Қазақстандағы 1993 жылғы ақша реформасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. Реформа жүргізудің мәні және мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
I.1. Реформа жүргізудің қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
I.2. Реформаның мақсаты және процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8


II. Ұлттық : белесті жылдар бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.1. Теңгенің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.2. Теңгенің тарихы.Келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.3. Тенгенің тұрақтылыға қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

III. Тенге және Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Болашақ қаржыгер, экономист ретінде курс жұмысымды еліміздегі 1993 жылғы ақша реформасына арнадым. Себебі бұл салада қызмет жасайтынымды көздеп‚ ел экономикасындағы күрделі өзгерістерді тереңірек‚ жан - жақты зерттеу керек деген ойдамын.
Жалпы реформа дегенді - өзгеріс‚ жаңалық енгізу деп түсінемін. Сол өзгерістердің бірі біздің тарихымызға 1993 жылы – ұлттық валютамызды енгізумен сипатталады. Бұл қадам – бастаулардың басы. Былай деп айту себебім‚ ұлттық валютаны енгізбейінше біз іс-жүзінде саяси-экономикалық дербестіктен алыс едік.
Ал 1993 жылдың 15 қарашасында айналысқа түскен теңгеміз Қазақстанның ақша жүйесі мен қаржы саласының бой көтеруіне‚ нығаюына негіз болды.
Курс жұмысын жазу барысында еліміздің қаржы – экономика саласында қызмет жасап жүрген азаматтарымыздың баспасөз беттеріне шыққан түсіндірмелері мен пікірлеріне сүйендім. Олар – Әнуәр Сәйденов‚ Григорий Марченко‚ Бейсенғали Таджияқов және т.б.
Осындай ақпарат көздерін пайдалана отырып ізденістерімнің нәтижелі болуына сеніп‚ алдыма төмендегідей басты мақсаттар қойдым:
- Реформа жүргізудің мәні мен қажеттілігін толық түсіну.
- Тенге: белесті жылдар бедеріне көз жіберту.
- Тенге және ұлттық банк туралы білу.
- Тенгенің келешегі және тұрақтылығын қамтамасыз ету іс – шараларын іздестіру.
Кез келгеніміз мән бере бермейтін бір жайт – тенгенің күрделі дизайны. Қазақстандық суретші-дизайнерлердің қайталанбас туындысы десем келісерсіз.
Ал алғашқы банкноталарымызды шығаруды Англияның - «Харрисон және оның ұлдары» фирмасына тапсырып‚ нәтижесінде Ұлыбританияның ханшайымы теңгені ең үздік экспортты тауар деп танып‚ «Алтын белгіні» сыйға тартты.
Мүмкін қазіргі таңда әлемдегі танымал коллекционерлердің жинағында теңге дизайны жағынан ғана жоғарғы сатыда тұрса‚ мен келешекте тенгенің «рөлін» басқа тұрғыдан көргім келер еді. Ол экономикасы дамыған‚ өркениетті‚ үлкен жетістіктерге қол жеткізген Қазақстанның тұрақты валютасы.
Немесе доллар – «ағамыз» емес‚ «құрдасымыз» болса деген тілек - армандар ойландырады.
Сонымен‚ 1993 жылдың 15 қарашасы үлкен әрі маңызды дата. Президентіміз Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдаған Үндеуінде былай дейді: «Осы сәттен бастап тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қалыптасуы мен дамуының жаңа‚ шын мәніндегі өзгерістер кезеңі басталды. Мұндай оқиға әр елдің тарихында тек бірақ рет болады.
1. Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан Республикасының азаматтарыны, барлық халықтарына үндеуі. 1993 жыл, қараша.
2. Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер. Валюта қатынастары. /Оқу құралы/ Алматы: Экономика, 2000-328 бет.
3. «Ақша,Несие, Банктер» Ғ.С. Сейітқасымовтың редациялығымен – 2-басылым. Алматы: Экономика, 1999-432 бет.
4. Х. Ғабжалелов «Тенге», Алматы, 2003-209 бет.
5. «Егемен Қазақстан» 15 қараша 2005 жыл.
6. «Егемен Қазақстан» 16 қараша 2005 жыл.
7. «Ақиқат» - 10, 2003 жыл
8. «Ақиқат» - 6, 2001 жыл
9. «Түркістан» 2003-20 қараша.
10. «Түркістан» 2004-15 сәуір.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДА
УНИВЕРСИТЕТІ
«Есеп және ... ... ... курс ... Омарова Айсұлу
«АҚША, НЕСИЕ, БАНКТЕР» пәнінен
Қазақстандағы 1993 жылғы ақша реформасы
тақырыбы бойынша
КУРС ЖҰМЫСЫ
МАЗМҰНЫ
Кіріспе....................................................................................................3
I. Реформа жүргізудің мәні және ... ... ... қажеттілігі........................................................5
I.2. Реформаның мақсаты және процесі.................................................8
II. Ұлттық : белесті ... ... ... даму ... Теңгенің тарихы.Келешегі................................................................12
2.3. Тенгенің тұрақтылыға қол жеткізу..................................................21
III. Тенге және ... ... ... ... қаржыгер, экономист ретінде курс жұмысымды еліміздегі 1993 жылғы ақша реформасына арнадым. Себебі бұл салада қызмет жасайтынымды көздеп‚ ел экономикасындағы ... ... ... жан - жақты зерттеу керек деген ойдамын.
Жалпы реформа дегенді - ... ... ... деп ... Сол ... бірі ... тарихымызға 1993 жылы – ұлттық валютамызды енгізумен ... Бұл ...... ... ... деп айту ... ... валютаны енгізбейінше біз іс-жүзінде саяси-экономикалық дербестіктен алыс ... 1993 ... 15 ... ... ... ... ... ақша жүйесі мен қаржы саласының бой көтеруіне‚ нығаюына негіз болды.
Курс жұмысын жазу барысында ... ...... ... ... жасап жүрген азаматтарымыздың баспасөз беттеріне шыққан түсіндірмелері мен ... ... Олар – ... ... ... ... Бейсенғали Таджияқов және т.б.
Осындай ақпарат көздерін пайдалана отырып ізденістерімнің нәтижелі болуына сеніп‚ алдыма төмендегідей басты мақсаттар қойдым:
- Реформа ... мәні мен ... ... ... ... ... жылдар бедеріне көз жіберту.
- Тенге және ұлттық банк туралы білу.
- Тенгенің келешегі және тұрақтылығын қамтамасыз ету іс – ... ... ... мән бере ... бір жайт – тенгенің күрделі дизайны. Қазақстандық суретші-дизайнерлердің ... ... ... келісерсіз.
Ал алғашқы банкноталарымызды шығаруды Англияның - «Харрисон және оның ұлдары» фирмасына тапсырып‚ нәтижесінде Ұлыбританияның ханшайымы теңгені ең ... ... ... деп ... «Алтын белгіні» сыйға тартты.
Мүмкін қазіргі таңда әлемдегі танымал коллекционерлердің жинағында теңге дизайны жағынан ғана жоғарғы сатыда тұрса‚ мен ... ... ... ... ... ... келер еді. Ол экономикасы дамыған‚ өркениетті‚ үлкен жетістіктерге қол жеткізген Қазақстанның тұрақты валютасы.
Немесе доллар – «ағамыз» емес‚ «құрдасымыз» болса ... ... - ... ойландырады.
Сонымен‚ 1993 жылдың 15 қарашасы үлкен әрі ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... былай дейді: «Осы сәттен бастап тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қалыптасуы мен дамуының жаңа‚ шын ... ... ... басталды. Мұндай оқиға әр елдің тарихында тек бірақ рет болады.
I. РЕФОРМА ЖҮРГІЗУДІҢ МӘНІ ЖӘНЕ МАҚСАТЫ.
1.1. Реформа жүргізудің қажеттілігі.
Саяси ... 1990 жылы ... ... 1991 – ... ... ... жыл еді. ... ыдырауымен бұрынғы біртұтас экономикалық жүйе өз мүмкіндіктерінен айырылып, бар салада құлдырау орын алды. Ең бастысы, жаңа ... ... ... ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып үлгерген заңдармен экономиканың социалистік үлгісінен нарыққа өтуі мүмкін еместігіне байланысты ... ... ... ... ... ...
1991 жылы Қазақстан нарықтық қайта құруды жүзеге асыра бастады. Алайда, сол кезде жұмыс істеген ... ақша ... ... болды. Жас мемлекеттер бірінен соң бірі өздерінің ұлттық валюталарын немесе уақытша ақша белгілерін енгізе бастады. 1992 жылы рубль аймағында Қазақстан, ... ... және ... елдері ғана қалды. Республикаға Кеңестік рубльдің бақылаусыз көптеп келуі инфляцияның шарықтап өсуіне әкеп соқты. ... өз ... ... ... болды. Өйткені рубль аймағында тұры Қазақстан Ресейдің қаржы институттарына бағынышты күй кешті, дербес монетарлық, экономикалық саясатты жүргізе алмады. ... ... ... ... ... валютаны енгізудің қажеті жоқ, өйткені бұл көп жылдар бойы республикалар арасында қалыптасқан экономикалық байланыстарды бұзады, сондай-ақ біртұтас сом ... ... ... ... ... деп ... Енді ... ұлттық валютаны неғұрлым тезірек енгізу қажет, тек осы жағдайда ғана еліміз көршіге жалтақтамай өзіндік экономикалық саясатын жуүгізе алады деп санады. ... ... өзі ... ... ... ... республиканы сом аймағынан шығуға мәжбүр ететін саясат жүргізді. Оның бірі – 1993 жылы ... ... жаңа ... енгізілуі, 1993 жылы шілде-тамыз Ресейде ақша реформасының жүзеге асуы еді. Соның нәтижесінде Кеңестік сом кәдеге ... ... ... ... ... ескі ақша ... ағылды да, елдің қаржы жүйесі құлдырап, инфляция күн санап нашарлап кетті.
Жңас ом ... ... ... ... талаптар Қазқстан үшін мейлінше қолайсыз болды, Қазақстанның негізгі экономикалық мүдделеріне қысым ... ... ... ... мөлшерде шектеу талап етілді. Солардың ішінде. біріншіден, біздің алтын- валюта резервілерімізді Ресейдің басқаруына беру, екіншіден Қазақстанды Ресей сомымен қамтамасыз ... ол ақша ... ... біздің борыш болып есептеледі деген талаптар болды. Ресей сомын өз валютамыз ретінде пайдалану дербес ақша ... ... ... ... ... ... еді және ... бар ақшаға байланысты орын алған мәселелердің одан әрі шиеленісу қаупін ... ... бәрі ... сом ... ... ... алатын пайданы мүмкін етпейтін еді. [6;3]
Қоғам қайраткері Ерік Асанбаев 1990 – шы жылдардың бас шенінде өз ... ... ... төмендегідей сипаттайды:
Біріншіден, рубль сол кезде құлдырай құнсызданды және Мемлекеттік дума депутаты Павел ... ... ... ... сом» ... ие ... осы ... кәсіпорындардың өзі рубльді пайдаланатын шаруашылық мәмілелерден бойын аулақ сала бастады. Әр алуан тауарлар құнының шамасын өлшейтін негіз ... ... ... ... тек ТМД ... ... ғана ... солар мен шетелдік серіктестіктер арасында да дамыды.
Үшіншіден, рубль қожайыны Ресейдің өзі бағаны еркін жүзуге жіберіп, кәсіпорындардың айналымдық қаражатын ... ... Өз ... болмағандықтан біз де әрине, мұны қаласақ та жасай алмадық. Бұл кәсіпорындардың жаппай тоқтатылуына, дәстүрлі серіктестіктер арасындағы қалыптасқан экономикалық байланыстардың ... әкеп ... ... көрсеткіштері төрт мәнді бағадан асып түсті. Еліміз осы тығырықтан шығатын жол іздеді.
Төртіншіден, Ресей бізді ... ашық ... ... ... ... ... олар КСРО ... кейін тереңдеп кеткен экономикалық дағдарыстан оңайырақ шығамыз деп ойлады.
Бесіншіден, ... ... ... ... және ... құнсызданған рубльмен несиелерді бере бастады. Дәл осы кенеттен іскерлік операциялармен экономикадан хабары жоқ кісілер айналыса бастады. Керісінше, оның тетіктері мен ... ... ... ... ... банк ... ... қаражат көзіміз жоқ деп қаржылық ресурстарға сақтықпен қарады. Сөйтіп кейінгілер санын соғып қалды: ... көзі ... ... ... ... осынау қайтарылмаған қаражат Қазақстанның Ресей алдындағы борышына жатқызылды. Яғни, былайша айтқанда, бұл несиелер мемлекет есебінен ... ... ... мақсаты және енгізу процесі.
Ұлттық валюта – тенгені енгізген алғашқы ... ... ... ... алға ... құру құрылымын тездету;
инфляцияны төмендету;
тұрақты экономикалық өсуге жету;
төлем балансының тепе ... ... ... ... ... мақсатта Үкімет пен Ұлттық банк қатаң макроэкономикалық саясат жүргізуге бағыт алды, оған ... ... ... ... және ... ... ... кіреді.
1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының Президенті, үкіметі, Жоғары кеңесі Қазақстанға өз валютасын енгізу ... ... ... жеткен құпия жағдайда Қазақстанның ұлттық валютасының пішінін ... топ ... оны ... ... шетелдік фирмамен келісімге қол қойған. 1993 ж. наурызында Англияда Харрисон және ұлдары атты жеке фирмада қажетті ұлттық валюта — 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 ... ... ... ... ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Қазақстан ... ... ... ... ... ... шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
1993 ж. 15 қарашада сағат 8-де Қазақстан мемлекетінде ұлттық валюта — теңге енгізді.
1993 ж. 18 ... ... ... ... ... бірден-бір занды төлем кұралы болып тағайындалды. Бір теңге 100 ... ... ол ... ақша ... банкнота және майда тиындар түрінде жүреді. Қолма-қол ақша, рубльдік шоттардағы жинақтар мен салымдар 500 рубль 1 теңгеге арақатынасымен айырбасталып, ол 18 ... ... 18-де ... ... 15 мен 18 ... екі ... — сом және ... айналымда қатар жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16-ден асқан барлық азаматтары 100 мың сом ақша ... ... ... Айырбас тек бір рет жүргізіп, ол туралы төлқұжатта белгі соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы банктегі арнаулы дербес ... ... оны 6 ай бойы ... құқығы болмады.
Қазақстан Республикасының Ұ лттық банкі теңгенің валюталық курсын бекітті: 1 АҚШ доллары 4,7 теңгеге тең ... 1993 ж. 15 ... ... тарихында алғашкы ұлттық валюта - теңге енгізілді. Ақша реформасын жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым жыл уақыт өте құпия ... ... ... 700 миллион доллар сома шамасында алтын құймалары мен ... ... қоры ... ... ... ... ... ҚР-да өндірілген алтын мен күміс енді Москваға ... оны ... банк ... ... өз резервы қорына айналдырды. Сондай-ақ резерв қорына экспорттың ... ... мен ... ... ... да ... банк сатып алып, қорға түсіретін. Айналымға теңгені ... ... жыл ... ... ... ... ... қаржыны жұмсауға мораторий енгізді.
Халықаралық валюта қоры ҚР-да ұлттық валюта енгізу акциясын қолдап, Ұлттық банкке 90 млн. ... ... ... ... және ... ... елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне 180млн. доллар берді. Бұл 17 жылға берілген жұмсақ несиелер еді. ... ... 1993 жылы ақша ... ... өтті. Енді ұлтық валютаның ішкі және сыртқы тұрақтылығымен ... ету ... ... ... БЕЛЕСТІ ЖЫЛДАР БЕДЕРІ.
2.1. Теңгенің даму кезеңдері.
Теңгенің тарихын белгілі бір кезеңдерге бөлсек, ... ... ... ... ... ... және ... рыноктарының қалыптасуымен ерекшеленеді. 1991 жылдың аяғында ІЖӨ-нің 8,2 пайызға төмевдеуіне қарамастан, осы кезеңнің ... ... ... 60,3 ... ... қол ... 1993 жылы ... теңгенің енгізілу кезеңіне қарай еліміздің банк жүйесі едәуір дәрежеде реформаланған болатын. Екі ... банк ... ... барлық мамандандырылған банктер акционерлік банктер болып қайта құрылды, ал Ұлттық банкке Орталық ... ... ... ... Бұл өз ... ... және Қазақстанның ақша-кредит саясатын жүргізуді едәуір жеңілдетті. 1993-1996 ... банк ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің саны 204-тен 101-ге дейін қысқарды.
1997-1999 жылдары экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізілді және банк жүйесін жедел ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ІЖӨ-нің 2,7 пайызға өсуін, инфляция деңгейінің 17,8-ге төмендеуін және накты жалақы индексінің 13,1-ге жоғарылауын айта кету ... Банк ... ... және ... шаралары екінші деңгейдегі банктер санының 55-ке азаюына ықпал етті. 1998 жылдан бастап нарықтық ... ... ... үш ... ... ... ... 2000 жыл эко-номиканың тұрақты өсуі, қаржы секторын ... ... және ... ... халық-аралық стандарттарға көше бастауымен ерекшеленді.
Сондықтан Ұлттық банк алдағы уақытта Қазақстанның БСҰ-ға кіруін ескере отырып, банк секторының бәсекеге қабілеттілігін жақсарту ... ... ... күндері біздегі банк жүйесі ТМД-дағы ең жедел дамыған жүйе болып табылады. Банктердің жиынтық меншік капиталының баламасы ... 1,4 ... АКДІ ... ... активтері 10,5 миллиард АҚШ долларына жетті. Банк активтерінің 60 ... ... ... ... ... 2003 жылдан бастап барлық банктер қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары бойынша жүмыс істейді.
Елімізде дамыған кредиттік және депозиттік ... бар. ... ... ... ... жалпы көлемі 2005 жылдың 1 шілдесінде 847,4 миллиард тенге болды. ... ... ... ... депозиттер өткен жылғы осы мерзімдегі көрсеткіштермен салыс-тырғанда 56,8 пайыздан 58,7 пайызға өсіл отыр.
Бұлардың бөрі теңгенің тұрақты валютаға айналғанының ... ... ... ... ... тенгенің тарихы мен келешегі туралы Григорий Марченко былай дейді:
Ұлттық валютаны енгізгенге дейін Қазақстанның саяси ұстанымы ТМД елдерінің ... ... ... еді. Шындығында, бірыңғай валютаны пайдалана отырып, кооперацияның артықшылықтарын толайым қолдануға жәңе өзара тиімділікпен ынтымақтасуға болар еді. Алайда, қазақстандық басшылық пен ... ... ... ... ... ... ... ұзаққа бармады. Ресейлік рубльдің енгізілуі шын мәнісінде ыдыраудың басталуын ... және ... ... өз ұлтттық валюталарын енгізуге итермеледі.
Тарихи даму тұрғысынан экономикалықтұрғыда өз ... ... үшін ... ... да ... бағалауға толық жеткілікті.
Теңгені енгізу түбегейлі экономикалық түрлендіру жағдайларында жүргізілді; 1992 жылдың қаңтарында ... ... ... ... жасырынған инфляцияны босатқанбағаныңырықтану үдерісі басталды. Мемлекет біртіндеп тұтыну, өнөркәсіп тауарларына, ауыл шаруашылығы өнімдеріне бағаларды, энергия тасымалдаушылар тарифтерін реттеуден бас тартты.
1992-93 ... ақша ... ... ұлғаюы және банкілердің кәсіпорындарды теріс сыйақы мелшерлемесімен несиелеуі, елге ... ... ... салу инфляция қарқынын үдете түсті. 1992-1993 жылдары еліміздегі инфляция деңгейі 2960,8 пайызды және ... 2165,0 ... ... сейтіп экономи-када дағдарысты тездетті. КСРО ыдырағаннан кейінгі республикалар арасында шаруашылық байланыстарының үзілуі, кәсіпорындардың қаржылық ахуалының нашар-лауы, олардың негізгі және айналымдық ... ... ... ... ... ... ... күрт қысқартты. Халықтың атаулы жалақысы мен басқа табыстарының өсуі бағаның қарқынына ілесе алмады. ... ... ... ... алушылық қабілеті төмендеді, халықтың негізгі бөлігі қайыршылыққа ұшырады. Осы үдерістер экономикадағы жиынтық сұраныстың күрт қысқаруына әкеп соқты, ақыр ... ... ішкі ... өнім (ІЖӨ) ... ... ал 1993 жылы - ... ... экономикасын инфляцияны күшейткен теріс үрдістерден қорғау мақсатында Президент пен республика Үкіыеті ұлттық валютаны енгізу туралы шешім қабылдады.
Ұлттық валютаны енгізу жөнінде ... ала ... ... ... ... 1992 ... күзінде басталды. Сол кезде оны енгізу жөнінде бағдарлама ... ... ... ... ... еді.. Алайда, тек рубль аймағы болмайтыны айқындалған кездеғана Қазақстан ... ... 1993 ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық валютаны енгізу жөнінде Мемлекеттік комиссиясы және оны ... ... ... ... асыру бойынша жұмыс тобы құрылды.
Ұлттық валютаны енгізу ... ... тым ... ... ... ... болды. Мұнда осы қадамға техникалық дайындықты қамтамасыз ету мен ақша-несиелік, салық-бюджеттікі әлеуметтік және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ахуалда басты назар ескі ақшаларды айырбастау шараларымен байланысты ... ... ... ... ... анықтауға аударылды. Ұлттық валютаны енгізудің әралуан нұсқалары пысықталып жатты. Аралық немесе қосарлас валютаны, "купондарды" не оның ... ... ... тез ... ... ... ... енгізу шешілді. Уақыт осындай қадамды ақтады, ейткені уақытша ақша белгілерін енгізген елдер шын мәнісінде екі ақша реформасын бастан ... ... ... ... ... шешу күнтәртібінде түрды. Валюталық бақылаудың дәрежесі мен нысандарынтүбірінен өзгерту шешілді, Шетел валютасын Қазақстан банкілеріне шет ... ... ... ... уәкілетті банктердің атқарымдары мен экспорттаушылардың міндеттерін айқын белгілеу керек еді. Сондай-ақ реттелетін құбылмалы ... ... ... ... ерекше маңызы болды.
Ұлттық валютаны енгізу тұсында Қазақстан Ұлттық Банкі күрделі, қарама-қайшылық жағдайда 452 млн. доллар мөлшерінде алтын-валюталық қорды құра ... Жаңа ... ... қоры құрылды олар ез банкнот фабрикамыздыңжоқтығынан қатаң қүпия түрде ең қысқа мерзімде Үлыбританияда басып шығарылды,
Ақша реформасының қарсаңында ... ... ... ... 1993 ... ... Қазақстан Республикасының азаматта-рына оның мақсаты мен қажеттігін түсіндіре мәлімдеме жасады. Теңге 1993 жылдың 15-қарашасынан еліміздің бүткіл аумағы бойынша ... ... ... ... ... ... 17-сі ... ұлттық валютамен қатар 1-500 сомдық банкноттардың қосарлай жүруінежол берілді. Ал 1993жылдың 18-қарашасынанұлттық валюта Қазақстан Республикасының аумағындажалғыз заңды-төлем ... ... ... Банктер мен басқа да шаруашылық субъөктілерінің барлық активіері мен пассивтері теңгеге қайта ... ... жж ... ... ... 950,6 ... сомасында алынып тасталды. Айырбас нәтижелері еліміздің аумағындағы бар рубльдің мөлшөрі туралы болжамды расталды. ... ала ... ... ... 1,3 ... ... ... қолма-қол ақша жиналған. Ұлттық банк мекемелерінің резервтік қорындағы қолма-қол ... ... ... ... 1,2 ... құрады.
Дер кезінде жүргізілген дайындық іс-шаралары айырбасты белгіленген мерзімде аяқтауғажәнеақша реформасының ... ... ... Осы ... ... есепшіге, бухгалтерлік жұмыскерге, ақшажинаушығатүскенжүктің бірнеше все ауыртпашылық жағдайында банк жүйесі мекемелерінің ... ... атап эту ... ... ... Ұлттық Банкке экономикалық, ақша-несиелік жәнө валюталық саясатты дербес ... ... ... ... ... теңге құбылмалы.айырбас бағамыныңтүзімінде-қолданыла бастады.
Осы оқиғалардан соң ілезде Қазақстандық Банкаралық Валюта Биржасы құрыл-ды. Жаңа ... ... ... ... ... мен реттеу үші.н керек болды. Биржалық сауда-саттық алдымен аптасында 2 рет, сонан соң 3 рет және ары ... 1995 ... ... ... жүргізілді.
1994 жылы Қазақстанның жаңа тарихында алғаш рет егеменді мемлекеттің экономикасы ұлттық валютаға негізделді. Бұл жыл күрделі болды. ТМД-қа ... ... ... ... бөлінуі тиісті өзара үйлесімсіз, валютаны енгізу мерзімдерін, бұрынқол қойылған келісімдерді бұза ... ... ... ... банк ... еркендеуі мен қаз түру мәселелері қосылды.
АҚШ долларына қатысты теңге ... 1994 жылы 8,6 есе ... Бұл ... ... ... ... Ең ... 1994 жылы инфляция шығандап 1158,3 пайызға жетті. Өзара есепке жазу сәтсіз жүргізілді. Теңге бағамына 12,6 ... ... ... ... да ... ... ... Импорттық тауарларға қанағаттанғысыз сұраныстың көлемі едәуір боп қалды. Ал, сыртқы сауданы ырықтандыру импорт көлемдерінің өсуін және оның экспорттан асуын ... ... бұл ... ... ... ... ... доллар бағамының өсуіне ықпал етті. Осы мезгілде кәсіпорындардыңекілетті банктер арқылы қазақстандық Банкаралық Валюта ... ... ... ... ... ... ... пайданың 50 пайызын міндетті түрде сатуын енгізуге тура көлді. Бұл валютаның түсуін ... ... ... бағамын белгілі біртүрақтандыруға келтірді.
1995 жыл республикадағы толыққанды валюта нарықнамасын түзілдіруде бетбұ-рыс кезең ... Жыл ... ... ... ... 60,3 ... ал долларға қатысындағы құнсыздануы 17,9%-ды құрады.
Ұлттық валютаға деген өскелең сенім, сауда-саттық теңгерім сальдосының жақсартылуы, көшіп келушілер трансферттерінің кемуі, сондай-ақжаңатабыстыққаржы құралдарының іске ... ... және ... валютаға дүрлікпелік сұранысты жоқ қылуға жәрдемдесті. Нәтижесінде валюта рыногында ... ... ... ... бастадьі. Біртіндөп валюталықтүсімнің міндетті сатып алуы 50-ден 30 пайызға кемітілді, срнан соң мүлдем ... ... Өз ... бұл ... ... ... және ... бойынша едәуір банкаралық валюта нарықнамасының қалыптасуына қол жеткіздірді.
Ұлттық Банктің теңгенің айырбас бағамын түзілдіруге қатысуы ... ... ... Олар ... ... ... ... мерзімдік өзгертулерінің нәтижесінде бағам тербелісін жою үшін жүргізілді. Жоғарытиімділігін көрсеткен реттелетін құбылмалы бағам саясаты асқын инфляцияны ауыздықтауға ... ... ... ... тұрақтандыруға, сонан кейін экономиканың өркендеуіне қол жеткізілді. 1996 жылы Ұлттық Банк рөттелетін ... ... ... ... -жалғастырды.
Теңгенің АҚШ долларына қатысты бағамының бір мезгілдегі құлдырау ... ... ... ... ... ... ... артты. Ал, Қаржы министрлігінің мемлекеттік қазынашылық міндеттемелері және Ұлттық Банк ноталары секілді қаржылық ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз шетел валютасына елеулі сұранысты әжептәуір азайтуға мүмкіндік жасады. ... ... ... ... ... 15,4%-ды құрады.
1996 жылдың 16-шілдесінде Қазақстак өзіне Халықаралық валюталық қор келісімдері ... ... ... соң ... ... шөктеулерді қолданбауға міндеттемеалды. Біздіңеліміз сондай-ақ төлемдік балансқа байланысты себептер бойынша валюталық бағамдардың ... іске ... ... шектеулерді енгізбеуге және күшейтпеуге міндеттемелер алды. Халықаралық ағымдық мәмілелөр бойынша төлемдер мен аударымдар женінде ... ... ... Бұл теңгенің еркін айырбасталымдығын қамтамасыз етуге және шектеулердён азат көпжақты төлемдер жүйесіне көшуге мүмкіндік берді.
Ұлттық ... ... жж. ішкі ... рыногындағы басқыншылығы жалғасты: Олар теңгенің атаулы бағам төрбөлістерін деңгейлестіру мақсатында жүзеге асырылды. Осы мезгілде ... ... 7 жылы ... ... ... АҚШ ... қатысындағы ең төменгі құнсыздану көрсеткішіне - 2,8 пайызға қол жеткізілді.
Әсіресе теңге бағамының күрт тербөлістері қолма-қол ... ... ... ... ... Ресейдегі оқиғалар біздеде көрініс табады деп күтті. Соның нәтижесінде қүнсыздану болып өтті. Тамыз-қыркүйек айларында шетел валю-тасына дүрлікпелік сұраныс туындады.
Қазақстанның ... ... ... ең ... ... ұлттық валютаның елеулі құнсыздануы, сондай-ақ мұнай мен түсті металдарға әлөмдік баға-лардың қолайсыз жағдаяты теңгенің шынайы мәнінде айтарлықтай қымбаттауына әкеп ... (1998 ... ... ... 21 пайызға, жылына орташа есеппен -14,5 пайызға). Бұл қазақстандық тауарлардың ішкі және сыртқы рыноктағы бәсекелөстік қабілеттігін азатты, сыртқы саудалық операциялар ... . ... ... ... сальдосын ұлғайтты, экономикалық өсу қарқынына қолайсыз әсер етті.
Көтеріңкі бағамның ... ... ... салдарларының алдын алу үшін Үкімет пен Ұлттық Банк 1999 ... ... ... ... ... бағамы түзімінен еркін құбылмалыққа кешу туралы жария жасады.
Валюталық бағам түзімінің ауысуы және соның ... ... ... құнсыздануы теңге бағамын асыра бағалауды жоюға мүмкіндік берді. Бұл тұтастай алғанда, еліміздің әлемдік нарықнамада бәсекеге қабілеттілік айқындамаларын ... ... ге ... ... банк ... ішкі валюталық рынок сауда-саттығына қатысуын едәуір қысқартты және енді ... ... ... ... сатып алушы ретінде бой керсетті. Сөйтіп езінің алтын-валюталық резервтерін толтырып алды. Ұлттық Банктің ішкі валюталық ... ... ... ... күтістерден асатын тербелістерге жол бермеумен шектелді. Сонда да ... ... ... ... ... ... бағалық бәсеке қабілеттігін кемітетін валюталық бағамды артық бағалаудың алдын орады.
1999 жылдың сәуірінде жаңа түзімді енгізген кезде ұлттық ... 30,3 ... күрт ... ... ... соң ... қарқыны мамырда 12,4 пайызға, маусымда 255 гтайызға кеміді. Ұлттық Банктің валюталық рыноктағы белсенділігінің едәуір төмендігіы ескергенде, бұл валюталық ... ... ... ... пара-пар салыстырмалы тепе-теңдікке қол жеткізгені туралы айғақтады. Одан арғы мезгідцерде теңгенің биржалық бағамының орташа айлықтербелістері 0,3 пайыздан аспады. Тұтас-тай ... 1999 жыл үшін ... АҚШ ... ... ... ... 64,6 ... кеміді және жылдың аяғында 1 АҚШ доллары үшін 138,25 теңгені құрады.
1999 жылгы ішкі валюталық ... ... ... ... оңды алға ... ... Сол жылы евро ... сауда-саттықтың басталуы маңызды жаңалық болды.
2000 жылы теңгенің биржалық бағамының тербелістері ұтымды күтіс шектерінде болып, орташа айлық ... 0,1-0.5 ... ... ... Осы жылы АҚШ ... ... ... бағамы 5,2 пайызға кеміп, жыл аяғында 1 АҚШ доллары үшін 145,4 теңгені құрады.
Теңгенің айырбас бағамының қазақстандық қор биржасында АҚШ ... ... ... ... ішкі ... ... тұрақтылық туралы түйіндеуге мүмкіндік берді. Байқалған тыныштық ... еді. ... ... ... ... өндірістің жандануы мен қазақстандық экспорттың негізгі баптарына арналған баға ... ... оңды ... ... ... резервтердің өсуі, сондай-ақ ресейлік рубльдің долларға қатысты нығаюы ықпал ... ... ... ... ... ... ұшырамады, шетел валютасының жеткілікті ұсынысы оған деген сұранысты толық қанағаттандырды.
Ұлттық Банк ... ... ... ... нығаюына жол бермеуге бекер ұмтылмады. Бұл әрекеттер қазақстандық экспорттық тауарлардың бәсекелестік қабілет деңгейін сақтауға мүмкіндік жасады. Шынайы айырбас бағамының индексі ... ... ... ... ... ... ... саясаттың дұрыстығын растады. 2000 жылы теңге бағамы бар-жоғы 2,8 ... ... ... бас ... ішкі ... ... жағдаят айтулы тербелістерге ұшырағанжоқ: теңгенің биржалық бағамының долларға қатысты өзгерістері елеусіз және біркелкі болды, теңгенің АҚШ долларына бағамы 148,95-ті ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік тауарлық. нарықнамадағы (мұнайға, моталдарға және т.б. жоғары бағалар) қолайлы жағдаятпен ... ... ... ... ... жылдары мүнай мен металдарға жоғары бағалар сақталып қалды. Алайда, нақ ... ... ... ... және ... ... салыстырмалы түрақтылығы мемлекетіміздің экономикалық са-ясатынадөген сенімнің артуына ықпалын ... ... ... ... ... ... бағыт дүрыс дөген қорытынды шығаруға балады. Өз ақша бірлігін ... ... ... саясат-тың негізіне кірді және нарықтық түрлендіру жолында түтқалы кезең атанды, Мемлекетіміздің валюталық саясатын дамытудың ... ... ... ... ... валюталық түзімді ары карай ырықтандыруды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... еркіндігін кеңейту болып табылатын ырықтандыру қажеттігі объективтік экономикалык себеп-терден туындайды. Бұл капитал қозғалысымен ... ... ... ... ... ... ... лицензиялауды кезең-кезеңмен жоюды қоса отырып, капиталды кіргізу мен шығаруға валюталық реттеуді және бақылауды ... ... ... Банк қазақстандық тауарлардың бағалық бәсеке қабілетін сактауға ыкпалын тигізетін теңгенің еркін ... ... ... ... көздеп отыр. Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамының алыпсатарлық секірістерін алдын.алу қажеттігі кезінде ішкі валюталық рынокта өте аз қатысуын жүзеге ... ... ... ... араласпайды. Ал жүйеленген онды үрдістердің сақталуы отандык экономиқаның ары қарайғы дамуы мен ұлттық валютаның ... ... ... ... ... ... [4,82]
2.3 Тенгенің тұрақтылығына қол жеткізу
Ұлттық валютаның ішкі ... ... ... ... болуының сақталуымен, ал сыртқы тұрақтылық – айырбас бағамының тұрақтылығымен ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізеді және сол арқылы экономикалық өсуге жағдай жасайды. Айырбас ... ... ... ... және ішкі ... рыноктарының тұрақтылығына оң ықпалын тигізеді.
Экономикда ақша ұсынысының ... ... ... бағалардың өсуіне, яғни инфляцияны тездетуге әсер тигізеді. Сондықтан Ұлттық банк ақша-кредит саясатының құралдарын пайдалана отырып , ... ... ... реттейді. Мысалы, ақша шамадан тыс көп түскен ... ... банк ... ... бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып, ақша ұсынысын азайтады. Ақша ... ... ... ... ... рынокта айналыста жүрген мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып алып, ақша ұсынысын ұлғайтады.
Ақша-кредит саясатының негізгі құралдары ашық ... ...... ... сату және сатып алу болып табылады. Олар ең алдымен қысқа мерзімді ноттар шығару және өтеу ... ... ... ... ... банк ... қайта есептеу арқылы банктердің ресми ставкаларын реттеуді және қайта ... ... ... ... өтімділігін қолдау үшін банктерге қысқа мерзімді кредиттер (күндізгі және овернайт) беруді жүзеге асырады. Соңғы уақытта банк секторының ... ... ... деңгейдегі банктерге кредиттер сирек берілетін болды. Қайта қаржыландыр ставкасы негізінен индикативтік сипатта болады және Ұлттық банктің қысқы мерзімді инфляция ... ... ... ... өтімділікті реттеудің қосымша құралы тікелей және кері РЕПО операцияларын жүргізу болып табылады. Болашақта бұл операциялар банк ... ... ... ... ... ... болатыны күтілуде.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға ... 1 ... ... ... ... ... ... сәйкес, Ұлтты банктің негізгі мақсаты бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Ұлттық банк инфляция бойынша бағдарларды ғана белгілейтін болды. Тиісінше, Ұлттық банк теңгенің айырбас бағамы бойынша ... ... және ішкі ... ... теңгенің айырбас бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана ... аз ... ... оны ... ...
Теңгенің айырбас бағамының өзгеру қарқыны төмен және тұрақты болуы экономикадағы жағдайдың тәуір екендігін көрсетеді. Осы орайда таяу ... Г.А. ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға енгізілген өзгерісткрге ... ... ... ... ... – осы ... бастап Қазақстан Республикасында бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету болды.
Ұлттық банк сыртқы рынокта қазақстандық тауарлардың баға ... ... ... үшін ... өзгермелі айырбас бағамының режимін сақтау ниетінде, ол ақшаға сұраныс пен ұсыныстарға байланысты бағамның өзгеруіне негіз болады. Тиісінше, Ұлттық банк теңгенің ... ... ... ... ... және ішкі валюта рыногында теңгенің айырбас бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана барынша аз қатысатыны ... оны ... ... ... ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ БАНК
90-жылдардың бірінші жартысында жеңілдігі бар және директивті ... беру ... ... ... ... Ұлттық банктің тікелей кредиттеуі тоқтатылды. Үкіметке бюджет тапшылығын жабуға берілетін кредиттер арқылы негізде ұсынылатын болды. ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге бере отырып, Ұлттық банк орталық банктердің арнайы функцияларына күшін жұмылдырды.
Ұлттық банк 5 жылда инфляцияны тізгіндеу ... оның ... 1993 ... ... 1998 жылы ... ... төмендете отырып орындады. Содан бері (сыртқы факторлардың әсерімен инфляция 17,8% ... 1999 ... ... ... бір ... санмен өлшенетін деңгейде ұсталып отыр.
Ұлттық валюта қалыптасуының алғашқы жылдары шетел валютасы ұсынысының ішкі көздерінің едәуір тапшылығы байқалды. ... ... ... ... ... ... валюта бағамының түрактылығына қауіп туғызды. Сондыктан тенгені енгізгеннен бастап резидент еместердің паіідасына резиденттерден капиталлың өтуін карастыратын валюталық ... ... ... ... шетел валютасының елге келуінің көбеюіне. ірі отандык инвесторлардың пайда болуына қарай ұлттық валюта сияқты валюта нарығы да нығайды. Бір мезгілде ... ... ... сенім артты. Осындай жағдайда экономикалық кызметті ынталандыру үшін валюталык катынастарды ырыктандыру жалғастырылды. 1996 жылғы шілдеде ағымдағы ... ... ... еркін айырбасталымын қамтамасыз ету жөніндегі талаптарға кол жетті бұл ХВҚ ... VIII ... ... ... ... ... нарыктарындағы ауқымды өзгерістер нәтижесінде 1998 жылы Қазақстанның сауда әріптес елдерінің ... ... ... айтарлықтай құнсызданғанын атап өткен жөн. Бұл Қазакстан теңгесінің нақты көрсетуде қымбаттауына алып келді және Қазақстан экспортының бәсекелестік позіщиясын ... ... ... валютасына жоғары сұраныс және тиісті валюталық интервенция жалпы алтынвалюта резервтерінің едәуір төмен-деуіне себеп болды. Алтынвалюта резервтерінің одан әрі ... ... және ... ... ... ... ... мақсатында 1999 жылғы сәуірде теңгенің құнсыздануы жүргізілді (теңгенің еркін өзгермелі айырбас бағамының режимі енгізілді). Бұл ... ... ... ... қалпына келтіруге және өндірістің өсуін жандандыруға ықпал етті, ыақты көрсетуде теңгенің айырбас бағамын қайта бағалауды жоюға мүмкіндік берді.
Қаржы ... ... ... ... ... ... 1998 жылдан бастап елдің қаржы нарығының қатысушы-ларын қадағалау функцияларын шоғырлан-дыру бойыиша үдеріс басталды. Бұл үшін олар ... ... ... шоғырландырылды, бұл осы функцияларды 2004 жылғы 1 қаңтардан бастап дербес мемлекеттік орган — ... ... ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігіне қиындықсыз өткізуге мүмкіндік берді.
Жаңа талаптар Ұлттық банктің ... ... ... ... ... л,004 ... 1 қаңтардан бастап Ұлттық банктің негізгі мақсаты баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болды. Ұлттық банктің негізгі мақсаты ретінде баға тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... үшін ... күшейтеді жөне инфляциялық таргеттеу қағидаттары мен Еуропа Одағының стандарттарына Ұлттық банк жариялаған өтуді неғүрлым дәл көрсетеді.
Ұлттық банк ... ... ... үшін ... ... ... әзірлеу және жүргізу; төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету; валюталық реттеу мен ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасау жөніндегі міндеттерді іске ... ... ... ... ... ... асыру айрықша назар бөлуді талап ететін бірқатар проблемалардың болуымен қатар жүреді. Оған экономиканың ... ... ... ... ... ағыны, қаржы нарығындағы артық өтімділік, мемлекеттік бюджет шығыстарының есуі, Қаржы министрлігінің қарыз алуының ... ... банк ... ... ... атап ... ... ақша-кредит саясатын біршама қатайту, бар күшті ақша -кредит ... ... ... оның ... ... ... ставкалардың реттеуші рөлін арттыру бойынша іаралар қабылдауға шоғырландыру ... ... ... Ұлттық банк өзіне ақша-кредит саясатының қаржы нарығына реттеуші ықпалын күшейту жөніндегі іс-шаралар тізбесін белгіледі.
Ресми қайта ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру ставкасын кезең-кеземен (тоқсан сайын) қайта қарауды және белгілеуді практикаға енгізу бағытталды, мұның өзі қаржы нарығына қаржы саласында ... ... ... өзекті бағдар береді.
Ұлттық банк жоғары экономикалық өсу жағдайыыда ақша-кредит саясатын ... ... ... жасады. Бұл жыл басынан бері ресми қайта қаржыландыру ставкасының бірте-бірте есу көрсеткішінен байқалды: 2005 жылғы 1 ақпаннан бастап 7% - 7,5%, және 2005 ... 11 ... ... 8%. ... банк ... ... бірнеше себеп бойынша капитал келуінің күшеюі түрғысы-нан айрықша проблемалар тудырмайды деп күтілуде.
Артық өтімділік проблемасының өткірлігін азайту жэне банктердің өтімділігін ... ... ... үшін ең ... резервтік талаптарды (ЕТРТ) қалыптастыру тетігіне өзгерістер енгізілді. Осы өзгерістердің нәтижесінде екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... болады, мүның өзі оны есептеу меы уақытша шектеулерді сақтауды жеңілдетеді. Сонымен бір ... ЕТРТ ... ... мүңың өзі банктік сектордың шамадан тыс іэтімділігін альіп ... ықшш ... ... және ... бақы-лау саласында валюталық режимді бүдан әрі ырықтандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан Республикасында 2005-2007 жылдарға арналған валюталық режимді ырықтандыру бағдарламасы іске асырылуда.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... валюта бағамының қысқа мерзімді және алыпсатарлық ауытқулардың салдарларын әлсірету мақсатында ғана қалып-тастыруға араласуды жүзеге асыра отырып, қандай да ... үзақ ... ... ... айқындамай еркін өзгермелі бағамьі саясатын жүргізуді жалғастырады.
Төлем жүйелерін дамыту бағытындағы басымдықтар Төлем жүйелерін қадағалау тұжырымдамасының ... ашып ... онда ... ... ... мен ... ... жөніндегі шаралар көзделген.
Ұлттық банктің ақша-кредит саясаты және қызметі түтастай алғанда баға ... және ... ... ... қол ... ... Республикасы қаржы секторының негізі бірнеше рет реформалау нәтижесінде ең қарқынды дамып келе жатқан және тұрақты ... ... ... ... жүйе ... ... Сонымен қатар халыкдралық ұйымдардың мойындауы бойынша бүгінгі күні Қазақстанның банк жүйесі ТМД-дағы ең.қар-қынды дамушы банк жүйесі болып табылады.
Банктер барлығы дерлік ... ... ... ... ... кепілдік беру (сақтандыру) жүйесі жұмысы-ның, сондай-ақ банктік қүпия жөніндегі заңнама нормаларын күшейту нәтижесінде депозиттік нарық жедел қарқынмен дамуда.
Соңғы 4 ... банк ... ... 3,8 есе ... 1600 ... теңғе (ЖЮ-нің 23,3%-ы) болды. Халықтың осы кезеңдегі са-лымдары 531 млрд. ... ... 3,1 есе ... базаның қарқындап осуі банктерге экономиканы белсенді кредиттеуге мүмкіндік береді. Соңғы 4 жылда банктердің экономикаға кредиттері 2118 ... ... ... 5 есе өсті ... ... ... ... осуімен бірге банктер кредиттеудің алуан түрлерін игеріп отыр. Олардың ішінде тұтынушылық және ... ... ... үй құрылысы жинақ ақшасының жүйесі бар.
Соңғы жылдары қалыптасып отырған экономикалық тұрақтылық сақтандыру қызметі ... ... ... ... ... соңғы 4 жылда сақтандыру сыйлықақыларының колемі 42 млрд. теңгеге ... 3 ... жуық ... ... нарығына қатысты айтар болсақ, ол 10 жылға дейін айналыс мерзімдері бар қысқа мерзімді, орта мерзімді жоне үзақ ... ... ... қағаздардың толық спектрімен, сондай-ақ корпоративтік бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы жинактау-шы зейнетақы жүйесі, оларға оту рекордтық қысқа мерзімде жүзеге асырылды.
Қазіргі ... ... ... ... активтерді ішкі қаржы құралдарына орналастыра отырып, экономиканың нақты секторына инвестициялауды жүзеге асыратын ірі иңституционалдық инвесторлар болып отыр. Зейнетақы активтерінің 2005 ... 1 ... ... көлемі 596,5 млрд. теңге (ЖЮ-нің 9,7%-ы) болды.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің жинақтаушы жүйесі жұмысының негізгі принципі жинақталған зейнетақы қаражаттарының сақталуы ... ... атап ... жөн. ... ... зейнетақы корларындағы инфляция деңгейін ескере отырып барлық міндетті зейнетақы жарналарын сақтауына кепілдік береді.
Қазақстан соңғы жылдары экономиканың ... ... ... қол ... Осы ... индустриялық елдер және көпжақты қаржы институттары мен даму институттары мойындады.
Осы кезенде әлемнің барлык халыкдралық ... ірі ... ... ... ... ... рейтингін растады.
Экономикалық ынтымақтастық жөне даму ұйымы Қазақстанға 4-ші деңгейдегі рейтинг берді. Екі индексті: "өсуге арналған бәсеке қабілеттілігінің индексін" және ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік экономикалық форумының бағалауына сәйкес Қазақстан тиісінше 61 және 62 орындарда түр. Бұл ТМД ... ... ец ... позиция.
Ұлттық банк өз алдына орта мерзімдік кезеңге ... ... одан әрі ... келу ... ... ... койды. Бұл: ақша-кредит саясатын жүргізу әдістері мен құралдарын әлемдік стандарттарға жақындастыру, ... ... одан әрі ... және ... ... ... ... тәуекелдерді басқарудың және толем жүйелерін қадағалаудың тиімді ... ... Алға ... ... ... ... Қазақстанның қаржы жүйесіне алдағы уақытта да ТМД елдері қаржы жүйелерінің арасында көшбасшылық позицияны ... ... және ... ... ... даму ... ... мүмкіндік жасайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ақшаның өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер болды. Егер де бұрындары сатып алу-сату процесі ... ... ... ... ... бұл ... ... және несие ақшалармен жүзеге асуда.
Ал Қазақстанға келетін болсақ, ұлттық валюта – теңгенің он екі жыл ... ... ... ... мен ертеңіне теңгені енгізуді тарихи маңыздылығын объективті түрде баға беруге мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе мен мынаны ... ... ... ... ... қиындықтары артта қалды. Тіпті ІЖӨ өсе бастады, Қазақстанның банк жүйесі ТМД-да үздік деп ... ... қор ... ... ... ... ... Яғни, төлем жүйесі мен валюта өздеріне жүктелген сенімді ... ... банк ... ... ... ... ... жолды ақырына дейін іске асыра келді.
Баспа ... өз ... – таза ... ... Валюта болса экономиканы басқаратын тегершік, тәуелсіздік құралы. Сондықтан да шынайы егемендікті біз ... ... ... ... екі ... кейін, теңгені енгізген соң алдық.
Ұлттық валютаның енгізілуі нарықтық экономикаға көшуге бағытталған түрлі структуралық өзгерістердің бірі. Осы ... бар ... мен ... ... ... ... оған артқан үміттерінің ақталғаны немесе ақталмағанын атап көрсеткім келді. 10 жыл бұл тарихи тұрғыдан қарағанда аз уақыт, бірақ жас ... үшін ... ... өте ... мерзім, өйткені, Қазақстан ТМД елдерінің ішінен үлкен қарқынмен дамып келе жатқан мемлекет. Ал мемлекет экономикасының ... оның ... ... ... байланысты емес пе? Болашақта теңгенің еркін айырбасталатын валюта, Орта Азия мемлекеттеріне ортақ төлем құралы ретінде пайдалануы ықтимал. ... ... ішкі ... ... ... ... болуының сақталуымен, ал сыртқы тұрақтылық – айырбас бағамының тұрақтылығымен сипатталады. Инфляцияның төмендеуі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізеді және сол ... ... ... ... ... ... бағамының тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі қаржы рыноктарының тұрақтылығына оң ықпалын тигізеді.
Экономикда ақша ұсынысының сұраныстан ... ... ... ... яғни ... тездетуге әсер тигізеді. Сондықтан Ұлттық банк ақша-кредит саясатының құралдарын пайдалана отырып, ... ... ... ... ӘДЕбИЕТТЕР
1. Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан Республикасының азаматтарыны, ... ... ... 1993 жыл, қараша.
2. Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер. Валюта қатынастары. /Оқу құралы/ Алматы: Экономика, 2000-328 ... ... ... Ғ.С. ... редациялығымен – 2-басылым. Алматы: Экономика, 1999-432 бет.
4. Х. Ғабжалелов «Тенге», Алматы, 2003-209 бет.
5. «Егемен Қазақстан» 15 ... 2005 ... ... Қазақстан» 16 қараша 2005 жыл.
7. «Ақиқат» - 10, 2003 жыл
8. «Ақиқат» - 6, 2001 жыл
9. «Түркістан» 2003-20 қараша.
10. ... 2004-15 ... 1

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
ХХ ғасырдың 30-40 жылдарындағы Депортация40 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь