Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, оларды тиімді несиелендіру арқылы шешу жолдарын зерттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ НЕСИЕЛЕУ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Шағын және орта бизнестің дамуы және Қазақстан экономикадағы
оның рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 ҚР.дағы шағын және орта бизнес дамуындағы банктік несиелеудің
алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3 Шағын және орта бизнестің дамуын қолдау шаралары ... ... ... ... ... ... ... ..17

2 ҚР.ДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕНДІРУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несие өтеу қабілетін
талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2 Қарыз алушының несие өтеу қабілетін бағалаудың қазіргі
кезеңдегі шетелдік және отандық тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.3 Қарыз алушының несиелік қабілетін тадаудың тәжірибелік
аспектісі («КЭММИ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мысалында) ... ... ..37
2.3.1 Шаруашылық субъектісі туралы жалпы мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.3.2 Өтімділікті бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38
2.3.3 Қаржылық тұрақтылықты талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
2.3.4 Рентабельділік және іскерлік белсенділікті талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
2.3.5 Несие қабілеттілігін бағалаудың рейтинг әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
2.3.6 Факторлық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕНДІРУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ МЕН ЖАҢА ФОРМАЛАРЫ
3.1 Нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнесті
жетілдірудің қаржылық.несиелік әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
3.2 Қазақстандағы кәсіпорындарды несиелендірудің жаңа формалары ... ... ...59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68
Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Кәсіпкерлік – жаңа экономиканың қозғаушы күші. Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады.
Біз тәуекелдерді өз мойнына алуға, жаңа рыноктарды игеруге, инновациялар ендіруге дайын қуатты кәсіпкерлер табын көргіміз келеді.
Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып табылады [1].
Біздің елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Мемлекет бүгінгі күні кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің нарық экономикасының толыққанды қатысушы ретінде өз қызметтерін жүзеге асыруларына қажетті жағдайды қамтамасыз етіп отыр. Бәрімізге мәлім кәсіпкерлік секторы экономиканың диверсификациялауға, тұрақты қарқындармен дамытуға мүмкіндік береді. Еліміздегі шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту үшін, жаңадан ашылған кәсіпорынданға қолдау жасау үшін алдымен оларды несиелендіру керек. Кәсіпкерлік субъектілерін несиелендіру нәтижесінде тіркелген шағын және орта кәсіпорындарының саны артып келеді.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы саласының бірі болып табылады. Бүгінгі күні шағын және орта бизнесті дамыту үшін мемлекет тарапынан түрлі жаңа қадамдар жасалынуда. Шағын және орта бизнестің жоғарғы деңгейде қызмет етуін ұйымдастыру үшін конструтивтік бизнес-идея, тиімді басқару (менеджмент) және қаржының жеткілікті болуы шартты жағдай. Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизмінің өзекті мәселелеріне әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ыналылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасына сәйкестендіру мехазімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Осы ғылыми жұмыстың өзектілігі кәсіперлік субъектілерін несиелендірумен байланысты әртүрлі аспектідегі проблемаларды және оларды шешу жолдарын зерттеумен анықталады.
Сонымен қатар, шағын және орта бизнес субъектілерінің несиеқабілеттілігін талдаудағы шетелдік тәжірибелерді қолданумен, несиелендірудің жаңа формаларымен, несиелендіруді жетілдіру жолдарымен байланысты мәселелерді зерттеу осы бітіру жұмысының өзектілігін анықтайды.
Бітіру жұмысының мақсаты. Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, оларды тиімді несиелендіру арқылы шешу жолдарын зерттеу болып табылады. Сонымен қатар, несиелеу үрдісінде кәсіпорын мен банк арасында туындайтын қарым-қатынастарды қарастыру және сараптау.
Зерттеу жұмысының мәні. Бұл ғылыми жұмыстың зерттеу пәні ҚР – дағы шағын және орта бизнес секторының субъектілері мен оларды несиелендіретін ұйымдар. Сондай – ақ «КЭММИ» ЖШС –і.
1. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері. ҚР Президенті Н.Назарбаевтің Қазақстан халқына Жолдауы / Президент және Халық. – 2010. - № 3. – 2-3 бб.
2. Қазақстан Республикасының Үкіметі. ҚР Үкіметінің шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау, әрі дамыту мәселелері жөніндегі сарапшылық кеңестері туралы үлгі ереже бекіту туралы: 2002 ж. 19 тамыздағы №917 Қаулысы. // ҚР Президенті мен ҚР Үкіметінің Актілер жинағы – 2002. – № 27. – 34-37 бб.
3. Қазақстан Республикасының Парламенті. Жеке кәсіпкерлік туралы ҚР заңы: 2006 ж. 31 қаңтар №124 Қаулысы. // ҚР Парламентінің Жаршысы – 2006. –№ 3. – 2-39 бб.
4. Макенова А.Ә. Шағын және орта бизнесті дамытудағы салықтың рөлі // Ақиқат. – 2006. – № 2. – 57-62 бб.
5. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында // Астана. – 2003. – № 2. – 10 б.
6. Ашанұлы Қ. Кәсіпкер болғысы келгеннің жиырма төрт қағидасы // Қазақ әдебиеті. – 2006. – № 6. – 3 б.
7. Ж. Рамазанов. Қазақстанда кәсіпкерліктің даму жағдайы мен келешегі // Малый и средный бизнес Казахстана. – 2007. – № 7. – 57-58 бб.
8. Сәрсенұлы Е. Республикадағы шағын және орта бизнестің хал-ахуалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2002. – №3. – 52 б.
9. Кәсіпорын қаржысы. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.kaz.stat.kz/digital/fin_pred_kz/Pages/default.aspx
10. Ғ.С. Сейіқасымов. Ақша, несие, банктер. – А.: Экономика, 2005. – 415 бб.
11. Жуков Е.Ф., Максимов Л.М., Маркова О.М. Банки и банковские операции. – М.: Юнити, 1997. – С. 471.
12. ҚР Үкіметінің шағын бизнесті несиелендірілуі. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.damu.kz/307
13. С. Оразалы, А.Н. Тұрғынбаева. Шағын бизнес негіздері: Оқу құралы – А.: Фолиант, 2008. – 176 б.
14. Карпучева С.Н. Анализ тенденций и современного состояния в области развития малого бизнеса // Сборник научных статей . – 1997. – С. 104-110.
15. Кәсіпкерлікті қолдау мекемелері. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.fund-damu.kz/3600
16. Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001-2002 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы / Егемен Қазақстан. 2001. – № 7. – 3 б.
17. Әлжанов А. Кәсіпкерлікті дамытудағы мемлекеттің қаржы және несие саясаты // ҚазЭУ хабаршысы. – 2006. – № 4. – 56 б.
18. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управление финансами. – А.: Экономика, 2000. – С. 221.
19. Есжанов Р. Қазақстан Республикасының шағын кәсіпорындарының қызметі жайлы // Ақиқат. – 2007. – № 5. – 5 б.
20. Н.Н. Хамидов. Қазіргі кезеңдегі кредиттік іс. – А.: Экономика, 2009. – 189 бб.
21. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. – М., 1996. – С. 207.
22. Зайцева О.П. Антикризисный менеджмент в российской фирме // Аваль (Сибирская финансовая школа). – 1998. - №11-12. – С. 31-37.
23. «КЭММИ» компаниясы туралы. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://kemmi.kz/?show=4&lang=2
24. К.Ш. Дюсембаев, С.К. Егембердиева, З.К. Дюсембаев. Аудит и анализ финансовой отчетности. –А.: Қаржы–қаражат, 1998. – С 511.
25. Кононенко О. Анализ финансовой отчетности. - 3-е изд. - Х.: Фактор, 2005. – С. 156.
26. Қазақстан Республикасының Қаржы лизингі туралы заңы – Алматы, 2000.
27. Какимжанов З.Х. Налоговой кодекс // Вестник МГД. – 2000. –№ 2. –С. 6-7.
28. Я.Р. Магнус, П.К. Катышев, А.А. Пересецкий. Эконометрика. – М.: Дело, 2005. – С. 503.
29. Қаржы жүйесінің келешегі – ислам банкингінде. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://kazgazetteri.kz/?p=1086
30. Исламдық банктер жүйесі. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://stud.kz/?p=2912
31. Қарқынды дамып келе жатқан исламдық қаржы жүйесінің мүмкіндігі зор. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://stud.kz/?p=2912islam.com.kz/news/aryndy_damyp_kele_zhatan_islamdy_arzhy_zhjesini_mmkindigi_zor/2010-01-26-2188
32. Ш.А. Уртембаева. Кредитование малого и средного бизнеса. Состояние и проблемы // Материалы международной научно-практической конференции «К инновационному развитию в условиях нестабильности глобальных экономических процессов». – А.: Қазақ университеті, 2010. – С. 145.
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ НЕСИЕЛЕУ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Шағын және орта бизнестің дамуы және Қазақстан экономикадағы
оның
рөлі........................................................................
...........................................5
1.2 ... ... және орта ... дамуындағы банктік несиелеудің
алатын
орны........................................................................
....................................10
1.3 Шағын және орта ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОРТА ... СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕНДІРУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несие өтеу қабілетін
талдау ... ... ... ... өтеу ... ... ... ... және ... ... ... несиелік қабілетін тадаудың тәжірибелік
аспектісі («КЭММИ» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ... 38
2.3.3 Қаржылық тұрақтылықты талдау……………………………....……...…......39
2.3.4 Рентабельділік және ... ... ... ... бағалаудың рейтинг
әдісі...............................................46
2.3.6 Факторлық
талдау......................................................................
.........................48
3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕНДІРУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ МЕН
ЖАҢА ФОРМАЛАРЫ
3.1 ... ... ... ... және орта ... ... Қазақстандағы ... ... ... ... жұмысы тақырыбының ... ...... ... ... Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады.
Біз тәуекелдерді өз мойнына ... жаңа ... ... ... ... ... кәсіпкерлер табын көргіміз келеді.
Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші ... ... ... ... және орта ... ... мемлекеттік
саясаттың басым бағыттарының бірі болып ... ... ... ... ... ... ... экономикасының толыққанды қатысушы
ретінде өз қызметтерін жүзеге асыруларына қажетті жағдайды қамтамасыз етіп
отыр. ... ... ... ... ... ... ... дамытуға мүмкіндік береді.
Еліміздегі шағын және орта ... ... ... ... ашылған
кәсіпорынданға қолдау жасау үшін алдымен оларды несиелендіру керек.
Кәсіпкерлік субъектілерін ... ... ... ... ... ... саны артып келеді.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы саласының бірі
болып табылады. Бүгінгі күні ... және орта ... ... үшін ... ... жаңа ... жасалынуда. Шағын және орта бизнестің жоғарғы
деңгейде қызмет етуін ұйымдастыру үшін конструтивтік бизнес-идея, тиімді
басқару (менеджмент) және ... ... ... ... ... ... ... банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу
механизмінің өзекті мәселелеріне әлемдік ... ... ... ... құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие
ұсынуының тиімділігін арттыру, ... ... ... ... ... жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Осы ғылыми жұмыстың өзектілігі ... ... ... әртүрлі аспектідегі проблемаларды және оларды
шешу жолдарын ... ... ... ... және орта ... субъектілерінің
несиеқабілеттілігін талдаудағы ... ... ... жаңа ... ... жетілдіру жолдарымен
байланысты мәселелерді зерттеу осы бітіру жұмысының ... ... ... ... және орта ... ... ... тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, ... ... ... шешу ... зерттеу болып ... ... ... үрдісінде кәсіпорын мен банк арасында туындайтын
қарым-қатынастарды қарастыру және сараптау.
Зерттеу жұмысының ... Бұл ... ... зерттеу пәні ҚР –
дағы шағын және орта ... ... ... мен ... ... ... – ақ «КЭММИ» ЖШС –і.
Бітіру жұмысының міндеттері:
1. Шағын және орта ... ... ... ... ... және оның ... ... Шет елдік және отандық несиелеу үдерісінің ... ... ... ... және орта ... ... ... жүргізу;
3. Шағын және рта бизнес субъектілерінің несие өтеу ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік
мәселелерін қарастыру және оған баға беру;
5. Кәсіпкерлік субъектілерін несиелеудің жаңа формаларын көрсету.
Бітіру жұмысының ... Бұл ... ... ... қазіргі жағдайда өте жоғары. Сондай – ақ бұл ... ... ... да бар. Оның ... ... ... ... өтеу қабілетін талдауда шетелдік және
отандық тәжірибелерді салыстыру, шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту ... жаңа ... ... асыруды ұсынумен анықталады.
Сонымен бірге «КЭММИ» серіктестігінің ...... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
де осы бітіру жұмысының тәжірибелік маңыздылығын анықтайды.
1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ... ... ... және орта бизнестің дамуы және Қазақстан экономикадағы ... және орта ... ... ... бұрын, алдымен оның қалыптасу
көздерін анықтап алу керек. Экономикалық теорияда кәсіпкерліктің ... ... ... бар. ... теоретиктер кәсіпкерліктің
шығуын франсуз экономисі Р.Контильон (XVIII ғ.) есімімен байланыстырады, ... ... ... ... ... тәуекелділікті
ұсынады, яғни кәсіпкерлік-тәуекелділікпен ... ... ... ... ... ... ... кейбір теоретиктер әйгілі араб
ойшылы ... ... ... ... «касб» түсінігі
негізгі құраушы категория деңгейіне дейін көтерілген.
Қоғамымыздағы реформалаудың қол жеткен қомақты табыстарының бірі – орта
таптың ... ... ... Әміршілдік жүйедегі экономиканың күйреуі,
жекелеген нарық элементтерінің пайда болуы, экономикалық өмірге ... ... ... ... ... ерекшеленетін
жаңа шаруашылық субъектілерін әкелді. Сонымен бірге, қоғамымызда меншік
иесі деген жаңа әлеуметтік топ ... Осы орта ... ... ... орта кәсіпкерлік дамуымен тікелей байланысты [2, 34-37 бб.].
Шаруашылық ... жаңа ... ... ... ... ... ... хал-ахуалын көтеру мүмкін
емес. Соның бірі – шағын және орта ... ... ... Ел ... ... ... ірі өндірушілер монополиясын шектеуде
және бәсекелестікті дамытуда, тауар және ... ... ... мен ... ... төлеуде, жұмыссыздық
мәселелерін тежеуде және жаңа технологияларды ... ... және ... ... ... ретінде маңызды роль атқарады. Шағын бизнес ірі
бизнеске қарағанда нарыққа тез ... ... ... ... жаңа ... ... жаңадан жұмыс істеп жатқан өндіріс
секторларында жұмыс істеуге қабілетті.
Шағын және орта ... ...... білгілі қызметі.
Кәсіпкерліктің соңғы нәтижесі ... өнім мен ... ... Бірақ
ең бастысы – әр кәсіпкер оның тек өзіне тиімдісін, пайдалысын ғана жасайды.
Міне, осы себептен, кәсіпкерлердің ең ... ... – өз ... барынша жоғарлату немесе шығындарын барынша азайту болып табылады.
Ал, кәсіпкер табысы ... оның ... ... ... ... бастапқы кезеңінде кәсіпкер қатаң бәсеке ... ... ... үшін ... ... ... жаңа жолдарын
іздейді, яғни бұл кәсіпкерліктің ең басты мәселесі [3, 37-39 бб.].
Шағын және орта бизнестің мәні мен ... ... білу ... ... сол ... және орта бизнесті алып жүруші субъект – кәсіпкер,
кәсіпкерлік терминіне тоқталып өтелік. Кәсіпкерлік, шағын және орта ... ... ... ... ... А.Смит, Ж.Б.Сэй,
кейінірек, И.Шумпетер, Ф.Хайкс, А.Чаянов, П.Друкер, Х.Либенштейн және тағы
басқа экономист-ғалымдар негізін қалаған.
Кәсіпкерлік ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... Атап ... «мерканте» - саудагер баламасы және
байлықты көздейтін іскер адам және тағы ... ... ... XVI ... кәсіпкер жайлы капитализм жүйесінің қалыптасуы мен
дамуында ... ... ... ... ... ... орта ... саудагерлер, қол өнершілер, көпестер, ... ... ... ... ... Акционерлік капитал пайда болып,
акционерлік одақтар құрыла ... ... ... ... ... ... ... шексіз пайданы алуға ынта тудырды.
Кәсіпкерлікті зерттеу барысында ХІХ ... ... ... ... де қарастырған артық болмас. Ол өзінің 1755 жылы
шыққан «Жалпы сауда табиғаты туралы тәжірибе» атты еңбегінде кәсіпкерлікті
тауарларды сату және ... ... ... ... ... ... қарастырды және олардың ішінен ... атап ... ... көтерме саудамен айналысатын кәсіпкерлер, жеке саудагенлер; ... үшін ... ... ... ... өзінің жеке
еңбектерінің кәсіпкерлері. Кәсіпкерліктің бірінші ... ... ... ... сатушылар, дүкеншілер мен жеке
саудагерлерді ... ... ... ... ... бір-біріне қатысты тұтынушылар мен сатып алушылар болып табылады»,
соның нәтижесінде егер ... саны аз ... ... ... ... ... ... категориясы – өзінің жеке еңбегі негізінде
әрекет атқарушылар және «өз ... үшін ... ... ... болып табылатын қосшы шеберлер, бақыршылар, тігіншілер, құбыр
тазалағыштар, су тасығыштар. Олар белгісіз ... ... ... саны ... санына қатысты». Үшінші категорияға суретшілер,
дәрігерлер, заңгерлер және тағы ... ... олар да ... ... атқарады. Өзінің тұжырымдамаларын қорыта келе, Р.Контельон
барлық халықты екі ... ... ... ... мен ... ... ... жалпы айырмашылығы еңбекақыда болатын, себебі
біріншілер үшін ол ... ... ... үшін ол ... да ... ... ... табылады [4, 57-62 бб.].
ХVIII ғ. 2-ші ... ... ... ... ... ... түсті. Ол кәсіпкерлердің пайда табу үшін ... ... ... ... керек екенін айтып, оларды біріктіріп ары
қарай дамытады. Оның замандасы Н.Бауле (1767 ж.) ... ... ... ... ... яғни ... ... табуға жақын
болу екендігін айтты. Еңбек өнімділігін арттыруға ... мен ... ... бөлінді.
ХVIII ғ. танымалы экономисі Ж.Б.Сэй өз ... ... ... үш классикалық өндіріс факторларымен – жер, еңбек
капиталмен байланыстырды. Ж.Б.Сэйдің пікірінше, ... ... ... ... ... және ... иемденуі тиіс:
– олардың төлемқабілеттері тұрақты болуы тиіс;
– олар капиталды қарыз түрінде тартып, уақытында несиені қайтару тиіс;
– олар ... ... ... ... ... ... біріктіруі тиіс;
– олар қандай да бір тауар ерекшелігін, ... және ... пен ... әдістерін нақты бағалауы тиіс.
Ж.Б.Сэйдің тезісі – өнімді шығарудағы кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... табысы мен еңбегі үшін марапат
өндірісті ұйымдастыра білу, тауар ... және т.б. ... – бұл ... ... бір тауар өндіруде тәуекелдікті қолына алатын адам.
Орта ғасырдың менеджмент тарихын зерттеген маманы – ... ... ... ... ... деп ... ... қызмет етіп жатқан
бизнесті тек қана басқара алатын ... ... ... ... ... ... анықтауынша:
– жаңа тауарлар мен қызмет көрсетулер;
– кәсіпкерлердің жаңа әдістері;
– өткізудің жаңа рыноктары;
– жабдықтаудың жаңа көздері;
... жаңа ... осы ... ... ... кәсіпкерлік теориясын
қарастырсақ, ең біріншілерден Д.Макклеланд (1961 ж.) кәсіпкерлік жайында
келесі сипаттамаларды жасайды:
... ... бару ... ... пен ... белсенділігі;
– өзіндік және дербес жауапкершілігі;
– қабылданған шешімдердің салдарын білу;
– келешектегі сыртқы орта өзгерістерін болжай білу;
... ... ... 90-шы ... бастап кәсіпкерлік проблемалары отандық
ғалымдардың және ТМД елдері ғалымдарының еңбектерінде кеңінен қарастырылды.
Әрине, жүргізілген зерттеулерде кәсіпкерлікке, кәсіпкерге және ... ... ... ... ... ... ... авторлардың
айтуынша, зерттеушілердің барлық талпыныстары алғашында сәтсіздікке
ұшырайды. Бұл әртүрлі ... ... ... ... ... қойылған зерттеу мақсаттарының әр түрлілігіне,
тікелей кәсіпкерліктің даму деңгейіне және тағы ... ... ... ... еңбектерде кәсіпкерлік процесін өзін жаңарту мен өзін
ұйымдастырудың синергетикалық моделі ретінде қарастырылған. ... ... ... ... ... жинау мүмкіндігіне ие болады.
Өндірістің алдағы дамуы спираль бойынша жүзеге асырылады.
Елімізде отандық шағын бизнестің ... ... ... ... ... экономика қалыптасу кезінде мемлекттің меншігі бірте-
бірте жеке меншікке ауысты. Олар әр ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар, акционерлік
қоғамдар формаларында қайта құрылды [5, 10 б.].
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... және ... болуына бірнеше маңызды алғышарттар себепші болды:
– азаматтық қоғамның және ... ... ... болуы;
– дүниеге келгеннен ажырамайтын құқықтар мен ... ... жеке адам ... ... және ... мен ... ... келетін мүдделер;
– өзінің қазіргі түсінігінде жеке меншікке ажыратылмайтын құқық
санасының қалыптасуы мен ... және ... ... ... ... ... таңдау еркіндігі;
– меншіктің мемлекеттік биліктен және ... ... ... ... ... бөлінуі;
– өмірдің экономикалық, әлеуметтік және саяси сфераларының бөлінуі;
– нарықтық экономиканың пайда болуы және тағы ... [6, 3 ... ... ... ... ... үшін экономикалық,
әлеуметтік, құқықтық базасын құрып, оларды одан әрі жетілдіру керек.
Сурет 1 – ҚР-да ... ... ... ... – [7, 58 б.] ... негізінде құрастырылған
Нарықтық қатынастарды енгізуші ТМД республикаларының біразында, соның
ішінде Қазақстанда шағын және орта ... ... ... ... ... орта ... нарықтық экономика не қызмет ете ... ... ... әр ... ... ... алу және көптеген елдердегі
шағын кәсіпкерліктің әлемдік нарықта өркендеуі, экономиканың осы сферасының
шаруашық жүргізущі субъектілерін мақсатты түрде мемлекеттік ... ... оның ... ... ... ұлттық экономикадағы
рөлі мен оның орнын анықтауда қызығушылығын тудырмай қоймайды.
Бірқатар авторлар шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... құрайды деп пайымдайды.
П.Афанасьевтің пікірі бойынша, «шағын және орта бизнес өзінің ... ... ... ал оның ... ... жақтарында көрінеді.
Бір жағынан ол, оны ... ... аз ... және ... ... аз дәрежеде түседі. Екінші жағынан, тар
мамандану және жаңа техниканы пайдалану барысында шағын және орта ... ... ... ... ... қауіпті бәсекелес
ретінде болады» [7, 57-58 бб.].
Ғалымдардың басқа бөлігі шағын және орта бизнестің мәні ... ... ғана ... сонымен қатар тәуелсіздік, творчествалық сипат пен
ерекше тұрмыс қалпы сияқты материалдық емес факторлардан адамдардың алатын
қанағатында» деп ... [8, 52 ... үшін ... ... ... ... дамыған қоғамға,
жоғары дамыған экономикаға өтетін көпір болуы қажет. ... ... ... ... және орта ... даму ... экономиклық,
әлеуметтік, ғылыми-технологиялық мәселелерді шеше отырып қарқын алуда.
Шағын және орта ... ... ... ... ... ... және халықтың қажеттіліктерін жақсы қанағаттандыруға
мүмкіндік беретін, өркениетті ... ... ... ... ... мен тауарлар мен қызметтердің сапасының артуы.
Тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... көрсету мен өнім сапасының артуына мүмкіндік туғызады;
– тауарлар мен қызметтердің нақты бір тұтынушыларға жақындауы;
... ... ... әсер ету, ... ... өтімділік, икемділік береді;
– өндірісті дамытуға халықтың өз ақшаларын тартуы, шағын ... өз ... өз ... үлкен қызығушылықпен салады;
– қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
– адамдардың шығармашылық ... ... ... әр ... ... ... ... еңбек қызметіне ірі кәсіпорындар белгілі–бір шектеу қоятын халықтың
жекелеген топтарын (үй ... ... ... оқып жатқан адамдар) тарту;
– меншік иелері, кәсіпкерлер, басқарушылардың әлеуметтік қатарларының
қалыптасуы;
– ғылыми-техникалық дамуды жандандыру;
– жергілікті шикізат ... ірі ... ... қолдану және
игеру;
– ірі кәсіпорындарға комплекстелетін бұйымдарды ... және ... ... және ... ... ... құру арқылы әсер ету;
– жалға алу немесе сатып алу ... ... ... және ... ... ... барлық аталған және басқа да шағын және орта ... ... ... оның ... ең ... ... экономиканың ажырамас бөлігі ретінде қалыптастырады. Бірақ шағын
және орта бизнестің ролін таңдай отырып, оның ... ... ... ... ... ... Республикасындағы күрделі экономикалық жағдай
(инфляция, өндірістің құлдырауы, ... ... ... ... ... ... пайыз, кәсіпкерлердің құқықтық
қорғалуы).
Екіншіден, кәсіптіліктің төменгі деңгейі, кәсіпкерлердің өз өздерін
теңгеруі.
Үшіншіден, халықтың ... ... ... болмауы.
Төртіншіден, шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіздігі,
тіпті, керісінше мемлекеттік органдардың жиі араласуы.
Бесіншіден, қазіргі заманға сай ақпаратардың жеткізілуі, ... ... ... есеп беру ... және ... ... ... болуы.
Қазақстандағы шағын және орта бизнестің даму ... ... ... ... ... болады:
1. Шағын және орта бизнес субъектілерін ең алдымен саудада ... 1996 жылы ... ... және орта кәсіпкерлер санының 26%-ы саудада
болса, онда қазіргі уақытта бұл көсеркіш 42%-ға тең;
2. ... ... ... ... ... ... рөлге ие.
Сонымен, 1997 жылы шағын және орта кәсіпкерлік жалпы ... ... ... сала 97%-ды ... 3%-ын ... сала ... шаруашылығы кешенінің салалары арасында ... ... ... еш өзгеріске ұшыраған жоқ;
3. Шағын және орта ... ... және ... ... аудандарда шоғырлануында территориялық тереңдік орын ... ... ... ... 60 мың ... ... – 44 мың, ... – 9 мың, Атырау облысында – 8 мыңы
әрекет етеді.
1.2 ... ... және орта ... дамуындағы банктік несиелеудің
алатын орны
Кез келген кәсіпкерлік субъектісі үшін негізгі қаржы көзі ең алдымен
кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... – банк ... ... ... несие саясатын басшылыққа ала отырып, несиелік механизм
арқылы жүзеге асырылады, яғни енді ғана жанданып келе ... ... ... ... ... ұйым ол – екінші ... ... ... табылады. Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды және қысқа
мерзімді несиелеуді жақтайтыны – тарихи ... ... ... және орта ... ... ... ... банктерден
коммерциялық несиелер алуы ... ... үшін ... іс жүзіндегі негізгі көздерінің бірі болып табылады. Алғашқы
құрылу кезінде шағын және орта ... ... өз ... ... ... ... банкпен мәміле жасаған кезде қолайсыз ... ... ... ... бірден-бір себептері – компанияның несие
қабілеттілігінің төмендігі, өндіріс пен мүлікінің өтімсіздігі, маркетингтік
және технологиялық потенциал ... ... ... ... ... ... арқылы 2005-2009
жылдар аралығында шағын және орта ... ... ... ... 2 - ШОК ... субъектілерінің саны, бірлік
Ескерту –[9] әдебиеттен алынған
2005-2009 жылдар аралығында жалпы шағын кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар
саны 9989 бірлікке, яғни 19,73%-ға; жеке ... саны 131186 ... ... орта ... заңды тұлғалар саны 1619 бірлікке,
яғни ... ... ... ... саны ... 8,42%-ға артты.
Кесте 1 - 2010 жылғы 4 тоқсандағы шағын және орта кәсіпкерлікке берілген
несиелердің барлығы
| ... ... ... мың ... |
|1 |2 |3 ... ... |454 ... |
|Қысқа мерзімді |300 ... ... ... |18.9 | ... ... % | | ... ... |154 ... ... ... |11.7 | ... ставкасы, % | | |
| | | ... - [9] ... ... ... ... 4 ... ... шағын және орта бизнеске
бөлінген жалпы ... ... ... кестеде көрсетілген.
Республикадағы шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... ... несие алу барысындағы шарттардың қатал болуы;
– несиенің мерзімі мен пайыздық қойылымдарының бизнеске қолайсыздығы;
– несиені ... ... ... және оны ... ... ... ... қоятын талаптарының жоғарылығы;
– әлемдік несие нарықтарындағы дағдарыстар ... ... қол ... ... және ... ... ... аз болуы;
– мемлекеттік инвестициялық-несиелік институттар ресурстарының
тиімсіздігі;
– мемлекеттік ... қоры ... ... және орта ... ... ... қаражатының аз болуы және шарттарының қолайсыздығы.
Банктер несиелеу процесінде, ... ... ... ... ... көтеруге, ҚР егеменді мемлекеттің
экономикасында ел қаржыларын нығайтуға, айналымда ақша ... ... ... ... ... болдырмауға және ұлттық валютаның
нығаюына ықпал етуіне міндетті. Банктер қарыздарды өндірістің ... ... ... ... ... жаңа ... тиімді
түрлерін шығаруға ынталандыруға, тұрғындарға әртүрлі қызмет көрсетуге,
тауарларды халық үшін және экспортқа ... ... ... ... үшін ... және орта ... несиелеу тек қана қаржылық құралдардың
шектеулілігінен ғана емес, сонымен қатар екінші деңгейдегі ... бұл ... ... ... ... және ... де әсер ететіндігін атап өту керек.
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін ... ... ... ... мен ... ... және ... келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді. Қазіргі кездегі
банктік жүйе – бұл ... ... және ... емес жаңа ... ... көрсету. Шағын және орта бизнестің күрделі мәселелерінің бірі –
несиелік ресурстарды алудың қиындығы. Себебі, ... алу үшін ... ... және ... жоқ. Осы ... ... ... және орта
бизнесті қаржыландыруға асықпайды. Республикамызда ... ... ... үшін ... ресурстарға деген үлкен тапшылық орын алып
тұр. Мұндай қаржы бойынша шешімін таппай тұрған мәселелерге:
– несие алудың шектеулілігі;
... ... ... міндеттемені жоғары деңгейде ұстауы;
– берілетін несиенің пайыздық қойылымының ... ... және ... шағын кәсіпкерлікке микронесие берудің заңдылық негізінің жоқтығы;
– банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеу саясатының анықсыздығы;
– берілген өтінімдердің қаралу мерзімінің ұзақтығы;
– жаңа ... ... үшін ... алу мүмкіншілігінің шектеулілігі;
– бизнес жобаларға талдау жасайтын банктік жобалардың жоқтығы.
Банктер кез келген уақытта, кез ... ... алға ниет ... ... ... ... болатын несиелік тәуекелді банктің
қаншалықты тиімді жаба алу тәуекеліне кез ... ... ... ... әсет ... ... ... кестеде
көрсетілген.
Кесте 2 – Банктердің кәсіпорындарды несиелендіру кезінде әсер ... ... ... ... |
|1 |2 ... қамтамасыз етудің |Несиеге деген жоғары пайыздық ... ... ... ... етудің |Несиелердің қысқа мерзімділігі ... | ... ... ... ... өтеу кезінде жеңілдік кезеңінің|
|қанағаттанарсыз қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... дайындау процедурасының |
|ақпаратының жабықтығы ... ... ... ... ... ... қаралу мерзімінің|
|тарихы туралы ақпараттарға қол |ұзақтығы ... | |
|2 – ... ... |
|1 |2 ... ... ұзақ ... ... менеджерлерінің ұзақ мерзімді|
|несиелермен жұмыс істеу ... ... ... ... ... жоқ болуы ... жоқ ... ... – [10, 32 б.] ... ... ... ... процесті басқарудың негізгі элементтері болып ... және оның ... алу ... табылады. Бұл элементтер келесі
суретте ... 3 - ... ... ... ... – [10, 33 б.] ... алынған
Кәсіпорындағы несиелеу тәуекелінің көп ... ... ... ... ... – жоспарланған пайданы ала алмау қауіпі; қаржы
тиімділігі тәуекелі – пайданың азаюына сәйкес ... өсу ... ...... өткізумен байланысты тәуекел; форс-мажорлық
жағдайға байланысты тәуекел – әртүрлі жағдайлардың пайда болуы, ... ... ... несиені өтеу, өндірістік құралдарды сатып
алу сияқты белгіленген жоспарлардан ауытқуы мүмкін.
Несиелер берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... оны ... өтеу ... Осылай қысқа мерзімді несиелер бір жылдан аспайтын ... ... ... бір ... ... мерзімге беріледі.
Қысқа мерзімді несие кәсіпорынның айналым қаражаттарының ... бірі ... ... Ол кәсіпорынның ағымдағы қызметі процесінде
жетіспейтін ақша қаражаттарының қажеттілігін жабуға мүмкіндік береді. Бір
жылдан астам уақытта кәсіпорын ... ... ... ала ... Бұл
жағдайда несие оның дамуына, өндірісті кеңейтуге, оны қалпына келтіруге,
жаңа техниканы ... ... ... ... және ... ... бағытталған кәсіпорынның қарыз қаражаттары ресурстарының
көздері ретін жұмсалады. Қазіргі кезде шағын және орта ... ... ... мерзімді несиелер іс жүзінде жиі қолданылады, бұл ... және орта ... ... сауда-делдалдық қызметке, ауыл
шаруашылық өнімдерін өндіруге, ... ... ... көрсетуге
бағдарланады. А қосмшасында 2007-2009 жылдардағы ... ... ... ... ... әртараптандыру жүйесі көрсетілен.
Кестеде 2007-2009 жылдардағы экономикалық секторларға ... ... ... ... ... 2009 жылы 2007 жылмен
салыстырғанда бөлінген қарыздардың жалпы сомасы 268683 мың ... яғни ... ... Ең көп ... ... ... мүлік ипотекасы 14%, 2009
жылы 18%-ға жоғарлады.
Қаржыландырудың бұл түрлері қарыз алушы, сондай-ақ банк үшін де тиімді
болады. ... беру және өту мен ... ... ... ... шарт жасау арқылы, банк ережелері мен және қарыз ... ... банк ... ... ... ... берудің неғұрлым сирек ұшырасатын түрі ұзақ мерзімді несиелер
болып табылады. Мұндай несиелерді екінші ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың, қызмет тиімділігі
төмен компаниялардың қол жеткізуі қиынға соғады, өткені ұзақ ... ... ... ... алушы қарызын таза пайдадан өтеуге тиісті болады.
Сонымен қатар, қарыландыруды беру жөніндегі қызметтердің қосымша ... ... олар – ... ... ...... және орта ... барған сайын барынша кеңінен қолданылап отырған ... ... ... суретте банктің несиеік саясатына әсет ететін факторлар тізбегі
көрсетілген.
--
Сурет 4 - Банк ... ... әсер ... ... – [11, 471 б.] ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау кезеңінде ... ... ... ... алу ... талданып, бағаланады. Несиелік
қабілетті талдау барысында қарыз алушының іскерлік ... ... ... ... ... ... қабілеті тәріздік өптеген факторлар
басшылыққа алынады.
Өтініш берушінің несиелік ... ... ... оң ... банк ... ... шарттарын қарастыруға кіріседі. Бұл
саты – несиені құрылымдық талдау деп аталады. Құрылымдық талдау ... ... ... ... ... ... ... мақсаты;
– несиенің сомасы;
– несие тәртібі мен мерзімі;
– несиенің ... ... ... ... ... және ... ... үшін маңызды элемент – ол қарыз алушы несиені
қамтамасыз ету үшін қандай несие бере ... ... ету ... ... банк үшін қорғаныстың ең соңғы мәресі және несие беру ... ... ... ... ... ... артықшылықтарына
негізделуі тиіс. Егер несиелік келісім-шарттың негізі жоғары тәуекелмен
байланысты болған ... ... өтеу көзі ... ... ... үміт ... несие беру туралы шешім қабылдау үлкен қате болады.
Сонықтан кепіл ... ... ... ... деген қорытынды жасалғаннан
кейін ғана қарастырылуы тиіс. Несиені қамтамасыз ету кепілі екі ... ... ... кепілхат
Кепіл – несиенің қамтамасыз етудің сенімді түрлерінің бірі. Банкпен
кепілге қойылған мүлікті сату ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... ... кейбір клиенттер банкті арзан қаражаттың
сарқылмас көзі ретіне қабылдайды, ал ... қою ... ... ... ... ықпал жасайды.
Кепілхат – бұл кепілхатты ... ... ... ... ... ... қайтару туралы бір жақты міндеттемесі. Іс жүзінде кепілхат
беруші тұлғаның төлем қабілеттілігі және оның ... ... ... негізі күмән келтірмейтін жағдайда кепілхат қамтамасыз
етудің ең ... түрі ... ... ... түрі ... беру болып табылады. Оның ... – ол ... ... ... акт ... табылмайды.
Кепіл – бұл кепілдік жағдай орын алғанда белгілі бір соманы кепілденген
тұлға үшін кепіл ... ... ... ... ... ... ... кепіл беруші – банкте сақталады және несие беруші
банкке кепілді ... ... ... жіберіледі [10, 32-35
бб.].
Банк несие беру алдында несиелік механизмдерді ... ... ... ... ... ... ... 5 - Несиелеу механизмдерінің кезеңдері
Ескерту – [10] ... ... ... ... және орта ... ... ... шаралары
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытпай, нарықтық экономиканы
қалыптастыру ... ... ... бұл – ... ... алға
жетелеуші буын. Нарықтық экономика ... ... ... ортаның қарсылығына тап болуда. Ал монополизмге қарсы
күресудің тиімді жолдардың бірі – ... және орта ... ... шағын және орта бизнесті мемлекет тарапынан қолдау шараларына
тоқталайық. ... ... және орта ... ... ... Елбасы Н.Назарбаевтың 1997 жылы 6-наурызда қабылдаған «Шағын және
орта кәсіпкерлікке мемлекет тарапынан қолдау көрсетуді жеделдету шаралары»
деген ... ... Одан ... ... ... ... туралы», «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңдар қабылданды. Шағын және
орта кәсіпкерлікке қолайлы жағдайлар ... үшін ... және ... ... жетілдіру мақсатында Елбасы «Қазақстан Республикасында
шағын ... ... мен ... ... мен аймақтық
бағдарламалары ... ... ... 1997 жылы ... ... ... ... шағын және орта бизнесті қолдау департаменті
құрылды. Оның ... - ... ... жеке ... ... жаңа ... ... өзінің 2010 жылғы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу –
Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік – жаңа экономиканың қозғаушы
күші. Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады.
Біз тәуекелдерді өз ... ... жаңа ... ... ... ... ... кәсіпкерлер табын көргіміз келеді.
Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып табылады.
Осыған ... ... 2010 ... ... ... кәсіпкерлікті
дамыту жөнінде бірыңғай бюджеттік бағдарлама енгізілуін қамтамасыз етуді
тапсырамын. Оны ... жол ... деп ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің, бәрінен бұрын шағын және
орта бизнестің жаңа тобын дамыту ... ... ... ... ашу
болады.
Бұл бағдарлама қаражатын пайдалану мынадай бағыттар бойынша жүзеге
асырылуы тиіс:
– несиелер бойынша пайыздық ставкаларды ... ... және орта ... ... ... ... бизнес жүргізуге сервистік қолдау білдіру;
– кадрларды қайта даярлау және біліктілігін арттыру, жастар практикасы
және әлеуметтік жұмыс орындары.
77,5 млн. долл
Сурет 6 - ҚР ... ... ... ... ... – [12] ... алынған
Қазақстандағы шағын бизнесті дамытуға Еуропалық қайта құру және ... ... да өз ... ... Оны ... сурет арқылы көрсетеміз.
Қазақстандағы шағын бизнесті дамыту Бағдарламасы бойынша ... ... ... 77 500 000 АҚШ ... ... ... келісім жасалды. Аталған
Бағдарлама бойынша кредиттеу қарыз ... ... беру ... ... және де ... саласының барлық кәсіпорындары
қаржыландырылатын уәкілетті екінші деңгейдегі банктер ... ... ж. ... ... 2007 ж. ... айына дейінгі мерзімде ... ... ... 2 216,10 млн. АҚШ ... ... 237 ... қаржыландырды, оның 25,63% – микронесиелер (568,09 млн. АҚШ ... 253 ... және 74,37% – ... ... (1 648,01 млн. АҚШ ... 56 ... [12].
Сурет 7 - Шағын және орта бизнесті қолдаудың мақсатты кешенді
бағдарламасының құрылымы
Ескерту – [13] әдебиеттен алынған
Шағын және орта ... ... ... ... негізгі ішінара бағдарламалары – бұл ... ... ... ... сәйкес ішінара бағдарламалар. Шағын және
орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... қаржылық, материалдық-техникалық, кадрлық және
ақпараттық қамтамасыз етудің ішінара ... ... ... ... бағдарламалар түпкі мақсатты жүзеге ... ... ... де, оған жетуге барлық қажетті жағдайларды жасайды. ... ... ... ... ... ... ... назар аудара кетелік. Қаржылық ішінара бағдарламаларда
Қазақстандағы шағын және орта бизнес саласына бағытталған ... ... ... ... бірі ... Даму ... (АДБ) мен
Еуропалық Қайта құру және Даму банкі (ЕҚДБ) болып табылатын атап ... 1998 ... ... мен 2007 ... 1 ... ... ... құру және Даму Банкімен 1855,47 млн. АҚШ ... 222121 ... ... 29,2%-ы ... (541,83 млн. АҚШ ... жоба) және 70,8%-ы шағын несиелер (1313,64 млн. АҚШ долларына 47919
жоба).
Азия Даму ... ... ... іске ... ... ... үшін 2007 жылы 1 ... жағдай бойынша жалпы
сомасы 54675,4 мың АҚШ долларына тең 95 жоба ... Осы ... 65 жоба ... 41564,61 мың АҚШ ... ... ... қаражаты
игеріліп, толықтай өтелді. Бағдарлама бойынша 4700 жұмыс орны ... ... ... ... субъектілерін несиелендіру ҚР Үкіметінің 2001 ж. ... ... «2002 ... ... ... бюджет туралы»
Заңын іске асыру туралы» №1715 қаулысына және «Шағын кәсіпкерлікті дамыту
қоры» АҚ-мен жасақталған ... ... ... мен ... ... республикалық бюджет қаражатынан «Даму» кәсіпкерлікті
дамыту қорымен жүзеге асырылады. 2007 ж. 1 ... ... ... ... ... ... 267 жоба ... (оның ішінде 74 жоба
192055,7 мың теңге әйелдер кәсіпкерлігі бойынша). 1700-ден астам жұмыс орны
құрылып, ... ... ... өндірушілерін қолдау бағдарламасы бойынша 100 млн.
АҚШ долларына «Өнеркәсіптік келісімшарттық корпорация» жабық ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамына
ғана несие құралдары және 27 ... ... ... үшін ... 74765,6 мың АҚШ ... ... енді бастағаушы ... ... ... ... секторында жұмыс орнын құруға мүмкіндік жасайды және
республикадағы жұмыссыздық пен кедейшілікке қарсы ... ... ... ... ... 1997 жылы ... облыстарында жедел жоба түрінде басталды. 1998 ... ... 6200 аз ... ... ... 2000 жылы
олардың санын 150 мың адамға дейін жеткізу жоспарланды. Микронесиелеу ... ... ... танымға ие.
Бүгінде Қазақстанда микронесиелер жүйесін дамыту ... ... ... мен Қорлардың үлестік қатысуымен МНҰ-дар
құру арқылы «Даму» Кәсіпкерлікті ... ... ... асырылады.
Бағдарламаны іске асыру шегінде Қорың қатысуымен 30 МНҰ құрылды. Құрылған
МНҰ-дардың жарғылық капиталына салынған Қор ... ... ... млн. ... ... ... 74,67 млн. ... құрады.
Қазақстанда микронесиелік секторды дамыту бағдарламасы бойынша Қормен жалпы
сомасы 4088,76 млн. теңге көлемінде 99 жоба қаржыландырылды.
Кесте 3 - 2010 ... 4 ... ... ... ... ... ... |Берілген |Сыйақының орташа |
| |дың ... ... ... |өлшенген |
| ... ... ... ... % |
| | ... |мың теңге | |
| | | | ... ... |
| | | | ... |мерзімді |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |246 |49 |619,460 |11.7 |10.6 ... |142 |23 |67,670 | 13.9 | 23.5 ... | | | | | ... |104 |26 |551,790 | 8.5 | 8.5 ... | | | | | |
| | | | | | ... әдебиеттен алынған ... ... 2010 ... 4 ... ауылдық жердегі
микронесиелік ұйымдардың мінездемесі ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен несиелік
серіктестіктердің жалпы саны 246, ... ... саны 49, ... ... ... 619460 мың теңгені құрады. 2010 жылдың ... ... ... орташа өлшенген мөлшерлемесі қысқа
мерзімді 11,7%-бен, ал ұзақ мерзімді 10,6%-бен берілді. ... ... және орта ... ... ... ... бірі – ауылдық
жерлердегі микронесиелік ұйымдардың санын көбейту және ... ... ... ... кезіндегі микронесиелеудегі өзгерістерді қарастырайық. Бұл
өзгеріс А қосымшасында ... ... ... Статистика
Агенттігінің мәліметі бойынша 2008 жылдың ... ... ... саны 1223 дана ... Өткен жылға қатысты тіркелген
микронесиелік ұйымдар саны ... ... ... ішінде 80%-ы қалалық
жерлерде, 20%- ы ауылдық жерлерде орналасқан.
Дағдарыс жағдайындағы шағын және орта ... ... ... ... қарастырамыз (А қосымшасы). 2008 жылы ... ... ... бөлігінің өнім көлемі төмендеді. ... ... ... Ал ... ... ... ... өндірісі көлеі жоғарлады.
2003 жылы кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік саясаты ... ... ... ... ... ... байланысты жаңа серпін алды. Стратегияның негізгі
тапсыралары: қосылған ... ... ... ... ... ... құн ... элементтерін игере отырып, жеке секторды
ынталандыру мен бәсекелік артықшылықты жетілдіретін ... ... ... ... мен ... ... ... ғылыми сыйымдылығы жоғары және жоғары технологиялық өндірісті
құруды ынталандыру, қосылған құны жоғары тауарлар мен ... ... ... ... ... ... әлемдік сапа стандартына
өту, әлемдегі ғылыми-техникалық және инновациялық үрдісті қоса ... ... ... интеграциясын дамыту. Инновациялық экономикада
өзінің орнын жеделдете ідеу үшін ... және орта ... ... ... ... ... ... пісіп
жетілді. Мемлекет өз кезегінде кәсіпкерлік аясындағы ұсыныстарды жүзеге
асыру үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілік әлеуеті басымдыққа ие және елдің ғылыми-техникалық әлеуетін
көтеретін шағын және орта бизнес кәсіпорындарына бағыттау ... [13, ... ... ... ... бойынша бөлінген несиелердің
құрылымдық ... Ә ... ... мәліметтері 2010 жылдағы жағдай бойынша құралған. Ең көп Алматы
қаласына бөлінген несиелер, олардың жалпы ... 109750,8 мың ... Ең аз ... ... бөлінген несиелер, жалпы сомасы 10572,4 мың
теңгені құрайды. Ашылған жаңа жұмыс ... саны ... ... 3407 ... ... облысында 263 дана ашылды. Несиелендіру
арқылы ашылған барлық жаңа жұмыс орындарының саны 18535 ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі 12,49%,
тиімді мөлшерлеме орташа есеппен 13,76%.
Қазақстанның ... ... ... және орта ... ... ... оның ... экономикадағы маңызын белгілеп
берді, олар:
– тұтынушылық тауарлар мен қызметтер түрлерін көбейту және ... ... ... ... ... мен ... ... шұғыл ұйымдастыру;
– экономиканың мемлекеттік секторының тиімсіз өндірісін қолға алып, ... және ... ... ірі ... ... ... қосыша екі көмекші өндірісті жандандыру;
– нарық сұранысына ыңғайлы әрі шұғыл жұмыс істейтін өнім ... ... ... ... ... ... ... әл-
ауқатының артуына ықпал жасау;
– экономикадағы бәсекелетікті дамыту және ... және орта ... ... ... ... жолы –
бұл салааралық шағын кәсіпорындар құру, аймақтық салалық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
шағын кәсіпкерлік пен бизнесті дамыту көрсеткіштерін қалыптастыру, көп
деңгейлі ... ... пен ... ... ... ... және орта ... қолдауда кешендік көзқарастың қажеттілігі
ұзақмерзімдік тұрақтылықтың кепілі бола ... ... ... ... мен жағдайы әрқашан болғанымен, мемлекеттік қолдау мен ... ... ... орнығуы тиіс. Шағын және орта кәсіпкелік
өзінің ... ... ... мен мүмкіндіктерге қарай ыңғайлы дами
отырып, әрдайым мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж.
Әрбір кәсіпкер өз ісін бастау үшін мемлекет тарапынан ... ... ... ... Ал, ... ... ... қарым-қатынас жасап,
қолдау мақсатында тиісті салық құрылымдарын онықтырады [14, 104-110 ... ... пен ... ... ... ... ... үш
деңгейді қалыптасады:
– республикалық деңгей;
– аймақтық деңгей;
– жергілікті деңгей.
Әрбір деңгей өзіндік жүйе құрып, үш ... ... ... ... ... топ ... ... қолдаудың мақсаттарын,
әдістерін, принциптерін, тұжырымдамалары мен бағдарламаларын қамтиды.
Ұйымдық-ресурстық топ шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... мен қоғамдық бірлестіктерін, ... ... және ... ... етілген инфрақұрылым нысандарын
біріктіреді.
Функцианальдық топ шағын ... ... ... ... бағыттарын қарастырады. Басқаша айтқанда, бұл дегеніміз:
– шағын кәсіпкерлік пен бизнестің сыртқы ортасының факторларын
бақару;
... ... ... тікелей қолдау;
– қолдау жүйесінің ұйымдастырылуы мен жетілдірілуі.
Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылым ... жеке ... ... ... ... бір топ ... ... осындай мекемелер қатарына :
– мемлекеттік және мемлекет қолдауымен құрылған ... ... емес ... ... ... ... қатар, Президент жанындағы Кәсіпкерлер кеңесі кәсіпкерлік
саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырып, оны жүзеге асыру мен ... ... ... ... ... және матриалдық-
техникалық жағынан қолдау функциясын атқарады. Мемлекет ... ... ... ... ... арқылы, көптеген жергілікті және аймақтық
деңгейде қабылданған бағдарламалар арқылы және соған ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... 8 - Кәсіпкерлікті қолдау мекемелері
Ескерту – [15] әдебиеттен алынған
Шағын және орта ... ... ... дамытуда
өнеркәсіпте, саудада, құрылыста, ... ... ... ... барлық секторларын жандандыру халықтың қолөнері, турзмді
дамыту шараларын әзірлеу және ... ... ... ... ... тиіс.
Шағын және орта бизнеснің сыртқы ортасындағы факторларын басқару
дегеніміз – шағын ... ... аса ... ... ... ... (мысалы, ірі жәе шағын ... ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін қалыптасқан факторларының
озығын ... және ... ... ... ... ... тікелей қолдау көрсету – ... ... ... асырылады. Атап айтқанда:
– қаржылық институттар (шағын кәсіпкерлікті қолдау қорлары, арнайы
банктер, ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп компаниялары;
– шағын кәсіпкерлікті дамытудың агенттіктері мен орталықтары;
... ... ... ... ... ету ... оқу орталықтары;
– бухгалтерлік, аудиторлық, жарнамалық, маркетингтік, көлік және басқа
да қызметтер көрсету жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... мен жетілдірілуі – қолдау көрсетудің
нақты стратегиялық бағыттарын анықтаумен тығыз ... ... ... мемлекеттік бақылау құрырымдары мен олардың қызметіне бақылау
жасаудың тәртібін белгілеп алудың маңызы ерекше.
Республикамызда шағын және орта ... ... үшін ... ... ... ... салу базасын жетілдіру;
– салықтың түрлерін ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерін азайту және соған сәйкес тиісті салықты ... ... беру ... ... және ... мәні зор ... ... үшін пайыздық ставкаларды төмендету ... ... ... және сапасы төмен арзан қолда тауарларды
тасып әкелуге тосқауыл қою;
– шағын бизнесті несиеленді ... ... үшін ... ... ... ... ... бірге, кепілдік
қорларды құру және өзара несиелендіруді қалыптастыру.
Аймақтардағы шағын кәсіпкерлік пен бизнесті дамыту тек халықты жұмыспен
қамтамасыз етіп қана ... ... ... ... ... мәселелерін шешуге ықпалын тигізеді. Жергілікті атқарушы органдардың
шағын кәсіпкерлік пен бизнесті қолдау және дамыту үшін нақты ... ... ... жылдардағы оның даму стратегиясын Үкімет
стратегиясы ... ... ... 9 - ... және орта ... субъектілерінің өмір сүруінің қысқа
болуына әсер ететн факторлар
Ескерту – [16] әдебиет негізінде құрастырылған
Шағын және орта ... ... ... ... – олардың
әлеуметтік-экономикалық қызметін тиімлігін арттыруға мүмкіндіктер жасап,
өмір сүру мерзімінің неғұрлым ... ... ету [16, 3 ... ... ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕНДІРУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несие өтеу қабілетін талдау
және бағалау
Қаржылық ... баға ... ... ... ... ... және орта ... субъектісінің қаржылық жағдайы оның
мынадай төлем ... ... ... ... сәйкес төлем талаптарын уақытылы
қанағаттандыру;
– несиені қайтару;
– жұмыскерлер мен ... ... ... ... ... және ... төлеу.
Әлемдік тәжірибеде қарыз алушының несиелік қабілеттілігін анықтаудың
рационалды жүйесі – «алты Си» жүйесі қолданылады. Бұл жүйе ... ... ... оның ... ... және ... ... қарыз алушының сипаты (Character);
– қаражаттарды қарызға алуғы мүмкіндігі (Capacity);
– ақшалай қаражаттар (Cash);
– несиенің қамтамасыз етілуі (Collateral);
– шарттар ... ... ... ... сипаты (Character) – оның заңды ... ... оның ... ... ... деңейі,
сонымен қатар клиенттің несие алу мақсатын нақты түсіну қабілеттігі.
Клиенттің репутациясы оның ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... орташа салалық көрсеткіштерге
сәйкес келуінен қалыптасады. ... ... ... жоғарғы
деңгейлі маман болуымен байланысты. Клиенттің қарызды ... ...... ... сипаты болып табылады
[17, 56 б.].
Қаражаттарды қарызға алуғы мүмкіншілігі ... ... ... ... ... ... ... қарызды беруге құқығы және несиелік шартқа
қол қоюға заңды құқығы бар екендігіне көз ... ... ... ...... ... алуға мүмкіншілігі деп аталады. Несиелік
инспектор несие сұрап отырған корпорация ... ... ... ... ... ... жүргіуге, несиелік шартқа қол
қоюға құқығы барына көз ... ... Ол үшін ... ... ... кеңесі жиналысының протоколының нотариалды
күәландырылған көшірмесін сұрауы керек. Онда ... бір ... ... ... құқығы бар екендігі көрсетілуі шарт. Егер заңды
тұлға ... ... ... онда ... ... ... ... құрылтайшы бір тұлға болатын
болса, ... ... ... ... ... (Cash). ... қарыздың ең маңызды сұрағы – қарыз
алушы банк алдындағы қарызын өтеу үшін қажетті ақша қаражаттарды ала ... ... ... ... ... ... үш көзі бар:
– ақша ағымы;
– активтерді сату;
– қарыз міндеттемелерін немесе бағалы ... ... ... ... айтылған көздердің кез-келгені несиені өтуге қажетті соманы ... ... ... үшін ең ... –ақша ағымы. Себебі, активтерді сату
қарыз алушының балансын, ал басқа көздерден қаражаттарды тарту банктің
кредитор ... ... ... Ақша ... ... ... қаржылық жағдайының әлсіретудің көп тараған белгісі.
Несиенің қамтамасыз етілуі (Collateral). Бұл ... ... құны және ... ... ... көзі (кепілзат, кепілдеме,
сақтандыру, кепіл) болып табылады. Егер активтердің қарыз міндеттемелерімен
арақатынасы қарыз алушы банкрот деп танылғанда ... өтеу үшін ... ... ... ... ... қиындықтар кезінде міндеттемелер
алдында жауап беруді кепілдіреді. Кепілзаттың сапасы, кепілдің ... ... ақша ... ... кезінде, баланс
өтімділігі, капитал жеткіліктілігі қиындықтары кезінде өте маңызды.
Шарттар (Conditions). Несиелік мәміле шарттарына елдегі ағымдағы және
болжамды ... ... ... ... ... Осы шарттар банктің
сыртқы тәуекелін анықтайды. Мысалы, экономикалық құлдырау кезінде сатылатын
тауардың ... ... ... ... ... үмітсіз несиелер
қатарына жатқызуы мүмкін. Сондықтан экономиканы немесе саланы ... ... ... базасы қалыптасады.
Бақылау (Control). Несиелік қабілеттілікті ... ... ... ... ... Оның мәні келесі сұрақтарға жауап табуда заңдар мен
ережелердің ... ... әсер ету ... ... арыздың банк
стандарттарына және қадағалау органдарының ... ... ... ... ... екен?
Несие ау үшін қарыз алушы оны пайдалану мерзіміне тәуелсіз, банкке
келесі құжаттарды өткізеді:
– қарыз алушының қаржылық ... және ... ... ... ... ... есеп берулер, таыстар мен шығындар
туралы есеп ... және ... да ... ... ... жоспарланған шығындары, несие өтелетін
айналым ... және ... ... қозғалысының есебі бар
техникалық-экономикалық негіздемелері;
– банк тәжірибесінде қабылданған нысандар бойынша несиені өз уақытында
қайтаруды қамтамасыз ету жөнідегі ... ... ... ... ... кепілдікке алу, сақтандыру куәлігі
және басқалар).
Несиеге қабілеттілігін талдаудың мақсаты – банкпен несиелеу ... ... ... мәселені шешу алдында анықталатын, қарыз алушыға
сапалық баға беру.
Шағын және орта ... ... ... ... ... міндеттері:
– кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтау;
– қарыз алушының шаруашылық қызметінің тиімсіздігі салдарынан несие
ресурстарын жоғалтудан ... ала ... ... ... ... оның ... ... бағытында қызметін
ынталандыру;
– несиелердің тиімділігін көтеру.
Банк шағын және орта бизнес субъектілеріне несие беру туралы мәселені
шеше ... ... ... үш ... бөледі:
– сенімді (несиеге қабілетті);
– тұрақсыз (несие қабілеттігі шектеулі);
– сенімсіз (несиеге қабілетсіз).
Шағын және орта бизнес субъектісінің ... ... ... ... ... ... есепке алынады:
1. Несиеге қатысты қабілеттігі. Банк қарыз ... ... бере ... ... ... шығатын тұлғаның құқықтық құжатын анықтайтын
жарғысы және ... ... ... ... ... іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп,
қарыз ... ... ... ... ғана ... ... ... барлық міндеттемелерді ... ... алу ... Банк ... ... ... қайтаруға жеткілікті
қаражатты табу қабілетіне баға беруі қажет.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... Оны ... кестеден көре аламыз:
Кесте 4 – Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезінде қолданылатын
көрсеткіштер
|Көрсеткіштер ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... |ағымдағы активтер / ағымдағы |
| ... ... ... ... ...... / |
| ... ... ... ... ... / ... ... |
|Рентабельділік сауда ... ... ... пайда / өнімді|
| ... ... ... ... ... басқа айналымдан|пайда / (негізгі құралдар + ... ... ... ... тыс ... |
|4 – ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... / ... ... ... мерзімді міндеттеме |пайда / ұзақ ... ... және ... ... ... ... ... ... ... / меншікті |
| ... ... ... өтеу ... ... (ғимараттар және |
|коэффициенті ... / ... ... несиелер ... ... ету ... |пайда/ қарыз бойынша шығындар |
|Қор қайтарымы ... ...... / ... ... – [18, 194 б.] ... негізінде құрастырылған ... және орта ... ... ... қабілетін бағалаудың басты
әдісі – оның ... ... есеп ... ... Осыған сүйене отырып
банк мыналарды бағалайды:
1. Кәсіпорынның төлемқабілеттігін және өтімділігін;
2. Айналым құражаттарын және алған несиені пайдаланудың тиімділігін;
3. Барлық ... ... ... ... ... ... өтімді
қаржылармен жабуын;
4. Шаруашылық айналымда меншікті қаражаттардың болуы;
5. Кәсіпорынның табыстылығын бағалау [19, 5 б.].
Қарыз алушының несиелік қабілеті – ... ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалаумен сипатталады. Қарыз алушының
кредит өтеу қабілеті оның ... ... ... мерзімділік
және ақылы негізде жасау қабілетін білдіреді. Банктер кредит тәуекелін
басқару процесінде өлшемдер мен ... ... ... соларды
талдап қарыз алушының кредит өтеу ... ... ... ... Әртүрлі банктерде көрсеткіштер жүйесі ... ... ... көрсетеді және қарыз алушы мен банк арасындағы қалыптасқан кредит
қатынасына орай ... ... ... ... өтеу ... ... мен көрсеткіштері көбінесе ... ... ... тауар-ақша қатынастарының қалыптасуына, шағын және орта
бизнетің ... ... ... мен ... кредит саласындағы
мемлекеттік саясатқа ... Банк ... даму ... ... ... ... ... өтеу қабілетін талдаудың сапасына да
ықпал етеді. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да, банк ... ... ... шешім қабылдаудан
бұрын оның несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал ететін бірден-бір фактор. ... өтеу ... ... ... кіріс алу мүмкіндігі мен оның имиджі басты өлшем болып табылады.
Банктер бұрын кредит өтеу ... ... ... ... ... (өтімділікті, пайдалылықты, актив пен пасивтің теңгерімділігін)
ескеретін. Ал қазіргі ... ... ... ... ... ... ерекше назар аударылады. Қарыз алушы қызметінің сандық және
сапалық көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Кредиттік рейтинг қарыз алушының кредит
өтеу қабілетін көрсететін негізгі көрсеткіш болып есептелінеді. ... ... ... ... ... рейтингтің рөліне қатысты
мәселе туындайды. ... ... ең ... екі ... ... ... ... тұрғысынан және банктердің тұрғысынан
қарастыру қажет. Халықаралық рейтинг ... он ... ... ... осы пікірдің дұрыстығын дәлелдейді. Бұл
жағдайда ... ... ... өтеу ... ... үшін ... ... белсенділік (активтің айналымдылығы) көрсеткіші,
пайдалылық ... ... ... ... міндетті болып
табылады [20, 17-18 бб.].
2.2 Қарыз алушының несие өтеу қабілетін бағалаудың ... ... және ... тәжірибесі
Бұл тарауда шетелдік және отандың тәжірибеде шағын және орта бизнестің
кредит өтеу қабілетінің деңгейін анықтаудағы айырмашылықтарын ... ... ... ... ... өтеу ... деңгейін
модельдеудің үш негізгі әдісі қоданылады: бірінші - бұл ... ... ... ... ... – бұл ... сараптамалық
бағалау өдісі; үшінші – бұл ... ... ... ... ... ... ... (қаржы коэффициенттерін есептеу) және
сапалық (банк мамандарының жеке ... ... ... ... Шетелдік банк практикасында кредиттік рейтинг қарыз алушылырдың
барлығына тағайындалмайды. Ірі қарыз ... ... ... ... ... орта және ... ... айтарлықтай бөлігі
рейтингпен қамтылмайды. Бұл жағдай тартылатын қаражаттың шағын мөлшері ... ... ... қарыз алушыға рейтинг тағайындайтын мүмкіндігінің
шектелуі болуымен байланысты.
Халықаралық және ... ... ... ... ... жағдайын
бағалаудың жеткілікті тәжірибесі жинақталған. Әрбір банк қарыз алушының
кредит өтеу ... ... ... өтеу қабілетінің рейтингін
анықаудың басқа банктер қол жеткізе алмайтын жеке әдістерін қолданады.
«Dun & ... ... ... ... ... ... құрайтын
ақпаратқа келесі тараулар кіреді: қарыз алушыны ... ... ... және ... ... ... меншік нысаны, жұмыс
істейтіндердің саны, жарғылық капиталының ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген нәтижесі, кредиттің ең
жоғарғы сомасы, қарыз алушының құрылымы және ... да ... ... ... жасаудың келтірілен әдісі бойынша
пайдалылық, өтімділік, левередж және ... ... ... ... ... рейтинг тағайындалады. Осы әдістеме қарыз
алушының ... ... яғни ... кіретін коэффициенттерге
оңтайлы салмақты және қарыз алушының сенімділіктің сол немесе ... ... ... ... ... ... ... барын
растайды.
Қарыз алушының кредит өтеу қабілеті оның банкрот болуын болжау
мақсатында ... ... ... ... ... ... болжамды бағалауда Э.Альман, Д.Чессер,
У.Бивердің модельдері ... ... де ... ... ... ... Олар ... кәсіпорындарының шаруашылық қызметтерін бағалауда
Э.Альманның «Z-шот» моделін және қос ... ... ... ... жағдайында талданатын фирма бойынша қос факторлы
модель келесідей көрсетіледі:
Х = – 0,3877 – ... + ...... ... ...... ... құралдары;
В – баланс валютасы.
Х-ке тәуелді ... ... ... ... банкроттық ықтималды
қорытындылауға болады:
– егер Х>0,3 ... онда ... ... ... егер - 0,3

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дипломатиялық хаттамалар36 бет
Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылық өнімдерінің нарықтық жағдайы7 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«МАШСВАР» ЖШС31 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Сұрыптау тәсілдері6 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
«жасанды интелект дамуындағы кибернетикалық рөлі: білім беру саласында »9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь