Дене жүктемесі, оның футболдағы реттелуі және бақылануы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1.1 Дене күш дайындығындағы футболшылардың ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1.2 Дене күшінің сапасының жаттығуларының әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.3 Дене күшінің жұмыс қабілетін тыныштық жағдайда бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.4 Дене күшінің сапасын арттырудағы жаттығудың барысын ұйымдастырудың ұстанымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.5 Жүрек.тамыр жүйесімен оның мүмкіндігінің жағдайын бағалаудағы негізгі функционалдық.диагностикалық әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19
1.6 Таулы аймақтарда өткізілетін жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

2. МАТЕРИАЛ МЕН ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
2.1 Зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22

3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... . 25
3.1 Футболшылардың физиологиялық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3.2 Жай адамдардың физиологиялық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... 29
3.3 Алынған нәтижелерді талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34.

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 40
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 41
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
ТҮЙІН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
Футбол ойыны ежелден бүкіл қауым ойнайтын халық ойыны болғаннан кейін баршаға денсаулықтарының артуына және жақсаруына мүмкіндік туғызады.
Сонымен қатар футбол ойыны нағыз атлетикалық ойын. Футбол ойыны жылдамдықты, күшті, икемділікті,төзімділікті арттыруға үлкен әсер етеді. Ойын барысында футболшылар ауыртпашылығы жоғары жұмысты орындау арқылы функционалдық мүмкінділігінің арттыруына және мінез құлқының психологиялық ерекшелігін жақсартуына мүмкіндігі зор. Ойынның негізгі мақсаты - екі команданың арасында күрес арқылы жеңіске жету. Үшін пайдалана білу керек.[1]
Ойын, жаттығу сабақтары жыл бойы әртүрлі географиялық және ауа-райының өзгеруіне байланысты болғаннан кейін футболшылар ең алдымен төзімді болуына, әр жағдайға үйреншікті болуына, демек организмнің сыртқы күшке қарсылықты туғыза білуіне талап қойылады. Сонымен қатар ойынын спорттың басқа түрлерін жие пайдаланып отырады. Себебі футбол ойыны арқылы спорттың басқа түрлерінің өкілдеріне жалпы денелерінің шынығуына, дене қозғалысының дұрыс артуына және ұйымшылдық пен достық сияқты ерекше қасиеттерін тәрбиелеуге үлкен маңызы бар.[2]
Футбол деген – жеке бір әлем. Футболшылардың жеке функционалдық мүмкіндігі, коллективтегі серіктестерімен қарым-қатынасы, жеңіске жетудегі шешуші роль атқарады.[3]
Негізгі соңғы нәтижеге жету ол ойыншының жеке мүмкіндігі мен денсаулығына байланысты деп айтуымыз керек. Бұған қосымша футболшының командадағы басқа ойыншылармен қарым –қатынасында үлкен роль атқарады.
Футболшылардың биік нәтежеге жетуі үшін оның жұмыс қабілетін көтеретін параметрлер маңызды болып саналады.
Футболшылардың дене күш дайындығы негізгі фактор деп есептеледі. Оның командалық технико-тактикалық әрекеттеріне әсері бар.
Қаншама технико-тактикалық мүмкіндігі жоғары футболшы болса да, ол ешқашан жоғары нәтижеге жетпейді, оның командасы да жетпейді.
Біріншіден, себебі ойынның әрбір сәтінде ойыншылар бір уақытта белгілі бір мақсатта шешуі. Егер бір футболшының функционалдық мүмкіндігі нашар болса, онда ол ойын барысының шешуші сәтіне әсер ете алмайды. Мысалы, дене күші дайындығы нашар ойыншы өз қарсыласын қуып жете алмайды және доптан айырып қалады.
Екіншіден, ойында әрбір футболшы тез және нақты тактикалық жағдайды бағалау керек, нақты шешім қабылдауы қажет.
Үшіншіден, футбол атлетикалық ойынға айналып барады. Қазіргі футбол күрес, жекпе-жекке толы. Қарсыластан допты жеңіп алу, допқа таласта аяқта нық тұруы тек қана дене күш дайындығы жақсы футболшы жасай алады.
Кітаптар мен монографиялар:

1. Айрапетьянц Л. Р. , Годик М.А. Спортивные игры.- Ташкент, Ибн-Сина, 1991.- 156 c.
2. Платонов, В. Н. Система подготовки спортсменов в олимпийском спорте / В. Н. Платонов.- К.: Олимпийская литература, 2004. -808 c
3. Тхоревский В.И Физиология человека.// M.: Физкультура, образование и наука , 2001г . 492c.
4. Арестов Ю.М., Годик М. А. Подготовка футболистов высших разрядов.Учебное пособие для слушателей ВШТ.М., ГЦОЛИФК, 1980-127с
5. Селуянов В.Н., Сарсания С. К, Сарсания К. С. Физическая подготовка футболистов. – ТВТ ДИВИЗИОН, Москва, 2004.- 191 с
6. Ермолаев Ю. А. Возрастная физиология: Учебное. пособие для студентов высш. и сред. проф. Учеб. заведений физ. культ. Ю. А. Ермолаев – М.: Спорт Академ Пресс, 2001.-443с
7. З. В. Любимова, К. В. Маринова, А. А. Никитина. М. ВЛАДОС. (Учеб. для вузов).- (Биоритмология). Ч.1.-2004.-301с.
7. Солодков, А. С. Физиология человека. Общая. Спортивная. Возрастная. Учебник / А. С. Солодков, Е. Б. Сологуб. – М.: Терра-Спорт Олимпия Пресс 2001-520c
8. Физиология человека: В 4-х томах. Перв. с англ./ Под ред .Р. Шмидта и Г Тевса. – М.: Мир, 1986. Т. 3. 288 с., Т.4. -312с
9. Смирнов, В. М. Физиология физического воспитания и спорта: учеб. для студ. Сред. и высш. учебных заведений / В. М. Смирнов, В. И. Дубровский. – М.: Изд-во ВЛАДОС-ПРЕСС, 2002.- 608с.
10. Погадаева, О. В. Физиология человека. Висцеральные системы: Учебное пособие Семкин.- мн.: ИПП Госэкономплана РБ, 1993.-92 с
11. Солопов, И. Н. Физиология футбола: Учеб. Метод. Пособие./ И. Н. Солопов, А. П. Герасименко. – Волгоград: Б.и., – 95 с
12. Тристан, В. Г. Физиология спорта: Учебное пособие / В. Г. Тристан ,О. В. Погадаева. – Омск: Изд-во СибГУФК, 2003, -92с
13. Уилмор, Дж. Х. Костилл Д. Л. Физиология спорта.- Киев: Олимпийская литература, 2000.- 503с
14. Herd J.A. Cardiovascular responset o stress // Physiol rev; 1991; 71: 305-30
15. Big A.S., Stromme S.B., Urin H. Additional heart rate: an indicator of physiological activation // Aerosp Med 1974; 45: 1219-22.
16. Иорданская Ф. А. Мониторинг здоровья и функциональная подготовленность высококвалифицированных спортсменов // M.: Советский спорт; 2006,184c.
17. Судаков, К. В. Системная организация функций человека: Теоретические аспекты / К. В. Судаков // Успехи физиол. наук. -2000 – Т. 31.- №1. – С. 1-17.
18. Helgerud J, Engen LC. Wisloff U, et al. Aerobic endurance training improves soccer performance. Med Sci Sports Exerc 2001 Nov ; 33 (11): 1925-31
19. Карпман В.Л., Белоцерковский З.Б., Гудков И.А.Тестирование в спортивной медицине. // M.: ФиС; 1988; 208 c.
20. K. Wasserman, Hansen J.E., Sue D.Y.et.al. Exercise testing and interpretation // Lippincott Williams&Wilkins; 2005; 586 p
21. Янесен П.ЧСС,Лактат и тренировки на выносливость // Мурманск ,: Тулома, 2006 г., 158
22. Мохан Р., Глессон М., Гринхаф П.Л. Биохимия мышечной деятельности и физической тренировки.Киев, Олимпийская литература, 2001.-295c.
23. Hoff J, Wisloff V. Engen LC, et al.Soccer specific aerobic endurance training . Br J Sports Med 2002 June ; 36 (3): 218-21
24. Солодков, А. С. Адаптивные изменения функций организма при мышечной деятельности / А. С. Солодков //Физиология мышечной деятельности: Тез. докл. Медунар. конф. – М.: 2000. – С. 135-136.
25. Суздальницкий,Р. Специфические изменения в метоболизме спортсменов, тренирующихся в разных биоэнергетических режимах, в ответ на стандартную физическую нагрузку / Р. Суздальницкий, И. Меньшиков, Е. Модера // Наука в олимпийском спорте, 2003. - №1. – С. 75- 80.
26. Люкшинов Н. М. Искусство подготовки высоклассных футболистов.Москва, Физкультура и спорт, 2003 г.
27. Озолин Н.Г. Настольная книга тренера.Наука побеждать,профессия – тренер. – Москва, АСТ, Астрель, 2002
28. Котельников С.А.,Ноздрачев А.Д.,Одинак М. М. и др. Вариабельность ритма сердце: представление о механизмах. // Физиология человека; 2002; т.
29. 3. Белоцерковский,З .Б. Эргометрические и кардиологические критерий физической работоспособности у спортсменов / З.Б. Белоцерковский. – М.: Советский спорт, 2005. -312c
30. Баевский Р.М., Берсенова А.П.Оценка адаптационных возможнестей организма и риск развития заболеваний.М.:Медицина 1997.С 265.
31. Шамардин, А. И. Функциональная подготовка футболистов /А. И. Шамардин.- Волгоград, 2000.-151с
32. Суслов Ф.П., Гиппенрейтер Е.Б.Подготовка спортсменов в горных условиях.Москва,Терра Спорт , 2000. – 1175c.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Дене шынықтыру және ... ... ... жүктемесі, оның футболдағы реттелуі және бақылануы
Орындаған
4 курс студенті ... ... ... ... ... А. ... күні)
Норма бақылаушы,
доцент ... ... ... жіберілді
кафедра меңгерушісі,
профессор ... ... ... ... ... ... 52 Беттік текстен тұрады. Оған 7 кесте, 12
диаграммалар, 5 ... ... 32 ... қолданылды.
Жұмыста көп қолданалған түінді сөздер: футбол, дене күш ... ... ... қан ... ... қан ... диастолалық қан қысымы,
пульстық кан қысымы, өкпенің тіршілік сиымдылығы, ... алу ... ... ... максималдық қарқындылық, лактат.
Жұмыстың өзектілігі – жас футболшылардың қан айналу және ... ... ... ... ... ... спортшылардың дене күш
жүктемелерінің реттелу әдістері және оны бақылауы жолдары зерттелінді.
Жұмыстың мақсаты- ... дене күш ... ... және оны ... ... үшін қан ... және ... көрсеткіштерін зерттеу.
Осы мақсатқа жету үшін келесі мндеттер қойылды:
1. Салыстырмалы тыныштық күінде қан айналу және тыныс ... ... ... ... соң осы ... екі жүйенің көрсеткіштері
аңықталды және қанша мерзімде футболшылар қалыптты жағдайға
келетіні табу.
3. Тәжірибелерден алынған ... ... ... ... күш ... ... әдістерін және оны бақылауын қарастыру
Зерттеу объектісі ретінде - әл-Фараби ... ... ... ... ... дене күш ... ... және оны бақылауын қадағалауішін қан ... және ... ... ... ... Зерттелетің адамдардың организміндегі қан ... ... ал ... көрсеткіштері (артериалдық пульс) ойын
кезінде де есептелінді. Екі ... ... ... ... ... ... ... қан қысымы (систолдық, диастолдық, пульстық,
орташа), 1 минөттегі тыныс жиілігі, спирометрия әдісімен өкпенің ... ... ... қарқындылық – ең жоғарғы деңгейде оттегін
пайдлануқабілетін көрсетеді.
Анаэробтық ... – бұл ... ... соғу ... ... ... барысында оттегіні қолдануы,осы уақытта сүт
қышқылының пайдаға асуымен жинақталу шапшандығы бірдей болуын айтады
Гемодинамика – қан ... ... ... ... қан ... - диастола кезіндегі қан қысымының ең ...... және ... ... екі ... қоспадан
тұрады,ыдыраған кезде көп мөлшердегі энергия,бұлшық еттің қысқару кезінде
пайдалынады
Қан қысымы - ... ... ... ... ... қан ... ... ион сүт қышқылының ыдырауы кезінде шығады.
Өкпенің тіршілік сиымдылығы- терең дем алғаннан соңбар мүмкіндігінше
өкпеден бөлініп шығарылатын ауаның ... кан ...... және ... қан қысымдарының
айырмасы
Систолалық қан қысымы - систола кезінде байқалатын ең жоғары деңгейдегі
қан қысымы
Тыныс алу жиілігі - 1 ... ... ... командалық ойын түрі,ойын басты мақсаты қарсы қомандаға
қарағанда көп гол ... ...... ... ... мен көлемін
ультрадыбыс арқылы зерттеу
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................... 5
НЕГІЗГІ
БӨЛІМ.......................................................................
..................... 8
1. ӘДЕБИЕТКЕ
ШОЛУ........................................................................
...... 8
1.1 Дене күш ... ... ... Дене күшінің сапасының жаттығуларының
әдістері....................................................................
.......................................... 10
1.3 Дене күшінің жұмыс қабілетін тыныштық жағдайда
бағалау.....................................................................
......................................... 14
1.4 Дене күшінің сапасын ... ... ... ұйымдастырудың
ұстанымдары
................................................................... 16
1.5 Жүрек-тамыр жүйесімен оның мүмкіндігінің жағдайын бағалаудағы негізгі
функционалдық-диагностикалық
әдістер......................................... 19
1.6 Таулы аймақтарда өткізілетін жаттығулар
............................................ 20
2. ... ... ... Зерттеу
объектісі...................................................................
.................... 22
2.2 Зерттеу
әдістері....................................................................
..................... 22
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ..................... 25
3.1 Футболшылардың ... ... Жай ... ... 29
3.3 Алынған нәтижелерді
талдау................................................................ 34.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................... 40
ПАЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР............................................................. 41
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
......................... 43
ТҮЙІН
............................................................................
................................52
Кіріспе
Футбол ойыны ежелден бүкіл қауым ойнайтын халық ойыны ... ... ... ... және ... мүмкіндік туғызады.
Сонымен қатар футбол ойыны нағыз ... ... ... ... ... икемділікті,төзімділікті арттыруға үлкен әсер ... ... ... ... ... жұмысты орындау арқылы
функционалдық мүмкінділігінің арттыруына және мінез құлқының психологиялық
ерекшелігін жақсартуына мүмкіндігі зор. ... ... ... - ... арасында күрес арқылы жеңіске жету. Үшін пайдалана ... ... ... жыл бойы ... географиялық және ауа-райының
өзгеруіне байланысты болғаннан кейін футболшылар ең алдымен ... әр ... ... болуына, демек организмнің сыртқы ... ... ... ... ... Сонымен қатар ойынын спорттың
басқа түрлерін жие ... ... ... ... ойыны арқылы спорттың
басқа түрлерінің өкілдеріне жалпы денелерінің шынығуына, дене қозғалысының
дұрыс артуына және ... пен ... ... ... ... ... маңызы бар.[2]
Футбол деген – жеке бір әлем. Футболшылардың жеке функционалдық
мүмкіндігі, коллективтегі ... ... ... ... роль ... соңғы нәтижеге жету ол ойыншының жеке мүмкіндігі ... ... деп ... керек. Бұған қосымша футболшының
командадағы басқа ойыншылармен қарым –қатынасында үлкен роль атқарады.
Футболшылардың биік ... ... үшін оның ... қабілетін көтеретін
параметрлер маңызды болып саналады.
Футболшылардың дене күш дайындығы негізгі фактор деп ... ... ... ... әсері бар.
Қаншама технико-тактикалық мүмкіндігі жоғары футболшы ... да, ... ... нәтижеге жетпейді, оның командасы да жетпейді.
Біріншіден, себебі ойынның әрбір сәтінде ойыншылар бір уақытта ... ... ... Егер бір ... ... ... нашар
болса, онда ол ойын барысының шешуші сәтіне әсер ете ... ... ... ... нашар ойыншы өз қарсыласын қуып жете алмайды және ... ... ... ... футболшы тез және нақты тактикалық жағдайды
бағалау керек, нақты шешім қабылдауы қажет.
Үшіншіден, футбол атлетикалық ойынға айналып ... ... ... ... ... ... ... жеңіп алу, допқа таласта аяқта
нық тұруы тек қана дене күш ... ... ... жасай алады.
Төртіншіден, футбол ойыны 91-99 минут созылады, ... ... доп ... ... ... Сол ... ойыншының ағзасы өте ауыр жұмыс атқарады,
яғни ойын ... ... ... ... ... ... ұстау,
қарсыласымен допқа талас кезінде жеңілмеу - осының барлығы тек қана
төзімді ... ... ... ... ... профессионалдық негізгі қасиеті.
Ойында футболист әр түрлі қозғалыстар жасау керек. Соққы, ... - олар ... ... егер ... ... ... ... иілгіштігі бұлшықеттердің созылмалылығы ... ... ... бәрі футболшылардың дене күш дайындығын ... да ... ... ... да, дене күш ... көтеруге
күш салады.
Әрбір ойыншының дене күш дайындығын білу үшін ... ... ... ... ... ... макс, мин қысымын, тыныс алу
жиілігін ... ... алу ... ... және жүктемеден кейін
өлшейді. Содан кейін ойыншыға талдау ... ... ... дәрежеде
дайындалғанын білеміз.
Әрбір ойыншының дене күш дайындығы қандай дәрежеде екенін білу үшін
физиологиялық тесттер қолданылады. Әр ... ... ... ... бар және оның екі түрі лабараториялық және ойын ... ... біз ... дене ... және оны ... мен ... назар бөліп осы жұмысты орындадық.
Жұмыстың өзектілігі - жас футболшылардың қан айналу және тыныс алу
жүйелерінің ... ... ... ... ... дене ... реттелу әдістері және оны бақылауы жолдары зерттелінді.
Жұмыстың мақсаты – футболшылардың дене күш ... ... және оны ... ... қан ... және ... ... зерттеу.
Осы мақсатқа жетуішін келесі міндеттер қойылды:
1. Салыстырмалы тыныштық ... қан ... және ... ... ... ... ... соң осы ағзаның екі жүйенің
көрсеткіштері аңықталды және ... ... ... ... ... ... Тәжірибелерден алынған ... ... ... дене күш жүктемелерін реттелу әдістерін және
оны бақылауын қарастыру.
Жұмыстын жаңашылдығы. ... жас ... орта тау ... ... ... ... қан ... және тыныс алу
жүйелерінде бір қатар ерекшеліктерін айқындалды.
Практикалық маңызы. Тәжірибелерден ... ... ... жас
футболшылардың футболдағы дене күш жүктемелерінің реттелу әдістері ... ... ... мүмкіншілік береді.
Бітіру жұмысы дәстүрлі жолмен жасалынған және жазылған. Жұмыс ... ... ... мазмұны, кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды,
пайдаланған әдебиеттер тізімі, қосымша бөлімдерден ... ... ... ШОЛУ
1.1 Дене күш дайындығындағы футболшылардың ұстанымы
Дене күш дайындығы – ол өте ұзақ ... ... оның ... дене күш ... ... жоғары дәрежеге жеткізу ... ойын ... сай ... ... ойын ... ... ... жүгіретін болса,оның 2 км ең жоғарғы дережедегі жылдам жүгіру болу
керек.Сонда ... пен ... ... ... ... сапасы
оған күн сайын осылай істеуге мүмкіндік береді.
Дене күш ... ... ... ... ... дайындығы мен жасына және дайындық кезеңіне байланысты.
Футболшылардың дене күшінің ... ... ... 3 ... ... Дене күш ... ... ұстанымы,барлық спорт түріне бірдей.
2) Спорт ойындағы (баскетбол,волейбол,гандбол)
3) Футболшылар үшін ... дене күш ... ... ... ... біріктіріп қарасақ,онда ең негізгілері мыналар
1. Жалпы және арнайы дене күшінің дайындығының ... ... ... ... мен ... ... күшінің
сапасының көріну бірлігі.
3. Жарыстық ойындармен ... ... ... ... дене
күш сапасының ең жоғарғы деңгейге бағытталуы.
4. Дене күш дайындығын тоқтатпау.
5. Жаттығу жүктемесінің әртүрлілігі.
6. Дене күш дайындығының барысында жекелеген орынды ... ... күш ... ... және ... түрінің жиынтығын
циклдер қатарында пайдалану[4,5]
Футбол талаптарына байланысты осы ұстанымдардың мазмұнын қарастырайық:
1. Жалпы (ерекше ... және ... дене күш ... ... дайындау барысында жаттығуларды екі топқа бөледі; ерекше
емес жаттығу (олар жүгіру,секіру және күш құрылғысында ... ... ... ... ... ... дене күшінің ... ... ... пен ... ... топтағы жаттығулар осы
негізгі сапаларды,арнайы жаттығуға қайта айналдырады.
2. Футболшылардың жаттығулар мен ойындар барысында дене күшінің ... ... ... бір жылдық цикл ішінде 45-65 ресми ойын
өткізеді.Бұл ойындардың жүктемесінің дене күш ... әсер етуі өте ... ... құрылымыда бар,осындай құрылымдар (структура) барлық жаттығу
сабақтарында болу ... осы ... ғана ... жарыс
ойындарының бірлігін қамтамасыз етуге болады.
3. Белгілі бір ... дене күш ... ең ... деңгейге
бағытталуының пайда болуы.
Дене күш сапасының ең ... ... ... мен дене күш ... ... анықтайды.
Ойыншы қанша дарынды болғанымен,ең жоғарғы спорттық дәрежеге жету ... ... ... ... ғана дене күш ... ... ... ойын құрылымына сәйкес болады.
4. Дене күшінің дайындыңдығының жұмыс барысын тоқтатпау
Бұл жұмыс барысы жаттығулардың бағытымен уақыты бірдей болып бір-бірімен
өте ... ... ... ғана ... ... ... үзілмей жүргізілуі керек.
5. Жаттығу жүктемесінің түрінің өзгеруі.
Футболда жүктемені өзгертіп отыру өте ... ... ... ... ... ... ... беруге болмайды оған
спортшы тез бейімделіп алады да,өзінің өсуін тоқтатады.
Б) Футболшыларды дайындаудың ... ... ең ... болып
саналады.Олардың бағыттары шамамен бірдей,олар аралас сипатта немесе
аэробтық ... ... ЖСЖ ... 130-160 мин болады.Үлкен көлемдегі
жаттығулардың бірдей жұмысы дене күшінің жұмыс ... ... ... ол жоғарғы деңгейде болмайды.
В) Күнделікті жағдайда футболшының дене ... ... ... ... ... күні болған жүктемеден кейін,қайтадан өзіне ... ... ... ... ... ... керек.
6.Футболшылардың дене күшінің дайындығындағы амалдар мен тәсілдердің
орынды жекелендіру
Футболды жоспарлаған ... мына екі ... еске алу ... ... ... әр ... дене ... әзірлігінің сипатын
анықтауды талап етеді.
2) Әр футболшының дайындығының құрылымы.Ойынды жоспарлаған кезде ойын
талаптарымен ... әр ... ... ... ескеру қажет.
7) Дене күш дайындығы барысындағы циклділік және оны ... ... ... сабақтарын белгілі бір ... ... ... ол сабақтар:микроцикл, мезоцикл және макроциклдер.
Футболдағы ең негізгі цикл-макроцикл (оны жарыс кезінде ойын аралық
цикл депте атайды.). Ең ... ... ... Бірапталық ойын аралық
циклі.Осы цикл арқылы жүктемені жақсы жоспарлап ... ... ... жаттығудың түрлі стратегиялық сұрақтарын шешуге болады.
Ұзақтығы жағынан бірдей циклдердің ... оның ... ... ... ... Дене ... ... жаттығуларының әдістері
Дене күшінің дайындығын әбден жетілдірілген деңгейге жеткізу үшін,түрлі
жарыстар мен ... ... ... керек.Әр жаттығудың өзіндік сипаты
бар,осы жаттығулардың әсерлерін дұрыс пайдалана білу арқылы дене күшінің
сапасын ... ... ... ... ... ... ... бірдей футбол ережелері бойынша
жүргізілетін болғандықтан ... ... ... ... болады.Бір
маусым ішіндегі(кәсіби ойыншылар үшін ... ... ... дене ... ... ... жүктемесінің дәрежесі қандай екенін
алдын ала болжауға болады.
Ал жаттығу сабақтарындағы жағдай басқаша,онда шұғыл жаттығу әсерінің
көлемімен ... ... ... байланысты.Оның ішінде жаттығу
сабақтарының жүргізілу әдісіне де байланысты.
Дене күшінің дайындығының екі әдісі бар:
1) толассыз жүргізу
2) ... пен ... ... ... әдіс ... жаттығу жұмыстарын жүргізу
Үздіксіз жаттығудың сипаты мынадай,бапкер ... ... ... береді,ал оны футболшы үзіліспен ... 40-60 ... ... ... ... 8 ... 8ойыншыға 30-40минут
қарсы ойнатуды жоспарлайды,оны футболшылар міндетті түрде үздіксіз
орындайды,міне ... ... ... ... ... мен ... ... кросс жүгіру жүгіру жылдамдығы аэробтық қарсаңында салыстырмалы
бір қалыпта ... ... ... ЖСЖ ... ... таза ... ... жүреді:олар аэробтық
энергетикалық механизмдерімен қамтамасыз етіледіде ... ... ... ... қабілеттіліктің үздіксіз ... ең кең ... ... ойынның өзі – ол жаттығудың ең
бір ауыспалы қабілетті ... ЖСЖ ... ... ... ... ол бір рет және ... орындалса,қарқынды актив
фаза,қарқынсыз пассив фазамен алмасып отырады.Актив фаза ЖСЖ ... ... мин ... ... ... ... жаттығулардағы көп циклдар энергетика жүйесінің актив фаза
жаттығуларында ... ... ... оң әсер ... және ... фазасы тез
орнына келеді.Осындай жаттығулар ойын құрылымына ... және ... ... ... ... ... орындалатын жаттығулар әдісі
Бұл әдістеде актив және пассив фазалары бар.Бірақ үздіксіз әдістен
айырмашылығы , пассив ... ... ... ... ...... әдісімен орындалатын әдіс – ол тыныштық әдісі, Жүктеме бұл
жағдайда мына компоненттерге байланысты болады:
a) актив фазасының ұзақтығы ... ... ... ... ... қайталау саны
г) қайталау мен сериялы қайталау арасындағы демалыс арасының ... ... ... ... ... ... кезінде ештене істемей
газонда отыруға болады)
Футбол жаттығуларының ... ... ... оған ... ... ... және ... көлеміне байланысты болады.
Жедел жаттығу әсерінің көлемімен бағытын өзгерту үшін жүктеменің
құрамын өзгертіп отыру ... ... ... ... бапкер бұл жаттығуда не күтетінін анықтауы
керек.Осыдан кейін ол қайталаудың ұзақтығын ,оның қарқындылығын , қайталау
санын және демалысты жоспарлайды.Бірақ ... ... ... ... ... ... үшін ... жаттығу әсерінің маңызы әр түрлі
екенін білеміз.Олар 3 факторға анализ жасау арқылы түсіндіріледі.
1. Футболшы жаттығуды әр ... ... ... ЖСЖ ... әсер
етпейді.
2. Футболшылардың дайындық деңгейі әртүрлі,дайындығы төмендерде ... ... ... қан жүйесінің жұмысының ерекшеліктері,міне осы
жағдай футболшының ЖСЖ көрсеткіштерінің әртүрлілігін көрсетеді.
Сонымен екі ... ... ... ... ... ... байланысты.Оларды негізінен жаттығу барысында щешуге
тура келеді.
Футболдың физиологиясы
Биологиялық критериялар ... ... ... ... ережесі бойынша ресми ойындарда футболшыға ешқандай
ешқандай тіркегіш құралдарды ... ... оны ... ... ... мамандар ЖСЖ ойын ... ... ... ... ... алып ... олар ойынның актив және пассив фазасынан кейін
істейді,қанды ... ... ... сүт ... ... ... бұлшық биопсиясын ойынға дейін,ойын кезінде және ... ... ... бұлшық етіндегі гликоген қорының өзгерісін
анықтайды.
Бұл мәліметтерді ойынның жүктемесін ... үшін ... және ... ... үшін жасайды.[12,13,14]
Ойындағы ЖСЖ
Ойын жүктемесінің жоғарғы көрсеткіші деп мамандар ЖСЖ ... ... ... ... ... ... дене күші ... қабілетінің деңгейіне байланысты,жоғары болған сайын
ЖСЖ төмен болады.
2. Ойын кезінде футболшының қозғалыс әрекетінің ... биік ... ЖСЖ ... ... ... ... ... ұзақтығының арақатынасы.Егер актив фаза
ұзақтығы жағынан пассивтен артық ... ЖСЖ ... ... ... ... ... ЖСЖ ... ойыншыларға қарағанда
төмен болады.
5. Әр ойыншының жүрек тамыр қан ... ... ... ... ... өздерінің қалап алған әрекеттері. Мысалы:
шабуылшы,қарсыласының айағында доптан айырылып қалып,артқа шегініп,
кешігіп барып ... өз ... ... алу үшін ... ... ... кезінде жоғары болмайды.Ал егерде кейбір футболшылар доптан
айырылып ... ... ... ... доп үшін ... ... ... қарсыласының шабуылын тоқтату үшін орын
алмастырады,бұл кезде ЖСЖ жоғары болады.
Мамандар ЖСЖ ойын барысында тіркеуді әрқашанда ... ... жыл ... олар ... ... еді: бақылау ойыны кезінде өте қарқынды
ойын сәтінде футболшыларды тоқтатып польпаторлық зерттеу ... ... ... өте ... ... ... ... болуы бұл
мәселені шешуді жеңілдетті.Футболшының ... мен ... бұл ... автоматты түрде зерттеу жүргізіп жатты.Ойын
кезінде бұл аспап тоқтап немесе сынып қалады деп қорықпауға болады.Мысалы ... ... 50 ... ЖСЖ ... алып 10 ... ойын ... , ... ойыншыларда ЖСЖ тек 3-5 ойында ғана тіркелген,тек 2%
ғана тексеру өте ... ... ж POLAR ELECTRO ... ... ... ... ЖСЖ ... үстінде жарып алуға мүмкіндік берді.Ол суретте ... ... ... алуға мүмкіндік берді:
1. ЖСЖ – нің осы ойындағы ең жоғарғы деңгейі -200мин
2. ЖСЖ- ойын алдындағы дене қыздыру ... ... ... ... ... ... 47.9% маңызды.170 минуттан жоғары,41.1%де диапозон 120-170 с
мин, ал 11% де төмен 120 ... ... 11% ... кезінде немесе
демалудың соңғы кезінде тіркелген болу керек.
1. Ойынның ... ... ... ... ... аппаратының
күштеп жұмыс істеуі ЖСЖ жоғары орташа және ең жоғары деңгейдегі маңызымен
көрсетіледі.
2. Ал ойынның пассив фазасында бұлшық ... ... ... ... күшті емес кезде ЖСЖ маңызы ... ... ... ... ол ... ... ... үзіліс кезінде орташа ЖСЖмен тең
немесе актив фазасының орташа ЖСЖ нен көп ... ... ... ЖСЖ 179 ... ... (ұзақтығы 75 c) Одан кейінгі пассив фазадағы
ЖСЖ(ұзақтығы 30c).185c/мин тең болады.
3. Орташа және ең ... ... ... ... фаза 81,0% ... болады.
Әртүрлі футболшылардың бір ойын үстінде ЖСЖ зерттеу барысындағы
көрсеткіштері олардың ойын жүктемесіне ... жеке ... ... және 6.5 ... қорғаушы Б мен жартылай қорғаушы М ... ... одан ... ЖСЖ ... үлкен
айырмашылық бар екенін көреміз,яғни қорғаушының ЖСЖ - 175 c/ мин ... ... 194 c/мин ... Жартылай қорғаушы қарқынды ойын
аймағында 30 минут ойнады,ал ... 8.5 ... ... ... ... ... орташа ЖСЖ 180 c/мин асып кетті.ЖСЖ ойын
үстінде зерттеу маңызы әр ... ойын ... ... қозғалысымен
оның дене күші дайындығының деңгейі екенін есте ұстау керек.Осыған
байланысты ЖСЖ ... ... ... ... 6.6 және ... жақсы көрсетілген Бірінші суретте 8 ойыншының бақылау ойынындағы
ЖСЖ келтірілген.Екінші суретте жеті ойыншының көрсеткіштері көрсетілген.
27.02.02. күні ойында ... ... ЖСЖ ... және ... ... мин болды,ал орташасы жоғарылау 140 c/мин.Осы ... ... ... ... ЖСЖ 194 ... ... ... ЖСЖ ерекшеліктері басқа ойын кезінде де көрінеді.
1.3. Дене күшінің жұмыс ... ... ... ... дене күшінің жұмыс қабілетін тыныштық жағдайда бағалау өте
қиын міндет.Тыныштық ... ... ... дене күшінің сипатын
жанамалап корсетеді. Олар әртүрлі қиын факторлардың ... ... ... ( ... ... ... ... жүктемелік тестіні міндетті түрде жүргізу керек [15,16]
Жүктемелік тестілер қалай жіктеледі?
Жүктемелік тестілеу әртүрлі мақсат мен ... ... ... ... ... ... байланысты қалыпты жағдайдан ауытқудың сипаты
барма жоқпа
Дене күшінің әзірлігін бағалау
2.Тіркелген ... ... ... ... ... лактаттың шоғырлануы және басқа көрсеткіштер.
3 Максималдық күш
Максималды
Субмаксималды
4 Бағалайтын энерго көзі ... Дене күш ... ... өсіп ... ... функционалдық дайындығының қандай элементтерін зерттейді?
Егер спортшы медициналық және мамандардың терең ... өтсе ... ... ... ... ... яғни оған ... қабілетін анықтау
мен фитнес тестілеуді жүргізуге болады[17,18]
Қазіргі кездегі футболда ойыншының ойын ... ... мен ... сапамен анықтайды
Аэробтық қызметі
Анаэробтық лактаттық жұмыс қызметі
Дене құрамы
Қозғалыс ... ... мен ... жан-жақты жұмысына қарамай,оның жұмыс қуаты аэробтық жолмен
өндіріледі.сондықтан футболшының негізгі қызмет ... ... ... ... қабілеттілігі болып саналады.[19]
Тестілеу бөлме ішіндеде немесе ойын аланында жүргізілуі ... және ... ... артықшылығы мен кемшілігі
бар.
Максималдық-өте күрделі дене күші дайын емес ... ... ...... ... ... ол әрқашан дәл бола
бермейді.
Лактат қандай жағдайда пайда болады және ол ... ... ... ... ... пайда болуымен жиналуы,анаэробтық гликолиттік тотығуына
байланысты.Ол мынадай жағдайда болады
Дене күшінің жұмысы басталғанда АТФ пен креатинфосфаттың қоры ... ... ... ... ... ... кезі.Егер жұмыс қабілеттілігі
жоғары болмаса,лактаттың зат ... ... ... ... ... жұмысы жоғары болғанда организмің шаршауы
жылдамдайды,бұлшықеттерде ісік ... ... ... ... істеу
қабілетінен айырылады.Мұндай жағдай оқыс жұлқынып қозғалуда ... ... ... ... ... ... ... аланыңда жоғарғы жылдамдықта болуы және жүктеменің көп
болуы,лактаттың ... ... ... ... ... ... спортшы жоғары жылдамдық пен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... орнына келтіру керек.Анаэробтық және
лактаттық ... ... ... ... ... ,егер
жоғары төзімділік жағдайда жаттыққан болса,оның анаэробтық қарсаңы 90%
жоғары болады,ал футболшыларда бұл деңгей 75-95% ... ... ... ... есте ... керек?
Лактат ионының клетка қабырғаларында сінуі және оның ... ... ... кейін шамамен 2-3 минуттың ... ... алу ... есте ұстау керек.Лактаттың шоғырлануы футболшының
белсенділігіне байланысты яғни қан ... ... ... ... ойдағыдай болуына әсер етеді.
Қорыта келе айтсақ футбол ойынындағы ... ... ... қызметін анықтау оңай ... ... дене ... физиологиясын жақсы меңгерген жоғарғы білімді медецина
қызметкері болуы керек.
1.4 Дене ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
ұстанымдары
Жаттығу арасындағы қарқындылық
Жаттығу процессінің қарқындылығын оның анаэробтық ... ... ... ... көбіне ЖСЖ анализінің көрсеткішінің
көмегімен бақыланады.Егер спортшыға тестілеу ... және оның ... ... ... ... ... ЖСЖ көрсеткішінің
проценттік қатынасына қарай өлшейді.[23]
Жаттығу ... ... ... ... ... аймағы былайша бөлінеді:
1 Қалпына келтіру аймағы
-жүктеменің қарқындылығы өте төмен ЖСЖ 60% жоғары емес
Аэробтық аймақ өзі 2 ге ... ... ... ... ПАНО деңгейінен 80-90%,ал ЖСС .70-
90%
Б) орташа жүктеме қарқындылығы ПАНО деңгейінен 90-95%, ал ЖСЖ 80-85%
болады[24]
Дамыған ... өзі екі кіші ... ... ... дамыған немесе тасымалдау аймағы.Мұнда жүктеме қарқындылығы
ПАНОдан 95-100% болады, ал ЖСЖ ... ... ... ... ... қарқынды төзімділік аймағы , бұл
кезде жүктеме қарқындылығы ПАНОдан 100-110%,ал ЖСЖ 90-90%
Анаэробтық ... 2 кіші ... ... ... ... ... зонасы (мұнда негізінен энерго өндіруші
гликолиз тәсілі ... ... ... 2-3 минуттан аспай қышқылдық деңгейдің
кенет өсуі
2) Жоғары деңгейдегі қабілетті жұмыс зонасы,жұмыс ... 10 ... ... ... ... ... ... ЖСЖ мен бақылай алмайды,себебі жұмыс қарқыны
аэробтық тәсілмен қамтамасыз етілмеген.[25]
Әртүрлі энерго жүйедегі жаттығудың ұстанымдары қандай?
Жұмыс ... ... үшін ... жүйені жетілдіруде
ерекшеліктерін бұзбай сақтау керек.
1) Креатинфосфат жүйесіндегі жаттығуға ... ... ... ... 30-50 ... немесе салмақтық оқыс қимылы
2) Лактаттық жүйедегі , жаттығу жүйесіне субмаксималдық салмақты ... ... ... 200-800 м ... ... кезде ЖСЖ
ұзақтығы тіркеледі,ол анаэробтық қарсаңының деңгейін көбейтеді.
3) Аэробтық жүйедегі ... ... ... аймақтағы қысқа
аралықтағы қарқыны бар ұзақ жұмысқа кіреді
4) Қалпына келтіру жүйесіндегі жаттығу құрамына қарқындылығы ... ... емес ... ... ... ... ... қалай түсінуге болады?
Ауыспалы қарқындылықпен жиі ПАНО деңгейінің өсуіндегі ... ... ... ... ... ... үшін
қолданады.[26] Жаттығуды пульсометрия әдісімен бақылағанда ЖСЖ анда-санда
анаэробтық ... ... ... ... болады.Пульс жиілігінің
қысқа мерзімде қалпына келтіргеннен ... ... ... ... бірнеше цикл қайталанады.
Спорттың циклдік түрімен айналысатын спортшылар аэробтық төзімділікті
дамыту үшін интервальдық жаттығу методын қолданады.Оның ... ... ең ... ... ... арасында қысқа қарқынды демалыспен
әрі қарай жаңадан аэробтық күшейтуді жоғарғы деңгейге жеткізу.Бұл ... ... ... рет ... және осындай жаттығулар жоспарлы
түрде жүргізілу керек.Интервальдық жаттығу барысында ЖСЖ мониторлары
бақылайды.Футбол ... ... ... ... ... бақылауы немесе жаттығу кезіндегі процесстерге көңіл аударуы
,ойын кезіндегі жағдайларға көңіл бөлуі оның ЖСЖ ... дене ... өте биік ... ... ... ... бәрі ойын ... болады,бұл деген жаттығу барысында дұрыс
емес элементтердің болғандығынан,жаттығу кезінде дене күш ... жету үшін , ЖСЖ мен ... бір ... ... қолдануы
арасындағы арақатынасты орнату керек.
Аэробты жаттығудың физиологиясына
қарай бапкер қандай шешім қабылдауы ... ... ... ... ... ... параметр ол-
оттегіні қолдану.Оттегіні қолданудың ең биік деңгейі ЖСЖ-90-95% ... ... өте ... ... ол ... жүгірген кезде
болады.Кішкентай топтағы ойындар мен арнайы ... ... ... ... өте ... әзірлікпен дәлелдей алады,яғни доп
ойнап жүріп оттегін жоғарғы деңгейде пайдалану үшін жүгірудің ... ... ... ЖСЖ ... ... бапкер , дене күш жүктемесі туралы өте
әсерлі ақпарат ала алады.Осылай ... ... ... аэробтық
интервальдық жаттығуы табиғи түрде өтеді.Арнайы дайындалған ... ... ... ойын жаттығуға жоғарғы қарқындылық береді.Кішкентай
топтағы тоқтамай ойнау мен дриблинг –тректі орындау ЖСЖ оттегін ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді?
Командада ойыншылардың көп болуы және олардың жас ... ... күш ... ... ... ... ... түрлі аурулардан кейін келіп қосылуы спортшылардың аэробтық және
анаэробтық деңгейіне әсер ететін факторлардың болуы бәріне ... ... ... ... ... ... пайда әкеле
қоймайды.Сондықтан команданы дене күш әзірлігіне қарай 2-4 кіші топқа бөліп
,жаттығуды әрқайсысына бөлек ... ... бір ... біріктіріп
жаттықтыру біреулер үшін жаттығу ... ... ... басқалар
үшін ол жетілдіруші болып табылыды.Ойыншыларға мүндай ... ... ... ... ... әсер ... ... жаттығу сабағының көлеміне қалай бағынышты.
Жаттығудың әсері кейбір сәтте өте жеткілікті болса,кейде өте артық
болып,спортшының жұмыс ... ... ... ... жұмыс
істеу қабілеттілігінің шегі болатыны белгілі, соған жеткен кезде жаттығуды
тоқтатпаса , онда оның кері ... ... ... ... ... оның ... ... негізгі функционалдық-диагностикалық әдістер.
Жыл сайынғы откізілетін терең медициналық тексерулермен ... ... ... ... ... функционалды-
диагностикалық әдісті пайдаланып ойыншыларды тексеріп отырады.[29]
Спорттық медицинада қандай функционалды
диагностика әдісі ... ... ... ... ... ... ... Электрокардиография (ЭКГ) –ол жүректің электрлік қарқындырлығың
тіркейді.Оны тыныштық жағдайдада және неше ... ... мен ... және дәрі ... ... ... ... – ЖСЖ тіркеу әдісі.Бұл ... ... ... ... ... пульсометрия жүктеме кезінде немесе
адам денесінің қандай жағдайда ... ... ... ... ортаның
қандай әсерлері барын тексеруге пайдалынылады.Сондай ақ ЖСЖнің әртүрлі
уақыт аралығындағы ... және ... ... ... талдауы.
3) Интервалокардиогафия, ритмокардиография әртүрлі уақыт аралығындағы
ЖСЖның вариабельності санау ... ... ... ... ... ... қолданылады.
4) Газоанализ – шығарылған ауаның қүрамын ... ... ... ... ... және ... көмір қышқылын шығарғаның анықтауға
болады.Осылай зат алмасу деңгейі анықталады.Дене күш ... ... ... ... ... әдіс эргоспирометрия деп
аталады және спортшының ... ... ... ең дәл ... болып
табылады.
5) Эхокардиография (ЭхоКГ) – ультразвук арқылы жүрек камерасымен ірі
тамырлардың көлемімен ... ... ол ... ... ... қан тамырларына күш түсетің ... ... ... ... деп ... бірақ бұл зерттеу тәсілі өте ұзақ
және қымбатқа түсетін болғандықтан спортшыларға көп қолданылмайды.Сондықтан
көбіне ... ... ... ... ... ... үшін ... қолданады.
6) Импедансометрия – денеңің электроөткізілушілігін өлшеу, оның ішінде
денеңің әр бөлігінен төменгі вольттағы , ... ... ... ... ... мүшелердің жүмысының жоғары күшейуі
байқалады және жүрек ырғағының төменгі варибальносі?
1) Белгілі кезеңдегі қалыпты биоритм ... ... ... ... ... ... жүйенің өте жоғары қарқындылығы
артады.Жүрегі ауратын жасы үлкен кісілердің көбі таң ... ... ... кейін вагатония қалыптан жоғары болады, міне осы
кезде спортшыларға физиологиялық тестілеу жүргізу керек.
2) Қалыпты биоритмдердің кері кету ... , ... ... ... ағза ... ... ... ол тек орташа жүктемені
ғана көтере алады.
3) Дене күш жүктемесі ... ... тыс ... ... ауыр күш түсуден кейін нерв жүйесінің
қалыпқа келмеуі де зардабын тигізеді.
Спортшылардың жүрек ырғағының вариабельдігінің
көрсеткіштерінің қашан және қалай қолдануға ... үшін ... ... күн ... ... ... ... бағалап отыруы керек.Тексерісті таңда ояна салысымен
жүргізген дұрыс, осылай ... нерв ... ... ... ... әрі ... дамымай тұрғанда түзетуге болады.
1.6 Таулы аймақтарда өткізілетін жаттығулар
10 жыл бойына көптеген ... ... ... ... жаттығу мәселесімен айналысуда.Кейбір құрама командалармен
қатар клубтық командаларда оқу-жаттығу ... ... ... ... ... 2000 км ... ... кезде ағзаның
түрлі жүйесінің дұрыс жұмыс істеуііне қындықтар туғызады.Осыған ... ... ... ... ... ... ... кезінде ағзаның оттегі мұқтаждығы мен шынайы мүмкіндігінің
арасындағы айырмашылықты ... ... ... ... қызмет етуші жүйе қосымша күшпен істеуі ... ... ... ... толтыру үшін.Бұл жағдайда тек қана
жаттығуға қатысты емес, бос ... ... ... ... ... ... ... қосымша күшінің ... ағза ... ... өсуі ... аймақтағы жаттығу мәселелерін щещуге елеулі үлес ... ... пен ... ... ... ... ... Таулы аймақта бейімделудің екі фазасы бар:Өткір,ол 7-14 күн ... 4-5 ... фаза ... тау ... ... ... ... масатану ,есте сақтау ... ... ... ... ... ... ... күндері 150% дейін болады.Таулы аймақта
жиі жаттығатын спортшыларда бұл фаза ... ... ... бейімделу кезіндегі жаттығудың ерекшеліктері,бірінші
микроциклде ... ... ... төмен жаттығулар
болады.Бара-бара бұл жағдай көтеріле бастайды.Ал 8-14 ... ... ... ... ... ... жүктеме көлемі таулы аймақтағы
бірінші аптада жаттығу кезінде 90-100% аспауы керек.
3. Таулы аймақтан келгеннен ... ... ... ... ... жаттығулардың соңғы аптасында жүктемені азайту керек.
4. Таулы аймақтағы ... ... ... ... 4-6 ... ... ол ... болады.Осы 4-6 аптада спортшы демалыстан кейінгі
өзіне өзі келіп жүктемеге бейімделе бастайды.
5. Тау ... ... ең ... ... 14-28 күн ... 20-25
күн дейді) Спорттың жылдамдық күш ... ... үшін ... ... ... талап ететін спорт түрі үшін 20 ... ... екі ... әсер ... ... ... фактор яғни адам жаңа ортаға тап болады және ағза
жаңа жағдайға бейімделеді.
2. ... ... ... ... бір рет ... бір
бөлек,ал күніне қарқынды түрде 3 рет жаттығуы бір бөлек. Мысалы СССР құрама
командасы 7,8 және 9 ... күні дене ... ... ... екі ... ... . 10 ақпан күні таңертең барлық ... ... ... 80 нен жоғары болды.Бұның себебі тау аймағының әсері деп
айту ... ... ... ... және ... (ЖСЖ мен қан ... зерттеу арқылы мыналарды аштық:
1. Футболшылардың түрлі факторлар ... ... ... ... ... ... ... жүктемелердің
барлығы жұмыс қабілетін төмендетеді.
2. Осы келеңсіз симптомдардың белгісі,таулы аймаққа келгеннен ... және ... күні ... ... ... ... футболшының факторлар
жиынтығына бейімделуі 4-5 күн ... ... ... 6-9 ... болады.
4. Сонымен осындай оқу жаттығу жиыны өте пайдалы, футболшылардың жұмыс
қабілеті бірнеше ай бойы өте ... ... ... мен ... ... ... бір ... адамдардар алынды. Сыналатындар болып әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ күндізгі бөлімінің студентері болды. Олар ... ... ... ... ... ... спортпен шұғылданбайтың, дене
шынықтырудың жалпы дайындық бөліміне қатысатың студенттері, ... ... ... ... ... Зерттелетіндердін саңы оң болды.
Зертеудің бірінші кезені ... ... ... күйін алдық. Ал
жүктеме ретінде ойынды өзін алдық. ... ойын ... ... ... кешінді жүктемелер әсер етіледі.
2.2 Зерттеу әдістері
Зерттелетің адамдардың организміндегі қан ... ... ал ... көрсеткіштері (артериалдық пульс) ойын кезінде де
есептелінді. Екі топта адамдардың артериальдық пульсі, Коротков ... ... қан ... ... ... пульстық, орташа), 1
минөттегі тыныс жиілігі, спирометрия әдісімен өкпенің тіршілік ... ... ... ... ... программасы арқылы
биометрлық өндеуден ... ... ... критерий бойынша
табылды.
Пальпация әдісімен (артериядағы) пульсті анықтау
Артериялық пульс – сол жақ ... ... мен ... ... қан ... ... ... артерия кенересінің толқуы.
Әдетте пульс шынтақ артериясын білезік тұсынан оң қолдың үш саусағымен
басу арқылы анықталады.
Адамның артериялық (күретамырындағы) қан қысымын
Коротков әдісімен өлшеу
Тыныш ... не ... ... қан ... ... бір деңгейде
біріңғай қысыммен ағады. Адамның қан ... ... ... әдіспен
анықтайды. Жалпы ан өысымы 2 деңгейде өлшенеді: 1) ең ... ... ... ... ... еті ... ... (систоласы кезінде)
артерияларда пайда болады.
2) Ең төменгі (минималды) ... ... ... ... еті ... ... кезінде) туады. Әдетте адамның (артериясында) систолалық
қысым сынап бағанасы бойынша 100-120 мм-ге, ал диастолалық қысым 60-80мм-ге
тең. Бұл екі ... ... және ... ... ... еті жиырылуының күшін сипаттайтын иульстік қысымдынемесе ... ... ... ... ... орташа мәні сынап
бағанасы бойынша 35-40 мм. Артериялық қан қысымы арнайы аспап тонометр мен
өлшенді. ... 3 ... а) ... ... ... іші қуыс резеңке
мантежкадан; 3)тек бір ... ауа ... ... бар ... ... ... ... қысымды өлшеуге арналған сынапты монометрден тұрады.
Бұлардың барлығы ... ... ... ауа ... ... ... арқылы жалғасқан.
Жалпы қан қысымы Кортковтың көпшілікке танымал аускультациялық әдісімен
өлшенеді. Бұл әдіспен систолалық (ең жоғарғы) және диастолалық (ең ... ... ... ... Ол қан ... ... ... сәтте пайда
болатын дыбыстарды (Коротков тондары) тыңдауға негізделген.
Зерттелуші адам бір бүйірін тоса отырып, бір ... ... ... ... ... қарына мантежкамен орап (онша қыспай) танап
тастайды. Ауа осы ... ... ... ... үшін ... винтті бұрап,
оның клапанын бұрап оны мықтап жауып тастайды. Шынтақ буындағы ... ... да оның ... ... мембранасын тақтап қояды да
тыңдайды. Бұл мезетте ешқандай дыбыс естілмейді. Мантежкадан ... ... 150-160 ... ... жеткізеді де винтті клапанды ақырындап
мантежкадағы қысымды бірітіндеп азайтады. Мантежкадағы ... ... ... ... теңескенде тамырдан “туп-туп” деген айқын ... ... ... ... ... ... ... тұсындағы
санды алу керек. Бұл артериядағы ең жоғарғы ... қан ... ... одан әрі төмендеткен сайын дыбыс күшейе түседі де,
біраздан кейін жойылып кетеді. Осы ... ... ... ең төменгі
минималды қан қысымына сәйкес келеді. Ең жоғарғы қысымнан ең ... алып ... ... ... ... ... тіршілік сыйымдылығын құрғақ спирометрмен анықтау
Құрғақ спирометр корпустан және жылжымалы қақпақтан тұрады. ... ... ауа ... ... ... ... болады. Аспап
шкаласы жылжымалы қақпаққа бекітілген. Жұмыстың ... ... ... “0” ... ... ... ... мундштук кигізеді. Үрленген
қақпақшаларды айналдырып, ... ... ... ... Тіл ... ауаның көлемін яғни өкпенің тіршілік сыйымдылығын көрсетеді. Өкпенің
тіршілік сыйымдылығын және оның ... ауа ... ... ... ... волюмоспирометрмен өлеу әдісіне ұқсас.
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
3.1 Футболшылардың физиологиялық көрсеткіштері
Зерттеулерді біз ... ... ... жүргізілген.
Жастары салыстырмалы түрде бір ... (20 ... ... екі ... ... ... топтың студенттері бақылау тобы
(дене шынықтырудың жалпы дайындық бөлімі), ал екіншісі тәжірибелік ... ... ... ... ... оң адам зерттелінді.
Зертеудің бірінші кезені ... ... ... ... ... Ал
жүктеме ретінде ойынды өзін алдық. Себебі ойын кезінінде ойыншы ағзасына
көпкомпонентты кешінді ... әсер ... ... мен ... аталғандай біз мынандай көрсеткіштерді зерттедік ... ... ... ... ... ... ... қан
қысымдарын, тыныс жиілігін, ... ... ... ... ... ... (1,2 кестелер).
1 кесте
Футболшылардың қан айналу және тыныс алу жүйелерінің көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
| | ... |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... |70,98±0,14 |
|2 ... қан ... ... ... |
|3 ... қан ... (мм.с.б.) |73,50±1,3 |
|4 ... кан ... ... ... |
|5 |1 ... ... ... (мин./т.ж.) |13,21±0,58 |
|6 ... ... ... (л.) ... ... ... жүйесі ағзаға қан тарататың, ұлпалар, жасушаларға қоректік
заттардың жеткізілуін және олардың соңғы заттардың сыртқа шығуын ... ... және қан ... ... Біз ... зерттеулерінде
артериальдық пульсты анықтадық. Ол жүрек жиырылып, қан ... ... ... ... ... ... толқынды тербеліс.
Таңертенгі уақытында ол 70,98±0,14 мин./соғ. жетті, ал жаттығулардан кейін
ол 130,39±1,7 ... ... ... ... ... ... қысымында да байқалды. Мысалы, систолдық қан қысымында
ең жоғары көрсеткіш жаттығулардан кейін тіркелді ... ... ... қан ... ... ... дейін жоғарлады (2,3,4
диаграммалар).
1 диаграмма. Футболшылардың артериалдық пульсі (мин./соғ.)
2 ... ... ... қан қысымы (мм.с.б.)
3 диаграмма. Футболшылардың диастолалық қан қысымы (мм.с.б.)
4 диаграмма. Футболшылардың пульстық кан қысымы (мм.с.б.)
2 кесте
Футболшылардың қан айналу және тыныс алу ... ... ... ... кейін |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... қан қысымы (мм.с.б.) |135,41±1,22 |
|3 ... қан ... ... ... |
|4 ... кан қысымы (мм.с.б.) ... |
|5 |1 ... ... ... ... ... |
|6 ... ... ... (л.) |3,91±0,13 ... ... ... бөлсек, ол біздін тәжірибенің басқа құрделі
бөлігін ... ... ... өзі жеке ... бір жүктеме болып
саналады, өйткені жүйке жүйесіне түсетін күш, ойын ... ... ... біздің көрсеткіштерге әсер етеді.
Жүйелік артериялық қысым дене күш жұмысы арқасында ... ... ... ... ал ... ... 78,46±1,53
(мм.с.б.) жоғарлайды(2,3,4 диаграммалар). ... және ... ... артериялық қысымның көтерілуіне себеп болады.
Дене күш жүктемесінің жүйелік ... ... де, ... ... да ... ... қозғалуының негізгі
бағыты болатындар: артериялық қысымның көтерілуі,минуттық қан айналымның
ұлғаюы, тамырлардың қарсыласуының төмендеуі, ... соғу ... ... ... ... ... күш жүктемесінің жүрекке әсері, жүректің соғу жиілігінің ұлғаюынан
көрінеді. Жүрек бұлшық ... ... да ... жүректің барлық
циклінің фазасында қысқарулар болады, бұлшық еттердің қысқаруының ... ... ... бір ... бір минутта айдалатын ... ... Яғни ... кезде болатын қан қысымының дене күшінің
жүктемесі кезінде өсуі байқалады.
Дене күш ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеп тұрған бөлігін оттегімен және қоректі ... ... ... ... ... көлемі ұлғаяды. Тәтижесінде жұрек өзінің
қарқынды жұмысымен жасалынған жүктемелерді тиімді және қисынды ... ... ... түрлі жүктемелер орындайды. Осы жүктемелерді
орындап, ... ... ... ... яғни ... және ... еттерге
көптеген ауырпашылық келеді. Оларға қан көлемді келу ... ал ... ... қан айналу жүйесінің мүшелері жұзеге асырады. Біздер
зерттеген қан ... ... ... ... ... ... ... баяндалған қан айналудың көрсеткіштері артериалдық пульс,
систолалық, диастолалық кан қысымдары біраз ... ... ... кан ... ... ... ... мм.с.б. болса,
жүктемеден кейін 56,95±0,31 мм.с.б. жоғарлады (4 диаграмма).
Біз қан айналу жүйесімен тығыз байланыста болатын тыныс алу ... ... Осы ... ... ... тығыз байланыста болды. Мысалы, салыстырмалы тыныштық күйінде 1
минөттегі тыныс жиілігі 13,21±0,58 ... ал ... ... ... л. болды (9,10 диаграммалар).
Жүктемелерді орындағаннан соң тыныс жиілік қөрсеткіші жоғарлап, біраз
деңгейге жетті - 50,27±0,46 ... Ал ... ... ... ... - ... л. (9,10 диаграммалар). Ондай жағдай
түсінікте де, сесебі өкпенің тіршілік ... ... ... екенін
мәлім. Зерттеулер көрсетті осы қардио-респираторлық көрсеткіштері едәур
жоғарлағының.
Зерттеулерге негізделіп біз, футболшыларға ... ... ... ... ... ... кезде олардың қарқының, уақытың
реттелуінде және бақылаунда осы физиологиялық ... ... біз дене күш ... оның оның ... ... және
бақылануын қарстыруға жаттықтурушыға және жеке спортшыларға, командаға
көмегін тигізетіні байқадық.
9 диаграмма. ... 1 ... ... ... ... ... Футболшылардың өкпенің тіршілік сиымдылығы (л.)
3.2 Жай адамдардың ... ... ... ... ... шұғылданбайтың, дене шынықтырудың
жалпы дайындық бөліміне қатысатың 20 жастағы әл-Фараби атындағы ... ... ... жүргізілді. Тәжірибелік тобында сияқты
сыналатындарда артериялық пульсі, қан қысымы, тыныс алу жиілігін, өкпенің
тіршілік ... ... ... ... ... ... кесте
Жай адамдардың қан айналу және тыныс алу жүйелерінің көрсеткіштері
|№ ... ... ... |
| | ... |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... |
|2 |Систолалық қан ... ... ... |
|3 ... қан қысымы (мм.с.б.) |78,87±1,7 |
|4 ... кан ... ... ... |
|5 |1 ... тыныс жиілігі (мин./т.ж.) |17,32±0,45 |
|6 ... ... ... (ӨТС) (л.) ... ... ... студенттердің зерттелген физиологиялық
көрсеткіштері: артериалдық пульс, қан ... ... ... ... ... көрсетті. Салыстырмалы қалыпты жағдай
артериалдық пульс 80,08±0,9 мин./соғ. болса, ал жүктемелерден кейін ол
145,6±1,5мин./соғ. ... ... ... ... қан ... ... ... Систолалық қан қысымында ең жоғары ... ... ... ... ... ал бастапқы кезенде ол
121,46±1,24 мм.с.б. болған (6 диаграмма). ... қан ... ... ... 78,87±1,7 мм.с.б. анықталса, зерттеулердің
екінші мерзімінде 88,92±1,2 дейін көтерілды (7 ... ... ... да ... ... ... ... ол 42,59±0,46 (мм.с.б.)
тіркелсе, ал ... ... соң осы ... ... ... ... (8 диаграмма).
5 диаграмма. Жай адамдардың артериалдық пульсі ... ... Жай ... ... қан ... ... диаграмма. Жай адамдардың диастолалық қан қысымы (мм.с.б.)
8 диаграмма. Жай адамдардың пульстық кан қысымы (мм.с.б.)
4 кесте
Жай ... қан ... және ... алу ... ... |Көрсеткіштер ... ... |
|1 |2 |3 |
|1 ... пульс (мин./соғ.) ... |
|2 ... қан ... ... ... |
|3 ... қан ... ... ... |
|4 ... кан ... ... |61,98±0,42 |
|5 |1 ... ... ... ... |59,08±0,6 |
|6 ... ... ... (ӨТС) (л.) ... ... ... ... бөлсек біз бірнеше өзгерістерді
байқаймыз. Жүктемелер өте қомақты әсерін тыныс алу ... де ... ол ... алу ... өзгеруі айқын көрсетті. Мысалы, тыныс
жиілігі өзгерістерге ұшрады, ... ... ол ... ... ал ... ... ол 1 минөтінде тек кана 17,32±0,45 жеттеі.
(11 диаграмма).
11 диаграмма. Жай адамдардың 1 минөттегі ... ... ... ... Жай ... өкпенің тіршілік си
3.3 Алынған нәтижелерді талдау
Футболшыларда ойын, жаттығу, машықтану кездерінде орындалған жұмыстары
нәтижелі және ... ... дене ... ... мен ... ... ... және бақылану керек. Әсіресе футбол ... ... ... ... қай ... ... футболшыда лезде
статикалық жүктемелер түрлі динамикалық жүктелер ... ... ... осы ... білу ... мен футболшыға
екүнделікті жұмыстарында есте сақтау жөн. Ғылыми деректерке көз тастасақ
жаттығуда ... де ... ... ... ... ... қарай
тиімділігін, мөлшерін, жаттығудың қарқының табу ... ең ... ... ... ... Осы ... ... толық, терен,
тиімды орындау ағзаның биологиялық мүмкіншіліктерімен, жаттығу бағдарымен,
жаттығу ... ... және ... ... казіргі күндегі ғылыми
жаңалықтарды дұрыс пайдалану және т.б. ал осы ... ... ... ... тек кана ... ... ... зерттеп кана
біле алады. Сол себептен, біз өзіміздің жұмысымыздың мақсаттыңа жетуішін
футболшылардың ағзаларына жаттығылардың әсерін ... және ... ... ... ... мен ... қан ... және тыныс алу
жүйелерінің көрсеткіштерін анықтады.
Футболшыларға жүктемелер көп ... ... ... ... ... ... ... қан айналу жүйесіне көптеген
әсерін ... ... ... ... ... 183% ... ... 130,39±1,7 мин./соғ. жоғарладу көрсетті ... Қан ... ... ... соғы жиілігімен байланысты болуын
білеміз, сондықтан осы көрсеткіштірдің өзгеруін ... ... ... ... ... ... өте көп өзгерістерді ... ... ... ... қан қысымы 118,5±1,52 мм.с.б., ал
жүктемелер орындалған кейін ол ... ... ... 114% ... ... ... ... бір көрсеткіші босаңсу кезіндегі қысым, диастолалық
қан қысымы тек қана 106% өсуін ... Осы қан ... ... түрі
салыстырмалы тыныштық жағдайда спортшыларда 73,50±1,3 мм.с.б. болса,
жаттығудан соң ол ... ... ... ... ... ... ... кан қысымын анықтадық ол ... ... ... ... ал жүктемелер орныдалған кейін ол 56,95±0,31
мм.с.б. жоғарлады, жалпы пайызбен ... осы ... 126% ... ... және жай ... қан ... және тыныс алу жүйелерінің
көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... ... |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... пульс (мин./соғ.) | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... |
|2 ... қан ... ... | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... |
|3 ... қан ... ... | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... |
|4 ... кан ... ... | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... |
|5 |1 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... |
|6 ... тіршілік сиымдылығы (л.) | | |
| ... ... ... |
| |жай ... ... ... ... ... көп ... әсерлерін тігізгенің байқадық.
Жүктемелер футболшы организмына, әсіресе қан айналу ... ... ... Мысалы, футболшылардың артериалдық пульс 183% өсіп,
70,98±0,14 мин./соғ. ... ... ... ... ... Қан қысымы тікелей жүректің соғы жиілігімен байланысты болуын
білеміз, сондықтан осы көрсеткіштірдің өзгеруін ... ... ... ... ... қысымы өте көп өзгерістерді ... ... ... систолалық қан қысымы 118,5±1,52 мм.с.б., ал
жүктемелер орындалған кейін ол 135,41±1,22 мм.с.б. жетіп, 114% өсті. ... ... ... бір ... ... ... ... диастолалық
қан қысымы тек қана 106% өсуін тіркедік. Осы қан қысының ... ... ... ... ... ... ... болса,
жаттығудан соң ол 78,46±1,53 мм.с.б. жоғарлады. ... ... ... пульстық кан қысымын анықтадық ол ... ... ... ... ал жүктемелер орныдалған кейін ол 56,95±0,31
мм.с.б. жоғарлады, ... ... ... осы ... 126% ... ... қан ... және тыныс алу жүйелеріне тигізетін әсерлері
|№ |Көрсеткіштердің |Салыстырмалы ... ... % |
| ... ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... пульс |70,98±0,14 |130,39±1,7 |183% |
| ... | | | |
|2 ... қан ... |135,41±1,22 |114% |
| ... ... | | | |
|3 ... қан ... |78,46±1,53 |106% |
| ... ... | | | |
|4 ... кан ... ... |126% |
| ... | | | |
|5 |1 ... ... ... |50,27±0,46 |380% |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... ... |97% |
| ... (л.) | | | ... ... ... да ... ... да ... медицина
тұрғыдан қарастырсақ осы кезде организмның бірнеше бір бірі мен ... ... ... қатысады. Олардың ішінде қан айналу, тыныс алу,
тірек қимыл аппараты. Әріне, орталық және шеткі жүйке жүйелері, талдағыштар
жүйесі, ішкі ... ... ... қомақты бағыттауші және реттеуші
рөлін атқарады. Біздің назарымызға осы жоғары аталған жүйелердің ішінде ... және ... ... ... ... ... ... жүйе тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерді зерттеун жөн көрдік. Осы
жүйенің екі ... ... ... болып, 1 минөттегі ... ... ... ... ... мына көрсеткіш 3,21±0,58
мин./т.ж. болса, ... ... соң олар ... өсті ... ал ... ... 380% ... көрдік. Біз оған ... ... ... ... ... нәтижелеріне сүйенсеқ
футболшыларда осы өкпенің тіршілік сиымдылығы өзгеріске ұшрамады деп айтуға
болады. Өйткені ағзаның осы көрсеткіші ... ... ... ... адамдардың қан айналу және тыныс алу жүйелеріне тигізетін әсерлері
|№ |Көрсеткіштердің |Салыстырмалы ... ... ... % |
| ... ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... ... |181% |
| ... | | | |
|2 ... қан ... ... |124,23% |
| ... ... | | | |
|3 ... қан ... ... |112,74% |
| ... (мм.с.б.) | | | |
|4 ... кан ... ... |145,53% |
| ... | | | |
|5 |1 ... тыныс |17,32±0,45 |59,08±0,6 |341,11% |
| ... ... | | |
|6 ... ... |3,5±0,31 ... |101,16% |
| ... (л.) | | | ... адам ... ... ... да ... болса да
(физиологиялық, медициналық және т.б.) көбінесе екі тәжірибелер екі тобымен
жүргізілінеді – ... тобы және ... топ. Сол ... ... ... ... ... спортпен шұғылданбайтың, дене
шынықтырудың жалпы дайындық бөліміне қатысатың ... ... ... секциясы өкілдері кірді. Тәжірибелер тәртібі екі зерттелен
топтарында бір ... ... ... ... ... жатардың
артериалдық пульсі, систолалық қан қысым, диастолалық қан қысым, пульстық
кан қысым, 1 ... ... ... ... ... сиымдылығы
анықталды. Осы қөрсеткіштердің ауытқулары футболшылармен салыстырғанда көп
айырмашылықты көрсетті. Ондай айырмашылықтың болуы да заңды құбылыс, ... ... ... ... ағзалары ден жүктемелерді
орындауы ағзаларына қиіндықты ... Қан ... және ... ... ... ауыртпалық тигізеді. Соның нәтижесінде осындай қорынды
шықты.
Зерттелген футболшылардың ағзаларындағы қан айналу мен тыныс ... ... ... соң бір қатар өзгерістерге ұшрайды,
артериалдық пульсі, қан қысымы, 1 ... ... ... ... ... ... ... отырып футболшылардың машықтану
кездеріндегі дене күш жүктемелерін реттелуі және бақылануы жасауға ... ... ... ... соң артериальдық пульс, қан қысымы жай адамдарда
футболшылармен салыстырғанда ... ... ... ... алу жиілігі, жай адамдарда футболшыларға қарағанда ... ... ... Футболшылардың қан айналу және тыныс алу көрсеткіштерінің өзгеруі
жүктемелерге жай адамдардан қарағанда ... ... ... ... ... ... ... жүктемелерді орындағанда оларды
реттеуішін және бақылауішін қан ... мен ... алу ... ... ... де қолайлы жолдарының біреу болып
табылды.
Әдебиеттер тізімі
Кітаптар мен монографиялар:
1. Айрапетьянц Л. Р. , Годик М.А. ... ... ... Ибн-Сина,
1991.- 156 c.
2. Платонов, В. Н. Система подготовки спортсменов в олимпийском спорте /
В. Н. Платонов.- К.: Олимпийская литература, 2004. -808 c
3. ... В.И ... ... M.: ... ... ... , 2001г . 492c.
4. Арестов Ю.М., Годик М. А. Подготовка футболистов высших
разрядов.Учебное пособие для слушателей ВШТ.М., ГЦОЛИФК, ... ... В.Н., ... С. К, ... К. С. ... подготовка
футболистов. – ТВТ ДИВИЗИОН, Москва, 2004.- 191 с
6. Ермолаев Ю. А. Возрастная физиология: Учебное. пособие для студентов
высш. и сред. ... ... ... физ. ... Ю. А. Ермолаев – М.:
Спорт Академ Пресс, 2001.-443с
7. З. В. Любимова, К. В. ... А. А. ... М. ... (Учеб. для
вузов).- (Биоритмология). Ч.1.-2004.-301с.
7. Солодков, А. С. Физиология человека. Общая. Спортивная. Возрастная.
Учебник / А. С. ... Е. Б. ... – М.: ... ... 2001-520c
8. Физиология человека: В 4-х томах. Перв. с англ./ Под ред .Р. ... ... ... – М.: Мир, 1986. Т. 3. 288 с., Т.4. ... ... В. М. ... физического воспитания и спорта: учеб. для
студ. Сред. и ... ... ... / В. М. ... В. И.
Дубровский. – М.: Изд-во ВЛАДОС-ПРЕСС, 2002.- 608с.
10. Погадаева, О. В. Физиология человека. Висцеральные системы: Учебное
пособие ... мн.: ИПП ... РБ, 1993.-92 ... ... И. Н. ... ... ... Метод. Пособие./ И. Н.
Солопов, А. П. Герасименко. – Волгоград: Б.и., – 95 с
12. Тристан, В. Г. ... ... ... пособие / В. Г. Тристан ,О.
В. Погадаева. – Омск: Изд-во СибГУФК, 2003, ... ... Дж. Х. ... Д. Л. Физиология спорта.- Киев: Олимпийская
литература, 2000.- 503с
14. Herd J.A. Cardiovascular responset o stress // Physiol rev; 1991; ... Big A.S., Stromme S.B., Urin H. ... heart rate: an ... ... ... // Aerosp Med 1974; 45: ... ... Ф. А. Мониторинг здоровья и функциональная подготовленность
высококвалифицированных спортсменов // M.: Советский спорт; 2006,184c.
17. Судаков, К. В. Системная организация функций ... ... / К. В. ... // ... ... наук. -2000 – Т. 31.- №1. –
С. 1-17.
18. Helgerud J, Engen LC. Wisloff U, et al. Aerobic ... ... soccer ... Med Sci Sports Exerc 2001 Nov ; 33 (11):
1925-31
19. Карпман В.Л., Белоцерковский З.Б., Гудков И.А.Тестирование в
спортивной медицине. // M.: ФиС; 1988; 208 ... K. ... Hansen J.E., Sue ... Exercise testing ... // ... Williams&Wilkins 2005; 586 p
21. Янесен П.ЧСС,Лактат и тренировки на выносливость // Мурманск ,:
Тулома, 2006 г., ... ... Р., ... М., ... П.Л. ... ... деятельности и
физической тренировки.Киев, Олимпийская литература, 2001.-295c.
23. Hoff J, Wisloff V. Engen LC, et ... specific aerobic ... . Br J Sports Med 2002 June ; 36 (3): ... ... А. С. ... ... функций организма при мышечной
деятельности / А. С. Солодков //Физиология мышечной деятельности: Тез.
докл. Медунар. конф. – М.: 2000. – С. ... ... ... ... в ... ... в разных биоэнергетических режимах, в ответ на
стандартную физическую нагрузку / Р. Суздальницкий, И. ... ... // ... в ... спорте, 2003. - №1. – С. 75- 80.
26. Люкшинов Н. М. ... ... ... ... и ... 2003 ... Озолин Н.Г. Настольная книга тренера.Наука побеждать,профессия –
тренер. – Москва, АСТ, Астрель, 2002
28. Котельников С.А.,Ноздрачев А.Д.,Одинак М. М. и др. ... ... ... о ... // ... ... т.
29. 3. Белоцерковский,З .Б. Эргометрические и кардиологические критерий
физической работоспособности у спортсменов / З.Б. Белоцерковский. ... ... ... 2005. ... ... Р.М., Берсенова А.П.Оценка адаптационных возможнестей
организма и риск развития ... 1997.С ... ... А. И. ... подготовка футболистов /А. И. Шамардин.-
Волгоград, 2000.-151с
32. Суслов Ф.П., Гиппенрейтер Е.Б.Подготовка спортсменов в горных
условиях.Москва,Терра Спорт , 2000. – ... ... ... ... ... (мин./соғ.)
2 диаграмма. Футболшылардың систолалық қан қысымы (мм.с.б.)
3 диаграмма. Футболшылардың диастолалық қан қысымы (мм.с.б.)
4 диаграмма. Футболшылардың ... кан ... ... ... Жай ... ... пульсі (мин./соғ.)
6 диаграмма. Жай адамдардың систолалық қан қысымы (мм.с.б.)
7 ... Жай ... ... қан қысымы (мм.с.б.)
8 диаграмма. Жай адамдардың пульстық кан қысымы (мм.с.б.)
9 диаграмма. Футболшылардың 1 минөттегі тыныс жиілігі (мин./т.ж.)
10 ... ... ... ... ... (л.)
11 диаграмма. Жай адамдардың 1 минөттегі тыныс жиілігі (мин./т.ж.)
12 диаграмма. Жай ... ... ... сиымдылығы
ТҮЙІН
Осы жұмыста ойндардың бірі – ... ... ... қан ... мен ... алу ... оның ... әсері
байқалды. Осы жүйелердің ... ... ... ... ... бақылауына мүмкіншілігін береді. Анықталды, футболмен
үздіксіз шүғылданатың жастардың ағзаларында ... ... ... мен ... алу ... ... ... ету тендеция байқалды.
РЕЗЮМЕ
Показано благоприятное влияние постоянного занятия ... из ... ... ... на ... ... ... Показано, что качество тренировочного ... ... ... ... ... ... этой ... у лиц постоянно занимающихся футболом имеется тенденция к
улучшению ... ... и ... ... ... повышение скоростно-силовых качеств организма.
SUMMARY

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы діни жағдайдың заңдық негіздері65 бет
Ұйымдағы персоналдың қызметін бағалау және олардың еңбекақысының құрылымы6 бет
Дене мәдениеті және спорт тарихы. Футбол52 бет
Сөздің көп мағыналығы8 бет
" МРЭК" АҚ 110 кВ " Старый город" қосалқы станциясын қайта құрылымдау34 бет
Ас қорыту10 бет
Жүктемелер түрлері3 бет
Клеткалық теория.Гуморальды реттелу8 бет
Орамды коммутатор есебі10 бет
Текстилді машина жасау зауытының электрмен жабдықтау жүйесін жобалауға арналған бастапқы деректер30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь