқауымыз қажет.
Ысырап ету аяқталған қылмыс ретінде, ... ... ... ... ұстап қалуынан бастап танылады. Ұстап қалуды кінәлінің өзі ... өзге ... де ... ... ... Кінәлі өз иелігіндегі болған
мүлікті өзге бір адамға ысырап етуге, тұтынуға немесе ... ... ... мысалы, сол адамның алдындағы міндеттемелік қарыздарынан
құтылуға үміттенеді, өз туыстары ... ... ... ... және бұл ... ол өз ... меншік иесінің есебінен немесе оның
мүдделеріне зиян келтіре отырып, беруге үміттенеді.
Бақылау сұрақтары:
1. ... ... жағы ... ... ... ... немесе қылмыстық зардаптар.
3. Себепті байланыстың мазмұнын түсіндір.
4. Қылмыстың жасау құралы мен қаруының маңыздылығы жағынан ... ... ... түсіндіріңіз?
5. Қай кезеңде қылмыс аяқталған болып саналады?
Әдебиеттер
1.А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. ... ... ... Жеті ... ... ... Особенная часть./Под ред. И.Я. Козаченко. М., 1998г.
768стр.
3. Научно – практический комментарий к Основам ... ... ССР и ... ... М., 1961г. ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының қаулыларының жинағы. 1
том. Алматы, 1997ж. 384бет.
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 16 ... 1997ж. ... ... ... Алматы, 2003. 151бет.
6. Г.А. Кригер. Квалификация ... ... ... ... ... В.А. ... Ю.И. Ляпунов. Ответственность за ... на ... ... М., 1986г. ... ... ... ... алу және ысырап етудің субьектісі
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы бойынша қылмыстың субьектісі
болып қылмысты ... ... ... заңмен бекітілген жасқа толған, есі
дұрыс жеке тұлға танылады (Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 14-
бабы). Қылмыстың субьектісі жеке тұлға, яғни тек адам ғана бола ... ... ... кодексінің 14-бабының бірінші бөлігінде
айтылған жеке тұлғаларға Қазақстан Республикасының азаматтары, азаматтығы
жоқтар және шетел азаматтары жатады. Бұл қылмыстық кодекстің 6-7 ... ... ... ... ретінде тек жеке тұлғаларды тану
қылмыстың субьектісі болып заңды ... яғни ... ... партиялар, қоғамдық бірлестіктер бола алмайды.
Қылмыс субьектісінің қажетті белгілеріне қылмысты жасаған жеке тұлғаның
есінің дұрыстығы жатады.
Есі дұрыстық - бұл ... ... ... ... ... ... ... кезінде өз әрекеттерінің іс жүзіндегі сипаты ... ... ... және ... ... қабілеттілігі.
Яғни, жаңа қылмыстық кодекстің 15- бабында ... есі ... ... ... ... ... жеке адам ғана қылмыстық жауапқа тартылуы
тиіс деп дұрыс айтылған. Осыған орай, қылмыс субъектісі болып тек ... ... адам ... Бұл ... ... ... ... Есі дұрыстық адамды қылмыстық жауаптылық пен жазаға тартудың
қажетті жағдайларының біріне жатады.
Қылмыстық ... ... ... ... ... қабілеттілігі бар,
өзін қоршаған ортада дұрыс ұстай алатын, өз мінез-құлығының мәнін түсінетін
және өз әрекеттерін (әрекетсіздігін) басқаратын адамдарға бағытталған ... С.С. ... ... жоқ, өз ... ... іс жүзіндегі
сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе ... ... ... ... ... адам есі ... емес деп ... және
қылмыстық жауапқа тартылмайды (Қылмыстық Кодекстің 16 бабы).
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... 16- ... 1-ші ... ... ... ... ... былай ашады: "қоғамдық қауіпті
әрекетті жасаған кезде есі ... емес ... ... яғни, созылмалы
психикалық ауруы, психикасының уақытша ... кем ... ... өзге де дертке ұшырауы салдарынан өзінің ... ... іс ... ... мен ... ... алмаған немесе оған ие бола ... ... ... ... тиіс емес". Есі дұрыс еместік туралы ... және ... ... екі ... ... және бұл екеуінің
бірігуі осы жағдайды ... ... шарт ... ... ... болып екі белгіден тұрады. .
Интеллектуалды ... ... өз ... (әрекетсіздігінің)
қауіптілігін жете түсінуі мүмкін ... ... ... бұл ... ... өзі ... отырған ісінің шын жағымен
қатар, оның ... ... да ... ... ... ... өз әрекетінің ... ... ... ... ... ... оның жасалған іс-әрекет пен ... ... ... себепті байланысты түсінбеуін ... ... ... ... ... ... және ... Алайда, интеллектуалды белгінің мазмұнындағы ең бастысы
–тұлғаның өз ... ... ... ... ... ... ... сипаты туралы түсініктің болмауында. Осыған
байланысты, бір ... өз ... шын ... ... ... қауіптілігін түсіне алмайтын ... ... ... ... ... бір ... ауруға ұшыраған (мысалы, шизофрения )
адам, мысалы темір ... ... ... ... ... жол ... ... түсінуі мүмкін, бірақ субъектінің ісінген елесі (
психикалық аурудың ... ) мұны ... ... ( ... ) емес, жорылған террорлық ... ... ... ... ... ... байланысты, тұлға өзінің әрекеттерін
қылмыс жасау деп ... ... ... өтеу деп ... ... тағы бір еркіне қарай белгісі, яғни, ... ... ... ... қабілетсіздігі болып ... ... ... ... ... бұзылған кейбір
түрлерінде кездеседі. ... өз ... ... ... қабілеті, салыстырмалы түрде болғанымен, ерік жағының ... ... ... бұл жағдайда олардың абстиненция, яғни,
есірткіге ... ... ... ... Бұл ... олар, мысалы,
дәріханаға заңсыз кіріп, ... ... ... бар ... ... ... ... түрде бұзылуы екенін ... бұл ... ... жолында өзін-өзі ұстай алмайды. Ерік жағының
бұлайша бұзылуы эпидемиялық ... ... және тағы ... ... болуы да мүмкін. Заңды шарттың болуын ... ... заң екі ... де ... ... ... ... етпейді,
оның тек біреуі ғана не интеллекетуальды, не ... ... ... ... ... ... бір ... ғана болуы тұлғаны
есі дұрыс емес деп тануға негіз бола ... ... өз ... ) басқара алмағандығы, оның шынайы сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... тауып көрсету керек. Бұл шарттар ... ... және оның ... ... ... орын ... соқтыратын аурулардың қорытылған тізімінен тұрады. Ол: ... ... ... ... ... ... ... күйі.
Ұзаққа созылатын психикалық бұзылыстар-ішкі ... ... атап ... ... ... ... ... Олар кейде
аяқ астынан көтеріліп, сосын ... ... ... де өтуі мүмкін
(психикалық күйді ... ... ... ... ... ... ... қалдырады. Мұндай психикалық ауруларға мыналар
жатады: ... ... үдеп бара ... сал ... паранойя
және психиканың басқада ... Кем ... -бұл ... ... ... ... ... қызметінің түрлі деңгейде төмендеуі немесе ... ... ... - адамның ақыл-ойы қабілетінің жойылуымен ... ... ол туа ... мүмкін немесе үдей түсуші
психикалық аурудың салдарынан болуы мүмкін. Кем ... үш ... ... ... ... орташа (имбецильдік) және терең,
яғни, ақыл қызметінің қатты дәрежеде зақымдануы (идиотия).
Психиканың ... ... күйі ... ұғымның дәл мағынасындағы
пихикалық аурулар болмағандығына ... ... ... ... ... ... ... , іш сүзегі психикалық
ауруларға жатпаса да ... ... ... ... күңгірттенуі,
елестеушілік кездерінде ауру ... ақыл ... ... ... ... кей кездері бұзылуы да ... ... ... ... ... мидың ісуі немесе басқа
психикалық емес ... ... де ... ... шарттың болуы да өздігімен тұлғаны ақылы дұрыс ... ... ... ... табылады. Мысалы, кем ақылдылықтың
қайсібір дәрежесі ... ... тек ... өз ... ... ... немесе өз қылығын басқара
алу ... ... ... ... ... ... ... жеңіл болса, ол тек заңды шарттың ... ... ... ... деп ... ... Сол ... тұлға мас
күйінде де өз ... ... ... түсіне
алмауы немесе оны басқара ... ... ... ... ... дұрыс емес деп ... ... ... анық. Сонымен, заңды және ... ... ғана ... есі ... емес деп ... қылмыстық
жауаптылықтан босатылуына негіз бола ... ... ... ... дұрыс еместік те - заңдық (қылмыстық-
құқықтық ) ұғымдар. ... ... ... бір ... ... тұлғаның ақылы дұрыс немесе ... ... ... сот ... ала ... жұмыстарын жүргізгенде анықтама немесе
тергеу органдары) қабылдайды. Өздерінің шешімін заң ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
заңдылығына сәйкес, ... ... ... іс ... өз ... есеп бере алу ... оны басқара алу қабілеттілігі
мен ... ... ... ... кездерде, мұндай зерттеу
жүргізу міндетті болып саналады. Алайда, бұл ... ... кез ... қорытындысы сияқты, анықтама жүргізуші тұлға,
тергеуші, сот ... ... ... ... ... ... Олар ... зерттеудің қорытындысымен
келіспейтіндей ... оның ... ... ... ... 1997 жылы ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінде қылмыс субъектісіне ... ... ... ... белгілі. Ол –есінің дұрыстығы жоққа ... ... ... ... ... ... ( ҚК –тің
17-бабы). Ол бапта : 1) қылмыс жасаған кезінде психикасының ... ... ... (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі
сипатымен қоғамдық қауіптілігін толық көлемінде ... ... не ... бола ... есі ... адам қылмыстық жауапқа тартылуы тиіс.
2) Есінің дұрыстығы ... ... ... ... ... ... ... жеңілдетуші мән-жай ретінде ескереді және
ол ... ... ... ... ... ... үшін негіз бола алады.
Қылмыстың субьектісінің, есі дұрыстықпен бірдей, міндетті ... жеке ... ... ... ... қылмыстық заңда бекітілген жасқа
толуы жатады. Өзінің мінез-құлығын дұрыс бағалау, ... ... ... ... ... ие болу ... ... бір жасқа
толғанда, белгілі бір физикалық, және ... даму ... ... ... ... ... жасы толмағандарда (14 ... ... ... олар ... ... бола ... ... есінің дұрыстығы мен қылмыстық заңда бекітілген жасқа
толуы қылмыс субьектісінің жалпы юридикалық белгілері ... ... ... ... құрамдары үшін міндетті және олардың ... ... ... ... ... ... Кейбір қылмыс құрамдарында
заң шығарушы арнайы белгілерді немесе арнайы субьектінің белгілерін жеке
алып ... ... ... ... және т. ... мүлкін иеленіп алу және ысырап ету жолымен талан-тараж етудің
субьектісі тек 16 ... ... адам ғана бола ... Олар ... адамдар, яғни, мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдардағы өз қызметтік
міндеттерін келісімдік ... ... ... және ... ... ... байланысты белгілі бір сеніп тапсырылған
мүлікті басқару, жұмсау, ... ... ... жөніндегі құқықтық
өкілеттілікті жүзеге асыра ... ... бола ... ... ... меңгерушілері, экспедиторлар, менеджерлер немесе
қамсыздандыру жөніндегі агенттер, сатушылар, кассирлер және тағы басқалар
жатады. Субьектілердің бұл санатына әртүрлі ... ... және ... тапсырылатын автокөлік жүргізушілері мен тасымалдаушылар да кіруі
мүмкін. Сеніп тапсырып мүлікті тасымалдау және жеткізу жөніндегі құқықтарға
ие болу ... ... ... бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ысырап
етудің субьектісі деп тануға толық негіз береді.
Жоғарыда айтылған ... жоқ ... ... ... ... ... ... мүлікке қол жеткізе алмайтын бола
тұрып ұрлауын иеленіп алу және ысырап ету деп емес, бөтен ... ... салу деп ... ... Мемлекеттік және қоғамдық мүлікті
тапсырылған жұмысын орындау кезінде ғана сол мүлікті ... ... ... етсе ... ... ... шикізатты немесе дайын
өнімді, ауыл шаруашылық ... ... ... немесе қызметіне
байланысты мемлекеттік және қоғамдық мүлікке қол ... ... ... ... ... ... өрттен сақтау қызметі
бастығының, күзетшінің және тағы басқалардың талан-тараж етуі) ... ... алу ... ... ... ... алаяқтық деп
саралау керек. Мұның әрекеттерінде иеленіп алу мен ... ету ... салу жоқ, ... бұл ... ... мүлікті басқару, бөлу,
жеткізу және сақтау жөнінде ешқандай құқықтық өкілеттіліктері болған жоқ.
Иеленіп алу мен ысырап етудің субьектісі - ... ... ... ... ... адам ғана бола ... “Кінәліге бөтеннің мүлкін
сеніп тапсыру” сияқты арнайы белгіден басқа иеленіп алу мен ысырап ... ... ... 1997 жылғы қылмыстық кодексіне
сәйкес кез-келген қылмыстың субьектісіне ... ... ... үш ... ... жеке ... есі ... істеген әрекеті үшін ... ... ... толуы. Қазақстан Республикасы қылмыстық
кодексінің 15-бабына ... ... алу және ... ету үшін ... (ұрлықтан айырмашылығы) 16 жастан басталады.
Қазақстан Республикасың Жоғары Сотының 2003 ... 11 ... ... ... ... жөніндегі істер бойынша сот тәжірбиесі
туралы ” ... ... ... ... алу мен ысырап ету арқылы
талан-таражға салудың субъектісіне тек ... адам ғана ... ... меншік түріне қарамастан ұйымдарда, кәсіпорындар мен
мекемелерде ... ... ... және ... ... ... ... тапсырылған мүлікке қатысты өкілеттіктерді жүзеге
асыратын ( бригадир, ... ... ... және тағы ... ... ... бабын пайдалану жолымен жасалған бөтеннің ... ... ... ... табылады делінген.
Кінәлі адамның өз қызмет бабын пайдалануы ... ... ... ... ... ... ... байланысты әрекет Қылмыстық
кодекстің 228, 307 немесе 308-баптары бойынша қосымша ... ... ... ... ... ... иемденілген бөтен мүлкінің
кінәлі адамға сеніп тапсырылғанын, оның мүлікті ысырап ... ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ысырап етудің ... ... он ... ... есі ... заңды түрде мүлік ... ... ... ... мүлікті иеленіп алудың немесе ысырап етудің
құрамы үшін заң ... ... ... ... ... ... ... алдын ала сөз байласуы бойынша жасалған;
б) бірнеше рет жасалған;
в) қызмет бабын ... ... ... топ ... ірі мөлшерде жасалған;
е) ұрлық немесе қорқытып аушылық үшін бұрын екі немесе одан көп ... адам ... ... ... ... ... адам не оған теңестірілген
адам, егер оларды өзінің қазмет бабын жасаса.
г) Иеленіп алу және ысырап ету ... ... ... ... ... ... ... бола тұрып, ол мінез- құлықтың сыртқы
көрінісі (әрекет немесе әрекетсіздік) және олар ... ... ... ... ... ... ішкі белгілерімен,
яғни адамның мінез-құлығын туғызатын, реттейтін және ... ... ... ... ... ... байланысының
психо-физикалық бірлігі болып табылады. Сонымен кез келген қылмыстық әрекет
немесе әрекетсіздік- бұл тек қана дененің қимылы ... дене ... ... ол ... сыртқы ортаға, қоғамға, қоғамның өзге де
мүшелеріне ... ... деп ... ... Осы ... ... мазмұны болып табылады. ... ... ... оның ... және еркімен анықталады және бақыланады.
Сезіну және еріктілік-психикалық көзқарастарды құрайтын элементтер болып
табылады. Сана арқылы сезіну (интеллектуалды кезең ) және ерік ... ) ... ... кінәнің мазмұнын құрайды. Сонымен, кінәнің өзі екі
түрлі-сезіну және еріктілік кезеңдері ... ... Өз ... ... ... ... мәнін сезіну және сана-сезім
ақылы өтетін оның қоғамға ... ... ... ... ... ... ... Зардаптың болуын тілеу немесе оның
тууына саналы түрде жол беру еріктілік кезеңі деп аталады. ... ... ... ... сезіну қасақаналықтың қажетті элементі болып
табылады, мұндай элементтің ... өзі ... ... ... ... ... ... субьективтік негізі
болып табылады.
Бақылау сұрақтары:
1. Қылмыстың субъектісі болу үшін қандай шарттарға сай болуы тиіс?
2. Есі дұрыстық деген ... Есі ... ... ... қандай?
4. Интеллектуалдық кезең деген не?
5.Еріктілік кезең деген не?
2.4. Иеленіп алу мен ысырап етудің субъективтік жағы
Қылмыстың ... ... ... өзі ... ... және оның
салдарларына деген психикалық қатынасы ретінде анықтауға болады.
Қылмыстың сыртқы белгілерін білдіретін обьективтік жағына ... жағы ... ішкі ... білдіреді. Қылмыстың обьективтік
және субьективтік белгілері бір-бірімен белгілі бір тұтастықта және ... ... ... ... жағын зерттеу сәйкес қылмыс
құрамының обьективтік жағын ... ... ... ... ... жағының мазмұнын мынадай ... ... ... ... ниет пен ... Бұл белгілердің барлығының
жиынтығы қылмыс істеген, яғни, қоғамға қауіпті іс- ... ... ... - дүниесінде болып жатқан ішкі өзгерістерді сипаттайды және адамның
санасы мен еркінің ... ... ... ... белгілердің
әрқайсысының заңдылық маңызы біркелкі емес, керісінше әр түрлі екендігін
айта кету керек.
Кінә - ... ... ... ... ... міндетті белгісі
болып табылады. Кінәсіз қылмыстың құрамы болмайды. ... өзі ... ... ... туралы сөз болуы мүмкін емес екен ... ... ... ... ... бар – жоғы
анықталады. Қылмыстық ниет пен мақсат, кейбір қылмыс құрамдары үшін ... ... ... ... ... Ал олай ... жағдайларда,
ниет пен мақсат қылмыс құрамының субьективтік ... ... ... ғана болып саналады.
Қылмыстың субьективтік жағын, кінәнің нысанын, қылмысты жасау ниеті мен
мақсатын дұрыс анықтаудың маңызы зор, ол ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қылмыстың субъективтік жағы
обьективтік жағынан бір-біріне ұқсас қылмыс құрамдарын ажыратуға, қылмыстың
субъективтік ... ... ... ... сондай-ақ әрекетті жасаған
адамның қоғамға қауіптілігі дәрежесінің деңгейін анықтауға себеп болады.
Мұның өзі жауаптылықтың ... және ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтың бар-
жоғын анықтау үшін, істелген қылмысты дұрыс саралау үшін және әділ ... үшін ... ... ... ең ... ... бірі – қылмыстық жазаға және
қылмыстық жауапқа тек қана қылмыс істегенге ... адам ғана ... ... дегеніміз бұл адамның өзінің ... ... ... ... қауіпті іс-әрекетіне және оның қоғамға зиянды зардабына
деген көзқарастардың ... ... ... және ... практикасында ең көп кездесетін кінәнің
нысаны қасақаналық болып ... ... ... нысанын дәлме-дәл
анықтаудың заңдылық маңызы ерекше. Қылмысты қасақана істеу тікелей ... ... ... асырылады.
Адам өзі белгілі бір қоғамға қауіпті іс-әрекетті ... ... ... заң ... ... ... қол сұғатынын, одан келтірілетін
зиянды, сондай-ақ осы іс-әрекеттің ... ... ... орны, тәсілі,
жағдайы сияқты мән ... ой ... ... ... ... барлығының да кінәлінің санасы арқылы елестетілуі, оның іс-
әрекетінің белгілі бір әлеуметтік игілікке қарсы бағытталғанын, нәтижесінде
одан ... ... ... зиян ... ... оның қоғамға
қауіптілігін сезінуге мүмкіндік береді.
Тікелей қасақаналықта болжаудың мазмұнын іс-әрекеті арқылы ... ... ... оның ... зияндылығы, сондай-ақ осы іс-
әрекетпен келтірілген зардаптың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... алу және ысырап ету жолымен талан ... ... жағы ... ... және ... сипатталады, бұлардың мазмұны: біріншіден, кінәлі адам бөтеннің
мүлкін иемденіп алғанын толық ұғынады, екіншіден, кінәлі ... зиян ... ... ... және бұл зиян ... ... ... қорын азайтумен сипатталатынын ұғынады, үшіншіден,
кінәлі адам бөтеннің мүліктік ... зиян ... ... ... ... ... өзге ... байытуды тілейді.
Тілеу-бұл белгілі бір мақсатқа, нәтижеге жету деген ерік білдірушілік
болып табылады.
Пайдакүнемдік ниетпен бөтеннің мүлкін ... ... ... емес ішкі жағдайлардың ... ... ... өкпе ... ... ... қажеттіліктер негізінде)
әсерімен жасайды.
Кез келген мінез-құлыққа, оның ішінде қылмыстық ... ... ... баға беру үшін ... ниет пен мақсатты да анықтау қажет.
Ниет - ... бір ... мен ... ... ... ... адамның соларды басшылыққа ала отырып саналы түрде қылмыс
істеуге бел бууы. ... ... ... ... немесе
әрекетсіздігі) мақсатымен (оның құндылықтарының жүйесіне сәйкес таңдап
алынған) анықталады, оның сыртқы көрінісі, яғни ... ... Егер ... нақты бір қызметін алып қарастырсақ, онда оның
қызметінің мақсаты бір құрылымының бір ... ... ... Қызметтің
бүкіл құрылымы мына компоненттерден: мақсат – ниет - әдіс – ... ... ... ... ... ... деп адамның қылмыс істеу арқылы болашақта белгілі бір
нәтижеге жетуін айтамыз.
Сонымен, қылмыстың мақсаты ... ... ... ... болады
екен, ал қылмыстық ниет мақсатпен бірге белгілі бір іс-әрекетті жүзеге
асыру арқылы түпкілікті ... ... ... Адам ... - әрекет етушінің өзі күткен белгілі бір ... ... ойша ... ... ... ... Философиялық
көзқарас бойынша, ерікті мінез-құлықта “құрылымды түрде және уақытта ... ... және ... ... жүреді, ал олардың негізінде
адамның өз әрекетінің салдарларына деген психологиялық ... ... ... ... үшін ... пайда болу (мақсаттың анықталу) сәті мен
нәтижеге деген психологиялық қатынас процесінің бөлінуі ... ... ... ... бола отырып адамның өз әрекеттері мен қылықтарын
не үшін жасайтынын білдіреді.
Белгілі философ В.П.Тугаринов заңды іс-әрекеттің мақсаты ... ... ойша ... деп анықтайды, ал қылмысты әрекеттің мақсатын ол
“жалған құндылық” (лжеценность) деп атайды. Ал қылмыстың субьективтік жағын
арнайы зерттеген И.Г.Филановский бұл ... ... ... пікірін
білдірді. Оның ойынша, “алыпсатардың табысы” немесе қылмысты жолмен өзге ... ие болу ... ... білдірмейді, бұлар да “толық
шынайы, қол жетпес, маңызды” құндылықтар. И.Г.Филановский ... ... ... ... мақсатты болжау санасынан мәнділік
(сущность) санасына ауыстырып, ... ... ... ... өзін ... сол құндылықты қылмысты жолмен алып отырған
адамның мақсатын атап ... ... ... ... қиын ... ... мақсаттың заттық құндылығы жоқ, оның сипаты тек оның әлеуметтік
мазмұны мен белгілі бір индивидтің, адамның өзінің санасындағы құндылықтар
жөнінде көріністерін құрастыруға ғана ... ... ... ... қайсібір әлеуметтік құбылыстар жөніндегі көзқарасы, көбінесе сол
зат жөніндегі қоғамдық пікірдің мазмұнына сай ... ... ... ... ... ... сол құндылыққа қоғамның берген моральдық,
әлеуметтік және ... ... ... деп ... ... ... – ысырап етушінің жеке басының қоғамға қарсы
бағыттылығының көрінуінің бір ... оның ... ... мен ... ... ... ... мақсатты бағыттылық іс-әрекетін талдауымыз бізге
мынадай деректерді көрсетті: ысырап ... 12,6%- ... ... ... ... табу үшін жасаған, 26%-қымбат мүліктік
құндылықтарға деген қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, 4%-ұсақ-түйек
тірлік ету ... ... киім ... алу ... ... өмір ... қамсыздандыру үшін және үй шаруашылық заттарын сатып алу ... ... ... ... бас ... ... мақсаттардың заттық
мазмұны – олардың пайдакүнемдік бағыттылығының айқын ... ... ... ... құндылықтарды адам оның орнын өз еңбегімен, ақшамен немесе
заттай құндылықпен толтырмай, тиісінше, өзге адамдардың еңбегінің есебінен,
тіпті қоғам ... ... ... ... ... оған жетудің нақты мазмұны мен құрамдарынан ... ... ... ... ... шегінде болады.
Бұдан, әрине, мақсаттың мазмұнға, ережеге сәйкес ниеттің сипаты да ... ... ... ... “ниет пен мақсат – бұл екі
коррелятивті түсініктер” деп ... ... ... ... ... ... ... оған жету жолдарын анықтаудан, алға ... ... және ... ... жетелейтін ниеттердің пайда болуынан
тұрады, яғни, олар ... ... ... ... ... белгілі мазмұнда мақсат ниеттің мазмұнын оған белгілі ... бере ... ... ... мазмұндық сипаттамалары толық
сәйкес келеді дегенді білдірмейтіндігін ұмытпағанымыз жөн. Мақсат сол ... ... ... ... ... септігін тигізетін ішкі
итермелеуші күш ретінде қарастырылады.
Ниет дегеніміз – адамды қоршаған тіршілікті бейнелей отырып, оны белгілі
бір әрекетте құлшындыратын ... ... пен ... ... ... ... тіпті қарама-қайшылық
көп қылмысты әрекеттерге, оның ішінде ысырап етуге де тән. Бөтеннің мүлкін
талан-тараж ету тек ... ... ... ... Ал ниет пайдакүнемдік сипатта ... да ... ... ... жүзеге асырудың психологиялық негізіне пайдакүнемдік
емес сипаттағы ниеттер қызмет етеді ... ... ойға ... па? ... ... беру ... ең ... пайдакүнемдік ниетпен бірге осы
қылмыстық әрекетке тән өзге ниеттердің жалпы бағыттылығын білуіміз қажет.
Талан-тараж ... ... ... ... тек пайдакүнімдік мақсаттар емес,
көре алмаушылық - ... ... ... ... біреуге ұқсау
сипатындағы ниет, филантропикалық сипаттағы ... ... ... және өзге де ... ... ... алмаушылық ниеті мазмұны жағынан пайдакүнемдік ниетпен сай
келмегенмен, оған өте жақын. Бұл ... В. Даль ... деп ... ... ... пайдакүнемдік жоқ. Көре алмаушылық пайдакүнемдіктен, ал
пайдакүнемдік көре алмаушылықтан туады”.
Алайда ... бәрі ... ... ... ол ... ... береді, өйткені паразиттік бағыттағы адам өзі заңсыз байиды немесе
біреулердің еңбексіз баюына септігін ... ... ... ... ... етушілердің 13% өзгелерге ұқсас ниетімен, 15% кәсіптік
немесе жақындары мен ... ... ... ... ... ниетпен, 22% көре алмаушылық ниетпен жасаған.
Алынған материалдық құндылықтардың орнын ... ... ... ... ... өз мазмұны жағынан тікелей қасақаналықтың
ерікті кезеңіне сәйкес келеді, ал оған ... ... - ... ... ... ... ... материалдық мүліктік
мүдделеріне жалпы алғанда, меншік ... зиян ... ... ... ... ... ... тиісінше, қасақаналықтың ерікті
кезеңімен сай келіп қана қоймай, оны белгілі бір ... ... алу мен ... етудегі тікелей қасақаналық субьектісінің
қоғамдық меншік ... ... бір ... және мүліктік зиян
келтіруді тілеуінен көрінеді. ... ... ... ... ... ... ұрлай отырып) кінәлі баю мақсатына тек қайсібір меншікке
зиян келтіру жолымен ғана ... ... және де ол ... ... ... ... жеке ... меншігін қаншалықты азайтса,
соншалықты мөлшерде байи ... Ал, ... ... ... ... бір ... мүліктік зиян келтірмей талан-таражға ... емес ... ... бір ... ... ... ... жеке адамның мүлкін азайтуды тілеумен сәйкес келеді.
Ниеттің жалпы сипаты пайдакүнемдік болса, ол ... ... ... ... ... ... ... нақты мақсаттары мен ниеттері әртүрлі болуы мүмкін.
Ысырап етушілер сұраныстарының айырмашылығы олардың, белгілі ... ... ... және ... ... ... ниеттің мазмұнын
анықтайтын материалдық қамтамасыз етілу дәрежесімен анықталады.
Иеленуді дұрыс ... үшін ... ... ... толтырмай,
пайдакүнемдік мақсатта пайдаланғанын білсек те жеткілікті.
Пайдакүнемдік мақсатқа, ережеге сай, ... ... да ... ... осы ... ... ... отырып, оларсыз әділетті жаза
тағайындау мен талан-тараждауға себепші болатын жағдайларды жою әдістерін
анықтау елеулі ... ... ... қылмыскердің жеке тұлғасы туралы
деректерді есепке алмай кетуіміз мүмкін. Тиісінше, ниет пен ... ... ... ... субьектісінің
жалпы психологиялық бағыттылығын анықтаумен ... ... ... ... басқа әрқашан мақсатпен анықталатын ... ... бұл ... ... ... ... ... оймен
байланысты.
Мақсат, ниет және нәтиже бір - бірімен ... ... ... ... ... ... және олар ... шынайы жанасқан. Ішкі
құлшыныс ретінде ниет индивидтің қылмыстық белсенділігінің ... ... ... ... ... ... мен оның нәтижесінің
арасындағы байланыстырушы буын ретінде қатысады.
Мақсаттың да, ниеттің де негізінде индивидке қатысты, оның ... ... бір ... ... және құлшындыратын ішкі қатынас бар.
Фридрих ... өзі ... өз ... өз ... ... адамның басында да бейнеленеді) түсіндірудің орнына өз ... ... ... ... ... ... ... айтқан.
Осылайша, бөтеннің мүлкін ысырап етушілердің әрекеті өмір ... ... ғана емес ... өмір сүру ... де, олар ... ... құндылықтар жүйесімен де, жалпы материалдық құндылықтарға,
бөтен ... ... ... де анықталады. Шынайы өмірдің ... ... ... ... ... ... өмірлік
жағдайлар ысырап етушілерді қылмыс жасауға итереді, өзге мүдделерге деген
жағымсыз қатынас, ... ... ... жиі “жоғары” көзқарастармен
жасырылатын рухани кедейлік те қылмысқа итереді.
Әрине, материалдық жетіспеушілікті пайдакүнемдік ... ... ... ... Мұнда сөз тек материалдық жағдайының төмендігі, оның
қажеттілігі мен мұқтаждығының арасында қарама-қайшылықтарды туғызатындығын
байқаймыз. Бұл ... ... ол ... және ... ... ... жолмен шешіледі? Қылмыстық жолмен бе, әлде
заңды жолмен бе?-деген сұрақтар туындайды.
Д.А.Кикнадзе жеке тұлға мінез-құлығының психологиялық ... ... ... ... өз кезегінде – ерекше жеке сананың нақты
мүдделерін, тілектер, құлшыныстар, мақсаттар және тағы ... ... ... Сана ... ... ... ... ал ниеттену
– белгілі бір шешім шығаруға әкеледі. ... ... ... ... деп ... өзін ... ... шындық туғызады, оны жеке
тұлға ниет пен мақсат түрінде ұғынады және ол ... ... ... ... негізгі көзі болады. Кез-келген қылмыстық
әрекетте, оның ішінде жеке адам сұранысының адам санасындағы ... ... ... Жеке тұлғаның жалпы қоғамға, мінез-құлық
ережелері мен нормаларына деген қатынасы, оның ... ... ... ең ... ... ... олардың тереңдігіне, даму
деңгейі мен кеңдігіне ... ... Бұл ... мәні жеке ... өзіне обьективті түрде берілген тіршілік жағдайларын өзіне
бекітуінен тұрады. Ысырап етушінің қылмыскер ретіндегі ... бұл ... ... ... ... өзіндік қатынасын көрсетеді: ол өзінше
жете дамыған, тіпті кейде кедей, кейде ... ... ... ... ... ... өмір ... жағымсыз жағдайларды алып
жүреді.
Егер қылмыскер өзі талан-таражға салған заттарды ысырап ... ... ... ... спирттік ішімдіктерге деген бейімінің ... онда ... ... ... ... ... ... яғни алкагольге бейімділік өзін өте айқын ... ... ... ... ішімдіктерді қолданбайтындардың ішіндегілер
оларды сатып алуға талан-тараждалғанын қаражатты сотталғандардың ... және 40% - дан ... ... өмір сүруге қажетті
заттарды сатып алу үшін пайдаланған. Талан-таражға ... ... ... ... ... мүлдем басқаша ысырап еткен, олардың
60% талан-тараждалған мүлікті спирттік ішімдіктер алуға жұмсаған, ал ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... адамның мінез-құлығының ниеті “тікелей”
қажеттілікке тіреледі деген тоқтамға ... ... ... қылмыстардың
ниеттері тек қажеттіліктермен анықталса, қылмыстылықтың негізін табу ... ... ... салу ... ... еді”- деп әділетті түрде
С.А. Тарарухин атаған.
Қажеттілік ниеттің негізінде жатады, бірақ ... ниет ... ... ... ... ... ... Қоғамдық тіршіліктің
обьективтік жағдайларынан пайда болған қажеттіліктер жеке ... ... ... оның ... және ... ... байланысты құқықтық немесе
құқыққа қайшы ... ... ... жеке ... мен ... ... ... нақты өмір жағдайларын есепке алу
мақсатын пайда болу процесін ұғынуға және ... жету ... ... береді. Қажеттілік жеке тұлғаның, мақсат және ниетпен байланысты,
негізгі қалыптастырушы қасиетіне жататынын ... ... ... ...
бұл қылмыстың қажеттілігі мен ниеттің арасындағы “көпір”, ниет ерікті мінез-
құлықты туғызатын күшке мақсатпен байланыса отырып қана ие болады. Ниет ... ... ... ... ... арқылы өтеді. Сондықтан, Карл
Маркс, қажеттілік бір мезгілде ... ... де, ... ... ... ... деген. Тиісінше, қажеттілік ниеттің де, мақсаттың да негізінде
жатады, міне осы олардың арасындағы өзара қатынас пен өзара ... ... бұл ... ... деп ... де болмайды.
Мұндай байланыстың, егер қылмысты жасаған адамның қажеттіліктері, оның
қылмыстық ... ... бір ... ... бір ... бар
ниеттердің тобымен байланысты болатынын назарға алсақ, міндетті түрде болуы
сөзсіз. Бөтеннің мүлкін талан-тараждауға байланысты сотталғандардың ... ... ... 4,3% ... ... ... ... әсерін, 7,1% біреулерге ұқсағысы келу ниетінің әсерін
басынан кешірген. Ысырап етушілік жасап сотталғандардың 33,3% ... ... ... (интимдік) және альтуристік ниеттерді
басынан кешірген.
Бірдей обьективтік ... ... ... бір құлшынысты
қанағаттандыру мүмкіндігінің болмауы) бір адам үшін уақыттың әр ... ... ... ... түрлі адамдар үшін маңызы әртүрлі болуы
мүмкін екені белгілі.
Әлеуметтік жағынан алып қарағанда, қылмыскер әлеуметтік байланыстарды
және өзінің соңынан ... ... ... ... алып ... әлеуметтік қайшы мінез-құлығының қасиеттерінде қалыптастырған
байланыстылықты алып жүруші болып табылады.
Құқықтық тұрғыдан алып қарағанда, қылмыскердің ... ... ... олар үшін ... ... ... бір түрі - ... көздейтін қылмыстық заңдылықта қарастырылған (қылмыс) қоғамдық
қауіпті әрекетті көрсетеді.
Бөтеннің мүлкін ысырап етушінің жеке басы мен ... ... ... ... ... ... ... белгісі бар. Бұл
белгіге ерекше әлеуметтік қасиет әрекеттің қоғамдық ... ... ... ... сақталуы және дамуына қоғам мүдделі қоғамдық
қатынастарға әртүрлі әлеуметтік жағдайларда ... ... ... ... мүмкіндігі құрайды.
Осылайша, ысырап етушінің қауіптілігі оның бұрынғы қылмыстық әрекетінде
емес, ең бастысы оның келешекте талан-таражды жасау мүмкіндігінде.
Адамның бөтеннің ... ... рет ... ... салуы,
өзінің қажеттіліктерін қылмысты ... ... ... ... ... Егер бұл ... адам ... тартылмаса, оған ұқсас жағдайда осындай ... ... өсе ... ... қылмыскердің қоғамдық қауіптілігінде әлеуметтік
тіршілікте бөтеннің мүлкін талан-тараждау кезінде, оның ... ... ... мен ... ... тұрақты қасиеттері
бекітіледі. Міне сондықтан да әлеуметтік белгі ... ... ... ... жеке ... түсінігінің негізіне енгізу
қажет.
Аталған белгі ... ... онда ... ... ... ... ... алып қоюымен байланысты пайдакүнемдік ниетімен, қоғамға зиян
тигізу қасиеттерімен қоғамға ... жеке ... ... ... ... жеке ... пайдакүнемдік - өзімшілдік бағыттылығы өзге
меншік иелерінің, ең аяғы мемлекеттің, ... жеке ... ... жалпы сипат ретінде келешекте тереңдігі бойынша, кеңдігі, бекемдігі,
көріну айқындылығы, мазмұнының сипаты ... ... ... ... ... алу мен ... ... объектісін атаңыз?
2. Иеленіп алу мен ысырап ... ... ... ... Иеленіп алу мен ысырап етудің субъектісін атаңыз?
4. Иеленіп алу мен ысырап етудің ... ... ... Пайдакүнемдік мақсат дегенді қалай түсінесіз?
Әдебиеттер
1.Владимиров В.А. Квалификация хищений личного имущества. М, 1974, 23 с.
2. УК Республик Казахстан: Особенная часть. ... ... 2000, ... ... С.М. ... ... ... Комментарий к главе 21 УК
РФ. М., 2001, 33 с.
4. Борчашвили И.Ш. Уголовно-правовые ... ... с ... ... ... 1987, 45 ... А.Н. ... к УК Российской Федерации. М, 2000, 49 с.
6.Лесниевски-Костарева Т.А. Уголовное право: Словарь-справочник. М, ... ... ... ... ... /Под ред. С.М. ... ... 223 с.
8. Жукенов А.Т. Квалификация хищений: Теория и судебная практика. Алматы,
1998, 201 с.
9. ... А.Н. ... и цель в ... несовершеннолетних. М, 1972,
13 с.
10. Тугаринов В.П. Теория ценностей. М, 1978, 18 с.
11. ... И.Г. ... ... ... ... Л, 1979, 90 с.
12. Таганцев Н.С. Русское уголовное право: Часть общая. Т.1. –СПб., 1999,
594 с.
3 Сеніп ... ... ... ... алу мен ысырап ету
арқылы талан-таражға салғаны үшін ... ... ... Ауырлататын мән-жайлардың түрлері
Қылмыстық құқық жаза тағайындағанда кінәлінің жеке-дара жауапкершілік
принципін негізгі басшылыққа ала отырып, осы ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 30 сәуірдегі “Қылмыстық
жаза тағайындаған кезде ... ... ... қаулысы бойынша
Қазақстан Республикасы Конституциясының барлық адам заң мен сот ... ... де сот ... ... ... кінәлі деп танылуға жатпайды
және қылмыстық ... ... ... деген қағидаларын басшылыққа ала
отырып, соттар қылмыстың түрі мен ... ... ... ... ... ... әрбір қылмыстық істі заңға сәйкес бұлжытпай
шешуі ... ... жете ... ... ... ... ... ештеңе де
ақтай алмайды. Жасалған қылмыстың түрі мен қоғамға ... ... ... ... жеке ... және оның ... ... ауырлататын жағдайларын ескере ... ... ... ... оған жеке ... қарау жөніндегі заң
талаптарын бұлжытпай орындауға тиіс. Жаза заңды, негізді және әділ ... ... ... ... жаза ... ... соттар
Қылмыстық кодексінің 52-бабында ... жаза ... ... ... ... ... сотталушы жасаған қылмыс ауырлығы
бойынша қай санатқа жататындығын; ... ... және оның ... ... ... қай ... тоқталғанын; қылмысты топ,
ұйымдасқан топ немесе қылмыстық қауымдастық жасаған жағдайда сотталушының
қатысу дәрежесін; ... ... жету үшін оның ... және ... ... ... ... зиянның сипаты мен
көлеміне ықпалын; қылмыстар ... ... ... ... ... сол ... үшін ... жазаға қарағанда
неғұрлым жеңіл жаза тағайындау немесе шартты соттау негіздерін ... ... еске ... ... ... Жоғарғы Соты
Пленумының 1999 жылғы 30 сәуірдегі қаулысының 4-тармағында: “Қылмыстық
кодекстің ... ... ... жауапкершілік пен жазаны
ауырлататын мән-жайлардың ... ... ... ... Осыған орай,
қылмыс жасалған кездегі немесе сотталушыны сипаттайтын басқа да ... ... ... ... ... ... ... жұмысына, оқуына немқұрайлы қарау т.б.) жаза тағайындалған кезде
ескеріледі, жауапкершілік пен жазаны ауырлататын ... деп ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы ... ... ... 2- ... ... ... тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу және ысырап ету ... ... ... ... ... үш жағдай бекітілген:
1 сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ... ... ... ... ала сөз ... ... ... сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ысырап ету
арқылы ... рет ... ... ... ... ... иеленіп алу және ысырап ету
арқылы қызмет бабын пайдаланып талан-таражға салу.
Заң ... ... ... мән- жай ... ... мүлкін
иеленіп және ысырап ету арқылы ... рет ... ... алдымен, бізге “бірнеше рет” түсінігінің өзін анықтап алу қажет. Мәселе
мынада, кейде “бірнеше рет” түсінігін бір ... үш ... кем ... екі ... ... жасау деп түсіну керек, ал екі рет жасауда
“қайталап” ... ... ... ... ... ... кездеседі. Мәселе
шынында да күрделі. Алғашында, егер заң шығарушы “қайталап” деген түсінікті
қолданбаса, онда ол екі ... ... ... ... ... ... тұр ... болады. Алайда, бұл жерде заңды нақтырақ талқылауға сүйенген жөн.
Сондықтан біздің пікірімізше, заң шығарушы “бірнеше рет” деп ... ... ... ету ... ... бір ... ... жасау туралы нұсқап
тұр. Мұндай жағдайда “қайталап” жасау түсінігі “бірнеше рет” түсінігімен
қамтылып кетеді.
Бір емес ... рет ... ... ... ... ... иеленіп
алу және ысырап етудің мазмұны бөтеннің мүлкін екінші рет және одан да көп
рет қол ... ... ... құлшынысының тұрақтанғанының куәсі.
Әрекетті топтастыру үшін ... ... ... үшін ... ма?”- немесе “қылмыстық жауаптылыққа екі немесе одан да көп ... үшін ... ... ... ... ... қатысы жоқ.
Тиісінше, бөтеннің мүлкін бірнеше рет талан-тараж еткені үшін ... ... ... ... ... деректің ғана емес,
қылмысты қайталап жасау дерегі де маңызды. Оның ... егер ... ... ... ... немесе алынып тасталған болса, оның
ешқандай қылмыстық-құқықтық маңызы болмайды және ұрлықты бірнеше рет жасады
ма ... ... ... ... ... Әрине талан-тараж бірнеше рет
жасалған деп ... егер оны ... ... дейін қылмыстық
жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі немесе бірінші қылмысы үшін ... ... ... ... өтіп кетсе.
Талан-тараж бір емес бірнеше жерден алынса да бірнеше рет жасалған ... ... ... ... талан-тараж ету алдыңғы ... ... ... ... ... жасаған иеленіп алу ... ... ... ... ... алу мен ... ету деп
ұқсас қылмыстық әрекеттер арқылы бөтеннің мүлкін кінәлінің бір ... ... ... ... бір ... ... бөтеннің
мүлкін қайтармай заңсыз бірнеше рет алып қоюды айтамыз.
Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ысырап етуде ... ... ... ие ... ... ... мүлікті немесе
құндылықтардың қажетті бөлігін бір тәсіл арқылы талан-тараждау мүмкіндігі
болса ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне
байланысты қылмыстық қорытындысына жету тек бөліп-бөліп алуға мәжбүрлесе).
Алайда, ... ... ... алу және ... ету ... ... ... еткен адамның әрекеті бірмезгілді және ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайлар тергеу,
сот тәжірибесінде кездеседі.
Жалғаспалы ... алу мен ... ету тек ... әрекеттерінің
біртұтастығымен ғана емес ниеттің аяқталатындығымен де ... ... ... және тек осы себепке байланысты талан-тараждың жеке
эпизодтарының ... ... ... ... ... қасақаналықтың анықтылығы өзінің бағыттылығының
формасы жағынан да, мазмұны жағынан да ... ... ... ... ... қылмыс деп танылады, егер ... алу ... ету ... ... ... ... тікелей қасақаналықпен
жасалса (кінәнің нысандарының сәйкес келуі) және ... ... ... ең ... ... жалпы мақсатқа жету жолы деп бағаласа
(қасақаналықтың мазмұнының сәйкес келуі), оларды жүзеге асыру кінәлі ... ... ... ... ... жасау болса ғана танылады.
Сондықтан әрекет ету кезінде талан-тараждың жалғаспалы ... ... ... ... ... ... ... заттың құнына қарай
ғана емес, қылмыс ... ... ... талан-тараждағысы келген барлық
материалдық құндылықтың құнын ... ала ... ... ... ... ... дейін жеткізбеу (кінәлінің еркінен ... ... ... ... оның ... ... ... баға
берілу керек. Дайын өнім сақталған қоймадан ... ... ... ол ... ... ... бір ... ұрлау кезінде ұсталса, ол
адам бөтеннің мүлкін ұрлағандығы үшін емес сәйкесінше бөтеннің ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуы тиіс.
Жалғаспалы қылмысты жалғаспалы қылмыстық әрекеттен ажырату керек,
жалғаспалы ... ... ... ... біртұтас қылмыстық актінің
созылуынан басқа оған бір-бірімен ... ... жеке ... ... ... ... ... мүлкін бір көзден ... ... ... әр ... әр ... ... ниетпен талан-
тараждауды жалғаспалы қылмыс ретінде қарастыруға болмайды. Мұндай тектегі
әрекеттер “бірнеше реттік” ... ... ... ... ... ... керек. Қайталап немесе бірнеше рет талан-тараждау – бұлар
әрқашан жеке қылмыстар, бұлардың ... ... ... да, ... да ... ... талан-таражға салынуы.
Талан-тараждың бірнеше рет ... өзге бір ... ... қана қоймай, басқа осыған ұқсас қылмыс жасауға немесе оқталуға
орындаушының немесе қылмыстың өзге де ... ... ... ... бөтен мүлікті талан-таражға салу бұрын осындай қылмыс ... ... адам ... ... ... ... ережені
қолдану мәселесінің тууы тәжірибеде жиі кездеседі.
Адам ұқсас екі немесе одан да көп қылмысы үшін жауапқа ... ... ... егер ... ... бір ... деп ... деп саралауға болады. Бөтен мүлікті талан-тараж етіп, содан
кейін өзіне сеніп тапсырылған материалдық құндылықты иемденіп ... ... ... ... үшін және ... ... ... үшін жауапқа тартылады. Талданып отырған мәселені өзгеше шешу,
біздің ... ... ... ... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175-181-
баптарында “бірнеше рет” жасалған қылмыс деп осы баптарда, сондай-ақ ... 248, 255, ... ... бір немесе бірнеше қылмыс
үшін сотталған адам танылады делінген.
Өзге сеніп тапсырылған ... ... ... алу немесе ысырап ету
қылмысын саралаушы ... ... ... ... ала сөз байласуы
бойынша талан-тараж етуі танылады.
Бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ысырап ету ... ... ... ... ... сөз ... ( егер онда ... ретінде
кемінде екі адам қатысып олардың әрқайсысының әрекеті салдарымен ... ... ... ... деп ... ... бір ... бұл адамдардың арасында алдын ала қылмыс басталмай ... ... ... ... ... ... болмаса сараланған қылмыс құрамы да
болмайды. Талдықорған облыстық соты қоғамдық ұйымға көп ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапқа К, Т, Б, Р-ді тартты:
К. асхананың ... бола ... көп ... кооперативтік мүлікті
иеленіп алғаны үшін, Т.Б мен Р.К жасаған қылмысқа көмектескені үшін жауапқа
тартылды, бұл көмек олардың К-ның ... ... үшін ... жасауынан көрінеді. Алайда, іс материалдарынан ... ... ... ... ... К-ның жетіспеушіліктерінің
себебін, яғни, оның талан-тараж еткені туралы Т.Б. және Р білмейтін болып
шықты, бұл сөз ... ... ... ... соң ... және ол ... көмегін тигізуге емес жетіспеушілікті – талан-тараж етудің
салдарын жасыруға бағытталған.
Алдын ала ... ... ... уәделеспеген немесе көрінеу қылмысты
жолмен ... ... ... алу ... ... ... көп
қайталанған әрекеттердің әрбір актісі саны жағынан өсіп, бірақ қылмысқа
қатысуды құрамаса, ол өзге ... ... ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік туғызатын
сипатқа ие болады. Бұл әрекеттер обьективті түрде ... ... ... ... ... ... ... сатып алушының көмегіне
сенеді) және бұл деректерді мүлікті талан-тараждаушы да оны жасырушы ... ... ... ... ... осылай бөтен мүлікті өзге біреудің көмегімен талан-тараж етсе,
адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ету ... ... ... бір ғана адам алып өзіне иемденеді.
Мысалы, А. мен Г. мына жағдайларда ... ... ... сөз ... ... ... талан-тараж еткені үшін
сотталады: осы шаруашылықтың жүргізушісі болып істейтін А. егістен бидайды
қоймаға ... ... ... күзетшісі болып қызмет жасайтын А-дан
өзіне бидай әкеліп беруді сұрайды. А. қоймаға апару үшін бір ... ... ... оны Г-ға ... ... ... ... үшін олар алдын-ала
сөз байласу бойынша бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ысырап ... ... ... ... үшін ... ... көмекші және азғырушы қылмыстың орындаушылары
ретінде қатысса, онда олардың әрекеттері Қазақстан ... ... ... ... саралануы керек, яғни, олардың барлығы
адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша бөтеннің мүлкін ... ... ету ... талан-таражға салғаны үшін қылмысты жауапқа
тартылуы тиіс. Ал, керісінше, егер екі ... одан да көп ... ... ... бір ... ... ... жөнінде біле тұрып,
бірақ әрқайсысы жеке-жеке әрекет етсе, олардың әрекеттері адамдар ... ала сөз ... ... ... ... қарастырылмайды.
Бөтеннің мүлкін талан-тараждауда жауапқа тартуды ауырлататын саралаушы
мән-жағдайлардың бірі ретінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... иеленіп алу немесе ысырап ету жатады
(Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176- бабының 2- бөлігінің ... ... ... ... ... кодексі қабылданғанға
дейін Қазақстанның қылмыстық заңдарында қызмет бабын пайдалану арқылы талан-
тараж жасағаны үшін ... ... ... ... ... норма болған. Алайда, мұндай жауаптылық Қазақстанның да ... ... да ... азаматтардың жеке меншігіндегі
емес мемлекеттік және қоғамдық мүлікті талан-таражға салғаны үшін ғана
қарастырған. Өткен жүз ... ... заң ... ... және
социалистік мүлікке қол сұғушылықтардың ішіндегі қоғамға ең қауіптісі
қызмет бабын пайдаланып өзіне ...... ... ... мен ақша ... ... және бөлу ... тапсырылған адамның
жасауы болып табылады деп қарастырылған.
Қызмет ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде болуы ол қылмыстарды өз өкілеттіліктерін
қызмет мүдделеріне ... ... жеке ... пайдакүнемдік мақсаттарында
пайдалану қызметтік тұлғалардың жасауында. Егер аталған белгілер болмаса,
онда ... ... да ... ... ... мүлкін қызмет бабын пайдаланып иеленіп алу
және ысырап ... ... ... ... ... ... Олар төмендегідей міндетті талаптарға жауап бере алу
керек:
біріншіден, мұндай ... яғни ... алу мен ... ... ... сияқты талан-тараждалған мүлік заңды негізде сеніп тапсырылған
болуы тиіс;
екіншіден, сеніп тапсырылған мүлікті талан-тараж ету ... ... ... ... ... пайдалану керек.
Мұндайда адамның қызмет бабы қандай болу керек деген сұрақ ... ... ... ... ... құрамының субьектісі кез-келген
қызмет бабындағы, меншікке байланыссыз кез келген кәсіпорын, мекеме,
ұйымның ... адам бола ... ... ... бойынша қылмыстық істердің материалдарын
зерттеулер мен арнайы әдебиеттерді талдау мынадай ... ... Бұл ... ... ... ... қызмет бабын пайдаланып
иелену немесе ысырап етуде субьектілердің төрт санатын бөліп алуға болады:
1. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 307- ... ... ... лауазымды тұлғалар;
2. лауазымды тұлға болып табылмайтын өзге де мемлекеттік қызметкерлер;
3. Қазақстан ... ... ... 228 ... ... көрсетілген, коммерциялық немесе өзге де ұйымдарды басқару
функциясын атқаратындар;
4. өз қызмет бабын ... ... ... алу ... ... ету ... ... және өзге де ұйымдардың қызметкерлері.
Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 307- бабының ескертуіне
сәйкес, лауазымды тұлғалар деп тұрақты, ... ... ... құзіретіне
байланысты билік өкілінің функцияларын жүзеге асыратын, немесе мемлекеттік
органдарда, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, ... ... ... ... мен ... ... ... ұйымдық - басқару
немесе әкімшілік – шаруашылық қызметтерін орындайтын адамдар танылады.
Тәжірибеде лауазымын пайдаланып Қазақстан ... ... ... ... ... ... құрамының мазмұны мен
бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ысырап ету арқылы талан-таражға салған
лауазымды тұлғалардың қатысу жағдайы ... ... бір ... бар. ... үшін біз мынаны назарға алуымыз керек, лауазымды тұлғаның ... ... ... ... ... және ... ету ... талан-
таражға салу үшін өзінің қызмет бабын пайдалануы бұл жерде ... ... де ... ал ... ... асыра пайдаланып талан-
тараж ету лауазымды қылмыс ретінде сипатталады.
Бірінші ... ... ... өз ... ... ... ... технологиясын бұза отырып өзіне сеніп тапсырылған мүлікті өзіне
иемденіп ... ... ... және қоғамдық қаражатты ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған лауазымды тұлғаның әрекеті бөтеннің мүлкін иеленіп алудың
құрамын көрсетпейді.
Сонымен қатар тәжірибеде бөтеннің мүлкін иеленіп алу және ... ... ... ... ... ... талан-тараж етудің құрамы
болып табылатын ... ... ... ... баға ... жиі
кездеседі. Осылайша, қылмыстық қол ... ... ... обьектілерді (меншік және қызметтік мүддені) шатастырады.
Мысалы, Қазақстан Республикасы Қарағанды облысының ... ... сот ... 2001 жылдың 3-ші сәуірінде Қарағанды қаласы Совет
аудандық сотының ... ... ... ... 307-бабының 1-
бөлігімен сотталған Ч-ның ісі бойынша 2000 жылы 26 ... ... ... ... қаласы прокурорының орынбасарының шағымын қарады.
Ч. коммуналдық мемлекеттік кәсіпорынның Қарағанды қаласының Совет
ауданындағы ... ... ... ... ... ... ... бабын асыра пайдаланғаны үшін жаза тағайындалып сотталды.
Көбінесе ол өз қызмет бабын ... ... ... ... ... ... ... істер жөніндегі сот алқасы өз қызмет бабын пайдаланып жасаған
лауазымды тұлғаның әрекеттерін Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
307- бабының 1- ... ... ... 176- ... 2- ... “в”
тармағымен саралауы керек деп көрсетті, өйткені өзіне сеніп тапсырылған
бөтен мүлікті иеленіп алу және ... ету ... ... бабын пайдаланып
талан-тараж етудің өзі кінәнің қасақаналығымен қамтылған. Ч-ның әрекеттері
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 307- ... 1- ... ... ... кодексінің 176-бабының 2 –бөлігінің “в”
тармағымен қайта сараланды.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176- бабының 2- ... ... ... иеленіп алу мен ысырап етудің субьектілеріне тек қана
лауазымды тұлғалар ғана ... ... ... ... ... және ... ... де жатады.
Сот тәжірибесін талдаудан байқағанымыз, сеніп тапсырылған бөтеннің
мүлкін ... алу және ... ету ... ... ... өз ... тек ... тұлғалар ғана емес, сонымен бірге мемлекеттік және
муниципалдық қызметкерлер және өзге де әр ... ... ... де ... Бұл ... ... ... өзге де
ұйымдардың басшылық қызметіндегілер де жатады. Қазақстан Республикасы
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... де ... басшылық қызметтегілер деп меншік формасына байланыссыз
коммерциялық ұйымдарда тұрақты, уақытша немесе арнайы құзіретіне ... ... ... – шаруашылық міндеттерін атқарушыларды
танимыз.
Мұндай ... ... және ... ... ... органы
болып табылмайтын коммерциялық емес ұйымдардың қызметкерлері де атқара
алады.
Сонымен, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176- ... ... “в” ... қарастырылған қылмыстың субъектісі коммерциялық
және өзгеде ұйымдардағы басқарушы қызметін ... ... ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін иеленіп алу
және ысырап ету арқылы қызмет бабын пайдалана отырып талан-таражға ... ... үшін ... және сот ... әрбір нақты жағдайда
осы адамдар қылмыс жасау үшін өз қызмет ... ... ... ... ... ... Бұл кінәлі адамның қылмысты әрекеттеріне
қатаң түрде нақтыландыратын қылмыстық-құқықтық нормалардың талаптарына
сәйкес баға беруге мүмкіндік береді. 1997 ... ... ... ... ... ... ерекше ауыр жағдайларда ұрлауды, қатаң
жаза тағайындай отырып қарастырады. Мұндай, иеленіп алу және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодексінің 176-бабының 3- бөлігінде қарастырылған. Бөтеннің
мүлкін иеленіп алу және ысырап ету ... ... ... ерекше ауыр
жағдайларына Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі мыналарға нұсқайды:
1. ұйымдасқан топ жасаған;
2. ірі мөлшерде;
3. ұрлық немесе қорқытып ... үшін ... екі ... одан да көп ... адамның жасауы;
4. мемлекеттік қызметтер атқаруға уәкілетті адам не оған ... егер ... ... ... ... пайдаланумен қатар жасауы.
Аталған ерекше ауыр жағдайлардың ішіндегі ең күрделісі және нақтылауды
талап ететіні бөтеннің ... ... алу және ... ету ... ... ... болып табылады. Бұл түсінік
(“ұйымдасқан топ”) “адамдар ... ... сөз ... деген
түсінікпен ұқсас. Алайда, бұлар өте сәйкес келетін ұғымдар емес. Ұйымдасқан
топ адамдардың алдын ала сөз ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін талан-тараждауға қатысудың) ауырлау нысаны. Мұны
әсте ... ... ... Заң шығарушы да осы ... ... ... осы тұрғыдағы көзқараста болады. Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Соты ... 1996 ... 25 ... ... ұрлауды саралаудың кейбір мәселелері” деген қаулысында,“ұйымдасқан
топ деп алдын ала қылмыстар тобын жасау үшін қасақана ... екі ... да көп ... ... ... топ ... деп түсіндіріледі.
Алайда, ұйымдасқан топ (Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176-
бабының 3- бөлігі “1” тармағы) ... ... емес бір ғана ... үшін ... ... Сондықтан да жаңа Қылмыстық кодекске
сәйкес ұйымдасқан топ алдын ала сөз байласқан адамдар тобынан ... ... ғана ... ... Қылмыстық кодексінің 175-бабының 3-бөлігінің
тармақтарына ұқсас, Қылмыстық кодекстің 176-бабының 3-бөлігінің ... ... алу мен ... ... аса ... тағы бір ... ... ірі мөлшердегі талан-таражға салу ... ... ... ірі ... ... мен ... ету деп қылмыс ... ... ... ... заңнамасында белгіленген айлық
есептік көрсеткішті бес жүзден асып түсетін мүліктің құны мен ... ... ... орай ... Республикасы Жоғарғы Соты өзінің
2003 жылғы 11 шілдедегі “ Бөтеннің ... ... ... ... ... сот ... туралы” №8 қаулысында, “ірі ... ... деп ... ... кезінде Қазақстан Республикасының заңнамасымен
белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін ... мен ... ... танылады делінген. Егер кінәлі адамның пиғылы
ірі мөлшердегі мүлікті иеленіп алуға бағытталған, алайда өзіне ... мән- ... ... ... ... ... ... әрекет нақты
ұрланған мөлшеріне қарамастан ірі мөлшердегі талан-тараж ... ... ... тиіс ... ... адам ... мүлкін заңсыз бір
емес, бірнеше рет иемденсе, өздігінен туындаған әрбір эпизод бойынша кінәлі
адамның бөтеннің мүлкін заңсыз ... алып қою ... ... ... ... онда ... ... мүліктің құнын жиынтықтап
қосуға жол ... ... заты ... мүліктің құнын анықтау кезінде
оны меншік иесінің мемлекеттік бөлшек, нарықтық немесе комиссиялық бағамен
сатып ... ... алу ... ... көрсетілмеген және заңсыз иемденген
мүліктің құны бойынша дау туындаған жағдайда, мүліктің құны сарапшылар
қорытындысының негізінде ... ... ... ... ... ... ... толтыру сот шешім қабылдаған ... ... ... Қылмыстық кодексінің 176-бабының 3 бөлігінің
“3”тармағына талдау жасайық.
Иеленіп алу мен ... ... аса ... тағы бір түрі - ... қорқытып алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет ... ... ... ... ... ... ... мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне ... ... ... ... ... айыптының басқа адамдардың пайдасына
заңсыз ... алып қою және ... ... танылады.
Қазақсан Республикасының Жоғары Соты өзінің 2003 жылғы 11 шілдедегі
“Бөтеннің мүлкін заңсыз иемдену ... ... ... сот ... ” №8 қаулысында “ Егер адам бұрын немесе қорқытып алғаны үшін екі
және одан да көп рет ... ... және ... ... ... ... және алынбаған болса, кінәлі адамдардың әрекеттері
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175,176, 177, 178-баптарының
3-бөлігінің “ в ... және ... ... 179-бабы 3-бөлігінің “г”
тармағы бойынша дәрежеленуі тиіс”-деп көрсетілген. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... үшін бұрын
сотталған адам деп осы Кодекстің 175-181, 248, 255, 260- ... бір ... ... ... үшін ... адам ... ... алдын ала сөз байласуы бойынша, бірнеше рет, ұйымдасқан
топ, ірі ... ... ... ... алушылық үшін бұрын немесе одан
көп рет сотталған адам жасаған саралаушы нышандардың мағынасы ... ... ... 175 –бабын талдағанда ашылған. Олар
иеленіп алу мен ... ... де ... ... ... 2003 ... 25 қыркүйектегі № 484-// Заңымен
енгізілген өзгертулер мен толықтыруға байланысты, Қылмыстық кодекстің 176-
бабының 3-бөлігінің “4” ... ... Бұл ... жаңадан
қосылғандығы орынды және тереңнен ... ... ... ... атқаруға уәкілетті адам не оған теңестірілген
адам, егер оларды өзінің ... ... ... қатар жасауы - бұл
бөтеннің мүлкін иеленіп алу мен ... ету ... ... салу ... бабын пайдакүнемдік ниетпен теріс пайдалану сыбайлас жемқорлық
қылмыс танылады. Қазақстан ... ... ... ... ескертуге байланысты қызметінің түріне байланысты былай
топтастырған:
1. Мемлекеттік қызметтер атқаруға уәкілетті ... ... ... пен ... ... судьялар және Қазақстан
Республикасының мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қызмет атқаруға уәкілетті адамдарға:
1) жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... заңда белгіленген тәртіппен ... ... ... Республикасының Парламенті мен мәслихаттардың
депутаттығына, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ретінде тіркелген азаматтар;
3) жергілікті өзін-өзі басқару органдарында тұрақты немесе уақытша
жұмыс істейтін, ... ... ... ... ... ақы ... қызметшілер;
4) мемлекттік ұйымдарда және жарғылық капиталында мемлекеттің ... отыз бес ... ... ... ... қызметтерін атқаратын
адамдар теңестіріледі.
3.Тұрақты, уақытша немесе арнаулы өкілеттік бойынша өкіметтің ... ... ... не ... органдарда, жергілікті өзін-өзі
басқару органдарында , Қазақстан Республикасының басқа да ... ... ... ұйымдастырушылық -әкімшілік немесе әкімшілік
шаруашылық қызметтерді орындаушы адамдар ... ... деп ... ... ... және ... органдардың өкілеттіктерін
тікелей орындау үшін Қазақстан Республикасының Конституциясында, өзгеде
заңдарында белгіленген ... ... ... сол сияқты
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... саяси лауазымдарын атқаратын адамдар жауапты
мемлекеттік лауазым атқаратын адамдар деп ... ... ... топ ... иеленіп алу мен ысырап етуді ... ... ... ... ... ... ... атқаруға уәкілетті адам не оған теңестірілген
адам, егер ... ... ... ... ... ... жасауын
саралаңыз?
14. 2009 ж. Меншікке қарсы қылмыстарға жасалған ... мен ... ... Е.И, ... А. ... ... с уклонением от уплаты
налогов. Алматы, 2001, 40 с.
2.Каиржанов Е.И, Исимов С.А. Борьба с ... ... на ... ... 2001, 68 с.
3. Чинхоев Ш.И. Квалификация хищений государственного и обществен-ного
имущества в особо крупных размерах. ... 1983, 119 ... ... Е. ... правовой борьбы с вымогательством /Под ... ... ... 1997, 201 ... Е.И., Накипов Б.Н. Рецидивная преступность: ... ... ... 1996, 125 ... ... акты и справочные материалы: Преступления против
собственности //Ответ. Г.Т. ... ... 1997, 73 ... А.А. ... против собственности граждан. Алматы, 1980,
81 с.
4 Сеніп ... ... ... иеленіп алу мен ысырап ету
арқылы талан- таражға салуға жаза ... ... ... ... ... салу үшін жаза ... ... саралау - мемлекеттің жаза мәселесін қолдану саласындағы
қызметінің дұрыс жүзеге асырылуының ... ... ... ... ... 19-бабының 3 – тармағында көрсетілгендей, қасақана
немесе ... ... ... адам ғана ... ... деп танылады.
Қылмыстық заңның осы нормасының өзі адамды қылмыстық жауапқа тарту ... ... деп тану үшін оның ... іс- әрекетінде белгілі бір
қылмыс құрамының белгілері болуы керек ... және ... ... қылмыс құрамының барлық белгілері бар іс-әрекетті істеу
қылмыстық ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 3-бабында көрсетілген. Осыған ... ... ... ... істер жүргізу кодексінің
көптеген нормаларында да ... рет ... ... ... жоқ ... жауапқа және жазаға тартылмайды.
Адамды ... ... ... оның ... ... ... немесе
бірнеше қылмыс құрамының белгілері бар болған жағдайда ғана ... ... ... және ... қатысты біршама авторлар өз
пікірлерін ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы бойынша ауқымды қарастырған профессор
А.Н. Ағыбаев және А.Ш. Маликова. Қылмысты дұрыс ...... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді. Ал, қылмысты дұрыс сараламаудың өзі қылмыстық құқықтың алдына
қойған ... бірі ... іс - ... ... әділ жаза
тағайындау қағидасына қайшы ... ... ... ... ... ... заңға байланысты қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
-құқықтық нормаға сәйкес құқықтық баға ... ... ... ... анықтау, қоғамға зиянды ... ... ... ... ... ... жіктеу, оның қоғамға
қауіптілігінің дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... алу, сонымен қатар қылмыстық
жауаптылық ... ... ... саралау ретінде көрініс
табады делінген.
А.Ш. Маликованың ойынша, қылмысты дұрыс саралау ... ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамымен
қамтылуын атайды. Қылмысты саралауда іс-әрекеттің ... ... ... ... оның ... ... сай
келетіндігін дәлме-дәл көрсету ... Егер ... ... ... құрамы болса, онда оның іс-әрекеті бірнеше баптар
немесе баптардың бірнеше ... ... ... сараланады.
Қандай түрде болса да ... ... ... ол ... ... қарсы күрес жүргізетін ... ... ... ... ... Мұндай құбылысқа жол ... ... ... ... қолданып, істің мән-жайын терең ... ... ... ... саралау қажет, сондай-ақ қылмысты қылмыс
еместіліктен немесе ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекетімізде бір де ... егер оның ... ... ... құрамы жоқ болса,
қылмыстық ... ... ... ... тиіс ... қылмыстық заңды дұрыс қолданып, істің мән – жайын терең зерттей
білу, жасалған ... ... ... ... деп ... ... жаңа Қылмыстық кодексі (1997ж) қарастырылып
отырған қылмыс үшін жаза ... ... ... ... ... ... 1-бөлігі “Жаза - соттың үкімі бойынша тағайындалатын
мемлекеттік ... ... ... табылады. Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп
танылған адамға ғана қолданылады” деп ... ... жаза ... ... ... жүргізу құралдарының бірі ретінде ... ... ... күрес жүргізуде әр түрлі ... ... ... шаралардың барлық түрін кеңінен қолданады,
сөйтіп қылмыстан сақтандыру мәселелеріне ерекше көңіл бөледі. Сондықтан да
қылмыстық шара мемлекеттік ... ... ... тек ... заңда
көрсетілген жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... 2-бөлігінде жазаның мақсаты-әлеуметтік
әділеттілкті қалпына келтіру, сондай-ақ соталған адамды ... ... ... да, ... ... да жаңа ... жасауынан
алдын ала сақтандыру екендігі айтылған.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру дегеніміз - қылмыс ... ... жаза ... істелген қылмыстың қоғамға қауіптілігі,
келтірілген зиян мөлшері, жаза ... ... ... ... ... ерекшеліктері ескеріле отырып, қылмысына сай ... ... ... болып табылады. Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің
176 - бабының 1- бөлігінде жазаның бес түрі ... екі ... бес жүз ... есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе
сотталған адамның екі айдан бес айға дейінгі кезеңдегі жалақысының немесе
өзге табысының ... ... ... жүз ... жүз ... ... дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға
тартуға;
3. екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына;
4. алты айға ... ... ... үш ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады.
Енді осы жазаның жекелеген ... ... ... көрейік.
Қылмыстық заңның өзінде барлық ... үшін ... ... ... ... қоданудың шарты, шегі және тәртібі белгіленген. Мұның
өзі республика аумағында қылмысқа қарсы күрес саласында біркелкі ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 40-бабы
бойынша: айыппұл осы кодексте ... ... ... ... ... ... сәтіне қолданылып жүрген айлық есептік көрсеткіштің белгілі
бір мөлшеріне сәйкес келетін мөлшерде не ... ... ... ол ... ... сәтіне белгілі бір кезең ішіндегі өзге де
табысының ... ... ақша ... алу ... 1-бөлігі).
Айыппұл негізгі немесе қосымша жаза ретінде тек қана ... ... және ... ... ғана ... және Қазақстан Республикасының
заңдарымен белгіленген ... ... ... ... ... ... ... немесе сотталған адамның жалақысының немесе екі ... ... ... ... өзге де ... ... тағайындалады.
Айыппұлдың мөлшерін жасалған қылмыстың ... мен ... ... ... ескере отырып сот белгілейді. Қоғамдық жұмыстар
сотталған ... ... ... ... бос ... ... ... жұмыстарды орындауынан тұрады, олардың түрлерін ... ... ... ... ... ... органдары белгілейді.
Жазаның бұл түрі негізгі жаза ретінде санкцияларда тікелей көрсетілген
жағдайларда қолданылады. ҚР ҚК 45, 46 және ... ... ... егер ... адам ... ... орындаудан
жалтарған ретте бас бостандығын шектеумен, ... ... ... ... ... ауыстырылады. ҚК 43-бабына сәйкес түзеу жұмыстары
сотталған ... ... ... ... ... үкімде көрсетілген
оның ай сайынғы табысының бір ... ... ... ... ... ... бір түрі болып табылады. ҚК ... ... ... ... - сотталған адамды қатаң оқшаулау жағдайында ұстау
болып ... Бас ... ... ... (48-бап) - сотталған
адамды сот ... ... ... ... оқшаулап, оны арнайы
белгіленген ... ... ... сот ... иеленіп алу немесе ысырап етушілік жасаған
жағдайда тағайындай алатын санкциялардың тізімі қылмыстық жазаның әртүрлі
дәрежесін қамтиды. ... ... 1997 ... 16 ... Республикасының Қылмыстық Кодексін күшіне енгізу туралы” заңына
сәйкес қамауға алу сияқты қылмыстық жаза әлі әрекет ету ... ... ... ... ... жеке ... ... және жасалған қылмыстың
ауырлығына және тағы ... ... ... жаза ... және ... ... ... алу мен ... ... ... ... ... ... ... 176- бабының 2- бөлігі) жасағаны үшін
сот келесідей балама жаза тағайындауы ... бес ... бір мың ... ...... ... ... немесе
сотталған адамның бес айдан бір жылға дейінгі ... ... өзге ... ... ... ... төрт ... дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге;
3. мүлкін тәркілеп немесе онсыз ... бір ... ... ... бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра
отырып, екі жылдан алты жылға ... ... бас ... ... ... ... ... сияқты қылмыстық жаза әлі күшіне енбегенін
есепке ала отырып соттың ... ... екі ... ... таңдауға
мүмкіндігі бар.
Ерекше сараланушы мән-жайлар бойынша бөтеннің мүлкін иеленіп алу ... ету ... ... ... үшін (Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодексінің 176-бабының 3-бөлігі) заң шығарушы мүлкін тәркілеп
және үш ... ... ... ... бір ... атқару немесе
белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып, бес жылдан он жылға
дейінгі ... бас ... ... ... қарастырған.
Өзге мемлекеттердің заң шығару тәжірибесін зерттеу ... ... ССР ... ... ... ішінде, кейбір мемлекеттер
бөтен мүлікті иеленіп алғаны және ысырап еткені үшін қылмыстық ... ... ... тұлғаның бөтеннің мүлкін иеленіп алу
және ысырап ету жолымен талан-таражға ... үшін ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 179-бабында,
Эстония Республикасы Қылмыстық кодексінің 141- бабында. ... ... ... ... ... ... ... нысанына байланыссыз қорғау
теңдігі қағидасына қайшы келеді.
Тәжірибеде туындап жатқан тағы бір маңызды ... бірі – ірі ... ... ... алу мен ... ету ... ... үшін жауаптылық мәселесі.
Кейбір зерттеушілер бөтеннің мүлкін талан-тараждаудағы келтірілген
зиянның мөлшеріне қарай жауаптылықты әрі ... ... ... ... алға ... ... ... жалпы алғанда бұл ұсыныстар
орынды. Қазіргі жағдайларда сәйкес қылмыстық-құқықтық нормаларда бөтеннің
мүлкін аса ірі мөлшерде ... алуы мен ... ... үшін ... ... бар. ... ... салынған бөтен мүліктің
мөлшері Қазақстан Республикасының ... ... 175 - ... көрсетілген мөлшерден (500 айлық есептік көрсеткіш) асып кететін
жағдайлар кездесетіні сирек емес. Бөтеннің ... ... алу ... ... ... ... ... талан-тараж ету ірі ... ... ... қауіптілігі өте жоғары.
Бұдан шығаратынымыз, бөтеннің мүлкін ерекше елеулі ірі ... ... ету ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексіне енгізілуі тиіс.
Көрші мемлекеттердің заңдарын талдағанымызда, ТМД ... ... ... аса ірі ... талан-тараж ету ерекше
сараланушы белгі ретінде ... ... ... (Қылмыстық
кодексінің 164, 167, 168, 169- баптарының) және ... ... 185, 186, 187, 199, ... ... кодексінде
қарастырылған.
Бұл ұсынысты есепке алу айлық есептік көрсеткішті екі мың есе ... ... ... аса ірі ... ... ету үшін ... күшейтуге мүмкіндік берер еді, яғни айлық есептік көрсеткіштен
екі мың рет асатын талан-тараж Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... қорытындымыз, біздің ойымызша, бөтеннің мүлкін иеленіп
алу және ысырап ету арқылы аса ірі ... ... ... немесе
ұйымдасқан топтың талан-тараждағаны үшін жеті ... он бес ... ... бас ... ... және міндетті түрде мүлкін тәркілеу
түріндегі қылмыстық жаза тағайындалған жөн.
Бақылау сұрақтары:
1. ... ... ... ... ... ... ... Иеленіп алу мен ысырап ету үшін жауаптылықтың негіздерін атаңыз?
4. Саралаушы белгілерді атаңыз?
5. Иеленіп алу мен ... ... ... жаза ... ... ... И.М., Минская В.С., Орешкина Т.Ю. Уголовная ответственность за
кражу личного имущества с ... в ... М, 1986, Они ... ... за кражу социалистического ... ... в ... или иное ... М, 1988.
2. Щербо А.Д. Уголовная ответственность за хищения. М, 1989, 44 с.
3.Скворцов К.Ф., Танасевич В.Г. ... ... с ... ... ... борьбы с преступностью. Вып.7. М,
1968, 97 с.
4.Қазақстан Республикасынын, Қылмыстық ... (1997 ж. 16 ... ... ... 2008.- 141 ... Е.О. ... ... (жалпы бөлім). Оқулық. Алматы: ҚР
Құқықтық сараптама және халықаралық ғылыми зерттеулер орталығы, 2009.- ... Ү. ... ... ... ... – Алматы:2007 ж-115 б
Мүлікті талан-таражға салуға байланысты есептер жинағы
1 тапсырма
Бессаков электроцехтағы жұмысынан 6700 ... ... 10 метр ... ... ... ... ... Ол өзінің осы әрекеттерімен
электроқоздырғышты қалыпсыз жағдайда әкеледі.
Бессаков аудандық соттың шешімі бойынша ҚР. ҚК ... 1б. ... 1. ... ... ... ... ... беріңіздер.
2 тапсырма
Семин Сидорованың сөмкесінен төлқұжат және 3500 ... ... ... ... құжатты ұрлайды да, ... ... ... яғни почталық бөлімінің кассасы арқылы, осы қаражатты алып,
өзінің ... ... ... ... ... тапсырма
Сәбитов пен Тұрсынов «Водоканал» мекемесінің кассирі Ахметовты банк
бөлімшесінен шығып келе ... ... одан 200 000 ... ... Ол ... ... бас тартқан соң, Сәбитов пен Тұрсынов жақын
маңда ... ... ... күштеп апарып сөмкесін тексереді. Бірақ осы
уақытта оларды полицейлер байқап ... , ... ала ... ... ... әрекеттерін ҚР. ҚК 177б.
сәйкестендіріп саралады.
Егер де Сәбитов пен Тұрсынов Ахметовтың денсаулығына зиян ... түрі ... ме ... ... 177 бабында көрсетілген қылмыстардың объективтік жағының
белгілеріне талдау жасаңыз және ... ... ... ... ... ... топ ... Селезнев, Архипов, Болдыров орманда сөнбеген
отты қалдырып кетеді. Соның салдарынан өрт ... ... 20га ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тартылады ма?
Егер де сөнбеген оттан орман жанбағанда сұрақтың ... ... ... тапсырма
Есімов пен Сұлтанов тиым салынған әдістермен балық шаруашылығының
тауар өндіру аумағынан 500 келі балық аулайды.
Осы ... ... ... ... олар ... су ... ... аулағанда онда олардың әрекетін
саралау өзгерер ме еді?
6 тапсырма
Қуатов өзінің әйелі мен ... ... ... ... кек алу мақсатымен Есетовтің үйіне өрт қояды. Өрт ... ... ... құрылыспен бірге сақтандыру құны 500 000 теңге
көлеміндегі мүлкі ... ... ... ... ... де өрт адам ... ... соқса, әрекетті саралау өзгерер
ме еді?
7 тапсырма
Латин театрдың киім шешетін жерінің еденінен ... ... ... ... ... ... кітапшасының ішінен «Романс» маркалы алтын
сағаттың жөндеуге берілгендігін растайтын тапсырыс түбіртегін тауып алып,
70 000 ... ... ... ... тиісті түбіртек бойынша алады.
Латиннің әрекеті қалай сараланады?
8 тапсырма
Борисов Михайловтың ұсынысымен 2700 АҚШ долларына ... ... ... ... ... 4 күн өтісімен Михайловтың Борисовқа
ұрланған автокөлікті сатқаны мәлім болып, оның ... 5800 АҚШ ... ... ... жауапкершілікке тартылады ма?
9 тапсырма
Қабанов пен Ходыров КАМАЗ ... ... ... ... ... ... ... қойып, Қанаевтың меншігіндегі атты айдап
әкеліп артады. Сол ... ... ... жүгіре шығып мылтықтан оқ
атады. Қылмыскерлер қорқып, автокөлік пен ... ... ... ұсталады.
Іс барысында мынадай сұрақтар туындайды: ұрлық аяқталған ба, жоқ па?
Аудандық сот ҚР. КК 175б., 2б. ... ... ... және 24 ... ... ... емес деп ... сұрақты қалай шешуге болатын еді, егер ұрланған мүлікті мекеменің
күзетілетін аумағында жасырып қойып, айыпты бақылап-өткізу ... ... ... мен Константин Соловьевтар мас күйінде велосипедпен кетіп
бара ... 4 ... ... ... ... ішіндегі 1
азаматтан велосипедін беруді талап етті. Талапты орындаудан бас тартқан
Дятьковты басынан ... ... ... ... ... Сонда Соловъевтің
екеуі де жәбірленушіні бас сала ұрып, Виктор кірпішпен арқасы мен ... ұялы ... алып ... ... ... оқиға болған
жерден қашып ... ... ... бойынша жәбірленуші
денсаулығының ... ... ... ... ... жарақат алады.
Бастапқыда айыпталушылардың әрекеттерін сот ... ... 2-ші ... сот ... қатысушылардың біреуіның
әрекетінде эксцесс бар және ол ұялы телефонды ... ... ... ... ... ... ... яғни, велосипедті бер деп
талап ету мен жәбірленушіні ұру қасақана бұзақылықпен шектеледі деп шешті.
Іс ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін
ұрлаудың міндетті белгісі болып табылатын иелену үшін емес, ... ... үшін ... ... болған.
Ұрып-соғу кезінде жәбірленушінің қалтасынан жерге түсіп қалған ұялы
телефонды Виктор ұрып-соғудың құралы ретінде қолдану үшін ... ... ... ... ... оны ... кету ниеті болмаған.
Тонау мен қарақшылықтың айырмашылығын анықтаңдар. Соловьев Виктор мен
Константиннің әрекеттеріне қылмыстық құқықтық баға беріңдер.
11 ... пен ... ... ... ... алып, жәбірленуші Шоринмен
танысады да оның үйіне барып ішеді. Ішу кезінде жәбірленушіден шарапқа ақша
қосуын ... ... ... Шорин ақша жоқ деп жауап береді. Қасымов
Шориннің ... ... ... үстіндегі шанышқыны алып оның көкірегіне
ұрып және жұдырықпен бетіне бірнеше рет ... ... ... Қасымов пен
Қуандыков жәбірленушінің көзінше 5000 теңгеге бағаланатын заттарды ... ... ... ... мүлкін ұрлаудың қай түрінің
белгілері бар?
Жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті күштеудің құрамына талдау
жасаңыз?
Айыпталушылардың әрекетінде қылмыстық жағдайды ауырлататын ... ма, бар ... ... ... ... пен Жуков Филатовқа шабуылдап, басына және кеудесіне
жұдырықпен ... ... мен ... ... жеңіл зиян келтіре отырып
тартып алады. Алдын-ала тергеу органдары қарақшылық ... ... үшін ... кінәлі деп тапты. Алайда аудандық сот жәбірленушінің
денсаулығына аса ауыр зиян тимегендіктен олар тек ҚК 177б., 2б. ... ... ... деп ... ... ҚК ... ... айтылған қауіптің өмірге
ғана емес, денсаулыққа да қатысты екендігі көрсетліген ... ... ... ... мекемесінде жазасын өтеп жатқан Григорьев өзінде бар ... ... оған ... ... ... ... тірі
екендігін және осы түзеу мекемесінде жазасын өтеп ... ... ... Осы ... ... ... кетті» деген адамға бермекші
болып өз атына 10 000 теңге ... ақша ... ... да ... ... саралаңыз.
14 тапсырма
Конюхов деген біреу Ключевое ауылына келіп, өзін «энергосбыттың
агентімін» деп ... ... ... ... ... ... сатып алуды ұсынады. Тез арада сатып ... деп ... ... ... ... ... де желі 20 000 ... сатылады.
Келесі күні алынған «рұқсаттың» негізінде Загинков ұзындығы үш жарым
шақырымға созылған телефон ... 54 ... ... ... мен ... ... әкеп ... «сатып алушының» әрекетіне
құқықтық баға беріңіздер.
15 тапсырма
Костик өзіне формалы киім мен шекаралық ... ... ... сатып
алып, әртүрлі елді мекендерде барып өзін майор деп таныстырады.
Костик қылмыстық жауапкершілікке тартылады ма?
16 тапсырма
Сидорова өзінің ағайынын Алматы ... ... ... ... Оған қаладағы үй басқармасының бірінде техник болып ... ... ... берді. К. бұл жұмысты 30 000 ... ... ... Ол ... алып тіркеу құжаттарын рәсімдеудің орнына, төлқұжатқа
жалған ... ... бере ... К. ... ... лауазымды адамға пара
беремін деп уәде берген жоқ ... ... да ... Ал, С. ... К-ні азаматтарды тіркеу құқығы бар лауазымды адамға пара беруге
арандатпады.
К-ң әрекетін қалай саралайды?
Егерде К. өзінің ... ... ... ... ... ... бар лауазымды тұлғаға ақшаны беруге уәде берсе, сондай-ақ ... ... ... оның ... саралау өзгерер ме еді?
17 тапсырма
Автожөндеу заводы директорының ... С. пара ... ... ... ... Д. пара ... үшін ... Сонымен қатар екі
айыпталушы төменде көрсетілген жағдайға сәйкес ... ... ... ... 176 б. ... сай, ... ... үшін де сотталды.
С. және Д. алдын-ала ... сай, С. ... ... ... заводтан алып береді, оның ... Д. С-ны ... ... оған ... төлеуге келіседі.
Үкім жоғарғы сот инстанциясына шағымдалып, Д-ның қорғаушылары ... беру мен ... ... ... ... сотталуын негізсіз деп
тауып, оның бұл әрекетін өзі үшін ... ... ... үшін ... ... Д-ның әрекетін қызмет жағдайын теріс мақсатқа ... ... ... ... ... жағдайлар негізді ме? Егер негізді
болса онда оны дәйекті түрде теріске ... ... ... ... ... ... ... істеп
жүрген кезде П. құрылыс ... аса қат ... ... ... ... етіп ... үшін ... бастығы Б-дан жүйелі түрде пара алған деп айыпталды. Барлығы
П. Б-дан мемлекеттік қаржы есебінен 150 000тг. ... ... ... әрекетті сот ҚК. 311б. сәйкес саралады?
19 тапсырма
С. мен К. әрі қарай ұрлау мақсатымен ОТК ... 50 ... ... ... ... ... ... қойған. Оның әрекеттері байқалып
қалып подшипниктер алынып қойылады.
Олардың әрекеттері қай сатыда үзіліп қалды?
20 тапсырма
Камалов ... ... ... ... ( ... ... оқталмаған)
көпір астынан атып шығып Барнаковты өлтіретін деп қорқытып, одан ... ... ... ... ... 30 000 ... айлығы бар болған
еді Ұрлаған заттарын көпір астына ... тағы екі ... ... олар ... көрсетіп ұстап алып, полицияға жеткізді.
Камаловтың жасаған қылмысында ... ... ... жасалуының
белгілері бар ма? Қарақшылықтың аяқталу кезеңін анықтаңдар.
21 тапсырма
Жасөспірімдер Зверков (13 жас) Климов (16 жас) ... ... ... (19 жас) ... жарататын ақша табу үшін адамдарды ... ... ... ... ... ... бара ... азаматты шылым
тұтатуға тоқтатады, осы кезде Кувыкин мен Зверков аяғынан теуіп ... ... олар ... ... төрт азаматты тонайды.
Кінәлілердің әрекетінде қылмыстың қандай құрамы орын алған?
Қарақшылық пен ... ... ... ... ... ... ... «Обувь» дүкенінің ішінде адамдардың ... ... ... ... ... ... ... бағалы заттарды Михайловтың шығарып жатқанын көрген Османов
Михайловтан қорыққанынан назар аудармағансиды ... ... ... ... мен ... ... ... істедім деп ойлайды.
Басқа біреудің мүлкін жасырын түрде ұрлаудың түсінігін анықтандар?
Бұл сұрақты шешуде қандай ... ... ... ... ... отырған Зияддинова, үй иесінің ас бөлмесіне шығып
кеткенін пайдаланып, сөмкесінен 30 000 ... ақша ... ... ... ... мән-жайды жоққа шығармай бірақ бұл ақшаны Белекованың
сақтауға берілген заттарды қайтарып бермегені үшін алғанын айтты. ... да ... бір ... ... заттары өзінде болғанын алайда
бұл заттарды Зияддинованың анасына бергенін мәлімдеді. Бірақ та ... ... ... ... ... ... дәлелдемелер
бекітілмеді.
Зияддинова жауапкершілікке тартылады ма?
Белекованың заттарды қайтарып бергендігі ... ... ... ... ... тапсырма
Русаков Оңтүстік Қазақстан облысының жекелеген тұрғындарына жіберетін
орны көрсетіліп, ақша талап еткен домалақ ... ... ... ... ... ... деп ... төндіреді. Кейіннен бұл
қауіп орындалады.
Кінәлі қандай қылмыс жасады, оны талдаңыз.
25 тапсырма
Гаврилова ... ... жол ... ... ... ... алып қашып кеткен. Бір күні вокзалға Гаврилова
шүберек ... ... ... Ол ... ... ... ... жолаушы
Оськинамен танысып, кассадағы кезегін біліп келмекші болып, одан ... ... ... Ол ... ... ... да сол ... өтініш
жасайды. Оськина кезек жайын білуге кеткенде Гаврилова өзінің шүберек ... ... ... ... алып ... ... жасалған іс-әрекет қандай қылмысқа жатады және оның
белгілерін сипаттаңыз. Бұл жерде қылмыстың бірнеше ... ... бар ... ... ... ... ... ашыңыз.
26 тапсырма
Кастоев түнде адамдар жоқ жерде Шмелевке бас салып ... оның ... ... ... құлақшынын жұлып алады. ... ... ... ... қандай жолмен алғанын айтып, одан
құлақшынды сату ... ... ... ... ... ... келіп, оны 6000 теңгеге сатады. Пәтерден шығарда Кастаев ішінде
1000 ... ... ... бар үй ... ... ... ... жауапкершілігі туралы сұрақты шешіңдер.
27 тапсырма
Беспаев пен Жұманов ... ... ... жолында аяқ киім
сатылатын контейнердің есігін белдеу ... ... 360 000 ... 60 пар әйел ... ұрлайды. Сол түні ұрланған етіктермен
Митрохинаның пәтеріне келеді де, одан етіктерді ... ... ... ... 260 000 ... ... 200 000 ... Беспаевқа береді
де, қалғанын өзіне қалдырады.
Беспаев, Жұманов және Митрохинаның әрекеттерін саралаңдар.
Егерде ... ... ... ... ұрланған заттарды
сатуға уәде бергенде әрекетті саралау өзгерер ме еді?
28 тапсырма
Лесков анықтау ... ... ... ... ... ... жасаған азаматтардан айыппұл түрінде ақша алып өз қажетіне
жаратқан. Өз әрекетін заңды етіп көрсету үшін ... салу ... ... ... Шын ... жоғарыдағы азаматтарға айыппұл салынған
болатын, ал бірақ Лесков бұл ақшаны иемденіп кетті. Сот Лесковтың ... ... ... ... ... ... саралады ма?
29 тапсырма
Койлыбаев көршілердің пәтерінде кішкентай балаларының ғана ... үйге ... ... үйде ... ... ... алтын сағатты
алып кетіп қалады.
Ұрлау әдісін анықтандар және оны сараланыздар?
30 тапсырма
Құбаров пен Зайцев теміржол вокзалында мас күйдегі ... ... ... ... Осыдан соң Козловты көшеге итеріп шығарып жіберіп,
қашып кетеді.
Құбаров пен Зайцевтың әрекетін қалай ... ... ... ... ... ... әсер ете ... сұрақтары
§ Ұрлықтың сараланған құрамы
A) алдын ала сөз ... ... ... тобымен
B) бірнеше рет
C) тұрғын үйге заңсыз кірумен ұштасқан
D) қызметтік ... ... ... ... ... ұштасқан
E) & жоғарыда көрсетілген құрамдардың барлығы
§ Кіші көлемдегі талан-таражға салу үшін ... ... ... ма
A) жоқ
B) азаматтық жауаптылық басталады
C) тәртіптік жауаптылық басталады
D) & әкімшілік ... ... ... ... ... Тонау кезіндегі күш көрсетудің түсінігі
A) ұрып соғу
B) жәбірленушіні байлап тастау
C) & ... ... мен ... ... кез-келген күш көрсету
D) адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті кез-келген күш көрсету
E) денсаулыққа жеңіл зиян келтіру
§ Қарақшылықтың құрамы ... ... ... ... аяқталған кезде
B) бөтеннің мүлкін басып алған кезде
C) бөтеннің мүлкін ұстап тұрған кезде
D) & ... салу ... ... ... кезде
E) қоғамға қауіпті салдар басталған кезде
§ Алаяқтық үшін көп қолданатын әдіс
A) & ... және ... ... ... ... жай ғана ... ... сенімге қиянат жасау әдісі
D) жасырын әдіс
E) кез-келген әдіс
§ Қорқытып талап ету және ... ... ... ... ... ... жасау құралы бойынша
B) қол сұғушылықтың заты бойынша
C) & күш ... ... ... ... ... ... барлық көрсетілген
§ ҚР ҚК 185 бабында (көлік құралдарын айдап кету) ... ... ... & ... ... құралын талан-таражға салу ... ... ... ... ... ... мақсатында иелену
C) талан-таражға салу мақсатымен иелену
D) ірі зиянды келтіру арқылы иелену
E) адамдардың ... ҚР ҚК 187 ... ... ... ... ... ... жою) көзделген
қылмыс құрамы
A) формальді қылмыс құрамы
B) келте қылмыс құрамы
C) & материалды қылмыс құрамы
D) ... ... ... аса ... ... ... ҚР ҚК 188 ... (бөтеннің мүлкін абайсызда бүлдіру немес жою)
көзделген қылмыс құрамы
A) формальді қылмыс құрамы
B) келте ... ... & ... қылмыс құрамы
D) формальді-материалды қылмыс құрамы
E) аса келте қылмыс ... ... ұсақ ... ... үшін ... ... бағасының құны қанша
айлық есеп көрсеткіштен аспауы тиіс
A) бір айлық есеп көрсеткіш
B) бес айлық есеп көрсеткіш
C) жиырма айлық есеп ... & он ... есеп ... ... ... ... затың бағасының маңызы жоқ
§ Заңсыз банкілік (ҚР ҚК 191 ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
B) заңсыз банкілік қызметті арнайы рұқсатсыз жүзеге ... ... ... ... ... шарттарын бұзу арқылы жүзеге асыру
D) заңсыз банкілік қызметті ірі зиян келтіре ... ... ірі ... ... ... ... & барлық көрестілген белгілер
§ Тонау /ҚК-тің 178/ қылмыстық-құқықтық ... екі ... ... ... меншік және жеке басқа. Тонау қылмыс құрамының қайсы түріне
жатады?
A) жай
B) ... ... ... аса күрделі
§ Төменде көрсетілгендердің қайсысы қылмыстық заңның Ерекше бөлімінің
жүйелерінің орналасу негізі ... ... ?
A) ... объект
B) & топтық объект
C) негізгі тікелей объект
D) қосымша тікелей объект
E) түрлік обьект
§ Автокөлікті ұрлау мақсатынсыз өз ... ... ... ол не болып
саналады
A) &қылмыстың заты
B) қылмыстың құралы
C) қылмыс істеудің амалы
D) ... ... ... ... ... жағдайы
ГЛОССАРИИ (Анықтамалар)
Меншік - жеке бастың еркіндігі ұғымынан туындайтын ... ... заты және ... ... ... - мүлікті іс жүзінде иеленуді заңмен қамтамасыз
етілген мүмкіндік арқылы жүзеге ... ... ... - ... оның ... табиғи қасиеттерін
алу және одан пайда көру мүмкіндіктерін заңмен қамтамасыз ету. Пайда-
кіріс, өсім ... өнім ... ... ... ету ... ... - ... заң жүзіндегі тағдырын шешу.
Заттық белгі – иеленіп алу немесе ысырап ету әрқашанда материалдық
нәрсе. Сондықтан да, ... ... ... бұл ... заты ... ... бола алмайды.
Экономикалық белгісі – иеленіп алудың немесе ысырап етудің затында,
әрқашанда, қандай да бір экономикалық ... бар ... ... Ол
құндылық өзінің құнынан, ақшалай бағасынан көрініс табады. Сондықтан ... ... ...... ... заты бола алмайды, себебі оларға
адам еңбегі жұмсалмағандықтан олар бағалана алмайды.
Заңдық ...... ... ... ... ... заты ... еркін
азаматтық айналымда жүрген мүлік қана болатынын көрсетеді. Өз мүлкін талан-
таражға салу меншіктік қатынасты бұзбайды, сондықтан да ол ... ... деп ... ... ... сеніп тапсыру белгісі. Яғни, зат болып, азаматтық
құқық бойынша меншік объектісі деп танылған кез ... ... ... табылады.
Объективтік жағына келетін болсақ кінәлі адамның бөтеннің мүлкін өзінің
немесе басқа адамның пайдасына заңсыз, тегін айналдыру үшін ... ... алып ... ... ... ... Заңмен берілген анықтамадан
бұл талан – таражға салу түрінің объективтік жағынан ... ... ... ... алу - ... затына заңға қайшы ықпал жасаудың сыртқы процесін
неғұрлым дәл бейнелейді және белгілі бір шамада қылмыстың объектісіне ... ... ... ... алу әрқашанда заңсыз әрекетпен, ұрланған
мүліктің меншік қатынастарына қатысатындардың (жақтардың) әлеуметтік
байланыстарындағы құрылымдағы орнын ... ... ол ... бұзады, оның қалыпты дамуына нұқсан келтіреді. Талан – ... адам ... өз ... билік жасайды, бірақ заң жүзінде ол
меншік иесі бола алмайды.
Заңға ... - ... да, ... де оған өзінің құқығы ... ... ... ... ... ... дегеніміз - сол мүлікті
алуға ... ... ... ... құқықтың болуы.
Объект- кез келген қол сұғу қатынасы.
Субъект- жасы заңмен толған, есі дұрыс тұлға.
Объективтік жақ- әрекет немесе әрекетсіздік.
Субъективтік жақ- тікелей ... және ... табу ... ... ...... ... тіршілікті бейнелей отырып, оны белгілі
бір әрекетте құлшындыратын психикалық күш.
Талан-таражға салу- бөтен мүлікті иемдену немесе ... ... ... белгіленген он еселенген айлық көрсеткіш мөлшерінен
аспайтын болса ұсақ мөлшер болып ... ... ҚР ... ... бес жүз есе асып ... ... бөтеннің мүлкін заңсыз жасырын түрде ұрлау.
Тонау-бөтеннің мүлкін ашық түрде ұрлау.
Алаяқтық- бөтен мүлікке құқықты алдау немесе сенімге ... ... ... ... Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., 2000ж.
520бет.
2.Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... 1997ж. 384бет.
3.Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997ж. ... ... ... ... 2003. ... ... Квалификация хищений социалистического имущества. М., 1974г.
322стр.
5.В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. ... за ... на ... ... М., 1986 г. ... Никифоров. Объект преступления по советскому уголовному праву. М.,
1960г. 230стр.
7. А.В. Наумов. Уголовное ... ... ... М., 1996г. ... Уголовное право. Особенная часть /Под ред. Б.В. Здравомыслова. М., 1995г
544стр.
В.Н. Литовченко. Уголовная ... за ... ... ... М., 1985г. ... С.М. Преступления против собственности: Комментарий к главе 21 УК
РФ. М., 2001, 33 с.
Борчашвили И.Ш. ... ... ... с ... ... ... 1987, 45 с.
Дремова А.Н. Мотив и цель в преступлениях ... М, 1972, ... Ш.И. ... ... ... и обществен-ного
имущества в особо крупных размерах. Алматы, 1983, 119 с.
Алауханов Е.О.Қылмыстық құқық (жалпы ... ҚР ... және ... ... ... ... 2009.-456 б.
Нұрмашев Ү.У. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім)- Алматы: 2007 ж.-115 б.
МАЗМҰНЫ
Алғы сөз………………………………………………………………… 3
1 ... ... ... ... ... Меншікке қарсы қылмыстардың
түсінігі...........................................5
1.2. Меншікке қарсы қылмыстарды
жіктеу.............................................. 11
1.3 Меншікке қарсы пайдакүнемдік және ... да ... ... 1.4. ... қарсы
қылмыстардың заты ... ... ... ... ... теориясындағы және қылмыстық заңнамадағы талан-
таражға ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... алу ... ысырап
ету арқылы талан- таражға салу ... ... ... ... ... ... иеленіп алу немесе ысырап
ету арқылы ... салу ... ... ... ... ... ... 58
2.1. Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу ... ... ... Иеленіп алу мен ... ... ... ... ... ... алу және ... етудің
субьектісі..............73
2.4. Иеленіп алу мен ... ... ... Сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленіп алу немесе ысырап ету
арқылы ... ... үшін ... ауырлататын
жағдайлар…………………………………….....................................................
..88
3.1. ... ... ... ... ... ... ... алу немесе ысырап ету арқылы
талан-таражға салуға жаза ... ... ... Мүлікті талан таражға салу үшін жаза ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 115 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Датұлы Сырым5 бет
Меншікке қарсы қылмыстар21 бет
Меншікке қарсы қылмыстар туралы77 бет
Меншікке қарсы қылмыстар. Талан – таражыға салу50 бет
Меншікке қарсы қылмыстар. Талан-тараждың нысандары21 бет
Меншікке қарсы қылмыстарды тергеу әдістемесі52 бет
Меншікке қарсы қылмыстарды тергеу әдістемесі туралы41 бет
Меншікке қарсы қылмыстырдың жауап алу ерекшелігі71 бет
Қазақстан Республикасындағы меншікке қарсы қылмыстар18 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь