Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1 Зерттеу бағытын таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.1 Ашытқы дақылдарының қасиеттері және оларды пайдаланудың мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Жемдік белоктар және оларды байытудағы микробтық синтездің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8
1.3 Азықтық дақылдардың қалдығы . биотехнологиялық қайта өңдеудің перспективті шикізаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
13
1.4 Қазіргі таңдағы әлемдегі және Қазақстандағы жемдік белок мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2 Зерттеу материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.1 Зерттеу материалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2.1 Табиғи субстраттардан микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.2 Ашытқы дақылдарын түрге дейін идентификациялау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.3 Ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.4 Моно. және аралас дақылдар негізіндегі биомассадағы белок мөлшерін анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
3.1 Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы дақылдарын бөліп алу және іріктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3.2 Іріктелініп алынған ашытқы дақылдарының морфолого.культуралдық, физиолого.биохимиялық қасиеттері және идентификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
3.3 Өсімдік шикізаттарындағы ашытқы дақылдарының өсу белсенділігі және биомасса жинау қарқындылығы ... ... ... ... ... ... ... .. 42
3.4 Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 45
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 57
Қосымша
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде мал шаруашылығының дамуына байланысты оларды толыққанды жемдік ақуызбен қамтамасыз ету маңызды мәселелердің бірі. Ауыл шаруашылығы жануарларын және үй құстарын қоректендіру үшін жемнің жетіспеуіне байланысты белок көзі ретінде микробты биомассаға аса назар аударылуда [1]. Арзан шикізатты пайдаланатын микробты биомасса өндірісін жануарлар азығындағы белоктың жетіспеушілігін жою құралы ретінде қарастырады. Белгілі микроорганизмдер ішінен ашытқылар биомассасы практикалық тұрғыда бағалы болып саналады, өйткені олар тағамдық және микробиологиялық өнеркәсіпте кеңінен қолданылады. Жемдік ашытқыларды өсіру үшін субстрат ретінде көмірсутектер, ағаш өңдейтін өнеркәсіп және өсімдік қалдықтарының әртүрлі гидролизаттары пайдаланылады. Cол себепті биомассаны жылдам жинақтауға қабілетті, субстратты тиімді пайдаланатын және көп мөлшерде белок шығымын беретін жоғары өнімді ашытқы штамын бөліп алу, оларды мал азығын байыту мақсатында пайдалану өзекті мәселе.
Ғылыми жаңалығы. Көптеген ғалымдардың зерттеулеріне сүйене келе микробтық биомасса негізінде мал азығының биологиялық құндылығын жоғарылатуға көптеген жұмыстар атқарылуда. Дегенмен зерттеушілер өз жұмыстарында астық дақылдарының сабаны, кебегі, мақта қауызы, құрама жем және мақсары сияқты ауыл шаруашылығы қалдықтарына және оларды ашытқы дақылдарын өсіруде шикізат ретінде қолдану мәселелеріне аз көңіл бөлген. Сол себепті жұмыста аталған шикізаттар таңдалынып алынды, алынған нәтижелер бойынша Yarrowia lipolytica A1 және Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы дақылдары құрама жем шикізатында, Pichia fermentans ТД1 ашытқы дақылы сабан және мақта қауызы шикізаттарында, Candida inconspicua ТД6 ашытқы дақылы сабан шикізатында, Kluyveromyces marxianus ашытқы дақылы мақта қауызы, сабан шикізаттарында белок жинақтаудың жоғары белсенділігін көрсетті. Жалпы аталған ашытқы дақылдары барлық субстраттарда өсуге қабілеті бар және биомассаның жоғарғы шығымын бере алады.
Теориялық және практикалық маңыздылығы. Мал шаруашылық өнiмi өндiрiсiнiң кеңеюiне байланысты сенiмдi азықтық базасын құруда азықтық ашытқылардың алар орны ерекше. Мал шаруашылығы және құс шаруашылығы тұтынатын азықтық ақуызды, негiзiнде өсiмдiк текті шикізаттар есебiнен қанағаттандыруға болады. Сонымен қатар азықтық ашытқыларды қолдану арқылы бейорганикалық сала тәжірибелерінің дамуына, қоршаған ортаны қорғау шараларын жүргізуге, ақуыздық заттар өндірісін жылдамдатуға болады. Азықтық ашытқыларды пайдалануға қарсы көрсетілімдер жоқ және оларды пайдаланудың артық мөлшері қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды. Осыған байланысты Yаrrоwіа lіроlytіса А1, Сryрtососсus uzbеkіstаnеnsіs И1, Рісhіа fеrmеntаns ТД1, Саndіdа іnсоnsрісuа ТД6, Kluyvеrоmyсеs mаrxіаnus ашытқы штамдарын табиғи субстраттарда өсіре отырып, жемнің биологиялық құндылығын жоғарылату теориялық және практикалық тұрғыда маңызды.
1 Смирнов, К. А. Особенности твердофазной ферментации / К.А.Смирнов, Ю.Д. Алашкевич, Н. С. Решетова // Химия растительного сырья. - 2009. - № 3. - С. 161-164.
2 Фисинина, В. И. Технологические основы производства и переработки продукции животноводства / В. И. Фисинина, Н. Г. Макарцева. - М.: Изд-во МГТУ им Н. Э. Баумана, 2003. - 808 с .
3 Самуйленко А .Я. Основы технологии производства ветеринарных биологических препаратов / Самуйленко А.Я., Рубан Е.А.- М.: Россельхозакадемия. - Т1, - Т2. - М.: РАСХН, 2000. - 781 с.
4 Неминущая Л.А., Воробьева Г.И., Токарик Э.Ф. и др. Синбиотики – белковый кормовой продукт 21 века // Научные основы производства ветеринарных биологических препаратов: Материалы междунар. научно-практ. конф., посвященной 40-летию института Щелково, 2009. - С. 489-497.
5 Нетрусов А.И. Практикум по микробиологии / А.И. Нетрусов, М.А. Егорова, Л.М. Захарчук и др. - М.: Академия, 2005. - 608 с.
6 Игнатова Л.В. Основы микробиологии: Учебное пособие. - Алматы: Қазақ Университеті, 2008. - 128 с.
7 Определитель бактерии Берджи // Под редакцией Дж. Хоулта, Н. Крига, П. Снита, Дж. Стейли, С. Уилльмса. Девятое издание, в двух томах. - М: Мир, 2007. - Т.1. – 512 с.
8 Голубева В.И. Методы выделения и идентификация дрожжей. Справочное пособие. – М.: Легкая и пищевая промышленность, 1993. - 121 с.
9 Clarridge III J. E.. Impact of 16S rRNA Gene Sequence Analysis for Identification of Bacteria on Clinical Microbiology and Infectious Diseases // Clinical Microbiology Reviews. - 2004. - Vol. 17. - P. 840–862.
10 Kumar S., Tamura K., Nei M. MEGA3: Integrated software for Molecular Evolutionary Genetics Analysis and sequence alignment // Briefings in bioinformatics. - 2004. – Vol. 5, №2. – P. 150–163.
11 Werle E., Schneider C., Renner M., Völker M., Fiehn W. Convenient single-step, one tube purification of PCR products for direct sequencing // Nucleic Acids Res. - 1994. - Vol. 22. - P. 4354-4355.
12 Clayton R. A., Sutton G., Hinkle P. S., Bult Jr. C., Fields C. Intraspecific variation in small-subunit rRNA sequences in GenBank: why single sequences may not adequately represent prokaryotic taxa // International Journal of Systematic Bacteriology. - 1995. – Vol. 45. – P. 595–599.
13 Теппер Е.З. Практикум по микробиологии. / Е.З. Теппер, В.К. Шильникова, Г.И. Переверзева. 6-е изд. перераб. и доп. - М.: Дрофа, 2005. - 256 с.
14 Zhang Q., Kennon R., Koza M. A., Hulten K., Clarridge III J. E.. 2002. Pseudoepidemic due to a unique strain of Mycobacterium szulqai: genotypic, phenotypic, and epidemiological analysis // Journal of Clinical Microbiology. - 2002. – Vol. 40. – P. 1134–1139.
15 Чернякова В.И., Смирнова Т.В. Влияние желчи на интестинальные аэробные бактерии // Врач. Дело. - 1978. - № 10. - С. 87-91.
16 Clarridge III J. E.. Impact of 16S rRNA Gene Sequence Analysis for Identification of Bacteria on Clinical Microbiology and Infectious Diseases // Clinical Microbiology Reviews. - 2004. - Vol. 17. - P. 840–862.
17 Солдатова С.Ю. Разработка технологии биологически активного полуфабриката пищи и корма на основе растительного сырья и дрожжей. Дис к.т.н. - М., 2004. – 170 с.
18 Меледина Т.В., Давыденко С.Г., Васильева Л.М. Физиологическое состояние дрожжей: Учеб. пособие. ─ СПб.: НИУ ИТМО; ИХиБТ, 2013. – 48 с.
19 Храпова А.В., Сопрунова О.Б. Скрининг новых дрожжей для получения кормового белка // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. - 2011. - Т.13, №5(3). - С. 210-213.
20 Shimada K., Bricknell K.S., Finegold S.M. Deconjugation of bile acids by intestinal bacteria: a review of literature and additional studies // J. Infect. Dis. - 2000. – Vol. 119. - P. 73-81.
21 Hylemon P.B., Glass T.L. Biotransformation of bile acids and cholesterol by the intestinal microflora / In: Hentges D.J. Human intestinal micriflora in health and disease. - New York: Academic Press. - 1983. - Р. 189-213.
22 Floch M.N., Binder H.J., Filburn B., Gershengoren W. The effect of bile acids on intestinal microflora //Am. J. Clin. Nutr. - 1972. - Vol. 25. - P. 1418-1426.
23 Рымарева, Л.В. Дрожжи кормовые из зерновой барды полноценный белково-витаминный корм для сельскохозяйственных животных и птицы / Л.В. Рымарева, Т.И. Лозанская, Н.М. Худякова. // Ценовик. - 2008. - С. 14– 20.
24 Красильников О.Ю. Возможности альтернативного кормопроизводства в России / О.Ю. Красильников// Птицеводческое хозяйство. Птицефабрика. – 2011. - № 7.
25 Панфилов В.И. Биотехнологическая конверсия углеводсодержащего растительного сырья для получения продуктов пищевого и кормового назначения : дис. ... д-ра техн. наук : 03.00.23 / В. И. Панфилов ; РГБ ОД. – М., 2004 – 371 c.
26 Гнеушева И.А. Биотехнологические подходы для получения белково-углеводных кормовых добавок для животноводства / И.А. Гнеушева, И.В. Горькова, В.Н. Дедков // Развитие инновационного потенциала агропромышленного производства: Материалы Всероссийской научно-практической конференции 24 ноября 2010 года. – Орел: Изд-во ОрелГАУ, 2010. – С. 45 – 48.
27 Перегудов С.С. Отходы в доходы / С.С. Перегудов // Торгпред. – 2005. - № 1. – С. 28.
28 Ефимова М.В. Введение в прикладную биотехнологию : учебное пособие / М.В. Ефимова. – Петропавловск-Камчатский : КамчатГТУ, 2004. – 96 с.
29 Тарабукин Д.В. Ферментативные технологии направленной биоконверсии целлюлозо- и крахмалсодержащего растительного сырья : автореф. дис. ... канд. биол. наук : 03.00.23 / Д.В. Тарабукин ; Институт биологии Уфимского научного центра РАН. – Уфа, 2009. – 26 с.
30 Speedy, A.W. Overview of world feed protein needs and supply / A.W. Speedy // Protein sources for the animal feed industry. Expert Consultation and Workshop Bangkok, 29 April – 3 May 2002. – 2004. - № 1. – p. 9 – 29
31 Хохрин, С.Н. Корма и кормление животных / С.Н. Хохрин. – Санкт-Петербург: Лань, 2003. – 512 с.
32 Пат. 2391859 Российская Федерация, МПК7 A 23 K 1/16, A 23 K 1/14. Способ получения белково-витаминного корма / Честнов С.Н. ; заявитель и патентообладатель Общество с ограниченной ответственностью «БИОПРОТЕИН». - № 2007147178/13 ; заявл. 21.12.2007 ; опубл. 20.06.2010, Бюл. № 17. – 10 с.
33 Макасеева, О.Н. Белки и нуклеиновые кислоты : конспект лекций для студентов / О.Н. Макасеева. – Могилев : Изд-во Могилевского гос. унив. продовольствия, 2004. – 70 с.
34 Crampton, E.W. Protein Problem in Animal Feeding / E.W. Crampton // Can J Comp Med Vet Sci. – 1943. – № 7(11). – p. 321 – 326.
35 Губергриц, А.Я. Лечебное питание: справ. пособие / А.Я. Губергриц, Ю.В. Линевский. – 3-е изд. перераб. и доп. – К. : Выща шк. Головноеизд-во, 1989. – 398 с.;Toride Y. Lysine and other amino acids for feed: production and contribution to protein utilization in animal feeding / Y. Toride // Protein sources for the animal feed industry. Expert Consultation and Workshop Bangkok, 29 April – 3 May 2002. – 2004. - № 1. – p. 161 – 167.
36 Муравин Э.А. Агрохимия / Э.А. Муравин. – М. : Колос С, 2003. – 384 с.
37 Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных : справ. пособие / А.П. Калашников, В.И. Фисинин, В.В. Щеглов и др. – 3-е издание переработанное и дополненное. – М. : Изд-во ГНУ ВИЖ Россельхозакадемии, 2003. – 456 с.
38 Владимиров Н.И. Кормление сельскохозяйственных животных : учебное пособие / Н.И. Владимиров, Л.Н. Черемнякова, В.Г. Луницын и др. – Барнаул : Изд-во АГАУ, 2008. – 212 с.
39 Подобедов А.В. Мировое производство сои / А.В. Подобедов, В.И. Тарушкин // Информационный бюллетень «КАРО». – 1999. - № 11-12. – 12 с.
40 Чекмарев П.А. Рациональные подходы к решению проблемы белка в России / П.А. Чекмарев, А.И. Артюхов // Достижения науки и техники АПК. – 2011. - № 6. – С. 5 – 8.
41 Мхитарян, Г.А. Современные технологии переработки свекловичного жома / Г.А. Мхитарян, А.П. Леснов, В.М. Ткаченко // Сахарная свекла. – 2009. - № 2. – С. 33 – 35.
42 Food fermentations: Microorganisms with technological beneficial use / F. Bourdichona, S. Casaregolab, C. Farrokh [and others] // International Journal of Food Microbiology. – 2012. – Vol. 154, № 3. – p. 87 – 97.
43 Chadd, S.A. Practical production of protein for food animals / S.A. Chadd, W.P. Davies, J.M. Koivisto // Protein sources for the animal feed industry. Expert Consultation and Workshop Bangkok, 29 April – 3 May 2002. – 2004. - № 1. – p. 77 – 125.
44 Насиев Б. Н., Габдулов М. А., Батырова М., Елеусинова Р., Лукпанова А., Кабдыгалиева Н.Пути повышения производства кормового белка в зонесухих степей западного казахстана
45 Шевелуха B.C., Калашникова E.A., Дегтярев C.B. и др. Сельскохозяйственная биотехнология. - М.: Высш. шк., 1998. - 416 с.
46 Исаченко, Б. Целлюлозное брожение / Б. Исаченко // Энциклопедический словарь / Ф.А. Брокгауз,И.А. Ефрон. – СПб., 1890 – 1907. – Т. 1 – 86.
47 Котовский, Л.В. Повышение переваримости соломы путем обогащения ее минерального состава водой / Л.В. Котовский, Е.И. Боровкова // Вестник с.-х. науки. Кормодобывание. – 1940. - № 3.
48 Захарченко, И.М. Щелочно-кислый способ повышения питательности соломы / И.М. Захарченко // Советская зоотехния. – 1950. - № 2.
49 Леснов, А.П. Солома как энергетический и белковый источник для животноводства / А.П. Леснов // Машинно-технологическая станция. – 2008. - № 6. – С. 51 – 54.
50 Кормщиков, П.А. Теория и практика преобразования соломы в ценный корм / П.А. Кормщиков. – Челябинск : Южно-Ур.кн.изд., 1968. – 252 с.
51 Зафрен С.Я. Обработка соломы аммиаком / С.Я. Зафрен // Химия в сельском хозяйстве. – 1979. - № 2. – С. 38.
52 Зафрен С.Я. Как повысить питательную ценность соломы / С.Я. Зафрен. – М. : Колос, 1972. – 89 с.
53 Зельцер А.М. Кормовая ценность грибного мицелия / А.М. Зельцер, А. Горев, А.В. Медведев // Зоотехния. – 2000. - № 6. – С. 21 – 22.
54 Князева И.А. Разработка биоконверсии отходов переработки зерна в белковые кормовые препараты путем твердофазной и глубинной ферментации их с помощью дрожжевых микроорганизмов : автореферат дис. ... кандидата технических наук : 03.00.23 / И.А. Князева ; Моск. гос. акад. пищевых производств. – М., 1996. – 24 с.
55 Биотехнологическая переработка отходов сельского хозяйства и пищевой промышленности / М.М.Шамцян, Б.С. Колесников, А.А. Клепиков и др. // Российский химический журнал. – 2011. – Т. LV, № 1. – С.17 – 25.
56 Базунова М.В. Способы утилизации отходов полимеров / М.В. Базунова, Ю.А. Прочухан // Вестник башкирского университета. – 2008. – Т. 13, № 4. – С. 875 – 885.
57 Lijuan, G. Rice straw fermentation using lactic acid bacteria / G. Lijuan, Y. Hongyan, W. Xiaofen [and others] // Bioresource Technology. – 2008. - № 99 (8). – p. 2742 – 2748.
58 Авраменко, П.С. Содержание обменной энергии в химически консервированном силосе / П.С. Авраменко, JI.M. Постовалова, Г.В. Шамрицкая // Научные основы развития животноводства в БССР: Межведомственный сборник / Белорусский научно-исследовательский институт животноводства. – Минск, 1988. – Т. 18. – С. 78 – 83.
59 Попов П.Д. Расчёт баланса соломы в хозяйстве / П.Д. Попов, М.Н. Новиков // Методические рекомендации ВНИПТИОУ. – Владимир, 1987. – 10 с.
60 Р.Б. Мұхтарханова, А.С. Балабекова. Ешкі сүтінен өндірілетін жұмсақ сырды дәнді-дақылды қоспалармен байыту// Вестник алматинского технологического университета. – 2014. - №2. – С. 5-8.
61 С.С. Төлеубекова, Б.Г. Сатиева, А.Н. Советбекова. Сүт сарысуынан дайындалған сусындар өндірудегі өзекті мәселелер// Семей каласының шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті хабаршысы. – 2013. - №3(63). – С. 38-39.
62 Солдатова С.Ю. Разработка технологии биологически активного полуфабриката пищи и корма на основе растительного сырья и дрожжей. Диск.т.н. - М., 2004. – 170 с.
63 Антипова Л.В. Разработка белковых препаратов на основе дрожжевых культур / Л.В. Антипова, А.Н. Кричевский, Н.В. Селезнева //Успехи современного естествознания. – 2007. - №10. – С. 57.
64 Микробиология: учебник / М. В. Гусев, Л. А. Минеева. ¬ 2¬е изд. ¬ М. : МГУ, 1985. ¬ 376 с.
65 Дрожжевые экстракты - безопасные источники витаминов, минеральных веществ и аминокислот / Т.В.Тулякова, А.В.Пасхин, В.Ю.Седов // Пищевая промышленность. - № 6. – 2004. - С. 60-62.
66 Қ.Х. Әлмағамбетов «Микроорганизмдер биотехнологиясы» Астана: -2008. - 54-56 б.
67 Б.Қ.Заядан, Г.Өнерхан Тағам биотехнологиясы, Алматы «Қазақ университеті» 2011,15-21б.
68 Қ.Х. Әлмағамбетов «Биотехнология негіздері» Астана: - 2007. - 55 б.
69 Брызгалов, Л.П. Производство кормовых дрожжей / Л.П. Брызгалов, А.А. Андреев. - М. : Лесная промышленность, 1965. – 278 с.
70 The Yeasts : A Taxonomic Study / Edited by C.P. Kurtzman, J.W. Fell, T. Boekhout. – Philadelphia: Elsevier, 2011. – Fifth edition. – 2100 p.
71 Подобед, Л.И. На каких дрожжах растет птица / Л.И. Подобед // Животноводство России. – 2007. - №4. – С. 21 – 22.
72 Шигаева М.Х., Цзю В.Л. Общая микробиология: учебник. - Алматы: Қазақ университеті, 2008. – 322 с.
73 Тулякова Т.В., Пасхин А.В., Седов В.Ю. Дрожжевые экстракты-безопасные источники витаминов, минеральныхвеществ и аминокислот// Пищевая промышленность. -№6. -2004
74 Шоқанов Н.К.Микробиология, -Алматы, «Санат», 2008. – 322 с.
75 Храпова А.В., Сопрунова О.Б. Скрининг новых дрожжей для получения кормового белка // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. - 2011. - Т.13, №5(3). - С. 210-213.
76 А.А.Жұбанова, Г.Ж. Абдиева, Қ.К.Шөпшiбаев Биотехнология негiздерi – Алматы: «Қазақ университетi», - 2006. - 109 б.
77 Гореликова Г.А. Основы современной пищевой биотехнологии, учебное пособие.-Кемерово, 2004.-100 с
78 Холькин Ю.И., Макаров В.Л., Елкин В.А. Бессточная технология в гидролизно-дрожжевом производстве. Обзор/ Минмедбиопром. – М., 1999. Вып. 2
79 Макасеева, О.Н. Белки и нуклеиновые кислоты : конспект лекций для студентов / О.Н. Макасеева. – Могилев : Изд-во Могилевского гос. унив. продовольствия, 2004. – 70 с.
80 О.А. Неверова, А.Ю. Просеков, Г.А. Гоеликова Пищевая биотехнология продуктов из сырья растительного происхождения, учебное пособие.-Кемерово, 2004. - 257 с.
81 Иванова Л.А., Иванова И.С., Войно Л.И. Пищевая биотехнология, изд-во: КолосС, 2008, - 472 с.
82 Грачева И.М., Биотехнология биологических активных веществ / И.М. Грачева, Л.А. Иванова. – М. : Элевар, 2006. – 453 с.
83 Бирюков, В.В. Основы промышленной биотехнологии / В.В. Бирюков. - М. : КолосС, 2004. – 296 с.
84 Крылов, И.А. Комплексная переработка биомассы промышленных микроорганизмов / И.А. Крылов, А.А. Красноштанова, И.И. Гусева. – М. : РХТУ, 2001. – 83 с.
85 Денисов Н.И. Кормовые дрожжи. Биологическая оценка кормовых дрожжей из очищенных жидких парафинов нефти. Обзор. – Главн. упр. микр. пром. при Сов. Мин. СССР. М., 1971, - 70 с.
86 Валихова О.И. Биохимическая и токсикологическая характерисистика белковых продуктов, полученных микробиологическим синтезом на основе синтетических спиртов. Автореф. канд. биол. наук М., 1982, 19 с.
87 Ерошин В.К. Новые источники получения микробиологического белка. Известия АН СССР. Сер. биологическая, 1979, №4, с. 687.695.
88 Рожевиц Р.Ю. Род 88. Просо – Panicum // Флора СССР. В 30 т./ Гл. ред. акад. В.Л. Комаров; Ред. тома Р.Ю. Рожевиц и Б.К. Шишкин. –М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1934. –Т. II. –C. 35-37.
89 ГОСТ 13496.4-93. Корма, комбикорма, комбикормовое сырье. Методы определения содержания азота и сырого протеина. – Взамен ГОСТ 13496.4 – 84; введ. 01.01.95. – М. : Стандартинформ, 2011. – 18 с. : ил.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ЖӘНЕ БИОТЕХНОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
6М070100 – «Биотехнология» мамандығы бойынша
МАГИСТРАТУРА
Биотехнология кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Мал азығын ... ... ... биомассасы негізінде жаңа жемдік
қоспа алу
|Орындаған |_______ Шерубаева Г.С. ... ... ж. |
| ... | |
| | | ... ... | | |
| | | ... доцент |_______ Уалиева П.С. ... ... ж. |
| |/ қолы / | |
| | | ... ... | | ... ... | | ... ... |_______ ... А.С. |«_____» ________2015 ж. |
| |/ қолы / | ... ... ... 62 ... 22 ... 6 ... 89 ... тұрады.
Алынған нәтижелер:
1. Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы дақылдары бөлініп алынды
және іріктелінді;
2. Іріктелініп ... ... ... морфолого-культуралдық,
физиолого-биохимиялық қасиеттері зерттелінді ... ... ... ... ... өсу белсенділігі
зерттелінді және ... ... ... ... ... ... ... белоктың жинақталу мөлшері
анықталынды.
Қорытынды: ... ... ... ... ... ... ... жатқызылды: A1 штамы - Yarrowia lipolytica, И1
штамы - Cryptococcus uzbekistanensis, TD1 штамы - Pichia ... ... - Candida ... TD7 ... - ... ... ... ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығы зерттелініп,
дақылдардың өсуге қабілеттілігі және биомассаның жоғары шығымын ... ... ... ... ... ... бойынша Yarrowia
lipolytica A1 және Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы дақылдары құрама
жем шикізатында, Pichia ... ТД1 және ... ... ... ... ... және ... қауызы шикізаттарында, Candida inconspicua
ТД6 ашытқы дақылы сабан шикізатында белок жинақтаудың жоғары белсенділігін
көрсетті. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... және энергетикалық құндылығы бойынша жоғары екендігі
анықталды.
Ғылыми жаңалығы: Жұмыста кебек, ... ... ... ... және
құрама жем шикізаттары таңдалынып алынды, алынған нәтижелер ... ... A1 және ... ... И1 ... ... жем шикізатында, Pichia fermentans ТД1 және Kluyveromyces
marxianus ТД7 ашытқы дақылдары сабан және мақта ... ... ... ТД6 ... ... ... шикізатында белок жинақтаудың
жоғары белсенділігін көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... бар және биомассаның жоғарғы шығымын бере
алады.
Практикалық маңыздылығы: Мал шаруашылық өнiмi ... ... ... азықтық базасын құруда азықтық ашытқылардың алар орны
ерекше. Осыған байланысты ... ... А1, ... И1, Рісhіа fеrmеntаns ТД1, Саndіdа іnсоnsрісuа ТД6,
Kluyvеrоmyсеs mаrxіаnus ашытқы ... ... ... өсіре отырып,
жемнің биологиялық құндылығын жоғарылату практикалық тұрғыда маңызды.
РЕЗЮМЕ
Магистерская диссертация состоит из 60 ... 22 ... 6 ... ... ... ... Из различных природных субстратов были выделены и ... ... ... и ... ... ... свойства отобранных культур дрожжей;
3. Исследованы интенсивность накопление биомассы и динамика роста
культуры дрожжей в ... ... ... ... количества в биомассах культур
дрожжей.
Выводы: По идентификации культуры дрожжей отнесены к следующим ... A1 к виду Yarrowia ... H1 - ... uzbekistanensis, TD1
- Pichia fermentans, TD6 - Candida ... TD7- ... В ... ... были изучены интенсивность накопление
биомассы культур дрожжей, ... ... и ... высокая
продуктивность биомассы. По изучению ... ... ... Yarrowia ... A1 и ... ... И1 ... культуры Pichia fermentans ТД1 и Kluyveromyces marxianus в
соломах и ... ... Candida ... ТД6 в ... ... высокую
белокнакопительную активность. Пищевая и энергетическая ценность добавок
содержащие ... ... по ... контрольными вариантами высокие.
Научная новизна: В работе в качестве ... были ... ... ... ... сафлор и комбикорм, по результатом культуры дрожжей Yarrowia
lipolytica A1 и Cryptococcus uzbekistanensis И1 в ... ... ... ТД1 и ... marxianus в соломах и шелухе хлопка,
Candida inconspicua ТД6 в ... ... ... ... Все ... ... показали способность роста на ... и ... ... сырья.
Практическая значимость: В связи с увелечением производства продуктов
сельского хозяйства кормовые дрожжи в строение надежной ... базы ... ... В ... с этим ... ... культуры Yаrrоwіа
lіроlytіса А1, Сryрtососсus uzbеkіstаnеnsіs И1, Рісhіа ... ... ... ТД6, ... ... на природных субсратах с
целью получения кормового белка в ... ... ... ... value: Due to ... ... of ... products of
feed the yeast in the structure of reliable food resources has important
place. In connection with this growing yeast cultures ... ... ... uzbekіstanensіs I1 Rіshіa fermentans TD1, Sandіda
іnsonsrіsua TD6, Kluyveromyses marxіanus on natural substrates in order to
obtain protein feed in practice have greate ... ... |5 |
| ... ... |7 |
|1 ... ... таңдау...………......……………………………....... |7 ... ... ... ... және ... пайдаланудың |7 |
| |мүмкіншіліктері.................................................| |
| ... | ... ... ... және ... байытудағы микробтық синтездің | |
| ... |
| ... | ... |Азықтық дақылдардың қалдығы – биотехнологиялық қайта өңдеудің | |
| ... |13 |
| ... |
| |... | ... ... ... әлемдегі және Қазақстандағы жемдік белок |14 |
| ... |
| ... | |
|2 ... ... мен |26 |
| ... ... ... |26 |
| ... |
| ... | ... ... |26 |
| ... |
| ... | ... ... ... таза дақылдарын бөліп | |
| |алу.............................................................| |
| ... | ... ... ... ... идентификациялау | |
| ... |
| ... | ... ... ... жинау қарқындылығын зерттеу | |
| ... |
| ... | ... және ... ... негізіндегі биомассадағы белок | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | |
|3 ... ... және ... |31 |
| ... | ... |Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы дақылдарын бөліп алу және |31 |
| |іріктеу.........................................................| |
| ... | ... ... алынған ашытқы дақылдарының морфолого-культуралдық, |31 |
| |физиолого-биохимиялық қасиеттері және | |
| ... |
| ... | ... |Өсімдік шикізаттарындағы ашытқы дақылдарының өсу белсенділігі |42 |
| ... ... ... ... | |
|3.4 |Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу |45 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |57 |
| ... | |
| ... | ... МЕН ... ... |- Ет ... агар ... ... агар ... |Ет ... ... |
| | ... ... Қазіргі кезде мал шаруашылығының дамуына
байланысты оларды толыққанды жемдік ... ... ету ... ... Ауыл шаруашылығы жануарларын және үй ... үшін ... ... ... ... көзі ... ... аса назар аударылуда [1]. Арзан шикізатты пайдаланатын микробты
биомасса өндірісін жануарлар ... ... ... жою ... қарастырады. Белгілі микроорганизмдер ішінен ашытқылар биомассасы
практикалық тұрғыда бағалы болып саналады, ... олар ... ... ... ... ... Жемдік ашытқыларды өсіру
үшін субстрат ретінде ... ағаш ... ... және ... әртүрлі гидролизаттары пайдаланылады. Cол себепті биомассаны
жылдам жинақтауға ... ... ... ... және ... ... шығымын беретін жоғары өнімді ... ... ... ... мал азығын байыту мақсатында пайдалану өзекті мәселе.
Ғылыми жаңалығы. Көптеген ғалымдардың ... ... ... биомасса негізінде мал азығының биологиялық ... ... ... ... Дегенмен зерттеушілер өз
жұмыстарында астық дақылдарының сабаны, кебегі, мақта қауызы, құрама ... ... ... ауыл ... ... және оларды ашытқы
дақылдарын өсіруде шикізат ретінде қолдану мәселелеріне аз көңіл ... ... ... аталған шикізаттар таңдалынып алынды, алынған нәтижелер
бойынша Yarrowia lipolytica A1 және Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы
дақылдары құрама жем ... Pichia ... ТД1 ... дақылы сабан
және мақта қауызы шикізаттарында, Candida inconspicua ТД6 ашытқы дақылы
сабан шикізатында, Kluyveromyces ... ... ... ... қауызы,
сабан шикізаттарында белок жинақтаудың жоғары белсенділігін көрсетті. Жалпы
аталған ашытқы дақылдары ... ... ... ... бар ... ... шығымын бере алады.
Теориялық және практикалық маңыздылығы. Мал шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... азықтық
ашытқылардың алар орны ерекше. Мал шаруашылығы және құс ... ... ... ... ... текті шикізаттар есебiнен
қанағаттандыруға болады. ... ... ... ... ... ... сала ... дамуына, қоршаған ортаны қорғау
шараларын жүргізуге, ақуыздық заттар өндірісін жылдамдатуға болады. Азықтық
ашытқыларды ... ... ... жоқ және ... ... ... қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды. Осыған байланысты
Yаrrоwіа lіроlytіса А1, Сryрtососсus ... И1, ... ... ... ... ТД6, ... ... ашытқы штамдарын
табиғи субстраттарда өсіре отырып, жемнің биологиялық құндылығын ... және ... ... ... ... ... ... бағалануы. Кейінгі он жыл көлемінде
бүкіл әлемде өндірілетін микроорганизм белогы мөлшерін арттыру мәселесі
белсенді ... ... ... ... ашытқы дақылдары
азықтық белокты алу үшін мейлінше оптималды болып ... ... ... сүйене келе белокты өнімдерді алу мәселесіне
қатысты целлюлозалы ... ... ... технологиясының
дамуы, олардың экологиялық қауіпсізділігін және эффективтілігін жоғарылату
мәселесі қазіргі таңда жоғары ... ... ... ... табиғи субстраттардан бөлініп алынған ашытқы
дақылдары және құндылығы аз субстраттар қолданылды. Әртүрлі табиғи
субстраттардан бөлініп алынған ... 10 ... және ... ... ретінде бидай сабаны, бидай кебегі, құрама жем, мақта қауызы
және мақсары таңдалынып алынды.
Зерттеу әдістері. Зерттеу жұмысында ... ... ... бөліп алу, іріктеу, идентификациялау әдістері, дақылдардың
морфолого-культуралдық, физиология-биохимиялық қасиеттерін зерттеу
әдістері, моно- және аралас дақылдарды сұйық және қатты орталарда дақылдау,
субстратты ... ... ... ... ... және белок
жинақтау мен мөлшерін анықтау әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының мақсаты. Ауыл шаруашылығы малдарына арналған ... ... үшін ... белок жинақтаушы белсенділікке ие ашытқы
дақылдарын бөліп алу және ашытқылармен байытылған жаңа жемдік қоспа алу.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
1. ... ... ... ... дақылдарын бөліп алу және
іріктеу;
2. ... ... ... ... ... ... зерттеу және идентификациялау;
3. Өсімдік шикізаттарында ашытқы дақылдарының өсу ... және ... ... ... ... ... дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшерін
анықтау.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ... ... ... ... ... қасиеттері және оларды пайдаланудың
мүмкіншіліктері
Ашытқылар – бір ... ... ... ... ... ... ірі саңырауқұлақтар патшалығына жататын және табиғатта ... ... ... ... және ... ... ... 1500 жуық түрлері кіреді. Ашытқы клеткасының
мөлшері 8-10 ... тең. ... ... ... сопақша және таяқша
тәрізді әртүрлі болады. ... ... ... ашытқылар
ұзақ уақыт оттексіз тіршілік ете алады. Оларда ... ... ... ... ... ... ... бір ядро және вакуолі
бар. Ашытқылар көбінесе монополярлы, биполярлы және ... ... ... [2]. Ашытқы клеткасы шамамен 75% судан тұрады. Клетканың
құрғақ мөлшерінде орташа есеппен азот 45-60%, қант 15-45%, ... ... ... 7-10% ... ... Сонымен қатар, ашытқы клеткалары
метаболизм үшін маңызды ... мен ... ... ие. Ашытқылар
клеткасында ферменттер тыныс алу және әртүрлі ашу процестерінде катализатор
қызметін атқарады. Май және май ... ... ... ... ... және ... бетінде кездеседі. Май тектес
заттар клетканың ... ... 3-7% ... ... Азықтық ашытқы
саңырауқұлақтар денесіндегі май тектес ... ... ... ... ... және ... (В, Д, Е), көмірсулар көп болатындықтан,
қазір тамақ және мал азықтық мақсатқа кеңінен ... ... ... түзбейтін, клетка пішіні сопақша келген, диаметрі
3-15 ... ... ... ... ... бөлінеді немесе
аскоспоралар түзу арқылы жынысты ... ... ... түзу және жай ... арқылы көбеюі сирек болады. Олардың жыныстық
жолмен көбейетін түрлері де бар. ... ... ... ... ... пайда болады да, кейіннен ол үлкейіп бүршікке айналады.
Қолайлы жағдайда бүршіктену екі ... ... ... ... ... және ... жолдармен жүреді. Ашытқы
клеткасындағы споралардың саны екіден он ... ... ... ... ... ... болғанда, вегетативтік клеткалар ұсақ бөлшектерге
бөлінеді де, олардың әрқайсысының сыртында ... ... ... Ал
жыныстық жолмен спора пайда болғанда екі клетка қосылады да, оны ... ... ... ... ... ... болып келеді. Егер
ашытқылар өсіп тұрған ортада қоректік зат жетіспей ... ... ... ... түзеді. Сөйтіп ашытқылардың зиготасы ішінде споралары бар қалтаға
айналады [4].
Ашытқылар - білгілі бір ... суық ... ... ... жатады. Ашытқылардың бұл ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді [5].
Ашытқы клеткасына барлық жасушалар секілді төрт өсу фазасы тән: І ... ІІ – ... өсу ... ІІІ – стационарлық фаза, ІҮ - өлу
фазасы. Алайда ... ... тек үш өсу ... ... ал
соңғы фаза ашытқы өндірісінде болмағаны жөн.
Лагфаза - ашытқы жасушасы қоректік ортаға ... ... ... ... ... ... ... биомасса синтезінде
құралады. Аминқышқылдардың, полифосфаттардың, рибонуклеин қышқылдарының
активті синтезі жүреді. Жасушалар бүршіктенуге ... ... ... ... массалары өзгереді. Ашытқылар бұл уақытта ... ... ... жасушаның ферментті жүйесіне, егіс материалының
санына, қоректік ... саны мен ... ... ... ... аэрациясына және т.б. факторларға байланысты. Бұл
периодта жасушалар сыртқы ортаға ... ... ... өсу ... - жасушалардың жылдам көбеюімен сипатталады.
Оларды қоректік және өсу ... ... ... ... ... ... ... ортада бүршіктенетін жасушалардың ... ... ... биомассалары жас жасушалар пайда болғанша ... ... ... жаңа ... ... бүршіктенеді. Бұл фазада ашытқы
жасушасының максималды өсуі байқалады. Периодтың мерзімі ортадағы қоректік
заттың мөлшеріне және ... ... ... ... мөлшеріне
байланысты. Периодты бірнеше рет қайталау ... ... ... ... ингибирлеуші өнімдердің пайда болуы немесе ортаның
физикалық қасиеттерінің өзгеруінен өсу ... ... ... ... ... ... толтырып отыру және зиянды заттарды шығарумен
логарифмді өсу фазасын ... ... ... Ашытқы клеткаларының
қолайсыз жағдайларға төзу қабілеті бұл периодта ... ... ... ... бір ... ... орта есеппен 25 жаңа
жасушаны, кейде 40 жасушаны түзеді [7].
Стационарлы фазада жаңа ашытқы ... ... ... ... ... қоректік заттар жіберілмейді. Жасушалар өмір сүруін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... қолданады. Жасушалар пішіні
жағынан өседі, массасы да үлкейеді. Бұл фазада биомассаның өсуі ... 5-10 % -ды ... ... ... ... өмір сүруге
қажетті алмасу процестеріне ауысады. Қоршаған ортада ... ... Бұл фаза ... өндірісінде ашытқы жасушаларының
пісіп – жетілуіне сәйкес келеді.
Өлу ... - ... өсуі мен ... ... ... ... ... себебі барлық қоректік заттар
алдыңғы фазада ... ... өмір ... үшін ... ... ... ... автолизі байқалады. Ашытқы өндірісінде бұл
фаза қарастырылмайды, себебі ашытқыларды культуралды ортадан ... ... тек ... ... ... ... ... сепаратор бұзылуы кезінде,
сол кезде жетілген ашытқылар ұзақ уақыт ... ... ... ... ... бөліп алуды жоғарылату үшін технологиялық
процесте лагфазаны минимумға түсіріп, логарифмдік ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен физиологиялық қасиеттеріне
негізделген. Олар екі тұқымдасқа сахаромицеттер мен сахаромицет ... – нан, ... сыра ... ... ... ... Олар бүршіктену және спора түзу арқылы көбейеді. Сондықтан бұларды
нағыз ашытқылар деп атайды.
Saccharomyces ашытқылары ... ... ... агенттері болып келеді
де, шарап жасау, спирт өндіру т.б. ... ... ... атқарады.
Өндірісте ашытқылардың Saccharomyces cerevisiae және Saccharomyces
elipsoideus сияқты түрлерінің ... зор. ... ... ... 24 ... алғашқы эукариоттық организм ретінде танылды [9].
Saccharomyces cerevisiae клеткасы – шар ... ... ... ... ... ... жүргізетін қоздырғыш. Олар шарап спиртін алу
үшін, сыра қайнатуда және нан ... ... ... ... ... және ... тіршілік ететін жеке топтары – расалары бар.
Шарап ашытқысы Saccharomyces elipsoideus түрі спирттік ашу ... ... ... ... ... және көмірқышқыл газы бөлініп
шығады. Сондықтан да оны шарап ашыту үшін пайдаланады. ... ... ... ... ... кейбір расалары шараптағы
хош иісті түзуге тікелей ... ... ... бір ... болып
келеді. Вегетативтік көбеюі бүршіктену арқылы жүзеге асады. Қолайлы
жағдайда оның тез ... ... ... ... клеткалар ажырап
үлгермейді. Бір тәуліктің ішінде мұндай клеткадан миллиондаған ұрпақ пайда
болады.
Saccharomyces cerevisiae, Sacch. ... ... ... 50%
жуық белок, алмастырылатын және алмастырылмайтын аминқышқылдары, түрлі
витаминдер бар; лизин, ... ... және ... ... ... ... ... аз мөлшерде.
Saccharomyces pombe – клеткасы таяқша тәрізді. Олар екі-екіден өзара
ұрықтанады да, одан зигота пайда ... Өсе келе ... ... ... бар ... түзіледі. Спора эллипс тәрізді, сыртқы қабаты тегіс
келеді.
Көпшілік ашытқылар моносахаридтерді жақсы ашытады. Ал ... ... ... ... ... ете ... Ал
полисахаридтерді (крахмал) және декстринді ашытудан бұрын ... ... ... ... ... [10].
Сахаромицет емес ашытқылар – ... ... ... ... ... ... түзбейді, бүршіктену арқылы ғана
көбейе алады. Бұлардың көпшілігі әртүрлі өндірістегі өнімдерді зақымдайды.
Шаруашылық үшін маңызды туыстары да бар. Олар: ... және ... ... ... ... шар тәрізді келеді және ашыту процесі
барысында аз ғана ... ... ... ... kefir деп ... ... және айран сияқты сүт тағамдарын даярлауда пайдаланылады, ал
Torulopsis utilius – тағамдық және мал ... ... ... үлкен
маңызы бар.
Torulopsis биомассасын сүт сарысуында өсіре отырып, ... ... ... ... мұның құрамында белок бастапқы сүт сарысуына қарағанда, 2-
3 есе артық. Ашытқы ... ... ... ... ... ... ... ретінде қолданылады [11].
Mycoderma туысына жататын ашытқылардың клеткасы ұзынша. Олар спирт түзе
алмайды. Бірақ ... бар ... және ... ... су ... газына дейін тотықтыра алады. Құрамында спирті ... ... ... ... ... ... түзеді де, оның
иісі мен дәмін бұза бастайды. Сонымен қатар ... ... ... де, оның иісі мен ... бұза бастайды. Сонымен қатар Mycoderma ... ... ... ... ... және нан ашытқыларын
жасайтын өндіріске өте көп зиянын тигізеді.
Ашытқыларға Rhodotorula жатады. Ол қызғылт пигмент түзеді және ... ... ... ... ... Candida ... ... ауру
қоздыратын қасиеті бар. Candida albicans – адамдарда ... ... Candida utilis, Candida arbore – ... ... ... қолданады [12].
Көптеген ашытқылар хемоорганогетеротрофтыларға жатады. ... мен ... алуы ... ... ... ... жүреді.
Оттексіз жағдайда ашытқылар қорек көзі ретінде көмірсуларды ... ... ... ... ашытқы клеткалары көмірсутектерді, майларды,
спирттерді және т.б. құрамы күрделі қосылыстарды ... ... ... ... аэробты жағдайда қоректік ортада глюкоза төмен мөлшерде
болғанда АТФ-ты тыныс алу ... ... ... ... көмірқышқыл газы мен суға дейін тотығуы ашытқыларда 3 түрлі
механизм бойынша жүреді. Олар: үшкарбон қышқылы ... ... ... жол ... ... ... Әрбір айналымның жүзеге асуы
барысында клеткада ... ... ... биосинтез процесінің қайта қалпына келуіне ... ... ... АТФ ... жұмсалады. Фосфордың тотығуы жағдайында
НАД·Н электрон тасымалдау тізбегінде электрон доноры қызметін ... ... ... ішкі мембранасында флавопротеидтер,
убихинондар және цитохромдар тәрізді белок тасымалдаушы электрондар ... ... ... ашытқылардағы ашу процесіне қарағанда,
аэробты тыныс алу ... ... ... [14].
Ашытқылардың көптеген түрлері төменгі 0-50 С, ал ... -30-400 ... өсе ... ... ... 20-250 С ... температурасында
өсуге қабілетті келеді. Бірқатар ашытқылар, ... ... ... ... Candida ... 450 ... ... өсе алады. Ал, олардың ең төменгі өсу температурасы 0-50 С
аралығында, сондықтан оларды ... ... ... ... деп ... болады.
Жылықанды жануарлардың мүшелерінде тіршілік ететін ашатқылардың бірнеше
түрі бар. Мұндай түрге, мысалы, ... ішек ... ... ететін
Cyniclomyces guttulatus түрі жатады. Бұл ашытқы барлық өмірлік айналымдарын
жануар ағзасының температурасымен байланыста атқарады. Сондықтан ... ... ... өте ... 30-400 С ... ... сирек жағдайда 00 С температурада жақсы өсетін ашытқылар кездеседі.
Егер мұндай ашытқылардың өсуінде ең ... ... 20-250 ... ... онда олар ... ... ... психротолеранттылар деп аталады.
Психротолерантты ашытқылардың түріне әдетте базидиомицетті ашытқы ... Егер ... ... ең ... ... ... төмен
болса, онда психрофильді ашытқылар деп бөлу ... ... ... Leucosporidium scottii, Mrakia frigida түрлері
кездеседі. Бұл ашытқыларды тундра топырағынан немесе ... ... ... ... ... ... базидиомицетті ашытқыларға
жататын Cryptococcus, Bullera, Sporobolomyces және т.б. ... ... ... ... ... ... [15].
Ашытқылар қоректік ортада қант көп болса, қантты спирт пен көмірқышқыл
газына айналдырып, дереу ашыту ... ... ... оны ... сүт, шарап, нан пісіру өнеркәсібіне кеңінен пайдаланады. Ашытқыларды
мәдени және табиғи деп екіге бөледі. ... ... ... ... ... деп ... Олар ауылшаруашылық өнімдерін зақымдап, едәуір
зиянын тигізеді. Ал ашытқылардың пайда келтіретін түрлерін мәдени ... ... ... таза ... түрінде бөліп алып өсіргендіктен өндірістік
қасиеті жоғары. Ашытқыларда ... және ... (В, Д, Е), ... ... ... ... ... және мал азықтық мақсатқа кеңінен
қолданады [16]. Жемге ... ... ... ... ... ... ... % мөлшерінде қосылады.
Ашытқыларды мыңдаған жылдар бойы адамдар ферментацияда және нан
пісіруде қолданып келді.
Ашытқы ... ... ... ... ... да жағдайлар әсер
етеді. Ашытқы клеткаларының қатты не сұйық ортада жақсы өсуі үшін, оның ... ... өте зор. ... бар орта ... қышқыл болуы керек.
Сілтілі орта ашытқы клеткасын басып тастайды. Ал сілтілігі өте жоғары болса
ашытқы клеткалары өліп қалады. ... ... ... ... ... ... 4,5-5,5 аралығында болуы керек.
Ашытқылардың тіршілік әрекеттерінде температураның маңызы ерекше.
Ашытқы ... ... үшін 25-280 С ... ... ... 45-500C
және одан жоғары температурада ашытқы ... өліп ... Ал ... ... ... ... ... немесе тоқтатып,
олардың ұзақ уақыт бойы бұзылмай сақталуына мүмкіндік береді. Клеткалардың
өсуіне аэрацияның әсері зор. ... ... ... ... ... ... емес. Аэрация белсенділігі, 1литр ортаға 2 г (О2) оттегі болуы
қажет [17].
Өндірілген ашытқыларды ... ... ... ... шығарылатын ашытқылар үш түрлі ... ... 1) ... 2) ... ... 3) Сұйық сыра ашытқылары.
Құрғақ ашытқылар 0,8-1,3 мм диаметрлі түйіршіктер ... 2-2,5 ... ... ... ... Олар 7,5-10 % ... ... ашытқыларын биологиялық белсенді қосылыстар және дәрі дәрмек жасау
үшін пайдаланады.
Сығымдалған ашытқылар. Бұлар жуылып, сығымдалып, дақылдық ... ... ... ... ... Ашытқыларды өсіретін
қоректік орта ретінде сұйылтылған меласса ... ... ... өндірісінің қалдығы) – сірне консистенциясы бар қою қара түсті
сұйықтық. Ашытқы ... ... ... ... қышқылдандырады
және азот пен фосфор тұздарын қосады.
Ашытқылар арзан субстратта жақсы өседі, саңырауқұлақтар ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Жылдам биомасса жинақталады, ашытқы клеткалары бактериямен ... ... ... айналдырғанда дақылдық сұйықтықтардан
жылдам айырылады. Ашытқылардың ... ... ... ферменттік
белсенділікке ие, жақсы бұзылмай сақталынады. ... ... ... ... ... және қорытылады. Ал лизин, треонин,
валин және ... ... ... ... ... ... асып түседі
[18].
Азықтық ашытқы белогы жануар шаруашылығында жемдік қоспа ... ... ... ... ... ... қолданыла бастады. Ол құрамында
алмастырылмайтын амин ... мен ... ... жемнің
биологиялық құндылығын жоғарылатады [19].
Азықтық ашытқылар – жоғары құндылыққа ие ... ... ... ... ... ... және амин қышқылдық
құрамы бойынша жануартекті протеиннен асып түседі, ... жем ... ... ... ... ... ... жануар
ағзасында 95 % қорытылады. Құрамына кіретін күкірт пен оның қосылыстары
амин қышқылдары түзілуінің биологиялық ... ... ... ... амин ... ... және ... синтезі процестерін
катализдейді. Ашытқылардың құрамында кездесетін фосфор мен ... ... ... әсер етеді. Ашытқы клеткасында болатын В тобы витаминдері
май метаболизмінің ... ... ... ... ... ... көрсетілімдер жоқ және оларды пайдаланудың артық мөлшері
қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды [20].
Азықтық белок штамм-продуценттері ретінде Candida, ... ... және т.б. ... микроскопиялық саңырауқұлақтарын
пайдаланады. Олар құрамында көмірсу көздері мен минеральді ... ... K, Mg, Ca, Fe, Mn, Zn және т.б.), ... қатар еріген оттегі бар
қоректік ортада дамуға ... бір ... ... ... ... өсуі ... ашытқы клеткасында ... ... ... ... [21].
Азықтық белок алудың мұндай технологиясын жүзеге асыруда бастапқы
шикізат ретінде әдетте қағаз және ағаш ... ... ... ... ... ... себеті, зығыр сабағы, жүгері өзегі, қант қызылшасы
мелассасы, картоп езіндісі, ... ... ... ... т.б. ... ... жеткіліксіз ресурстарының компенсациясы үшін тағам,
микробиологиялық және химиялық ... ... ... кеңінен
пайдалануға тура келеді. Биотехнология ... ... ... ... микробтық синтез өнімдері: амин қышқылы, азықтық
ашытқылар [22].
Құрғақ ашытқы массасында 40-60% шикі ... 25-30% ... 3-5% ... 6-7% ... мен ... ... мөлшері (50мг%) болады.
Азықтық ашытқылардың қоректік қасиеттерін зерттеу бойынша ... ... ... олар жануар организмінде жақсы қорытылады
(белок қорытылуы 80-90%), алмастырылмайтын аминқышқылы мөлшері бойынша ... ... ал ... лизин, треонин, валин және лейцин мөлшері
бойынша аталған эталоннан асып ... ... ... ... ... ... тұрақсыз, әрі оларда басқа күкірт құрамды аминқышқылдары
аз кездеседі [23].
Өсімдіктекті белоктармен салыстырғанда азықтық ... ... ... ... ие ... ... 3-6%). Өз ... бұл
концентрация жануар организміне зиян әсерін тигізеді. Олардың ... ... ... негіздер түзіледі, олар ары қарай несеп
қышқылы тұзына айналады. Несеп ... ... ... келе несептас
ауруларына, остеохондроз және басқа да нәтижелерге алып келуі ... ... ауыл ... ... ... ... ... оптималды мөлшері әдетте құрғақ заттың 5-10% көп емес ... ... ... ... ... 10-20% ... ... құрайды.
Өндірістік технологияны жетілдіруден басқа, белокты көп мөлшерде ... ... ... ... және ... тиімді пайдаланатын
жоғары өнімді ашытқы штамын жасау да ... ... ... жаңа штамдарын жасап шығару үшін кәдімгі ... де, ... ... ... ... да ... ... белоктар және оларды байытудағы микробтық синтездің рөлі
Белок – кез-келген тірі организм клеткаларының тіршілік етуі үшін ... ... ... ... ... және ... факторларынан қорғау, құрылымдық, қор т.б.
қызметтерді атқаратын негізгі компоненті болып ... ... үлес ... ... ... ... салмағының 5-15%
мөлшерін алса, дәнде – 8-18%, ... ... ... – 16-28%, ... – 25-40% ... [24].
Адам ағзасы үшін алмастырылмайтын амин қышқылдарының ... ... және ... ... ... ал ауыл ... ... үшін -
негізінен өсімдіктекті белоктар болып табылады. Тағам немесе жем арқылы
түсетін белоктық ... ... сөлі ... ... ... ... гидролизденеді, олар ары қарай адам ... ... ... ... түзу үшін ... ... амин қышқылдары тағамдық белоктарда, ағза
қажеттіліктерін қамтамасыз ететіндей, белгілі бір мөлшерде болуы тиіс. ... ... өзі ... жағдайда, басқа артық мөлшердегі амин
қышқылдары, белок синтезі үшін ... ... ... синтезі механизмдеріне
сәйкес). Осы орайда, белоктық заттардың синтезі және ... ... ... ... ету ... ... тағамдық азықтық белок
мөлшері қажет. Нәтижесінде жем-азыққа кететін ... ... ... ... құны ... ... ... алдын алу мақсатында алмастырылмайтын амин қышқылы болуы
және жемдегі жалпы белок мөлшері бойынша белок балансын ... ... амин ... ... бағалау үшін олардың биологиялық-тағамдық
құндылығын сипаттайтын көрсеткіштерін анықтайды. Алмастырылмайтын ... ... ... ... азықтық және тағамдық белоктарды
биологиялық толыққанды белоктар деп атайды [26].
Белоктардың амин ... ... ... бойынша көптеген
мәліметтерді, БҰҰ-ның азық-түлік және ауыл шаруашылығы бойынша Халықаралық
ұйымының жалпылауы (ФАО) ... ... және ... ... амин ... ... құрамы берілген ұсынымдары
жасалған. Бұл ұсынымдар ... ... ... құндылығын
бағалауда эталон (анықтамалық) ретінде пайдаланылады. Мысалы, егер ФАО
ұсынысы бойынша ... ... ... құндылығы 100% деп алынатын
болса, онда ... ... ... ... құндылығы 90-95%;
бұршақ өсімдігі вегетативті массасы белогы – 80-90%; асбұршақ мен ... ... ... ... тамыр-жемістер, көкөністер, көптеген
шөптекті өсімдіктер вегетативті массасы – 75-85%; ... ... ... ... белоктары – 60-70%; биологиялық құндылығы ерекше төмен
жүгері дәні белоктары – 52-58% [27].
Ауыл ... ... ... қоректендіру үшін олардың рационында
әрбір азықтық бірлікте 110г кем емес жақсы қортылатын және ... ... ... ... ... ... ... өсімдік
массасындағы белоктық құрам қалыптан төмен ... ... ... және ... ... ... құнының артуын болдырмау
мақсатында ... ... ... ... ... ендірумен реттейді.
Қандай да бір амин қышқылының ... ... ... ... таза препараттарын немесе амин қышқылдық құрамы жоғары белоктық
массаны қосу арқылы орнын толтырады.
Алмастырылмайтын амин қышқылдарының ... ... ... ... ... тән. Оның ... тек ... мен триптофан мөлшері
ғана кем түседі. Салыстырмалы жоғары биологиялық ... ... ... ... белоктары да ие. Біздің елімізде көп пайдаланылатын астық
дақылдары – бидай, жүгері, арпа – ... ... ... ... ... ... ... мен арпа дәні белоктарында ... және ... ... қоса ... ... өте аз мөлшерде
кездеседі [28].
Соя белогы амин қышқылдық құрамының үйлесімді болуына орай, бұл ... ... ... және ... ... көзі ... ... болып табылады.
Әлемдік нарықта соя белогының ірі ... әрі ... ... ... ... ... да ... белок көздерін іздестіру
маңызды.
Еліміздің жем ... ... ... ... ... салмақты
құрайды. Орта есеппен астықтар үлесіне 50% жуық ... ... ... негізгі компоненті ретінде астық дақылдарының ... ... ... белок және алмастырылмайтын амин қышқылдық құрамы бойынша
реттеу ... ... ... жем ... деп аталатын концентрленген
белоктық қоспаларды қолданады [29].
Оларды даярлау үшін ет-сүйекті және ... ... ет және сүт ... ... ... ... ... кебек, асбұршақ
тұқымдастарын пайдаланады. Балық және ет-сүйек ... мен ... ... ... ... көп ... ... белоктарға
жұмсалатынын ескерер болсақ, белок және амин қышқылдарының жетіспеушілігін
қамтамасыз ете алатын олардың толық орын басушысы ... ... ... белсенділігімен көптеген микроорганизмдер
ерекшеленеді. Сонымен қоса, микроб клеткалары белоктарында жоғары мөлшерде
алмастырылмайтын амин ... ... ... ... ... массасы белоктарының тағамдық және ... ... ... ... ... микроорганизм клеткаларын, биологиялық
құндылығы бойынша соя ... мен ... ұны ... кем түспейтін,
концентрленген жемдік қоспа ретінде пайдалануға болатындығын ... ... көзі ... ... ... ... жануар
организмімен салыстырғанда бірқатар артықшылықтарға ие. Олар белоктардың
жоғары (құрғақ ... 60%-на ... және ... ... ерекшеленеді,
ал өсімдіктердегі белок концентрациясы өсіру жағдайларына, климат, ауа-
райы, топырақ және ... түрі т.б. ... ... ... ... ... қатар микроб клеткаларында
басқа да тағамдық құндылығы жоғары қосылыстар ... ... ... ... май ... ... жоғары липидтер,
витаминдер, макро- және микроэлементтер. Микроорганизмдердің атап ... бір ... ...... ... өте ... ... [30].
Көптеген микроорганизмдер белоктардың белсенді синтезіне қабілетті,
сонымен қатар микроб ... ... ... көп ... амин ... ... Бұл микроорганизмдерді,
биологиялық құндылығы бойынша соя тағамы мен ... ұны ... ... концентрленген азықтық қоспа ретінде пайдалануға болады.
Микроорганизмдер азықтық ... ... ... ... кей
жағдайларда жануарлар организміне қатысты кейбір артықшылықтарға ие. ... ... ... болуымен (құрғақ массасының 60% мөлшеріне дейін)
ерекшеленеді, ал өсімдіктердегі белок концентрациясы ... ... ... ... ... және т.б. ... ... өзгеріп
отырады. Белоктармен қоса микроб клеткаларында басқа да тағамдық құнды
қосылыстар түзіледі: жеңіл сіңетін ... ... май ... мөлшерін қамтитын липидтер, витаминдер, макро- және микроэлементтер
[31].
Микроорганизмдер табиғатта ... ... ... ... мен
көлдерде, ыстық бұлақтарда, мұздар мен ... ... ... ... ету ... ... алуан түрлі болып табылады.
Биотехнологиялық өндірісте микроскопиялық организмдерді экономикалық
тұрғадан қолданудың ... сай ... мен ... ... факторлар:
1. Микроорганизмдерді өсіру үшін ... ... ... ... қалдықтарын қоса алғанда, шикізаттардың
кең спектрі;
2. Протеиндердің қарқынды синтезіне қабілеттілік;
3. Микроорганизмдерді өсірудің қол жетімді технологиясы мен ... ... және ... ... ... ... құрамында көп мөлшерде құнды заттардың болуымен
ерекшелінеді;
5. Микроорганизмдерді гендік деңгейде, биохимиялық ... ... ... ... өзгертуді жүзеге асыруға болады.
Микроорганизмдерді қолдану жер көлемі шектелген ... ... ... ... ... және жыл ... олардың көп мөлшерін алуға мүмкінді береді. Сонымен қатар, микроб
клеткалары ауыл ... және ... ... ... қабілетті. Осылайша олар бір мезгілде екінші бір ... ... ... – қоршаған ортаны қорғау мақсатында осы қалдықтар
утилизациясы [32].
Микробтық синтез өте интенсивті ... ... ... ... кг соя ... дән жетілу фазасында тәулігіне 40 кг ... ... бұқа – 0,5-1,5 кг ... ... ... ал ... 500 кг ... – 1,5 т белок синтезін жүзеге асырады. Азықтық
белок көзі ретінде әдетте ашытқылар мен бактериялардың ... ... ... бір ... ... ... [33].
Микроорганизмдерді целлюлолитикалық ферменттер мен ... ... ... ... ... бір ... екі ... мәселе
шешімін табады – белоктық массаны алу және қоршаған орта ... көзі ... ... ... ағаш өңдеу және целлюлоза-қағаз өнеркәсібі
қалдықтары утилизациясы.
Маңызды міндеттердің бірі - микрофлора ыдыратуына жоғары тұрақтылыққа
ие ... ... ... микроорганизмдердің белсенді штамдарын табу
болып табылады [34].
«Ақуыз ... ... ... ... синтез
тәсілімен азықтық ашытқылардың өнеркәсіптік өндірісі перспективалы болып
табылады. Өнеркәсіпте алынатын азықтық ашытқылар ақуыздың (алмастырылмайтын
амин ... ... ... ... ... ... ... да биологиялық белсенді заттардың сапасы ... ... және ... кем түспейді, ал жеке көрсеткіштер бойынша олардан асып ... ...... ... белокты - витаминді өнім. Ашытқылар
синтездейтін микробтық белок сіңірілу және аминқышқылдар мөлшері бойынша
жануар ... ... ... ... ... жемдердегі белоктардың
бағалығын арттырады. Жануарлар организмінде жемдік ашытқылардың белоктары
95 % - ға ... ... ... ... ... ... пен күкірт
қосындылары аминқышқылдар түзілу ... ... ... ... ... ... және ... синтезі
процестерімен тығыз байланысты. Сонымен қатар ашытқылар құрамындағы фосфор
мен кальций ... ... ... ... рөл ... ... ... В тобы витаминдері майлар метаболизмінің реттеуішілері
болып табылады. Жемдік ашытқыларды пайдаланудың қарсы көрсеткіштер жоқ ... ... ... тыс ... ... ... ... [36].
Биологилық продуценттерді таңдау. Белоктың продуценті ретінде таңдалып
алынған микроорганизмге қойылатын маңызды ... ... ... мөлшерде өнім немесе өнімдерді шығаруы
керек ;
- Жоғары жылдамдықта өсуі керек;
- Тұрақтылығы мен жағдай талғамайтын болуы ... ;
- ... ... субстратта продуценттің жоғары
дәрежеде өсуге қабілеттілігінің болуы керек;
- Дақыл өзінің метаболизмінің өніміне тұрақты болуы керек.
Бұл ... ... ... ... ... өте ... Дақыл өсіру барысындағы әртүрлі жағдайларға тұрақты болуы
керек;
- Жоғары мөлшерде белок ... ... ... ... клеткасындағы белгілі бір мөлшері,
басқа да метаболиттерді өсу ортасында түзу ... ... ... ... ... болуы керек;
- Жақсы фильтрлену, сепарирлену, флотациялану және ... және т.б. ... ... сай ... ... ... болмауы керек;
- Адамдарға потогенді болмауы керек. Кейбір адамдардың
микроорганизмдердің белгілі бір түрлеріне ... ... бұл ... ... ... ... жауап бермейді [37]. Егер өндірісте
бактериялар, ашытқылар немесе зең ... ... ... онда ... ... ... ескеру
қажет. Бактериялар жылдам өсіп, белок жинақтауы мүмкін (80%-
ға дейін), бірақ ашытқылармен ... ... және ... ... ... ... ... мен бактериялардан
айырмашылығы олардың құрамында аминқышқылдардың аз ... ... ... ... жоғары
мөлшерде болуы, азықтық өнімнің сапасын түсіреді. Мицелийлі
зең саңырауқұлақтары сонымен бірге көмірсулардың ... ... ... және ... өнеркәсібі мен
ауыл шаруашылығының қатты қалдықтарын (пішен, сабан және
басқа да өсімдік шикізаттары) субстрат ретінде ... өсе ... ... ... құрылымы фильтрацияның
арзан әдістерін қолдануға мүмкіндік береді. Алайда, зең
саңырауқұлақтары баяу өседі (3-7 ... және ... ... улы өнімдермен ластайды [38].
Өндірістік жағдайда көмірсу және целлюлоза құрамды ... ... ... ... және зең ... пайдаланады.
Ашытқыларды сұйық субстраттарда, ал зең ... ... ... дақылдайды.
Азықтық ақуыз алуда микроорганизмдерді өсіру үшін ... ... ... Егер ... ... – белокты барынша
жоғары жинақтайтын микроорганизмдердің негізінде азықтық өнім алу ... ... ... ... ... жүргізіледі. Көп жағдайда
ферментациялық процестің үздіксіз және периодты кезеңдері қолданылады.
Ферментацияда қолданылатын үздіксіз процестер ... ... ... ... ... және құрал-жабдықтарды пайдалануда шығын аз, сонымен
қатар ... ... мен ... ... ... ... ... мақсатта биомасса өндіруде үлкен көлемде ағаш гидролизаттарын,
сульфиттік сілтіні, ... ... ... органикалық
қышқылдарды өңдеуде ... ... ... ... ... Негізгі ферментациялық процесс үздіксіз ... ... ... ... онда ... ... реакторда немесе
каскадты реакторда ұйымдастыруға болады. ... ... бір ... да ... бөлімдерге бөлінген. Көпсатылы процесті ... ... ... ... ... және қиын тотығатын
субстраттарды өңдеу барысында пайдалану тиімді болып табылады.
Ферментацияның периодты ... ... ... және ... бір ... ... ... жұмыс істейді. Егер құрылғылар саны
бірнешеу болса, онда жұмыс кезеңдік тәртіп бойынша жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... кішкене бөлігі жуу және
стерилизациялау режимінде болады [39].
Микробиологиялық өнімді алу ... ... ... немесе
беттік ... ... ... ... өсіру әдісі сулы фазада жүргізіледі. Микроорганизмдерді өсіретін
ортаға тұз ерітінділерін, ерітінді жағдайындағы органикалық ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
биотехнологиялық процестерде кеңінен қолданылады. Бұл әдісті қолданылатын
субстраттар қатты фазада болмауы ... ... ... ... сүт сарысуы, шымтезек, спирт және т.б. шикізаттарды пайдаланады.
Бұл жағдайда сапалы белок алу үшін ... ... ... ... ... – суспензияны және жүгері собығының,
картоптың және т.б. дақылдарды субстрат ... ... ... ... ... Бұл жағдайда микроорганизмдердің қоректенуі микроорганизмдер
сұйықтықта болса да ортаның ... ... ... ... ... Candida ... өкілдері, зең саңырауқұлақтарынан
Fusarium, Chrysosporium, ... ... ... өкілдері,
бактерия культурасынан Cellulomonas туысы өкілдері, целлюлоза ыдыратушы
қасиетке ие ашытқылардан ... Candida ... ... ... ... нәтижесінде бастапқы шикізаттың
қалдықтары мен микробтың биомассасының қосындысынан құралған құрамында 20%-
ға ... ... бар өнім ... ... дақылдау (қатты фазалы ферментация) өсімдік массасының жеңіл
ылғалданған (ылғалдылық 25-75%-ға дейін) ... ... ... ... ағаш ... ... езбелері, кебек, майдаланған картоп
және т.б. әртүрлі қалдықтар пайдаланылады. Микроорганизмдердің өсуі ... ... - су - ауа ... ... ... ... ішкі бөлігінде жүруі мүмкін.
Қатты фазалық ферментациялауда құрамында ... бар ... ... ... мөлшері 2,5-6,5 %-дан 17-20 %-ға дейін жоғарылайды
[41].
Ақуыз өндіруде ... ... ең ... ...... болып
табылады. Ақуыз продуценттері ретінде көбінесе қолданылатын организмдер –
полиплоидты мутантты ашытқылар. Олардың ... ... ... ақуыз
продуценттеріне қарағанда 2 есе үлкен. Қазіргі уақытта ірі масштабтағы
өндіріс үшін ... ... ие ... 2 тобы ... бұл
n-алканда өсетін (қалыпты көмірсулар) Candida ... және ... ... ... бактериялары болып табылады.
Ашытқы клеткасы бір тәулік ішінде өзінен 40 есе асып ... ... ... ... алады. Ашытқылардағы көбеюдің жылдамдығы, үлкен
көлемде алуан түрлі заттарды синтездеу және өсімдік пен жануар ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі өндірісте
жоғары бағаланады. Бұл ерекше қасиеттері ашытқыларды ... ... ... сонымен қатар ақуыздың негізгі өндірушілеріне
айналдырды [42].
Қазіргі таңда ақуыз өндірудің 2 бағыты алға ... адам ... ... мал ... үшін ... ... ... бағыт толығымен меңгерілді. Арнайы
кәсіпорындарда микроорганизмдер көмегімен азықтық ақуыз және ... ... ... ... ... (жою) мақсатында
басқа да өнімдер алынып жатыр. ... ... ... бай ... ... ... ... триптофан,
метионин, изолейцин, фенилаланин, тирозин). Оның аз мөлшердегі ... ... ... ... ... алу тәсілі — индустриалды, ол ауа
райына да, ... да ... ... ... де және ... де ... болады. Бұл орайда, биотехнологияда қолданылатын
ашытқылардың өте жоғары өнімділігімен ерекшеленетіндігі маңызды ... ... ... ... – ең ірі ... өндіріс
болып табылады. Микробты биомасса үй жануарлары, құстар мен балықтар үшін
сапалы ақуыздық қоспа бола ... ... ... ... ... ... сояны культивирлемейтін мемлекеттер үшін маңызды (соя ... ... ... ... ... қолданады) [43].
Мал шаруашылығының материалды-техникалық базасын дамыту
үшін бізге ... ... ... ... ... ... азықтық ақуыз
жетіспегендіктен азықтық ашытқыны қолдана бастады. Мал шаруашылығын ақуыз
азықтарымен қамтамасыз етуде мал азықтық ... ... аса ... ... Онда ... ... ... мал организміне аса қажетті 10
амино қышқыл бар екеніне көз жеткізілді, % ... – 3,1; ...... – 3,5; ... – 3,2; ... – 4,4; ... -2,5; ... – 3,0;
триптофан – 0,3; тирозин – 4,2; ... – 1,4. Мал ... ... ... 1,03 – 1,16 азық өлшем бірлігі және 380 – 480 ... ... ... ... ... ... В1, В2, В3, В7 витаминдері және басқа да
организмге ... ... бар ... ... ... ... – биотехнологиялық қайта ... ... ... ... жемдік белок мәселесін шешудің бір жолы құрамында
белок мөлшері көп өсімдік ... азық ... ... ... табылады.
Өсімдік белогы өндірісі жөніндегі Р.Карлсонның жүргізген егжей-тегжейлі
талдауы оған ... және азық ... ... ... негізгі көзі
бола отырып дәстүрлі ауыл ... ... ... ... өсетін
қажеттіліктерді қанағаттандыруға қабілетсіз, сәйкесінше балама көздерді
іздеу ... ... ... ... ... ... берді.
Заманауи ауыл шаруашылығын құрамында 35%-дан кем емес мөлшерде белок
кездесетін азықтық қоспалар қызықтырады [45].
Адамзатқа ... ... ... ... бірі ... ... табылады. Белок – бұл организм өсуі, дамуы және жаңаруы
үшін негізгі пластикалық материал. Олар ... ... ... ... ... ... ... құрамына енеді. Тағамдық белок
жетіспеушілігі жағдайында микробтық синтез – ... ... ... перспективті жолдарының бірі. Сонымен қатар, микробтық өндіріс егу
аудандарды ... ... ... ауысуына тәуелді емес, сапалы өнім алуға
мүмкіншілік береді. Ашытқылар ... ... ... ... өнім ... Олар 48-60 % ... қамтиды және 85-88 % организмге сіңеді. Бұл
көрсеткіш бойынша ол өсімдік пен жануар текті ... ... ... ... Бір ... ... үшін, тірі ағзаға аса қажетті,
алмастырылмайтын амин қышқылдар – лизин мен триптофанның көп мөлшерде ... ... ... ... қатар, маңызды деген 11 витаминді қамтиды [46].
Өндірістік биотехнологиялық процестерде ... ... шығу ... ... төрт ... ... ... Өсімдіктекті;
2. Жануартекті (сүт сарысуы, жануарлар экскременттері);
3. Минерал текті (мұнай, табиғи газ, ...... алу көзі ... ... ... көмірсутектері көмірсутектерін – төменгі
спирттер, газ тәрізді көмірсутектер);
4. Биосфера (су мен ауа – сутегі, оттегі, көмірқышқыл ... ... ... ... ... ... өсіру мен
микопротеин өндірісі үшін шикізат ретінде ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, биоконверсия үшін тек ауыл шаруашылық дақылдары ғана
емес, өсімдіктекті қалдықтар мен ауыл ... ... ... ... ... де ... мүмкін. Мұндай жағдайда, бір мезгілде мал
шаруашылығында белок ... ... ... ... ... қалдықтарды утилизациялауға мүмкіндік туады [47].
Барлық өсімдіктекті шикізаттарды бес топқа жіктеуге болады:
1. Ағашты шикізат – ағаш кесу және ағаш өңдеу ... Ауыл ... және ... ... – ауыл ... өнімдері
(қауыз, кебек, меласса, күнжара, ... және қант ... т.б.) ... ... ... ... картоп, хош
иісті және дәрілік өсімдіктер, көкөністер мен жемістер, тағам
зауыттарының ... ... ... ... крахмал, соя
ұны және жүгері, т.б.)
3. Ағашты емес ...... және ... ... ... ... ... орындарының екіншілік шикізаттары: макулатура, тоқыма
өндірісі қалдықтары;
5. Тағам, қағаз және ... ... ... мен ... қала ... ... құрамды өсімдіктекті
шикізаттарды химиялық құрамы бойынша целлюлоза құрамды, пентозан-
құрамды, крахмал және қант құрамды деп ... ... ... ... ... ... мәселелердің
біріне айналуда. Осыған орай, ... емес ... және ... қолдану, яғни әртүрлі азықтық шикізаттар мен ... ... ... егін шаруашылығы қалдығы – сабанның,
құнарлылығын арттыру маңызды болып ...... ... мен ... ... ... кейін қалған сабақ болып табылады. Жаздық және күздік, дәнді
дақылдар және ... ... ... ... қатар өсімдіктің
түріне байланысты бидай сабаны, қарабидай сабаны, арпа сабаны деп бөлінеді.
Сабанның ... ... мен ... ... ... ... сақталуына және т.б. факторларға тәуелді. Жақсы ... ... ... 35- 45% ... және қиын ... 2 - 6% ... ... сабанында 4 - 9%), 1,2 - 2% майдан,
4 – 7 % күлден ... ... ... ... ірі қара малдарға азық
ретінде қолданады. Сабанның тағамдық құндылығы аз және ... ... ... ... ... ... ... азықтармен қосып
малға береді. Сонымен қатар сабанның ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Мысалы, кальцийге бай содамен өңдеп
құндылығын жақсартып азық ретінде қолданады. ... ... ... ... ... тұқымдастарының сабаны құрамы жағынан бай
болып келеді. Алайда, біздің ... ... ... аудандар өте аз [48].
Құнарлылығы төмен өсімдіктекті ... ... ... негізгі үш
әдісі бар: физикалық, химиялық және биологиялық. Соңғы аталған әдіс адамзат
үшін көптеген мүмкіншіліктердің есігін ашып отыр.
Сабанды энергетикалық және ... ... ... ... ... ... ... белсенді жүргізілуде: АҚШ, Канада,
Ұлыбритания, Швеция, Финляндия, жаңа индустриялды мемелекеттерде: Бразилия,
Үндістан, ... және ... ... ... Украина, Ресей және
басқа да әлем елдерінде. Бірақ та, қазіргі ... ... ... ... ... азықтардың үлкен масштабты өндірісі жайында
мәліметтер жоқтың қасы деуге болады. Бұған ... ... ... ... ... және ... ... өткізу қажеттілігінен
болуы мүмкін [49].
Өткен ... ... ... ... ... жақсартуға
байланысты алғашқы зерттеу жұмыстары басталған болатын.
1894 жылдан бастап орыс ғалымы В.Д. ... швед ... ... ... ашу ... ... Ол тұздардан тұратын қоректік
ортаға қағазды ... жіп ... ... ... ғалымның микроскоп
көру аймағына клетчатканы ыдыратушы микроорганизмдер ... ... ... бұл ... зор ... ... аса көңіл бөлген.
1939 жылы П.В. Котовский, Е.И. Боровкова атты ғалымдар сабанды темірдің
гидрототығымен өңдеу әдісін ұсынған [50].
1950 жылы И.М. ... ... ... ... ... ... қалдықтарының 1ц өңдеу үшін 250-300 литр 1,5-2% тұз
қышқылының ерітіндісі пайдаланылған. Одан ... ... ... бар ... ... ... және оны ... берген.
В.А. Бондаренко 1958 жылы құны аз азықты шикізатты өңдеудің сілтілі
әдісін ұсынған. Ол ... (100 кг) ... ала 6 ... натрий ерітіндісінде
ұстап (400 л су және 4 кг NaOH ... ... ... ... 3 ... ... ерітіндісіне (300 л суда ерітілген 5 кг қышқыл) салуға негізделген
[51].
П.А. Кормщиков 1968 жылы өсімдік қалдықтарын әктеу жүргізуді ... ... ... ... әк ... (90 кг әкті 2000-2500 л суда ерітеді) 10-15
минут аралығында, ... ... 18 ... ... 3 ... дейін суда
ұстайды. Одан кейін жануарларға береді.
Бірқатар ғалымдар – И.Н. Ткачев (1962 ж.), А.П. Докунин (1967 ж.), С.Я.
Зафрен (1972 ж.) – ... ... ... ... ұқсас, сабанды
сілтілі натриймен өңдеу әдістерін жүргізген. ... мәні ... ... ... ... ... құйып, 8-10 сағат ұстауға,
одан кейін жануарларға беруге негізделген.
Тек 1969 жылы Е. Риз, Р. ... және Х. ... ... ғалымдары
алғаш клетчатка гидролизін микросаңырауқұлақтар ... ... ... ... ... жылы С.Я ... ... әдісті ұсынды. Көлемі 5-7 м3 цистернаға
100 кг шикізатқа 400-800 л мөлшерінде су құяды. Бумен суды 60-650С ... ... ... 30-35 % ... сабан қосады, қалған 65-70 %
ұсақталған крахмалды немесе қантты азықтар ... ... ... ... меласса. Қоспаға суперфосфаттан және аммоний сульфатынан ... ... ... ... ... 1 т өңделетін массаға 10-15 кг
уыт (солод) және 0,2-0,3 л тұз қышқылын енгізеді. ... 1,5-2 ... 80-900С ... булайды. Ары қарай массаны 28-300С ... ... ... оған ашытқы ұйытқысын 5-8% ... ... ... өсуі ... ... 2-3 ... сайын масса арасына ауа
жіберіп отырады. 9-12 ... ... жем ... ... ... жылы ТСХА ... өсімдік қалдықтарынан фермент-ашытқылы әдіспен
көмірсу-белокты жем алу технологиясы жетілдірілген. ... ... ... және ... да ... ... емес
ыдырауына негізделген. Нәтижесінде ғалымдар осындай құны төмен ... ... ... қол ... ... бұл ... ... болады: арнайы целловиридин және пектофостидин ферменттік
препараттары көмегімен шикізаттағы полисахаридтер ... ... ... редуцирлеуші қанттарда кәдімгі нан ашытқылары өсіріледі. Осылайша,
мұндай ... құны ... ... ... ... ... ... және
бастысы жоғары құндылыққа ие көмірсу-белокты жем алынады. Сабаннан көмірсу-
белокты жем алудың тәуелсіз, әрі ... ... табу ... ... ... ... ... – ферменттік препараттардан бас тартып,
оларды арнайы дайындалған ұйытқылармен алмастырды. Сабанды ... яғни ... ... ... ... ... өңдейді.
Олардың 5 грам мөлшері 1 тонна сабанды өңдеуге жеткілікті. ... ... ... 2 ... астам артады. Сол себепті, құнарлылығы
бойынша сабанның 2 килограмм мөлшерін бидай килограмына теңестіруге ... ... ... ... ... заттар мүлдем
кездеспейді деуге болады, көп мөлшерде ... ... (SiO2) мен ... ... ... ... мөлшерінің болуына және қор
заттарының аздығына байланысты жануарлар ... көп ... ... ... ... ... жануарлардың жоғары өнімділігін қамтамасыз
етпейді.
Сабан құрамында басқа ... ... ... топырақ
құнарлылығын арттыру үшін өте маңызды органикалық қосылыстар ... ... ... және ... ... топырақ
микроорганизмдері үшін көмірсулы энергетикалық субстраттар. Бұл топырақ
гумусы үшін негізгі құрылыс ... ... ... құрамы
бойынша 1 т сабан 3,5-4,0 т көң тыңайтқышына тең болып табылады.
Сабан құрамында минерализациядан кейін қолжетімді ... ... ... қор заттары кездеседі. Сабанда дәнге қарағанда
микроэлементтер көбірек.
Бидай ... ... ... ... ... пайыздық өлшемі бойынша
келесідей болып табылады: азот – 1,33; фосфор – 0,04; ... – 0,78; ... 52,21; ... – 47,05. Сонымен қатар сабанда көптеген микроэлементтер
де кездеседі. Ондағы органикалық түрде байланысқан қор ... ... тек 3-5 ...... ... ...... болады. Бірақ
сабанды систематикалық ендіру барысында бұл ... өз ... ... жыл ... ... ... 3-4 ... кейін мөлшері 0,25 мм-ден
жоғары, аса маңызды, суға төзімді агрегаттар мөлшері артады, әрі ... ... ... [56].
Мақсары - негізгі отаны Жерорта теңізінің жағалауы. Мақсарының елімізде де
өсіріліп, өнім алына бастағанына көп жыл бола ... жоқ. ... жаңа ... Одан ... ... өнім асқатық май. Мақсары майының
сапасы күнбағыс пен мақта майынан кем емес. Бағасы да анау айтқандай қымбат
деп айта алмайсыз. Мақсары ... өнім ... Майы ... ... ... ... ие. ... мақсарының майынан қалған қалдықтан Иранда
халуа дайындаса, Түркияда түрлі сабындар шығарады. Ал, тастың өзін кәдеге
жарататын қытайлықтар ... ... шипа ... ... өндіруде. Ал
біз қалдықтың өзін кәдеге жарата алмауымыздың салдарынан әзірге малға азық
етудеміз [57].
Мақсары (лат. ...... ... ... шөптесін
өсімдік, майлы дақыл. Сабағы тік, бұтақты келеді, ... ... 90 ... ... ... ... ... тікенектеу болады. Гүл шоғыры –
себет, бір өсімдікте 5–6-дан 30–50-ге дейін себет болады. Гүлдері сары
немесе ... ... ... ... ... кезде жерге
төгілмейді. 1000 ұрығының салмағы 20-50 г. Мақсары жылу сүйгіш, шөлге өте
төзімді. Өсу ... 90-150 күн. ... ... 25-35%, ... ... гүлінен бояу алынады [58]. Мақсары майы – ашық сары түсті, жасыл-сары
түсті немесе қою ... ... ... майы. Бұл өнім мақсары тұқымдарын
салқын, ыстық престеу және ерітінділермен экстрагирлеу арқылы алынады [59].
Өсімдіктің өзі Carthamus tinctorius түріне жататын бір жаздық ... ... ... ... ал гүлдері сары немесе қызыл түсті болып
келеді, жаздың соңына қарай олар ... ... ... ақ ... ... Кейбір елдерде мақсарыны кілем, мата бояуда, ал кейбірлері өсімдік
құрамындағы картамин пигментін тамақ өндірісінде ... ... ... жиі ... ... ... олардан түссіз және иіссіз
мақсары майын алады. Тазартылған май тағамдық мақсатта салқын тағамдарды
дайындауда және қуыруда, ал тазартылмаған дәндерінен алынған ащы ... ... ... ... ... ... ... линолин,
пальмитин, олеин, стеарин, миристин, арахидон май қышқылдары және Е, К
дәрумендері, ... ... ... ... ... бар [60]. ... – құрғақшылыққа, ыстыққа, тұзға төзімді
өсімдік. Бұл өсімдікті кейбір елдерде бояу алуда, тағам өндірісінде,
косметикалық мақсаттарға және мал азығы ретінде пайдаланады. Мақсарының
дәнінде ... ... ... ... май ... ... ол ... дақыл ретінде танылған. Мал азығы дақылы ретінде таза және
қоспа күйінде пайдаланылады. Малдар мақсарының тікенексіз ... ... ... ... ... ... ... күнжара құрамында 6-
7% май, 24-25% крахмал, 19% ақуыз ... 100 ... 50 азық ... ... кг ... ... ... Мақсары күнжарасы қышқыл болғанымен мал
оған тез үйреніп, сүйсініп жейді. Мақсарының тұқымшаларын құстарға азық
ретінде береді [61].
Кебек - ұн өндірісінің азықтық ... ... ұн ... ... ұсақ ... ... салыстырғанда құрамында клечаткасы
көп болғандықтан 1 кг жалпы қоректілігі 0,7-0,8 азық өлшемінен аспағанымен,
протеинінің аминқышқылдық құрамы мен ... өте ... ... мал азығы. Кебектің диетикалық қасиеттеріне сүйене
отырып, бидай кебегін жаңа төлдеп, әлсіреп шөлдеген малға жылы ... ... ... ... – бұл адам ағзасына қажетті, негізгі макро және ... ... бай ... талшықтардың таптырмас қайнар ... ... ... ... барлық элементер кездеседі. Зерттеу барысында
адам ағзасына аса қажетті ... ... 90% осы ... құрамында
кездесетіні анықталды және негізгі құндылығы бұл – тағамдық талшықтары.
Кебекті сүт ... ... ... жағынан да тиімді,
себебі ... ... ... ... қарағанда арзан. Кебек ... ... мен ... ... көзі ... ... және қайта өңдеу өнеркәсібі қалдық өнімдерін мал шаруашылығында
рационалды пайдалану маңызды. Дәнді өңдеу барысында ... (дән ... ... тұрады), азықтық ұн және диірмен шаңы алынады.
Кебек – барлық ауыл шаруашылық жануарлары үшін ... ... ... ... ... болып саналады. Құрамындағы протеин, алмастырылмайтын
амин қышқылдары, минералды заттар, әсіресе фосфор, витаминдердің болуымен
кебек ... ... асып ... ... кебегінде болады: 0,72-0,76
азықтық бірлік/кг, алмасатын энергия – 8,9-9,3 МДж/кг, ...... ... ... ... және Қазақстандағы жемдік белок мәселесі
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы өнімдерінің тапшылығы байқалады
. Дәстүрлі технология бойынша өндірілген жемдер құрамының 60-80 % ... ... ... ... ... ... ... қарқынды
көбеюі әлемдік қордағы астықтың азаюына алып келеді, оны өз кезегінде
өндірістің көлемін ... ... ... ... ... Көптеген
мемлекеттерде аз қолданылатын ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, ... ... ... өңдейтін және т.б. өндірістерінің қалдықтары
жинақталады, олардың құрамында қиын гидролизденетін полисахаридтер мен ... ... ... ... ... ... құндылығы төмен сипатына
ие, бірақ сәйкес өңдеуден кейін жемдік құндылығын 1,5 – 3 есе ... ... мал ... қолданылатын жемдер құрамында жеткілікті
мөлшерде белоктар мен витаминдер ... [66]. ... ... және ... ... ... максималды мөлшерде жемдік бірлік беретін бағалы
жемдер көмірсуларға бай, бірақ жеткілікті мөлшерде азотты заттардың болмауы
жемдік белоктың тапшылығына алып ... Бұл ... ауыл ... ... ... ... белок өндірісінің көбеюімен
орын алмасады.
Қолданылуына қарай белок тапшылығы да сәйкесінше өсуде. Мамандардың
болжамы бойынша ... ... ... әдістері арқылы белокпен
қамтамасыз ету толыққанды жеткілікті емес екендігін көрсетеді [67].
Бірқатар мамандардың ... ... ХХІ ... ... ... жемдік белок тапшылығы жылына 30-35 млн тоннаға ... ... ... ... мал ... ... ... [68]. Белок кез
келген тірі организм клеткасының маңызды компоненттері болып саналады. Олар
каталитикалық, реттеуші, ... ... ... ... және т.б. ... маңызды қызметтерді атқарады.
Жем шығымының алдын алу үшін бір ... ... ... ... амин қышқылдарының балансын, екінші жағынан жемдегі белок
мөлшерін бақылап ... ... ... амин ... ... ... ... белоктың биологиялық құндылығын
көрсетеді. Жемдегі кейбір амин қышқылдарының ... ... ... ол жем ... алып келеді және концентрленген
жемдермен өтелу керек. Дәнді және ... ... ... ... ... және соя ... белогындағы ауыстырылмайтын аминқышқылдары құрамы
бойынша балансты. Өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... заттар, дәнді дақылдарда – 8-18%, майлы өсімдіктер дәнінде – 16-
28%, бұршақ тұқымдас дақылдар дәнінде – 20-40% ... мал ... үшін ... өсімдік массасындағы белоктар қажетті
нормадан төмен болса, жем ... және мал ... ... ... үшін белокты концентраттар қосу арқылы жемдегі белок
мөлшерін ... [72]. Дәл ... ... ... ... белоктардағы
ауыстырылмайтын аминқышқылдарының мөлшерін бақылайды. Нормаға жеткіліксіз
мөлшердегі кез келген аминқышқылдарын жемге таза ... ... өте ... ... ... ... ... массаны қосу
арқылы толықтырады [73].
Ресейде жемдік ... ... ... ол ... ... сұраныстың артуымен түсіндіріледі. Жемдік белоктың
негізгі бәсекелестері болып арзан соя, күнбағыс қалдықтары және ... ... ... ... ... ... ... тұрақты және дәндерінде
олардың мөлшері 35-40% ... ... бұл ... ... және
жемдік белоктың арзан көзі ретінде маңызды орын алады. Екінші дүниежүзілік
соғысқа дейін соя ... 80-90% ... ... ... 50 ... ҚХР соя өндірудің жетекші державасы болды, одан кейін АҚШ ... ... ... ірі ... ... үшінші орынды ҚХР, төртінші
орынды Аргентина иеленді. ... ... ... тек соя және ... ... ... мал ... белоктың қажеттілігін қанағаттандырады [75].
Жемдік белок мәселесін шешу ... бірі оны ... алу. ... ... ретінде ашытқылар, бактериялар, төменгі
және жоғарғы сатыдағы саңырауқұлақтар және бір ... ... ... ... ... ... ... бар жоғары
белок мөлшерінің болуымен ерекшеленеді (құрғақ массаның 60% дейін). Сонымен
қатар микроорганизм клеткаларында көмірсулар, липидтер, ... ... ... бар. ... ... ... ... басты ерекшелігі ауылшаруашылық қалдықтарының қолданылуы,
өнеркәсіп өндірісінің ұйымдастырылу мүмкіншілігі, ауа райы ... ... ... ... ... өнімдерді алу мәселесіне қатысты целлюлозалы
шикізаттың биотехнологиялық ... ... ... ... ... және эффективтілігін жоғарылату өзекті болып
табылады [77].
Ағымдағы жағдайға ... мал ... ... ... кеңеюі
өзекті болуда, соның ішінде ... емес ... және ... қолдану, яғни құндылығы аз жемдік шикізаттың және әртүрлі өсімдік
қалдықтарының сіңімділігін жоғарылату, ... емес егін ... ... қоса ... ... аз ... шикізатын өңдеудің үш негізгі жолы бар: физикалық,
химиялық және биологиялық. Биологиялық әдіс ... үшін ... жол ... ... Республикасының ауыл шаруашылығы министрлігіне ... ... ... ... Мал шаруашылығын дамыту мәселесін шешу
жемшөпті нығайтумен тығыз байланысты. Қазақстан ... оның ... ... ... ... жерлерде жемшөптің жыл бойы тұрақсыздығы, әлсіздігі
кеңінен таралған көрініс. Батыс Қазақстан облысы жағдайында қоғамдық малды
құнарлы да сапалы ... ... ... ... ... маңызы
зор. Құнарлығы жоғары өнім малды энергетикалық тиімді азықпен ... ... ... ... жемдік қоспалар нарығы жылдам ... ... ... ... ... бір жағынан мал шаруашылығы өнімдері
бағасының артуымен түсіндірілсе, екінші жағынан бұл саланы ... ... жем ... ... анализі бойынша Солтүстік
Қазақстан, Қарағанды және Алматы облыстары жем ... ... ие, олар ... жем ... ... 67,8% құрайды.
ХХ ғасырдың ортасында тың жерлерді игеруден ... ... ... ... мал шаруашылығының саласы мал азығы өндірісі де дами
түсті. Сәйкесінше 70-80 ... мал ... ірі ... ... сүт және ет өндірісі қарқынды дамыды, ал 1990 ... ... Сол ... ... ... және жеке ... ... ауысу
мал шаруашылығы жануарларының азаюына алып келді.
Әлемдік ... сиыр ... 64 % - ын ... ... ... ... АҚШ, Қытай, Аргентина, Австралия, Мексика, Канада және
Ресей, қалған 36 % басқа ... ... ... орай олардың ішіне
де мемлекетіміз енбейді. «Неліктен тарихи дәстүрінде мал ... және алып ... ... мен ... ... бар, ... ... бойынша әлемде 5-ші орын алатын мемлекетіміз азық-түлік
егемендігін қамтамасыз етіп және ... ... мал ... ... ... ... ... туындайды. Мұның негізгі себептері болып
малдарды күтіп баптаудың, азықтандырудың нашарлығы және мал ... ... ... Бұл себептерден шығатын қорытынды – отандық ... ... ... ... бағалылығы және кірісінің
төмен деңгейі [81].
Республикамыздағы мал шаруашылығы және мал азығы өндірісінің жағдайына
жүргізілген ғалымдардың ... ... ... қорытынды жасауға
болады:
- Қазақстан Республикасы тұрғындарының сүт және ет өнімдерімен
қамтамасыз етілуі ғылыми-негізделген ... ... және де ... ... Мал ... ... өндірісінің азаюы және ... ол өз ... мал ... өнімдерін таяу және
алыстағы шетелдерден импортталу үлесінің көбеюіне алып келеді;
Мал азығы сапасының төмен ... ... ... мал ... ... мүмкіндік бермейді.
2 Зерттеу материалдары мен әдістері
2.1 Зерттеу материалдары
Жұмыста зерттеу материалдары ретінде әртүрлі ... ... ... ... дақылдары және ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... мал ... ... ... ... ... бидай кебегі, мақта
қауызы, мақсары және құрама жем қолданылды.
Жұмыста ашытқылардың таза дақылдарын бөліп алу және морфологиялық, дақылдық
қасиеттерін зерттеуде, ... ... ... ... жинақтау
белсенділігін зерттеуде қолданылған қоректік орталар: ЕПА, Сабуро, сұйық
сабуро, глюкоза-аммоний, ... агар ... агар ... ... агар ... үшін ... ЕПС дайындап
алу керек. Оның дайындалу жолы төмендегідей. 1000 мл ЕПС + 20 гр агар-агар.
1 А 30 минут залалсыздандырады. ЕПС - бай ... ... ... оның
құрамында көмірсулар болмайды.
Сабуро ортасы. Құрамы (г): глюкоза – 40,0; пептон – 10,0; агар – ... суы – 1000 мл. 0,5 атм 20-30 ... ... ... ... ... ... ортаға 2-5 г/л мөлшерде ашытқы немесе ет
экстрактын қосады ... ... (Fluid ... Medium) - ... және ... ... қоректік орта. Құрамы г/л : ... ... ... Орта рН 5-7.
1000 мл дистилденген суға 30,0 г қосып араластырылады. 121°С 15 ... ... ... Түсі ... ... ... ал
дайын қоректік ортаның түсі ашық янтарь түсті немесе мөлдір болады.
Ашытқыларды шикізат бар ... ... үшін ... ... ... ... келесідей қосылыстарды қамтиды (1 л
құбыр суына г бойынша):
Глюкоза 20,00 MgSO4 ... 5,00 NaCl ... 0,85 CaCl2 ... 0,15 Агар ... ... ... мақсатында бұл ортаға ашытқы (0,2%) мен ет (0,3%)
экстракттарын және жүзім шырынын (3%) қосады.
Жұмыста ашытқыларды өсіру үшін 500 мл колбаға жеке-жеке ... ... ... жем, мақсары, мақта қауызы) 16,6 грамнан өлшеп ... ... ... ГА ... ... 0,5 атм. 20-30 мин залалсыздандырылды.
Залалсыздандырылған шикізаты бар ортаға ... ... ... ... егіп, бақылау нұсқаларымен бірге тербелмеге қойылды.
Картоп-глюкозды агар. Бұл орта ашытқы дақылдарының вегетативті көбеюін
анықтайды. 100 г жуылған, тазаланған және ұсақталған картопты 300 мл ... ... ... бойы ... ... Массаны мата арқылы фильтрлеп,
1210С-да 1 сағат бойы залалсыздандырады. Агарлы ортаны дайындау үшін осы
сұйықтың 230 мл-не 770 мл ... ... 20 г ... және 20 г агар ... 15 мин ... ... ... әдістері
2.2.1 Табиғи субстраттардан микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп ... ... ... ... және ... әдетте, таза дақылдармен жұмыс істеу барысында анықтайды. Табиғи
жағдайда микроорганизмдер тек аралас популяция түрінде кездеседі. Табиғи
өнімдердің жалпы ... ... үшін Кох ... ... ... тек ... ... санауға ғана емес, сонымен бірге таза дақыл
бөліп алуға да кеңінен қолданылады. Кох әдісі үш сатыдан тұрады: ... ... ... ... орталарға егу, өскен колонияларды
санау. Сұйылту жекеленген колонияларды алу үшін қолданылады. Сұйылтуды
дайындау үшін залалсызданған құбыр суын 9 мл-ден залалсызданған ... ... ... зерттелінетін объектінің 1мл (1г)-ін
бактериялық тұзақпен алып 9 мл суы бар ... ... 1-ші ... заласызданған пипеткамен араластырады. Осы пипеткамен 1 мл алынған
сұйылтуды 2-ші пробиркаға енгіземіз. Бұл 2-ші сұйылту деп атайды. Осылайша
қалған сұйылтуларды ... ... ... ... азайтып барып егу және терең егу әдістерін
қолданады. Жиі қолданатын әдіс беттік егу әдісі. Ол үшін қатты қоректік
ортасы бар Петри табақшасына 0,1 мл ... ... ... ... ... ... ... Бұл беттік егу әдісі деп
аталады. Ал сұйық қоректік орталарға егу тұзақ ұшымен алынған дақылды
арнайы қоректік ортаға араластыру болып ... ... ... ... ... ... ... төмендегі формуламен жүргізілді (1).
(1)
Мұндағы, М – 1мл-дегі микроорганизм клеткаларының саны; а – Петри
табақшасындағы микроорганизмдер колониясының орташа саны; 10– сұйылту
коэффиценті; ... ... ... ... саны; V– егуге алынған
суспензияның көлемі.
Микроорганизмдердің таза дақылын бөліп алу әдісі. Кеңінен тараған
әдістердің бірі – ... ... ... ... ... жеке ... алу. Ол үшін екі әдістің біреуін қолданады: реттік сүйылту және қатты
ортаның бетіне сиректетіп егу әдісі.
Реттік ... ... ... ... ... ... ... он
еселеп сұйылтады. Одан соң бірнеше сұйылтымнан 0,05мл-ден алып, оны Петри
табақшадағы тығыз қоректік ортаның бетіне егеді. ... ... ... табақшасын ұқыпты ашып, егу материалын залалсыздандырылған
ілмекшемен, көрші орналасқан колонияға тигізбей алып, пробиркадағы қоректік
ортаға егеді. Егер де ... ... ... таза ... ... рет ... егу әдісінде бір ілмек сынаманы алып, бірнеше Петри табақшасына
қатты қоректік орталардың бетіне сол ілмекпен сиректетіп немесе Дригаль
әдісі бойынша шыны ... ... ... ... ... ортаның бетіне
өсіп шыққан колониялардың қасиеттерін сипаттайды (пішіні, өлшемі, түсі,
оптикалық ерекшелігі, беті, көлденең көрінісі, колониялардың шеті,
консистенциясы). Колонияларды сипаттағанда Петри табақшасының қақпағын
ашпайды, ... ... егу ... ... Алынған
дақылдардың тазалығын, морфологиясын микроскоппен қарап бақылайды [83].
2.2.2 Ашытқы ... ... ... ... ... Дақылдардың морфолого-культуралдық қасиеттерін зерттеу әдістері.
Ашытқылардың морфологиялық қасиеттері макро- және ... деп ... ... Микроморфологиясын зерттеуде микроскоп көмегіне жүгінетін
болса, екіншісін көзбен көру арқылы бақылайды. Микроморфология жеке
вегетативті клетканы сипаттайтын ... ... ... ... Ал ... ... және сұйық орталардағы ашытқылардың өсуін
сипаттайтын дақылдық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... тәрізді, цилиндрлі,
үшбұрышты, апикулятты (лимон тәрізді), колба, жебе және ... ай ... ... Кей ... ... ... ... олардың туысын
анықтаудың белгісі болып табылады.
Микрорганизм клеткаларының өлшемін анықтау үшін оларды ... ... ...... және окулярлы бұрандалы микрометр көмегімен
өлшейді. Өлшеу үшін бекітілмеген, тірі ... ... жөн. ... және бояу ... ... ... өлшемі өзгеріске ұшырауы мүмкін.
Халықаралық бірліктер жүйесі бойынша (СИ) микробтардың өлшем бірлігі
ретінде ... (мкм) ... 1 мкм 10-6 ... тең.
Объектілі микрометр. Бұл 100 бөлшекке бөлінген 1 мм сызғышы бар зат шынысы
(әр бөлік 10-5 метрге немесе 100 мкм-ге тең). ... ... ... бір ... ... анықтау үшін қолданылады.
Окулярлы микрометр шкаласы бар дөңгелек табақтың формасындай болады.
Шкаланың ұзындығы 5 мм. Ол 50 ... ... ... ... ... (микробтардың) мөлшерлерінен анықтайды. Оны окулярдың
линзаларының ортасына бөліктерімен ... ... ... Ол үшін ... бұралып алынады. Объективті микрометрді зат үстелінің үстіне
орналастырады да, фокусты тауып, микрометрлердің шкалаларын бір-біріне
сайма-сай келтіреді.
Клетка ... ... ... ... ... 20-дан кем емес
клетканың ұзындығы мен енін өлшейді. Өлшеу үшін сұйық ортадағы клеткаларды
қолданған жөн.
Ашытқылар бөлшектену, бөліну немесе бөлшектеніп бөліну ... ... ... және жалған мицелий түзілуін картоп-глюкозды агар
қоректік ортасында шыныдағы дақыл әдісімен зерттейді.
Картоп-глюкозды агар ортасын ... ... ... оған ... стерильді заттық шыныны кіргізіп, бірден суырып алады. Агардың
жұқа қабатымен жабылған шыныларды ... ... ... ... ... ... жұқа ... жүргізеді. Стерильді жабынды
шыныларды, ортасында ауа қалмайтындай етіп, штрихтар бетіне, олардың бір
шеті ашық қалатындай етіп жабады. Табақша түбіне, агар ... ... ... су ... 6-8 күн 25ОС ... ... кейін
шыныларды, астыңғы бөлігін агардан тазалап алып, микроскоптайды. Мицелий
мен жалған мицелий түзуін анаэробты (жабынды шыны астында) және ... тыс ... ... ... [84].
2. Дақылдардың физиология-биохимиялық қасиеттерін анықтау әдістері.
Ашытқылардың физиология-биохимиялық қасиеттері келесі белгілері бойынша
анықталды: ашытқы ... ... ... ыдырату, органикалық
қышқыл түзу қабілеті, әртүрлі температурада өсуі.
Ашытқы дақылдарының қанттарды ыдырату ... ... үшін ... ... 0,5% ... экстракты қолданылады. 2% концентрация алу
үшін жекелеген қанттарды 1:10 қатынасында сұйылтылған ... ... 0,5% ... ... ... ... ерітіндісін
пробиркаларға құяды және 15 мин 112ОС температурада залалсыздандырады. Ары
қарай сусло-агарда өскен дақылдардан егу жүргізеді. Инкубация 24 тәулікке
дейін жалғасады. Қанттарды ... мен ... ... газ ... лайлануы, тұнба немесе қаспақ түзуін сипаттау және микроскоптау
арқылы бақылайды.
Желатинді ыдырату қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... үшін 10-20 г желатинді 90 мл ыстық
дистилденген суда ерітеді., пробиркаларға 4,5 мл ... ... және ... ... залалсыздандырады. 37ОС температураға дейін суытып,
асептикалық жағдайда әр пробиркаға 0,5 мл ... ... ... ... дақылды укол әдісімен егеді. Пробиркаларды 7-24 ... 250С ... ... ... ыдырауын ортаның өзгерісі
арқылы анықтайды. Егер желатин ыдырауы байқалса, ыдырау белсенділігі мен
пішінін (кратер, шалқан, қап, ... ... ... ... т.б.)
сипаттайты [85].
Әртүрлі температурада өсуін бақылау. Ашытқылардың әртүрлі температурада
өсуін бақылау үшін сабуро қоректік ортасы қолданылады. Қатты ортаға
ашытқыларды штрих әдісімен ... ... 20-25, 28-34, 37-39 және ... ... ... 2-4 тәулік бойы бақылайды.
Ашытқылардың органикалық қышқыл түзу қабілетін анықтау үшін «Борлы агар»
қоректік ортасы қолданылады.
Глюкоза, г 50 ... г ... ... г 5 Дистилденген су, л ... г ... 20 мин 112ОС ... ... ... ... штрихтар әдісімен егеді. Оң нәтиже болғанда штрих бойында түссіз
аймақтар пайда ... ... ... ... идентификациясы жүргізілді.
Ашытқылардың идентификациясы ITS ... ... ... нуклеотидтік реттілігін анықтаудың тікелей әдісімен жүзеге асырылды.
Ары қарай нуклеотидтердің халықаралық GeneBank деректер базасында сақталған
реттіліктермен ... ... ... ағаштарды құру үшін - Mega 3.1 бағдарламасы пайдаланылды
[80]. Нуклеотидті тізбектерін сәйкестендіру үшін ClustalW алгоритмі
қолданылды, ағаштарды құру жақын ... ... ... ... бойынша жүргізілді.
2.2.3 Ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын зерттеу әдістері
Горяев-Том санақ камерасында ... ... ... Бұл әдіс ... ... бір клеткалы балдырлар, саңырауқұлақ конидиялары,
кейбір салыстырмалы ірі бактериялар) санау үшін ... ... жиі ... – бұл ... ... ... ойық
сызықтармен бөлінген жуан заттық шыны болып табылады. Шынының орталық
бөлігінде тор орналастырылған.
Камераны толтыру және клеткаларды ... ... ... жасау кезінде оны
толтырудың белгілі бір ережелерін ескеру қажет. Камераның тор орналасқан
терең бөлігінің бетін, интерференция көріністері ... ... ... ... ... заттық шынымен жабады. Бұл шының камераға жақсы
бекітілгенін білдіреді және тек осы жағдайда ғана камера көлемі санақ
жүргізуге сай келеді. Камераны ... бар ... ... ... ... ... көмегімен толтырады.
Толтырылған камераны микроскоп тақтайшасына орналастырады. Клеткаларды
санауды 2-3 ... соң ... ... ... ... ... арқылы немесе 0,5% формалин ерітіндісі көмегімен өңдейді.
Клеткалар санын 8х (10х), сирек 40х улкейту арқылы ... ... ... ... ... 10 ... ... 20 кіші тор
шаршыларында санайды. Санауға шаршы ішінде орналасқан, сонымен ... ... мен оң ... тор бойында жатқан клеткалар кіреді. Санақ
жүргізу кезінде клеткалар саны ... ... ... ал кіші ... ... тиіс. Ал аталған мөлшерден көп болған жағдайды, суспензияны құбыр
суымен сұйылтады. ... ... қол ... үшін, жалпы саналған
микроорганизм клеткаларының саны 600-ден кем болмауы тиіс. 1 мл ... ... ... ... формуламен есептейді (2):
(2)
Мұндағы, М – 1 мл суспензиядағы клетка ... а – тор ... ... ... h – камера биіктігі, мм; S – тор шаршысы
ауданы, мм2; 103 – [см3]-ты [мм3]-қа ауыстыру коэффициенті; n – ... ... ... ... ... егу ... ... мөлшерін анықтау (Кох әдісі).
Әдіс әртүрлі табиғи субстраттардағы және зертханалық дақылдардағы тірі
клеткалар ... ... үшін ... қолданылады. Бұл әдіс негізінде Кох
қағидасы жатыр. Яғни, әрбір ... бір ... ... ... табылады. Бұл
зерттелетін суспензияның белгілі бір мөлшері егілген ... ... ... ... ... ... отырып, ондағы микроорганизм клеткаларының
бастапқы санын анықтауға мүмкіншілік береді. Микроорганизм санын анықтау
нәтижесін, ... ... ... ... түзу ... ... (КТБ)
[87].
Клетка мөлшерін анықтауда Кох әдісінің модификациясы болып табылатын
микропробиркалық әдісті қолдану тиімді әрі ыңғайлы. Бұл әдіспен
микроорганизм санын анықтау үш кезеңнен ... ... ... ... ... ... егу және өсіп ... колонияларды санау.
Бұл әдіспен микроорганизмдер санын анықтау үш кезеңнен тұрады: ... ... ... егу және ... ... ... ... санау.
Кохтың модификацияланған әдісі алынған нәтижелердің сапалығын жоғарлатады
және процестің жалпы еңбек сыймдылығын аз қамтиды. Дәстүрлі пробиркалар
орнына микропробиркалар (2 мл) пайдаланады, осы ... 1000 ... ... ... ... суы ... ... ерітінді (0,9%
NaCl ерітіндісі) құйылады, сұйылту жүргізу және Петри табақшаларына егу
кезінде ерітіндінің 100 мкл мөлшері лабораториялық дозатор көмегімен
алынады. Микропробиркаларға ... ... ... пен сұйылту
материалы «Вортекс» шейкерінде 30-40 сек аралығында 4000 айн/мин
аралыстырылады. Қатты ортаға енгізілген тамшыны ... ... ... ... ... төмен қаратып орналастырады.
Өсіп шыққан колонияларды санайды, (1) формула көмегімен 1 мл суспензиядағы
КТБ есептейді.
2.2.4 ... және ... ... негізіндегі биомассадағы белок мөлшерін
анықтау әдістері
Брэдфорд бойынша белок мөлшерін анықтау әдісі. Бұл белоктың бояғышпен
сандық байланысуына негізделген, еріген ... ... ... әрі ыңғайлы әдісі. Әдістің артықшылығы – анықтау жылдамдығы (10 мин)
және жоғары сезімталдық, ал кемшіліктері –әртүрлі ... ... ... ... мен анықтауға жіберілген белок
порциясының қайтымсыз денатурациясы.
Жұмыста биомассадағы белок мөлшерін анықтауда ең алдымен ашытқыларды
дақылдау үшін ... ... және ... (ГА) ... ... ... қоректік ортасын 0,5 атм. 20-30 мин. залалсыздандырады. 10
мл-ден пробиркаларға құйылып дайындалған ... ... ... ... 300С ... термостатқа қойылады. Бұл қоректік ортаны
тәуліктік ашытқы дақылдарын өсіру үшін қолданады.
ГА ... ... ... ... белсенділігін бақылау үшін сұйық
түрде дайындаймыз. Ол үшін ... көзі ... ... ... меласса
қосамыз. Меласса – қызылша қанты өндірісінің қалдығы болып табылады. Сыртқы
түрінен меласса қаралау түсті қою сұйықтық. Мелассаның орташа ... ... су 18-25; ... ... 75-82; ... қатар: сахароза 45-50;
инертті қант 0,5; раффиноза 2; ... ... 35-40 ... болады [88].
Қоректік ортаның құрамына агар-агар қосылмайды. Қоректік ортаның
құрамына ( 1 л ... орта ... ... ... |5.0 ... |0.5 ... |0.85 ... |0.1 ... |0.15 ... |0.1 ... |40 (мл) ... ... ... ... ... үшін 500 мл ... ... ... мақсары, құрама жем шикізаттары бөлек-бөлек 16,6 г мөлшерде салынып,
200 мл ГА қоректік ортасы құйылады. Бұл қоректік орта ашытқылардың ... ... ... қолданылады.
Қоректік ортаны 0,5 атм. 20-30 мин. залалсыздандырады.
Сұйық Сабуро ... ... ... ... ашытқы дақылын шикізаты
бар ГА ортаға құйып, тербелмеге қойылады.
Анықтауды спектрофотометр немесе ФЭК (толқын ұзындығы жұту максимумы ... ... ... асырады. Жұмыс жүргізу үшін қажет құрал жабдықтар:
кюветалар, пипеткалар, пробиркалар мен пробиркаға арналған штатив. Стандарт
ретінде, дәл нәтижені ... бұқа ... ... (1 ... ... ... ... бастапқы ерітінді. Стандартты бастапқы ерітінді құрамында 350 ... (Serva Blue G ... ... Blue, Sigma), 100 мл ... ... 200 мл ... ортофосфор қышқылы болады. Берілген ерітінді бөлме
температурасында тұрақты.
Қолданбалы ерітінді. Бұл 30 мл стандартты ерітіндіден, 15 мл 95%-тік
этанолдан, 30 мл 85%-тік ... ... және 425 мл ... ... ... ... ... қағазынан өткізеді. Дайын болған
ерітіндіні қараңғы бөтелкеде, қайталап сүзе отырып, бірнеше апта бойы
сақтайды.
Анықтау үшін белок сынамасына (максимум 100 мкл) 100 мкл-ге ... ... 1 мл ... ... ... Араластырады және 2 мин
инкубациядан кейін ерітіндінің толқын ұзындығы 595 нм (А595) мөлшерінде
оптикалық ... ... ... ... бояу қосқаннан кейін 1
сағат соң өзгеруі мүмкін.
Стандартты қисықты, ... ... 2-ден 20 ... мкл ... ... ... бұқа сарысу) альбумині ерітінділері бойынша құрады. Бұл
кездегі оптикалық тығыздық мәні 0,1-0,7 ... ... ... тиіс ... ... ... ... азотты анықтаудың титриметриялық әдісі (негізгі әдіс)
[89]. Әдіс қағидасы азық үлгісін қайнап жатқан концентрленген күкірт
қышқылымен аммоний тұздарын түзе отырып ыдырату, ... ... оны ... қышқылы ерітіндісіне айдау, натрий гидроксиді
ерітіндісімен титрлеу жолымен күкірт қышқылының артық ... ... және ... ... азот ... ... ... орындалу тәртібі. Термотұрақты екі мойынды сыйымдылығы 500 см3
дөңгелек табанды колбаға 1 г аммоний ... 150 см3 ... ... да, қайнау кезінде тебіліс болдырмау үшін ... ... ... 250 см3 ... ... пипеткамен 50 см3 0,5 н. күкірт
қышқылын алып, екі тамшы ... ... ... ... соң ... ... ... ерітіндіге батып тұратындай жалғайды.
Талданытын тұзы бар реакционды колбаны аулағыш арқылы тоңазытқышқа жалғап,
тоңазытқыш ... ... су ... ... ... ... ... шамамен 50 см3 0,5н натрий
гидроксидін құяды, осы кезде натрий гидроксидінің бірнеше көлемін воронкада
шүмек үстінде ... ... ... ерітіндіні электрплиткада
қайнағанша қыздырады. Қайнатуды қабылдағышта 150 см3 конденсат айдалғанша
жалғастыра береді.
Аммиакты айдау аяқталған соң қышқылдың артық мөлшерін 0,5н сілті
ерітіндісімен ... ... ... ... ... ... ... ауысқанша титрлейді.
Үлгідегі азоттың массалық үлесін (%) келесі формуламен есептейді (4):
(4)
Мұндағы, V1 – зерттелетін ... ... ... ... ... ... см3; V0 – ... титрлеуіне кеткен күкірт қышқылы
ерітіндісінің көлемі, см3; К – 0,05 ммоль/дм3 күкірт қышқылы ерітіндісі
титрін ... егер ол ... ... жағдайда; 0,0014 –
күкірт қышқылы ерітіндісінің 1 см3 көлеміне сәйкес азот ... г; М ... ... г; 100 – ... ... коэффициенті.
3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
3.1 Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы дақылдарын бөліп алу және
іріктеу
Ашытқылар - бiр ... ... және ... ... он ... iрi саңырауқұлақ микроорганизмдер. Табиғатта кең
таралған.
Ашытқыларды бөліп алу үшін ... ... ... ... ... алма және ... ағашының гүлдері және жапырақтары,
бидай дәндері, сүт өнімдері.
Ашытқыларды әртүрлі табиғи ... ... алу ... әдіс ... ... ... барысында әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқылардың 10 штамы: үй
ірімшігінен - 7 ... (TD1, TD2, TD3, TD4, TD5,TD6, TD7), ... - ... (А1, А2), ... - 1 ... (И1) ... алынды және оларға шартты
түрде атау ... ... ... 1 - ... ... ... бөлініп алынған ашытқылар
мөлшері
1- суретте көрініп тұрғандай үй ... ... көп ... ... ... Алма ... гүлінің бетінде ашытқылар
5,9х105 КТБ/г мөлшерінде, алмұрт ... ... ... 4,6х104 ... ... ... кейінгі зерттеулерінде жоғарыда аталған
әртүрлі табиғи субстраттардан бөлініп алынған 10 ... ... ... ... ашытқы дақылдарының морфолого-культуралдық,
физиолого-биохимиялық қасиеттері және идентификациясы
Ашытқы саңырауқұлақтар өнеркәсiпте кең қолданылады. Олар ... ... газы мен ... ... ... бұл ... ... және спирт өндiруде, түрлi шараптарды, сыраларды, ... ... ... [11].
Зерттеу жұмысында іріктелініп ... ... ... ... ... және алынған нәтижелер негізінде барлық
ашытқы штамдары туысқа дейін идентификацияланды. ... ... ... клеткалары ірі, дөңгелек, сопақша, лимон тәрізді,
клеткалар агрегациясы жалғыз және жұпты, ... ... ... ... 1 – ... морфолого-культуралдық белгілері
|Дақыл |Колония сипаттамасы |Клеткалар ... ... |
| | ... және | |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... |Мицелийсіз |
| ... ашық ... мкм ... |
| |жылтыр | | ... ... ... ... ... ... және |
| ... ашық сары,|5,35 мкм ... |
| ... | ... ... ... ... шеті|Сопақша, |Баллистоспора, |
| ... ашық ... |3,4-4,1 мкм ... |
| ... | | ... ... формалы, шеті |Сопақша, |Мицелийлі ... ... ашық сары |2,4-4,3 мкм | ... ... ... шеті ... |Терминальды, |
| ... ашық ... мкм ... |
| ... | ... |
| | | | ... 3 ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... беті |Сопақша, |Терминальды |
| ... шеті |3,2-5,2 мкм ... |
| ... ашық ... | |
| ... | | ... ... формалы, шеті|Шар тәрізді, |Мицелийсіз |
| ... ашық ... мкм ... |
| ... | | ... ... ... шеті ... ... |
| ... ашық ... |2,6-5 мкм ... |
| ... | | ... ... пішінді, шеті |Сопақша, ... |
| ... ашық ... мкм ... |
| ... | ... ... ... ... шеті ... ... |
| ... сары, |3,7-6,3 мкм |асимметриялы, |
| ... | ... ... ... көрсетіліп тұрғандай ашытқы штамдары қатты ортаның бетінде
дөңгелек, сопақша формалы колониялар, ... ... ... пішінді, ашық-
сары және сары ... ... ... ... А1, А2, ТД4
штамдары шар ... ... ... ... ... 2). Клетка
өлшемдері 2,3-5,8 мкм аралығында. Вегетативті көбеюі бойынша мицелийлі және
мицелийсіз ... ... ... ... ... TД1 ... ... 2 – ... ... ... морфологиясы
Сонымен бірге ашытқылардың әртүрлі температураларда (200С, 250С, ... 450С) өсуі және ... ... ... ... 2). ... көрініп тұрғандай ашытқылардың барлық штамдары 200С және ... ... ... ... ал 370С және 450С ... A1, A2 және
И1 штамдары өспейді, ал ТД1, ТД3, ТД4 және ТД7 ... 450С ... ... ... ... ... ... дақылдау үшін 20°С және 25°С
қолайлы температура болып саналады.
Кесте 2 – Ашытқы ... ... ... |Температура, Т 0С ... ... |
| | | ... | | |
| ... ... көмірсутектерді ашытуының зерттеу нәтижесінде А1
және A2 штамдары ... ... өте ... ... көрсетті. ТД1 және
ТД2 штамдары ксилозаны ашытпайды, ТД6 штамы ... мен ... ... ... ... ТД4 штамы лактозаны ... ... ... И1 ... мальтоза мен лактозаны ашытпайды.
Барлық штамдардың морфолого-культуралдық, физиология-биохимиялық
қасиеттерін зерттей келе А2, ТД2, ТД3, ТД4, ТД5 ... ... И1, ТД1, ТД6 және ТД7 ... ... көрсетті және ары қарайғы
зерттеулерге іріктелініп алынды.
ПТР-анализі бойынша ... ... ... штамдарының
идентификациясы жүргізілді (кесте 3). Филогенетикалық ағаштарды құру үшін -
Mega 3.1 бағдарламасы пайдаланылды. ... ... ... ClustalW ... ... ... құру ... көршілестерінің
қосылуы әдісі (Neiighbor-JoiningNJ) бойынша жүргізілді.
Халықаралық деректер ... ... ... Database Project ... қателердің болуы келтірілген әдебиеттердегі
мәліметтерді ескере отырып, филогенетикалық ағаштардың құрылуы ... 3 – ITS ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... аты |ITS аймағы фрагментінің |нуклеотидті ... |
| ... ... |
| | ... BLAST |
| | ... |
| | ... |Штамның аты |% |
| | ... | ... | ... | ... | ... | | |
| | |number) | | ... ... ... |99 |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | | |
| | ... ... |98 |
| | | ... | |
|И1 ... ... |100 |
| ... |albidus | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | | |
| | ... ... |99 |
| | | ... | |
| | ... |Cryptococcus |99 |
| | | ... | ... ... |Pichia fermentans|99 |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| |GC | | | |
| | | |Pichia |90 |
| | ... ... | |
| | | | | ... ... |Candida |99 |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | | |
| | ... |Candida ... |98 |
| | ... |Pichia |94 |
| | | ... | ... ... ... |100 |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | | |
| | ... |Kluyveromyces |99 |
| | | |lactis | |
| | ... ... |97 |
| | | ... | ... ... ... Database Project (RDP-
II) (http://rdp.cme.msu.edu/html/) халықаралық деректер базасында қателер
болатынын дәлелдейтін ... ... ... отырып, қосымша
филогенетикалық ағаштардың құрылуы да жүргізілді.
Сурет 3 – Yarrowia spp және Debaryomyces spp ITS аймағы ген фрагментінің
талдауы негізінде құрылған филогенетикалық ... ... ... отырғанымыздай, А1 штамы нуклеотидтік қатары Yarrowia
lipolytica түріне аса жақын орналасқан. Осылайша, А1 штамы ITS аймағы
нуклеотидтік қатарының талдауына ... ... Yarrowia ... ... ... 3).
Сурет 4 – Cryptococcus spp ITS аймағы ген фрагментінің талдауы ... ... ... ... ... қатары Cryptococcus uzbekistanensis түріне аса
жақын орналасқан (сурет 4). Сол себепті, И1 штамы ITS аймағы нуклеотидтік
қатарының талдауына сүйене отырып ... ... түрі ... 5 – Pichia spp және Candida spp ITS ... ген ... ... ... филогенетикалық ағаш
Бұл суреттен ТД1 штамының нуклеотидтік қатары Pichia fermentans түріне, ТД6
штамының нуклеотидтік қатары Candida inconspicua түрі нуклеотидтік ... ... ... Сол ... ТД1 және ТД6 ... ITS ... қатарының талдауына сүйене отырып, олар сәйкесінше Pichia
fermentans және Candida inconspicua түрлеріне идентификацияланды (сурет 5).
Сурет 6 – ... spp ITS ... ген ... ... ... ... ... суреттен ТД7 штамының нуклеотидтік қатары Kluyveromyces marxianus
түріне аса жақын орналасқан. Сол себепті, И1 штамы ITS аймағы нуклеотидтік
қатарының ... ... ... ... ... ... (сурет 6). Геннің ITS аймағы бойынша 5 штамның
идентификациясы нәтижесі кестеде ... ... ... 4 - ITS ... ... 5 ... ... нәтижесі
|Аталуы |Идентификация ... ... ... ... ... ... ... ... |Pichia ... ... |Candida ... ... ... ... ... ... морфолого-культуралдық, физиология-биохимиялық
қасиеттері дәстүрлі әдістер және ПТР-анализі бойынша зерттелді және ... ... ... ашытқы штамдары мынадай түрлерге жатқызылды:
A1 штамы - Yarrowia lipolytica,
И1 штамы - Cryptococcus uzbekistanensis,
ТД1 штамы - Pichia ... ... - Candida ... ... - ... marxianus.
3. Өсімдік шикізаттарында ашытқы дақылдарының өсу белсенділігі және
биомасса жинау қарқындылығы
Қазіргі ... ... пен ... ... ... көп ... ... азықтық белоктың дәстүрлі өндірісі тиімді ... ... Сол ... ... ... ... үшін ... көмірсу көзі болып табылатын, жаңарып ... ... ... ... ... ... аминқышқылдарына
(лизин, треонин, триптофан, метионин, изолейцин, фенилаланин, тирозин) бай.
Микробтық белок алу жолы - индустриалды, климатқа және ... ... ... ... биотехнологияда қолданылатын бактериялар мен
ашытқылар жоғары өнімділікпен ерекшеленеді. Ашытқыларды дақылдауда субстрат
ретінде өсімдік шикізаттарын өңдеу қалдықтары ... ... ... және ... ... ... ... картоп сығындысы,
сүт сарысуы) пайдаланылады.
Осыған орай, миробтық белок алу үшін іріктелініп, идентификация жасалынған
5 дақылдың биомасса жинау қарқындылығы зерттелді. Дақылдарды өсіруде ... ... ... қолданылды. Суретте ашытқы штамдарының биомасса
жинау белсенділігі нәтижелері берілген (сурет 7) .
Сурет 7 – Cұйық Сабуро ортасында ашытқы ... өсу ... ... нәтижелерге орай ашытқылардың барлық штамдары сұйық
қоректік ортада өсу қарқындылығын көрсетті. Салыстырмалы белсенділікті
Yarrowia lipolytica A1 штамы көрсеткен. Бұл штамм өсуінің ... ... ... саны 8,0х107 мк/мл-ге дейін жеткен, сонымен
қатар жақсы нәтижені Candida inconspicua ТД6, Pichia fermentans TД1
штамдарын өсірудің 3 және 4 тәулігінде ... ... ... микроб
клеткасының саны 6,5х107 – 7,1х107 мк/мл мөлшеріне дейін артқан.
Дақылдаудың 5-тәулігінде барлық дақылдардың микроб клеткасының өсуінің
төмендеуі ... Бұл ... ... ... ... ... ... жинақталуымен және клетка биомассасы
тығыздығының артуымен түсіндіріледі.
Ары қарайғы зерттеуде биологиялық құндылығы төмен табиғи ... ... өсуі ... ... ... – бұл ... тұратын, тағамдық құндылығы аса жоғары емес целлюлоза
құрамды ... ... ... мен ... ... ... өте көп мөлшерде кездесуі, ал протеин мен майдың аз көлемде,
минералды заттарға ... және ... ... ... болып
табылады. Мәселен, сабанды таза күйінде ірі қара нашар қабылдайды және оның
қоректік ... ... ... ... ... ... ... мөлшері жоғары болған сайын, соғұрлым азықтық құндылығы төмен
болып саналады. Сондықтан, мұндай шикізаттарды азықтық ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесі, оларды
болашағы зор целлюлозақұрамды шикізат ретінде қарастыруға ... [8]. ... ... ... ... ... ... бірқатар мақсатты құнды өнімдерді алуға мүмкіншілік
береді.
Жұмыс барысында құндылығы төмен өсімдіктекті шикізаттарды ашытқылармен
байыту мақсатында, мынандай субстрат ... ... ... бидай сабаны,
бидай кебегі, құрама жем, мақта қауызы және мақсары. ... ... ... ... ... ... ... компоненттері
болды.
Зерттеу жұмысында субстраттарды тереңдік ферментация үшін ... ... ... ... ... ... ... асырылды:
шикізатты іріктеп алу, 6-8% ылғалдылыққа ... ... және ... ... 1-2 мм ... етіп ... Ашытқыларды өсіруде
синтетикалық глюкоза-аммонилі ортасы қолданылды. Жұмыс барысында аталған
қоректік ортаның құрамындағы ... ... ... Меласса –
қант өндірісінің қалдығы болып табылатын көмірсуға бай табиғи өнім. ... ГА ... және ... 3:30:1 ... ... 25 мин ... ... Инокуляция сұйық ортада өсірілгін тәуліктік
дақылдармен жүзеге асырылды. Ферментация 29±10С ... рН6 ... 180-200 ... ... 7-9 тәулік аралығында жүзеге асырылды.
Ферментация жүргізу биомасса жинау қарқындылығының ... ... ... ... дақылдардың биомасса жинау қарқындылығы Горяев-
Том камерасында, сонымен қатар ... ... ... егу Кох ... Yarrowia ... ... uzbekistanensis-И1, Pichia
fermentans-ТД1, Candida inconspicua-ТД6, Kluyveromyces marxianus-ТД7 ... 24, 48, 96, 120, 144, 168, 192, 216 және 360 ... ... ... өсу ... ... нұсқаларымен
салыстыра отырып, Кох әдісі бойынша анықталды. Бақылау нұсқаларында ашытқы
штамдарын ГА ... ... ... шикізаты жоқ ортада өскен ашытқы
штамдарының өсу қарқындылығы төмендегі суретте көрсетілген (сурет 8).
Сурет 8 – Ашытқы ... ... жоқ ГА ... өсу белсенділігі
Зерттеліп отырған шикізаты бар ортада өскен ашытқылар Кох әдісі бойынша
4-10 реттік сұйылтымға дейін сұйылтылып, тығыз ... ... ... ... ... ... ... колонияларының орташа санын тауып,
формула бойынша есептеу арқылы ... ... өсу ... ... барысында Yarrowia lipolytica A1ашытқы штамының
шикізаты бар ортада өсу ... ... ... ... 9 – Yarrowia ... ... штамының әртүрлі субстраттарда Кох
әдісі бойынша өсу белсенділігі
Суретте көрсетілгендей Yarrowia lipolytica A1ашытқы штамы шикізаты бар
ортада бақылау нұсқасымен салыстырғанда ... ... ... ... ... басқа шикізаттарға қарағанда жоғары нәтиже көрсетті. ... ... ... түзу бірлігі 1,71010 КТБ/мл жетті.
Сонымен қатар ... жем ... да ... ... жоғары өсу
қарқындылығын көрсетті. Құрама жем шикізаты бар ортада 192 ... ... түзу ... 1,31010 КТБ/мл жетті. Мақсары, мақта
қауызы және кебек шикізаттарында ашытқылардың өсу белсенділігі сабан және
құрама жем ... ... ... дәрежеде өсті. 360 сағатта
ашытқылардың өсу қарқындылығы субстрат ... ... ... ... ... ... және құрама жем шикізатында өскен ашытқы
дақылдарының бұндай белсенділігі маңызды малшаруашылығы ... ... ... ... ... және ... жем ... құрамында
клетчатка мөлшері көп болғандықтан мал организмінде тез ... ... ... ... ... И1 ... ... әртүрлі
шикізаттарда өсу белсенділіктері зерттелді. Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... 10 – ... ... ... штамының Кох әдісі
бойынша әртүрлі субстраттарда өсу белсенділігі
Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы штамы ... және ... ... өсу қарқындылығын көрсетті. 192 сағатта ашытқылардың
колония түзу бірлігі 3,5109 КТБ/мл жетті. Мақсары және мақта ... ... өсу ... орташа деңгейді құрады. Құрама
жем шикізатында тірі клеткалар саны басқа шикізаттарға қарағанда ... 192 ... ... ... түзу ... 1,310-9 КТБ/мл
болды. Бақылау нұсқасымен салыстырғанда ашытқылар ... ... ... 360 ... ... өсу ... ... қорек заттардың азаюына байланысты ... ... ... ... ... ... ... қабілетті,
сонымен қатар биомассаның жоғары шығымын бере алады.
Жасалған зерттеу жұмысының барысында Pichia ... ... ... ... ... өсу қарқындылықтары анықталды.
Алынған нәтижелер төмендегі суретте көрсетілген (сурет 11).
Сурет 11 – Pichia fermentans ... ... ... субстраттарда Кох
әдісі бойынша өсу белсенділігі
Жоғарыда көрсетілген сурет бойынша Pichia ... ТД1 ... ... жем ... ... ... өсудің жоғары белсенділігін
көрсетті. 192 сағатта ашытқылардың ... түзу ... 1,9109 ... ... ... ... шикізатында тірі клеткалардың саны 192 сағатта
мақта қауызы шикізатынан жоғары ... ... ... түзу ... ... ... ... та мақта қауызы шикізатында ашытқы
клеткаларының саны 96-168 ... ... ... ... ... санынан жоғары болып, 192 сағатта ... ... ... 1,7109 КТБ/мл құрады. Сабан және ... ... өсу ... төмен дәрежеде болды. 360 ... өсу ... ... құрамындағы қорек заттардың азаюына
байланысты төмендеді. Алынған нәтижелерді сараптай келе Pichia ... ... ... жем, кебек және мақта қауызы шикізаттарында өсудің
жоғары ... ... ... себебі ашытқы клеткаларының
ерекшелігіне, сонымен қатар ... ... ... өсе ... ... ... ... сатысында Candida inconspicua ТД6 ... мал ... ... өсу ... анықталды. Алынған
нәтижелелер келесідей суретте көрсетілген ... ... 12 – Candida ... ... ... ... ... әдісі бойынша өсу белсенділігі
Candida inconspicua ашытқы штамының ... ... Кох ... өсу ... ... жем және мақта қауызы шикізаттарында жоғары
нәтиже көрсетті. Бірақ та мақта қауызы шикізатында өскен ... ... ... 3,321010 КТБ/мл, ал құрама жем ... 216 ... ... түзу ... 2,31010 ... ... Ал ... және мақсары шикізаттарында колонялар саны азайып, құрама жем және
мақта қауызы шикізаттарына қарағанда ашытқылардың өсу белсенділігі ... ... 360 ... ... өсу қарқындылығы орта құрамындағы
қоректік заттардың азаюына байланысты төмендеді. Бұл штамм ... ... ... ... ... ... ... базаны
молайтуда кеңінен пайдаланылады.
Зерттеу жұмысының барысында Kluyveromyces marxianus ТД7 ашытқы
штамының әртүрлі ... өсу ... Кох ... ... ... нәтижелер төмендегі суретте келтірілген (сурет 13).
Сурет 13 – ... ... ... ... әртүрлі
субстраттарда Кох әдісі бойынша өсу белсенділігі
Жоғарыдағы суретте көрсетілгендей Kluyveromyces marxianus ... ... ... Кох ... бойынша өсу қарқындылығы мақсары
шикізатында басқа шикізаттармен салыстырғанда өсудің ... ... 192 ... ... ... түзу бірлігі 1,6109 КТБ/мл
жетті. Сонымен қатар құрама жем және ... ... ... өсу ... 120 ... бастап жоғарылады, бірақ
мақсары шикізатынан ... ... ... ... ... және ... басқа шикізаттарға қарағанда ашытқы колонияларының саны
азайып, өсу қарқындылығы төмендеу нәтиже көрсетті. 360 ... ... ... орта ... қорек заттардың азаюына байланысты
төмендеді. Kluyveromyces marxianus ... ... ... ... ... бар ... ... ақуызын алуда кеңінен қоданылады.
Ашытқылардың әртүрлі субстраттарда өсу белсенділіктері Кох ... 15 ... ... ... Әдіс ... әртүрлі сынамадан
алынған 0,1 мл суспензияны тығыз ... ... ... ... 24 сағатқа 38°С қойылды.
Бірқатар зерттеулерге сүйене отырып ашытқы ... ... Кох ... ... бақылау нұсқаларымен салыстырғанда жоғары
екендігі анықталды. Ашытқылар барлық субстраттарда өсуге қабілеті ... ... ... ... ... ... бере алады. Бұндай
нәтиже бойынша ауылшаруашылығындағы өзекті мәселелердің ... ... ... зерттеу жұмысында Yarrowia lipolytica А1, Cryptococcus
uzbekistanensis И1, Pichia fermentans ТД1, Candida ... ... ... ТД7 ашытқы штамдарының 24, 48, 96, 120, 144, ... 216 және 360 ... ... ... ... өсу
қарқындылықтарын бақылау нұсқаларымен салыстыра отырып, Том Горяевтің санақ
камерасы ... ... ... ... ... ... ... суретте көрсетілген (сурет 14).
| ... 14 - ... ... ... жоқ ГА ... өсу белсенділігі |
Жұмыс барысында, Yarrowia lipolytica A1 ашытқы ... ... өсу ... ... Өсу белсенділігі төмендегі
суретте келтірілген (сурет 15).
Сурет 15 – Yarrowia ... A1 ... ... ... ... ... Том ... санақ камерасындағы нәтижелері
Yarrowia lipolytica A1 ашытқы штамының әртүрлі субстратта ... ... ... камерасындағы нәтижелері бойынша кебек
шикізатында 24 сағатта мақта қауызы және сабан ... ... ... және ... жем ... жоғары болғаны анықталды. Бірақ 48
сағаттан бастап ашытқылар саны ... ... ... 216 ... 5,1107 ... Мақта қауызы шикізатында
ашытқылардың өсу белсенділігі 96 сағатқа дейін ... ... ... 120сағаттан бастап төмендеді. Бірақ құрама жем, сабан, мақсары
шикізаттарымен ... ... ... 216 сағатта ашытқы
клеткаларының саны 2,4107 ... ... ... ... өсу қарқындылығы 144 сағатқа дейін барлық шикізаттармен
салыстырғанда ең ... ... ... 168 сағаттан бастап құрама жем
шикізатынан жоғарылады. 216 сағатқа жеткенде ашытқылардың саны 4,8107
тең болды. Сабан шикізатында ... өсу ... 24 ... ... жоғары болып, 48 сағаттан бастап 192 сағатқа дейін құрама жем
мен мақсары шикізаттарынан жоғары, ал ... және ... ... ... ... 216 ... ашытқы клеткаларының саны
4,7107 жетті. Құрама жем ... ... өсу ... ... ... ... шикізатымен бірдей болып, 120 ... ... ... 168 ... ... саны барлық шикізаттардан төмендеп,
216 сағатта 4,5107 ... ... 360 ... ... ... ... байланысты ашытқы клеткаларының
саны төмендеді. Нәтижелерге қарай Yarrowia lipolytica ашытқы штамының ... ... ... ... ал құрама жем шикізатында ... Бұл ... ... барлық субстраттарда өсуге қабілеті бар және
биомассаның жоғарғы ... бере ... ... Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы штамының
әртүрлі мал азықтық шикізаттарда өсу ... ... ... ... ... ... (сурет 16).
Сурет 16 – Cryptococcus uzbekistanensis ашытқы штамының әртүрлі
субстратта өсу қарқындылығының Том Горяев санақ камерасындағы нәтижелері
Жоғарыдағы суретте көрсетілгендей Cryptococcus ... ... ... ... 24-96 ... ... ... клеткаларының
өсу қарқындылығы кебек шикізатынан төмен, бірақ құрама жем, мақта қауызы
және сабан шикізаттарынан жоғары болды. 120 ... ... ... саны
басқа шикізаттармен салыстырған жоғары көрсеткіш көрсетті. 216 ... өсу ... 3,2107 ... ... ... саны 24-144 ... ... мақсары, кебек және құрама жем
шикізаттарынан төмен, бірақ ... ... ... ... болды. 168
сағаттан бастап ашытқылардың өсу қарқындылығы жоғарылап, 216 сағатта
3,20107 ... ... ... ... өсу ... ... аралықтарында жоғарылап, 144 сағатта мақсары шикізатынан
төмендеді. Бірақ ... ... ... ... ... 216 сағатта ашытқылар саны 3,1107 ... ... ... ... өсу ... 24-144 ... ... және мақсары шикізаттарымен салыстырғанда төменірек, бірақ сабан және
мақта ... ... ... ... 216 ... ... ... жетті. Мақта қауызы шикізатында ашытқылардың өсу қарқындылығы
барлық сағаттарда ... ... ие ... 216 ... ... саны 2,9107 жетті. 360 сағатта ... ... ... саны орта ... ... ... жетіспеуіне
байланысты төмендеді. Нәтижелерді сараптай келе ашытқы клеткаларының өсу
қарқындылығы мақсары шикізатында жоғары, ал мақта қауызы ... ... ... ... ... ... ... барлық
субстраттарда өсуге қабілеті бар екендігі анықталды.
Жұмыстың келесі сатысында Pichia fermentans ТД1 ашытқы штамының сабан
және ... ... ... ... белсенділігін көрсеткендігі
анықталды (сурет 17).
Сурет 17 – Pichia ... ... ... әртүрлі субстратта өсу
қарқындылығының Том Горяев санақ камерасындағы нәтижелері
Сурет 17-де көрсетілгендей Pichia ... ... ... ... 24 ... ... шикізаттарға қарағанда өсу қарқындылығы жоғары
болды. Бірақ та 48, 96 сағаттарда өсу қарқындылығы төмендеп, 120 ... және ... жем ... ... ... 216 сағатта ашытқы
клеткаларының өсу ... 4,9107 ... ... шикізатында 24, 48,
96 сағаттарда басқа шикізаттармен ... ... ... ... ... ... Ал 144, 168 ... кебек, мақсары, құрама жем
шикізаттарына қарағанда жоғары белсенділік көрсетті. 216 ... ... ... ... өсу қарқындылығы 4,9107 дейін жетті.
Мақта қауызы шикізатында 24 сағатта орташа өсу қарқындылығын көрсетті. 96-
168 ... ... ... ... ... ... клеткалар
саны жоғары деңгейде болды. 216 сағатта ашытқы ... ... ... ... ... 4,710-7 ... Кебек шикізатында
24, 48 сағаттарда ашытқы клеткаларының өсу қарқындылығы өте ... ... та 96, 120 ... ... ... жем, мақсары шикізаттарына
қарағанда жоғары деңгейде, ал 192 ... ... ... 216 ... ... өсу ... ... шикізатында 4,72107 жетті.
Құрама жем шикізатында 24 сағатта басқа шикізаттарға ... ... ... ... 120 сағаттан бастап ашытқылардың өсу
қарқындылығы төмендеп, 216 сағатта 4,410-7 жетті. 360 ... ... ... ... саны орта құрамындағы қоректік заттардың
жетіспеуіне байланысты төмендеді. Нәтижелерді сараптай келе ... ... ... өсудің жоғары белсенділігін көрсетті. Мақта ... ... жем ... ... ... ... деңгейде болды.
Pichia fermentans ашытқы штамы барлық субстраттарда өсуге қабілеті бар.
Зерттеу ... ... Candida ... ТД6 ... ... және сабан шикізаттарында өсудің жоғары белсенділігін көрсеткендігі
анықталды. Ашытқы клеткаларының өсу белсенділігі ... ... ... 18 ... 18 – Candida ... ашытқы штамының әртүрлі субстратта өсу
қарқындылығының Горяев-Том санақ камерасындағы нәтижелері
Candida inconspicua ашытқы ... ... ... барлық уақытта
басқа шикізаттарға қарағанда өсу ... ... ... 216 ... өсу ... ... ... шикізатында 24
сағатта орташа өсу белсенділігін ... ... 48-168 ... өсу ... ... 192 ... мақсары шикізатынан
төмен, ал басқа шикізаттардан жоғары болды. 216 ... ... өсу ... ... ... ... ... сабан, мақта қауызы, құрама жем шикізаттарымен салыстырғанда жоғары
өсу қарқындылығын көрсетті. 48-192 сағаттар аралығынды ... ... ... төмендеп, 216 сағатта 5,2107жетті. Мақта қауызы
шикізатында 24 сағатта басқа шикізаттарға ... ... ... 48-168
сағаттар аралығында сабан, құрама жем, кебек шикізаттарымен салыстырғанда
ашытқы клеткаларының өсу қарқындылығы жоғары болды. 216 ... ... өсу ... ... ... жем ... ... басқа шикізаттарға қарағанда ашытқылардың өсу
қарқандалағы өте ... ... 216 ... ... клеткаларының саны
4,710-7 жетті. 360 сағатта қоректік орта ... ... ... ... ... ... ... клеткаларының өсу
қарқындылығы төмендеді. Алынған нәтижелерге қарай Candida ... ... ... ... ... қабілеттілігі жоғары екендігі
анықталды. Бұл ашытқы штамы барлық ... ... ... бар ... ... ... бере алады.
Зерттеу жұмысында Kluyveromyces marxianus ашытқы штамының әртүрлі
субстраттарда ... ... ... Мал ... субстраттарда өсу
белсенділігі төмендегі суретте келтірілген (Сурет 19).
Сурет 27. Kluyveromyces marxianus ашытқы штамының әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... ТД7 ашытқы штамы мақта қауызы шикізатында
ашытқы клеткаларының өсу қарқындылығы сабан, ... және ... ... ... ... ... ... төмен болды. Алайда 216 сағатта
ашытқылар саны 5,7107 жетті. Мақсары шикізатында ... ... ... ... және 216 ... ... ... ашытқылардың өсу белсенділігі 48-168 сағат аралықтарында мақта
қауызы ... ... ... кебек және құрама жем шикізаттарынан
жоғары болды. 192 сағатта ашытқылар саны ... 216 ... ... ... жем ... ашытқы клеткаларының саны кебек шикізатына
қарағанда жоғары, бірақ ... ... ... 216 ... Кебек шикізатында ашытқылардың өсу қарқындылығы басқа
шикізаттармен ... өте ... ... ... 216 ... ... саны 4,5107 болды. 360 сағатта ашытқылардың ... ... ... ... ... азаюына байланысты
төмендеді. Алынған нәтижелер бойынша ашытқы клеткалары мақсары ... ... ... ... ал ... ... төмен деңгейде
өсті.
В.Н. Дедковтың жасаған зерттеу жұмыстарына сүйене ... ... ... ... өсу қарқындылықтары анықталды. Кох әдісі
бойынша да, Том - ... ... ... ... да ... ... ... нұсқаларымен салыстырғанда жоғары нәтиже көрсетті.
Жұмыс барысында ... ... ... ... ... мал ... ... қабілеті бар, сонымен қатар биомассаның жоғары шығымын
бере алады. Қазіргі таңдағы азықтық ... ... ... шешуде
қолдануға болады.
3.4 Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшері
Жем шығынының алдын алу мақсатында алмастырылмайтын амин қышқылы ... ... ... ... мөлшері бойынша белок балансын қадағалау қажет.
Белоктың амин қышқылдық ... ... үшін ... ... сипаттайтын көрсеткіштерін анықтайды.
Барлық алмастырылмайтын амин қышқылдары тағамдық белоктарда, ағза
қажеттіліктерін қамтамасыз ететіндей, белгілі бір ... ... ... ... ... өзі жетіспеген жағдайда, басқа артық мөлшердегі амин
қышқылдары, белок синтезі үшін ... ... ... ... ... Осы орайда, белоктық заттардың синтезі және организм ... ... ... ету ... қосымша тағамдық азықтық белок
мөлшері қажет. Нәтижесінде ... ... ... мөлшері артып, мал
өнімі құны артады.
Жұмыста бидай сабаны, мақта қауызы, бидай кебегі, мақсары, ... ... Yarrowia ... - A1, ... uzbekistanensis - И1,
Pichia fermentans - ТД1, Candida ... - ТД6 және ... - ТД7 ... ... ... жинақтау белсенділіктері
анықталды. Yarrowia lipolytica - A1, Cryptococcus uzbekistanensis - И1,
Pichia fermentans - ТД1, Candida ... - ТД6 және ... - ТД7 ... шикізатқа бай ГА ортада өсіру барысында 24, 48,
72, 96, 120, 144, 168, 192, 216 және 360 ... ... ... ... - A1 ашытқы дақылының сабан, мақта, кебек, мақсары,
құрама жем шикізаттарында белок ... ... ... ... ... ... 18. Yarrowia lipolytica - A1 ашытқы дақылының белок ... ... - A1 ... ... 24 ... ... жинақтаған белок мөлшері 5 мкг/мл, мақта қауызы шикізатында ... ... ... ... жем ... жинақтаған белок мөлшері 6
мкг/мл құрады; 48 сағатта мақсары шикізатында жинақтаған ... ... ... мақта қауызы шикізатында 5,9 мкг/мл, сабан және ... 6 ... ... ... ... жем ... ... мөлшері 6,2 мкг/мл құрады; 96 сағатта кебек шикізатында жинақтаған
белок мөлшері 6,4 мкг/мл, құрама жем ... 6,9 ... ... ... ... ... 7,3 ... сонымен қатар сабан шикізатында
жинақталған белок мөлшері басқа ... ... ... ... ... ... 120 ... А1 ашытқы дақылының кебек шикізатында жинақтаған
белок мөлшері 6,5 ... ... жем ... 7,3 ... ... 7,4 мкг/мл, мақта қауызы шикізатында 7,5 ... және ... ... ... ... 8 ... құрады; 144 сағатта кебек
шикізатында ... ... ... 6,5 мкг/мл, мақсары шикізатында 7,6
мкг/мл, мақта қауызы және құрама жем ... 8 ... ал ... 8,7 ... ... ... ... 168 сағатта А1 ашытқы
дақылының кебек шикізатында жинақтаған белок мөлшері 7,4 мкг/мл, ... 7,9 ... ... ... ... 8,1 ... сабан
шикізатында 9,5 мкг/мл және құрама жем шикізатында 9,9 ... ... ... А1 ашытқы дақылы кебек шикізатында 7,5 мкг/мл мөлшерде, мақсары
шикізатында 7,9 ... ... ... 8,3 ... сабан шикізатында 9,6
мкг/мл және құрама жем шикізатында10,3 ... ... ... ... 216
сағатта А1 ашытқы дақылының белок жинақтаған ... ... және ... 8,1 ... ... ... шикізатында 8,9 мкг/мл, сабан
шикізатында 9,8 мкг/мл, ал құрама жем шикізатында дақылдың ... ... 10,9 ... ... ... А1 ... ... кебек шикізатында
15 тәулікте (360 сағ) жинақтаған ... ... 8,2 ... мақсары
шикізатында 8,7 мкг/мл, мақта қауызы шикізатында 9 ... ... 9,9 ... және ... жем ... жинақтаған белок мөлшері
11,1 мкг/мл құрады. Зерттеу нәтижелері бойынша Yarrowia ... - ... ... ГА ... ... жем шикізатында белок мөлшерін басқа
шикізаттарға қарағанда жақсы жинақтайды.
Cryptococcus uzbekistanensis - И1 ... ... ... ... мақсары, құрама жем шикізаттарында ... ... ... ... ... ... 19).
Сурет 19 – Cryptococcus uzbekistanensis - И1 ашытқы дақылының белок
жинақтау белсенділігі
Cryptococcus uzbekistanensis - И1 ашытқы дақылының мақсары шикізатында
15 ... (360 сағ) ... ... ... 8 ... ... шикізатында
8,2 мкг/мл, мақта қауызы шикізатында 8,4 мкг/мл, сабан шикізатында ... және ... жем ... ... ... ... 10,1 ... Cryptococcus uzbekistanensis - И1 ашытқы дақылы ГА ортада құрама
жем шикізатында белок ... ... ... ... жақсы
жинақтайды.
Pichia fermentans - ТД1 ашытқы дақылының сабан, мақта, кебек, мақсары,
құрама жем шикізаттарында белок ... ... 20-шы ... 20 – Pichia ... - ТД1 ... дақылының белок жинақтау
белсенділігі
Pichia fermentans - ТД1 ашытқы дақылының мақсары шикізатында 15
тәулікте (360 сағ) ... ... ... 9,7 ... кебек шикізатында
15,5 мкг/мл, құрама жем шикізатында 15,6 мкг/мл, сабан шикізатында ... және ... ... ... ... белок мөлшері 26 мкг/мл
құрады. Зерттеу бойынша Pichia fermentans - ТД1 ... ... ГА ... және ... қауызы шикізаттарында белок мөлшерін басқа шикізаттарға
қарағанда жоғары ... ... ... - ТД6 ... ... ... мақта, кебек,
мақсары, құрама жем шикізаттарында белок жинақтау белсенділігі төменде ... ... ... 21. Candida ... - ТД6 ашытқы дақылының белок жинақтау
белсенділігі
Candida inconspicua - ТД6 ашытқы дақылының мақта қауызы шикізатында 15
тәулікте (360 сағ) ... ... ... 15 ... ... ... ... мақсары шикізатында 15,5 мкг/мл, құрама жем шикізатында 16
мкг/мл және сабан шикізатында жинақтаған ... ... 18 ... ... ... - ТД6 ашытқы дақылы ГА ортада сабан шикізатында белок
мөлшерін басқа шикізаттарға ... ... ... ... ... - ТД7 ашытқы дақылының сабан, мақта, кебек,
мақсары, құрама жем шикізаттарында ... ... ... ... ... ... 22).
Сурет 22 – Kluyveromyces marxianus - ТД7 ашытқы дақылының белок
жинақтау ... ... - ТД7 ... дақылының мақсары шикізатында 15
тәулікте (360 сағ) жинақтаған белок ... 7,8 ... ... ... ... ... жем ... 15,5 мкг/мл, сабан шикізатында 18 мкг/мл
және мақта қауызы шикізатында ... ... ... 19 ... ... нәтижелері бойынша Kluyveromyces marxianus - ТД7 ашытқы дақылы ГА
ортада сабан және ... ... ... ... мөлшерін басқа
шикізаттарға қарағанда жоғары мөлшерде жинақтайды.
Зерттеу жұмысының нәтижелері бойынша ашытқы дақылдарының әртүрлі табиғи
субстраттарда белок ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысында өсімдік шикізаттарында өсірілген аралас
азықтық ... ... ... және ... құндылығы
«Эксперттест» сынақ зертханасында зерттелінді. ... және ... ... ... ... дақылдарын бақылаумен салыстыра
отырып зерттелінген зерттеу нәтижесі ... ... ... ... 5 - ... және ... шикізаттарында өсірілген аралас азықтық
ашытқы ... ... және ... ... ... |Мақсары |Сабан ... ... | | |
| ... ... ... ... ... құндылығы, %: | | | | ... ... ... ... ... ... |1,9±0,19 |
|Майдың массалық үлесі | | | | ... ... ... ... |0,08±0,008 |0,83±0,008 |
|үлесі | | | | ... ... ... |5,0±0,5 |10,24±1,0 |4,79±0,47 |5,6±0,56 |
| | | | | |
| ... ... ... |90,57±9,0 |
|Энергетикалық құндылығы, |29,13/122 |63,3/265 |24,32/102 |37,47/156,8 |
|ккал/кДж | | | | ... ... ... ... және энергетикалық құндылықтарын
зерттеу нәтижелері бойынша мақсары шикізатында өсірілген ТД6+ТД7 аралас
ашытқы дақылдары бар ... ... ... ... көрсеткіш
көрсетті, яғни белоктың массалық үлесі 2,1±0,21 %, майдың массалық үлесі
1,55±0,15 %, көмірсулардың ... ... ... %, ... ... 85,30±8,5%, энергетикалық құндылығы 63,3/265 ккал/кДж. Сондай-ақ
сабан шикізатында өсірілген И1+ТД1 аралас ашытқы ... бар ... ... салыстырғанда тағамдық және энергетикалық құндылығы бойынша
жоғары нәтиже көрсетті, яғни ... ... ... ... %, ... ... 0,83±0,008 %, көмірсулардың массалық үлесі ... ... ... ... ... %, ... құндылығы 37,47/156,8
ккал/кДж.
Ал бидай кебегі және құрама жем субстраттарында өсірілген аралас ашытқы
дақылдарын бақылаумен салыстыра отырып зерттелінген ... ... ... болды (кесте 6).
Кесте 6 - Кебек және құрама жем ... ... ... азықтық
ашытқы дақылдарының тағамдық және энергетикалық құндылығы
|Көрсеткіштердің аталуы, ... ... жем ... ... | | |
| ... |А1+И1 |Бақылау ... ... ... %: | | | | ... ... ... |1,84±0,18 |3,0±0,3 |1,6±0,16 |4,9±0,1 ... ... ... | | | | ... ... ... |1,0±0,1 |0,12±0,001 |1,83±0,8 ... ... ... | | | | |
| ... ... ... |6,7±0,56 |
| | | | | |
| ... ... ... |91,45±9,077 |
|Энергетикалық құндылығы, |24,75/103,5|42,32/177 |25,48/106,6|47,67/176,9 |
|ккал/кДж | | | | ... ... ... ... және энергетикалық
құндылықтарын зерттеу нәтижелері бойынша бидай кебегі шикізатында өсірілген
А1+И1 аралас ашытқы дақылдары бар ... ... ... ... ... яғни ... ... үлесі 3,0±0,3 %, майдың массалық
үлесі 1,0±0,1 %, ... ... ... 5,33±0,53 %, ылғалдың
массалық үлесі 89,67±8,9%, энергетикалық құндылығы 42,32/177 ... Ал ... жем ... ... ... аралас ашытқы дақылдары
бар қоспа да бақылаумен салыстырғанда тағамдық және энергетикалық құндылығы
бойынша жоғары нәтиже ... яғни ... ... ... 4,9±0,1 ... ... ... 1,83±0,08 %, көмірсулардың массалық үлесі 6,7±0,56 %,
ылғалдың массалық ... ... %, ... ... ... ... алынған нәтижелер негізінде барлық өсімдік шикізаттарында
өсірілген ашытқы ... яғни ... ... ... ... ... ... салыстырғанда жоғары екендігі анықталды.
Сараптай келе ашытқы дақылдарымен байытылған ... ... мал ... және ... ... ұсынуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмыста мал азығын байыту мақсатында әртүрлі ... ... ... ... ... олардың морфолого-культуралдық, физиолого-
биохимиялық қасиеттері зерттеліп, идентификация жүргізілді. Бидай кебегі,
бидай сабаны, мақта ... ... жем және ... ... ... таңдалынып алынып, оларда ашытқылардың өсу белсенділігі,
биомасса жинау қарқындылығы және ... ... ... ... ... ... ... ашытқылардың 10 штамы: үй ірімшігінен -
7 штамм (TD1, TD2, TD3, TD4, TD5,TD6, TD7), ... - 2 ... ... мейізден - 1 штамм (И1) бөлініп алынды және оларға шартты түрде
атау берілді. Үй ... ... көп ... ... ... Іріктелініп алынған ашытқы дақылдарының ... ... ... ... және ... зерттелініп, мынадай түрлерге жатқызылды: A1 штамы - Yarrowia
lipolytica, И1 штамы - Cryptococcus uzbekistanensis, TD1 ... ... ... TD6 ... - Candida ... TD7 ... ... marxianus;
3. Өсімдік шикізаттарында ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығы
Кох әдісі және Горяев-Том санақ ... ... ... қарқындылығы бойынша ашытқы штамдары Yarrowia lipolytica -
сабанда 1,710-10 ... (Кох ... ... 5,1210-7 ... ... ... ... - кебекте 3,510-9
кл/мл (Кох бойынша), мақсарыда 3,2410-7 ... ... ... ... - құрама жемде 1,910-9 кл/мл (Кох ... 4,96107 ... ... ... Candida ... -
мақта қауызында 3,3210-10 ... (Кох ... ... ... ... ... Kluyveromyces marxianus -
мақсарыда 1,610-9 кл/мл (Кох ... ... ... ... ... ... жоғары белсенділік көрсетті.
Бақылау нұсқаларымен салыстырғанда шикізаты бар орталарда өсірілген
барлық ... ... ... ... және ... ... бере ... Ашытқы дақылдарының белок жинақтау белсенділігін анықтау нәтижесі
бойынша: құрама жем шикізатында - Yarrowia ... A1 11,1 ... ... И1 10,1 ... ... ... ... fermentans ТД1 25,5 мкг/мл, Candida inconspicua ТД6 18 мкг/мл,
Kluyveromyces marxianus ТД7 18 ... ... ... ... ... fermentans ТД1 26 мкг/мл, Kluyveromyces marxianus ТД7 19 мкг/мл
мөлшерінде белок жинақтады. ... ... ... ... ... бар ... тағамдық және энергетикалық құндылығы
бойынша жоғары.
Қойылған міндеттерді ... ... ... алдыға қойылған
міндеттердің барлығы толық талапқа сай орындалды, алынған нәтижелер
қорытындысы ... ... және ... ... ... ... ... әртүрлі табиғи мал азықтық субстраттарда
өсіру арқылы малдардың ... ... және ... ... ... ... ... ортаны қорғауға ұсынуға болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ
1. Смирнов, К. А. Особенности твердофазной ферментации / К.А.Смирнов,
Ю.Д. Алашкевич, Н. С. ... // ... ... ... - 2009. ... 3. - С. ... ... В. И. Технологические основы ... и ... ... / В. ... Н. Г. ... - М.: ... Н. Э. ... 2003. - 808 с .
3. Самуйленко А .Я. Основы технологии производства ... ... / ... ... ... - Т1, - Т2. - М.: РАСХН, 2000. - 781 с.
4. Неминущая Л.А., Воробьева Г.И., Токарик Э.Ф. и др. ... ... ... ... 21 века // ... основы производства
ветеринарных биологических препаратов: Материалы междунар. научно-
практ. конф., посвященной 40-летию института Щелково, 2009. - С. ... ... ... по ... / ... ... Л.М. Захарчук и др. - М.: Академия, 2005. - 608 с.
6. Игнатова Л.В. Основы микробиологии: ... ... - ... ... 2008. - 128 ... Определитель бактерии Берджи // Под редакцией Дж. Хоулта, Н. Крига, П.
Снита, Дж. Стейли, С. Уилльмса. Девятое издание, в двух ... - ... 2007. - Т.1. – 512 ... ... В.И. ... выделения и идентификация дрожжей. Справочное
пособие. – М.: Легкая и пищевая ... 1993. - 121 ... ... III J. E.. Impact of 16S rRNA Gene Sequence Analysis for
Identification of Bacteria on Clinical ... and ... // Clinical ... Reviews. - 2004. - Vol. 17. - ... Kumar S., Tamura K., Nei M. MEGA3: ... software for ... Genetics Analysis and sequence ... // Briefings in
bioinformatics. - 2004. – Vol. 5, №2. – P. ... Werle E., ... C., Renner M., Völker M., Fiehn W. ... one tube ... of PCR products for ... // Nucleic Acids Res. - 1994. - Vol. 22. - P. ... Clayton R. A., Sutton G., Hinkle P. S., Bult Jr. C., Fields ... variation in small-subunit rRNA sequences in ... single ... may not ... ... ... taxa ... Journal of Systematic Bacteriology. - 1995. – Vol. 45. –
P. 595–599.
13. Теппер Е.З. ... по ... / Е.З. ... Г.И. ... 6-е изд. ... и доп. - ... 2005. - 256 ... Zhang Q., Kennon R., Koza M. A., Hulten K., Clarridge III J. E.. ... due to a unique strain of ... ... ... and ... analysis // Journal of
Clinical Microbiology. - 2002. – Vol. 40. – P. ... ... В.И., ... Т.В. ... ... на интестинальные аэробные
бактерии // Врач. Дело. - 1978. - № 10. - С. ... ... III J. E.. Impact of 16S rRNA Gene Sequence Analysis ... of Bacteria on Clinical ... and ... // Clinical Microbiology Reviews. - 2004. - Vol. 17. - P.
840–862.
17. Солдатова С.Ю. ... ... ... ... пищи и ... на ... растительного сырья и дрожжей.
Дис к.т.н. - М., 2004. – 170 с.
18. Меледина Т.В., ... С.Г., ... Л.М. ... ... ... ... ─ СПб.: НИУ ... ИХиБТ, 2013. – 48
с.
19. Храпова А.В., ... О.Б. ... ... ... для ... ... // ... Самарского научного центра ... ... - 2011. - Т.13, №5(3). - С. ... Shimada K., ... K.S., Finegold S.M. ... of bile acids
by intestinal bacteria: a review of literature and additional studies
// J. Infect. Dis. - 2000. – Vol. 119. - P. ... Hylemon P.B., Glass T.L. ... of bile acids ... by the ... ... / In: Hentges D.J. ... ... in health and disease. - New York: Academic
Press. - 1983. - Р. ... Floch M.N., Binder H.J., Filburn B., ... W. The effect ... acids on ... microflora //Am. J. Clin. Nutr. - 1972. -
Vol. 25. - P. ... ... Л.В. ... ... из ... барды полноценный белково-
витаминный корм для сельскохозяйственных животных и птицы / ... Т.И. ... Н.М. ... // ... - 2008. - С. 14–
20.
24. Красильников О.Ю. Возможности альтернативного ... ... / О.Ю. ... ... хозяйство. Птицефабрика. –
2011. - № 7.
25. Панфилов В.И. Биотехнологическая конверсия ... ... для ... ... ... и кормового
назначения : дис. ... д-ра техн. наук : 03.00.23 / В. И. ... ... ОД. – М., 2004 – 371 ... Гнеушева И.А. Биотехнологические подходы для получения белково-
углеводных кормовых добавок для ... / И.А. ... ... В.Н. Дедков // ... ... ... ... ... ... конференции 24 ноября 2010 года. – Орел: Изд-во
ОрелГАУ, 2010. – С. 45 – ... ... С.С. ... в доходы / С.С. Перегудов // Торгпред. – 2005. -
№ 1. – С. 28.
28. Ефимова М.В. ... в ... ... : ... / М.В. Ефимова. – ... : ... – 96 ... ... Д.В. ... ... направленной биоконверсии
целлюлозо- и крахмалсодержащего растительного сырья : автореф.
дис. ... ... ... наук : 03.00.23 / Д.В. ... ... биологии Уфимского научного центра РАН. – Уфа, 2009. – 26 с.
30. Speedy, A.W. Overview of world feed protein needs and supply / ... // Protein sources for the animal feed ... ... and Workshop Bangkok, 29 April – 3 May 2002. – 2004. - ... – p. 9 – ... ... С.Н. ... и кормление животных / С.Н. Хохрин. – Санкт-
Петербург: Лань, 2003. – 512 с.
32. Пат. 2391859 ... ... МПК7 A 23 K 1/16, A 23 K ... ... ... ... / Честнов С.Н. ; заявитель
и патентообладатель Общество с ... ... - № ... ; заявл. 21.12.2007 ; ... Бюл. № 17. – 10 ... ... О.Н. ... и нуклеиновые кислоты : конспект лекций для
студентов / О.Н. Макасеева. – Могилев : Изд-во Могилевского гос. ... 2004. – 70 ... ... E.W. Protein Problem in Animal Feeding / E.W. Crampton ... J Comp Med Vet Sci. – 1943. – № 7(11). – p. 321 – ... ... А.Я. ... питание: справ. пособие / А.Я. Губергриц,
Ю.В. Линевский. – 3-е изд. перераб. и доп. – К. : Выща шк. ... 1989. – 398 ... Y. Lysine and other amino acids for ... and ... to protein ... in animal feeding /
Y. Toride // Protein sources for the animal feed ... ... and Workshop Bangkok, 29 April – 3 May 2002. – 2004. - ... – p. 161 – ... ... Э.А. ... / Э.А. ... – М. : ... С, 2003. – 384 с.
37. Нормы и рационы ... ... ... : ... / А.П. ... В.И. Фисинин, В.В. Щеглов и др. – 3-е
издание переработанное и ... – М. : ... ГНУ ... 2003. – 456 ... ... Н.И. Кормление сельскохозяйственных животных : учебное
пособие / Н.И. Владимиров, Л.Н. Черемнякова, В.Г. Луницын и др. ... : ... ... 2008. – 212 ... ... А.В. ... ... сои / А.В. Подобедов, В.И.
Тарушкин // Информационный бюллетень ... – 1999. - № 11-12. – ... ... П.А. ... подходы к решению проблемы белка в России /
П.А. Чекмарев, А.И. Артюхов // Достижения науки и техники АПК. – ... № 6. – С. 5 – ... ... Г.А. ... ... ... свекловичного жома /
Г.А. Мхитарян, А.П. Леснов, В.М. Ткаченко // Сахарная свекла. – ... № 2. – С. 33 – ... Food ... ... with ... ... use /
F. ... S. Casaregolab, C. Farrokh [and others] //
International Journal of Food ... – 2012. – Vol. 154, № 3. ... 87 – ... Chadd, S.A. Practical production of protein for food animals / ... W.P. Davies, J.M. Koivisto // Protein sources for the ... ... Expert ... and Workshop Bangkok, 29 April – 3
May 2002. – 2004. - № 1. – p. 77 – ... ... Б. Н., ... М. А., ... М., ... Р., ... Кабдыгалиева Н.Пути повышения производства кормового ... ... ... ... ... ... B.C., ... E.A., Дегтярев C.B. и ... ... - М.: ... шк., 1998. - 416 ... ... Б. ... ... / Б. Исаченко // Энциклопедический
словарь / Ф.А. Брокгауз,И.А. Ефрон. – СПб., 1890 – 1907. – Т. 1 – ... ... Л.В. ... ... соломы путем обогащения ее
минерального состава водой / Л.В. Котовский, Е.И. ... // ... ... Кормодобывание. – 1940. - № 3.
48. Захарченко, И.М. Щелочно-кислый способ повышения питательности соломы
/ И.М. Захарченко // Советская ... – 1950. - № ... ... А.П. Солома как энергетический и ... ... ... / А.П. ... // ... ...
2008. - № 6. – С. 51 – 54.
50. Кормщиков, П.А. ... и ... ... ... в ... корм
/ П.А. Кормщиков. – Челябинск : Южно-Ур.кн.изд., 1968. – 252 с.
51. ... С.Я. ... ... ... / С.Я. ... // ... в
сельском хозяйстве. – 1979. - № 2. – С. 38.
52. Зафрен С.Я. Как ... ... ... ... / С.Я. ... ... : ... 1972. – 89 с.
53. Зельцер А.М. Кормовая ценность грибного мицелия / А.М. Зельцер, ... А.В. ... // ... – 2000. - № 6. – С. 21 – ... Князева И.А. Разработка биоконверсии ... ... ... в
белковые кормовые препараты путем твердофазной и глубинной ферментации
их с помощью дрожжевых микроорганизмов : ... дис. ... ... наук : 03.00.23 / И.А. ... ; ... ... пищевых производств. – М., 1996. – 24 с.
55. Биотехнологическая переработка отходов сельского хозяйства и пищевой
промышленности / М.М.Шамцян, Б.С. ... А.А. ... и др. ... ... ... – 2011. – Т. LV, № 1. – С.17 – ... ... М.В. Способы утилизации отходов полимеров / М.В. Базунова,
Ю.А. Прочухан // Вестник башкирского университета. – 2008. – Т. 13, ... – С. 875 – ... Lijuan, G. Rice straw ... using lactic acid bacteria / ... Y. Hongyan, W. Xiaofen [and others] // Bioresource ... 2008. - № 99 (8). – p. 2742 – ... ... П.С. ... обменной энергии в ... ... / П.С. ... JI.M. ... ... // ... основы развития животноводства в БССР:
Межведомственный сборник / ... ... ...... 1988. – Т. 18. – С. 78 – ... ... П.Д. Расчёт баланса соломы в хозяйстве / П.Д. Попов, М.Н.
Новиков // Методические рекомендации ...... 1987. – ... Р.Б. ... А.С. ... Ешкі ... ... жұмсақ
сырды дәнді-дақылды қоспалармен байыту// Вестник ... ... – 2014. - №2. – С. ... С.С. ... Б.Г. Сатиева, А.Н. Советбекова. Сүт ... ... ... ... ... ... ... атындағы мемлекеттік университеті хабаршысы. – 2013. - №3(63).
– С. ... ... С.Ю. ... ... биологически активного
полуфабриката пищи и корма на основе растительного сырья и ... - М., 2004. – 170 ... ... Л.В. ... ... ... на основе дрожжевых
культур / Л.В. Антипова, А.Н. ... Н.В. ... ... ... – 2007. - №10. – С. ... ... учебник / М. В. Гусев, Л. А. Минеева. 2е изд. М. ... 1985. 376 ... ... экстракты - безопасные источники витаминов, ... и ... / ... ... В.Ю.Седов // Пищевая
промышленность. - № 6. – 2004. - С. 60-62.
66. Қ.Х. Әлмағамбетов «Микроорганизмдер ... ... -2008. ... ... Б.Қ.Заядан, Г.Өнерхан Тағам ... ... ... ... Қ.Х. ... ... негіздері» Астана: - 2007. - 55 б.
69. Брызгалов, Л.П. Производство кормовых дрожжей / Л.П. Брызгалов, ... - М. : ... ... 1965. – 278 ... The Yeasts : A ... Study / Edited by C.P. ... Fell, T. Boekhout. – Philadelphia: Elsevier, 2011. – ... – 2100 ... ... Л.И. На ... ... растет птица / Л.И. Подобед //
Животноводство России. – 2007. - №4. – С. 21 – ... ... М.Х., Цзю В.Л. ... ... ... - ... Қазақ
университеті, 2008. – 322 с.
73. Тулякова Т.В., ... А.В., ... В.Ю. ... ... ... ... и аминокислот// Пищевая
промышленность. -№6. -2004
74. Шоқанов Н.К.Микробиология, -Алматы, «Санат», 2008. – 322 с.
75. Храпова А.В., ... О.Б. ... ... дрожжей для получения
кормового белка // Известия Самарского научного центра Российской
академии наук. - 2011. - Т.13, №5(3). - С. ... ... Г.Ж. ... ... ... ...
Алматы: «Қазақ университетi», - 2006. - 109 б.
77. Гореликова Г.А. Основы ... ... ... ... ... ... Холькин Ю.И., Макаров В.Л., Елкин В.А. ... ... ... ... ... ... – М., ... 2
79. Макасеева, О.Н. Белки и нуклеиновые кислоты : ... ... ... / О.Н. ...... : ... ... гос. унив.
продовольствия, 2004. – 70 с.
80. О.А. Неверова, А.Ю. Просеков, Г.А. Гоеликова Пищевая ... из ... ... ... ... пособие.-
Кемерово, 2004. - 257 с.
81. Иванова Л.А., Иванова И.С., Войно Л.И. Пищевая ... ... 2008, - 472 ... ... И.М., ... ... ... веществ / И.М.
Грачева, Л.А. Иванова. – М. : ... 2006. – 453 ... ... В.В. ... промышленной биотехнологии / В.В. Бирюков. - М. :
КолосС, 2004. – 296 с.
84. ... И.А. ... ... ... ... / И.А. ... А.А. Красноштанова, И.И. Гусева. – М. :
РХТУ, 2001. – 83 ... ... Н.И. ... ... ... ... ... дрожжей из
очищенных жидких парафинов нефти. Обзор. – Главн. упр. микр. пром. при
Сов. Мин. СССР. М., 1971, - 70 ... ... О.И. ... и ... ... ... полученных микробиологическим синтезом на основе
синтетических спиртов. Автореф. ... ... наук М., 1982, 19 ... ... В.К. ... ... получения микробиологического белка.
Известия АН СССР. Сер. биологическая, 1979, №4, с. ... ... Р.Ю. Род 88. ... – Panicum // ... ... В 30 т./ Гл. ред.
акад. В.Л. Комаров; Ред. тома Р.Ю. Рожевиц и Б.К. Шишкин. –М.-Л.: Изд-
во АН ... 1934. –Т. II. –C. ... ГОСТ ... ... ... ... сырье. Методы
определения содержания азота и сырого протеина. – ... ГОСТ ... 84; ... ... – М. : ... 2011. – 18 с. : ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу55 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
Адам ауруын қоздырушы ашытқылар (дрожилар). Өнеркәсіпте қолданылатын дрожилар8 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері16 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері туралы мәлімет11 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь