Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық экономикасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I.Қазақстанның ауыл шаруашылығының мәні,
құрылымы мен қызметі

1.1 Ауыл шаруашылығының экономикалық мәні ... ... ... ... ... .5

1.2 Аграрлық реформа және шаруашылық реформа жүргізудің
нарықтық механизімінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

II.Қазақстанның ауыл шаруашылығының қазіргі
жағдайы және дамуы

2.1 Ауыл шаруашылығындағы кооперация жүйесін
мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

2.2 Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік басқару
жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

III.Қазақстанның ауыл шаруашылығын өркендету мәселе.
лері және қайшылықтарды шешу жолдары

3.1 Ауыл шаруашылығының өзекті мәселелері және оларды
шешу жолдарын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

3.2 Аграрлық секторды дамытудың кейбір факторлары ... ... ..23


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25


Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Кіріспе
Бүгінгі нарық жағдайындағы ауыл шаруашылығының жағдайы көпшілік кауымды ойлаңдыруда. Ауыл шаруашылығы экономикасын реформалаудың елеулі нәтижелері болғанымен, айтарлықтай жетістіктер байқалмады. Агросектордың қазіргі әлеуметтік - экономикалык жағдайы барлық аграршы ғалымдарды толғандыруда.Жаппай жекешелендіру, реформалардан кейінгі АӨК-нің экономикалық жағынан тиімді жұмыс жасауы, агробизнестің нық калыптасуы, агросектордағы сервистік кызметтің жетілдірілуі мәселелерінің жан-жақты құрастырылуы кезек күттірмейтін жұмыстар болыл табылады.
Ауыл шаруашылығы өнімінің өзіндік кұны калай анықталуда? Әлбетте, өнімнің өзіндік құнының неғұрлым төмен болғаны оның баға белгілеу процесінде соғұрлым тұрақтылығына жағдай тудырады. Ауыл шаруашылығында өнім аларда жұмсалынатын күнделікті шығындар көп жағдайларда кәсіпорындарды калыпты жағдайға келтіруді көздеген күрделі шығындармен катар орын алады, бірақ ол түбінде әлгі екі түрлі шығынның да тиімділігін кемітеді. Және бір ерекшелігі, ауыл шаруашылығының жұмыскерлері басқа жұмыскерлердің еңбек өнімділігіне тікелей әсер етпестен, өздерінің еңбегін арттыруына және төмендетуіне де болады, өйткені мұнда өндіріс салаларына тән қатаң технологиялык байланыс жоқ. Сонымен қатар өнеркәсіпке қарағанда ауьл шаруашылығында өнімнің құны өндірістің орта жағдайында жұмсалатын орташа шығынмен белгіленбейді, кұнарлығы жағынан, орналасуы жағынан, жер участогына қосымша жұмсалған еңбек пен өндіріс құрал-жабдығының өнімділігі жағынан нашар участоктарға жұмсалған кажетті еңбекпен белгіленеді.
Өнім, яғни таурдың өндірілуі тауар — ақша қатынастарынын калыптасуына негіз болады. Себебі, шаруашылықтар сатуға немесе өндіріс қажеті үшін жұмсауға болатын тауар өндіреді. Осыған байланысты К. Маркс "Қосымша құн теориясы" еңбегінде: "Егіншілік рынокка өндірген дәрежеде тауар өндіреді, заттарды өзінің тұтынуы үшін емес, сату үшін өндіреді, міне, сол дәрежеде егіншілік өзінің шығындарын есептейді және олардың әрбір бабын белгілі бір затты өзінен езі (яғни өзінің өндірісінде) сатып ала ма немесе үшінші адамнан сатып ала ма, оған байланыссыз тауар деп қарайды. Өнім тауарға айналған кезде. әрине, өндіріс элементтері де тауарға айналады, өйткені бұл элементтер де нақ сондай өнімдер ғой. Демек, бидай, пішен, мал, әртүрлі тұкым, тағы сондайлар тауар ретінде сатылатын болғандықтан..., - олар да өндіріске тауар ретінде енеді...", - деп ауыл шаруашылығындағы өнім өндірісінің тауар өндірісі қасиеттеріне ұқсас екендігіне түсініктеме келтірген.
Өз кезегінде ауыл шаруашылығы өндірісінің өзіндік (спецификациялык) ерекшелігі сұраныс заңдылығында ғана емес, сонымен қатар ұсыным зандылығыңда да көрініс табады. Нарықтық экономика жағдайында сұраныс келеміне әсер еткендей ұсынымға да негізінен баға әсер етеді. Ұсынымның классикалык заңы: бағаның көтерілуі ұсыным көлемінің көбеюіне, керісінше жағдайы темендеуіне әкеліп соқтыратынын керсетеді.
Ауылшаруашылық саласындағы ұсыныс заңының қызметінде басқа сфераларда байқалмайтын ерекшеліктер көрінеді. Бұл саладағы өндіріс циклінің ұзақтығы, малдар мен өсімдіктердің биологиялык параметрлерге
Кіріспе .........................................................................................3

I.Қазақстанның ауыл шаруашылығының мәні,
құрылымы мен қызметі

1.1 Ауыл шаруашылығының экономикалық мәні.....................5

1.2 Аграрлық реформа және шаруашылық реформа жүргізудің
нарықтық механизімінің қалыптасуы..................................7

II.Қазақстанның ауыл шаруашылығының қазіргі
жағдайы және дамуы

2.1 Ауыл шаруашылығындағы кооперация жүйесін
мемлекеттік реттеу......................................................................11

2.2 Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік басқару
жүйесін жетілдіру........................................................................16

III.Қазақстанның ауыл шаруашылығын өркендету мәселе-
лері және қайшылықтарды шешу жолдары

3.1 Ауыл шаруашылығының өзекті мәселелері және оларды
шешу жолдарын..........................................................................21

3.2 Аграрлық секторды дамытудың кейбір факторлары..........23


Қорытынды...................................................................................25


Қолданылған әдебиеттер тізімі..................................................28
        
        Қазақстан Республикасы
“Тұран” университеті
Кафедра:"Жалпы теориялық
экономикалық пәндер"
Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Қазақстан Республикасының
ауыл шаруашылық экономикасы»
Мазмұны
Кіріспе
.....................................................................
....................3
I.Қазақстанның ауыл ... ... мен ... Ауыл ... ... ... Аграрлық реформа және шаруашылық реформа жүргізудің
нарықтық ... ауыл ... ... және ... Ауыл ... ... жүйесін
мемлекеттік
реттеу....................................................................
..11
2.2 Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік басқару
жүйесін
жетілдіру.................................................................
.......16
III.Қазақстанның ауыл шаруашылығын өркендету мәселе-
лері және қайшылықтарды шешу ... Ауыл ... ... мәселелері және оларды
шешу
жолдарын..................................................................
........21
3.2 Аграрлық секторды дамытудың кейбір факторлары..........23
Қорытынды............................................................
.......................25
Қолданылған ... ... ... ауыл ... жағдайы көпшілік
кауымды ойлаңдыруда. Ауыл шаруашылығы экономикасын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалык жағдайы барлық аграршы ғалымдарды
толғандыруда.Жаппай ... ... ... ... жағынан тиімді жұмыс жасауы, агробизнестің нық ... ... ... жетілдірілуі мәселелерінің жан-жақты
құрастырылуы кезек күттірмейтін жұмыстар болыл табылады.
Ауыл шаруашылығы өнімінің ... кұны ... ... Әлбетте,
өнімнің өзіндік құнының неғұрлым төмен болғаны оның баға ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығында өнім
аларда жұмсалынатын ... ... көп ... калыпты жағдайға келтіруді көздеген күрделі шығындармен
катар орын алады, бірақ ол түбінде әлгі екі ... ... да ... Және бір ерекшелігі, ауыл шаруашылығының жұмыскерлері басқа
жұмыскерлердің еңбек ... ... әсер ... ... ... және ... де ... өйткені мұнда өндіріс
салаларына тән қатаң технологиялык байланыс жоқ. Сонымен қатар ... ауьл ... ... құны ... орта жағдайында
жұмсалатын орташа шығынмен белгіленбейді, ... ... ... жер ... ... жұмсалған еңбек пен өндіріс құрал-
жабдығының өнімділігі жағынан нашар участоктарға жұмсалған ... ... яғни ... өндірілуі тауар — ақша қатынастарынын калыптасуына
негіз болады. Себебі, ... ... ... ... ... үшін
жұмсауға болатын тауар өндіреді. Осыған байланысты К. Маркс "Қосымша құн
теориясы" ... ... ... ... ... ... өндіреді,
заттарды өзінің тұтынуы үшін емес, сату үшін өндіреді, міне, сол дәрежеде
егіншілік өзінің шығындарын есептейді және ... ... ... ... ... ... езі (яғни өзінің өндірісінде) сатып ала ма ... ... ... ала ма, оған байланыссыз тауар деп ... Өнім ... ... ... ... элементтері де тауарға айналады, өйткені бұл
элементтер де нақ сондай өнімдер ғой. ... ... ... мал, ... тағы ... тауар ретінде сатылатын болғандықтан..., - олар ... ... ... ... - деп ауыл шаруашылығындағы өнім
өндірісінің тауар өндірісі қасиеттеріне ... ... ... кезегінде ауыл шаруашылығы өндірісінің өзіндік (спецификациялык)
ерекшелігі сұраныс заңдылығында ғана ... ... ... ұсыным
зандылығыңда да көрініс табады. Нарықтық экономика жағдайында сұраныс
келеміне әсер ... ... да ... баға әсер етеді. Ұсынымның
классикалык заңы: бағаның көтерілуі ұсыным көлемінің көбеюіне, керісінше
жағдайы ... ... ... керсетеді.
Ауылшаруашылық саласындағы ұсыныс заңының қызметінде басқа ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен өсімдіктердің биологиялык параметрлерге тәуелділігі ... ... ... ... ... ... заңымен
салыстырғанда, ұсынымның өзгеруі белсенді болмайды деген
тұжырымға келтіреді. Басқа салаларға қарағанда ауьл шаруашылығы өнімдерін
нарықка ұсыну ... ... ... Ауыл ... ... маусымдылығы және оның табиғи-климаттық
жағдайларға тәуелділігі де ұсыныстың белсенді болмауына әсер етеді. Ауыл
шаруашылығының өз ... ... осы ... ... ... ... ... болады. Бұған қыскаша тоқтала
кетсек, уакытша интервалдардың ұзақтығы ауыл ... ... ... аса ... ... бірі болып табылады.
Мұндағы қысқа мерзімді кезеңде ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... мерзімде ұсыным бейімділігі біршама
жоғары (өндірістік циклдің мүмкіндіктері шегінде) болатындығын ... ұзак ... ... ауьл ... ... ... ... өте
жоғары болады. Бұл ұсыным заңы ... ... ... ... алу ... сипаттайды деген тұжырымды негіздей
түседі.
Ауыл шаруашылығының осы ... ... ... заңдары
ыңғайында жүргізілуі оның болашағына үмітпен көз ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыра білу керек.
I.Қазақстанның ауыл шаруашылығының мәні, құрылымы
мен қызметі
1.1Ауыл шаруашылығының зкономикалык мәні
Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... алғы ... тиімді пайдалану. Біздің елімізде бұл іс ақсап тұр.
Республикада 272,5 миллион гектар жер бар, оның 226,6 ... ... ... ... бұл ... ... ... барлық жерінің 60 пайызы.
Біздің мемлекетте жерге байланысты мемлекет те, қоғам да жете көңіл
бөлмей келе жатқан өте ... ... бар, ол — ... ... зор ... ұшырауы. Біз жеріміздің көптігімен мақтанамыз. Бірақ 2 ... жер ... ... ... қалдықтармен бүлініп жарамсыз,
тіпті, аса ... ... 4,8 млн. ... жер ... ... айлағының
ұшу, сынау алаңында. Осы секілді түкке ... жер ... ... 66,45 млн. гектар, оның ішінде зиянды жер - 15,5 млн. гектардай.
Соңғы отыз ... ауыл ... ... 90 млн. ... азғындауға
ұшырап, жарамсызданған. Суармалы жер бізде өте аз, 1990 жылы 2,37 ... еді, сол ... 1994 ... 1 ... 1,9 млн. ... ... ... 1999 жылдың 1 қаңтарында жердің 1,4 млн. гектары
ғана ... ... ал 2001 жылы оның тек қана 900 мың ... ғана егілді,
қалғаны жарамсыз. Сонда он жылға жетпейтін уақытта 1 млн. гектар суармалы
жерден айрылдық. Бір кездері 35 млн. ... жуық ... ... ... ... жылы 11 млн. ... ғана ... Қалған жердің құнары
азайды, ғалымдардың дәлелдеуінше бізде соңғы он жыл ... 1 ... ... ... ... ... барлық жердің үштен екісі үлкенді-кішілі
азғындауға ұшыраған.
Жерді тиімді пайдалану ... ең ... ... ... дәлелденген
жерді күтіпбаптаудың шарттары орындалуы керек. Егер ауыл ... жер ... ... ... ... онда ... ... ауыспалы егіс жүйесі сақталуы тиіс. Бүгінде
біздің суармалы жерлеріміздің пайдаланылуы ... Ауыл ... ... мен ... ... жүргізілген кезде,
суармалы жер өте ұсақ жер үлестеріне бөлінді. Мысалы, халық жиі тұратын,
еткен еңбегінің қайтарымы басқа ... ... ... ... ... Қазақстан облысында жердің аудандық орташа көрсеткіші 0,5 гектар
мен 1 гектар аралығында. Сонда бір отбасында жер ... ... 3-6 ... ... әр үйге орта ... 1,5-6 ... ... жер үлесі тиген. Ірі
шаруа (фермер) қожалықтары құрылған жағдайлар да бар, ... олар ... ... ... ... ... ... адамдар ғана, әр ауданда
олардың саны жүзден аспайды. Сонымен, азғантай ғана ... ... ие ... ... үлес ... 95 пайыз десек, бүгінде жермен тірлік жасап
отбасын бағудан басқа амалы қалмағандықтан олардың әрбірі өз үлесін ... ... ... ... келгенінше жүмыс атқарып жатыр. Бүндай жағдайда
мелиорация, ирригация мен ... егіс ... сөз ... өзі ... ... екі ... тіпті отыз гектар жерді ұзақ мерзімге
пайдалану құқығымен алған шаруа өзіне техника сатып алуы ... ... ... ондай шаруалардың ондаған, тіпті жүздегендері біріккенде ғана өзін-
өзі ақтайды, жыл бойында толыққанды жұмыс атқарады.
Үшіншіден, ... жыл ... ... ... ... түскен азғана
қаржысын ұқыпты пайдаланбайды, аз күнде түгісіп алады. Сөйтеді де жаңа егіс
жылының барлық ісін ... өнім ... ... ... жолмен қарызға алады. Жыл жақсы қорытындыланып, өнім болған жылы
қарыздан құтылып, азын-аулақ табыс ... ал жыл ... ... ... өнімнің бағасы арзандағанда шаруа бір жыл ... ... ... ... да ... ... далалық жерлердегі ауыл шаруашылығы кәсіпшілерінде де осылай.
Оларда бір отбасына шаққанда гектар ... ... ... отыз ... көп ... ... азырақ, бірақ табыс та көлемді емес.
Қазақстан Республикасы Президентінің осы ... 29 ... ... Жолдауында айтылғандай жер қатынастарын реттеудің алдағы кезеңінде
ауыл шаруашылығы жерін біртіндеп жеке ... беру ... Бұл ... ... ... ... ... негізгі стратегиясын
жоспарлап алып бастаған дұрыс. Мәселен, тұрақты ... ... ... беруді жеке меншікке берумен қатар жүргізген жөн.
Жеке меншікке берерде алдымен шаруа ... ... жер, ... принципімен құрылған жеке тұлғаларға бекітілген жер, ... ... жер, ... ... үлес ... ... ... жер, кепілге қойылып, алған несиесін қайтара ... ... жер және үлес ... өз еркімен бас тартқан жер жеке
меншікке берілгені дұрыс.
Ауыл шаруашылығы жерін жеке меншікке беру ісін ... ... тағы бір ... ... жер ... ісі көптен бері тоқтап
қалған. Мәселен, Арал теңізінің әсері тиген аймақтарда жер ... ... бері ... Сол кезде балл бонитеті 25 болып тұрған жердің
бүгіндегі балл бонитеті 9-дан аспауы ... ... жер ... ... ... ... баға ... содан соң аз көлемде бастап сатылым
жүргізілмесе, жерді жеке меншікке беру пайда ... зиян ... ... бір ... алдыңғы қатарлы елдердің ауыл шаруашылығы жерін жеке
меншікке берудегі ... баға қою ... ... ... ... ... шаққандағы бағамен тең. Ал, ... Арқа ... ... ... 230 ... 49 ... ұзақ ... берілген. Егер бұл баға қалар
болса, жер сатып алған адам үш төрт ... ... ... ақтап, мәңгілік
меншікке ие бола кетеді. Болашақ ұрпақ тағдырын ойлаған ел ... ... ... ... ... ... және шаруашылық жүргізудің нарықтық
механизімінің қалыптасуы
Әміршіл-әкімшіл экономикадан ... ... ... ... көшуді жүзеге микалык реформалар табысқа жете
асырған ... ... ... ... ... ... - ... жүйенің билік жүргізілуі ауыл шаруашылык өнімдерін
өндіру көлемінің қысқаруымен қатар жүрді. 1991 және 1997 ... ... ішкі өнім ... ... ... үлес ... 2 есеге
төмендеді. Ауыл шаруашылык өнімдері өндірісінің жағдайы шикізат пен тамақ
өнімдерінің барлық түрлері көлемінің қыскаруымен ... Ең ... бұл ... ... оньңмөлшері 1990-97 жылдар аралығында 1986-90
жылдармен са-лыстырғанда 51%-ке, қант қызылшасы-83, ... ... ... Соңғы бірнеше онжылдыктың ішінде бірінші рет 1996-
1997 жылдары ... ... ... ... егін және мал шаруашылығы өндірісінің құлдырауы 40%-ке дейін
жеткен
Бұған қоса аграрлык дағдарыстын шиеленісуіне өндіріс кұралдары, ... ... ... баға ... ... ... бұзылуы, инвестиция көлемінін едәуір қысқаруы, ауыл
шаруашылығындағы ... және ... ... ... ... ... өткізілуі, баскару жүйесінің
бұзылуы сиякты макро-экономикалык саясат факторлары әсер етті. Бұдан баска,
өндіріс нәтижесі әр ... ... ... мен ... ... жағдайларымен, яғни тірі табиғатпен тығыз байланысты, ... мен ... ... ... ... ... ... тағы
бар. Жер, енбек және баска да ... ... ... ... ... мен ... ... азык-түлік мәселесін шешуге
мүмкіндік бермеді. Басқарудың әміршіл-әкімшіл әдістерінің күшеюіне
байланысты ... ... ... шығу үшін ... ... түбірімен өзгерту жөніндегі шаралардын жүйесі ретінде аграрлык
реформа қажет ... ... жаңа ... ... ... ... ... құралдарына меншік қатынастарын түбірімен жаңарту болып табылады.
Мақсаты -шаруаның өндіріс кұралдары мен ол өндірген ... ... ... ... ... жою, шаруашылық жүргізу формаларын
еркін, санаты және ерікті түрде тандауға ... ... көп ... ... ... ... ... ен алдымен еркін кәсіпкерлік. Мұндағы ең басты
тұлға-меншік иесі, қожайын. Осы ... ... ... ... ... ... ... иелігінен алу мен жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... коғамдар, шаруа қожалыктары ... ... жаңа ... ... ... ... ... кезде 83856
ауыл шаруашылық құрылымдарының ішінде 63-мемле-кеттік ... ... ... ... ... 79130-шаруа қожалықтары
бар.
Нарыктың негізгі функциясы шығынды азайтып, тұтыну ... ... мен ... ... ... ... ... - экономикалык мәні белгілі бір уақытта жетіс
орында өндірілген ... ... ... ... ... шаруашылық
элементі ретінде коғамдык енбек бөлінісі мен тауарлы өндірістің ыкпалында
болады. Нарыктың аймағы коғамдык ... ... ... ... Ол ... ... ... онын мамандануы мен кооперациясын,
өндірістің даму деңгейін сипаттайтындығын, осыған байланысты ... ... ... атап айтады.
АӨК-ді бюджеттік каржыландыру аркылы мақсатты бағдарламалар, лизингтік
және ... ... ... ... болады. Дамыған елдерде
мемлекеттік субсидия аграрлык сектордьң табысында едәуір ... ... ... Канадада-45, Швецияда-59, Норвегияда-77, Швейцарияда-
80%.
Қазакстан экономикасының аграрлық секторында шаруашылык жүргізудің
жаңа формалары, ... ... ... есеп ... әр ... ... ... құру және баска да баға ... ... әсер ... сала бойынша орташа өсу қарқынының едәуір
төмендеуіне алып ... 1997 жылы егін ... ... сату ... ... ал мал ... өнімдері 20%-ке артты.
Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің алдында тұрған мәселелердің бірі ... алу. Бұл ... ... ... тез ... ... ... коса
ауыл шаруашылық кәсіпорындарынын алған несиелерін қайтаруға ... ... ... ... Бұл ... екінші денгейдегі банк
мекемелерін шаруашылыкка несие беруге ынталан-дырмайды. Мүндайда аграрлык
несие кооперативтерін кұру манызды ... ... Оның ... ... ... ... ұйым ... несие-қаржылық кызмет
көрсету және материалдык ... ... ... ... ... ... қаржы құралдарын жұмылдыру негізінде құрылады
және тек кооператив мүшесі ғана ... ... ... ... ауыл ... тауар өндірушілерін қолдаудың лизингтік
бағдарламасы қолға алынуда. Бұл үшін ауыл ... ... ... ... ... қалыптасатын лизингтік қор құрылды. Лизинг - бүл
негізгі өндіріс құралдарының арендасы. ... ... ... өздерінің қондырғыларын бір сағат пайдаланғаны үшін машина
қуатының 1 ат күшіне 12 проценттен ала ... ... ... ... ... келісімінде жөндеу мен техникалық қызмет ... ... ... ... ... ... карай жұмыстың бүл түріне
кеткен шығындар қарастырылған шамадан төмен болатын болса, ... ... ... ... ... ... ... да өзіндік ерекшеліктері бар: оның мәні ... ... ... ... қолда бар техниканың әр түрлі түрлерін
біріктіріп, кажетті техниканы пайдаланады. Бұл жағдайда техниканы ... ... ... Техниканы пайдаланудың мұндай формасы Германияда кең
тараған.
Шетелдік ... өз ... ... мен ауыл ... бар. ... ... шаруашылықтарының жер көлемі осы
техникалардың тиімді, ... ... ... ... ... тапшылығы техниканың кейбір түрлерін сатып алуға мүмкіндік бермейді.
Мүндай техника ... ... ... ... ... ... Ірі шаруашылыктардың жер көлемі техниканың көптеген
түрлерін толық куатты пайдалануды ... ... Ал, ... ... ... келетін болсақ, кооператив олардың техникалық
қызметтерін ... ... ... бірігіп пайдалану кооперативтері қазіргі
кезде ТМД елдерінде ... ... ие ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылатуда
жерді пайдалануға ерекше мән беріледі. Жерге ... ... ... ... ... және ... шешімін таппаған күрделі мәселе.
Табиғатпен жаратылған өндірістің ерекше кұралы ретінде жер адам ... ... ... құны жоқ, ... ... жер тауар ретінде көріне
алмайды. Сатып алу-сату нысаны жерді иемденушінің косымша ... ... ... онын ... ... ... табылады. Қазақстан
республикасында жер мемлекет меншігінде, тек қана ... ... ... ... үй, ... ... мақсатында жерді
пайдалану мен иемдену құқы ... ... да, ... пен ... әр ... ... ... байланысты мемлекеттік деңгейде жер
рентасына ерекше көңіл бөлінеді.
Ауыл шаруашылық нарық жағдайында мемлекеттің жер ... ... ... өндірушілерден жақсы табиғи экономикалық жағ-дайлармен
байланысты косымша табыстарды алудан тұрады. Осыған ... жер ... ... және жер бағасы қосылатын жерді акылы ... ... ... ... өзекті болып табылады. Қазіргі
кезде жер корымен байланысты жағдай келесі көрсеткіштермен сипатталады:
егістік 26,6 млн ... - бұл ... жер ... 9,8%-і, ... -5
млн гектар (1,8%) және 67,8% жайы-лымдық жердің ... ... ... ... ... қажет етпейтін егін шаруашылығы үшін ... ... 39 млн ... құрайды. Бұдан баска шөл және жартылай шөлейтті
жерлерде суару үшін ... 22 млн ... жуық ... ... ... ... шаруа қожалыктарын табыс сомасы бойынша топтау 1998 жылы мынадай
көрсеткіштермен сипатталады: олардың 70 %-нін табыс ... ... ... теңгені құраған (осындай диапазонды шығын сомасы шаруашылыктардың 60%-
не тиесілі), 16% шаруашылыктың пайда ... ... ... ... ... ... ... ал 101000-200000 теңге
аралышндағы пайда сомасын шаруа-шылыктардын 8%-і ... ... ... 11%-і ... ... тек қана 6% - 201000 және ... (5% сәйкесінше) пайда сомасын құраған
Шаруашылыктардын қаржылық жағдайы олардың жер үлестерінен бас тартуына
әсер ететіндігі ешкімді таң қалдырмас. 1997 жылы 2331 ... ... ... ... Егер 1991 жылы ... ... салыстырғанда олардың
саны 10 есе өссе, 1995 жылы 14%-ке қысқарған. ... 1998 жылы ... саны 7075 ... ... ... ... ... шаруа
қожалыктарының саны жылдан- жылға артып келеді. Әлемдік тәжірибеде негізгі
ауыл шаруашылық өнімін өндірушілер ... ... ... ... ... табиғатында өндіргіш күштердің дамуы, еңбектін
қоғамдық формасы, капиталдың ... ... ... ... жоқ. Бірақ жеке •еңбектің артықшылығын да жоққа шығаруға
болмайды. Бұл мәселенің екнші жағы - ... ... күші ... ... ... Ауыл ... бұл енбек процесі мен өсімдік
немесе мал организмінін биологиялык жетілу процесі арасындағы байланыс.
Міне, осы ... ... ... мен ... ... ... өнім
арасындағы байланыс жұмыска деген творчестволық катынасты ынталандыратын
мотивацияны тудырады. ... да ... ... ... шаруанын ауыр еңбегі
оған өзінің жеке енбектік күш-жігерімен өсіп жетілген өнімінін ... ... ... ... ... мен меншік формаларынъң артықшылығы мен перспективасы
өндірістің басты козғаушысы - жеке ... ... ... ... ... қамтамасыз ететіндігімен анықталынады. Барлық ... ... ... ... қамтамасыз ететін шарттар ... ... ... жаңа шаруашыдык жүргізу формасын дұрыс
таңдауда. Осыған ... ... ... ... оны өзіндік,
өз бетінше дамуға жол беруге болмайды. Бүкіл коғам ... сай ... ... ... шаралары, мақсатты субсидия жүйесі аркылы
мемлекетпен белсенді ынталаыдырылуы тиіс.
Аграрлык саладағы дағдарыстың алдын алу мен оны ... ... ... жүретін процесс. Өндірістің қалыпты ... ... ... өнім ... мен онын өсіміне кол жеткізу мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... катар, жерде
шаруашылык жүргізудің экономикалык ... ... мен ... ... ... ... алынуы тиіс. АӨК-гі шаруашылык
жүргізудін экономикалык мотивациясын нығайту мен онъң ... ... ... ... ... АӨК-гі шаруашылық жүргізудің экономикалык
мотивациясын нығайтуға ,тауар ... ... ... ауыл
шаруашылык, өнеркәсіп және баска да кәсіпорын-дардың өзара үлесті ... ... ... ... ... көмектін кеңеюі, ауыл
шаруашылығңнда инвестициялык белсенділікті ынталандыратын ... ... ... ауыл ... ... ... мен
іскерлігін, тап-кырлығын, жаңашылдығын жеке және коллективтік материалдық
қолдау жүйесін дамыту мүмкіндік туғызады.
II.Қазақстанның ауыл шаруашылығының қазіргі
жағдайы және ... ... ... ... ... реттеу
Агроөнеркәсіптік кешенде әлемді азық-түлікпен қамтамасыз ету ... ... бар ... ... ... мақсаттарының бірі
болып табылады.
Нарықтық экономикалық елдерде мемлекеттік ... ... ... ... ... асырылған.
АҚШ-та азык-түлік өнімдері процесінің механизмі болып табылатын
мемлекеттік реттеудің теориялық тұжырымдамасы мен ... ... ... Сондықтан да әр елдің үкіметі өздерінің тауар ... ... ... қорғайды, агронарық үшш қолайлы жағдайлар жасайды,
несиелік жеңілдіктерді реттейді.
Реформаның алғашқы он жылында біздін елдегі ... ... ... бас ... ... Егер ... қол ұшын беріп,
комектесу жөнінде сөз қозғала калса, онда олар ... осы ... ... мен ... жүйе ... ... кету
деп санады. Ауыл шаруашылығы экономикасын жоспарлаудын қажеті жоқ деу ... ... ... ... ... дамымайды, шаруалар өз
мүмкіндіктеріне сенімін жоғалтып, бара-бара банкротка үшырайды. Мемлекеттік
қолдау ... ... ... бар. ... ауыл ... ... ... сатып алу, оағаны реттеу, ... ... ... ... ауыл ... ... негізгі
түрлерік өндіруге квота енгпу. сырттан әкелінген арзан тамак өнімдеріне
тосқауыл қою. әлеуметтік бағдарламаны ... және ... ... өндірісін кооперациялау үрдістерінің дамуы нарықтық
қатынастарды реттеудегі мемлекеттің роліне байланысты. Жоспарлау жүйесінен
нарықтық жүйеге көшу ауыл ... мен ... ... ... салалар
арасындағы экономикалық ... ... ... ролінің
ықшамдалуымен сипатталады. Мемлекет аграрлық секторды ... өз ... бас ... ... олар ... ... өзі-ақ реттеп, орнына қояды деп
ойлады, бірақ бұл үміт ақталмады. Соңғы уақытта ... ... ... мемлекеттік қолдау саясаты әлемдегі көптеген дамыған ... ... ал ... ... өз ... ... жауап беретінін сезінеді. Бұл ішкі экономикалық және сыртқы
экономикалық себептермен түсіндіріледі.
Ішкі ... ... ел ... ... өнімдеріне деген
кажеттілігін толық қанағаттандырумен байланысты. Азық-түлік жеткілікті
мөлшерде болмаған ... ... ... ... ... ... ... себептер азық-түлік кауіпсіздігін және мемлекеттің
экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігімен түсіндіріледі.
Сондықтан мемлекет өзінің маңызды міндеттерін ... ... ... ... жүйесі арқылы орындау мақсатында аграрлық секторды
тұрақты ... және ... ... ... ... реттеу қажеттлігі ауыл ... ... мен ... рыноктардың өзіндік ерекшеліктері ретінде
келісіледі.
Мұндай қажеттілік ... ауыл ... ... ... баяу ... ... қомақты капиталды қажет
ететіндігінен туындады. Оның ... ... ... ... ... әлеуметтік инфрақүрылымды өз баланстарында
ұстайды.
Ауыл шаруашылығы өндірісін мемлекеттік қолдау барлық әлемде
жүзеге асырылады және жалпыға бірдей қабылданған тәжірибе ... ЕО ... ... көп ... бері ауыл ... мемлекеттік сатып алу жүйесі жұмыс істейді, азық-түлік
экспорты мен импорты реттеледі, өнімді қайта өңдеу және сату ... ... ... ... қаржыландырылады.
Инфрақұрылымдар құруда, ауылдық жерлерді ... және ... ... ... ... Негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге
квоталар, азық-түлік ... ... ... ететін кепілді
бағалар белгіленеді.
Астық компаниялары өздерінің топтык. мүдделерін баска тараптың атынан
тиімді ... ... ... ... ... ... ... байланыс жасай
бастады, бұл жерге жекеменшік мәселесін қарастыратын Жер кодексшің жобасын
қарау кезінде байқалды. ... ... ... былай деп жазады:
"Жапония - мемлекеттік меншіксіз мемлекеттік ... елі", ... ... ... ... ... ... кір келтірмей, икемді кимыл
жасауға мүмкіндік беретіндіктен" реттеуді ... кем ... ... ... ... ... сөз емес, керісінше, күшті мемлекет қана жеке
әрекет етуші түлғалардың үрдісін өзгерте алады, сонда ... ... ... ... ... жағдайында фермерлік өндірістер мен олардың ерікті
бірлестіктерінің өміршеңдігі фермерлер еңбегімен және іскерлігімен ғана
емес, баға саясаты, ... ... ... ... беру және ... ... ... және басқа бюджет каражатынан бөлінетін ... оның ... ... өнім ... жүзеге асырылатын мемдекегпң күшті
каржылай қолдауымен анықталады.
Қазақстанда аграрлық секторды қолдау ... ... ... ... болған сипатқа ие, онда жүйелік, нені ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан халқына
не береді тәрізді түбегейлі негіздеме жоқтын қасы.
Бірақ кейбір ғалымдардың корытындыларымен келісуге болмайды. ... ... ... ... ... жөніндегі
үйымдастырушылық-экономикалық шаралар" атты ғылыми баяндамасында "АӨК-
індегі интеграцияланған құрылымдарды ... ... ... ... ... ... болмауымен негізделеді" деп
жазады. Бұл оншалықты дәл ... ... ... ауысқан кез келген
жылдары ауыл шаруашылығы мемлекеттік қолдаусыз қалған жоқ, оның ... ... ... ... ... ... қолдаудың
болмағандығымен емес, уақыт талабына сай өз ... ... ... ... ... ... орынбасары - Ауыл
шараушылығы министрі А. Есімов 2004 ... 25 ... ... барлық
деңгейдегі әкімдердің республикалық мәжілісінде сөйлеген сөзінде ғылыми
негізделген ауыспалы ... ... ... ... ... ... технологиясын дереу дамытуға ықпал ететін кұқьтқтық және
экономикалық жағдайлар жасау қажет ... атап ... ... таңда
өндірістік қатынастардың жетілмеу себептерінен көптеген ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
ету әлсіреген, топырақтың құнарлылығының мониторингі жоқ" .
Шындығында, ауыспалы егістің және агротехникалық ... ... үлес ... ... ... ... өте киын.
Мемлекеттік реттеудің мәні экономикалық тетіктер мен материалдық
өндірістің аралас ... ... ... дұрыс ұстайтын,
экономиканың алдағы салаларын дамытуға арналған ыкпалы үшін ынталандыру
жүйелерін ... ... ... экономикасы тек өз реттеуіне негізделе
алмайды, сондықтан мемлекет макроэкономикалық ... ... ... ... ... және ... ... халық
шаруашылығының арасындағы, орталық пен ... ... қала ... ... қатынасты реттеуге бағытталуы тиіс.
Сапасыз өндірістік тауарларды бақыламай жеткізуді қамтамасыз ететін
және қазіргі ... ... ... ... ... ... ... дамыған
шетел мемлекеттері осыны пайдаланды.
Мемлекеттің және жергілікті атқарушы ... ... ... жөніндегі экономикалық функцияларының мазмұны мыналардан
тұрады:
- жер, ... ... және ... ресурстарын
тиімді пайдалануға бағытталған ... ... ... және ... ... ... және өндіріс
тиімділігін жоғарылату, аграрлық рынокты жоғары сапалы өніммен толық
қамтамасыз ету;
1. баға мен ... ... ... және ... ... жетілдіру
негізінде ауыл шаруашылығы мен материалдық өндірістің басқа ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тауар өндірушілер мен
олардың кызмет көрсету саласы арасындағы табысты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы шикізатын және оның өндірілген өнімдерін
көоеГпл гс ыиталандыру;
4. ауыл шаруашылығы ... ... және ... өсуіне ынталандыру;
5. кеңейтілген өндіруді, ен алдымен өндеу саласында камтамасыз ету
үшін кажетті алғышарттарды кұру;
1. ішкі рыноктардың тиімді ... ету ... ... ... және ... ... ... инфрақұрылымын дамыту және оның ... ... ... ... бір ... ... ... мүдделерін корғау, ... ... ... ... бөлігін.
Мемлекеттің АӨК мәселесіне араласуына құнды және қаржы-несие
механизмін пайдаланудың экономикалық әсер ету ... ... ... ... ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне мемлекеттің жәрдемі кешенді
сипатқа ие ... ... ... ... ... бөлінеді: фермерлердің
табыстарына қолдау көрсету, бағаны ... ... ... ... ... дамыуын қолдау аркылы өндіріс өсімінің тиімділігін
қалыптастыру, жалпы экономикалық көмек.
Несиенің ең негізгі функциясының бірі - әртүрлі ... ... ... ... ... ... жылдамдық, қайтарым, төлем негіздерінің
маңыздылығы. Несие сондай-ақ, алдын ала авансталған капиталдын кайтуының
катализаторы іспетті және ... ... ... қамтамасыз етеді.
Несиенің тағы бір шарты, негізгі қордың жаңаруы, қажетті инвестициялық
процестерді жүзеге ... ... ... шоғырлануының жеделдетілуі.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік қолдау шарасы ... ... ... ... ... Оның ... ... және өндірістік циклдің ұзақтығымен, табиғи-климаттык жағдайдың
ерекшелігімен ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... еместігі, тұрғындардың төменгі дәрежедегі сатытт
алу қабілеті арқылы ... ... ... ... ... мемлекетгік азык-түлік бағдарламасы ... ... ... ... және ... сипатқа бөледі:
Жалпы сипаты - бұл мемлекеттің қаржыландыру диагностикасы, өсімдіктер
мен жануарлардың аса ... ауру ... ... ... ... ... ... зерттеу, мемлекет корындағы түқымды ... ... ... ... ... және сақтау, минералды
тыңайтқыштармен қамтамасыз ету және қаражаттандыру, ауыл ... ... ... күру мен ... ... ғылыми
жүмыстар жүргізу. Жалпы ауыл шаруашылығын өндірушілерге жеңілдетілген салық
түрш енгізу (шаруа қожалықтарының заңды және ... ... ... ... ... бюджет каражатын төлеудегі жеңілдіктер:
-арнайы шара, өндіріске немесе арнайы салага бағытталған, рыноктың
тұрақты шаруашылық ... ... ... ... ... ... алу, ауыл шаруашылығы техникаларына несиелік лизинг беру,
көктемгі егіс пен ... ... ... ... ... жергілікті несиелік серіктестік жүйесін ... ... ... ... ... ... экспорт-импорт саясатының
тарифін реттеп отыру.
Жеңілдікпен несиелендіру мақсатында мемлекет 2003 ... егін егу мен ... 4,5 млрд ... (шамамен 30 миллион
АҚШ доллары) бөлді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы
21 - қаңтардағы № 70 "2005 жылғы көктемгі егін мен жиын-терім
жұмыстарын ... ... ... ... ... мәселелері туралы" Қаулысына сәйкес, облыстық бюджеттер ... ... үшін ... май, ... тыңайтқыштар, қосалқы
бөлшектер сатып алуға өсімсіз несие бөлуді ... ... ... бюджет арқылы 2005 жылдың 30 қарашасынан бұрын бөлінетіні де
нақтыланған. Облыстар бойынша бөлу ... ... ... жылы облыстык бюджеттер ... ... ... ... өсімнің несие көлемі
| ... ауыл ... ... ... ... ... ішкі ... өнімнің 0,7%-ык күрайды. Ресейде оүл көрсеткіш
1%-ға тең, ЕО ... - ... тең. ... ... мемлекеттік
қолдау көрсетудін көлемі 1200 АҚШ долларын күрайды, ал ... ... бұл ... 45000 ... ... Ауыл ... ... мемлекеттік басқару жүйесін
жетілдіру
Нарықтық қатынастарды қалыптастыруда және ... ... ... ... ... ... болып заң
жүйелері есептелінеді. Көптеген елдерде әрбір 5 жыл ... ... ... заң құжаттары шығарылады. Бұл заңдарда аграрлық
саясаттың негізі бағыттары және ауыл шаруашылық саласының негізгі даму
шеңберлері ... ... ... ауыл ... ... қалыптасқан
мемлекеттік басқару жүйесі белгілі бір жүйелікті талап етеді. Себебі
облыс және аудан деңгейінде екі ... ... ... ... бірі ... бюджеттен, екіншісі жергілікті бюджеттен
қаржыландырылады. Бүл екі жүйенің атқаратын кызметтерін дәл аныктап
белгілеу ... ... екі жүйе ... ... ... ... ... аумақтык басқарма бақылау,
қадағалаумен айналысса, ал жергілікті әкімшілікке ... ... ... ... ... ... негізгі мұн-
мүқтажын мемлекетке жеткізуші түлға ... тиіс және ... ... ... алатын өкілдігі жоғары болуы қажет деп
ойлаймыз. Себебі соңғы кезде ауыл шаруашылығы ... ... ... таппаған мәселелер бар, соның бірі ауылшаруашылығы саласындағы
ірі үйымдық-құқыктық нысандардың санының қыскаруы, баға ... ... ... ... әлі де болса өнім
өндіруде ескі ... ... ... ... ... ... ... көптеген қиындықтарға тап болуы т.б. Сондықтанда
облыстык ауылшаруашылык ... ... ... ... жүйемен тығыз байланыста болуы ... ... ... ... шешу үшін оны ... ... ... қажет, яғни
республика деңгейіндегі ақпараттар жүйесін ... ... ... ... ... аграрлық секторды басқаруды реттейтін заң
қабылдаудың уақыты ... ... Ол заң ... ... ... деп ... ... бағыттарға
негізделуі керек деп ойлаймыз:
1. ауылшаруашылығы өндірісінде мемлекеттік бюджеттік құралдарды
тиімді пайдалануды ... ... ... жеңілдетілген салық
жүйесін
мемлекеттік реттеу;
2. ауылшаруашылық нарығын ... және ... ... ... ... басқа ... ... ... ... ... ... ... мен маркетингтік қызметті
үйымдастыруды жетілдіру;
5. өндірісте ... ... ... ... ... ... ... саласында сыртқы экономикалық қызметтерді
мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру; т.б.
"Біздің еліміз әлемдік және өңірлік азық-түлік өнімдерін беруші болып
келеді және ... ... ал ... ... өз ... ... сауда және төлем балансын жақсартудың қосымша
қайнары болуға тиіс. Біз осыған жету үшін ... күш ... ... - деп ... ... ... ... .
Сондықтанда ғылыми-техникалық прогресті дамытып, ... ... ... ... Ауылшаруашылығында ғылыми-
техникалық прогресті ... ... ... ... ... механизмін дамыту, ауылшаруашылық өндірісін ... ... ... мен мал ... ... ... өнімдерін өңдеуді дамыту, т.б.
Ауылшаруашылығында өндірісті ғылыми түрғыдан дамытудың негізгі
багыттары.
| ... ... ... ... ... өндіріске енгізу
республика деңгейінде ауылшаруашылық министрлігі жанындағы ғылыми-
техникалық прогресс департаменті, ғылыми ... ... ... басшылық етеді, ал облыс пен аудан деңгейінде ауылшаруашылық
тәжірибелік ... ... ... ... ойымызша ғылыми
техниканы дамыту мен оны өндіріске ... ... бұл ... деп ... Батыс Қазақстан облысы ауылшаруашылық
департаменті жанынан ... ... " ... ... мемлекеттік басқару туралы" 2001 жылы 23
қаңтардағы №148-2 ... ... ... ... ... "Ғылыми кеңес" орталығын құруды ұсынамыз. "Ғылыми кеңес"
орталығы өз қызметін Батыс ... ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар туралы 1998
жылғы 26 ... №75 ... ... ... және ... ғылыми
ұйымдар мен ауыл шаруашылык тауар өндірушілері мүше болады, оны келесі
кестеден ... ... ... ... орталъігының мақсаты
ауылшаруалық саласында ғылыми техникалық ... ... ... ... ауылшаруашылық тауар өндірушілерін нарық талабына
бейімдеуде және ... ... ... ... жетістігін көптеп пайдалану.
30-сурет 'Ғылыми кеңес" орталығыньщ ... ... ... ... ... ... ... Аграрлық Техникалық Университетпен ауылшаруашылық тәжірибелік
станциялар арасындағы және ауылшаруашылық тауар өндірушілері ... ... ... ... ... бұл ... ... зор. Ортальщ негізінен келесі қызметтерді жүзеге асырады;
1. ауылшаруашылығын ... ... ... және ... ... қатысу;
2. ғылыми жаңалықтар жетістіктерін енгізуді үйымдастыру және
жоспарлау;
3. ауылшаруашылық мәселесіне қатысты семинарлар мен кездесулер өткізу
және ауылшаруашылық тауар ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілерінің ғылыми зерттеулерге қатысты
тапсырыстар мен ғылыми жаңалықты үсынушы ұсыныстарын қабылдап, ... ... ... ... міндеттері;
5. ауылшаруашылық тауар өндірушілерін ғылыми-техникалык прогресстін
жетістіктер мен ... ету және оны ... ... үлес ... жас ... зерттенушілердің өз жүмыстарының нәтижесін өндіріске
енгізуді ынталандыру;
7. ауылшаруашылық мәселелеріне қатысты әзірленген бағдарламалар мен
шаралар жиынтығын үкіметке ұсыну;
мемлекеттік деңгейдегі және ... ... мен ... қатысу,облыс деңгейіндегі ауылшаруашылық тауар
өндірушілерінің тапсырысы бойынша ғылыми ... ... ... өндіріске енгізуге ықпал жасау; "Ғылыми ... ... ... ... сатылардан түрады.
4-сурет "Ғылыми кеңес" орталығының басқару құрылымы
Ғылыми кеңес өз қызметін жүзеге ... ... ... үшін ... ... ... көзі ... табылатын Батыс
Қазақстан Аграрлық Университеті мен ... ... ... ... ... ... зерттеуші өз тұжырымын "Ғылыми кеңске" ұсынады, ""Ғылыми
кеңес" өз мүшелерінің отырысында ... оны ... ... ... назарына ұсынып, ғылыми жаңалық толықтай ... ... ... өз ... береді. Сонан соң ... ... ... оны ... ... ... Егер
ұсыныс тиімді деп шешелісе басқада шаруашылықтарда ... ... ... ... ... отрырысында қабылданған ауылшаруашылық
мәселелеріне қатысты шешімдер үкіметке ұсынылып, өз ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдері мен
шикізаттары, материалдық-техникалық ресурстары ... ... сай ... ... ... ... және ... жетілдіру; отандык тауар өндірушідердің мүддесін қорғауда
сыртқы экономикалық қызметтерге түзету ... ... ... ... ... ... ... саласының
дамуын мемлекеттік колдау.
Қазақстанның ауыл шаруашылығын өркендету мәселелері
және қайшылықтарды шешу жолдары
3.1 Ауыл шаруашылығының өзекті мәселелері және оларды шешу ... ауыл ... ... ... ... оңды тен-денциялар
байқалуда. Біріншіден, экономиканың көп түрлілігі тұрақты сипат алды.
Барлық аймақтарда ... ... ... мен ... түрдегі
кәсіпорындар — өндірістік кооперативтер, шаруашылық ... ... ... ... арақатынас қалыптасты. Екіншіден,
ауылды жерде біртіндеп аграрлык. кызмет көрсету, өнімді өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... шартпен жумыс атқаруда.
Үшіншіден, зандылық-құқықтық база ауылды жерде шаруашылық кәсіпті
табысты атқаруға қолайлы жағдай ... ... жер ... ... базарларға еркін қолы жетуі жұмыска ынталы фермерлер мен
кәсіпорындар басшыларына ауыл ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық өндірісін материалдық-техникалық, жағынан кам-тамасыз
ету ... ... ... ... десе ... Өндірушілер сатып
ала алмайтындықтан машиналардың көбінің ... ... ... мезгілінде орындалмайды, қолмен атқа-рылатын
жұмыс көлемі көбейеді және түсім көп ысырап болады.
Ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайы тым баяу ... ... ... ... ... ... салдарынан ауылды жердегі
еңбек қорынын жұмыспен қамтылу деңгейі әлі де ... ауыл ... ... ... банкротка ұшырауына байланысты
жұмыссыздық деңгейі өсуде. Ауылдағы медициналық және мәдени ... ... ... ... ... Ауыл ... ... қозғалысы
күшеюде. Соңғы 7 жыл ішінде ауьл тұрғындарының саны 7,3 ... ... ... дейін немесе 9,6 пайыз кеміді.
Ауыл шаруашылық өндірісінің жоғары қарқынмен ... ... ... үшін ... деңгейде біраз кезек күттірмейтін шараларды жүзеге
асыру қажет.
1. Отандық азық-түлік базарын дамыту, оның ... ... ... шешу үшін оның импортқа тәуелділігін, әсіресе рес-публикада
көп көлемде өндірілетін өнімдер бойынша (күріш, қарақұмық, сары май, ... ... ... ... ... аймақтарын дамыту, аймақ аралық
өзара қатынастарды қалыптастыру, теміржол көлігінде азық-түлік өнімдері
үшін төмендетілген коэффициент тағайыңдау ... ... мен ... жасау қажет. 2004 жылы бидайды оның ... ... ... және ... ... ... кұны оның
бағасыныа 30 пайызындай болды. Қалыптасып ... ... ... ... ... тасу ... ... салдарынан ол жерлерде нан
өнімдерін тұтыну деңгейі төмен (республикалық ... 25 ... ... ... ... ... ... ынталандырған дұрыс.
Өйткені, оларға сұраным жоғары.
Жеміс-жидек өнімдерінің аймақ-аралык сауда айырбасын дамытудың «маңызы
ерекше. Бүл істе ... ... ... ... ... ... шаруашылығында тауар ендірушілердің барлық жерде базарға ... ... ... соның ішінде кооперативтер кұрамында шықканы
дұрыс.
Аудандарда ... ... ... пункттер», сатушы-дайындаушы
фирмалардың монопо-лиялык тенденцияларын тежеуді үйым-дастырудың мысалы
іспетгі бола ... ... ... негізінде таза пайданы көздемейтін
өнім сатып оты-ратын кооперативтер құрылуы ... Ауыл ... ... көтеру және оларды әлеуметтік корғау ... ... ... ... ... ен ... ... зан жүзінде анықтау кажет, сонсоң оның негізінде еңбекке
төленетін ... ... ... және ... да әлеуметтік
телемдердің ең төменгі көлемін ... ... әр ... жан ... табысын ескере отырып, халықты ... ... ... күшейту керек; халықты әлеуметгік камсыздандырудың жұмыс берушінін
үлесіне 40-60 пайыз, жұмыскердің үлесіне — ГО-30 және ... ... 20-40 ... ... кеп ... ... енгізу; ауыл тұрғындарының
тұрмыс деңгейі мен сапасын көтерудің және ... ... ... әр денгейдегі бюджетгік қаржы бөлу, бюджеттен тыс
қорлар, занды тұлғалар мен жеке адамдар қаражаты есебінен елді ... ... ... және ... ... ... жеке медицинаның оңтайлы ара катынасын сактай отырып (60:30:10 пайыз)
денсаулық сақтау мен коғамдык ... ... жаңа ... ... ... ... туралы» заң дайындау және оны қабыддау
негізінде ауылда әлеуметтік саясат ... ... ... ... ... ... дамытудың кейбір факторлары
Аграрлық салада орын алған келеңсіз, яғни дағдарысты жағдайлардың алдын
алу тек қана жерге ... ету мен ... ... ... ... нәтижесін,
жеке мүддені жүзегс асыруды қамтамасыз ететін жекешелендіру ... ... жаңа ... ... өтумсн
байланысты өтпелі кезеңдегі жер қатынастары ... ... ... ... ... ... талап етеді. Еліміздің экономикалық, табиғи, ғылыми-техникалық
потенциалын тиімді және үтымды пайдаланудьщ маңызды ... ... ... ... ... түрақтылығы биологиялық жәнс
техникалық жүйелердің өзара икемділігінің ... сол ... мен ... ... ... ... агроонеркәсіп ксшснінде
қабылданатьін пюніімдердің ғшгымиылық дәрсжссін кең қолдапуды, ғылым меи
оіщірістід байланыс формаларын дамыту мен ... ... ... ... ... Осы түріыда еркін
Іпаруапіылык жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... қайта құру, тек ғана өндіріс
емес, сондай-ақ қайта евдеу, оиімді еткізу жәпе шаруашылық ... ... ... ... қамтитын кооперация мен интеграіщяныц алуан
түрлі формаларын қолдану маңызды мөселелердің ... ... ... маңызды геосаяси мөсслслср- діц бірі -
еліміздің азық-түлік тәуслсіздігі ... жопс ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субьектілер мен ... ... ... ... Ол ... ... ... бастылығы мен еңбек ақы дсңгсйінс байланысты.
Соңғысы экономика салалары жүмысьгаың тиімділігіне тәуелді. ... ... ... ... ... ... шешілетіндігі-нсн,
отандық аірарлық сскгордағы дағдарыстың алдын ... оның ... ... ... ... ... рыноктағы орны мен
ролі айқындалады. Бүған қоса күрдслі экономикалық жәие социобиологиялық
жүйелер ... ауыл ... ... ... ... ... АӨК алдында тұрған өте ауқымды да күрделі ... ... ғана ... ... ... ... ... тұрғындардың
өзгермелі сүраныстарын есепке ала отырып, оның сапасый жетілдіру болып
табьшады. Осы ... және ... ... ... ... шарты
экономикалық өсудің интенсивті типіне көшу болып табылады. Ауыл
шаруашылығы ендірісінде ... ... ... ... факторлармен
анықталады. Солардың бірі өндірістің климатгық ... ... ... тығыз байлаішсты екевдіі'іінде. Қазіргі заманғы
өндіргіш күштер ауыл шаруаіяылыіъі өнімдерін ендіруді олі де ... ... ... ... ете ... жоқ.2 ... да ... қолайсыз табиғи факторлардың осерін ... ... ... ... ... ... түқымдар, ауыл шаруашылық тсышкасы және т.б.) айрықша мәнге ие.
Бұл салада Аграрлық ... ... ... орталығы
мамандарымен атқарылып жатқан игі істср баршылық.3 Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... ғылым мен ғылыми жетістіктерді игсру саласында бизнесті,
соцдай-ақ ғылыми техникалық ақпаратты дамыту болып табылады. Бүл ... ең ... ауыл ... ... ... жетістіктерді
енгізудс болып отыр. Әлемдік тожірибе аграрлық ҒТП-ті тиімді пайдаланудың
едөуір дорежеде ауыл шаруаіиылығын дамьпудың тсхникалық, ... ... жәпе ... да ... ... ... іс-әрекет нәтижесіаде алынған ІІақты инновациялық және
ғылыми жетістіктер жоііівдегі оперативті ... ... ... ... ... ... аграрлық рынок ғылыми
инфрақұрылымсыз ойдагыдай дами алмайды. Жаңа ... ... ауыл ... ... жүмыстарын жүргізуге және ... ... бар ... ғана ауыл шаруашылығьшың оте тез
қарқынмен дамитындыіъпіда талас жоқ.
Елімізде ... ... жср ... кслсек, қазіргі кезде жаңа
жер қатынастарын қальштастырудың ... ... ... ... ... жер қатынастарын жүзеге асыру мехаиизмін жасауда ауыл
тұрғындары ие болған жер үлестерінің пайда болуымен байланысты ... ... Жер ... ... ... ... жер иелері
заттық қүқық алып, бүл жер рыногын дамытудьщ ынталандырушы факторы болуы
тиіс жоне қаіщай ... ... ... ... да бүл ... ондірістік айналымнан тыс қалмауы қажст.
Қорытынды
Мен курстық жұмысымды толық зерттей келе,өз тақырыбымды толықтай
қамти отырып Қазақстанның қазіргі жүргізіп ... ... ... баға ... ... реформа жүріп жатқанына қарамастан ауыл шаруашылығында
экономикалық қиын жағдай болып ... өнім ... ... ... ... мен ... ... кыскарды. егіншілік пен мал шаруашылығының
өнімділігі төмендеуде. Осының нәтижесінде халықты ... ... ... қамтамасыз ету нашарлап кетті Ауылдағы .
Еліміздің халқыньң мал ... ... ... ... ету үшін асыл ... ... ... әлуетін пайдалану,
мал санын көбейте отырып, оны зоотехникалық норма бойынша ... ету ... ... ... ... жерде республика халқының 44 пайызы тұрады. Бұдан он жыл бұрын
48 пайыз болатын. Қисын бойынша, ауылда ... ... ... (30 ... тағы 30-40 ... ... жетеміз. Қазақстан
секілді жері көлемді, шекарасы ұзын, халқы аз ... ... ... күрт азайтудың елдің ... және ... ... ... тағы бар. ... ауыл ... ... тұрғынын көбейтуге тырыса беру де тиімсіз.
Сонда бұл проблеманы шешудің жолы қандай? Осы ... ... ... келе ... ұсыныстармен ой бөліскенді жөн көрдім:
Біріншіден, шынымен ауылды қолдауды жолға қоямыз десек және ... үш ... ең ... сала деп белгілесек, алдымен істі ауылдағы
тауар ... ... ... ... ... ... тәжірибеде ауылдағы азық-түлік өндірушілерді 60 пайыздан
250 пайызға дейін қаржылай қолдау көрсетеді. Мәселен, ... ... ез ... ... бес ... ет ... алып, оны дамушы
елдерге екі ... ... сол ... өз ... өндірушілерін
қорғайды.
Екіншіден, ауылдағы ұсақ кәсіпшілердің басын біріктіріп, күш ... ... ... Ол үшін ... өз заңдарында
кооперацияны қолдайтынын бүкпесіз айтып қана қоймай, оны ... ету үшін және ... ... ... ... үшін сол жүйені
мемлекет тарапынан басым қолдауы керек. Мәселен, кооперациялану ... ... ... тағы ... ... қаржылай көмек
берілетінін нақтылау керек.
Қазіргі күнде ... ... ... ... ... ... бар: кооперацияланған ұйымдардағы табыс жеке шаруаның
табысына ... аз, ... ... есеп беру жиі, ол ... ... ... тірлік істеушілерге адал басшылар
табудың қиындығы да бар. Осыдан келіп шаруалар "ортақ өгізден ... ... ... ... Бұл ... әрине, жоғарыда аталған
себептермен жердің азғындауы, өнімнің төмендеуі бола береді.
Ауыл шаруашылығының кооперациясы бүкіл әлемдегі шаруашылық ... ... ... ... егер жеке ... ... болса, олардың
іріленген түрі немесе күш қуаты, еңбекті кооперациялау жолымен құрылған
кооперация жүйесі ... ... әрі олар ауыл ... ... ... алғышарты болып табылады.
Ауыл шаруашылығында тұрақты экономикалық дамудың басты алғы шарты
жерді ... ... ... онда ауыл ... жеріне жеке
меншікке өту мәселесіне өз қөзқарасымды білдірмей ... ... ... ауыл ... жеріне жеке меншік енгізілсе, жердің
нақты иесі пайда болады, ... ... ... дұрыс пайдаланылмауы,
азғындауға ұшырауы болмайды, жер кепілге қойылып, шаруаның сол арқылы
еңбек ету мүмкіндігі ... ... ... ... бар. ... ... ... иесі болмай, яғни жерге нақты ие пайда
болмағандықтан жұмыс жүрмей ... жоқ. ... ... өте ... ғана ... ... 400 мың ... суармалы жерден басқа жер
әлі өз бағасын ала алмай жатыр. Жерін сату, сыйлау, ... ... беру ... жер ... да осы ... аталған жерде ғана
дамыған.
Ауыл шаруашылығы өндірісін кооперациялау үрдістерінің дамуы нарықтық
қатынастарды реттеудегі ... ... ... ... нарықтық жүйеге көшу ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... ... қатынастарды реттеуде
мемлекеттің рөлінің ықшамдалуымен сипатталады. Мемлекет ... ... өз ... ... бас тартты, себебі олар нарық бәрін
өзі-ақ реттеп, орнына қояды деп ойлады, бірақ бұл үміт ақталмады. Соңғы
уақытта қолға ... ... ... ... қолдау саясаты
әлемдегі көптеген дамыған елдердің тәжірибелеріне ... ... ... өз ... ... ... ... сезінеді. Бұл ішкі экономикалық және сыртқы экономикалық
себептермен түсіндіріледі
«Мемлекет ауыл шаруашылығы ісіне ... ... ... өздерін
меншік иелері ретінде танып, өздері-ақ бәрін ұйымдастырады және өз
отбасылары мен елді ... ... ... ... ... ... ... ғылымының докторы Т.Есіркепов.
шаруашылықтарды жекешелендіру кезінде "мемлекет шаруашылық ... ... ... оның рөлі ... тетіктер мен
жеңілдіктердің көмегімен мақсатты және ... ... ... ... орта ... ... тиіс" дегенді қадап айтады
Осы уақытқа ауыл шаруашылығына несие беру жөніндегі үйлесімді заңдар
жинағының ... жок, ... жүйе ... ... ... ... бар. Ауыл ... қолдау көрсету үшін мемлекет бөліп
отырған ақша қаражаты мардымсыз. Борышты кешіру түріндегі мемлекеттік
көмек берешектің ... ... ... ... жоя ... ... отырған жер реформасына келсек, қазіргі кезде
жаңа жер қатынастарын қалыптастырудың ... ... ... ... ... жер ... ... асыру механизмін жасауда ауыл
тұрғындары ие болған жер үлестерінің пайда ... ... ... ... Жер үлестерін дербестендіру процесі аяқталып,
жер иелері заттық құқық алып, бұл жер рыногын дамытудьң ынталандырушы
факторы ... тиіс және ... ... ... ... жағдайда да
бұл жерлер пайдаланылып, өндірістік айналымнан тыс ... ... үшін ... ... екен ... ... ... Аймағанбетова А.Д. Ауыл шаруашылығындағы кәсіпорындарды басқару.//
Алматы: Тұран, -2002. 67-70 б.
2. ... Н.Ж. ... ... ... ... және ... салық салу саясаты.// Алматы 2003./ Қазақсатан экономикасын
реттеу ... ... С.Л. ... аграрлық өзгерістер.//Алматы: Тұран, 2003.
37-39 б.
4. Кемел М. Нарық қатынасы жағдайында Қазақстанның аграрлық ... ... ... ... ... Астана: 2003,
312б.
5. Карипова М.Р. ... ... ... ... ... Экономика сериясы. 2004. №5 96 б.
6. Қазіргі таңның басты мәселесі. Саясат//2004,№8, 2.б.
7. Қазанбаева А.М. Ауыл шаруашлығындағы өндірісті басқаруды ... ... ... 2003. 158б.
8. Қалтаева С.А. Аграрлық реформа және шаруашылықты жүргізудің нарықтық
механизімінің қалыптасуы.// Ізденіс.2004 № ... ... ... ... Экономика сериясы,№2 (45),2005ж.
А.Ауелбекова. Ауыл шаруашылығына несие беру саясаты.
10. Құлымжанов М.К. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... в условиях перехода к
рынку(к проекту закона РК «О земле»).Алматы,2005.-С.52.
Аграрлық сфераның елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
елдің рөлі

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет
Нарық жағдайында агроөнеркәсiп саласында майлы дақылдар iшкi кешенiн қалыптастыру және дамыту (Оңтүстік Қазақстан облысы агроөнеркісібі мысалында)23 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру35 бет
Ауыл және орман шаруашылықтары үшін машиналар мен жабдықтарды жөндеу және техникалық қызмет көрсету18 бет
Ауыл шаруашылында қаржы ресурстарын ұйымдастыру30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь