Коммерциялық банктерде несиелік процессті ұйымдастыру

Кіріспе 6

1. Коммерциялық банктерде несиелік процессті ұйымдастыру негізі
1.1. Несиелік механизмнің экономикалық мәні мен құрылымы 8
1.2 Несиелік қабілеттілік туралы түсінік және оны бағалау
тәсілдері 21
1.3 Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің негізгі түрлері 25

2. ЕАБ «АБН АМРО Банк» акционерлік қоғамының несиелік процессін талдау
2.1. Банктің несиелік саясатын бағалау 32
2.2. Клиенттің несиелік қабілеттілігін анықтау және талдау әдістемесі («Медет»
шаруа қожалығы мәліметтері негізінде) 44
2.3. Кепілге қойылған мүлікті бағалау әдістері 53

3. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік процессін
жетілдіру жолдары
3.1. Несиелік процессті ұйымдастырумен байланысты банктерде
жүргізілетін іс.шаралар 61
3.2. Несиелік тәуекелді бағалау және басқару . несиелік процессті
жетілдірудің негізі 67




Қорытынды 84

Пайданылған әдебиеттер тізімі 86

Қосымшалар 88
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алып, егеменді ел болғалы бері қаржы саласы, әсіресе экономиканың банктік секторы бірнеше жетістіктерге жетті. Банктер - нарық құрылымдары жүйесінің орталық буындарының бірі. Олардың қызметінің дамуы нарықтық механизмді нақты құруға қажетті шарт болып табылады.
Екінші деңгейлі банктер жүйесі халық шаруашылығы саласының тұрақты қызмет істеп тұруын қамтамасыз етуде, яғни экономиканы дамытуда маңызды роль атқарады. Операцияларын жүзеге асыра отырып, банктер қоғамдық қажетті қызметтерді орындайды. Бұл кезде басқа коммерциялық кәсіпорындар секілді банк қызметінде де көптеген тәуекел түрлері кездеседі. Міне, сондықтан да банктік қызмет кәсіпкерліктің реттеуді көбірек қажет ететін түрі болып есептеледі. Осыған байланысты еліміздің Қаржылық Қадағалау Агенттігінің екінші деңгейдегі банктер қызметін реттей отырып, нақты сектордың экономикалық агенттерінің кәсіби белсенділік дәрежесіне ықпал етеді. Міне, сонда ғана ұлттық экономиканың белгілі бір қарқынмен дамып отыруын қамтамасыз етуге болады. Осыдан банктердің тұрақтылығы ел экономикасының тиімділігіне тікелей әсер ететіндігі байқалады.
Несиелеу қажеттілігі ұдайы өндіріс процессіндегі табыс айналымы шеңберінен капитал айналымының заңдылықтарына сай қалыптасады.
Коммерциялық банктерде несиелік процесстің дұрыс жүзеге асырылуы бекітілген несиелік саясатқа байланысты. Несиелік саясат – бұл банктің несиелік қызметінің міндеттерін, оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процессті ұйымдастыру принциптері мен тәртібін белгілейді [12, 116 б.]. Несиелік саясат несиелік механизм көмегімен жүзеге асырылады. Несиелік саясат несиелік қызметтің мынадай негізгі бағыттарын анықтауға мүмкiндік береді: несиенің берілуіне және несиелік портфельді басқаруға жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен критерийлерін; несиелеу облысындағы стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың басты іс-әрекеттерін; сыртқы аудит қызметтерінің жүмысын және банктегі несиелік қызметтің сапалығын; ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банктердің ең алдымен банк пен оның клиенттері арасындағы қарым-қатынасты реттеуіне, басқаруына, ұтымды ұйымдастыруына мүмкіндік береді, басқаша айтқанда несиелік процесстің басты негізгі көзі несиелік саясат болып табылады.
Қазіргі таңда экономиканың әртүрлі салаларын несиелеу өте өзекті мәселе, сондықтан дипломдық жұмыстың тақырыбы өзекті болып табылады.
1. Закон «О Национальном банке Республики Казахстан» от 30 марта 1995 года № 2155 с учетом изменений и дополнений на 28.02.06.
2. Методическое указание Национального банка РК по определению кредитоспособности заемщика, ТОМ 5, 1998 г.
3. Правила ведения банками второго уровня документации по кредитованию, утверждено постановлением Правления Национального банка РК от 31 декабря 2006 года № 327. http: // www.nationalbank. kz
4. «Правила о классификации активов, условных обязательств и создания провизий (резервов) против них», утверждено Постановление Правления АФН РК от 25 декабря 2006 года № 296 www.afn. kz
5. «Кредитная политика» АО «ДАБ АБН АМРО Банк Казахстан», Алматы 2007 г.
6. Положение «О Департаменте кредитования малого и среднего бизнеса» АО «ДАБ АБН АМРО Банк Казахстан» 2006 г.
7. Процедура прохождения кредитной заявки клиента, поступившей в филиал АО «ДАБ АБН АМРО Банк Казахстан», 2007 г.
8. Методика проведения оценки финансового состояния заемщика в АО «БанкЦентрКредит». 2006 г.
9. Внутренняя методика определения кредитного рейтинга заемщиков АО «ДАБ АБН АМРО Банк Казахстан»». 2007 г.
10. «Мониторинг кредитов», Агентство РК по статистике, по состоянию на 01.01.08.
11. Баканов М.И, Шеремет А.Д. Экономический анализ: ситуации, тесты, примеры, задачи, выбор оптимальных решений, финансовое прогнозирование М.: «Финансы и статистика», 2004 - 430 с.
12. Батракова Л.Г. Экономический анализ деятельности коммерческого
банка. М.: Логос, 2004. – 286 с.
13. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков: Как банкам избежать
банкротства. М. : Банки и биржи, ЮНИТИ, 2003. – 389 с.
14. Белоглазова Г.Н. , Кроливецкая Л. П. Банковское дело. М.: «Финансы и статистика», 2006 – 541 с.
15. Бор М.З., Пятенко В.В. Стратегическое управление банковской
деятельностью. М.: Приоритет, 2005. – 374 с.
16. Дробозина Л.А. и др. Финансы, денежное обращение и кредит. М.: 2006. – 601 с.
17. Лаврушин О. И. «Банковское дело. Управление и технологий». М.: ЮНИТИ, 2007 – 586 с.
18. Макыш С.Б. «Банк ісі» Алматы. : ИздатМаркет, 2007 – 470 с.
19. Саниев М.С., «Деньги, кредит банки», Алматы -2000 г. – 124 с..
20. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный
опыт, М.: Финансы и статистика, 2004. – 412 с.
21. Стоянова Е.С.. Финансовый менеджмент: теория и практика / Под ред. - 3-е изд. М.: Перспектива, 2002. - 269 с.
22. Авдеев С. Структура кредитных потребностей и практика
банковского кредитования отраслей экономики // Вопросы экономики.- 2006.- №6. – С.11-12
23. Власова М.И. Анализ кредитоспособности клиента коммерческого
банка // Банковское дело. -2007. - №4. –С.24-25
24. Горских И.И. Определение рейтинга привлекательности кредитной
заявки // Банковское дело. 2007. - №2. – С. 6-7
25. Кривцова А.Н. Организация кредитного процесса в банках // Бизнес и банки. 2006.- С.9-10
26. Формализованные процедуры оценки кредитоспособности//Аудит финансовый анализ. - 2006. - № 12.- С. 33-35
27. Нурсейт Н., «Проблемы организации кредитного процесса и определения и оценки кредитоспособности» // «Банки Казахстана». - 2006 г. - № 7. – С. 6-9
28. Солженцев Е.Д., Карасев В.В. О методике количественной оценки
кредитного риска // Деньги и кредит.- 2007.- № 1. – С. 18-19
29. Суская Е. Л. Оценка риска банков при кредитовании юридических лиц // Банковское дело.- 2006. - № 8. - С.28-29
        
        Мазмұны
Кіріспе
6
1. Коммерциялық банктерде несиелік ... ... ... ... механизмнің экономикалық мәні мен құрылымы
8
1.2 Несиелік қабілеттілік туралы түсінік және оны ... ... ... ... ... ... ... ЕАБ «АБН АМРО Банк» акционерлік қоғамының ... ... ... ... ... ... ... Клиенттің несиелік қабілеттілігін анықтау және ... ... ... ... ... Кепілге қойылған мүлікті ... ... ... ... коммерциялық банктердің несиелік
процессін
жетілдіру жолдары
3.1. Несиелік процессті ұйымдастырумен байланысты банктерде
жүргізілетін іс-шаралар
61
3.2. ... ... ... және ... - ... ... негізі
67
Қорытынды
84
Пайданылған әдебиеттер тізімі
86
Қосымшалар
88
Кіріспе
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алып, егеменді ел болғалы бері қаржы
саласы, әсіресе ... ... ... ... ... ... - ... құрылымдары жүйесінің орталық буындарының бірі. Олардың
қызметінің дамуы нарықтық механизмді нақты құруға ... шарт ... ... банктер жүйесі халық шаруашылығы саласының тұрақты
қызмет істеп тұруын қамтамасыз ... яғни ... ... маңызды
роль атқарады. Операцияларын жүзеге асыра отырып, банктер қоғамдық қажетті
қызметтерді орындайды. Бұл ... ... ... кәсіпорындар секілді
банк қызметінде де көптеген ... ... ... ... сондықтан да
банктік қызмет кәсіпкерліктің реттеуді ... ... ... түрі ... ... ... ... Қаржылық Қадағалау Агенттігінің
екінші деңгейдегі банктер қызметін реттей отырып, ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Міне,
сонда ғана ұлттық экономиканың белгілі бір ... ... ... ... ... ... банктердің тұрақтылығы ел экономикасының
тиімділігіне тікелей әсер ететіндігі байқалады.
Несиелеу қажеттілігі ұдайы өндіріс процессіндегі ... ... ... ... ... сай ... ... несиелік процесстің дұрыс жүзеге асырылуы
бекітілген несиелік саясатқа байланысты. Несиелік ... – бұл ... ... міндеттерін, оларды іске асыру құралдары мен әдістерін,
сондай-ақ несиелік процессті ұйымдастыру принциптері мен ... [12, 116 б.]. ... ... ... ... көмегімен
жүзеге асырылады. Несиелік саясат несиелік қызметтің мынадай негізгі
бағыттарын анықтауға мүмкiндік ... ... ... және ... ... жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке ... ... мен ... ... облысындағы
стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың ... ... ... ... ... және ... несиелік
қызметтің сапалығын; ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банктердің ең алдымен банк пен оның ... ... ... ... ... ұйымдастыруына
мүмкіндік береді, басқаша айтқанда несиелік процесстің басты ... ... ... болып табылады.
Қазіргі таңда экономиканың әртүрлі салаларын несиелеу ... ... ... ... жұмыстың тақырыбы өзекті
болып ... ... ... ... ... ескеру арқылы диплом жұмысын
жазудағы мақсатым – теориялық шығармаларды оқи отырып, ... ... ... ... ... несиелік процесстің ұйымдастырылу
тәртібін, мәні мен мазмұнын жан-жақты ашу, оның ... ... ... мақсатқа жету үшін алдыма мынадай міндеттерді қойдым:
несиелік процесстің ұйымдастырылу ... ... және ... ... ... ... тереңірек оқып зерттеу;
несиелік процесстің негізгі сатыларының мәнін ашып көрсету;
несиелердің қамтамасыз етілу түрлерін ... ... Банк (ары ... ЕАБ) «АБН АМРО ... ... ... мәліметтері негізінде несиелік процесстің
ұйымдастырылу тәжірибесін ... ... ... ... жетілдіру жолдарын қарастыру ;
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банктің» нақты мәліметтерін ... ... және жеке ... ... несиелік операцияларына талдау
жүргізу.
Диплом жұмысында зерттеу обьектісі ретінде мен ЕАБ «АБН ... ... ... ... тәжірибесін, банктегі несие
түрлері мен олар бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмысын жазудың әдістемелік негізі болып батыс ғалымдарының,
Ресей мен Қазақстан ғалымдарының ... ... ... және
терең талдауымен байланысты монографиялық туындылары пайдаланылды.
Диплом жұмысын орындаудың практикалық базасына ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан
Банктің» нақты тәжірибелерінен алынған ... ... ... ... кіріспеден, үш тараудан, ... ... ... және 20 ... 2 ... 8 диаграммадан
тұрады, жұмыстың жалпы көлемі 89 ... ... ... ... ... ұйымдастыру негізі
1.1. Несиелік механизмнің экономикалық мәні мен құрылымы
Экономикалық түсінікте «механизм» белгілі бір ... ... бір ... іске ... болатын құралды білдіреді. Бұл мағынасында
«механизм» термині ... ... ... оның мәні ... ... несие саясатының міндеттерімен ... ... ... ... ... ету ... байланысты болып
келеді.
Несиелік механизм – нарықтық қатынастарға сай экономиканың тиімді
дамуын ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерінен және несиелік тәуекелді басқарудан
тұратын экономикалық механизмнің ... ... ... ... ... бір ... ... бола
отырып, іс жүзінде несие қызметінің жүйесін нақты және ... ... ... экономика жағдайында несиенің дамуы және қызмет етуі
үшін пайдаланылатын ... ... ... ... және құрылымы бойынша
объективті сипатқа ие. Олай ... ... ... несиенің
экономикалық категория ретіндегі қызмет етуін жеткізе және тура ... ... –ақ оның ... ... ... ... қалар
еді.
Несиелік механизм сипатының ... айта ... ... ... және ... механизмді бір бірінен бөліп қарау дұрыс
емес. Соңғысы несиенің бейнелейтін қатынастарының ... ... яғни ... ... бір қабатын құрайды.
Несиелік механизм несиелеуді экономикалық – ... ... бір ... яғни ... ... ... ... Мұндағы буын ретінде несиенің объективті сипатын және
несиелік қатынастарды ұйымдастыруға байланысты ... ... ... іс ... түсіндіріледі.
Несиелік механизмге несиенің мазмұны және ... ... ... және ... ... болу ... ... және
формалары жатады. Соңғылары несиелік қатынастардың мәніне жатпағанымен де,
олар несиелік іс- ... ... ... ... ... оның
үстінде қалыптасады.
Берліген несиелік механизм тұжырымы бұл ... тек ... ... ... ... қарама-қарсы тұрады. Осы тұрғыдан,
кейбір мамандар несие категориясын жалпы ... ... оқып ... ... таным барысында бірден несиенің мазмұнын, оның қызметтерін
талдаудан несиелеу механизіміне өтеді.
Кез келген ... ... ... ... яғни оның ... ... немесе өзгеруі басқаларының қозғалуы мен ... ... ... ... ... мезанизмнің басқа экономикалық механизмдер сияқты мынадай
құрылымдық элементтері болады:
­ ... ... ... объектілері;
­ несиелеу субъектілері;
­ несиелеу әдістері;
­ несиелеу процесі (несиелеу механизмі);
­ несиелеу ... ... ... ... “несиелеу” сөзі латын тілінен аударғанда сенім ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда тәуекелі жоғары
активтік операциялардың бірі болып табылады, ал егер оған ... ... банк ... ... ... ... [13, 246 б.]. ... банк өзінің несиелік саясатын жеке дербес қалыптастырады.
Несиелік саясат ... ... ... ... ... көрсету
тактикасын, стратегиясын қамтиды. Содықтан банк несие беруді бірнеше сатыға
бөледі. Олар өз ... ... ... ... ... етуге,
клиенттің несиелік қабілетін бағалауға және несие ... ... ... ... ... үздіксіз айналыста болуы ... ... ... ... табылады. Уақытша бос ақша қаражаттары баяуламай
қарыз капитал нарығына түсуі қажет. ... ... олар ... ... ... ... іске ... қосымша капиталды қажет естетін
экономика салаларына орналасуына қажет. Несие – ол ... ... ... және төлемдік негізіне сүйенетін қорғанысы.
Несиелеу қағидаларының мақсаты бұл берілген несиенің белгілі бір
мақсаты бұл ... ... ... бір ... ... ... ... оның нақты объектіге материалдық немесе өндірістік
шығындарға, сондай-ақ ... ... ... ... құрал жабдықтарды, құрылғыларды сатып ... жаңа ... ... ... ... ... бағытталады.
Олар жеке адамдар мен заңды ұйымдарға келісім негізінде несие, есеп ... ... да ... көрсетеді. Олар дербес және ешкімге ... ... ... ... ... нормативтер бойынша өкімет
құрылымдарының бұйрықтарын орындайды. ... ... есеп ... ... және ... ... ... толық
жауапкершілігі болады.
Несиенің түрі – бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан ... және ішкі ... ... ... ... [18, 230 б.] ... ... өздерінің клиенттіріне әр түрлі несиелер
береді.Оларды мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
Қарыз ... ... ... ... ... берілетін несиелер;
­ ауылшаруашылық кәсіпорындарға берілетін несиелер;
­ қаржы секторының құрылымына берілетін несиелер;
­ жеке азаматтарға берілетін несие;
­ үкімет органдарына ... ... ... ... ... ... және ... ету нысанына байланысты:
­ қамтамасыз етілген;
­ қамтамасыз етілмеген.
Мерзіміне байланысты:
­ қысқа мерзімді (1 ... ... ұзақ ... (1 ... жоғары)
Несиені беру тәртібіне байланысты:
­ клиенттің арызы негізінде;
­ несиелік желі шеңберінде.
Несиені қайтару тәртібіне байланысты:
­ бір ... ... ... несие;
­ өтелуін кейінге қалдыру арқылы несиені өтеу.
Несиенің валютасына байланысты:
­ ұлттық валютада берілетін;
­ басқадай ... ... ... валютада берілетін.
Несиелік пайыздық ставкасының түріне байланысты:
­ тұрақты пайыздық ставка;
­ өзгермелі пайыздық ставка;
­ номиналды пайыздық ставка;
­ ... ... ... төлеу әдісіне байланысты;
­ кәдімгі қарыздар;
­ дисконттық қарыздар.
Несие берушілердің санына байланысты:
­ бір банктен берілетін несиелер;
­ параллельді несиелер.
Несиенің мөлшеріне байланысты:
­ ірі ... ... ... ... ... ... қорларға жұмсалатын;
­ Айналым қаражатына жұмсалатын.
Берілу шартына қарай:
­ тұтыну несиесі;
­ ипотекалық несие;
­ овердравт несиесі;
­ овернайт ... ... ... банкаралық несие;
­ ломбардтық несие;
­ лизингтік несие;
­ сенім несиесі;
­ маусымдық несие;
­ консорциалдық несие.
Несиенің осындай белгілері арқылы жіктелуі оны жан-жақты ... ... ... ... ... береді.
Несие құрылымы несие беруші мен қарыз ... ... – ақ ... тұрады. Мұндағы несие беруші мен қарыз алушыларды ... ... ... ... несиелік қатынас субъектірлері деп
атауға болады.
Несиелеу объектісі – бұл ... ... ... яғни ... ... аясы деп ... болады.
Несиелеу объектісі материалды құндылықтар, өндіріс және ... ... ол ... егер ... ... жағынан қамтамасыз
етілмеген жағдайда, банк алдындағы шаруашылық ұйымның ... ... ... ... базасының қарқынды өсуінің арқасында (негізінен
депозиттер көлемінің ұлғаю ... ... ... банк ... несиелік
қуаты елеулі түрде нығайды және несие нарығында олардың кызметінің жандана
түскені байқалды. Банктердің несиелік ... ... ... ... ... Агенттігі жүргізген шаралар да жәрдемдесті.
Атап айтқанда, бір жыл ... ... ... ... екі рет ... -ке ... және содан кейін 11% - ке дейін) төмендетілді, міндетті
резервтеу нормасы (10% - тен 8% -ке ... ... 2007 ... екінші
жартысында Банктер қаражатының белгілі бір бөлігі активтерге ... ... ... ... ... сәйкес екінші деңгейдегі банктер
ел ішінен тартылған ресурстарды толық түрде ішкі ... ... үй ... саласында ипотекалық несиелеуді ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысын қаржыландыру және ипотекалық ... ... ... ... ... ... ипотекалық компаниясы
құрылды, оның негізгі міндеті ипотекалық облигацияларды қайталама ... және ... ... ... деңгейдегі банктерді ... ... ... банктерде экономика ... ... ... ... ... (26,9%), ... ... өнеркәсіп саласы
(19,5%). Жалпы берілген несиелер көлемі ... үш ... тек ... ... қарай өзгеріп отырғанын ... ... ... ... ... 2006 жылы 2005 ... қарағанда 1,4 есе
өсіп, 672407 ... 978128 млн ... ... ... ал ... 2006 жылмен салыстарғанда 1,5 есе өсіп 1484294 ... ... ... ... банк ... көп ... ... капиталын
толықтыру үшін пайдаланады. Банктердің несие беру объектілері ... ... ... ... ... дейгейдегі банктердің объектілер бойынша берілген несиелері
|Несиелеу ... |2006 ж. |2007 ж. |
| ... ... |Млн. ... ... |
| | ... % | ... % ... ... | | | | ... алуға |510 022 |52,1 ... |40,7 ... ... ... |116 332 |11,9 |183 728 |12,4 ... | | | | ... ... және | | | | ... ... | | | | ... үшін ... |10,9 ... |10,3 |
1 – ... ... ... үй | | | | ... және ... алу | | | | ... |37 339 |3,8 ... |8,7 ... тұтыну | | | | ... |63 306 |6,5 ... |9,7 ... ... ... | | | | ... |20 010 |2,1 |20 440 |1.4 ... | | | | ... ... | | | ... алуға |383 |0,0 |285 |0,0 ... ... |123 955 |12,7 |250 007 |16,8 ... ... |978 128 |100 |1 484 294 |100 ... | | | | ... көзі – ... Республикасы Қаржылық Қадағалау Агенттігінің |
|2006 - 2007 жылдардағы есеп беру мәліметтері ... ... // ... kz ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ... ... ... несиелердің 40,7 %-ін жұмсаса, ал
негізгі құрал-жабдық сатып алуға 12,4 %-і ғана жұмсалды (2003 жылы ... %-ті ... ... портфеліндегі жаңа құрылыс және
объектілерді жаңартуға арналған ... ... көп ... 10,3% - ... Бүгінгі таңда ұзақ мерзімді инвестициялау негізінен ... ... ... ... де ... ... ... бөгеліп отыр.
Жалпы, несие қарыз алушыға белгілі бір ... ... ... ғана ... ... ... ... банкпен қабылданған
және белгілі бір тәртіпте орналасқан несиелік қатынастарда жүзеге ... мен ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді несиелеу процесі
арқылы елдің қаржы яғни ... ... ... барлық аналитикалық
жұмыстарды жүзеге асырады. Несиелік процессі келесі сатыдан тұрады:
­ ... беру ... ... ала ... ... және ... құжаттарды ұсыну;
­ Клиенттің несиелік қабілеттідігін анықтау және ... ... ... – шартқа отыру;
­ Несиенің берілуі және қайтарылуы;
­ Алынған несиенің мақсаттылығын және ... ... ... ... б. ].
Бірінші саты – бұл несие беру жөнінде алдын ала келіссөздер жүргізу
және банкпен ... ... ... ... ... Несие беру
жөнінде келісім сөздер нақты шешім қабылданғанға дейін ... ... ... ... жағдайлар болуы мүмкін. Дамыған нарықты қатынастар үшін
нақты жағдай- бұл банк ... өз ... ... үшін ... ... ... потенциалды клиенттерді зерттеу, оларға қарым қатынас
жөнінде ... ... ... ... жағдай бұның барлығы несие ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе. Бұнда
несие кәсіпкерлерден бастап өкімет органдарына дейін керек, банк клиентті
іздемейді, ... ... өзін ... ... алу үшін ... Бұл ... сатының процессі, одан кейін оның екінші бөлігі
клиенттер банкке несие алу үшін ... ... ... қоса
тапсырады. Несиені алу үшін қарыз алушы банкке жазбаша ... ... Онда ... ... ... ... ... өтелу мерзімі
және несиеленетін объектінің қысқаша сипаттамасы.
Несие алу үшін келесі құжаттар ұсынылуы тиіс:
➢ Несиеленетін кәсіпорынның техникалық негізделуі, ол ... ... алу ... арыз ... ... және ол өндіретін өнімнің сипаттамасы;
- несие есебінен өндірілетін ... ... ... оның экспорттың
мүмкіндіктері, жергілікті және дүниежүзілік ... ... ... салыстырмалы сипаттамасы;
- экспортталуы мүмкін өнімнің өткізу ... оған ... ... ... халықаралық нарыққа шығу стратегиясын
талдау, өнімді ... ... ... ... ... ... ... түсімі несиелік ... ... ... қарыз
алушының өнімді экспорттауға меншік ... ... ... ... өнім ... лицензиясының болуы;
- жобаның жүзеге асырылу мерзімі;
- өтелу есебі, импорттық төлемдер ... мен ... ... ... уақытында жоғарыда аталған мәліметтерді растайтын басқа
органдардан информация.
... ... ... қоса ... ... ... орыс ... аудармасымен бірге);
➢ Бухгалтерлік есеп беру, кірісі және шығысы туралы есеп, табыс
декларациясы және тағы ... ... бір ... ... ... несиелік қабілетін және қаржылық жағдайын анықтау үшін
мәмілеттер;
➢ Белгіленген ... ... ... беру ... арыз;
➢ Қарыз алушы жөнінде мәлімет, анкета;
➢ Тауарлы материалды құндылықтардың қозғалысы жөнінде мәлімет;
➢ Шұғыл міндеттеме;
➢ Несиелік келісім – шарт;
➢ Қамтамасыз ету ... ... ... жоспар.
Банктің несиелік бөлімі несиелеу жөнінде барлық сұрақтар бойынша
құжаттарды және ... ... ... жұмыстарды басқарады,
несиелеу мен байланысты басқа қызметтердің жұмысын шоғырландырады ... ... ... ... мамандықтарының құзіретіне төмендегілер жатқызылады:
➢ несиелік ресурстардың бар болуын қарастыру;
➢ несие алу үшін қажетті ... ... ... техникалық- экономикалық негіздеуді есептеудің нақтылығын анықтау;
➢ қарыз алушының несиелік қабілетін талдау;
➢ несиенің өтелмеуіне ... ... ... ... заң ... құқық мамандарымен бірігіп
клиенттің құқық мәртебесімен құқтарымен ... үшін ... заң ... ...... ... зерттеліп оған құқықтық баға беріледі.
Олармен кепіл берушінің немесе оның кепіл болушысының, ол кепілге ... құқы бар ... ... ... және ... т.б. қызметтерінің қорытындысы несие
беру мәселесі негіз болатын ... ... және банк ... ұсынылады. Егер несие беру жөнінде шешім ... заң ... ... келісім – шарт, ол несиелік бөлім несиелік ...... ... бұл ... банк ... ... ... процесстің екінші сатысы – бұл клиенттің қаржылық ... және ... ... қабілеттідігін анықтау және бағалау. ... ... ... ... және оның сипатының субьективті
бағасын қарастыруды қамтитын ... ... ... ... несие туралы арыз түскенде банк бұл соманың пайдалылық және
тәуекел ... ... ... үшін ... ... ... ... бір-бірімен байланысты ұғымдар. Бұл талдауда ... ... ... ... несиені қайтару қабілетін анықтайды. Қарыз
алушының несиелік қабілетін анықтайды. Қарыз ... ... ... ... ... ... ашылып көрсетілетіндіктен, бұған қысқаша
тоқталып өтейін. Коммерциялық банк ... ... ... ... ... алушының толық және уақытында негізгі қарызбен проценттер бойынша
өзінің қарыздық міндеттемесімен есептеу қабілеті.
Несиелік ... бар ... ... ... ... ... ... осы клиенттің несиелік ... ... сол ... ... ... ... репутациясымен
және бизнес деңгейімен байланысты.
Несиелік процестің үшінші сатысы - бұл ... ...... ... беру ... барлық мәселелерді несиелерді жоспарлаумен, беру
және қайтарып ... ... ... ... ... ... ... алушылар банкпен жергілікті банктік ... ... ... ... ... ... ... шешеді.
Несиелік шарт екі жақтың өзара міндеттемелері мен ... ... ... ... ... табылады.
Несиелік шарт клиент және банк арасында бір жылға, ал егер ... ... ... ... алып ... ұзақ ... егер ... тіса қысқа мерзімге жасалады.
Белгілі-бір клиентпен ... шарт ... ... ... мен құқықтары қарастырылады, қарыз алушының қызметінің
ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... ... беру және өтеу ... және ... қарыстырылады.
Жыл сайын жасалатын несиелік шоттан басқа ұзақ мерзімді шарт жасауға
болады,бұндай шарт жыл сайын екі ... ... ... ... әр жақ үшін ... бар бөлек мәселелер қарастырылады.
Несиелік шарттар кәсіпорынның өндірістік және инвестициялық қызметін,
оның ... ... және оның ... ... ... ала ... зерттеу негізінде жасалады.
Несиелік келісім- шарт мынандай құрылымдардан тұрады:
➢ Жалпы ережелер
➢ Қарыз ... ... мен ... ... ... мен міндеттемелері
➢ Екі жақтың жауапкершілігі
➢ Шарттың мерзімі
➢ Екі жақтың заңды мекен-жайлары
Несиелік шартты жасасу бірнеше кезеңдерден ... ... ... ... ... шарттың мазмұнын жасау (несиенің
түрі, сапасы, мерзімі, қамтамасыз етілуі т.б.)
➢ Банк клиент ұсынған несиелік ... ... ... да ... Бұл ... банк ... анықтайды:
- потенциалды қарыз алушының несиелік қабілеті. Несиелік қабілеттілікті
тексеру несиелік шарт жасаудың алғы шарты болып ... ... бар ... сай шаруашылық органдарға керек сомада несие
беру, олардың депозиттік проценттік саясаты ... өсу ... ... ... ... ... және банк ... несиелік шартты өзара қанағаттандыратын
жағдайға ... ... және оны ... ... ... Екі ... ... шартқа қол қоюы, яғни оған құжат күшін беру.
Несиелік шартты бұзғаны үшін жақтардың ... ... ... ... ... ... ... саясаты - алынған несиенің
мақсаттылығын және уақытысында ... ... ... ... тек ... ... көрсетілген мақсатқа ғана пайдаланылуы тиіс және несиенің
басты қағидалаырынң бірі оның ... ... ... тиіс.
Несие әдеттегідей есеп айырысу шотында қаражат болмаған ... ... және ... үшін ... төлем құжаттарын
төлеуге, аккредитив ашуға және қарыз алушының тағы да басқа несиелік шартта
анықталған қажеттіліктерді төлеуге ... ... ... ... ... құндылықтар және көрсетілген қызметтер үшін шоттарды төлеуге
банк басшылығының ... ... және е сеп ... ... бос ... болғанда берілуі мүмкін. Несиені беру бір рет, ... ... ... ... ... да ... беріледі. Бір реттік
несиелік шартта анықталған басқа да мерзімдерге ... Бір ... ... ... келісімдер мен контракттарды төлеуге беріледі [16, ... ... ... ... беру және қайтарып алу шарттары
мен тәртібіне сәйкес банктің несиелік бөлімімен несиені беру жөнінде ... ... рет алып ... ... ... беру кезінде банк бұл
қарыз алушының жарғысында шаруашылық субьектінің атынан анық басшылығының
шаруашылық шарттар жасауға құқы бар ... ... көз ... ... ... түрда беріледі. Бірақ қажетуақытында
банктің шешімімен азаматтармен есептер айырысу үшін және ... ... ... ... қол ақша ... ... мүмкін.
Несиені беру сондай-ақ арнауы ссудалық есеп шот арқылы жүзеге
асырылады. ... ... есеп ... ... ... дайындау, жабдықтау мен
өткізу ұйымдарына ашылады, себебі олар тауарлы-материалдың ... ... ... Банк ... ... ... ... айлық, тоқсандық және жылдық мәліметтер бойынша
тексеріледі. Егер кәсіпорынның қаржылық ... ... ... және ... өтеу ... ... несиені қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... ... қалдықтары;
➢ аяқталмаған өндіріс қалдықтары;
➢ баланстық құн бойынша дайын өнім қалдықтары;
➢ өтелу мерзімі жетпеген жөнелтілген таур және ... ... Бұл ... ... ... материалды құндылықтар несиелік
шартта көрсетілген мерзім шегінде алынады.
Несиені қамтамасыз етуге қабылданбайтындар:
➢ несиелеу үшін ... өтіп ... ... ... ... ... жағдайы олардың сақталуын қамтамасыз етпейтін тауарлы-
материалды құндылықтар мен өнімдер;
➢ сақталу мерзіміне ... ... ... ... ... ... жоқ ... мен тауарлы-материалды
құндылықтар;
➢ қозғалыссыз ұзақ уақыт сақталған ... ... ... ... ... ... мен ... етуге алынатын материалдық қорлармен өндірістік шығындардың
жалпы сомасынан ... ... ... ... етудің қалдығы
айналым қаражаттарын құраудың өз көздеріне ... ... ... талап еткенде қарыз алушының есеп айырысу
шотында ақша ... ... өтіп ... ... ... ... ... банк кешіктірмей төлейтін қарыз алушыны ары қарай несиелеу мәселесін
қарастырады. Белгелі-бір шоттарға сәйкес, несие ... ... ... ... ... ... ... беруге банк мекемесінің басшысының
рұқсат етуге құқы бар. ... ... ... және өтеу ... ... ... Несиелерді өтеудің нақты мерзімдері шұғыл
міндеттемелер арқылы ... ... ... ... ... қарызды төмендету қарастырылған мерзімде белгіленеді. Қарыз
алушыларды тауарлы-материалды құндылықтардың қорлары және жай ... ... ... ... несиеленген кезде өнімді өткізуден түскен және тағы
басқа ақшалай түсімдер есеп айырысу шотына аударылады, ал ... ... ... өтеу ... немесе несиелік шартта қарастырылған басқа
мерзімде өтелуі мүмкін:
­ бірінші кезекте төленетін (бюджетке төлемдер, әлеуметтік
қажеттіктерге аударымдар тағы ... және ... ... есеп ... шотындағы бос ақша қалдықтарын банк өзі
клиенттің есеп айырысу шотынан ссудалық есеп шотқа аудару
арқылы ... ... ... есеп ... ... ақша
болса төлем тапсырмасы арқылы;
­ қарыз алушының есеп айырысу шотынан несие бойынша қарыздарды
талап ету арқылы;
­ несие бойынша қамтамасыз етілмеген қарызды ... ... ... ... ... ... ... талап ету
арқылы.
Қарыз алушыға бір реттік мәселелерді жасау үшін берілетін несиелер,
кәсіпкерлерге берілетін қысқа мерзімді несиелер берілетін күні ... ... ... шұғыл міндеттемелер арқылы құжатталады. Негізгі қарызды
өтеу және ол бойынша процесстерді өтеу төлем тапсырмасы ... ... Егер ... ... ... мен ол бойынша проценттерді төлеу үшін
төлем ... ... банк ол ... ... ... ... тапсырма арқылы талап етуге құқы бар. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
қиындап қалса шартта көрсетілгендей несиені өтеу мерзімі алты айға ... ... ... ... ... ... мүмкін. Несиені
пайдалану үшін төлем ... ... ... ... ... немесе
пайдалану мерзіміне байланысты несиелік ресурстар үшін ... ... ... мен ... ... ... қайта қаржыландыру
ставкасына, бәсекелес банктердің ставкасына және тағы ... ... ... Бұл ... ... ... үшін проценттер талап
етілетін несиелерді ұсыну үшін банктің тартылытын ... ... банк ісін ... үшін шығыстарды өтеуі және сәйкесінше пайда
алуды қамтамасыз етуі керек.
Прoценттік ставкалар тұрақты және өзгермелі болып бөлінеді. ... ... ... ... ... бойында өзгермейді.
Өзгермелі проценттік ставкалар банкпен несиелік немесе депозиттік келісім
шарттың іске асырылу мерзімі бойынша ... ... Ол ақша ... ... ... ... ... пен ұсынысқа және қарыз
алушының қаржылық жағдайына байланысты [21, 85 б.]. ... ... екі ... ... анықталады. Несие бойынша проценттерай
сайын есептеліп және талап етіліп отырылады.Несиелік проценттің ... ... ... және өтелуін бақылау. Банктің несиелік
бөлімнің жасалған несиелік шарт ... ... ... жүйелі
бақылау жасап отыру керек. Сонымен қатар банк қарыз алушымен барлық несиені
пайдалану ... ... ... ... тиімді пайдалану, оның
уақытында және толық қайтарымдылығын бақылау керек.
Бұл мақсатпен қарыз алушының ... ... ... ... ... ақшалай және есеп айырысу ... ... және ... материалдардың есеп беру органдарында
тексеру жүргізіледі. Бұл жағдайда барлық ... ... ... кезде банктің несиелік бөлімі қарыз алушыны ... ... ... жүргізіледі:
­ банктік несиелік мақсатты пайдалану;
­ қаржылық есесп беру мәліметтері бойынша және ... ... ... ... бар болуы;
­ бухгалтерлік есептің жағдайы;
­ тауарлы-материалды құндылықтардың жағдайы;
­ несиеленіп отырған таурлы-материалды құндылықтардың ... ... ... ... және өткізу перспективасы;
­ қарыз алушылардың өз қаражаттарын пайдалану;
Банктер кез келген уақытта, кез келген ... ... ниет ... ... ... ... ... несиелiк тәуекелдi банктiң
қаншалықты тиiмдi жаба алу тәуекелiне кез ... ... ... несиелеу
тәжірибесі көрсеткендей банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру ... ... өз ... ... ... 2):
Кесте 2
Банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру кезінде әсер ететін факторлар
|Банк тұрғысынан ... ... ... Кепілзат пен қамтамасыз ету |1. Несиеге деген жоғары пайыздық ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің |2. Несиелердің қысқа мерзімділігі ... | ... ... ... |3. ... өтеу кезінде жеңілдік ... ... ... ... ... | ... ... ... |4. ... дайындау процедурасының |
|ақпараттық мәліметтерінің ... ... | |
| |5. ... бағалау құнын оның нарықтық|
| ... ... ... ... көзі – ... Б.И. Качество методов оценки кредитоспособности |
|заемщика коммерческого банка. Тамбов: Издательство ТГТУ, 2001. – 128 с. ... ... әр ... ... ... ... (досье)
ашады, бұнда не сиені беру кезінде оның қозғалысы жөнінде барлық ... ... ... ... ... және ... қарыз алушылардың жобалармен перспективаларын талдау және
т.б. ... ... ... Егер ... ... шарттарын орында
маса және соның ... бұл ... ... және ... ... жоғалса, банк несиелік санкцияларды қолданады, сонымен қатар
есеп бердің шынайылығы болмаса және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... және оны ... тәсілдері
Нарықтық экономика жағдайында коммерциялық банктермен клиенттердің
арасындағы экономикалық қатынастар өзара жоғары ... ... ... сондықтан коммерциялық банк клиенттерге қызмет көрсетпес бұрын
олардың беделі мен қаржы ... ... ... ... ... толық танысуы керек. Қарыз алушының несиелік қабілеті, оның
төлемді төлеу қабілетінен айырмашылығы ... өтіп ... ... ... ... ... қарызды өтей алу мүмкіндігін болжайды. Бірақ,
осы төлемді төлей алмау қабілеті клиенттің ... ... ... роль ... [21,11-12 б.]. Егер қарыз алушының мерзімі өтіп кеткен
төленбей қалған ... ... ... оның ... ... ... өз ... жеткілікті болса онда мұндай клиенттің жағдайын несиелік
қабілеті төмен деуге негізі ... ... ... ... ... әсер ... тәуекелдің
көптеген факторларымен байланысты, бұл фактор қарыздың өтелмеуіне, ... банк ... ... ... ... ... ... жағдайлар
әсерінен болуы мүмкін, бірақ көбінесе несиелік оперциялардың үзілуі келесі
буындардың бұзылуынан болады.
Банк ... ... ... ... ... олар
төмендететін жағдайларды және несиелеу механизмін ... ... ... Банк ... ... ... ... үшін барлық мүмкіндіктерін қолданса да ең ... ... ... ... ... ... емес. Осылай банк қарызды ұсына
отырып өтемеушілік ... ... ... талдау жасау қажет.
Барлық жағдайда банк баратын тәуекелінің деңгейін, сонымен ... ... ... алатын несиенің көлемін анықтау қажет.
Бұдан басқа несиені ұсына отырып, оны беру ... ... ... ... өтеу қабілетін талдау тек қана оның ... ... ... ... ... ғана шектелмейді. ... ... ... ... ... жағдайды және оған әсер ете
алатын ... ... ... ... кейбір жағдайларда метериалды
қамтамасыздандырылған клиент келісім-шартының барлық ... ... ... ... ... ... алушының жеке қасиеттерін
қарастыруды маңызды ... ... ... Қарыз алушының
репутациясын анықтау үшін ауқымды ақпарат ... ... ... ... ақпарат дұрыс болуға тиісті; екіншіден, осы ақпарат мүмкіншілігі
толықболу керек; үшіншіден, ... ... жеке ... ... ... ... ... түрде болуы керек.
Қарыз алушыға сипаттама негізінде оның репутациясы жауапкершілік
дәрежесі, алған қарызын ... ... ... ... Банк өзінің
клиентінің несиелік “өмірі” туралы білуін керек етеді; ертеде алған қарызын
қалай өтегендігіне көңіл бөлінеді, қарызды өтеген кезде ... ... ма, ... ... оның ... орны [22, 24-24 ... қаржылық мүкіншілігі анықтау оның табысы мен шығындарын
толығымен ... ... ... ... Қарыз алушының өзінің алғаш табысын
өтеудің үш түрлі жолы бар:
­ ағымдағы ... ... ... сату;
­ басқа да қаржыландыру көздерінен.
Жалпы экономикалық банктер ... ... ... яғни қарызын ағымдағы кассалық түсіадердің таза қалдық
есебінен өтеу. Ол осы ... ... ... ... кассалық
түсімдер сальдосы таза операциондық пайда, ... ... ... ... ... қорларының өсуі, төлеуге арналған шоттар
сомасы.
Қарызды өтеген кезде ең негізгі назар аударатын мәселе ... ... ... және ... ... өзгеруі. Өйткені,
әсіресе осы баптар бойынша несиені өтеу қиынға ... ... ... ... ... оның ... активтер және пассивтер
баптарының сәйкестігін кепілді қамтамасыз етілу дәрежесіне, оның толығына,
сонымен бірге қарыз өтелмеген жағдайда ... ... ... мен ... ... бөлінеді. “Жалпы экономикалық жағдайлар” негізінде мемлекеттегі
іскерлік жағдайы, экономикалық коньюктуралық жағдайы, ... ... ... ... ... баға және тағы да басқа жағдайларда
көрінеді. Осы кезде компанияның қызмет түрі есептелінеді.
Айта кету ... банк ... ... ету ... ... ... ... клиенттің балансындағы активтерге деген меншік құқын және олардың ... ... ... ... да ... ... зат, кепілдеме,
сақтандыру).
­ сақтандыру ... ... ... ба және ... ... ... ... инспекциялары алдында берешегі жоқ па?
Егер клиенттің банкротқа ... ... оның ... ... үлестіріліп, ал банк несиесін қайтар алмай қалса,
осы ... ... зат, ... ... ролі зор ... ... клиент өзінің несиесін қайтарады, қаржылық жағдайын оңалтуға
тырысады.
Ең соңғы критерий бақылау. Бұл ... банк ... ... ... ... сай ... және ... қоса осы несиелендіріп отырған
шаралар заңдығы екендігі ... ... ... ... ... ... ... ететіндігін (мысалы салық туралы заңның өзгеруі), клиенттің және несие
мақсатының банк стандартына сай ... ... ... туралы мәліметтердің
жеткіліктігін қарастырады. Осы жоғарыда ... ... ... қабілетін бағалай әдістерін өзінде қамтиды.
Олар:
­ іскерлік тәуекелді бағалау;
­ ... ... жүйе ... ... қаржылық тұрақтылығын бақылау;
­ қаржылық коэффициенттер;
­ ақша ағымын талдау;
­ ... ... ... ... ... қызметін бағалау;
Критерийлер мен бықылау әдістері ортақ болғанмен заңды және жеке
тұлғалардың несиелік қабілетін ірі және ... кіші ... ... бағалау деп бөлуге болады. Банк қарыз алушы туралы мәліметтерді
әртүрлі көздерден алады. ... ... атап ... кәсіпорындардың
көліміне және құқықтық мәртебесіне байланысты несиелік қабілетті бағалау
жағдайлары әртүрлі. Ірі және орта ... ... ... үшін біз ... ... ... есеп ... мен табысына,
несиелік арызына, клиенттің өзінің және ... ... ... ... жасаймыз. Ал несиелік қабілетті бағалау тәсілдері
ретінде қаржылық коэффициенттер жүйесі, ақша ағымын, іскерлік тәуекелік ... ... ... Дүние жүзілік банк тәжірибеде клиенттің
несиелік қабілетін бағалау үшін ... ... ... қолданылады
[26, 33-35 б.]. Бұл коэффициенттер банктік клиентураға байланыста, банктің
қаржылық саясатына байланысты әртүрлі ... ... және ... ... ... Оларды бес топқа бөлуге болады:
­ Өтімділік проценті
­ Айналымдылық немесе тиімділік коэффициенті
­ Қаржылық левераж коэффициенті
­ Қарызды қамтамасыз ету коэффициенті.
Қарыз ... ... ... ақша ... ... ... ... Ақша ағымын талдау коммерциялық банктердің клиенттің
несиелік қабілетін ... бір әдіс ... ... Бұл ... ... бір период ішіндегі нақты қаржы айналыма көрсетіледі. ... ... ... ... ... алады. Егер қаржылық талдау
баланс мәліметтеріне ... ... ақша ... ... ... ... және ... нәтижелеріне негізделеді.
Клиенттің несиелік қабілеттілігін қаржылық жағдайын зерттеу және ақша
ағымы арқылы анықтау кеңінен үшінші бөлімде қарастырылған.
Мен ... ... ... ... өту ... бақылаған
«Флора» сән салонына несие ... ... ... ... ... ... ... келісімге қол қоюға өкілетті жетекшісі Бериков
Б.М. қарыз алу туралы өтінішін жазды. Онда қарыз алушы мен сұралатын несие
туралы негізгі ... ... ... ... ... ... ету
формасы көрсетіледі. Банк несиелеудегі қарыз алушының мүмкіндігін алдын-ала
бағалау үшін есеп карточкасын толтырды. Онда фирманың жетекшісі мен ... ... ... ... және меншік түрі; клиенттің заңды мекен-
жайы; есеп айырысу және валюталық шот ашқан банктің аты және ... ... ... ... ... сомасы және мерзімі;
соңғы есептік күнге берілген баланс құрылымы және ... да ... Бұл ... ... ... қарастырғаннан кейін, одан әрі
жобаны қаржылық сараптау үшін қажет құжаттарды 7-10 күн ішінде ... ... ... алушының анкетасы
­ Компанияның қаржылық есеп беруі, дебиторлық және кредиторлық қарыздары
туралы мәліметтер
­ Бюджеттік ... ... ... ... бар ... жоқ ... ... (өтінішті ұсыну алдында соңғы есеп беруінің мәліметтері
бойынша)
­ Қарыз алушының кепілге салынған мүлкі бойынша салық ... ... ... ... ... ... алдында қарызы бар немесе жоқ екендігі туралы ... ... ... ... ... ... көрсететін құжаттар (контракттар,
шот-фактуралар, т.б.)
­ Жарғы және құрылтай құжаттарының нотариальды-куәландырылған көшірмелері.
Несиелік офицер осы сараптаушының мүліктік бағалауынан өзінің ... ... ... береді. Ең соңында қарыз алушының
кемшіліктері мен артықшылықтары туралы ... ... ... ... ... ... қарауына беріледі.
1.3. Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің негізгі түрлері
Бүгінгі таңда ... ... ... және орта ... ... ... секторды,өндірісті дамыту алдыңғы қатардағы өзекті
мәселе болып отыр. Енді бұл жерде қаржы несие мекемелерінің алатын ролі ... ... ... істі ... үшін ... ... ал коммерциялық
банктер болса сол шаруашылық субьектілерді несилендіріліп, ... ... ... істі одан әрі ... ... береді. Осы кезде банк
клиентке несиені жай бере салмай, оның қайтарымдылығын ойлау керек, өйткені
несиелеудің ... ... бірі ... қамтамасыз етілуі және
қайтарымдылық принципі. ... ... ... да ... ... ... ... қалаушы қасиетімен
ерекшеленеді және іс жүзінде ... бір ... ... ... Бұл ... бір жағынан несие қозғалысының негізінде ... ... ал ... ... несиелік мәміледегі кредитор
мен қарыз алушының құқықтық қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... қорларының шеңберлі айналымы және заңдары ... ... ... та ... қайтарымдылығының обьективті экономикалық негізінің бар
болуы, бұл процесстің автоматты түрде орындалуын көрсетпейді. Тек ... ... ... ... әрі қатаң түрде ... ... ... ... ... ... ... мәлімде осы субьект- кредитор мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру механизмі бұл екеуінің де осы
процессті ... ... ... ... несие ұсынған кезде өзінің
мүддесін қорғай отырып, несиелік ... ... ... ... Осы об ... ... негізге сүйене отырып, ал
қарызға берілген құнның дер ... және ... ... ... ма сыз
ететін алғы шарттарды болдыратын қарыздың сандық параметрлерін, оны ... ... ... ... талдайды.
Несиелік мәміле қарыз алушының белгілі-бір қарызды қайтару жөніндегі
міндеттемесінің ... ... ... Іс ... ... ... бар ... қарыздың уақытында қайтарылуын
көрсетпейді. Экономикадағы инфляциялық процесс қарызға берілген сомалық
құнсыздануына, ал ... ... ... ... ... несиенің
қайтару мерзімінің бұзылуына ... ... Міне ... банкттік
қызметтер несиені қайтаруды ұйымдастыру механизмін жасап шығарды.
Бұл механизмге:
­ нақты қарызды түскен түсім есебінен өтеу тәртібі;
­ нақты келісім шартта ... өтеу ... ... ... ... ... ... құнның кері қозғалысының уақы тында орындалуын және
толықтылығын қамтамасыз ... ... ... ... Егер ... алушыға табыстың келіп түсу перспективаларына күмән пайда болса,
онда несиелік мәміле ... ... ... ... ... табысы несиені
қайтарудың нақты ... ... ... Мұндай кезде банк және қарыз алушы
арасында таза ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде келіп түспеу ... ... ... ... өндіріс процесімен немесе құндылықтарды
өткізумен, сондай-ақ сатып алушылармен есеп айырысулардың ... ... ... ... ... және тағы да басқа
жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Осы жағдайлардың барлығынды несиені
қайтарудың ... ... ... ... яғни бұл ... ... 2 ... көздері қажет. Оған жататындар: кепіл, кепілдік
яғни ... ... ... ... беру және ... ... ... аталған несиенің қайтарымдылығын ... ... ... күші бар және ... ... ... байланысты қарыз
алушының қарызды өтейтін қаражатының болмауының себебінен ... ... ... өтеу ... бекітетін арнайы құжаттармен
рәсімделеді. Қарызды өтеудің 2 реттегі көздері пайдалану көп еңбекті қажет
ететін және ұзақ ... ... ... Қарыздың қайтарымдылығын
қамтамасыз етудің формаларының тиімділігі құқықтық механизмінің орындалуына
тиісті құжаттардың ... және ... ... ... міндеттемелері гаранттарының іскерлік этика нормаларын орындауларына
байланысты. Клиенттің кепіл мүлігі банктік ... ... ... көп ... ... бірі болып есептеледі. ... ... екі ... қолы қойылған және қарыз алушы ... ... ... ... ... қойылған мүлік құнынан
өз талабын қанағаттандыру құқығын беретін кепіл туралы ... ... ... ... ... ... ... қолданудың арнайы механизмінің бар болуын білдіреді. Кепіл ... ... ... ... ... ... және ... процессі. Кепіл
механизмі несие алу жөніндегі арыз ... ... ... ... Ол
қарызды пайдалану кезеңімен іргелесіп жүріп отырады. Банктік практикада
кепіл механизмін ... және ... ... ... ... деп ... Коммерциялық банктердің кепіл операциялары жеке,
өзінше ешқандай мағына бермейді. Олар қарыз операцияларынан ... ... ... және дер ... ... қамтамасыз етеді. Клиенттің мүлігін
немесе оның мүліктік ... ... ... ... ... механизмінің
құқықтық мазмұнында кепілге қойылған мүлікке деген меншіктену, ... ету және ... ... ... ... мәселе болып
отыр. Кепіл механизмін жүзеге асырудың негізгі кезеңдері:
­ кепіл заттарын және түрлерін талдау;
­ кепіл ... ... іске ... кепіл туралы келісім шартты жасау және орындау;
­ кепілді талап ету тәртібі;
Банктердегі кепіл ... ... 1 ... көрсетілген.
Несие алушы 1. ... ... ... ... туралы
келісім -шарт
Сурет 1 – Кепіл механизмінің құрылымы
Ақпарат көзі – ... М. ... ... ... банка:
организация эффективной работы. М.: «Перспектива», 2004. – 428 ... ... ... ... банктерде оларды
пайдалану бойынша арнайы механизм болуын талап етеді.
Кепілдің заты ретінде ... ... ... басқа да мүлік және
мүліктік құқықтар, болуы мүмкін және де ... ... ... болатын
мүлік екі критерияға жауап беру керек: жарамдылық және ... ... ... ... ... ... мүліктің кепіл затқа айналуы үшін
оның ... және ... ... ... ... керек.
Жарамдылық критерийі кепіл мүліктің ... ... ал ... сандық жағын сипаттайды. Кепіл заттың ... және ... және ... ... қойылады.
Кепіл заттардың сапалық жағына қойылатын жалпы талаптар, ... ... ... ... ... заттары (заттар және мүлікті құқтар) қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... Кепіл заттары өтімді болуы керек.
Тауарлы материалды құндылықтарының ... ... ... тез
өткізілуі, бағалардың салыстырмалы тұрақтылығы, бұзылатын заттар кепіл заты
ретінде алынбайды. Тауарлы – ... ... ... ... және ... ... банктер бағалы қағаздарды кепілге ала
отырып ломбардтың қағаздарды беруді қолданып жүр.
Кепіл ретінде ... ... ... жарамдылық тұрғысынан
қойылатын сапалық критерийлерге жататындар: тез сатылу ... ... ... ... жақтың қаржылық жағдайы. Осыған байланысты шетелдік
және отандық тәжірибеде айналымдылығы тез мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды кепілге ала
отырып берілетін қарыздың максималды сомасы осы бағалы қағаздардың ... - ке ... ... ... ... ретінде басқа бағалы қағаздар
қолданылған жағдайда (мысалы фирмалар шығарған акциялар) ... ... ... ... 80%-85 %-тін құрайды. Кепілдің тағы бір ... ... ... ... салымдар. Мұндай салымдар, ... ... ... ие. Әлемдік банктік тәжірибеде кеңінен тараған
қарыздың түрі ипотекалық қарыз. Осы кезде кепілдің тағы бір түрі ... ... ... ... пайда болады.
Халықаралық тәжірибеде жылжымайтын мүлікті бағалау кезінде үш ... ... әдіс ... ... ... жерді қарату кезінде мүмкін
болатын шығындарды және осы ... ... ... жаңа ... ұқсас жаңа құрылыс обьектілерін тұрғызу шығындарды анықтап,
одан соң инвесторға ... ... ... ... үшін ... ... көрсететін кәсіпкерлік табыс мөлшерін ескеріп, обьектінің ... құны ... ... алынған құн тозу құнына азаяды.
Екінші әдіс (нарықтық ... ... ... мәлімнің нарықтық
бағасы туралы мәліметке негізделеді. ... бұл ... ... ... ... ... ... обьектілер кездестірілмейді деп
айтуға болады. Бұл әдіс қолдануда қарапайым, бірақ ... ... ... және ... ... мүлік нарығын және түрлі
қозғалмайтын обьектілердің ... ... ... ... ... ... ... шығындар туралы (арендаторды ұзақ уақыт бойы таба
алмау себебінен) және осы обьекті пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді.
Кепіл механизмінің ең негізгі элементі кепіл ... ... ... және ... және ... болып табылады. Мұнда қатысушы жақтардың
кепіл мүлігі ... ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Банк пен клиент арасындағы жасалынатын ... шарт ... мен ... ... бір талаптарға сай келу керек .
Кредиторлық кепілге ... ... ... ету ... ... орын алады:
­ міндеттемені орындау уақытының бітуі;
­ кепіл туралы келісім шартта белгіленген қарызды өтеу ... және ... ... ... ... банк кепілге қойылған мүлікті сот шешімімен
талап етеді. Ол үшін кредитор алдымен сотқа арыз ... ... ... ... ... кепілге қойылған мүлікті сату басталады (биржа,
аукцион және т.б. арқылы). Кепілге ... ... ... сату ... ... ... Егер ... мүлікті сатудан түскен сома
кредитордың талабынан асып түссе, онда ... ... ... ... ... Егер кепілге қойылған мүлікті сатудан түскен сома
кепіл ... ... ... онда ... ... ... ... тәртіп бойынша қанағаттандырылады, яғни кепілге негізділген
ешбір артықшылықсыз. Жалпы кепілді несиенің ... ... бір ... ... ... ... кепілдікті қарыз алушының
кредитор алдындағы заңды түрде бекітілген мүліктік жауапкершілігі деп
қарастырамыз.
Несиелеу ... ...... ... ... ... және қайтару тәсілдері немесе басқалай айтқанда несиелеу әдістері ... беру және ... ... ... қолданылатын банктердің тәсілдер
жиынтығы [17, 315 б.].
Отандық банктік тәжірибеде нарықтық қатынастарда өтпей тұрғанда екі
әдіс ... ... ол ... ... ал ... ... бойынша
несиелеу. Ал қазіргі кезде қолданылатын тағы да әдіс айналым ... 1-ші әдіс ... ... ... ... ... құндылықтардың қалдықтары бойынша несиелеу
кезінде банктің ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінің өзгеруімен байланысты болады, яғни
клиенттің ... ... ... құндылықтары қалдықтарының
мөлшерінен сәйкестендіріліп өзгеріп отырады. Яғни бұл әдістің мәні ... (оны беру мен ... ... ... ... ... Бұл ... құндылықтарға
шикізат, негізгі және қосымша материалдар, қосымша бөлшектер, ... ... ... кезеңнің шығындары, дайын өнім және жіберілген
тауарлар жатады. Қорлардың нормадан тыс көп болуы несиеге ... ал оның ... ... бір ... өтеуді талап етеді.
Несиелеудің бұл әдісінде несие компенсациялық ... ... ... ол
нормадан тыс құндылық торға салынған шаруашылық ... ... ... ... Ал ... ... ... әдісі несиелеудің
объектісінің айналымымен, қозғалысымен байланысты, яғни несие қарыз
алушының ... оның ... ... ... ... ... Тауарлы-материалды құндылықтардың айналымы бойынша несиелеу
кезінде ... ... ... ... мөлшері тауарлы-материалды
құндылықтардың қозғалысымен байланысты реттеліп ... ... ... ... көбірек сатып алынып қоймаға
түсірсе, банктің несиесі артып, ал тауарлы-материалды құндылықтарды көбірек
өндіріске жұмсаса, ... ... ... ... Жалпы бұл әдістің
ерекшелігі ө бұл ... ... ... яғни олардың келіп
түсуімен және жұмсалуымен ... Бұл ... ... ... ертеректе
берілген несие бойынша қарызды өтеу ... ... ... ... ... несие төлемдік сипатта, себебі сауданың берілуі тікелей төлемді
жүзеге асыру үшін ... ... өтеу ... ... ... ... ... жоспарына сәкес қаражаттардың толық бір ... ... ... ... Бұл әдістің көқмегімен ... ... ... ... ... ... ... етіледі. Негзінен қалдық бойынша несиелеу әдісі аз мағынасын
жоғалтқаннан кейін, осы ... ... ... әдісіне зор мағына беріле
бастады. Яғни ... ... ... ... осы әдіс ... ... ... Осы шаруашылық салаларын атап ... ... ... транспорттық, құрылыс, ауыл шаруашылық, ... ... ... Ал ... жаңа ... ... келсек,
коммерциялық банктер оларға ссуда бергенде дүние жүзілік тәжірибеге сүйене
отырып, ... ... ... Бұл ... ... ... да 2 ... Бірінші әдістің мәні әрбір берілген ссуда жеке-жеке ... ... ... ... ... - бір ... беріледі. Яғни бұл
әдіс нақты бір мерзімге беріледі, яғни жедел мерзімді ... Ал ... мәні - ... алдын-ала белгіленген несиелеу лимиті, шегі бойынша
беріледі. Қарыз алушы бұл несиені ... ... ... ... мерзімде толтыру арқылы пайдаланады. Бұл форма ... ... ... ... ... ... көмегімен банк пен клиенттің арасында
жасалған шартта қарастырылған кез-келген ақшалай есеп айырысу құжаттарын
төлеуге болады. Несиелік желі бір ... ... одан да ... ... ... ... осы ... клиент кезкелген уақытта банкпен
келіссөз жүргізбей-ақ несие шегіне байланысты ссуда ала алады. ... ... ... және ... ... ... желі
бойынша сауда алынып, өтеліп біткен соң банк пен ... ... Ал ... ... ... желі бойынша несиенің берілуі
және өтелуі белгіленген лимиттің шегінде автоматты түрде болады. Жалпы осы
қалпына ... ... желі ... ... объектіні айналым бойынша
несиелеумен ... бар. ... ... коммерциялық банктер ескі
тәртіптегі клиенттерді несиелегенде “ашық несиелік желіні” пайдаланады.
Бірақ ... ... ... бар. ... ... ... ... тек бірінші қатарлы клиенттерге ашады, ал бізде олай емес.
Сосын несие шегі де әртүрлі, ... ... ... ... әдіс
несиелеудің тауарлы-материалды құндылықтардың айналымы қалдықтары бойынша
несиелеу және айналым сальдосы әдісімен есептеу. Бұл ... ... ... ... клиенттің атына ашылған есеп шоттағы
қозғалыстар юойынша есептеліп отырады, яғни ... ... ... ... есеп шоттарында ешқандай қалдықтар болған немесе болмаған
жағдайда да беріп отырады. Сондықтан несиелеудің 3-ші ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде жоғарыда көрсетілген несиелеу әдістерінің 2 түріне
сәйкес ... есеп ... да 3 түрі бар [20, 263 б.]. ... бойынша
клиентті несиелеу жай ссудалық есеп ... ... ... ... ... бойынша несиелеу арнайы ссудалық есеп шоттар бойынша жүзеге
асырылады. Ал ... ... ... ... ... әдісі контокоренттік
есеп шоттар бойынша жүзеге асырады. Сөйтіп 3 ... ... ... 3 түрлі
ссудалық есеп шот бөліп көрсетіледі: жай; арнайы; контокоренттік.
Ссудалық шот арқылы несиенің қозғалысын көруге болады. Ссудалық шотта
клиенттің ... ... ... ... ... Республикасында
Қазіргі кезде коммерциялық банктер көбінесе клиенттерге жай ссудалық есеп
шот бойынша несие ... Ал ... ... есеп шот ... ... беру тек
қана айналым капиталымен байланысты айналым капиталын несиелейді. Яғни ... ... ... ... ... қарыз алушыларға ашылады. Қазіргі кезде
тауарлы қорлардың айналымы бойынша арнайы ссудалық шоттармен мемелекеттік
бөлшек және ... ... ... ... ... ... да несиеленеді. Кәсіпорында тек бір арнайы ссудалық шот ашылуы
мүмкін. Бірақ бұл қатарынан бірнеше жай шоттарды ... ... ... тәжірибеге сай ссудалық шоттар бір реттік ссуда беруге пайдаланылады.
Бірінші қатардағы төлем қабілеті жоғары клиенттерге банктер ... ... ... Яғни ... ... ... ... өте жоғары
және коммерциялық банктермен серіктес кейбір клиенттер үшін контокоренттік
есеп шот ашылып, ... ... да осы есеп ... ... ... ... ... контокоренттік есеп шот
бойынша сенімі ең жоғары контокоренттік есеп шот ... ... ... ... есеп шот мына жағдайларда ашылады:
­ Егер банк клиенттерге тұрақты серіктестік қатынаста ұзақ уақыт басты болып
келсе;
­ ... есеп шот ашу ... ... ... ... ... контокоренттік есеп шоттағы басқа есеп шот ашылмайды.
Сондықтан клиенттің төлем ... ... осы шот ... ... есеп шот тек қана ... ... ... шығындарды несиелеу мақсатында пайдаланылады. Контокоренттік
есеп бойынша клиентке ... ... үшін ... өсім ақы ... ... ... ЕАБ «АБН АМРО ... Банкі» акционерлік қоғамының мәліметтері
негізінде несиелік процесстің ұйымдастырылу тәжірибесін ... ... ... ... ... ... бұл ... несиелік операцияларын жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін кең айқымды саясат болып ... ... ... ... ... ... тактикасы мен
стратегиясы. Бәрінен бұрын біз несиелік ... ... ... ... ... Бірақта қаржылық баға, салықтық, проценттік
және басқа да экономикалық саясатты қалыптастырушы ... ... ... ... айрықша белгілергі ие.
Несиелік саясаттың маңызды айрықша белгісі, несиелік саясат – ... ... ... ... ... ... ... жайлы айтқан кезде, бұл саясатты несие қозғалысын басқарудың барлық
формалары мен түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... бұл несиені беру (несиелендіру,сауда түрлері)
кезінде, ... оны ... алу ... ... ... ... ... қарастыруды Орталық Банк жүргізетін болғандықтан банктік
және несиелік саясат түсініктерінің өзара байланысын анықтап қалу ... ... ... пайдалану облысын анықтап алмай, оның
жеке бөлігін, яғни несиелік саясат мағынасы мен ролін дұрыс ... ... және ... ... ... ... процент, кредиторлардың (тек
қана банктер емес, сонымен бірге несиелік кооперативтердің, құрылыс
қоғамдарының, ... ... ... және тағы ... ... табылатындығын ескеру қажет. Демек несиелік саясатты үнемі
банк саясатының құрамдас ... ... ... ... ЕАБ ... ... Банкі» несиелік саясаты барлық несиені басқару процесінің
негізін құрайды және ол саясат несиені дұрыс ... ... ... ... ... ... несиелік саясаты директорлар кеңесінің заң
шығарушы және стратегиялық шешім қабылдайтын тұлғалардың қызметтерінің
негізін қалайды, ... ... ішкі және ... ... ... басқарудың сипатын және деңгейін бағалауға мүмкіндік береді.
Айта кету керек, егерде, ... ... ... ... ... ... айқын
анықталса және банктің барлық деңгейінд жеткілікті ... онда ... ... ... облыста дұрыс стандартты қолдауға, істің
дамуының мүмкіндігін дұрыс бағалауға және ... ... ... ... ... ... ... операциялар банктің ең басты активті операциясы болып
табылады [12, 157 б.]. ... ... ... бұл ... ақшасын
кімге сеніге болатынын анықтау. Банктің бұл функциясы ... ... ... ... аса ... және өте ... болып табылады. Банк қандай несиені беру, қандай көлемде және кімге
беру керектігін, қандай жағдайда банк ... ... ... ... беру ... ... ... бұл несиені беретіндігін анықтау
тиіс. Банктерден басқа қолайсыз жағдайда тез және оңай ... ... аз. ... ... тәуекелге көп көңіл бөлуі керек. Бұл маңызды
шешімдердің ... банк ... ... ... ... басқа да міндеттемелердің және меншік капиталының ... ... ... ... талап етеді. Дұрыс жасалынған қаржылық
саясат несилердің саясатын ... ... ... ... ... - ... ... белгілі – бір
элементтерін, ... ... ... болатын тәуекел
деңгейін , несиелік портфельдің балансын және ... ... ... ... Банк ... жаса ... басты маңызды моменті
болып мақсаттың дұрыс қойылуы және оны жүзеге асыру үшін тиісті ... ... ... ... банк үшін ... ... оның мақсаты айқын
болу керек. Макроэкономикалық деңгейде, елімізде жүргізілетін банк
саясатының ... ... банк ... ... ... ... және
экономикалық дамудың тұрақтылығын қамтамасыз еті ... ... ... ... мақсаты, оның қызметінің басыңқы бағыттарын
табыстылық, пайдалылық,өтімділік ... мини ... ... ... анықтау болып табылады.
Банк өзінің несиелік саясатын банктің саясатының ... ... ... ... ... ... банктің жалпы
стратегиялық мақсатымен тығыз байланыста екенін, банктің ... ... айта ... жөн. Коммерциялық банктің банктік
саясаты мен несиелік ... ... ... ие ... ақша
қаражаттарын орналастырудан пайда алу, сонымен бірге банктің пайдасының
өсуін және тұрақтылығын кепілдендіретін банктің ... мен ... ... ... бағытындағы бір қалыпты дамуы. Осыған орай, несиелік
саясат мақсаты болып тартылған ... ... ... ... ... пайдасының тұрақты түрде өсуін қамтамасыз ету ... ... үшін ... ... ... ... айта кеткен
жөн. Демек әрбір жеке банк аз несиелік саясатын қызмет көрсететін ауданының
әлеуметтік,саяси, экономикалық жағдайын ескере отырып ... ... ... әсер ... ... ішкі және сыртқы тәуекелдерінің жиынтығынескере
отырып жасалған саясат бұдан да дұрысырақ ... Егер ... ... ... ... төмен болса, немесе несиелік саясаттың негізгі
көрсеткіштерін нақты орындаушылардың назарына ... ... ... ... ... күмән туса банктің жиынтық тәуекелі өседі.
Қазіргі кезде нарықтық қатынастың ... ... ... ... саясаты және банк саясаты 2 түрлі факторлар ... [22, 11 б.]. Олар ішкі ... және ... ... ... Елдегі жалпы экономикалық жағдайы, ... ... ... ... өсу ... ... ... және тағы
басқалары; ақша несие саясатының ... ... ... ... ... банк ... мен ... бағаларының деңгейі.
Ішкі факторларға: банктің несиелік потенциалы; ссудалардың жеке
түрлерінің пайдалылығы және ... ... ... ссуданың қамтамасыз етілуі; банк персоналының тәжірибесі мен
мамандалуы, кәсіби дайындығы; банк ... ... баға ... ... ... орындалатын операция мен көрсетілетін қызмет
спектрі және тағы ... ... ... 31 қаңтары бойынша несиелік портфелдің жалпы банктің
активіндегі үлес салмағы 64,6 – ті ... ... ... ... (брутто) өткен жылмен салыстырғанда 47, 1 %
-ке өсіп 772006 млн теңгеге жетті. ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 1,5
– ке өсіп 64,6 % - ті ... ал бұл ... ... аяғында 62,4 % болған.
ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2006 -2007 ... портфелінің құрылымы 3 - кестеде көрсетілген.
Кесте 3
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкісінің» 2006 -2007 ... ... ... ... |2006 ж. |2007 ж. ... ... |524 810 |772 006 ... | | ... ... ... 879) |(42 162) ... | | |
| ... ... | | ... тасталғандағы | | ... ... |494 879 |729 844 ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банктің» 2006 -2007 ... есеп ... ... жылы ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... әртүрлі
салаларын несиелеуді ... ... атап ... отын ... құрылыс заттарын шығару өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... ... салалары.
Банктің несиелік портфелінде үлкен үлес салмақты отын ... ... ауыл ... ... ... ... ... несиелік портфелдегі үлес салмағы 61,4 % - ті құрайды.
Экономика салалары ... ... АҚ «ЕАБ «АБН АМРО ... несиелері келесі келесі кестеде көрсетілген:
Кесте ... ... 1 – ... ЕАБ «АБН АМРО ... ... бойынша
экономика салаларына берілген несиелер
|Көрсеткіш |% ... ... ... |15,7 ... ... |18,4 ... шаруашылығы |11,4 ... ... |8 ... ... |11,4 ... |4,9 ... |3,4 ... ... ... |2 ... тұлғаларды несиелеу |10,5 ... |14,2 ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2007 ... есеп ... |
Диаграмма 1
Ақпарат көзі – ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банктің» 2007 жылғы ... жыл ... ... ... ... ... резервтеу
көлемі өткен 2006 жылғы көрсеткішке қарағанда 5,7 % - тен 5,5 % - ... ... өзі ... ... жағдайындағы несие алушылардың
қаржылық жағдайларының жақсарғандығын көрсетеді. (Кесте 5)
Кесте 5
2004-20007 ... ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... ... (%) |7,4 |6,3 |5,7 |5,5 ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004 -2007 |
|жылдардағы есеп берулері ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004 ... есеп берулері
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банктің» несиелік портфелі ... ... ... құрылымы 6 кестеде қарастырлған.
Кесте 6
2004-20007 жылдардағы ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкі» ... ... ... ... ... |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... |74,6% |77,4% |71,8% |68,6% ... |25,4% |22,6% |29,2% |32,4% ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004 -2007 ... есеп |
|берулері ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004
-2007 жылдардағы есеп берулері
Диаграммадан банк бойынша жыл сайын ұлттық валютада берілген несиелер
сомасының өсіп отырғандығын ... ... жыл ... ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... несиелері беріліп, жалпы сомасы 10,3 млрд.теңгені құрады, соның
ішінде берілген 2701 ... ... ... 6.1 ... ... 3111 ... несиелері 4,2 млрд. теңгеге берілген.
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкі» 2007 жылы несиені ... ... ... ... ол өткен жылмен салыстырғанда 247196 млн.теңгеге
өскендігін ... ... ... ... ... несие алушы
клиенттердің несиелік тарихына, несиенің мерзіміне, ... есеп ... ... ... ... ... тұрақтылығына,
қамтамасыз ету көздерінің өтімділігіне сәйкес белгіленді, ... ... бас банк ... ... ... болмауы керек.
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкісімен» ... ... ... ... 7 кестеде көрсетілген:
Кесте 7
2004-2007 жылдардағы ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкісінің» ... ... ... құрылымы
| |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... ... |6,3% |9,4% |7,8% |5,5% |
|1 ... 12 айға ... |34,2% |36,3% |30,7% |29,9% |
|1 ... 5 ... ... |52,9% |41,1% |36,7% |38,4% |
|5 ... ... |6,6% |13,2% |14,8% |36,2% ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004 -2007 ... ... ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004 ... есеп ... көргендей, соңғы жылдары клиенттердің сұраныстары бойынша
несиелеудің ... ... ... Өтеу ... бес жылдан жоғары ұзақ
мерзімді несиелердің үлес ... 2006 ... 24,8 % -тен 2007 жылы ... ... өсті. Бұл көрсеткіш клиенттердің ұзақ мерзімді ресурстарға деген
сұраныстарының ... ... ... ... ... өз
қаражаттары және Европалық ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдардың несиелік желілері арқылы қанағаттандырады.
Жалпы банк ... ... төрт жыл ... берілген несиелер мерзімдерінің
ұзартылғанын көруге болады.
Банк бойынша заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... 8
Несие алушылар түрлері, млн.теңге
|Жеке тұлғалар 2007ж ... ... 2007ж ... |470777 ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... жылғы есеп берулері ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2007 ... есеп
берулері
Банк бойынша жеке тұлғаларға берілген несиелердің сомасы – 301 229
млн. теңгені құраса, заңды тұлғаларға ... ... – 470777 ... ... «АБН АМРО Қазақстан Банкі» әр уақытта өзінің несиелік портфелі
сапасын жақсартуға барлық жұмыстарды ... Банк ... ... ... бойынша 6- диаграммада көрсетілген.
Банк ... ... ... ... ... халықаралық
стандартқа сәйкес жіктеуді жүзеге асырады. Халықаралық ... ... ... нақты сенімді, жеткіліксіз сенімді, күмәнді және шығынды
болып бөлінеді.
Банк бойынша «сенімді» және «нақты ... ... ... ... ... өсіп ... 51,6 %) 2007 жылы 705,8 ... теңгені құрады, ал
бұл көрсеткіш 2006 жылы 464,7 млрд теңгені құрады. «Сенімді» және ... ... ... ... несиелік портфеліндегі үлес салмағы
2006 жылғы 88,7 % - тен 88,7 % 2207 жылы 91,4 % - ке ... ... ... ... ... 4,5 ... теңгеге өсті (өсім
12,4 %), олардың жалпы банктің несиелік портфеліндегі үлес салмақтары 2007
жылы 2006 жылмен салыстырғанда 7% -тен ... ... ... ... ... ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкісінің» несиелік
портфелінің жіктелуі
| |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... |47% |52,50% |52,90% |53,70% ... ... |36,20% |38,50% |39,10% ... |9,10% |7% |5,30% |5,90% ... | | | | ... |3,60% |0,60% |0,90% |1,01% ... |5,40% |3,70% |2,40% |1,30% ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... 2004-2007 жылдардағы |
|есеп берулері ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... Банктің» 2004-2007 жылдардағы
есеп берулері
«Шығынды» және «күмәнді» несиелер осы уақыт аралығында 2,6 ... өсті ... 11,5 %), ... ... ... портфеліндегі үлес
салмақтары 2006 жылғы 4,3% -тен 2007 жылы 3,3% -ке ... ... «АБН АМРО ... Банкісінің» несиелік портфелі қамтамасыз
етілу ... ... 7 – ... қарастырылған.
Диаграммадан көрінгендей, банкте несиелер ... ... ... ... ... ... қағаздарды, акцияларды
және депозиттерді кепілге ала отырып беріледі. Кепілдер ... ... ... және керек етілген жағдайларда тәуелсіз эксперттер
шақырылады. 31 -қаңтар 2006 жыл бойынша қамтамасыз ... ... ... 10,2 % - ті ... бұл ... 2007 жылдың 31 –
қаңтарына 11 % - ті құрады. ... ... ... құрамында
сенімді клиенттерге берілген қысқа мерзімді несиелер көп үлес алады.
Банктің несиелік тәуекелі клиенттерге берілген кепілдер, аккредитивтер
мен несиелер портфелінде жинақталған.
Кесте ... ... ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... ... түрлері бойынша
|  |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... |11% |23,00% |16,50% |17,90% ... | | | | ... ... | | | ... |20% |21,00% |26,30% |27,90% ... | | | | ... ... | | | ... ... |30,70% |14% |13,60% |14,70% ... | | | | ... |3,60% |8,10% |9,70% |10,60% ... |4,50% |5,00% |4,40% |6,60% ... | | | | ... |13,50% |6,20% |13,20% |14,80% ... | | | | ... ... ... ... Үкіметінің |2,80% |4,90% |1,90% |2,10% ... | | | | ... ... | | | ... | | | | ... |1,40% |4,30% |0,01% |1,20% ... | | | | ... | | | | ... ... |8,90% |4% |3,90% |3,20% ... |4,10% |9,10% |10,20% |11,00% ... ... | | | ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... есеп|
|берулері ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... ... жыл бойынша жиырма ірі несие алушылардың несиелік тәуекелдерінің
үлес салмақтары банктің жалпы несиелік портфелінің 26, 8% - ін ... ... «АБН АМРО ... ... несиелерінің тәуекелдіктеріне
байланысты 20 ірі позицияда жинақталуы
| |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... ... |33% |30,30% |24,80% |26,80% ... ірі ... (%) | | | | ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банктің» ... ... ... ... ... ... көзі – ЕАБ «АБН АМРО ... Банктің» 2004-2007 жылдардағы
есеп берулері
2.2. Несие қабілеттілікті ... және ... ... ( ... ... ... ... қабілетін талдаудың мақсаттары мен міндеттері қарыз ... ... және ... ... ссуда бойынша қарызды, банк ... ... ... дәрежесін өтеуге мүмкіндігін анықтауда болып табылады.
Жалпы несиелік жұмысты үш кезеңге бөлуге болады:
Бірінші кезең - несие беру туралы ... шешу ... ... - ала
жүргізілетін жұмыс; бұған кіретіндер:
­ қарыз алушының несие алуға берген өтініші және қажетті құржаттарды ... ... ... ... ... талдау;
­ қарыз алушы ұсынған қамтамасыз етуді талдау;
­ қарыз алушының ... ... ... қорытынды жасау;
­ несие беру туралы шешім қабылдау;
­ несие бойынша қаражаттарды ... ... ... ... - шарт ... ... ... алушымен
жұмыс.
Үшінші кезең - несиенің қайтарылуы.
- Бірінші кезеңде қарыз ... ... ... ... ... Қарыз алушы өз кәсіпорынының атын айтады және содан кейін ... ... ... ... ... ... заңдық белгісі;
­ бизнес түрі;
­ бизнесіне қанша жыл болғаны:
­ қандай мақсаттарға несие алынады
­ айналымы қандай (1жылда);
­ кәспорынның табыстары мен ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
Екіншіден клиент несиелеу программасына сай келе ма, жоқ па ... ... үшін ... құжат бизнес - жоспар болып табылады. Бизнес
жоспарда қарыз алушы ... ... мен ... ... екі ... ... баланс және табыс пен шығын туралы есеп беруді ұсынады.
Қарыз алушы қажетті құжаттарды өткізгенен соң ғана несилік ... қол ... ... ... ... алады және нақты несиелік
досьені несиелік инспекторға бекітеді. Құжаттар ... ... ... және несиелік инспектор жүргізген жұмыстың жағдайы мен
нәтижелілігі туралы ағымдағы бақылау жүргізіледі.
Несиелік басқарманың ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерге, қарыз алушы ұсынған құжаттарға талдау
жасайды. Талдауға кіретіндер:
Қарыз алушының заңнамалық ... ... ... ... ... ... - ... жүргізіледі және несиелік
келісім - шарттарға қол қойылады. Нақты тұлғаның қолы қолдар ... ... ... және келісім - шарттарға қол қойылған кезде
солармен ... ... Егер ... ... ... ... - шартта
сенімхат бойынша өкіл қол қоятын болса, оның қолы сенімхаттағы ... ... ... ... несиелік қабілетілігін талдау. Қарыз ... ... ... ... ... ... құжаттардағы
қолдар мен мөрлердің қол нұсқаулары құжатына сәйкестілігі тексеріледі.
Нотариялды бектіліген ... ... ... ... ... ... лицензиясы тексеріледі. Егер қарыз алушы лицензияланатын іс ... ... ... - ... ... тексеріледі және қажет
болған жағдайда ... ... ... ... беру ... ... ... көрсету туралы ақпараттық жинақтаудан кейін, несие
алуға өтініштерін тіркегісі келген ... ... сөз ... ... ... ... ... клиенттерді алдын ала
теру болып табылады.Несиелеу ... ... - ала ... ... ... ... алуға өтінішітерді талап етуі керек және өтініште
басшының қолы болуы керек.
Банк үшін қарыз алушының бюджеттік және ... емес ... ... ... өте ... және де басқа банктерге ссудалық
қарызы бар ма, жоқ па ... ... ... ... ... экономикалық жағдайының және қаржылық жағдайының нақты ... және ... ... ... емесэкономикалық талдау банк үшін үлкен
тәуекел, әсіресе егер бизнесті бағалау жоғарылатылған болса. ... ... ... - ... репутациясы бағаланады: қарыз алушы туралы ақпарат
жиналады, әртүрлі төмендегі сияқты көздер қолданылады:
­ жалпы ... ... ... ... ... ақпараттар;
­ экономикалық қауіпсіздік қызметі және басқалары.
Сонымен қоса төлемдердің жиілігі де маңызды. Қарыз ... ... ... ... ... ... алушы өзі негізгі қарыз бойынша соманы ... ... ... ... ... ... анықтайды. Егер төлемдер
тарифі келісуге болатын және нарықтың экономикалық конъюнктурасын есепке
алатын болса, онда ... ... ... ... банк үшін қабылдауға
болатын болып табылады.
Несиелік ... ... ... функцияларына қарамастан клиенттермен
қарым - қатынас жағдайында банкті бейнелейді және келесілерге жауап береді:
- берілген несиелердің сапасы;
- ... ... ... бағасын;
Жалпы несие алушының несие қабілеттілігі білдіреді - жеке немесе
заңды тұлғаның ... және ... ... ... өз міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігін білдіреді. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау, яғни
несиенің қайтарылуы туралы болжам.
Қарыз алушының несие қабілетін бағалаудың басқа ... ... және ... ... болып табылды, сонымен қоса басқарманың
компентенциясы мен жұмыс біліктілігін ... ... ... тәрбиелілігін, қарыз алушының несиелік қарызын, қаржылық
қызметін және т.б. бағалауды қамтиды.
Несиелік қызметте қарыз ... ... ... ... 5 топқа бөліп
көрсетуге болады:
­ Банк архивінде бар клиент туралы ... Жеке және ... ... ... мен ... есеп ... ... да материалдары;
­ Контрагенттерден алынған мәліметтер;
­ Потенциалды қарыз алушыдан алынған материалдар (яғни ... есеп ... ... инспекторының клиенттермен жеке байланыстары [5].
Қарыз алушы қажетті құжаттарды ұсынған кезде, нақтырақ қаржылық есеп
беруді, бұлсыз қарыз алушыны ... және ... ... ... Бұл кезеңде
несие инспекторы потенциалды қарыз алушының қаржылық есеп беруін зерттеуге
кіріседі.
Қаржылық есеп беру ... ... мен ... ... есеп ... ... талдаудың негізгі арналымы қарыз алушының болжамдарының
дұрыстылығын бағалау болып табылады.
­ Актив статьяларын бағалау:
­ дебиторлық қарыз;
­ ... ... ... көздері.
Егер шектеулі санды клиенттердің дебиторлық қарыздарының сомасы жоғары
болса, онда несие испекторы ... ... және ... ... Тауарлық қорлардың жағдайы:
­ тауарлық-материалдық қорлардың қайтарылуы;
­ өтімділік;
­ тауарлы - материалдық қорларға бағаның тұрақтығы.
­ Клиенттің өзіндік капиталының ... ... ... ... көлемі;
­ мүмкін қарыз алушының барлық міндеттемелері бойынша төлем жасау
мерзімдері.
Қаржылық есеп беру ... ... ... есептейді.
Көрсеткіштің динамикасын интерпретациялау жеке ... әлде ... ... ... тікелей және
көлденең талдаудың көмегімен интерпретацияланады.
Көленең талдау тенденцияларды анықтау үшін компания қызметін ... ... ... ... қолданылады.
Тікелей талдау шектік уақытында ауытқуға мүмкіндік беретін жеке
компанияны осы саладағы ұқсас ... ... ... қолданылады.
Несиелік инспектор несие қабілеттілікті зерттеу барысында баланстың
әртүрлі статьяларының және осы ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Осымен бірге
көрсеткіштер ... ... ... ... ... анықтау үшін
көмекші инструменттер ретінде қарастырылады.
несиелік талдау тәжірибесінде қолданылатын коэффициенттерді 4 ... ... ... ... жабу коэффициенті;
­ өзіндік капиталмен қамтамасыз етілу деңгейі;
­ ... ... және ... ... ... бұл ... ... анықталатындығын
қарастырайық, коэффициенттерді есептемей тұрып несиелік қабілеттілігі
анықталатын кәсіпорынды ... ... ... ... - ... ... ... статусы - Мемлекеттік ... ... ... - Ауыл ... ... ... - ... ... беру ... - ... құралдарын толықтыру
үшін
6. Несиенің қамтамасыз етілуі - ... ... жер ... ... беру ... - 15 ай
а) берілу күні - 08.2007 ... өтеу күні - 08.2008 ... ... ... - 19 %
9. ... сомасы - ... ... ... ... ... - заңды тұлға
Өтімділік коэффициенті
Бұл коэффициент ... ... ... үшін және ... ... жабу үшін ... ... құралдарымен
қамтамасыз етілгендігін білдіреді.
Тез өтімді
Өтімділік ... ( ІІІ А) Б ... = ... = ... мерзімді 2П ... ... ... = ... =1,9 ... ... ...... |ІІ ... |ІІІ ... ... ... | | | |
| ... бағалау шкаласы бойынша белгілері |
| |0 |1-2 |3-4 ... |1,5 ... |1,0-1,5 |1,0 ... ... ... |1,2 ... |0,7-1,2 |0,7 ... ... |1,7 ... |1,2-1,7 |1,2 ... ... және ... ... |1,0-1,5 |1,0 ... ... | | | ... |1,1 ... |0,6-1,1 |0,6 ... ... |1,5 ... |1,0-1,5 |1,0 ... |
|7.Материалдық – |1,0 жоғары |0,5-1,0 |0,5 ... ... | | | ... ету | | | ... көзі – «АБН АМРО Қазақстан Банктің» несиелік ... 2007 ж. ... ... бойынша бағалау градациясы:
0 - қаржылық тұрақты;
1 - қардылық жағдайдың ... ... - ... ... немесе нарықтың конъюнктурасының
өзгерісімен байланысты біршама нашарлау;
3 - ... ... ... нашарлауы;
4 - банкроттылық.
Шешім: Есептеулерден көріп тұрғанымыздай, "Медет" ШҚ шарушылық
айналымнан қарызды өтеу үшін ... ақша ... ... бұл ... ... ... яғни қаржылық тұрақты екендігін ... ... ... 1,9 сома ... ... коэффициентін сақтайтындығын
және кесте бойынша бірінші классқа жататындығын ... ... ... ... деңгейі.
Өзіндік капиталдың деңгейі кәсіпорынның қаржылық құрылымын білдіреді.
Несие эксперті осы көрсеткіштің тұрақтылығына үлкен көңіл бөледі.
Өзіндік ... ... ... ... ... ... капитал
--------------------------------------------------------- =
Активтердің барлығы (Баланс қорытындысы)
52505,14
---------------- = 0,3 [7,14б.].
174955,87
Кесте 13
Өзіндік капиталмен қамтамасыз етілу ...... |ІІ ... |ІІІ ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... белгілері |
| |0 |1 |2 ... |0,7 ... |0,4-0,7 |0,4 ... ... ... ... |0,4-0,6 |0,4 ... |
|3.Сауда |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... және |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... ... | | | ... |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... – |0,6 жоғары |0,4-0,6 |0,4 ... ... | | | ... ету | | | ... көзі – «АБН АМРО ... ... ... саясаты, 2007 ж. |
Өзіндік капиталмен ... ... ... ... ... ... - жеткілікті деңгей;
1 - кішкене нашарлау;
2 - жеткіліксіз деңгей немесе біршама нашарлау.
Шешім: Көрсетілген есептеулерде "Агрос" КХ кәсіпорының ... ... ... ... тұр, бұл ... банк ... түрінде немесе
басқада қосымша ақша қаражаттары түрінде қосымша ... ... ... ... ... қоса ... ... үшінші классқа
жататындығын және жеткіліксіз деңгейде екендігін немесе кәспорынның өзіндік
капиталына ... ... ... ... отырмыз.
Жабу коэффициенті. Бұл коэффициент қарыз міндеттемелерін жабу үшін
қарыз алушының барлық қаражаттар ... ... ... қаншалықты жоғары болса, бұл ... ... ... жоғары
сомасын алуына болатындығын білдіреді.
Кесте 14
Балансты жабу коэффициенті
| |І ... |ІІ ... |ІІІ ... ... ... | | | |
| ... бағалау шкаласы бойынша белгілері |
| |0 |1 |2 ... |0,7 ... |0,4-0,7 |0,4 ... ... шаруашылығы|0,6 жоғары |0,4-0,6 |0,4 ... ... |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... және |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... ... | | | ... |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... |0,5 ... |0,3-0,5 |0,3 ... ... – |0,6 ... |0,4-0,6 |0,4 ... ... | | | ... ету | | | ... көзі – «АБН АМРО ... ... несиелік саясаты, 2007 ж |
Жабу коэффициенті ... ... ... - ... ... - ... жағдайдың біршама нашарлауы;
2 - өндірістің құлдырауымен байланысты кішкене нашарлау;
3 - қаржылық жағдайдың потенциалды нашалауы;
4 - банкроттылық.
Жабу Тез ... ... (ІІІ А) + ... ... ... = ... = ... =0,5
Қысқа ... ... ... Көрсетілген есептеулерден көрініп тұрғандай, ... ... ... ... ... және өндірістің құлдырауымен немесе
нарық конъфнктурасының өзгерісімен ... ... ... ... ... және тез ... активтердің жеткіліксіздігін біліреді.
"Медет" ШҚ кәсіпорынының несие қабілетілік ... ... ... шешім.
Кесте 15
Несиеге қабілеттілік классы бойынша есеп
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| ... | | ... |40 |1 |40 ... |30 |2 |60 ... |30 |2 |60 ... |100 | |160 ... көзі – ... ШҚ есеп берулері бойынша анықталған ... Кө - ... ... - жабу ... - ... ... қамтамасыз етілу көрсеткіші.
Бірінші классқа 100 - 150 баллдары бар, ... ... 151 - ... бар, ал ... ... 251 - 300 ... барлар жатады.
Берілген есептеулерден көріп отырғанымыздай кәспорынның 160 баллы бар
екендігін және екінші классқа жататындығын көреміз.
Толықтай алғанда, ... ... ... ... ала ... ... ... кепілді қосқанда уақытылы қайтарылатындығын үлкен
сеніммен айтуға болады.
Заңнамалық құжаттарды талдағаннан кейін несие эксперті клиенттің ... ... ... ... ... жасау несиелік талдаудың негізі болып
табылады және ... беру үшін ... ... үшін ... көзі ... Бұл ... ... келесі факторларды бағалау және талдау ... және ... ... алу ... ... ... ... несиені төлеу ниеті;
­ несиелеу тәуекелі;
­ ұсынылған қамтамасыз ету.
Визиттің маңызды аспектісі болып несиені Несиелік комитет беретіндігі
саналады.Нақты визит келесілерге ... ... ... ... ... ... сұрақты қарастыру;
­ клиентің қызметі туралы ақпарат жинауға;
­ берілген ақпараттардың конфиденциялдығы туралы клиенттің ... ... ... ... ... ... несиелік сарапшы (эксперт)
экономикалық қорытындыда көрсетеді. Несиелік эксперт жасайтын ... ... ... ... ... ие, ... комитет экономикалық
қорытындыға сүйенеді.
Төлеу ниеті негізінен сандық мағынаға ие ... оны ... ... ... ... және оның кәсіпорындағы жағдайына байланысты
болады. Клиентің төлеу ниетін анықтау үшін әртүрлі аспектілер бар, ... ... ... - ... басшысының отбасылық жағдайын анықтау;
­ клиентің қылығына әсер ететін жауапкершілігін анықтау.
Негізінен ... ... ... ... ... ... ... анықтау кез келген банктің несиелік қызметіндегі ең маңыздысы
болып ... ... ... ... бағалау әдісі
Қазіргі уақытта банк ссудаларын қайтаруды ... ету ... ... және ... ... ... банктерінде
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болмағандықтан банк
ссудаларының ... ... ... басты шарт – бұл ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі негізінде алынған
қарызды өтеуінің ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ... өзге
кредиторлар алдында кепілге қойылған мүлік ... ... ... ... 1986 ... ... ... орталықтары, қонақ ... ... ТЖО, ... ... және т.б. ... ... түрі ... алушыларға банктен
корпоративтік несие ... ... ... алу ... ... ... ... ету формалары ұсынылады: - үйлер, пәтерлер, ... және т.б. ... ... ... аталғандар
банктің көзқарасы бойынша ең жоғарғы өтімділік болып табылады.
Жеке ... 70%-ға жуық ... ... ал ... ұсынылады. Корпоративтік несиені ұсыну кезінде өндіріс
тобының товарлары ... 75% ... ... ... киімдер,
бағалы металлдар, ... ... ... ... яғни: темекі
бұйымдары, арақ-шарап бұйымдары, ... ... ... ... ... ... берілгенде, негізгі формада
мынандай тауарлар болады: қант, ... ... ... ... ... ... ... кепілдемемен кепілге алу – қамтамасыз ету формасы болып
табылады. ... ол ... ... ... мұндай түрі
банкте өте сирек кездеседі, ... ... ... ... ... ... ... несиелеуге қабылдамайды:
- аяқталмаған өндіріс;
- азық- түлік;
- тез ... ... ... сай ... және ... ... сұранысына
қолданылмайтын ТМҚ;
- қалыптан тыс дайын өнім ... ... тыс ... ... ... ... ... дайын өнім қалдықтары;
- келісім шарттағы ... ... ... ... ... дайын өнім өндірісінің толық аяқталмауына қатысты.
Кепілді 2 түрге бөлуге ... ... ... ... ... кепіл. Мұнда кіреді:
­ айналымдағы тауарлар кепілі;
­ қайта өңдеудегі тауарлар ... ... ... ... ... беру ... Мұнда кіреді:
­ Кепіл құқығы – вексель есебі, ... және ... ... шот ... Нақты тозу – қозғалмайтын мүлік, құнды қағаздар,
вексельдер кепілі.
Бұл ... ұзақ ... ... ссуданы несиелеуде
пайдаланылады. Пәтерге байланысты ... ... мына ... ... ... мүлікті кепілге ... ... ... ... ... ... ... хаты;
­ жер учаскесін куәлендірілетін акт;
­ пәтер меншігін куәләндіретін ... ... ... акт;
­ алып-сату актысы;
­ пәтер ... ... ... банк ... сату үшін берілетін сенімділік
(доверенность);
­ тиісті мемлекеттік мекемелерге ... ... бар ... ... ... жұмыс жасау барысында керекті құжаттар:
­ кедендік ... ... ... ... ... полюсі;
­ ақыиесінің өнімді сатуға берген бұыйрығы;
­ кепілдік туралы ... ... ... ... және ... ... жұмыс істегенде керекті
іс қағаздары:
­ өзіндік құжаттары;
­ техникалық құжаттар;
­ тиесілі жүк құжатарты;
­ ... ... ... ... заттың мөлшерін растайтын қоймадан
берілетін анықтама;
­ сәйкестік сертификаты;
­ сату ... ... ... жөніндегі анықтама;
­ салық инспекциясының бюджет алдында қарызының жоқтығын
растайтын анықтама;
­ кепіл ақысының ... ... ... ... ... жер, ... автомашина, жанар
май бекеттеріне т.б. байланысты қызмет түрлері бар.
Банк үшін ... ... ... ... ... Қарыз алушы
шартты орындамаған жағдайда банк ... ... ... ... ... ... мөлшерінен 2 есе қымбат болуы керек.
Мысал үшін «Медет» шаруа ... ... ... құрал-
жабдық, жер учаскесі мен қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... ... ... ... 10 млн. теңге, ... ... ... ... 38 млн. теңге. Бұл жағдайда берілетін
қарыз сомасы 10 млн. теңге ... ... ... зат құны ... ... ... банк үшін өте ... кезде ең маңыздысы кепіл заттың нарықтық ... ... ... ... ... дер уақытында қайтарылмауы осыған
әкеп соғады.
Іс жүзінде кепілдік ... ... 2 түрі ... ... ... ... сату ... затты дәл бағалаудың маңызы зор. ... ... ... ... ... үй ... ерекшелігіне тікелей
байланысты. Құрылыстың пайдалануға жарамды, ... ... ... ... ... бағаланады.
Қозғалмайтын мүлікті бағалауда шығындық тәсіл ... ... ... ... ... кездегі құнын алып тастап, жер
учаскесінің құнына көбейту ... сол үйді дәл ... ... ... қай күні ... қарыз алған кездегі құрылыс
заттарының құны да сол ... сол ... ... ... ... бастапқы бағасын анықтау кезінде, ол ... ... ... ... ... ... қандай, проектісі ... үй мен ... үй ... ... болу керек.
Егер бастапқы баға туралы анықтама ... ... ... Орнын басқан үйдің құны мен ... ... ... ... сол ... сәйкес болу керек. Ол ... ... ... ... да сай болу ... ... байланысты бағалаудың негізгі этаптары ... ... ... ... пайдалану құқығы туралы есебі немесе
жер учаскесін сатып алу, сату ... ... ... Сол ... жаңа үй мен құрылыс туралы есебі ... ... ... Оның ... және моральдық тозуын анықтау;
4. Үйдің бастапқы бағасынан тозуы ... ... ... алу ... ... ... Есептелген үйдің бағасына жер құнын қосу.
Бұл тәсілде кейбір ... ... ... ... Жер ... нарықтық құнын анықтауда мына
ақпараттарды алу ... жер ... ... ... ... ... тән ... жер телімінің физикалық сипаттамасы;
­ жер телімінің қоршаған ортамен байланысы;
­ жер ... ... ... факторлар.
Жер телімдерінің нарықтық құнын анықтаудың 5 ... ... ... ... ... ... жер үшін ... қалдығы;
­ жер телімдерін дамыту ... ... ... ... ... ... сай бағаланған күнгі құрылыс құны;
С1 –құрылыс құны (1м.);
S –жалпы ауданы;
И –тозу ... ... үшін 1,2; ... ... үшін ... ... коэффмциент (зонаға байланысты);
К1 –қабат коэффициенті (1 ... ... 0,95; 3 ... – 1,05; 2
қабат – 1,1 және қалғандары – 1,0-ден).
Түзету коэффициенттері:
1. ... ... ... (шу, ... ... жол
мен темір жолға жақын орналасуы - 0,95;
2. Бағаланатын үйдің орталықтан ... ... бала ...... Жеке ... үйлерге тән архитектуралық сәндер:
а) жай – 1,0;
б) жақсартылған – 1,05;
в) жоғарғы сапалы – ... ... ... ... ... өтетін үйлер – 0,95;
б) секциялармен бөлінген пәтерлер – ... ... ...... ... саны – ... лоджалар саны – 1,03;
е) еңгізілген шкафтар саны - 1,05;
ж) ас үйдің болмауы – ... ас үй 8 м2 – ... ... жуыну және басқада құралдары – 0,95
5. Жай есік – ... ... есік – ... ... ... ... ... жасалған – 1,0;
б) паркеттен жасалған – ... ... ... ... ... – 0,95.
7. Орталық жылу беру – 1,0;
Басқалары – ... Ас ... ... саны – ... ...... ... және басқада бөлмелердегі техника
а) импорттық – 1,02;
б) отандық – 1,0.
10. Пәтердің ... ... – 1,05; жай ...... ... саны – 55000 ... ... «Медет» шаруа қожалығына берілген 3 бөлмелі ... 1985 жылы ... ... таза ... ықшам
ауданында 9 қабаттық үйдің 3 ... ... ... ... ... ... ... шығындық
тәсілмен есептеу.
Қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... ...... екі қабатты есік – 1,2;
г) паркетті еден – ... ас ... ... ... ... – 1,02, ... ... техникалық құралдар – 1,02;
ж) еврожөндеу – 1,05;
з) телефон – 55000 теңге (немесе 753$).
и) қабат 3 – 1,0.
I. С=205$ х 66,7 х ... 1,0 х 1,02 х 1,02 х 1,05 х 1,02 х 1,02 ... х ... саны ... ... анықтаймыз, осы жылдан азайтамыз ... ... ... 2-ні.
1. 1998ж. – 1985ж. – 2=11
2. 1,2х11:100 = 0,132 ... ... 1,0 – 0,132 = ... Бұл ... ... ... құнын, тозуды ескере
отырып ... ... ... ... ... берді, сондай-ақ мұнда берілген объектінің ерекшеліктері
пайдаланылады. ... ... ... нарықтық құн мынаған
тең 17,867$ (немесе 1304,209 ... ... ... анализі тәсілі.
Берілген әдістің мәні объект ... ... ... ... ... ... ... бағаланушымен сәйкес қозғалмайтын мүлік ... ... ... сату ... ... ... жинағы.
Объектілердің бір-бірінен ... ... ... ... баға ... түрінде түзетіледі. Түзетілгеннен
кейін олардың бағасы бағаланатын ... ... ... ... ... ... төмендетілген коэффициенті -20,5$, және тұрғын емес
30,60% ... ... ... салыстыру критерилерін бөліп
көрсетеді:
1. Қозғалмайтын ... ... ... ... Сату ... Төлеу шарты
4. Орналасқан жердің жайлылығы;
5. Сату уақытының факторы;
6. Жер ... ... ... ... ... Объектінің жай-күйі (тозуды есептегенде);
8. Жақсартуға түзету енгізу;
9. Архитектуралық ... ... ... подваодардың
барлығы.
10. Қоқыс желісінің барлығы;
11. ... 2%-ға ... ... да бір ... барлығы немесе жоқтығы. [9,54б.].
Кесте 16
«Медет» шаруа қожалығы ... ... құн ... ... салыстырмалы талдаумен есеп айырысу
| № |Мінездеме ... | ... ... |
| | ... | |
| | | ... №1 |Объект №2 |
| | | | | ... ... | |315 000$ | ... ... ... | | | ... ... жері ... ... | |
| | | ... | |
8 – ... ... ... ... | ... ... |
| ... | | | ... ... |10% | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... | |
| | | ... | ... ... түзету | ... ... ... |Еден жабатын |Паркет ... ... ... |
| | | | ... ... ... жабатынды | ... ... |
| ... | | | ... ... ... |66,7 |66,0 |66,0 |
| ... | | | ... ... ... ... ... балкон |2 балкон |
|12. |Барлық | ... ... |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... |8\9 |9/9 |8/9 ... ... | ... | |
| ... | | | ... |Санузел |Бөлінген ... ... ... ... |Жақсартылған |Сондай ... ... ... ... |Панелді |Кірпішті ... ... ... ... | ... ... |
| |түзету | | | ... ... |Бар |Бар |Бар ... ... құны | ... |20.595$ ... ... құны | (38 322 000 ... ... көзі – "Медет" ШҚ есеп берулері бойынша анықталған ... ... ... ... ... ... үшін
алынған 2 тәсілден көргеніміздей түзу салыстырмалы талдау 319 350 ... Ал, ... ... ... 317,867$ құрайды. Бұдан шығатыны
салыстырмалы талдау әдісі бойынша сату тым ... ... ... банк бұл жағдайда шығындық тәсіл ... ... ... ... бұл ... «Медет» шаруа ... ... ... тура ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ... ... ... Несиелік процессті ұйымдастырумен байланысты банктерде жүргізілетін
іс-шаралар
Банктің несиелік процессін жетілдіру ... ... ... асырылуы тиіс: біріншіден, клиенттермен операцияларға ... ... олар ... ... туралы меморандумда шығарылып және
бекітілуі ... ... бұл ... іске қосатын банк
қызметкерлерінің тәжірибелік жұмысымен анықталуы ... ... ... ... заңдар несиелік операциялар бойынша жалпы
жауапкершілікті банктің директорлар кеңесіне жүктейді. ... ... ... ... ... несиелерді ұсыну бойынша қызметтерін
анықтайды және ... ... ... ... және ... Банктерде жазбаша түрде несиелік саясат туралы меморандум
шығарылып, және оны банктің барлық қызметкерлері басшылыққа алулары тиіс ... ... үшін ... ... мен ... әр ... болып
келеді.
Ең алдымен несиелік саясаттың жалпы мақсаты қалыптастырылады, мысалы
сенімді және табысты несиелерді ... ... ... банктің әкімшілік
шығыстарын және несиелік ресурстардың құндарын қоса несиелер бойынша жалпы
табыстылық нормасына сәйкес келуі ... ... ... ... ... ол бойынша түрлі ... ... ... ... ... тиіс. Құжатта банк әкімшілігі
несиелер түрлерінің қайсысын ... ... ал ... ... ... екенін көрсетіледі. Мысалы, банк баланспен және ... мен ... ... ... ... ... коммерциялық несие беруге
болатынына ұсыныс бере алады, сонымен ... ... ... жабдықтар
арқылы орта мерзімді коммерциялық несие бойынша ұсыныс береді. Сонымен
бірге банк ұзақ ... ... үшін ... ... ... ... ... қарастырмауы тиіс [20, 144 б.].
Құжатта банктің несиелік экспансиясы болуы ... ... ... ... ... банктің өз қызметкерлеріне несие
беру реті туралы, мерзімі өткен қарыздың алу ... ... ... ... ... тиіс. Әрине, меморандум тек жалпы бағыттар ... ... ... тиім ... ... ... ... несие беру, несиелік қызметкер балансында кейбір кемшіліктері
бар фирмаларға, ... ... ... ... ... ... ... бергенде, несие берілуі мүмкін.
Қазақстан банктерінде несиелік ... ... ... банктердің несиелік процессті ... ... ... жасақтаумен байланысты шараларды қолдануды ұсынуға ... ... бес ... ... ... ережелер, несиелердің категориялары,
несиелік саясаттың әр түрлі сұрақтары, несиелік портфелдің сапасына бақылау
және банктердің комитеттері.
Американдық банктердің несиелік ... ... ... саясаты туралы меморандумның құрылымы төменде көрсетілген.
Жалпы жағадайлары:
­ басқару деңгейі;
­ операциялардың сферасы;
­ несиелердің баланстық портфелі;
­ портфелді басқару;
­ несие/депозит ... бір ... ... ... жоғарғы шектеуі;
­ несиелерді беруде қызметтерді бөлу;
­ проценттік ставкалар;
­ несиелерді қайтару шарттары;
­ қамтамасыз етілуі;
­ несиелік қабілеттілігі туралы ақпарат және құжаттар;
­ ... ... жабу үшін ... ... ... банк ... ... кейбір түрлері:
­ дамудың болашағы;
­ категориялар бойынша қажетті несиелер:
­ коммерциялық;
­ ауыл шаруашылық;
­ ипотекалық;
­ бөліп-бөліп төлеу ... ... ... және ... несиелері.
Несиелік саясаттың түрлі сұрақтары:
­ банктің жауапты қызметкерлеріне және банкпен белгілі бір
қатынастағы тұлғаларға несиелер;
­ ... банк ... ... ... ... ... бақылау:
­ несиелік қабілеттілікті талдау бөлімі;
­ несиелік портфелдің бақылануы;
Банк басқармасы несие портфелінің негізгі көлемін ... ... ... ... ... ... ол активтің айтарлықтай табысты
түрі, банк басқармасы үнемі оның жоғарылуына әсер ... ... ... ... үшін жеткілікті, өтімді деңгейді
ұстануға мәжбүрлі. Несие ... ... ... ... мәселеге бір
жақты жауап жоқ. Әрбір банк бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... салымшылардың белсенділігі, банктің
капиталы, қызметкерлердің біліктілігі, өтімділікке ... ... - ... барлығы әрбір банк үшін әртүрлі. Несие портфелінің қандай
болуы ... ... айту ... ... ... ... сияқты
қиын. Портфелдің көлемін банктік қаражаттарға деген сұраныс көлемін талдау
және оларды ... ... ... есептеу қажет. Ал ... ... ... болғандықтан, несиелік портфелінің
көлеміне қатысты қатаң тәртіпті белгілеу мүмкін емес.
Қамтамасыз ... ең бір кең ... ... бірі ... ... стандарттарды сақтау және табысты несие ұсыну. Осындай
сипаттағы әдіс нақты несие беру туралы шешім қабылдау және ... ... ... талдау кезінде сақтауға қажетті негізгі бағыт болып
табылады. ... ... ... ... ... оның ... көрсетуі қажет.
Несиелік саясат келесі элеметтерден тұрады :
­ Несиелік портфельді қалыптастыратын мақсат (яғни, жақсы
несиелік ... ... ... ... ... оны
өтеу мерзімі, несие көлемі және сапасы).
­ Әрбір нақты ... ... мен ... комитетке
белгіленген несиені беру аясындағы құзіретті сипаттау.
­ Несиені басқару шегінде құқықтарды беру және ақпараттарды
ұсыну бойынша міндеттер.
­ ... ... ... бойынша тексеру, бағалау
және шешім қабылдау.
­ Әрбір несиелік өтінішке берілетін қажетті құжаттар, сонымен
бірге несиелік істе сақталатын құжаттар.
­ Банк қызметкерлерінің ... істі ... және ... ... ... ... етудің негізгі қабылдау тәртібін
бағалауы.
­ Несие мөлшерлемесін және несие бойынша сыйақыны, ... ... ... саясатымен тәжірибесі.
­ Барлық несиелерге қолданылатын ... ... ... салымының максималды көлемін белгілеу.
­ Банк қызмет көрсететін аймақтарға сипаттама.
­ ... ... ... ... ... талдау
және шешу тәжірибесіне сипаттама.
Әрбір банктің несиелік ісін жүргізу үшін арнайы жүйесі болуы тиіс.
Жалпы құжаттар келесі бөлімдерге жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... кепіл хаттардың, қол қоюға құқық беретін
куәліктерінің көшірмесі);
- қаржылық және ... ... ... ... мен ... ... аналитикалық кестелер, ақша түсімі туралы есептемелер,
бизнес-жоспар, салық декларациялары);
- несие ... ... ... ... ... ету бойынша мәліметтер; (клиентпен байланысу).
Жоғарыда айтылғандай дұрыс ұйымдастырылған несиелік процесс банк
табысының негізгі көзі және ... ... ... ... көзі ... ... Банк ... процессінің құрылымы мен сапасына
байланысты, банктің ... оның ... оның ... ... ... ... банктерде несиелік процесс сапасын бақылау,
қабылданған неиселік ... ... ... құжаттар мен
банктің несиелік саясатының мақсатынан ... ... ... сараптамалар
мен анықтаулар жүргізіледі.
Несие қызметкерлері мен жоғары лауазымды ... ... ... ... ... қарыз алушылар арасында несие ... ... ... беру ... барлық құжаттарды мұқият талдайды.
Несиелік процесстің ұймыдастырылуына бақылау ... ... оның ... ... ... ... әдісіне
байланысты. Мысалы, өндірістің құлдырауын бастан кешкен ... ... ... банк өзінің қарыз алушыларының несиелік ісін
жүйелі түрде ай сайын жүргізе ... Көп ... ... ... ... ... тоқсанына бір рет тексеріледі, ал мәселелі
несиелер үнемі талдау және бақылауды талап етеді.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... процессті құрайтын элементтер бағасы
­ Несиелік процесс сапасының негізінде несиелік портфель
құрылымын анықтау және осы ... оның ... ... ... Несиелік процесстің ұйымдастырылуы негізінде қарыздар
бойынша зияндарды жабуға арналған резервтің жеткілікті
көлемін ... ... ... ... ... ... есепті мерзім
ішіндегі несиелік портфельдің ... ... және оны ... ... ... ... ... оң және теріс
трендтерді анықтап шығаруға мүмкіндік береді.
Оң тренд - сапалы және жоғары сапалы ... үлес ... ... тренд - шекті деңгейлі және шектіден төмен ... ... ... ... ... тиімді беруі ең алдымен несиенің
қайтарылуын талап етеді. ... ... ... ақша ... және ... ... сомаларының төленеуін білдіреді.
Несиенің қайтарылуы ... ... ... ... қорытындысы болып келеді және осы ... ... ... ... ... ... да білікті жұмыс істегендерін
көрсетеді.
Егер қарыз алушы алған несиесін және ол ... ... ... ... ... онда банк қызметкеріне тек несиелік істі жабу ғана
қалады. Одан әрі бұл ... ... ... бар ... ... ... оң несиелік тарихқа ие болады.
Егер несие қайтарылмаса және ол ... ... ... ... ... ... барлық қызметкерлеріне осы мәселелі ... ... ... жұмыс жүргізуге тура келеді. Одан кейін несие беру ... және ... ... ... ... жіберілген қателерге
талдау міндетті түрде жүргізілуі тиіс. Ал негізгі қарыз сомасы, ол ... ... және ... ... үшін ... жылдам өтелетіндей
жағдайда несие қамтамасыз етілсе, онда мәселелі несиені кез келген ауыр
жағдай туа ... ... ... ... ... осы ... бағалаушылардың іскерлігіне, дайындығына және банкке
қабылданатын қамтамасыз ету схемасының қолайлылығына тексеру жүргізіледі.
Көбінесе тәжірибе жүзінде ... ... ... схемасының дұрыс
ойластырылмағандығынан көптеген қиындықтарға ұшырайды. Бұл жерде мәселелі
несиелерді қарастыру орынды.
Проблемалы несиелер ... ... ... қайтарылуын объективті
және субъективті ... ... ... Ең алдымен, алынған
қарыздың қайтарылуы экономиканың дағдарыстық ... ... ... ... ... Осы қатынаста банктер,
әсіресе олардың несие бөлімдері қарыз алушылардың берген ... ... ... жағдайдың туындауын алдын-ала таба білуі тиіс.
Сондай-ақ клиент жайында берілген ... ... ... ... ... ... бергеннен кейінгі банктің негізгі жұмыстары,
несиелік қаражаттар қозғалысының үрдісін тиімді ... ... ... ... ... ... қажет. Мұндай жұмыс құралына қарыз
алушының қызметін және қаржылық жағдайын зерттеу, несиелік ... ... ... ... ... іскерлік қарым-
қатынастың жаңа жолдарын іздестіру кіреді. Берілген несиені әрі ... мен ... оны ... бойынша туындайтын мәселелерді алдын ала
айқындауға, ... ... ... уақытылы өтеу бойынша туындаған
қиыншылықтарда көмектесуге мүмкіндік береді. Осындай көмек банктің әрекет
ету ... ... үшін ... ... ... басты кезен
болып табылады.
Басты банктік тәжірибеде клиенттермен немесе жүргізілетін несиелік
операцияларымен өзара реттеулер ... бір рет ... ... ... қаржылық жағдайын және оның даму тенденциясын талдау және зерттеу
үрдісі кезінде қарызды қайтаруды қадағалау ... ... ... шаруашылық нарықта оны ұйымдастыру табыстылығы айқындалады.
Мұндай талдау мен ... жиі ... ... ... ... ... ... қарым - қатынасты дер кезінде тоқтатуға мүмкіндік
береді. Банк және клиент арасындағы әріптестік ... осы ... да ... ... негізделеді, ал бұл өз кезегінде кәсіпорындар
мен фирмалардың даму ... және ... ... ... ... ... ... жинауын талап етеді. Банк ... ... ... ... ... алу ... оның ... және айнымалы
қаражаттарының, сондай-ақ несиені қамтамасыз ету мүмкіндіктерінде қатысатын
кез-келген активтерінің физикалық жағдайын жиі тексеріп ... ... ... ... бір ... қаржылық талдау сапасы мен нақтылығын тексеру
үшін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... тырысуы қажет. Несие бойынша ақпарат арқылы клиенттің қарсылық
жағдайы туралы ақпарат ала алуы ... ... есеп ... банкпен
анықталатын аудиторлық бақылауынан өтуі қажет. Несие бойынша құжаттарды
қарыз алушының есептілігін ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала анықтау және төмендету кезінде
нарықтық қатынастарға өтудегі басты ерекшелік адам факторы болып табылады.
Себебі осы ... ... ... ... ... кездерде қиын
жағдай туғандығы туралы банкке хабарламауы мүмкін. Одан басқа ... ... ... ... ... ... көп ... алады.
Бірақ егер банк өзінің несиелік ... ... ... біле ... мән ... ... Банктің қадағалау бөлімдерімен жүргізілетн
тексерістер - мәселелі несиелерді анықтау үшін қажет. ... ... ... ... несиені анықтаудың ең тиімді әдісі ішкі
банктік қадағалау жүйесі болып табылады.
Проблемалы несиелердің басты белгілері, ... ... ... алу туралы анықталмаған шығындар. Бұл жағдайда клиентпен
келтірілген ... ... ... ... ... әсер ... пен банк арасындағы сәйкессіздік маманданған аудиторлық қорытынды
жүргізу арқылы шешілуі мүмкін.
Қаржылық емес ... ... ... ... ... бірден
өзгеруі, компания басшыларының ауысуы болуы мүмкін.
Несиенің проблемалы болуының қаржылық белгілері ... ... ... ... анықталуы мүмкін. Бірақ, келіспей қалушылықтар әрине
байқалады. Несиенің проблемалы болуының қаржылық белгілері қарыз алушыларға
берілетін несиелерді өзгертулер ... ... ... ... ... ... директивті және т.б.
несиелерді жатқызуға болады. Банктің ақша қаражаттар қозғалысы ... ... ... ... ... немесе белгіленген
овердрофт шегін жоғарылату туралы өтініштері дәлел. Несиені ұсыну кезіндегі
барлық ... ... ... ... келуі тиіс. Көп жағдайларда
қарыз алушы несиені ... ... ... ... ... әрбір
осындай факторлар арнайы зерттеу объектісі болуы қажет.
Несиені қайтаруда кедергілер болу, болмауына байланыссыз ... ... ... ... ... тудырмауға әрекет жасауы
керек. Неғұрлым осындай несиелер ертерек ... ... ... ... қабылдау, өңдеу және мәлімет жинауға ... ... ... және кепіл болушы қарызды өздері өтей алмаған жағдайда
банктің өзіне ... тура ... ... ... ... ... жабу үшін арнайы сақтандыру қорлары құрылады. ҚРҰБ ... ... ... ... және ... өткен қарыздардың
ұзақтығын есепке ала отырып несиелік портфель сапасын бағалауды ... ... ... портфелін несие тәуекелінің ... ... ... бойынша несие топтарына (стандартты, стандартты
емес, күмәнді қауіпті, үмітсіз) бөлуге болады. ... ... ... жабу ... әр бір ... тобы ... ... жабу үшін
қажетті сақтандыру өтемінің көлемін құрайды. Осыдан, банк неғұрлым жоғары
тәуекелді несиелік саясатты жүргізсе, соғұрлым ол ... ... ... ... ... көбірек құруы қажет.
Мысалы, қазіргі уақытта шетел ... ... ... ... ұсынылған несиеден туындайтын зияндарды ... ... ... ... 2-3 % ... құрайды. Ал Қазақстан
тәжірибесінде бұл резервтер елдегі экономикалық жағдайдың тұрақсыздығына
байланысты ... ... ... керек.
Тұрғындарды неселеу кезінде туындайтын келіспеушілік жағдайлар сот
арқылы шешіледі.
Қарыздың қайтарылуы несие бөлімінің ... ... ... ... ... және осы ... ... несиелік үрдіс
кезеңдерінде қаншалықты сапалы да білікті жұмыс ... ... ... банкке ақша қаражаттарының қайта ағымын және проценттік
сәйкес сомасының төленуін білдіреді. Егер қарызалушы алған несиесін және ол
бойынша ... ... ... ... ... онда ... несиелік істі жабу ғана қалады. Одан әрі бұл ... ... бар ... ... ... ... оң несиелік тарихқа ие болады.
3.2. Несиелік тәуекелді бағалау және ... - ... ... ... келген банктің қызметі мен білімінің экономикалық мазмұнына қарай
несиелеуді банк бизнесінің ... ... ... көреміз . Несиелік
операциялар табыстың негізгі көзі және ... ... ... . Бірақ
мұнымен қоса несиелік портфель банктің ... мен ... ... ... ... жеңілдетуден ссудалық портфельге
проблемалар туындайтын экономиканың төмендеуінен несиелерді тиімсіз ревизия
шығындардың басты себебі ... ... . ... портфельді тиімді
басқару ссудалық операциялардың табыстылық ... ... ... ... ... ... талдау негізінде ... ... ... ... ... – банктің негізгі тәуекелі банктің
қызметінің тиімділігін анықтайтын несиелік тәуекел [27, 18 б.]. ... ... ... жай ... ... банк ісінде
тәуекелді болып ... ... ... ... ... ... ... және инвестициялық қызметтен алады. Басты мақсат әлеуетті
табысты ... ... жабу ... ... ... ... ... формада қаржылық келісім бойынша партнер
келісімінің шартын орындауға мүмкінсіз ... және ... ... ... ... . Несиелік тәуекелдің ең анық және кәдімгі мысалы клиент
қарызды өтей алмау тәуекелі .
Дүниежүзілік тәжірибеде несиелік тәуекелді екі ... ... ( 2 ... қарыз алушының әлеуетті шығындарды бағалаумен байланысты тәуекелі;
- көрсетілген ... ... ... ... ... ақшалай
шығындардың көлемін бағалайтын несиелік өнімнің ішкі тәуекелі.
2-сурет. Несиелік ... ... ... ... тәуекелді басқару жұмысында банктің алдында
маңызды қиындықтар тұрады . ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде қалғанда немесе жағымсыз бағытта өзгерген кезде
тәуекелдерді сақтандыру шығындарын болдыртпауға мүмкіндік береді . Мемлекет
жағынан ... ... ... ішкі және ... ... қысымы,
өндірістің қиындықтары, қаржылық шектеулер, нарықтың ... ... ... ... ... ... ... несие алушылардың
қаржылық жағдайларын нашарлатады.
Онымен қоса ... ... ... ... ... ... ... ете алмайды . Біздің республикамызда сыртқы
қиындықтар ішкі ... ... және ... ... ... ... басқару – бұл қиын жүйе және процесс [29, 28
б.]. Мақсатты нарық деп ... ... ... ... ... Ол ... ... өтеу стадияларының тізімі формасында
жалғасады.
Яғни несие берушілер олар берген қарыз немесе несиенің берлық сомасы
төленеді, ... ... ... олар ... сайын келісілген пайыз
аламыз деп күтеді .
Несиелік тәуекелдің категорияларын анықтау ... ... ... : егер қарыз алушы бекітілген мерзімде ... бір ... ... ... ... ... басқа түрдегі
қаржылық міндеттемені орындай алмауына байланысты банк ... ... ... : ... ... ... ... басқа жақ
орындамаған жағдайда (мысалы, пайыз мөлшерлемесін төлемейді) банк қаржылық
келісім шартта нарықтағы ... ... ... үшін ... ... ... : құнды бағалау контрагентпен келісілгені туралы
банк сенімді болмай ... ... ... тәуекел келесі көрсеткіштермен өлшенеді :
1. активтердің сапалылық коэффициенті
К1= ссудалар бойынша шығындар / ссуда бойынша ... ... ... ... ... / ссуданың жалпы сомасы
2. тәуекелге байланысты түзетілген маржа = ... ... таза ... / ... көрсеткіштердің оңтайлы баламасы 3-3,5 пайыз шегінде болады.
3. Таза пайыздық маржа = таза пайыздық табыс / активтер
4. Жалпы пайыздық ... = таза ... ... + ... да ... ... Несиелік тәуекелдің пайызы = проблемалық несие / несиенің жалпы сомасы
6. ... ... ... = бір ... алушыға ссуда / банктің
меншікті капиталы
Халықаралық банк тәжірибесі бір ... ... ... меншікті капиталының
25 %-нан жоғары несие сомасы берілмейтіндігін көрсетеді.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісі және Қазақстан
Республикасы Қаржылық қадағалау ... банк ... ... ... қоса ... тәуекелдерді басқару саласында жұмыстар жақсарту
жүргізілуде.
ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... кезінде тәуекелдерді басқару
үшін келесі ережелерді ұстанады:
- сенімділік бойынша төменгі категорияға жататын клиенттерді ... егер ... ... корпоративті клиентіне қатысты
аффилирлендірілмеген болса немесе ... ... ... ... құрылған компанияларды банк несиелемейді;
- жаңа бизнесті құру жобаларын банк несиелемейді , егер де ... ... өз ... ... ... , ... минималды салымының
мөлшері жоба құнының 30 %-нан жоғары болуы керек ;
- овердрафты санамағанда банк қамтамасыз етілмеген несие ... ... ... беруі тек корпоративті клиенттерге ұсынылады ;
- банк өзі жеке ... ... ... ... ... және ... ... несиелеу кезінде банктің бағалауы ғана есепке
алынады ;
- өтімділік бойынша төменгі категорияға жататын несиелер ... ... ... ;
- ... ... ... ... несие бағасын қарастыру
құқығын банк өзіне алады ;
- клиенттің келісімді орындамау жағдайларында банк келісімнің шарттарын
өзгерте алады және ... ... ... ... «АБН АМРО ... ... АҚ-ы нарық конъюнктурасының қиындығына
қарамастан несие нарығына қатысуы жоғары . Несие бойынша ... ... ... және ... ... ... ... , экономиканың нақты секторына бағыттаулар жатады .
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкі» ... ... жеке ... ... ... ... даму және қайта құру банкі линиясы
несиелеу, пластикалық ... ... ... ... ... ... тұлғаларды тұтыну мақсаттарына несиелер келесі ... ... ... :
- автомобиль сатып алу;
- тұтыну мақсаттарына ;
- кәсіпорын кепілі бойынша;
- банк қызметкерлерінің жедел ... банк ... ... жағдайларын жақсарту үшін және тағы
басқалары.
ЕАБ «АБН АМРО Қазақстан Банкі» 2007 жыл ... жеке ... ... 33 368 мың ... ... ... «АБН АМРО ... Банкі» 2008 жылдың 1 қаңтарында ссудалық
портфельде несиелік ... ... жоқ. ... ... ... жеке
тұлғаларды несиелеуден 4332 мың теңге көлемінде ... ... , ... ... деңгейі 22,4 пайызды құрады .
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу ... , ... ... мақсаттарын ЕДҚБ (Еуропалық қайта құру және даму
банкісі) желісі бойынша программасы ... ... 433,6 млн. ... ... ... ... көлемі 956,6 млн. теңге, яғни 2006 жылғы
көрсеткіштерден 2 есе көп . ... ... ... жыл ішінде 3,5
есе көбейді және 527,6 млн. теңгені құрады .
Жоғарыда айтылғандай «ЕАБ «АБН АМРО ... ... ... ... үзіліссіз жалпы қамтитын несиелік мониторинг арқылы
жүзеге асырылады. Несиелік мониторингтің ... ... ... ... және оларды тұрақты талдау.Тұрақты талдаудың тақырыптары өтімділік,
қаржылық талдау, ... ... ... қабілеттің 4 аспектісін
талдау жасау барысында әлсіз ... ... ... . ... 4 ... : ... ... позициясы және
саласының даму процесін көрсететін ... ... ; ... жабудың негізгі
көзі ретінде несие алушының қажетті ақша алу мүмкіндігін немесе ... ... ... ... жылжымайтын мүлік )қажет болған жағдайда ... бар ... ... ... аспект жатады.
Үш негізгі критерийге жататындар :
- өтімділік, тұрақтылық және қаржылық құрал ( ... және ... ... қатынас );
- басқарушылық аспект – менеджменттің сапасы ... ... ... ... және ... басқарудың
тиімділігі;
- несиені қамтамасыз етудің сапалық аспектісі – банк жағынан кепіл
құралы ... ... және оның ... кету ... ... нақты бағасын алу мүмкіндігін анықтайды .
Несиені басқару болып жатқан жағдайларды ... ... ... сонымен қоса жағымсыз жағдайлардан өту үшін қажетті ... ... ... бұл ... ... ... :
- несиені қайта құру бойынша келіссөздер ...... ... ... ;
- ... капиталын жақсылап басқару арқылы міндеттеме ... ... сату ;
- ... ... ... мемлекет жағынан қолдау алу мүмкіндіктері бойынша кеңес алу;
- ... ... ... ... ... ... ... басқаруда негізгі
инструмент болып табылады , өйткені банк тәуекелдерді классификациялайды
және несиелерден мүмкін шығындарды және оларды ... ... ... ... басқарудың негізгі әдістеріне провизия құруды
жатқызуға болады .
Несиелік қызметтен пайда болатын шығындар үшін резервтер құру ҚР ... ... ... және ... ішкі ... сай ... ... жүйесінің тұрақты, дұрыс жұмыс істеуін
қамтамасыз ету үшін ҚР ҚҚА -гі ... 25 ... 2006 жылы ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерде
активтерді және ... ... ... оларға қарсы резервтер
(провизиялар) құру ... ... ... Осы ... ... коммерциялық банктер берген ... ... ... ... ... түрде берген несиелері үшін өз ... ... ... ... ... категорияларға жіктелуі ол активтің ... ... ... ... ... асырылады. Бағалау
нәтижесінде алынған баллдарға байланысты оған ... ... және ... провизия көлемі анықталады ( категориялардың
анықталу тәртібі 17 - ... ... ... ...... ... |
|1. | ... ... | ... | ... |0 ... | ... |+1 ... | ... |+2 ... | ... |+4 ... | ... ... автив бойынша мерзімі | |
| ... ... ... | ... | ... ... | |
| ... несиелер бойынша төленмеген өткен | |
| ... ... |0 ... | 1 - 30 ... |+1.5 ... | ... |+4 ... | Кез-келген жіктелген автив бойынша мерзімі | |
| ... ... ... | |
17 – ... ... | Несие бойынша | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... |0 ... | 1 - 30 ... |+1.5 ... | 31 - 60 ... |+2.5 ... | 61 - 90 ... |+3.5 ... | 90 ... ... |+4.5 ... | ... ... ... | |
| | | ... |Өте ... |-3 ... | ... |-2 ... | ... |0 ... | ... |+1 ... | ... етілмеген |+2 ... | ... ... ... болуы | |
| ... | ... | ... ұзартылуының болмауы |0 ... | ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... 1 ... |
| | ... ... | ... да ... ... ... |+1 |
| ... | |
| ... да ... ... ... | |
| ... 0 ... | ... ... ... ... ... | |
| ... ... % ( 25 % - ке дейін 0 балл) | ... | 25 % ... |1 ... |50% ... |2 ... | 75 % ... |3 ... |100 % |4 ... ... ... ... ... |+2 |
| ... болуы | |
| ... ... ... –0 ... | ... | ... рейтингтің болуы (қарыз алған) | ... | "А" және одан ... |-3 ... | ... ... ... жоғары|-2 |
| |- "А" –ға ... | ... | ... ... ... ... |
| | | |
| ... ... | |
| | ... | |
| ... көзі – ... қадағалау агенттігі бекіткен ережеге бойынша ... ... ... ... ... несиелердің категориялары
анықталады:
Кесте 18
Несиелер ... ... саны ... жіктелу категориялары |
| 1 дейін ... |
| ... ... 2 –ге ... |1 ... |
| |2 ... |
| 2 -ден 3 – ке ... |3 категориялы |
| |4 ... |
| 3- тен 4 – ке ... |5 ... |
| 4 және одан ... ... ... көзі – ... ... ... бекіткен ережеге бойынша |
|жасақталған ... ... ... ... ... құрылу
тәртібі келесі кестеде көрсетілген:
Кесте 19
Несиелер бойынша провизиялардың ... ... ... ... көлемі (негізгі сомадан %) |
|Стандартды |0 ... | |
|1 ... |- ... және ... ... төленген |
| ... - 5% |
|2 ... |- ... ... ... түгелдей |
| ... ... - 10% |
|3 ... |- ... және түгелдей төлем төленген|
| ... - 20% |
|4 ... |- ... ... ... түгелдей |
| ... ... - 25% |
|5 ... |- ... ... - 50 % ... ... ... ... - 100% ... көзі – Қаржылық қадағалау агенттігі бекіткен ережеге бойынша |
|жасақталған ... ... ... процесі ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қаржылық қадағалау Агенттігі бекіткен бір ... ... ... ... ең ... ... және ... операция
бойынша бас банктің ... ... банк ... басты назар аударылады.
Сонымен қатар, белгілі бір клиенттер және ... ... ... және ... ... ... ... Бір қарыз ... ... ... ең ... ... ... ... міндеммелер
құрамына барлық несиелер, овердрафтар, гарантиялы инвестициялар, ... ... ... лизингтар, аккредитивтер, акцепттер,
векселдер және тағы ... ... ... керек жағдайларда ... ... ... ... ... бойынша шоғырланулары да көрсетілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісі бір ... ... ... ... ең ... мөлшерін келесідей белгілеген:
К3.1 = Р/К

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің несиелік операциялары мен маңызы44 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ауылшаруашылық коммерциялық және коммерциялық емес ұйымдар47 бет
Ағылшын тілін оқыту технологиялары74 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет
Байланыс желілері және олардың классификациясы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь