Отбасы татулығы бағдарламасы

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Отбасы татулығы бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Бағдарламаның мақсаты және міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2. «Отбасы татулығы» бағдарламасының негізгі бағыттары ... ... ...
2.3. Отбасы татулығы қызметін құру қажеттігі ... ... ... ... ... ... ... .
Отбасы татулығы қызметіне тұжырымдама ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1. Мақсаттары және міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.2. Негізгі ұстанымдары және этикалық қалыптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4. Отбасы татулығы қызметінің негізгі әрекет мазмұны ... ... ... ... .
4.1. «Баланың жеке басын дамыту мектебі» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.1.1.«Баланың жеке басын дамыту мектебінің» мақсаттары мен міндеттері ... ...
4.1.2. Іс.әрекеттің мазмұны мен бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.2. «Ата.ана мектебі» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.2.1. «Ата.ана мектебінің» мақсаттары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.2.2. Іс.әрекеттің мазмұны мен бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5. Отбасы жүйесі. баланың жеке бас дамуы мен қалыптасуының негізі ретінде
5.1. Отбасы құрылымы, қызметі және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.2. Отбасы дағдарыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.2.1.Отбасындағы қалыпты дағдарыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.2.2. Отбасындағы қалыптан тыс дағдарыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5.3. Отбасында баланың жас және психологиялық даму ерекшеліктері ... ... ... ... 6.Отбасын әлеуметтік.психологиялық зерттеудің әдістемелік негізі ... ... ... ... 6.1. Отбасы құрылымының психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... 6.1.1. «Отбасына бейімделу және топтасу шкаласы» сауалнамасы ... ... ... ... ... ...
6.1.2. «Отбасы социограммасы» тесті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.1.3. Телімелі суретті тест «Отбасы кинестетикалық суреті» ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.2. Балаға әлеуметтік .психологиялық зерттеу жүргізу негізі ... ... ... ... ... ... ... ..
6.2.1. «Көркем сурет» әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.2.2.«Шварцландердің моторлық сынау» әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6.2.3.Баланың жеке қасиеттеріне сауалнама (Холл және Хальберштат) ... ... ... ... .
6.2.4. Айзенк сауалнамасы ( жеткіншек 12.17 жас) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6.2.5. «Адам суреті» тесті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.2.6. «Балалар арасындағы бақталастықты анықтау шкаласы» сауалнамасы ... ..
6.2.7. Жеке тұлғалық агрессия деңгейін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6.3. Ата.аналарға психологиялық зерттеу жүргізу негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6.3.1.ОТТ сауалнамасы (отбасы тәрбиесін талдау) Э.Г.Эйдемиллер ... ... ... ... ... .
6.3.2. ОТТ ата.аналарға арналған сауалнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.3.3.Ата.ананың балаға қатынасына сауалнама. тесті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.3.4.Ата.ана қабілетін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6.3.5. « Бала тәрбиесі типтері»ата.аналарға арналған сауалнама ... ... ... ... ... ... ... .
6.4.Ерлі.зайыптылар қатынасын диагностикалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.4.1. ТЭБ сауалнамасы (түсіністік, эмоцоналдылық, беделдік) ... ... ... ... ... ... ... ..
7. Отбасы татулығы бағдарламасының әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.1.Отбасы психотерапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2. Отбасы психотерапиясы мектептері және бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2. 1. Пало Алто мектебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2.2. Жүйелі отбасы психотерапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7.2.3.Стратегиялық отбасы психотерапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2.4.Мінез.құлықтық отбасы психотерапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.2.5.Коммуникативті отбасы терапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2.6. Ерлі.зайыптылық психотерапиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.2.7.Отбасылық кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.3. Отбасы қатынасына психотерапевтік коррекция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.4.Отбасы психотерапиясының әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.5. Отбасымен жұмыс. Мақсат пен міндеттер қою ... ... ... ... ... ... ... ..
7.6.Отбасымен жұмыс жүргізу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.6.1Отбасымен жұмыс жүргізуді бастау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.6.2.Алғашқы сұхбатты жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7.6.3. Отбасымен жүргізілетін орта кезеңдік жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7.6.4.Отбасымен орта кезеңдік жұмыста, қолданылатын тәжірибелік жұмыс ұстанымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7.6.5. Отбасымен жүргізілетін қорытынды кезеңдегі жұмыстар ... ... ... ... ... ... ...
7.7 Отбасы терапиясының техникалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8. Отбасымен жұмыс жүргізетін мамандардың кәсіби хабардарлығы
8.1.Отбасылық психологтың теориясы және тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
8.2.Отбасымен жұмыста нәтижелі кеңес беру дағдылары ... ... ... ... ... ... ... ...
8.2.1.Коммуникативті біліктілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8.2.2.Бейвербалді қарым.қатынастың кейбір тұстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
8.2.3.Вербалды қарым.қатынас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8.2.4.Отбасылық кеңес беруде қолданылатын сұрақтың түрлері ... ... ... ... ... ... ...
8.5.5. Белсенді тыңдау техникалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қосымшалар

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Осы әдістемелік құрал тәжірибелік психология және психотерапия Еуразиялық институты (ЕИТПП) және Қазақ Психологтар Қауымдастығы (ҚПҚ) мамандарының отбасы татулығын сақтау және сәтсіз отбасының алдын-алу жұмыстарын қорытындылау болып табылады. Жұмыстың өткізілу орны тәжірибелік орталық ЕИТПП « Баланың жеке басын дамыту мектебі» және «Ата-аналар мектебі» шеңберінде сабақтарда жүргізілді, бұл қызмет Оңтүстік Қазақстан облысында төрт жыл көлемінде тәжірибеден өтті. Бағдарламада ата-ана және балаларға жүргізілген сабақтар деңгейі, жалпы отбасы жұмыстарына теориялық және практикалық материалдар шетел авторларының (Ресей, Ағылшын, Француз) сондай-ақ әдістемені құрастырушы-авторлардың отбасы дағдарыс күйзелісінен тәжірибе жұмыстары, жас ерекшелік және отбасы психологиясы мәселелерімен ізденушілер М.В Коляева, Ф.Ә Бизақованың эксперменталды жұмыстарының нәтижелері, сондай-ақ білім беру саласы қызметкерлерінің түрлі жас ерекшелігіндегі балалармен жүргізілген жұмыстары, тәжірибелері және зерттеулері толық енгізілген.
ОҚФ РҚБ «Қазақстан психологтарының ұлттық ассоциациясы» қызметкерлері (2007 жылы «Қазақ Психологтар Қауымдастығы» деп, атауы қайта өзгертілді) 2003 жылдан бастап «Баланың жеке басын дамыту» мектебі ұйымдастырылды, негізгі жобаның мақсаты- 18 жасқа дейінгі балаларға кәсіби психологиялық қызмет көрсету, тәрбиеде қалыптасатын жеке ерекшеліктері және қабілетінің дамуына мәнді жағдайлар туғызуды қамтамасыз ету. Ал 2007жылдан бастап ЕИТПП мамандарымен «Баланың жеке басын дамыту» мектебінің жұмыс тәжірибесі жинақталып және жүйеленіп, отбасы қатынасының аймақтық дамуының нәтижесі, баламен жүргізілген психологиялық және психотерапевтік жұмыстары зерттелінді.
ОҚФ РҚБ «Қазақстан психологтарының ұлттық ассоциациясы» қызметкерлері 2005 жылдан бастап, бірлестікте ОҚО әкімшілігі және білім беру департаменті және БҰҰ ЮНИСЕФ балалар қоры қолдауымен «ОҚО балаларын күтудің балама түрлерін дамыту және оның қызметін бағалау» жобасын жүзеге асырды. Сондай-ақ 2006 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында отбасын қолдау орталығы қызметінің мазмұны бойынша жобаның жүзеге асырылу нәтижесіне тұжырымдама құрастырылды. Осы бағдарламада қызмет баламен жұмыс аясында патрионатты отбасы, асырап алушы ата-ана, әлеуетті ата-аналарды оқыту қосарлы деңгейде жүзеге асырылды.
Ал 2007 жылдан бастап тәжірибелік психология және психотерапиялық Еуразиялық институтының мамандары осы тәжірибені кеңейте ата-ана және отбасы жұмыстарында қолданысқа енгізді. Соның нәтижесінде «Ата-аналар мектебі» құрылды, негізгі мақсаты-отбасы мүшелерінің нәтижелі өзара әрекет етуін қамтамасыз ету, ата-аналар және ерлі-зайыптылар қабілетін дамыту болып табылады. Ата-ана және ерлі-зайыптылар арасында нәтижелі әрекетті арттыруға байланысты оқыту тренингтері жүргізілуде. Жеке сабақтар тұлғааралық қатынаста ата-ана мен бала және ерлі-зайыптыларда нәтижелілікті қалыптастыру, отбасы ішілік өзара қатынасты көтеруге байланысты жүргізілуде.
1. М.В.Коляева Отбасын қолдау орталығы қызметкерлерінің әдістемелік құралы.. – Шымкент, 2007. – 184.
2. М.Боуэн М. Теория семейных систем. М., 2005
3. Н.И Олифович., Т.А Зинкевич-Куземкина., Т.Ф Велента.
Психология семейных кризисов. – СПб.: Речь, 2006. – 360.
4. А.А Осипова. справочник психолога по работе в кризисных ситуациях. – Ростов н/Д: Феникс, 2005. – 315.
5. В.Г Ромек., В.А Конторович., Е.И Крукович. Психологическая помощь в кризисных ситуациях. – СПб.: Речь, 2005. – 256.
6. Hill R. Family development in the generations. Cambridg, MA: Schenkman. 1970.
7. А.Фрейд Норма и патология детского развития. М., 1990.
8. Л.С Выготский. «Психология развития ребенка» Москва Эксмо. 2006 г.
9. Э. Эриксон., 2000, 238
10. Э.Г Эйдемиллер., И.В Добряков., И.М. Никольская Семейный диагноз и семейная психотерапия: Учебное пособие для врачей и психологов.СПб., 2003.
11. А.В .Черников. Системная семейная терапия: Интегративная модель диагностики. М., 2001.
12. Г.С Никифоров., М.А Дмитриева., В.М Снетков. Практикум по психологии профессиональной деятельности и менеджмента. – СПб.: Издательство С.-Петербургского университета, 2001. – 240.
13. А.Н Волкова. Социально-психологические факторы супружеской эффективности. Автореферат диссертации кандидата психологических наук. Л., 1979.
14. Э.Г Эйдемиллер., В.В. Юстицкис Психология и психотерапия семьи. СПб., 2000.
15. М Николс., Р Шварц. Семейная терапия. Концепции и методы. М., 2004.
16. Д Фримен. Техники семейной психотерапии – СПб.: Питер, 2001. – 384 .: (Серия «Практикум по психотерапии»).
17. Р Шерман., Н Фредман.Структурированные техники семейной и супружеской терапии: руководство. М., 1997.
18. С.М. Жақыпов. Ф.Бизакова. Білім беру мекемелерінде қолданылатын психодиагностикалық тесттер Тараз,2006-448.
19.С.М. Жақыпов. Ф.Бизақова . Білім беру жүйесінде қолданылатын психокоррекциялық жаттығулар. Тараз,2007-256.
20.Ю.Е Алешина. Индивидуальное и семейное психологическое консультирование. – М.: Независимая фирма «Класс», 2000.
21. Джойс Лишман. Общение в социальной работе.
22. Дж Браун., Д. Кристенсен Теория и практика семейной психотерапии. – СПб: Питер, 2001.
23. А.Я. Варга Системная семейная психотерапия. Краткий лекционный курс. СПб: Речь, 2001.
24. Р Нельсон-Джоунс. Теория и практика консультирования. Глава 1.– СПб:»Питер», 2000.
25. Р .Саймон. Один к одному: Беседы с создателями семейной терапии. - М.: Независимая фирма «Класс», 1996.
26. А.В Черников. Семейная психотерапия: информация для пользователя//Журнал практического психолога, №1-2, 2001.
27. А. Черников Семейная системная терапия: интегративная модель диагностики. – М.: Независимая фирма «Класс», 2001.
28. Л.Б Шнейдер. Психология семейных отношений: Курс лекций. – М.: Апрель, ЭКСМО-Персс, 2000.
29. Эволюция психотерапии. Том 1. «Семейный портрет в интерьере»: Семейная терапия. - М.: Независимая фирма «Класс», 1998.
30. М.Николс, Р Шварц. Концепции и методы/Пер.с англ. О.очкур, А.Шишко. – М.: Изд-во Эксмо, 2004.
31. Т Ахола., Б. Фурман Краткосрочная позитивная психотерапия (Терапия, фокусированная на решении). – СПб: Речь, 2000.
32. Р Бендлер., Д Гриндер. В., Сатир Семейная терапия и НЛП. – М.: Институт Общегуманитарных Исследований, 2001.
33. Д.В. Винникот Разговор с родителями. – М.: Независимая фирма «Класс», 1994.
34. К Витакер . Полночные размышления семейного психотерапевта. М.: Независимая фирма «Класс», 1998.
35. К Витакер ., В Бамберри . Танцы с семьей. Семейная терапия: символический подход, основанный на личностном опыте. - М.: Независимая фирма «Класс», 1997.
36. С Минухин., Ч. Фишман. Техники семейной терапии. – М.: Независимая фирма «Класс», 1998.
37. П.Пэпп Семейная терапия и ее парадоксы. - М.: Независимая фирма «Класс», 1998.
38. Популярная психология для родителей / Под ред. А.С.Спиваковской – Спб, СОЮЗ, 1997.
39. Р.Скиннер, Д Клииз. Семья и как в ней уцелеть. – М.: Класс, 1995.
40. И.Ю. Хамитова Теория семейных систем Мюррея Боуэна //Журнал практической психологии и психоанализа, №3, 2001.
41. Дж.Хейли, М Эриксон. Стратегии семейной терапии. – М.: Институт Общегуманитарных Исследований, 2001.
42. Б. Хеллингер Порядки любви: Разрешение семейно-системных конфликтов и противоречий. – М.: Изд-во Института Психотерапии, 2001.
43. Руководство по предупреждению насилия над детьми. – М.: Издательский центр ВЛАДОС, 1997.
44. В.Сатир Психотерапия семьи. – СПб: «Речь», 2001.
45. Ч Шефер., Л.Кери Игровая семейная психотерапия. – СПб: Питер, 2000.
46. Э.Г. Эйдемиллер Об этапах и механизмах патологизирующего семейного наследования // Психологическая газета №10 (36)1998.
47. А.Я Варга. Семейные мифы в практике системной семейной психотерапии// Журнал практического психолога, №1-2, 2001.
48. Родители и дети. Хрестоматия. – Самара: Издательский дом БАХРАХ-М, 2003.
49. Семейная психотерапия. Хрестоматия. Сост. Эйдемиллер Э.Г. – СПб: Питера, 2000.
50. А.Я. Варга Психолог в обществе и профессиональное сообщество//Журнал практичсекого психолога. № 9, 1999.
51. Э.Г. Эйдемиллер., А.З Шапиро. Психология и психотерапия семьи в России: проблемы и перспективы//Журнал практического психолога. № 3-4, 2000.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Балалар құқығын қорғау комитеті
Тәжірибелік психология және психотерапия Еуразиялық Институты.
«отбасы татулығы бағдарламасы»
әдістемелік құрал
АСТАНА-2007ж
Құрастырған авторлар:
М.В. Коляева, Ф. Ә. ... Г. Н. ... Л. Г ... әдістемелік құрал «БАЛАНЫҢ ЖЕКЕ БАСЫН ДАМЫТУ МЕКТЕБІ» және
«АТА-АНАЛАР МЕКТЕБІ» жобалары негізінде, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... тәжірибелік психология және психотерапия
Еуразиялық институты және ... ... ... ... ... ... және ... жас ерекшелік дағдарысы деңгейінде, нақты
диагностикалық мазмұн және психологиялық ... ... ... ... ... ... ... татулығы» бағдарламасы
құрастырылып, нақты әдістері мен тәсілдері ... ... ... ... ... көрсетілген.
Әдістемелік құрал отбасымен жұмыс жасайтын : мектеп және ... ... ... ... ... қолдау- қызмет көрсету
мамандары, сондай-ақ мүдделі мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... беру мен ... ... қорғау
мамандарына арналады.
Қазақстан Республикасының Білім және
Ғылым Министрлігі, 2007
Тәжірибелік Психология және Психотерапия
Евразиялық ... ... ... ... ... ... ... Бағдарламаның мақсаты және міндеттері………………………………………
2.2. «Отбасы татулығы» бағдарламасының негізгі бағыттары…………
2.3. Отбасы татулығы қызметін құру қажеттігі………………………..
Отбасы татулығы қызметіне ... ... және ... 3.2. ... және ... ... ... қызметінің негізгі әрекет мазмұны.................
4.1. «Баланың жеке ... ... жеке ... дамыту мектебінің» мақсаттары мен
міндеттері.......
4.1.2. ... ... ... ... ... мектебінің» ... ... ... ... ... ... ... баланың жеке бас дамуы мен қалыптасуының негізі ретінде
5.1. ... ... ... және
дамуы............................................................
5.2. ... ... ... ... ... Отбасында баланың жас және ... ... ... ... ... ... 6.1. Отбасы құрылымының
психологиялық ... ... ... және ... ... ... ... ... ... тест ... ... ... ... –психологиялық зерттеу ... ... ... ... ... жеке ... ... (Холл ... ... ... ( ... 12-17
жас)..................................................
6.2.5. ... ... ... ... ... анықтау шкаласы» сауалнамасы......
6.2.7. Жеке ... ... ... ... психологиялық ... ... ... ... ... талдау)
Э.Г.Эйдемиллер.....................
6.3.2. ОТТ ... ... ... ... ... ... ... ... « Бала ... ... ... ... ТЭБ ... (түсіністік, ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1. Пало ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... психотерапевтік
коррекция...............................................
7.4.Отбасы ... ... ... Мақсат пен ... ... ... ... ... ... ... ... ... орта ... орта ... жұмыста, қолданылатын тәжірибелік жұмыс
ұстанымдары.................................................................
................................................
7.6.5. Отбасымен ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізетін мамандардың кәсіби хабардарлығы
8.1.Отбасылық психологтың теориясы және
тәжірибесі.........................................
8.2.Отбасымен жұмыста нәтижелі кеңес ... ... ... ... ... беруде қолданылатын сұрақтың
түрлері............................
8.5.5. Белсенді тыңдау
техникалары.................................................................
...........
Қосымшалар
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Осы әдістемелік ... ... ... және ... институты (ЕИТПП) және Қазақ Психологтар ... ... ... ... ... және ... отбасының алдын-алу
жұмыстарын қорытындылау ... ... ... ... ... орталық ЕИТПП « Баланың жеке басын дамыту мектебі» және «Ата-
аналар мектебі» ... ... ... бұл ... Оңтүстік
Қазақстан облысында төрт жыл көлемінде тәжірибеден өтті. Бағдарламада ата-
ана және ... ... ... деңгейі, жалпы отбасы жұмыстарына
теориялық және практикалық материалдар шетел авторларының (Ресей, Ағылшын,
Француз) ... ... ... отбасы дағдарыс
күйзелісінен тәжірибе жұмыстары, жас ерекшелік және ... ... ... М.В ... Ф.Ә Бизақованың эксперменталды
жұмыстарының нәтижелері, сондай-ақ білім беру саласы қызметкерлерінің түрлі
жас ерекшелігіндегі балалармен ... ... ... ... ... ... РҚБ ... психологтарының ұлттық ассоциациясы» ... жылы ... ... ... деп, ... ... ... жылдан бастап «Баланың жеке басын дамыту» мектебі ұйымдастырылды,
негізгі жобаның ... 18 ... ... ... ... ... көрсету, тәрбиеде қалыптасатын жеке ерекшеліктері және қабілетінің
дамуына мәнді жағдайлар ... ... ету. Ал ... ... мамандарымен «Баланың жеке басын дамыту» мектебінің жұмыс тәжірибесі
жинақталып және ... ... ... ... ... ... ... психологиялық және психотерапевтік жұмыстары
зерттелінді.
ОҚФ РҚБ ... ... ... ... қызметкерлері 2005
жылдан бастап, бірлестікте ОҚО әкімшілігі және ... беру ... БҰҰ ... ... қоры қолдауымен «ОҚО балаларын күтудің балама
түрлерін дамыту және оның ... ... ... жүзеге асырды.
Сондай-ақ 2006 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында отбасын қолдау орталығы
қызметінің мазмұны ... ... ... ... нәтижесіне тұжырымдама
құрастырылды. Осы бағдарламада қызмет баламен жұмыс аясында патрионатты
отбасы, асырап алушы ... ... ... оқыту қосарлы
деңгейде жүзеге асырылды.
Ал 2007 ... ... ... психология және психотерапиялық
Еуразиялық институтының мамандары осы тәжірибені кеңейте ата-ана ... ... ... енгізді. Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... нәтижелі өзара әрекет
етуін қамтамасыз ету, ата-аналар және ерлі-зайыптылар қабілетін ... ... ... және ... ... ... әрекетті
арттыруға байланысты оқыту ... ... Жеке ... ... ... мен бала және ... ... отбасы ішілік өзара қатынасты көтеруге
байланысты жүргізілуде.
Бұл ... ... ... ... ... ... нәтижелері
берілген. Бұл еңбекте отбасы татулығы бағдарламасы мен тұжырымдамасы
ұсынылды. Ата-ана мен бала және ... ... ... ... ... ұсыныстарда қарастырылып өткен.
Енгізілген материалдар арнайы отбасымен жұмыс жасайтын мамандар үшін баға
жетпес көмек болуы мүмкін: отбасы жүйесіне ... ... ... ... ... ... жүргізу, отбасы татулығын
сақтау әдістері, отбасымен жұмыс жасайтын кәсіби мамандар ... ... және ... жалпы отбасымен жұмыс жасау ерекшеліктері
қарастырылған .
2. Отбасы татулығы бағдарламасы
2.1 Бағдарламаның мақсаттары мен ... ... және ... үйлесімді қолдауға бағытталған қызметтер сапасын
көтеру арқылы баланың өмір сүру деңгейін жақсарту;
- Отбасы татулығы бойынша қызметтерді ... ... ... Жеке ... және оның ... ... кәсіби тұрғыда жекеленген және
дифференциялды ықпалды қамтамасыз ету;
2.2. «Отбасы татулығы бағдарламасының» негізгі бағыттары
«Отбасы татулығы бағдарламасы» балалар және ... ... ... жұмыс жасауға арналған.
Ата-аналары қамтамасыз ететін тәрбиелеу жағдайлары және әр ... және ... ... ... бағдарламаның негізі болып
табылады.
Ұсынылған бағдарлама отбасының және оның жеке ... ... ... ... беру; жас ерекшелік және ... ... ... ... ... коррекция;
отбасындағы өзара қатынасқа психологиялық коррекция; ата-ананың тұлғалық
қабілеттерін дамыту және ... ... ... және ... қабілетті
дамыту және қалыптастыру; отбасы мүшелерінің психологиялық сауаттылық;
психологиялық ... ... ... қолдау; әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... тұрады.
Жалпы сағат саны- 240, олардың ішінде ата-анамен ... ... ... 100 ... және ... ... – 120 ... табатын бірлескен жұмыстар үшін 20 сағат.
Бағдарлама екі бағыттан тұрады:
1) Тұрақты қызмет ететін жоба «Бала жеке басын ... ... ... ... ... жоба ... мектебі»
Отбасы татулығы қызметі
«баланың жеке басын дамыту мектебі» ... ... ... бағдарламасы» бағыттары 5 бөлімнен тұрады.
1. Психологиялық диагностика.
Психологиялық топты зерттеу және жекелік ... ... ... ... (ең ... қобалжу және қысым), жекелік-
психологиялық еркшеліктерді және бала ... ... бір ... және психикалық денсаулық бұзылысының негізгі факторы ретіндегі
көріністерді анықтайды.
Психологиялық диагностика нәтижесі психологтың ... ... ... ... жеке ... ... ... және «ата-аналар
мектебі» тақырыптарында бала және ата-ана, топпен, тұтас отбасымен жұмыс
түрлерін ... ... беру ... ... психологиялық ағарту,
алдын-алу шараларының тиімділігін нақтылауы қажет.
2. Психологиялық коррекция.
Психологиялық коррекция психологиялық- ... ... ... ... бала мен ата-ананың тұлға ішілік және тұлғааралық ... ... ... және ... ... ... ... екінші
жағынан психологиялық процестер мен ата-анамен баланың үйлесімді дамуын
ықшамдау.
Психологиялық коррекция және психотерапия әдістерін ... бала ... және ... ... ... өзгеріске қалыпты бейімделу
ерекшеліктерін қолдайды.
3. Психологиялық ағарту. Тұлғалық қалыптасуға ... ... ... ... ... ... ... және дамыта
оқыту жұмыстары жүргізіледі. Психологиялық сабақтар оқытушы, дамытушы,
қалыптастырушы, коррекциялық және ... ... ... Ол ... ... ішкі ... үңіле отырып бүтіндік тұлғаға бағдарлануы, өзіндік
сана және тиімді копингтік мінез-құлық ... ... бір ... ... ... ... ... психологиялық сауаттылықты дамыту, жас және баланың
жекелік-психологиялық ерекшеліктерін, психологиялық саулығын ... ... ... ... ... ... жұмыстары нәтижесінде
отбасы жағдайының сақталуыда жауапкершілікті сезіну маңызды.
4. Психологиялық кеңес ... ... ... ... бала мен ... мәселесін шешуге көмек береді.
5. Психологиялық ... ... ... ... негізгі ұстанымдары:
- балаға жекелік (оның жасына, жынысына, әлеуметтік жағдайына, ақыл-ой
даму деңгейіне, ... т.б ... ... ... ... ең ... жас ерекшеліктерін, қалыптасушы тұлға типін және
қасиеттерін есепке алу;
- ең алдымен қалыптасып келе ... ... ... оның ... ... өмір сүру ... ... түсінуі және білім
мазмұны, патогенді жағдайдың және тұлғалық белгінің өршуіне негіз болатын
көзқарасты ескеру;
- Баланың жеке бас ... ... ... ... ... және ... ... ерекшелігін ескеруді қажет етеді.
Алдын-алу жұмыстарының түрлері:
- Тікелей оқыту, бала мен ата-ананың білім мен дағдыны меңгеруі
психикалық бұзылыстың алдын-алуға ... ... ... ... пайда болуы тұрақты, қолайлы хал-ахуал жасау
мүмкіндіктерін төмендетеді.
«Отбасы татулығы қызметінің» ... осы ... ... ... ... ... татулығы қызметін құру қажеттігі
Соңғы жылдары баланың құқықтық сауаттылықтарына ... ... ... ... ... ата-аналардың құқықтық сауаттылығын
көтеруге бағытталған ақпаратты-ағартушы әрекет түрінде жүргізіледі. Ата-ана
мен баланың психологиялық сауаттылығын дамыту мақсаты, ... ... ... ... және өзекті жұмыс болып табылады.
Отбасы татулығы қызметі осы мәселелерді үш бағытта шешеді:
1. Баланы психологиялық ... ... ... ағарту жұмыстары.
3. Отбасы татулығы н сақтау жұмыстары.
Аталған бағыттар тәжірибелік психология және психотерапия Еуразиялық
Институты базасында «Баланың жеке басын ... ... және ... отбасына қолдау ... ... ... ... ... ... ... табылады.
3. Отбасы татулығы қызметіне тұжырымдама
3.1 Мақсаты мен ... ... және ... үйлесімді қолдауға бағытталған қызметтер сапасын
көтеру арқылы баланың өмір сүру деңгейін жақсарту;
- Отбасында ... ... ... ... ... ұйым мен
азаматтық қоғам құрылымдары арасында серіктестік қарым-қатынас орнату;
- ... ... ... ... ... ... тиімді
дамуына жағдай жасау.
- Баланың биологиялық отбасында ... ... ... ету жіне ... жол ... ... ... әріптестік деңгейде
қарастырылады.
3.2. Негізгі ұстанымдары және этикалық қалыптары
Отбасы жұмысына негізделген ұстанымдар нақты «Отбасын қолдау ... ... ... ... қарастырылған.[1,5]
Отбасымен жұмысына қажетті жаңалықтар:
- Отбасы- бала дамуы мен қалыпты өмір сүруіне тиімді жалғыз мүмкін
орыны.
- Бала үшін туған ... өте ... ... ... сондықтан
отбасындағы негізгі жұмыс сәтсәздікті жоюға бағытталады;
- Әрбір жағдайдың бірегейлілігі кез-келген ойдан хабар береді,
сондықтан көмек ... ... ... ... өзара әрекеттестігінің барлық жағының ... ... ... ... ... ... ... басты дамыту мектебі» және «ата-аналар мектептерінде» психологтың
негізгі этикалық қалыптарына келесілер ... ... ... маман иесі әдістік тәсілдерді қолдану
арқылы көмектеседі. Стандартта балалар және ересектерді ... ... ... ... мен іс-шараларды мұқият
қолдану.
- Нақтылық және кәсіби ... Өз ... ... ... және жауапты ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
рөлдеріне нақтылық енгізе отырып, соған сәйкес қызмет атқарады.
- Адам ... және ... ... ... ... ... ... өзіндік анықталу және автономиясын құрметтейді.
Диагностикалық және коррекциялық шараларды жүргізе отырып, ол
балан мен ... ... ... ... ... ... ... және рөлдік ерекшеліктеріне
түсіністікпен қарайды және осы ... ... ... ... ... .
- Айналасына қолайлылығы сипатына қамқорлығы. Өз іс-әрекетімен
психолог әрекетке түсетін бала мен ересек ... ... ... ... ... жауапты түрде шешеді.
Шынайы және басқа адамның ерекшелігіне мұқият қарайды.
- Әлеуметтік жауапкершілік. Адамның қолайлы өмір сүруіне өз ... үшін ... ... білімін жариялайды.
Аталған принциптердің ескерілуі «Бала жеке басын дамыту» және ... ... ... тиімді ұйымдастырып қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... бірі
болып табылады.
4. Отбасы татулығы қызметінің негізгі әрекет мазмұны
4.1. «Баланың жеке басын дамыту мектебі»
«Баланың жеке ... ... ... 2003жылы ОҚФ РҚБ мен «Қазақстан
Психолотарының Ұлттық Ассоциациясының» ... ... ҚБ ... ассоциациясына ауыстырғаннан кейін) «Баланың жеке басын дамыту
мектебі» ұйымдастырылған. Бұл жобаның негізгі мақсаты- тәрбиелеу жағдайында
баланың жеке бас даму ... ... ... ... мен
дамуын қамтамасыз ететін, 18 жасқа дейінгі балаларға кәсіби психологиялық
қызмет көрсету.
Практикалық психология және ... ... ... 2007 жылы ... психологтары ассоциациясы мамандарымен бірлесе
отырып «Баланың жеке басын дамыту ... ... ... жүйелеп
жалпылады, сонымен қатар баламен психологиялық және ... ... ... ... ... бірқатар зерттеулер
жүргізілді.
Сабақтар келесі тәсілдер көмегімен жүргізіледі: арт-терапия, нейро-
лингвистикалық бағдарлама, психодрама, би-қозғалыс психотерапиясы, ... ... ... ... ... ... және т.б.
«Баланың жеке басын дамыту мектебі» бағдарламасының мақсаты: ... мен ... ... отырып, тұлғаны үйлесімді дамыту.
Негізгі міндеттер:
• Бала мен ата-ана қатынасына психодиагностика және психокоррекция.
• Тұлға жекелік ерекшелік ... ... ... ... ... ... ... іс- әрекет, қорқыныш, және
т.б.)
• Тиімді қарым-қатынас дағдысын қалыптастыру және дамыту;
• Жас ерекшелік дағдарыс психотерапиясы;
• Жас ерекшелік дағдарысының алдын алу;
... ... ... ... ... денелік зорлық психотерапиясы.
• шешендік өнер дағдыларын қалыптастыру.
• әдептілік іс-әрекетінің қалыптасуы.
• қақтығыстық оқиғаларды болдырмау дағдыларын дамыту.
• көсемдік қабілеті мен ... ... ... ... ... ... оқу ... мотивациясы және танымдық белсенділікті дамыту;
• таным процесстерін дамыту (есте сақтау, зейін, қиял, ... ... ... және шығармашылық қабілетін дамыту;
• қызығушылық пен ... ... ... деңгейде өзін-өзі
анықтау;
• баланың қабілеті мен жекелік мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... жеке ... ... мектебінің» іс-әрекет мазмұны мен
бағыттары
«Баланың жеке басын дамыту мектебінде» түрлі тренингтік бағдарламалар
жүргізіледі.
1. «Жоғарғы деңгей» – ... 10-13 ... ... ... ... ... Баланың жеке бас ерекшелігіне психологиялық диагностика және коррекция.
● Бала мен ата-ана ... ... ... және ... Жас кезеңдік дағдарыстардың алдын-алу.
● Қажетті тұлғалық және іскерлік сапаларды дамыту.
● Қақтығыстық жағдайдағы рационалды мінез-құлықты, іс-әрекет ... ... ... ... ... ... қабілеттерді дамыту (ес, зейін, ойлау, қиял).
● Психо- эмоционалдық қысымды түсіру және алдын-алу.
2. « Менің «Мен» әлемімде» - бағдарлама 14-16 ... ... ... ... Оның бағыты төмендегідей:
● Жеке бас даму ерекшелігіне психологиялық диагностика мен коррекция .
● Бала мен ата-ана қатынасына психологиялық диагностика мен ... Жас ... ... ... Көшбасшылық қасиеттерін дамыту.
● Құрдастары, ата-ана, қарама-қарсы жыныс өкілімен тиімді қарым-қатынас
дағдыларын дамыту.
● Кәсіби тұрғыда өзін-өзі ... ... ... «Менің болашағым» – бағдарлама 17-20 жас – ұлдар және қыз балаларға
арналған. Оның бағыты төмендегідей:
● Өзінің ... ... ... ... ... өзін-өзі
тану.
● Қақтығыстарды болдырмау дағдылары мен коммуникативті іскерлікті
жетілдіру.
● Жас ерекшелік дағдарысының алдын-алу.
● Өмірде өз ... ... ... жетілу.
● Тұлға ерекшеліктеріне психологиялық диагностика және коррекция.
● Бала мен ата-ана қатынасына психологиялық диогностика және коррекция.
... ... қою және оған жету ... ... ... - 7-9 жастағы балаларға арналған. Бағдарламаның
негізгі мазмұны:
● Тұлға ерекшеліктерін психологиялық диагностика және коррекция.
● Бала мен ... ... ... ... және ... Жас ... дағдарысының алдын–алу.
● Бейімделу қабілетін дамыту (ашықтық, ұжымда, құрбы құрдастарымен жұмыс
істей алу іскерлігі).
● Жекелік ерекшеліктерге ... ... ... мазасыздық,
агрессивтілік, өз-өзіне деген сенімсіздік).
● Табысты оқу үшін қажетті қасиеттерді дамыту
● Таным процестерін қалыптастыру және дамыту (ес, зейін, ойлау).
5. 7-9 жастағы ... ... ... арналған бағдарлама.
● Мектепке бейімделу.
● Тұлға ерекшеліктерін психологиялық диагностика мен коррекция.
● Бала мен ата-ана қатынасына психологиялық ... және ... Жас ... ... ... ... аймаққа психологиялық диагностика мен коррекция.
● Танымдық қабілеттерді дамыту.
6. «Өмір атты мемлекетке саяхат» - 3,5-4,5 жастағы балаларға арналған.
Бағдарлама негізі:
● Қарым-қатынас ... ... және ... Тұлға ерекшеліктерін психологиялық диагностика және коррекция.
● Бала мен ... ... ... ... және ... жас ерекшелік дағдарысының алдын-алу.
● Еркін іс-әрекетінің қалыптасуы, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ортасы туралы білімін кеңейту,
● Мінез - құлықтың жағымсыз жақтарына коррекция.
● Психо – эмоционалдық қысым мен агрессивтілікті түсіру.
7. «Балалар әлеміне үңілу» – 5-11 ... ... ... арналған
тренинг.
Психологиялық тренингтегі ата-ана мен баланың өзара іс-әрекеті,
әдеттегі тиімсіз механизмдерді өзгертуге көмектеседі:
● Отбасы және жас ерекшелік дағдарысына психологиялық профилактика мен
психотерапия ... ... ... ... ... ... бірбеткейлігі, шапшаңдылығы.
Біріккен сабақтар бала мен ата-аналарға бірін-бірі жақсырақ түсінуін
қамтамасыз етеді.
4.2. «Ата - аналар мектебі»
2005 жылы ... ... ... ... ... ... беру ... мен әкімшілігінің, Балалар фондының БҰҰ
ЮНИСЕФ қолдауымен ... ... күту ... ... ... ... бағалау» жобасы жүзеге асырылды және «О.Қ облысында отбасыларын
қолдау орталығы құрылды».
2006 жылы аталған ... ... ... ... О.Қ облысында
отбасын қолдау орталығының негізгі мазмұны мен ... Осы ... ... асырап алушы ата - аналармен жұмыс
жасау бағдарламасы өңделді.
2007 жылы ... ... және ... Еуразиялық
Институтының және Қазақ Психологтар қауымдастығының мамандарымен біріге
отырып, ... ... ... Бұл ... ... ... барысында асырап алушы отбасы туған отбасында кеңейтіліп, қолданысқа
енді.
«Ата-аналар мектебі» құрылды, оның негізгі мақсаты – отбасы мүшелерінің
бір- бірімен өзара ... ... ... ететін ата-аналық және
ерлі зайыптылық ... ... ... ... және ерлі-зайыптылар қатынасының нәтижелігіне тренингтер
жүргізіледі. Сондай-ақ, балалармен біріккен жеке ... ... ... бала мен ... ... ... ... артады.
Бағдарлама: арт-терапия, нейролингвистикалық бағдарлама, психодрама, қимыл-
қозғалыс психотерапиясы, денеге жанасу психотерапиясы, эриксондық ... ... ... ... негізделген.
4.2.1. «Ата-ана мектебінің» мақсаттары мен міндеттері
«Ата-аналар мектебі» өз отбасында бақытты, жақын адамдармен мәнді өмір
сүргісі келгендер, ... мен бала ... және ... ... ... орта тітіркендіргіштеріне байсалды жауап
беруді меңгергісі келгендер мен отбасы өзара қарым-қатынасына арналады.
Бағдарлама қатысушыларға ... ... ... өзін ... ... ... ... ашулану себебін, жұбайының ренішін
түсіне бастайды.
Негізгі міндеттер:
● Бала мен ата-ана қатынасына психологиялық диагностика мен коррекция
● Тұлға ерекшеліктері ... ... ... ... ... сенімсіз іс-әрекет, қорқыныш және т.б.»
● Ата-аналық қабілеттерін дамыту.
● Ерлі- зайыптылардың қабілеттерін дамыту.
● Тұлғаның жекелік мүмкіндіктері мен қабілеттерін ескере ... ... ... ... қалыптастыру.
● Отбасылық дағдарыс психотерапиясы.
● Отбасылық дағдарыстың алдын-алу.
● Жас ерекшелік дағдарыс психотерапиясы.
● Жас ... ... ... Тиімді қарым-қатынас дағдыларын дамыту.
● Қақтығыс жағдайында тиімді ... ... ... ... ... ... дамыту, сенімділік пен көшбасшылық
қабілеттерін дамыту.
● Үлгідегі іс-әрекет мазмұны.
● Қақтығыс жағдайының алдын-ала білу дағдыларын дамыту.
4.2.2. «Ата-аналар ... ... ... мен ... ... ... ... болуы қажет.
1. Ата-аналардың тиімділік тренинг.
● Мен қандай ата-анамын?
● Ата-ана қабілетін өзіндік тану.
● Үлгілі ата-ана бейнесін түзу
●Ата-ана мәнділігін ... ... ... ... өзара тиімді қарым-қатынас.
● Мазасыз балалармен өзара әрекеттесу дағдылары.
● Аса белсенді және агрессивті балалармен өзара әрекеттесу дағдылары.
... бар бала мен ... ... ... қарым-қатынас тренингі. Ата-аналық
● «Менің ата-аналық стилім»
● «Жаратушы» болу қиын
... ... ... ... ... ... тиімділігіне арналған тренинг.
● Ерлі-зайыптылар қатынасының тиімділік дағдысын дамыту
● «Отбасы тарихы»
● Отбасы дағдарысына түсінік
● Отбасы дағдарысына ... Бала мен ... ... ... Бала мен ... ... ... диагностика және корекция .
● Баланың базалық қажеттіліктері.
● Бала мен ... ... ... ... ... ... Отбасы тарихына диагностика
● Отбасы тарихына психокоррекция.
● «Кіршіксіз отбасы» үлгісін құру.
Сабақ тұрақты сипатқа ие. Кездесу топтары аптасына 2 рет ... ... ... ... ... жеке бас дамуы мен қалыптасуының негізі ретінде
5.1. Отбасы құрылымы, қызметі және дамуы
Құрылымы. Отбасы жүйесін- біріңғай білім беру деңгейі ... ... ... ... ... ... қызметі және дамуы
болады.Отбасындағы құрылымдық қатынас кез-келген нуклеарлы ( жеке ... ... және ... ... ... негізгі төрт жүйе бөліктерінен
тұрады. Алғашқы топ жеке ... ... ... ... топ
диада- ері- әйелінен құралады; үшінші топ –сиблингті, төртінші топ - ата-
ана диадасы ... ... топ ... өз ... белгілі
шекара, қажеттілік және үміт етулері ... ... ... онда жүйе ... ... бірдей өтелетін
болады.Сонымен қатар отбасы ... ... ... ... ... орта ... өзара әрекетте болуы шарт.Отбасының
түрлі жүйеді және сыртқы ортада өзара ... ... ... ... ... ... ) ... - «мен» немесе индивид
2- шеңбер: ері-әйелі жүйе бөліктері.
Ата-ана-бала жүйе бөліктері:нуклеарлы отбасы; сиблинг жүйе бөліктері.
3-шеңбер;аға-әпкелері; апа-аталары; екі ата-анасы бар ... ... аға- ... денсаулық сақтау жүйесі; әлеуметтік қамсыздандыру ... мен ... ... ... тәртіп және құқық сақтау жүйесі; діни
жүйе; әскери жүйе,көршілер;білім беру жүйесі;саяси жүйе.
Қызметтер. Отбасы қызметі- құрылымдық ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... орта және ... мүшелерінің
өзара қарым – қатынас сипатына да әсер ... ... ... екі ... қарастырылады:
1. әлеуметтік ортада қосымша өкілеттік алған отбасы мүшелері қызметіндегі
өзекті міндеттер.
2. Отбасында көрініс алатын мінез – құлық феномені және ... ... ... ... ... отбасы мүшелерінің басты
қызметтері: сыртқы зиян ... ... ... ... ... бір – біріне көмек көрсетуі, сау ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік,
эмоционалдық және дене жағынан ... ... үшін алғы ... құру,
бір – бірімен тығыз эмоционалды байланысынта болуына қолдау жасау, сондай-
ақ өзара мінез-құлыққа әлеуметтік бақылау жасау.
Біздің қоғамда ... ... ... 100 жылдықта қатты өзгерді. Бір
кездері ... ... ең ... ... ... ... ... жағынан дамуы, сау қалу жақтары қарастырылды. ... ... ... дамып және экономикалық қызметте әлеуметтік қорғау
жүйесі өз маңыздылығын жоя бастады, ал ... ... сай ... ... ... өз ... айтарлықтай көтерді. Қазіргі уақытта көптеген
отбасылар экономикалық тұрғыдан күн ... ... бір – ... ... ... өздерінің негізгі міндеттері деп санайды.
Баланың ата – ана және құрбыларымен қарым – қатынаста болуы әлеуметпен
кездесуге ... ... ... ... отбасы оларға белгілі бір
әлеуметтік мінез – құлық үлгісін құрап, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуі оның құрбы – құрдастарымен
қарым – қатынасы және мектеп, қоршаған орта ... ... ... ... ие
екендігі мойындалып отыр. Қалай десек те, ... ... ... ... бала ... ... бәрінен бұрын өзінің ең жақын туыстарының
тәжірибесіне сүйенеді. ... ... ... ... ... іс - әрекет үлгілері, оның келесі бір әлеуметтік ... ... ... ... жүйелі ықпал ету –отбасының
әрбір мүшесі дамудың қандай ... ... онда ... ... ... ... ... жасайды. Мүдделі жағдайда отбасы ... ... ... ... өзара байланысты болуы мүмкін. Алайда, көптеген жағдайда
ол ... ... ие. ... 15 жасар жеткіншек қыз перзентті болды
деп елестетіп көрейікші. Бұл жеткіншек жас кезеңі, ... ... ... ... ... сана ... ... белгілі.
Егер жеткіншекке басқа бір адамға ... ... алу ... онда ол ... жеке ... ... ... ысырып қоятын болады.
Сондай – ақ жеткіншектің ... мен ... ... Жеткіншектер үлкендер тарапынан көрсетілетін нақты қолдау ... ... ... ... ... ... жеткіншектің
басқа бір адамның жағдайын жасау қажеттілігі, оның дамуын ... ... ... ... ... ... жүйе ... бірнеше
кезеңдерден өтеді. Отбасы дамуы некелік одақтың ... ... ... ... туылуы, келесі баламен жалғасуы,осылайша жаңа деңгейлерге
өте ... ... ... ... өмір ... ... ... күтіп
– бағумен тығыз байланысты. Баланың мектепке ... ата – ... ... ... орнатады және ол тез арада ұлғаяды. Бала өз өміріне
ата – ана тарапынан тәуелсіздік алу ... мәні мен ... ... ... ... Отбасы ұясынан балалары ұшып ...... жеке ... бағып – қағу ауыртпашылығынан құтылады.
Мүдделі ... бұл ... ... ... ... яғни ... ... орай ата – ананың жаңа қажеттіліктер мен күтулері және оған жеке
дайындалу мүмкіндігі болады. Ал тәжірибе жүзіне ... ... ата ... ... ... болмайды, өйткені бірге өмір сүрген алғашқы 15 ... ... ... ... ...... ... көбіне басқа
қажеттілік пен ролдерге қатысы жоқтай сезінеді.
5.2. Отбасы дағдарыстары.
Отбасы психологиясында- ... ... ... кез – ... ... деп есептеледі.
Алғашқы некеге тұрудың өзі - ... ... ... Әсіресе тойға
дейін жастар бір – бірін ашық түсті көзілдірікте көреді, ал ... ... ... ... ... беделге ие болуға әкеледі. Әйел заты
үшін ата-тегін өзгерту, Эриксон пікірінше «Ұқсастық дағдарысына» соқтыруы
мүмкін, ... ... ... ... ... ... жаңа тұстары пайда
болады. Бұл ерлі – зайыптылардың бір – ... ... ... ... жыл ... ... ... өмірде алғашқы жыл соңына қарай
некенің бір жылдық дағдарысы пайда болады. Осы ... ... ...... ... бірінің алдында бірі жауапкершілік танытып,
түсіністікпен қарайды немесе айырылысу тілегі пайда ... ... ... ... ... ... алғашқы шарықтау шегі –бір жыл бірге
өткізген ... ... ... ... ... ... бірінші баланың
туылуынан кейін пайда болуы мүмкін, тіпті ол бала ... ... ... ... да ... Тағы да өмір сүру сипаты өзгереді,
отбасындағы жүктемелер ауысады. Егер жас ана беріліп, баланы күтіп бағумен
айналысып ... онда ... ... мұны ... ... ... деп ... Кейбір әкелер бала күтіміне қызғанышпен ... ... ... мен ... ... ... ... дағдарыс отбасында екінші баланың дүниеге келуімен байланысты
болады, әсіресе балалар арасында 5-7 жастан ... ... ... қатты
көрінеді. Балалар арасында бәсекелестік пайда болады, ол ата – ... ... ие болу ... туындайды. Жасы үлкен балада
кішісіне деген ... ... бұл ... ... балалық қылықтардан
байқалады, бала кішкентай ... ... ... ... ... ол өзіне кішкентайға қарағандай қарап, еркелетсе ... ... ... осы ... ... ... ... түсіну үшін күшті
төзімділік талап етіледі.
Қарым – қатынастағы дағдарыс бала мектепке ... ... ... ... ... де пайда болуы мүмкін. Бұл уақытта ананың жаялық
жууы екінші орынға кетіп, балаға көбінде әкелік ... ... ... ал
көптеген ер адамдар бұл жағдайға дайын емес некеге өзінің қызметі тек қана
қаржылай қамтамасыз етумен ... деп ... ... ... ол ... ... екінші дағдарыстың қатар келуі:
жеткіншек жас дағдарысы және ата – ... 40 ... ... болып
табылады. Бұл кезеңде ата – аналар өз құндылықтарын ... ... ... ... ... шу шығарады. Көп жағдайда осы кезде баланың
қызуғушылығын ата – ана әр ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Отбасы дамуының келесі дағдарыстың кезеңі бұл – ерлі – зайыптылардың
бір – ... ... ... Бұл ... ... бейімделіп, өзін
кәсіби іс - әрекетте белсенділікте ұстап, дағдыланып ... ... ... ... Егер олар ... ... бір ... көзін тауып, айналыспаса,
онда өмірге деген қанағаттанбаушылық және жеке ... іске ... ... ер ... бұл ... осы ... ... жіберіп алмайын
деп, өзін жаңа әлеуметтік және жыныстық қарым – ... ... ... күш жігері бар екендігін дәлелдеуге ұмтылады.
Қатар келген екі дағдарысты теңестіру қиынға соғып, ... ... ...... әкеліп соғады.
Ажырасудың екінші шарықтау кезеңі 40-45 жас аралығы. Бұл бірге ... 10-15 жыл ... ... келеді. Осы отбасылық өмірдің екінші
өтпелі дағдарыстық кезеңі болып табылады.
Одан әрі өсіп ... ... ... таңдауымен байланысты –
дағдарыстық кезеңге жетеді. Қазіргі экономика шартында ата ... ... ... ... оған ... ... түрде қаржылай және моральдық
тұрғыдан үлесін қосып, оның келешектегі ... ... ... ... ... ... шегі және өз - өзіне қол жұмсауға бару ... ... ... келеді. Осы кезде ер жеткен балалар ата – ... ... ... өз бетінше өмір сүруге немесе отбасын құрып
кететіндіктен, ерлі – ... ... ... ... ... Көптеген ерлі –
зайыптылар мұндай тығыз экономикалық және ... ...... ... осы ... орта жастағы ажырасулар кездесіп жатады.
Қалыпты дағдарыстармен қатар отбасы басқа да ... ... ... ... ... ... ерлі – зайыптылардың бірінің
кенеттен ауырып қалуы, созылмалы айырылысулар, отбасы мүшелерінің өмірден
кетуі, тұрмыс үй мәселесінің ушығуы ... ... әсер ... ... ... мүмкін. Осындай орта жолда пайда болған жүктемелерді кез – келген
отбасы көтере білмейді , міне сол ... ... ...... орын
алады.
Балалар ажырасу процесіне үш түрлі типте жауап ... ... аман ... ата ... ... ... бір ... қол
жеткізеді: жексенбі күндері әкелері еркелетсе, басқа күндері анасын әкеммен
бірге тұруға кетіп қаламын деп ... ... ... ... ... ... аударуды күшейтеді.
Жеңілгендер. Бұл жағдайға байланысты қайғыруы жеңілген балалар. Отбасында
қалған адамның оған деген қатынасы бірден нашарлайды. Егер бала ... ... ... ... болса, онда жағдай тіптен нашарлайды.
Аман қалғандар бұл барлық ауыртпалықты белсенді түрде басынан ... ... өз ... ... ... ... қатынаста зейінді, сезімтал бола
білген балалар. ... ... ... бала жақын эмоционалдық
қатынастың ... ... ... қалыптан тыс дағдарыстар
Отбасылық қалыптан тыс дағдарыс –отбасы өмірлік циклының кез-келген
кезеңінде ... ... ол ... ... ... ... ретінде Р.Хилл үш факторды отбасы шығатын дағдарысты ... ... ... ( жеке ... үй, ... болмауы );
2. Күтпеген жағдай, стресстер ( отбасы немесе бір мүшесі жол ... Ішкі ... ... ... ... және жеңе ... қақтығысты
немесе стрестік сапалардың қарастырылуы (күрделі ауру, өлім, ... ... ... ... тыс ... ... ... көрсеткіштері:
• Отбасы дағдарыс жағдайы.
• Отбасы мүшелерінің болып жатқан жағдайды ... және ... ... ... ... ... ... қабылдауы
• Отбасы мүшелерінің өзгеруі.
• Жекелік және отбасылық ... ... ... ... ... ... жас және психологиялық даму ерекшеліктері.
Отбасында баланың даму ерекшелігін зерттеуде ... ... ... ... ... даму заңдылығын ескеру арқылы, өз кезеңдік көз-
қарасында қосуда. Алғаш психоанализде жас ... ... ... шаққа көп көңіл бөлген З.Фрейд болды. Фрейдтің пікірі бойынша
жыныстық құмарту- адам ... ... ... ... ... ... ... аймақта жағымды түйсінуге жету бөлігіне ауыз қуысы мен ... ... Осы ... ... ... –оралды кезең деп аталды.
Бір жас пен үш жас ... ... ... ... ... ... ... Бұл аналды кезең деп аталды.Бала бұл жаста ... ... ... қыңырлық, тұйықтық агрессиялық ерекшеліктерді, ... ... ... кезең (3-5 жас) деп аталады, балада жыныстық
құмарту жоғарғы деңгейде көрінеді. Фрейдтің жолын құушы Э.Эриксон ... ... бөлу ... басқа да белгілер енгізді. Бала дамуы ... ... ... мен ... деңгейіне байланысты. «
Әрбір келесі кезеңге сәйкес дағдарыстың ... ... ... жатады, оның қарапайым себебі адам институты мен ... ... ... ... ... ... кезең (туылғаннан бір жасқа дейін ) негізгі сенім сенімсіздікке
қарама-қарсы деген атқа ие болды. [9] Бұл кезеңде ана мен бала ... ... ... ... маңызға ие. Егер ана баласына
қажеттіліктерін қанағаттандыруда өз ... ... ... ... бала өз ... жақсы екенін, іс-ірекетінің
басқаның күтуіне сәйкес келетінін сезеді. Нәресте қоршаған әлемге ... ... ал бұл ... ... бұзылыспен ауруға әкеп соғады.
Екінші кезең, бір жастан-үш жасқа дейінгі жас кезеңіне сәйкес келеді,
«ұятқа қарама-қарсы автономия» деген атқа ие ... оның ... ... ... ... ... қарқындылығы оны дербес етеді. Ата-аның бақылау ... ... ... ... ... ... ... баланың өз
қажетсіздігін сезінуге негіз болады. «Шектен шығара ұялту» жасанды мінез-
құлыққа әкеледі, егер бұл ұялу ... ... онда ... ... ... ... шығуға талпынады. Бала осы жастың өзінде
секем алу және ұялу сезіміне ие болып, ... ... ... және ... ... ... тастайды. Сондықтан да ата-ана міндеті- бала жеке басын
сыйлау және мөлшерден тыс басынбау болып табылады. Осы жағдайда ғана ... ... ... ... ... белсенділік» деген жас
ерекшелік даму кезеңіне қоғамның толыққанды мүшесі болып енеді.
Үшінші кезең «бастамашылдық немесе кінәлілік сезімі» 4-5 ... ... ... белсенділігі артады. Олар әлемнің құрылымын және оған
қалай әсер етуге болатынын біле ... Олар үшін әлем ... ... адам мен ... тұрады. Жалпы зерттеушілік іс-әрекеті нәтижелі
жүзеге ... олар ... адам мен ... конструктивті тәсілде
қатынас жасауға үйренеді және бастамашыл бола бастайды. Алайда оларды қатаң
сынап және ... ... олар ... ... өзін ... әдеттенеді.
Төртінші «Еңбексүйгіштік немесе бүтінсіздік ... 6-11 ... үйде және өз ... ... ... ... мен ... Эриксон теориясына сәйкес, түрлі бағытта бала ... ... ... едәуір толықтырады. Өзін құрбыларымен салыстыру ... ие бола ... ... осы кезеңде басқалармен салыстырғанда
өзін жағымсыз бағалау зор зиянын келтіреді.
Бесінші жеткіншектік кезең-11-16 жас . Осы ... үш ... «Мен ... еске ... ... бұл ... ... жүзеге асады. Аталған
дағдарыс белгілі бір өткірлігімен сипатталады. Дағдарыс ... ... ... оқу ... ... ... Үш жас дағдарысымен салыстырғанда, оны екінші негативизм
фазасы деп те ... Бала ... ... ... ... ... ... ішкі мазасыздықты сезінеді, өзіне ... ... ... Ұл ... қыздарға қарағанда
негативизм кеш (14-16 жас) басталғанымен айқын әрі жиі байқалады.
Дағдарыс кезінде жеткіншек ... ... ... ... ... ... үш ... келтіреді. [8]
Бірінші нұсқа- негативизм жеткіншек өмірінің барлық саласында айқын
байқалады. ... ... ... 20%-де көрініс табады.
Екінші типте- бала потенциалды негативист. Негативизм қоршаған ортаның
теріс ықпалына реакция ретінде кейбір жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... қысым көрсетуі.
Мұндай бала шамамен 60%-ті құрайды.
Үшінші жағдай жағымсыз құбылыстар мүлдем болмайды. Ол балалардың 20 %-
де ... ... ... ... ... ... жарақат,
қақтығыс, келеңсіздіктерге сезімталдығы күрт артады.
Созылмалы сипаттағы екі топ ... мәні ... ... тәрбие бермеу
және қақтығыстық жағдайлар. Екінші топқа келесі эманципациялы қақтығыс,
құрбы-құрдастарымен топ құру ... ... ... ... ... ... келмейтін басшылыққа ұмтылу, өзін кем сезіну, өзіне
деген жоғары ... ... ... ... ... ... осы жас кезеңінде алғашқы суйцид әрекет белсенділік көрініс
беріп, психологиялық дағдарысты сезіну мен байланысты ... ... ... ... ... ... салдарына сезімтал болып
келетін жеткіншіктер ... ... ... ... ... отбасында қатыгездіктің құрбаны болғандар, ата – анасының
қазасына ... ... ... ... ... ... ата – ананың ажырасу жағдайын басынан кешіргендер, ұяң,
ұялшақ жеткіншектер, аборт немесе басқа да ... ... ... және өз ... – құрдастарымен салыстырғанда үлкен жетістіктерге
жетіп үлгерген дарынды балалар.
Бұл кезеңде өз ... ... ... ... ... байланысты туындаған тітіркенгіштік күрт көтеріліп, ... - ... ... ... ... ... қажеттілік туындайды,
дөрекілік, сыншылдық пайда болады.
Көптеген жеткіншектер басқалардай болғысы келумен қатар ешкімге де
ұқсамауға ... бір ... 18-19 ... ... ... ... көрсетіп және жеңіл шығудың жалпы 3 тәсілін ерекшелейді.
Бірінші бұл – ішкі ... мен ... ... ... ... ... арқасында дағдарыстық
жағдайларды тиімді шешу ... ... ... бұл – жекелік эмоционалдық тұрғыдағы уайымдауларына қатты
мән бергендіктен мағыналы ... көре ... ... шешім пайда
болады.
Үшінші – дағдарыстық жағдайды шешуде туындаған жағымсыз уайымдардан
қашу, жағдайды шешудегі жауапкершілікті ... ... ... ... ... балалардың ерекшелігі ол дағдарыстық ... ... ... қабылдап, одан мән – ... көре ... ... ... ... ұшыраған қыз балалар оны түсіну
мен басына өткеруде терең қабылдайды, нәтижесінде олар ... ... ... жол таба ... ... бұл шақтағы ерекшелігі ол ... ... ... төмендетеді, оны жеңіл ... ... ... ұл ... ... жағымсыз уайымдауға беріліп,
нәтижесінде өзінің мәселесін түсінуден алшақтай түседі.
6.Отбасын әлеуметтік – психологиялық зерттеудің әдістемелік негіздері.
Психологтың отбасымен жұмыс ... ... ... оның ... ... ... Біздің ұсынып отырған әдістемелер жүйесі отбасымен
жұмыс жасайтын маманға диагностикалық құралдардың көп ... ... ... алдына қойған мақсат - міндеттерге сай тепе-теңдік деңгейлерде
қарастыруға ... ... ... ... Берілген диагностикалық
шаралар клиникалық және тәжірибелік ... ... ... ... жүйе бөлігі жағдайына, отбасы ахуалына әсер ... және ... ... ... мен бала ... ... ... береді.
Э.Г. Эйдемиллер «отбасы диагнозы» деген терминді ұсынған [10]. Отбасы
диангозы ... ... ... деп, ... енуі мен ... ... ... немесе бірнешеуінің жеке қызметінің бұзылуына
әкеледі. Отбасы диагнозы- ... ... мен ... ... ... ... татулығын сақтау жұмысына стратегиялық бағытын береді.
Отбасы ... ... ... ... –психологиялық
диагностикалық әдістер : сұрақ-жауап, бақылау, ... ... ... құжаттық әдіс, тест
6.1. Отбасы құрылымының психологиялық ерекшеліктері
Ұсынылып отырған әдістер арқылы отбасы ... ... және ... ... байланыс, жақындық және отбасы мүшелерінің
бір-біріне үйренісуі), иерархия (сатылы), ... ... ... бір ... ... мен ... ... мен топтасу шкаласы.Faces-3 сауалнамасы
Отбасына бейімделу мен топтасу шкаласы қалыпқа түсірілген сауалнама,
мақсаты-отбасы құрылымын бағалау.Сауалнама авторлары
Д.Х. ... Дж ... И. Лави [3]. 1986 жылы ... ... М. ... ... мінез-құлқын үш негізгі шамада: топтасуы, бейімделуі
және коммуникациясы жинастыра «дөңгелек моделі» қарастырылады.
Отбасы топтасуы:отбасы мүшелерінің ... ... ... ... оған ... белгіде көрсеткіштер : эмоционалды байланыс,
отбасылық шекара, уақыт, ... ... ... қызығуы мен демалуы
қарастырылады.
Отбасы бейімделуі:Отбасы мүшелері стестік жағдайға ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіш белгілері : отбасында көшбасшы, бақылаушы, тәртіп, ереже
және ролдері.
«Дөңгелек моделі»отбасылық топтасуды 4деңгейде ... ... ... оның жоғарылауына дейін,осыған сәйкес аталуы:
бытырау, бөлектеу, байланысу және тұтасу
Сауалнама авторлары теңдестікте және соңғы деңгейдегі отбасы ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Алдымен сауалнаманы жүргізбес бүрын зерттеуші мен қатысушы арасында өзара
сенім қалыптасу қажет. Егер сауалнаманы отбасы мүшелері бірге отырып,
жұмыс жасай толтырса, ол ... ... ... ... мінез-құлық ерекшеліктерін бақылауға септігін тигізеді.
Сауалнаманы жүргізер алдында түсіндіріп өтеді. Ал ... ... ... ... ... ... өзара
түсіндіруіне мүмкіндік туғызғаны жақсы.
Нұсқау:Бүл әдістемені 12 жастан ... ... ... ... ... отбасы мүшесінің бәрімен толық жүргізгені абзал, ол
коммуникацияерекшелігін жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.
Әдістеме сипаттамасы: ... ... ... 5 ... ... ... Сирек
• Оқтын-оқтын
• Жиі
• Барлық уақытта
Бұл әдістеме екі рет ... : ... сіз ... ... ... қалай бағалайсыз, екінші қандай болса деп ... ... ... ... екеуінде де осы сұрақнама
беріледі.
Отбасына бейімделу мен ... ... ... ... бағалап жазуыңызды өтінемін.
Вариант «В»-идеалды өмірін жазуын сұрану.
Аты жөні______________________________________________________
Жасы__________________________________________________________
Зерттеу уақыты__________________________________________________
| ... ... ... ... |жиі |Барлық |
| ... | ... | ... ... ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... да ескеріледі. | | | | | ... ... ... мүшелерін | | | | | ... ... ... | | | | | ... өз ... ... | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... тар шеңберде өз отбасымызбен | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... отбасы мүшесі | | | | | ... бола ... | | | | | ... отбасы мүшелері өз ортамызға| | | | | ... ... ... ... | | | | | ... ... . | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... тірлік өзгеріп отырады. | | | | | ... бос ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... жаза ... ... мен| | | | | ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... өте | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... шешімді | | | | | ... ата ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... болып, қатысуға ат салысады. | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... қалай бірге | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ауысып отыады. | | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... | | | | | ... кімнің көшбасшы екенін | | | | | ... ... | | | | | ... ... үшін маңызды | | | | | ... ... үйде ... | | | | | ... ... ... айту қиын | | | | | ... және нәтижені көрсеткіштері:
1. Отбасы құрылымының түрлерін анықтау. Өңдеу барысында жұп және ... ... ... ... жеке ... Тақ ... ... –отбасы топтасуын білдіреді, ал жұп сандар отбасы
бейімділігін анықтайды. Отбасы жүйе түрлерін екі жақтың ... ... ... ала ... бағалауды қалыпқа сай көрсеткіштерде
берілген(№2-кесте)
2. Отбасы өміріне қанағаттану деңгейін анықтау. Екі ... ... ... бағалау айырмашылығынан байқалады. Қазіргі таңда эмпирикалық
нормада идеалды және идеалды көзқарас арасында көп алшақтық
байқалмайды. Жоғары бағалау отбасында ... ... ... ... мен ... ... алшақтықтың болуы мүмкін,
нәтижесінде отбасы қанағаттану деңгейін бақылаймыз.
(кесте№1).Әдістемені кеңінен қолдану мүмкіндігіне , диагностикалық шек
шкаласы Белгілер : х- орта ... ... ... ... ... бағалау көрсеткіштері (кесте№1)
|№ ... ... |№ ... ... |
|1 ... ... |1,19,11 ... |
| | | ... |
|2 ... шегі |5, 7 | |
| ... ... |17 | |
| ... |9 | |
| ... |3 | |
| ... мен дем алуы |13,15 | |
| ... |6,18 ... |
| | | ... |
| ... |2,12 | |
| ... |4,10 | |
| ... |8,16,20 | |
| ... |14 | ... ... ... ... ... ... ... болжам
жасауға, алдағы жүргізілетін жұмыстарға бағыт береді және соған қажетті
деген психологиялық көмек көрсетіледі. Отбасы бұзылысын әдістеме арқылы
анықтау, психологиялық алдын-алу жұмыстарына, тәуекел ... ... ... ... ... ... тобын
регидті құрылымдағы жағдайға тез бейімделе алмайтын отбасылар құрайды,
отбасы стрестік деңгейде көрінеді, ол отбасы дамуында ролдері мен
міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... циклымен дұрыс дамуына кедергі келтіретін болады.
Бағалау нормасы және ... ... ... | ... ... |Жас ... ... ... |бала бар отбасы |көтерген отбасы |
| |Х sd |x sd |x |
| | | |sd ... |39,8 |5,4 | 37,1 | 6,1 | 41,6 |4,7 ... |24,1 |4,7 | 24,3 | 4,8 | 26,1 |4,2 |
| ... |% ... |% | |% |
| ... о п т а с у ... |10-34 |16,3 |10-31 |18,6 |10-36 |14,9 ... |35-40 |33,8 |32-37 |30,3 |37-42 |37,2 ... |41-45 |36,3 |38-43 |36,4 |43-46 |34,9 ... |46-50 |13,6 |44-50 |14,7 |47-50 |13,0 |
| Б е й і м д е л у ... |10-19 |16,3 |10-19 |15,9 |10-21 |13,2 ... |20-24 |38,3 |20-24 |37,3 |22,26 |38,8 ... |25-28 |29,4 |25-29 |32,9 |27-30 |32,0 ... |29-50 |16,0 |30-50 |13,9 |31-50 |16,0 ... ... ... ... ... тесті телімелі тесттердің қатарына жатады.
Оның авторлары Э.Г.Эйдемиллер және О.В.Черемисин ... Ол ... ... орнын анықтауға, отбасындағы коммуникация сипатын
- ... ... ... , анықтауға мүмкіндік береді.
Әдістеменің мазмұны. Сыналушыларға диаметрі 110 мм. болатын шеңбер
салынған бланк парағы беріледі. Содан соң ... ... ... ... ... оның ішіне өзіңізді және отбасы мүшелерін дөңгелектер
үлгісінде ... де, ... ... ... ... мүшелері бұл
тапсырманы бір – бірімен кеңеспестен орындайды.
Нәтижелерді талдау. Авторлар ... ... ... ... ... ... ... енген отбасы мүшелерінің саны;
2. Дөңгелектердің көлемі;
3. Дөңгелектердің орналасу қатынасы;
4. Арасындағы ... ... ... ... ... ... бейнелеген
отбасы мүшелерінің санын шынайы ... ... ... ... қақтығысты қатынастағы отбасы мүшесі болуы мүмкін, ол ... ... ... ... ... Осы арада басқа бір жануар, зат
немесе адам ... ... ... ... соң біз ... көлеміне назар аударамыз (2-ші критерий
бойынша). «Мен» дөңгелегі ... ... ... ... жоғары немесе
жеткілікті деңгейдегі өзіндік баға, ал көлемі кішкентай болса, өзіндік
бағаның төмен ... ... ... ... ... көлемі сыналушы
көзқарасымен олардың мәнділігін білдіреді.
Келесі кезекте дөңгелектер шеңбердің шекарасына қатысты және бір –
біріне ... ... ... ... ... (3-ші ... ... дөңгелегін шеңбер ортасына орналастыруы тұлғаның ... ... ал өзін ... отбасы мүшелерінен төмен немесе шет
жағында бейнелеуі эмоциялық шеттелуді уайымдауына сілтейді.
Неғұрлым маңызды отбасы мүшелері ... ... ... ... ... ... орталық бөлігінде бейнеленеді.
Төртінші критерий бойынша дөңгелектер арасындағы арақашықтықты талдау
арқылы да көп мәлімет алуға ... Бір ... ... ... ... қақтығыстық қатынастарды, сыналушының эмоциялық
шеттетілуін ... ... ... ... ... ... симбиотикалық байланысты білдіреді.
«Отбасылық социограмма» тестін қолдану аз уақытта, «қазір және ... ... ... ... ... байқауға болады.
Бұл әдістемені жүргізудің әртүрлі нұсқалары бар. ... ... ... ... барысында сыналушыға отбасылық
социограмманың бірнеше нұсқасын ... ... ... ... онда ... өзі және ... ... нақты отбасы мүшелері бейнеленбеген немесе отбасына қатысы ... және ... ... ... ... ... ... әртүрлі кезеңдеріне қатысты социограммалар.
Бұл әртүрлі отбасы құрамындағы шынайы қарым – қатынас ... ... ... ... ... социограммаларды
салыстыру және біріктіре отырып ... ... пен ... ... жан – ... көруге мүмкіндік береді, оның нәтижесінде нақты
диагноз қоюға және қиын жағдайдан тиімді түрде жол ... ... ... ... ... «Отбасының кинетикалық суреті»
Телімелі тест зерттеленетін баланың оқиғаны субъективті қабылдауы
туралы мол ақпарат береді. Ол ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды, өзінің отбасындағы
орнын қалай қабылдайтынын айқындайды.
Бұл ... ... ... ... ескеру қажет: әр сурет баланың
отбасын қабылдауы ғана емес, оның ... ... ... ... творчестволық жұмыстың нәтижесі. Бұл мағынанда отбасы
суреті қазіргі кездегі отбасы түрін емес, болашақтағы қатынасын көрсетеді.
Телімелі тест 2 бөліктен ... ... ... салу және ... болғаннан кейін әңгімелесу. Тесті орындау үшін ... бір ... ... және ... таратылуы қажет.
Отбасы кинетикалық суретінің симптомокомплексы
|Симптомокомплекс ... |Бал ... ... ... |1. ... мүшелерінің жалпы |0,2 |
|жағдай ... |0,1 |
| |2. ... ... көптігі | |
| |3. ... ... ... |0,2 |
| ... |0,2 |
| |4. ... ... ... |0,1 |
| ... |0,1 |
| |5. ... ... | |
| |6. ... ... ... |0,2 |
| |7. ... көрсеткіштерінің |0,1 |
| ... |- |
| |8. ... ... ... | |
| ... | |
| |9. ... да ... ... ... ... Үрей |1. ... |0,1; 2,3 |
| |2. ... сызық – еден |0,1 |
| |3. ... ... ... ... |0,1 |
| ... қатты сызылуы |0,1 |
| |5. ... |0,1; 2 |
| |6. ... ... көп ... |
| |7. ... көп болуы |0,1 |
| |8. ... және ... ... |0,1 |
| |9. ... ... астын сызуы |0,1 |
| |10. ... да ... ... |0,1 |
| ... | ... ... |1. ... арасындағы тосқауыл |0,2 |
| |2. Жеке ... ... |0,1; 2 |
| |3. ... ... негізгі | |
| ... ... |0,2 |
| |4. Жеке ... бөлу |0,2 |
| |5. Жеке ... ... |0,2 |
| |6. Жеке ... ... |0,2 |
| ... |0,1 |
| ... ... сейкессіз |0,1 |
| ... | |
| |8. ... ... |0,2 |
| |9. ... ... |0,1 |
| ... ... |- |
| |10. ... ... ... ... | |
| |11. ... да мүмкін болатын | |
| ... | ... Өзін ... |1. ... авторы басқаларға | ... ... өте ... |0,2 |
| |2. ... ... ... | |
| ... ... |0,2 |
| |3. ... ... үзілмелі |0,1 |
| |4. Өзін ... ... салу |0,1 |
| |5. ... кіші ... |0,1 |
| |6. ... ... ... өзін | |
| ... етіп салу |0,1 |
| |7. ... ... |0,2 |
| |8. Өзі ... ... ... салу |0,1 |
| |9. ... да ... болатын белгілер|- |
|5. Отбасылық жағдайда |1. Бір тұлға басқа ... ... | ... ... екінші жағында |0,2 |
| |2. ... ... ... |0,1 |
| |3. ... ... ... |0,2 |
| |4. Түрі ... тұлға |0,2 |
| |5. ... ... |0,1 |
| |6. ... екі ... ... |0,1 |
| |7. ... ... сызылған |0,1 |
| |8. ... да ... ... ... |
Зерттелушіге нұсқау: «Отбасыңның суретін сал, ... ... ... ... ... ... Қалған нақты сұрақтарға ешқандай
нұсқауларсыз жауап ... жөн. ... ... ... ... ... ұнаса,
қалай салғың келсе».
Сурет салу кезінде баланың айтқан әр бір сөзін жазып отыру керек, оның
мимикасын, қолдарының қимылын және ... салу ... ... ... ... ... ... кейін, баламен келесі жүйе бойынша әңгімелесу
өажет:
- Суретте кім салынған және отбасының әр мүшесі не ... ... ... мүшелері қай жерде оқиды немесе жұмыс істейді
- Үйде тұрмыстық міндеттер ... ... ... ... әр ... ... ... интерпретациясы кезінде келесі көріністерге назар аударылуы керек:
- отбасы ... ... ... отбасы мүшелерін жеке сурет ерекшелігін талдау;
- сурет салу процесін ... ... ... әрбір көрінісін толық талдайық.
1. Бала отбасы ... ... ... Ол ... қатынаста
болған отбасы мүшелерінің суретін салмайды. Отбасы мүшелерінің
орналасуы ... ... ... ... көрсетеді. Кейбір кездері
отбасы мүшелерінің ... ... ... ... бір ... ... Отбасы мүшелерінің бірігіп қызмет істеуі олардың жағымды
қарым-қатынаста екендігін ... ... ... ... мүшесі
бірігіп қызмет істейтіні бейнеленеді. Бұл отбасында ішкі ... ... ... ... ... ... ... балалар өзін парақтың астыңғы
жағында бейнелейдң. Бұл балада бір жетіспеушіліктің барын көрсетеді.
Кейбір суреттерде адамдар емесе заттар, көп жағдайда ... ... ... ... ... ... жағдайымен мазасыз екендігін
көрсетеді.
2. Бала суретте ең алдымен өзі ... ... ... мүшесін бейнелейді.
Егерде бала біреуді ұнатпайтын ... оны ... ... кейде
негізгі дене мүшелерін салмай бейнелейді.
Егер бала қатынасы жанжал немесе ... ... ... ол ... ... ... мүшесін штрихтап салады. ... ... және ... ... ... ... ... бірнеше түрін байқауға болады, ол жасы кіші балаларда
ерекше байқалады, бір стильде әкесі мен ағасы, ... ... ... ... ... Әсіресе шаш пен киім бейнеленуі ерекшеленеді.
Баланың өзінің бецйнесін салу, өзін кімге теңейтіні көрінеді және ... ... ... Сурет салу процесін талдау баланың отбасылық ... ... ... қана қоймай, оның жұмыс стилін де көрсетеді. Мектеп
оқушылары мен ... ... сала ... ... ... ... ... балаға түсіндіруі тиіс, бұл тапсырмада
суретті әдемі салу мақсат ... ... ... ... ... ... сылтаулар, қолмен салған суретін жабу, бұл баланың ... ... ... ... ... ... ... өзі жақсы көретін отбасы мүшесін ... ... Бір ... ... ... ... те болады. Кейбір жағдайларда бұл баланың ... ... ... ... ... мүмкін. Түсінік берген кезде
баланың отбасы мүшелеріне деген қарым-қатынасы айтылуы мүмкін, бірақ тестті
орындау кезде ... ... ... ... үшін ... ... ... құрастырылған. 5 симптомдар
айқындалады:
1) қолайлы отбасылық жағдай; 2) ... 3) ... 4) ... ... 5) отбасы жағдайындағы дұшпандық.
Балдар сомасы қаншалықты көп болса, соншалықты белгінің айқын болғаны.
Белгінің айқындалуы 0 ден 3 ке ... ... ... ... ... психокоррекциондық жұмысқа және бала мен ... ары ... ... болады.
ЖКС нәтижелер бағаларын тіркеу бланкісі
Баланың аты-жөні_________________________________________
Туылған күні______________________________________________
Зерттеу мерзімі____________________________________________
Симптомокомплекстің балдар сомасы
|қолайлы ... ... ... ... ... | | ... |
|жағдай | | |ын ... |
| | | ... | |
| | | | | ... Балаларға әлеуметтік – психологиялық зерттеуді жүргізу негіздері.
Балаға зерттеу жүргізу барысында келесі аспектілер бойынша мәлімет жинау
керек:
- өмір сүру ... ... және ... ... дене және психикалық саулық ;
- бала тұлғасының ерекшеліктері, ...... ... оқу іс - ... ... (оқуға қатынасы және оқудағы
жетістіктері )
- ересектер мен құрдастарымен қарым – қатынас ерекшеліктері;
- өзі - ... ... ... дағдыларының деңгейлері;
Әлеуметтік – психологиялық зерттеу нәтижелері бойынша балалардың жекелік
және
мінез – құлықтық ерекшеліктері анықталады.
Баланың өзіндік санасы ... ... өз ... ... және мүмкіндіктері жайлы түсініктері;
- өзіндік баға деңгейі;
- жыныстық – рольдік идентификация;
Эмоциялық даму ерекшеліктері:
- сезімдері мен уайымдарын сөзбен ... білу ... ... ... әлеуметтік эмоциялардың қалыптасуы;
- қобалжу деңгейі;
- агрессия деңгейі(сөздік және дене агрессиясы);
- қызбалылық деңгейі;
Қарым – қатынас ... ... ... ... ... өз іс - ... ... мүшелерінің іс - әрекетімен
сәйкестендіре білу;
- қақтығыстық ... ... ... ... отбасы жүйесіне бағыттала білу;
Бала қажеттіліктері:
- базалық физиологиялық қажеттіліктердің қанағаттандырылу деңгейі;
- әлеуметтік қажеттіліктердің қанағаттандырылу
деңгейі(сүйіспеншілікте,достықта,адамдармен қарым -
қатынасында);
- өзін - өзі ... ... ... ... мен мүмкіндіктерін дамыту).
6.2.1 Көркем сурет әдістемесі
Бұл әдістеме ... ... ... бағытталған. Баланың
қолданатын түстер гаммасы оның сезімдік күйі жөнінде көп нәрсені айтып бере
алады. Түстік қалауларды айқындау, көпке ... ... ... негізделген.
«Көркем сурет» тесті арнайы құралдарды қажет етпейді. Бұл тест ... ... ... ... ... белгілі және табиғи бейнелеу
қызметінде негізделген. Тестті орындау үшін бір ... ... ... алдына
қойылады) және түрлі-түсті қаламдар(он екі қаламнан аз болмасын, 24 түстен
тұратын қаламдар жиынын қолданған өте ... ... ... қаламдар
фломастерлерден жақсы, өйткені түстің тығыздығын түрлендіруге мүмкіндік
береді.
Нұсқау. «Түрлі түсті қаламдармен өзің қалаған бір әдемі ... ... салу ... баланың түрлі түстердің қолдану ретін жазып отыру қажет.
Нәтижелер интерпретациясы (түсіндіру)
Нәтижелерді интерпретациялау ... ... ... ... ... ... басында баланың қолданған түстері, ең көрнекі
түстер. Қараңғы түстерді қолдануы көңіл күйінің ... ... ... ... ... ... ... клиникалық түрі кезінде
байқалады. Осы ... қара ... ... ... мен сия көк ... көрінеді.
Түстер гаммасының кедейленгені түстің
6.2.2.«Шварцландердің моторлық сынау» әдістемесі
Мақсаты – талаптану деңгейін анықтау.
НұсқауТапсырма моторлық үйлестік тест ретінде ... ... ... ... байланысты төрт төртбұрыш секциясы бар ... ... ... төртбұрыштардың біреуінің ішіндегі квадраттардың
көбін бегілеп шығу қажет. Зерттеленушіден 10 секундтың ішінде қанша ... ... ... ... Ол жауабын бірінші төртбұрыштың жоғарғы
үлкен ұяшығына жазады.
Зерттеушідің айтуымен басталатын және ... ... ... ... ... ... ... және бірінші
төртбұрыштың астыңғы үлкен ұяшығына жазылады. Осы жүйе ... ... ... ... сынауда уақыт 8 секундқа азаяды. Бұл тапсырма
мақсаттық айырмашылықты ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... | ... |Орташа ... ... ... |8-11 |12-18 |19-24 ... ... ... ... салмақтық ... ... ... ... ... ... ... |11-14 |15-18 |19-24 ... ... 3 ... тұрады – экстраверсия-интроверсия, нейротизм және
ерекше шекілдер, олар зерттелушінің зерттеуге қатынасы мен ... ... ... ... ... оның адамдармен үйрлігін,
таныстарының көптігін, қарым-қатынасты қажет етуін белгіленеді. Экстраверт
жағдайға байланысты ... ... ... ... Ол қамсыз,
оңтайлы, көңілді, мейірбан. Сезімі ... ... ... ... ... Оған әр ... ... болмайды. Типтік интроверт – ол
тынық, ұялшақ, интроектті адам, өз-өзін ... ... ... ... ... адамдардан алысырақ ұстайды. Өзінің іс-әрекеттерін
алдын ала жоспарлайды, кенеттілікке сенбейді, ... ... ... ... кезде тәртіпті ұнатады. Өзінің сезімдерін бақылайды, ... оңай ... ... ... ... түңілуші.
2 Нейротизм – сезімдік тұрақтылық
Сезімдік тұрақтылықты ... ... ... ... – ұйымдастырушылық іс-әрекеттерді, стресстік және ... ... ... ... ... ... жақсы
бейімделумен, қатты қызулықтың, мазасызданудың болмауымен, сонымен бірге
адамдармен ... ... ... ... ... ... бейімделуінің нашарлығында, көңіл-күйдің тез
өзгеруінде, ұиытшақтықта, ... және кінә ... ... ... ... ... байқалады. Сезімділік,
серпінділік, адамдармен ... ... ... ... ... ... ... сай сезімдер. Нейротизм шәкілінде
үлкен көрсеткішке ие адамдарда жағымсыз стресті жағдайларда невроз дамуы
мүмкін.
Экстра-интроверсия шәкілінің ... ... 7-15 ... ... ... көрсеткіштері: 8-16 балл.
Егер адалдық шәкілінің көрсеткіштері 10 балдан асқан болса, онда
зерттеу нәтижелері ... емес және ... ... ашық ... беруі
тиіс деп есептелінеді.
Жүйке жоғары қызметінің физиологиясынан мәліметтерді ала отырып,
Айзенк ... ... және ... ... ... ... және
интроверттік түрлері сай келеді деп гипотеза береді. ... ... ... ... ... жүйесінің туа байда болған
қасиеттерінде көрінеді. Осылайша, Экстра-интроверсия шәкілінің мәліметтерін
қолдана отырып, Павлов ... ... ... ... ... болады. Ол төрт классикалық түрлерді бейнелеген:
сангвиник (орталық жүйке жүйесінің негізгі қасиеттерінен күшті, салмақты,
еті тірі деп ... ... ... салмақсыз, еті тірі); флегматик
(күшті, салмақты, салғырт); меланхолик (әлсіз, салмақсыз, салғырт). Кестеде
темперамент түрлерінің сауалнама шәкілдерімен ара қатынасын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... алатын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |№ ... |№ ... |
| |Иә |Жоқ | |Иә |Жоқ | |Иә |Жоқ |
|1 | | |21 | | |41 | | |
|2 | | |22 | | |42 | | |
|3 | | |23 | | |43 | | |
|4 | | |24 | | |44 | | |
|5 | | |25 | | |45 | | |
|6 | | |26 | | |46 | | |
|7 | | |27 | | |47 | | |
|8 | | |28 | | |48 | | |
|9 | | |29 | | |49 | | ... | | |30 | | |50 | | ... | | |31 | | |51 | | ... | | |32 | | |52 | | ... | | |33 | | |53 | | ... | | |34 | | |54 | | ... | | |35 | | |55 | | ... | | |36 | | |56 | | ... | | |37 | | |57 | | ... | | |38 | | |58 | | ... | | |39 | | |59 | | ... | | |40 | | |60 | | ... ... суреті»
«Адам суреті» әдістемесі баланың жеке ерекшеліктері жөнінде ... ... оңай ... ... саналады. Адам денесін немесе мүшелерін бөлек салу
сипатының негізінде баланың жеке ... ... ... ... ... өту ... бұл әдістеме баланың психологиялық ... ... бере ... оның ... ... ... нәтижелерімен
толықтырылуы және нақтылануы мүмкін.
Нұсқау: «адам суретін сал». Бала суретті қарапайым қара ... ... ... ... ... одан ... «адам»жөнінде
сұраған жөн. Біздің көңілімізді алған мәселе жөнінде сұрақ қоюға болады
(тек ... ... ... ... ... жағдайда), олар тура болмай («ол
кіммен дос?», «оның достары көп пе?», «ол ... ма?» және т.б.) ... ... тиіс ... қалай ойлайсың, ...?», «саған қалай көрінеді,
...?»). мектеп ... ... ... өзіндік ерекшелігіне қарай,
сұрақтарды балама түрде қойылуы дұрыс: «сенің ойыңша, ол біреумен дос ... па?» ... ... ... ... ол ... ұнатады ма жоқ па?»
және т.б.
Айта кеті керек, ... ... ... ... шектеулі (5 жасқа дейінгі балаларға ... ... ... ... ... ... қажет етуі, одан ... ... және ... ... ... оның басқа адамдармен және
өзіне деген қарым-қатынасының қалыптасуында білінеді.
Осының бәрі суреттегі ... ... ... білінеді. Тағы бір рет
ескерту қажет, баланың қатынас кезінде ... ... тек ... және ... ... ... ... ретінде
қабылдануы тиіс.
Егер бала адам ... ең ... ... онда ол ... ... деп топшалауға болады.
Қолдары екі жаққа кең қойылғаны әлеуметтік қатынастың кең өрісін
қажеттігін көрсетеді.
• Төмен ... ... ... – қатынасының тар екендігін
көрсетеді (бұл ерекшелік баланың әлеуметтік қатынасының сезімдік
тереңдігін сипаттамайды).
• Екі жаққа кең қойылған ... мен қол ... ... ... қатынасымен ... ... ... ... Қолы төмен түскен және қол ... ... ... ... ... қатынасты таңдайтынын көрсетеді.
• Суретте адамның қолының басы жоқтығы немесе редуцивті, ... ... ... ... ... қатынасты
қажеттік төмендемейді. Ол өте жоғары болуы мүмкін.
• Екі жаққа кең қол ... ... ... ... ... ... ... келсе), бала қатынасы кең, бірақ формальды және
жанама деп есептелінеді.
• Қолы төмен түскен ... ... басы жоқ ... ... төмендеуі сезімдік кедейлігімен үйлескен. Бұндай
қатынас сипаты баланың сезімдік дамуының бұзылуымен байланысты.
• Қолдың ұзындығы тәуелсіздік ... ... ... қол ... ұзын ... ... те ... Қолдың басы жұдырық түрінде немесе ... ... ... болса, басқыншылық тенденция белгісі.
• Егер бала қолдарды штрихтесе немесе мүлдем ... ... ... ... ... ... көрінісін түсіндіреді. Эгоцентризм мектеп
жасына дейінгі балалардың жастық ерекшелігі деп қарастырылады, ... ... ... жеке ... ... ие және жеке ... ... байланысты.
Адамның басы қырынан немесе адам арқасымен салынса бұл баланың
жабықтылығын, ... ... ... Бұл ... ... ... ... кезінде қиыншылықтардың салдарынан
пайда болатын негативті күйзелулерден қорғаныс.
Жер ... ...... ... ... басқа
адамдармен қарым-қатынас жүйесіндегі нақты ... ... ... ... міндеті – отбасында немесе топта, осындай қорқыныш
сезіміне себепші болған қарым қатынасты анықтау).
Егер бала өзінің сенімсіздігінен қарым-қатынасы тар болса, онда ... ... ... ... ... да шектеулермен шектеледі (мысалы
тереземен).
Баланың басқалармен қарым-қатынас талдауының ... оның ... ... ... ... ... ... әдістемесінің көмегімен қарым-қатынас өрісін зерттеуде
оның ... ... жеке ... ... ... сияқты жалпы тенденцияларын айқындауға көмегін тигізеді.
Демонстративтік.
Демонстративті балалар ойындарда өте табысты, олар түрлі қызық ... ... ... ... ... жиі ... ... бұл
олардың қарым-қатынаста табысты деген әсер беруі мүмкін. Алайда ... ... ... ... ... ... ... жобалық әдістемелер тапсырмаларының нәтижелерінде бала қарым-
қатынасында проблемалар, жанжалдар бар екендігі айқындалса, ... ... ... ... ... ... ... адам денесінің сәнділігі
көрсетеді (көйлектің сәнділігі, тәж, жіне т.б. – қыздардың ... әр ... ... ... бір ... ... – балалар
суреттерінде). Демонстративтілікті бейнелейтін персонаждардың әдеттіліксіз,
стандарттылықсыз көрсетеді.
Демонстративтілікті пішін ... де ... ... ... ... мүмкін, бала оны бітіру үшін орын таппайды.
Жоғарыд ... ... ... айқындалатын
демонстративті тенденцияларды демонстративті «елестетуге қашу» түрінен
айыра білу ... ... ... түрі ... ... ... қажеттілігін сезе отырып, өздеріне тән қорқыныш сезімінен олар қарым-
қатынасын дамыта алмайды, ал ... ... ... ... бөлінуден тарыққан балалар өтірік айта бастайды, бұл басқа
балалардың оларға теріс қарауын ... ... ... ... ... ... ... болады.
Адам суретін салғанда, бұндай балалар, өзін ханзада түрінде салады,
өзінің бейнесін сәндеуге тырысады. Ол кезде ... ... ... ... одан жеке дамудың төмендігін кездестіреміз, негізінен
қорқыныш көрсеткіштері.
Нәтижелерді өндеу және ... ... ... ... ... соң, ... ... сиақты «иә» немесе «жоқ» жауаптарының
жалпы санын есептеп шығарыңыз. ... ... ... саны көп ... бала ... ... әпкесі мен ағасына қызғанышпен қарау сезімі жоғары
болады. Әсіресе бала үшін ... ... 6-дан ... 60% көп ... ... жағдай болады.
6.2.6. «Отбасындағы балалардың арасындағы бәсекелестік деңгейін анықтау
шкаласы»
Әдістеменің мақсаты – отбасындағы ... ... кіші ... ... бір – ... ... деңгейінің
диагностикасы. Берілген сұрақнама мектепке дейінгі, кіші ... ... орта ... ... ... арналған.
А нұсқауы: «Төменде келтірілген сұрақтарға «иә» немесе «жоқ» деген нұсқада
өз жауабыңызды беріңіз. Жауап нұсқасының астын сызып қойыңыз»
№ 1 ... ... ... ... ... онда ... ... кіші бауырыңмен (қарындасы,сіңлісі) бірге ойнар едің - иә,
жоқ.
2. ... ... ... ... ... едің – иә, жоқ.
3. Оны өзіңмен бірге серунге алып шығар едің – иә, ... Оны ... ... ... едің – иә, ... Оны қарайтын едің – иә, жоқ
6. Оны анаң мен әкеңе мақтайтын едің – иә,жоқ
7. Оның бар болғанына қуанар едің – иә, ... Ол үйде ... ... деп, ... ... едің - иә, жоқ
9. Ертегі оқып берер едің - иә, ... Оны бала ... ... ... алып ... едің - иә, ... ... және талдау. Барлық сұрақтарға жауап берілгеннен
кейін, «иә» және «жоқ» нұсқасындағы жауаптардың жалпы саны есептеледі.
«Жоқ» жауаптарының ... ... өз кіші ... ... ... ... білдіреді. «Жоқ» жауабының 6-дан жоғары
болуы немесе 60%-ті құрауы бала үшін ерекше қолайсыз жағдай.
Үлкенбауырларына қызғаныш сезімі мен балалар арасындағы бәсекелетік
деңгейінің ... ... ... сұрақнамасы арқылы анықтауға болады.
Нұсқау Б сұрақнаманың әр пунктіне бала нақты иә немесе жоқ деп ... ... 2 ... ... саған байланысты болса, онда сен....
1. Өзіңнен үлкен бауырыңның бар болғанына мақтанасың-иә, жоқ
2. Одан үлгі алып ... ... иә, ... ... ... дос ... ... иә, жоқ
4. Үлкен ағаң бар екені жайлы барлығына айтар едің- иә, жоқ
5. Оны анаң мен ... ... ... иә, ... Сабағын дайындауға кедергі келтірмейтін едің- иә, жоқ
7. Ата-анаңа ол жайлы шағымдар айтпайтын ... иә, ... Үйде ... ... ... ... едің-иә, жоқ
9. Онымен барлық тәттіні бөлісер едің- иә, жоқ
10. Барлық жақсыны соған берер едің- иә, жоқ
Нәтижелерді өңдеу және ... ... ... ... ... кейін
, «иә» және «жоқ» жауаптарының жалпы санын есептеу қажет. «Жоқ»
жауаптарының саны неғұрлым көп ... ... ... үлкен ағасына
немесе әпкесіне қызғаныш сезімінің деңгейі жоғары екенін ... ... ... 6 ... ... көп ... қиын ... Тұлғаның агрессивтілік деңгейін анықтау.
Отбасында зорлықтын бар болуы агрессивті мінез -құлықтың қалыптасуына
жағдай жасайды. Агрессивті мінез құлықтың бұл адам ... ... ... ол ... ... мен ... адамдарға күш көтсетумен сипатталады.
Агрессивті мінез- құлықтың нақты көріністерінің пайда болуын түсіну
үшін агрессивті акт отбасы мүшесінің аффективті жағдайының нәтижесі ... ... ... ма, әлде ол ... ... мәнге ие ме соны
біліп алған жөн. Көптеген зерттеушілер ағылшын әлеуметтанушысы Г.Вильсонның
айтуымен келіседі. Яғни, қазіргі замандағы зорлық бұл ... ... ... ... орта ... мен әртүрлі стрестік факторларға
наразылық көрсететін, жеке тұлғаның нервотикалық қарсылығының 1 түрі болып
табылады. Сондықтан да біз ... ... ... ... ... ұғым ретінде қарастырамыз [12]
Бейімдеу іс-әрекеті бұл адамның от басы мүшесі мен сипаттайтын өзара
іс-әрекеті. Баланың немесе ата-ананың жоғары агрессивтілігі отбасы ... әсер ... оның ... ... ... ... ... жасайды.
Агрессивті мінез – құлықтың төмендегі типтерін бөліп көрсетуге болады:
1) ... ... ... ... ... өатынасында өз агрессиясын
вербальды, сөзбен, сөздік қор ... ... ... ... 2)
Физикалық агрессия; басқа адамдарға деген қатынасында өзінің агрессиясын
физикалық тұрғыдан көрсетіп, тіпті күш көрсетуі де мүмкін. 3) ... адам өз ... ... ... ... 4) ... басқа адамдармен қарама-қарсылықта шеттетілу, икемдену, өштесу,
қабылдамау сезімдері пайда болады. 5) өзіндік агрессия; адам өзімен-өзі
келісімді өмір сүре ... оның ... ... ... ... тіпті жоқ, ол агрессивті ортада қорғансыз болып қалады.
1.3. Қосымшасында ... ... ... оның ... ... ... ... деңгеиін бағалау.
6.3. Ата-ананы психологиялық зерттеуден өткізу негіздері
Ата-ананы ... ... ... негізінде 2 міндет жатыр олар:
1. Ата-ана көзқарасынан «ата-ана-бала» жүйесіндегі тұлға аралық қатынасты
зерттеу.
2. Ата-ана қабілеттерін анықтау
6.3.1Э.Г.Эйдемиллердің ЖТТ (Отбасылық ... ... ... отбасылық тәрбиелеудің түрлерін диагностикалау және
оны бұзуының сипаттамасы. Отбасылық тәрбиелеу ... ... ... Деңгей протекциясы – бала тәрбиесіне ата-ананың қанша күш және уақыт
бөледі:
1) гиперпротеция (тым артық) – Г+ шәкілі;
2) ... ... – Г- ... ... қанағаттандыру дәрежесі – баланың қажеттіліктерін
қанағаттандыруда ата-ананың қандай мөлшерде қызмет жасайды.
1) теңдесу ыңғайы (баланың барлық ... ... ... ... ... ... ұмтылуы) – У+ шәкілі;
2) баланың қажеттіліктерін елемеулік ... ... ... ... ... – У- ... Отбасында балаға талап деңгейі. Олар міндеттері, жаза, тыйым салу
түрінде шығады.
1) Міндет-талаптарының артықшылығы психожарақат ... ... ... шәкілі;
2) Міндет-талаптарының кемшілігі баланы белгілі бір жұмысқа тартуды
қиындатады – Т- шәкілі;
3) Тыйым салу-талаптарының артықшылығы эмансипация ... ... ... ... акцентауция және
сенситивті дамуына келтіреді – 3+ шәкілі;
4) Тыйым ... ... ... тұрақсыздық,
гипертимдік түрлерін дамуын ынталандырады – 3- шәкілі;
5) Мақұлдаудың артықшылығы – іс-әрекеттін ... де ... ... артықшылығы – С+ шәкілі;
6) Мақұлдаудың кемшілігі – мадақтауға үміттену, кез ... ... ... – Н шәкілі.
Нәтижелер кесте түрінде дайындалады:
Отбасы тәрбиелеу түрлерінің ... ... ... ... |Қойылған |Тайым |Мақұлдау |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... |дәрежесі | ... ... ... |У |Е |З |С ... түрлері | | | | | ... |+ |+ |- |- |- ... | | | | | ... |+ |± |± |+ |± ... | | | | | ... ... |- |+ |+ |+ ... |- |- |± |± |+ ... |- |- |- |- |± ... |- |- |+ |± |± ... | | | | | ... | | | | | ... бланкісі
|V |21 22 |41 42 |61 62 |81 82 |Е± 7 Г- 8 |
|X |23 24 |43 44 |63 64 |83 84 |У+ 6 У- 4 |
|4 | | | | | |
|5 |25 |45 |65 |85 |Т+ 4 |
|6 |26 |46 |66 |86 |Т- 4 |
|7 |27 |47 |67 |87 |З+ 4 |
|8 |28 |48 |68 |88 |З- 3 |
|9 |29 |49 |69 |89 |С+ 4 ... |30 |50 |70 |90 |С- 4 ... |31 |51 |71 |91 |Н 5 ... |32 |52 |72 |92 |РРЧ 6 ... |33 |53 |73 |93 |ПДК 4 ... |34 |54 |74 |94 |ВН 4 ... |35 |55 |75 |95 |ФУ 6 ... 17 |36 37 |56 57 |76 77 |96 |НРЧ 7 ПНК ... |38 |58 |78 |97 98 |ВК 4 ... |39 |59 |79 |99 |ПМК 4 ... |40 |60 |80 |100 |ПЖК 4 ... |107 |113 |119 |125 |г+ ... |108 |113 |120 |126 |г- ... |109 |115 |121 |127 |у+ ... |110 |116 |122 |128 |РРЧ ... |111 |117 |123 |129 |ФУ ... |112 |118 |124 |130 |НРЧ ... неше жаста ... ... ... ... ... г=0,56; ... ... р

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 136 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Отбасы жүйесі17 бет
Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны4 бет
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
М. Әуезовтің Құнанбайдың тарихи тұлғасын көркем образға айналдыру жолындағы ізденістері15 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь