Қарт адамдардың әлеуметтік - психологиялық сипаттамасы

Мазмұны

Кіріспе

І тарау.
1. Геронтология ғылымы туралы түсінік.
2. Қартаң адамдардың проблемалары.
3. Қартаң адамдардың өмір санасы әлеуметтік проблема ретінде.

ІІ тарау.
1. Қарт адамдардың әлеуметтік.психологиялық сипаттамасы.
2. Егде адамдар бос уақытының психологиялық.педагогикалық типологиясы және шетелдегі бос уақытты өткізудегі тәжірибесі.
3. Егде жастағы психофизиологиясының өзгеруі.

ІІІ тарау.
1. Эксперименталдық топтағы сынақтан өтуші тұлғалардың себептік.қажеттік сферасының өзгешеліктері
2. Экспериментелдық топтардағы сынақтан өтушілердің эмоционалдық шеңберінің ерекшеліктері.
3. Егде жастағы адамдармен әлеуметтік жұмыстың ерекшелігі

Қорытынды
Кіріспе

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2005 жылғы 18 ақпанда халыққа жолдаған жолдауындағы 3.6 бөлімінде былай деп айтқан болатын: «Биылғы жылдан бастап біз әлеуметтік қамсыздандырудың идеологиясы барынша қарапайым үш деңгейлік жүйесін қалыптасырудағы бағытталған әлеуметтік реформаларды тереңдетудің үш жылдық бағдарламасын іске асыруды қолға аламыз. Біріншіден, бұл мемлекет кепілдік беретін негізгі әлеуметтік төлемдер. Екіншіден, бұл міндетті әлеуметтік сақтандыру ақыр аяғында бұл кейіннен әлеуметтік төлемдерге айналатын азаматтардың ерікті жинақтаулары. Міне, осындай үш бастау азаматтарымыздың қарттық кезеңін лайығымен қамсыздандыруға тиісті жағдай туғызады».
Қарттарды әлеуметтік қолдау мен қорғауға, олардың экономикалық, саяси және басқа да құқықтары мен бостандықтарын іске асыруды тең мүмкіндіктерін қамтамасыз ету мен Қазақстан Республикасының Конституциясында, сондай-ақ халықаралық құқықтың жалпы танылған қағидалары мен нормаларында кепілдік берілген.
Қарттарды әлеуметтік қорғау шараларының бірі жасқа қарттық келіп немесе жоғалған қарекетін өзіне-өзі қызмет ету жалпы қызметтің әртүріне қабілетін қалпына келтіруге және орнын толтыруға бағытталған медициналық, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік-экономикалық іс-шаралар кешенін тұратын, сондай-ақ қарттардың толыққанды өмір сүруіне мүмкіндік беретін әрі олардың құқықтары мен қабілет, мүмкіндіктерін іске асыруын қамтамасыз етуін оңалту болып табылады.
Соңғы он жылдықта адам өмірінің ұзақтығының артуына байланысты бұл проблемаға назар көбірек аударылды.
Егде кезде белсенді өмір сүруді сақтау қажеттілігі қазіргі замандағы ғылыми зерттеулердің өзекті мәселесі. Берілген контексте (еңбек қызметінің жоқтауы дағдыны қатынас шеңберінің жарылуы және тағы басқа). Жаңа сыртқы шарттарға бейімделу, ойдың мүмкіншіліктерінің төмендеуі жоғары бағаланушылық холнинг – механизмдер (механизмдер жағдайымен) және тағы басқа сияқты сұрақтар қарастырылады. (М.Д.Александрова, Л.И.Анциферова, Л.В.Кирасимов, С.Г.Максимов, М.Н.Сачук, Н.П.Петрова және тағы басқа).
Көптеген зерттеулер адамның психологиялық жас ерекшеліктері туралы әңгімелейді. Адамның жас ерекшелігін кезеңдерге бөлу мәселесіне психологиялық тұрғыдан қарайды. Б.Г.Аканеьев жетекшілігінде ғалымдар егде адамдардың психоэволюциясына зерттеу жүргізген. Осы зерттеу нәтижелері даму динамикасын бақылауға мүмкіндік берді, яғни жеке жалпы физиологиялық, психмоторлық және психологиялық функцияларынң жоғарлауы, бір қалыпты болуы және төмендеуін көруге мүмкіндік алды.
Жоғарды аталған топтың бір белгісі – денсаулық жас өткен сайын адамның денсаулығы төмендейтіндігі белгілі. Әсіресе, қалаларда өмір сүруші егде адамдардың организмінң әсер етеді. Осы жаста оның алдыңғы өмірінің өмір салтының нәтижесі көрінеді. Балалық шақтан бастап, матеиалдық жағдайы сияқты жағдайлар оның денсаулығыынң нәтижесін береді. Егде адамдардың денсаулығы туралы айтқанда, олардың ауруы және мүгедектігі ғана емес, толыққанда, гармониялық және адамгершілік тұрғысынан да қараау керек. Егде адамдардың денсаулығы еңбек және қоғмадық қызметке қабілеттілігінен ғана емес, сондай-ақ еңбек ету қаюілетін және қоғмадық белснеділігін сақтауынан да көрінеді. В.П.Казначеев және М.Г.Субботин атап өткендей, адам организмі қартайғанда тек қана жайлылықты ғана емес, сондай-ақ белгілі бір жайсыздықты, барлық функцияларынң қысымға ұшырауы мен жаттықтыруын да сезінуі керек.
Зейнеткерлікке шығуына байланысты егде адамдар көбіне жұмысынан айырылады, ал жұмыс оның өмірінің мәні болуы мүмкін. Содан егде адам қарт шағында психикалық тұрғыдан қарусызданады. Оның өмір салтының бірден өзгеруі психикалық денсаулығының өзгеруіне, өмір салтының ауысуына әкеледі. Мұның өзі оған үлкен сілкініс тудыруы мүмкін.
Жас ерешелігі құрамының оның басқа сапасы жақтарынан сипатталдуы үшін осы кезеңде мір сүріп жатқан түрлі ұрпақтар жиынтығы қарастыру кеерк. Осы ұрпақтардың әрқайсысы белгігі бір әлеуметтік санаға ие. Олар былай құралады: біріншіден: өткен өмір қорытындысы, сол ұрпақтың жеке өмір тәжірибесінің сомасы; екіншіден, осы ұрпақ қоғам өмірінде қанадй нақты тарихи оқиғаларды бастан кешіргеніне байланысты.
Қарттықтың басталуы денсаулық пен тән күшінің нашарлауы, әлеуметтік-кәсіби рөлдер құрылымы сананың азаюы және өзгеруі, отбасының өмірден айырысуымен сипатталады. Адамның есеюі де, қартаюы да біркелкі жүрмейді. Бұл оның сана-сезімінеде әртүрлі қалыптасады. Өкінішке орай, отандық геронтологияда психо-физиологиялық процестер және әлеуметтік жағдайлардың өзгеруі жақсы зерттелінеді де, ал олардың өзіндік санасы мен ішкі дүниесі аз зерттелген.
Кең тараған түсінік бойынша, - деп атап өтеді И.С.Кон, - геде адамдар өздерінің әлеуметтік және жеке иденттілігіне назар аудара бермейді. Әрине, өмірге деген көзқарас жас өскен сайын өһзгеріп отырады. Геде жастағы адамдар өз жеке пікірлерін, сондай-ақ әлеуметтік мәселелерін жастарға қарағнада шешілуі қиын деп ойлайды. Тағдырға пассив түрде бағынады. Сондай-ақ мұны ақылдылықтың пайба болуы, гармонияға талпыныс, табиғат пен адамның гармониялық бірлігі деп есептеуге болады. Сонымен қатар, шарашау күштің сарқылуы, субъективті уақыт перспективасының қысқаруы да көрініс табады. Көп жағдайда егде адамдар өздерін орта жастағы адамдардан төмен санамайды. Өзін төмен санау жолы болмайтындар мен ыңғайсыз әлеуметтік жағдайға тап болғнадарға тән.
Бұл дипламдық жұмыстың мақсаты - егде жастағы адамдардың қоғмдағы алатын орнының маңыздылығын анықтау. Яғни, бұл тақырыптың маңыздылығын дәлелдеп, сол пролеманың объектісін, затын таптық. Ал мақсаттың өзі төмендегі міндеттердің орындалуын, қадағалауын, талап етеді.
1 міндет: Егде адамдарға түсініктеме беру және оның тарихын анықтау. Яғни біз бұл міндет арқылы егде адамдар деген кімдер, оларға қай жас аралықтар жатады және бүкіл әлемдік атақты зерттеушілер ұсынған тарихын білеміз. Сол әлемдік зерттеушілер егде жастағылардың жас шамасын әр қалай жорамалдайды және олардың әрқайсысына маңызды түсініктеме береді.
2 міндет Егде жастағы адамдарға сыртқы ортаның әсері. Мұнда егде жастағы кісілер бос уақытысында қандай жұмыстар атқарады, қандай мәдени орталықтарға барады және жалпы сыртқы ортадағы болып жатқан барлық құбылыстарды қалай қабылдайтындығын айтуға болады.
3 міндет ҚР-ғы егде жастағы адамдардың жағдайы. Бұл үшінші міндеттің орындалу барысында көптеген егде жастағы адамдарға сұрақ-сауал қою арқылы олардың жеке ойларын білдік және сонымен қатар статистика көрсеткіштерін көре отырып, республикадағы егде адамдардың сандық дәрежесін білдік.
4 міндет: Шетелдегі егде жастағы адамдармен салыстыру. Шетелдерде егде жастағы адамдарға арналған ұйымдар өте көп. Мәселен олар- «Америка зейнеткерлер қоғамы», Ұлыбританиядағы «Зейнеткерлердің ұлттық одағы», Германиядағы –«Аға ұрпақтың федералды конгрессі», Канададағы «Жасы үлкендер қоғамы», Австралиядағы «Егде адамдардың істері бойынша кеңестер», Жапониядағы «Егде адамдар клубынын ұлттық федерациясы» сияқтылар жатады. Бұл ұйымдар арқылы біз шет елдегі егде жастағылардың сандық көрсеткішін, оларға қандай жеңілдіктер берілетінін білдік және де оларға жеке кәсіпкерлікпен айналысуға, жоғарғы оқу орындарында әрбір үшінші университет қарт адамдар үшін арнайы оқу курстары мен бағдарламаларын түзіп, мүмкіндік бергені туралы айтылған.
5 міндет: Методикалық ұсыныс беру.
Біздің ҚР-ғы егде адамдарға шет елдердегі тәжірибелерді, ұсынған жоспарларын пайдалана отырып көмек көрсету.
Зерттеу нысаны – қарт адам тұлғасының ерекшеліктері және олардың әлеуметтік ортасы.
Зерттеу заты – қарт адамдарың әлеуметтенуі мен бос уақытын өткізудегі шетел тәжірибесінде зерттелуі.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І тарау.
1. Геронтология ғылымы туралы түсінік.
2. Қартаң адамдардың проблемалары.
3. Қартаң адамдардың өмір санасы әлеуметтік ... ... ... Қарт ... әлеуметтік-психологиялық сипаттамасы.
2. Егде адамдар бос уақытының психологиялық-педагогикалық типологиясы
және шетелдегі бос уақытты өткізудегі тәжірибесі.
3. Егде ... ... ... ... Эксперименталдық топтағы сынақтан өтуші ... ... ... ... ... ... ... өтушілердің эмоционалдық
шеңберінің ерекшеліктері.
3. Егде жастағы адамдармен әлеуметтік жұмыстың ерекшелігі
Қорытынды
Кіріспе
Қазақстан Республикасының ... ... 2005 ... 18
ақпанда халыққа жолдаған жолдауындағы 3.6 ... ... деп ... ... ... бастап біз әлеуметтік қамсыздандырудың идеологиясы
барынша қарапайым үш ... ... ... ... ... ... үш ... бағдарламасын іске асыруды
қолға аламыз. Біріншіден, бұл ... ... ... ... ... ... бұл міндетті әлеуметтік сақтандыру ақыр аяғында бұл
кейіннен әлеуметтік төлемдерге айналатын азаматтардың ерікті ... ... үш ... ... ... кезеңін лайығымен
қамсыздандыруға тиісті жағдай туғызады».
Қарттарды әлеуметтік қолдау мен қорғауға, олардың экономикалық, ... ... да ... мен ... іске ... тең мүмкіндіктерін
қамтамасыз ету мен Қазақстан Республикасының Конституциясында, сондай-ақ
халықаралық құқықтың ... ... ... мен нормаларында кепілдік
берілген.
Қарттарды әлеуметтік қорғау ... бірі ... ... ... ... ... өзіне-өзі қызмет ету жалпы қызметтің ... ... ... және ... ... ... ... педагогикалық, әлеуметтік-экономикалық іс-шаралар кешенін
тұратын, сондай-ақ қарттардың толыққанды өмір сүруіне ... ... ... ... мен ... ... іске ... қамтамасыз
етуін оңалту болып табылады.
Соңғы он жылдықта адам өмірінің ... ... ... ... ... ... аударылды.
Егде кезде белсенді өмір сүруді сақтау қажеттілігі қазіргі замандағы
ғылыми зерттеулердің өзекті мәселесі. Берілген контексте ... ... ... ... шеңберінің жарылуы және тағы басқа). Жаңа сыртқы
шарттарға бейімделу, ойдың ... ... ... холнинг – механизмдер (механизмдер жағдайымен) және тағы
басқа сияқты сұрақтар ... ... ... ... ... Н.П.Петрова және тағы басқа).
Көптеген зерттеулер адамның психологиялық жас ерекшеліктері туралы
әңгімелейді. Адамның жас ... ... бөлу ... ... ... ... жетекшілігінде ғалымдар егде
адамдардың психоэволюциясына зерттеу жүргізген. Осы зерттеу нәтижелері ... ... ... ... яғни жеке ... ... және ... функцияларынң жоғарлауы, бір қалыпты болуы
және төмендеуін көруге мүмкіндік ... ... ... бір ...... жас өткен сайын адамның
денсаулығы төмендейтіндігі белгілі. ... ... өмір ... ... ... әсер ... Осы ... оның алдыңғы өмірінің өмір
салтының нәтижесі көрінеді. Балалық ... ... ... ... ... оның ... ... береді. Егде адамдардың
денсаулығы туралы айтқанда, олардың ... және ... ғана ... ... және ... ... да ... керек. Егде
адамдардың денсаулығы еңбек және қоғмадық қызметке қабілеттілігінен ғана
емес, сондай-ақ еңбек ету қаюілетін және ... ... ... ... В.П.Казначеев және М.Г.Субботин атап өткендей, адам ... тек қана ... ғана ... сондай-ақ белгілі бір
жайсыздықты, барлық ... ... ... мен жаттықтыруын да
сезінуі керек.
Зейнеткерлікке шығуына байланысты егде адамдар ... ... ал ... оның ... мәні болуы мүмкін. Содан егде адам қарт
шағында ... ... ... Оның өмір ... ... ... ... өзгеруіне, өмір салтының ауысуына
әкеледі. Мұның өзі оған үлкен сілкініс ... ... ... ... оның ... ... жақтарынан сипатталдуы үшін
осы кезеңде мір сүріп жатқан түрлі ұрпақтар жиынтығы қарастыру кеерк. Осы
ұрпақтардың ... ... бір ... ... ие. Олар ... біріншіден: өткен өмір қорытындысы, сол ұрпақтың жеке өмір
тәжірибесінің сомасы; екіншіден, осы ... ... ... ... ... ... бастан кешіргеніне байланысты.
Қарттықтың басталуы денсаулық пен тән ... ... ... ... құрылымы сананың азаюы және өзгеруі, отбасының өмірден
айырысуымен сипатталады. Адамның ... де, ... да ... ... оның ... ... қалыптасады. Өкінішке орай, отандық
геронтологияда психо-физиологиялық ... және ... ... ... ... де, ал олардың өзіндік санасы мен ішкі дүниесі
аз ... ... ... ... - деп атап өтеді И.С.Кон, - геде адамдар
өздерінің әлеуметтік және жеке ... ... ... ... Әрине,
өмірге деген көзқарас жас өскен сайын ... ... Геде ... өз жеке ... ... әлеуметтік мәселелерін жастарға
қарағнада шешілуі қиын деп ойлайды. Тағдырға пассив түрде бағынады. Сондай-
ақ мұны ақылдылықтың ... ... ... ... ... пен ... бірлігі деп есептеуге болады. Сонымен ... ... ... ... ... ... қысқаруы да көрініс табады.
Көп жағдайда егде адамдар өздерін орта жастағы адамдардан төмен санамайды.
Өзін төмен ... жолы ... мен ... әлеуметтік жағдайға тап
болғнадарға тән.
Бұл дипламдық жұмыстың мақсаты - егде ... ... ... ... ... анықтау. Яғни, бұл тақырыптың маңыздылығын
дәлелдеп, сол ... ... ... ... Ал мақсаттың өзі
төмендегі міндеттердің орындалуын, қадағалауын, ... ... ... Егде ... ... беру және оның тарихын анықтау.
Яғни біз бұл ... ... егде ... ... кімдер, оларға қай жас
аралықтар жатады және бүкіл әлемдік ... ... ... ... Сол ... зерттеушілер егде жастағылардың жас шамасын әр ... және ... ... ... ... ... ... Егде жастағы адамдарға сыртқы ортаның әсері. Мұнда егде
жастағы кісілер бос ... ... ... ... ... мәдени
орталықтарға барады және жалпы сыртқы ортадағы болып ... ... ... ... ... болады.
3 міндет ҚР-ғы егде жастағы адамдардың жағдайы. Бұл үшінші міндеттің
орындалу барысында көптеген егде жастағы адамдарға ... қою ... жеке ... ... және ... қатар статистика көрсеткіштерін
көре отырып, республикадағы егде адамдардың сандық дәрежесін білдік.
4 міндет: Шетелдегі егде жастағы ... ... ... егде
жастағы адамдарға арналған ұйымдар өте көп. Мәселен ... ... ... Ұлыбританиядағы «Зейнеткерлердің ұлттық одағы»,
Германиядағы –«Аға ұрпақтың федералды ... ... ... ... ... «Егде адамдардың істері ... ... ... ... ... ... ... сияқтылар жатады.
Бұл ұйымдар арқылы біз шет елдегі егде жастағылардың сандық көрсеткішін,
оларға қандай ... ... ... және де ... ... айналысуға, жоғарғы оқу орындарында әрбір үшінші университет
қарт адамдар үшін арнайы оқу курстары мен бағдарламаларын түзіп, ... ... ... міндет: Методикалық ұсыныс беру.
Біздің ҚР-ғы егде адамдарға шет ... ... ... пайдалана отырып көмек көрсету.
Зерттеу нысаны – қарт адам тұлғасының ерекшеліктері және олардың
әлеуметтік ортасы.
Зерттеу заты – қарт ... ... мен бос ... өткізудегі
шетел тәжірибесінде зерттелуі.
І тарау. 1.Геронтология ғылымы туралы түсінік.
Бүкіл әлемде қарт ... саны ... ... ал ... ... ... ... мәселе болып отыр.Адамның қартаюының өзіне назар
аудартуының жоғарылауына қарамастан көптеген ... осы ... ... ... ... ... ұғымының дәл анықтамасы жоқ.
Homosapins деген адам ... ... ... ... ... ... басқа
қартаюшы не, қарттық адамның мінездік белгісі ... ... де ... ... «кеш естиярлық», «қарттық жас» деген анықтамалар
кездеседі. «Демографиялық-энциклопедиялық» ... 1985 ж. ... ... бұл - ... ... әртүрлі тарихи-эволюциялық кезеңдерімен
және әртүрлі экологиялық манипулияциялық ... ... және ... ... ... ... ... елдерде адамдардың қартаю кезеңі созылып,
өмірлері ұзарып, ол отыз жылдай ... ... ... ... ... ... бұл кезең адам өмірінің 311 бөлімінің алғашқы кезеңіне
қарағанда аз зерттелген. ... да ... 20 ... психологтар қарт
адамдардың мінезінің психологиялық ... ... ... ... ... «егде» - «қартая ... ... ... ... кемелдеген кезеңнен кейінгі өмір» және «қарт» -
«қартаюға жеткен». Мұндай анықтамалар мынадай ойға әкеледі, біздің ... ... біз адам ... ... болатынын және қарт
кісілердің тобына 60-та 75-ке дейінгі ... ... Бұл ... ... үшін белсенділік деңгейі айтарлықтай жоғары сақталған, ал олар үшін
әлеуметтік-психологиялық бейімделуі және осы ... ... өзін ... ... бұзу ... ... бірі ... алғанда қартая бастағанда ренолитруктивтегі ... ... ... динамикалық өмір сүруді түсінеді, ... – осы ... ... Бұл ... ... деңгейде
мына жағдайда өтеді организм өзгере ... өлім ... ... – адам зейнетақыға шығып ... ... ... – адам ... ... ... байқап және оған
үйрене бастайды.
Қарттық нормасының физиологиясы мен медицинадағы ортақ мағынасы адамның
организмнің, оның ... мен ... ... ... ... оптимальды өмір қызметін қамтамасыз ... ... және ... ... – оның ... ... ететін тұрақты-резистенттілігі, жұмысқа ... ... және ұзақ өмір ... белсенді сақтауы.
Қарттық жас – қартаю процесі ашық ... ... ... ... қартаюдың әртүрлі анықтамалары бар. ... ... ... ... ... стурктура өзгерісі
есебінен реактивті клеткалдардың ... ... деп ... ... ... ішкі және сыртқы ортадан ... ... ... ... ... ... қартаюды өмір
сүруімен және қорғанудың төмендеуіне әкелетін ... ... ... ... ... қартаюдың себептері мен қарттық эволюцияның ... ... ... ... ... ... себебіне ең көп ескі анық ... ... ... ... жазылған Аристотельдің ойынша қартаю индивидуальды
өмірдің басында әртүрлілік иесіне берілетін, «туылғаннан бастап берілген
жылудың» ... ... ... ... ... адам
өмірін кезеңдерге бөлуге тырысып, сол арқылы биожас есебінің негізін
салды. Бірінші ...... ... ...... ...... мәселесі ерте заманда адам өмірінде маңызды орынға ие ... ... ... мен оның ... ... дәуірге
жатады. Ұлы көне грек дәрігері Гиппократ ... ... ... ... ... және ... ... нәтижесі деп санаған.
Сол кезеңде өмір сүрген философ Платон, қаратаюға әсіресе орта ... сүру ... әсер ... деп көрсеткен.
Қартаю өз даму жылдарында мына сала ... ... ... ... ... және биологтардан, психологтардан,
социологтардан, тарихшылар және құқықтанушылардан ... жаңа ... ... туралы Цицирон, Аристотель, ... ... өз ... ... ... ... ұзақ жасау және
мәңгі жасау туралы мифтер мен аңыздар адамзат дамуының барлық кезеңінде
пайда ... ... ... ... қартаюының нормалы процесін оның негізгі ... ... ... әсер ... ... мен қарттық өзгерістерінің
күшейе түскендігін зерттейтін ғылым – ... ... ... ... ... ... байланыстырады. Бэкон қартаю процесін
жүйелі зерттей отырып, қартаюдың себептерін ашуға мүмкіндік ... және ... ... ... ... әсер етеді, - деп санаған.
Ресейде қартаюдың белсенді ұзартуына байланысты алғашқы еңбектер ХҮІІІ
ғасырда пайда болған. Мәселен, орыс ... ... ... ... ... атты ... айтуға болады.
Ғылыми геронтологияның негізін салушы И.И.Мечников болып табылады.
Геронтологияның, қазіргі ұғымы ХХ ... ... ... ... бірі – орта ... өмір ... әлеуметтік қатынастарына және өзара қарым-қатынасына байланысты
қартаюдың ... ... ... ... ... ... қарт адамдар ауруын зерттейтін медицина
облысы, әлеуметтік геронтология, яғни оның өмір ... ... ... ... бөліп қарайды.
Жас ерекшелік психологиясы мәселесі бойынша әдебиеттерге талдау қартаю
ұғымының анықтамасы «мәңгі ... ... ... Қазір қартаюды қалай
түсіну, оның алғашқы белгілері қандай, қартаю жасы ... не? Және ... ... деген сұрақтарға пікір-таластар жүргізілуде. Анықтамаға
қиындық тудыратын ...... ... ... және оның орта жас ... ... болмайды. Жалпы алғанда қартаю – жеке процесс, ... ол ерте ... ал ... кеш ... ... ... кезеңдерінде және әртүрлі мәдениеттерінде
қартаю мынадай жолмен анықталады: Пифагор – 60 жас, Қытай ғалымдары – ... ХХ ... ... физиологтары – 50 жастан жоғары, неміс физиологі
М.Рубнер – 50 жас ... 70 ... ... ... деп ... ... қарттық кезеңді жеке топтарға бөлуді ... жас – 50-65; ... жас - ... жоғары.
Ғылымда жас ерекшелік кезеңнің келесідей сызбасы қабылданған:
- егде жас еркектер үшін 60-74 әйелдер үшін 55-74 жас.
- ... ... ... мен ... үшін 75-90 ... ұзақ жасаушылар әйелдер мен еркектер үшін 90- жас және одан ... ... ... ... ... ... ... жасты
анықтауда хронологиялық жас кезеңі, яғни өмір сүрген жылдардың санын есепке
алмайды, бірақ жұмыс атқарған жылардарына қарай ... жас ... – жас ... ... ... ... береді, генетикалық компонентінен, өмір салтымен жүре
пайда ... ... ... жағдайларымен, физикалық-психикалық
және интеллектуальды белсенділікпен анықталады.
Психологиялық кезең – ... ... ... жас ерекшелік
өлшемдерімен сипатталады.
Биологиялық кезең – жастық структура және ағза ... ... ... ... қартаюдың себептері мен қарттық инвоинернің бірінші
элементтері қандай деген сұраққа ... ... ... ең көп ескі және оның ... ... ол
Аристотельдің «De juventute te ... ... ... ойынша, қартаю индивидуальды өмірдің басында әртүрлілік
иесіне берілетін, ... ... ... ... біртіндеп азаюымен
түсіндірілді. Сондай-ақ, Аристотель адам өмірін ... ... сол ... ... ... ... салды. Біріші бөлім – juventus
(жастық), virilitas (кемелдену), senium (қартаю), Гиппократтың «De diaeta»
шығармасында «табиғи ыстықтықты» ... ... ой ... пен ... ойлары қартаю кезіндегі жылдың бөлімді жас
кездегі жылу бөлінуге қарағанда баяу өтеді дегенге негізделген.
Гален одан ары барады. Оның ойынша ... ... ... ... ... ... ... Гален қарт адамдары қалпының көлемі
азаяды, нәтижелерінде өмірді ұстап тұратын негізгі жылу кетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... А де ... қартаю шырын
мен «табиғи ыстықтың» үздіксіз 4 соғысты көрсетеді деп жазды. «Майшам ... ... етсе тән де ... ... ... етеді. Ылғалдық тән
тамақтанғанда ғана қалпына келеді, бірақ бұл қалпына келу ... ... ... ... ... ... ... болады.
Организм құрғақ және салқын болады және соңында өмір өшеді. ... ... ... деген ескі термин «өмірлік күш (энергиямен)»» алмастырылды.
Ағылшын дәрігері Э.Дарвин атақты биологтың ... ... ... ... ... ... ... бұл жерде қартаю
клеткалардың ауыстырылмайтындай болуын құрауы ретінде ... ... ... жеті кезеңге бөлген.
ХХ ғасырда «өмірлік күш» спецификалық жоғалту теориясы қалды. Одан
кейін бір болжам ... ... ... Қартаюдың себептері былайша
қарастырылды. Ситоплазмадағы алмасушы процестердің баяу ... ... да бір ... ... ... ... НОЧИЛИ) белгілі
бір химиялық заттарды жоғалту ... ... ... ... ... фагосцитоез (Мечников), организмнің химиялық құрамының
сұйықтығының өзгеруі (Каррель), Регенероцияға ... ... ... және тағы басқа.
Қартаюдың себебін анықтауға қанша ұмтылғанына қарамастан, оны күнге
дейін ұзақ жасау проблемасын шешетін түзу ... жоқ. ... ... ... қазіргі заманға ұсыныстары сипатталады.
І тарау. 2. Қартаң адамдардың проблемалары.
Соңғы дамыған онжылдықта дамыған елдерде ... келе ... бірі – ... ... ... адамдардың санының
абсолютті өсуі.
Тұрғылықты жердің жалпы санында балалар мен ... ... ... ... кісілердің санының үлесі өсу процесі айнымай жүріп жатыр.
БҰҰ-ның мәліметтері бойынша, 1950 жылы әлемде 200млн. шамасында 60 және
одан жоғары жастағы адамдар ... 1975 ... ... олардың саны 550 млн-ға
өскен. Болжам бойынша, 2025 жылы 60-тан жоғары жастағылар саны 1 ... ... 5 есе ... ол ... планета тұрғындарының саны 3 есе
өседі.
Тұрғындардың қартаюының басты себебі – туылудың ... ... ... жасы ... адамдар топтарының өмір сүруінің
жалғасуының көбеюі, ... өмір ... ... ... ... ... және ... елдерде орташа есеппен ерлердің өмір
сүру ұзақтығы 30 жыл ішінде 6 ... ... – 6,5 ... ... ... соңғы 10 жылда өмір сүру ұзақтығының төмендегені байқалады.
Қартаң адамдардың әлеуметтік-демографиялық категориясымен, олардың
проблемаларының анализін ... ... ... мен практиктері
әртүрлі көзқарас ... ...... ... ... ... және тағы ... Қартаң
адамдардың жиынтығы айтарлықтай ерекшеліктері мен сипатталады, онда 60-тан
100 жасқа дейінгі адамдар жатады ... ... осы ... және ... (немесе «тереңдер») кәрілер деп бөлуді ұсынады,
осыған ұқсас Францияда «үшінші», ... жас ... ... бар.
«Үшіншіден», «төртіншіден» шекараға өту жасы 75-80 жаста шекара сыртын
жеңіп шыққаны болып есептеледі. ... ... ... ... қарғанда
басқа проблемалар сезімді мүмкін, «қарт» кәрілерге қарағанда – мысалы,
еңбекпен айналысу, жанұяда басты болу, үй ... ... және ... ... ... ... сақтау ұйымының классификациясына сай
қартаң адамдарға 60-тан 77 жасқа дейінгілер, қарттарға 75- тен ... ұзақ өмір ... 90 ... және одан ... жастағылар
жатады.
БҰҰ және халықаралық ... ... ... сәйкес қартаң
кісілердің 60 жастағы және одан да үлкендер. Дәл осы ... ... ... ... ... зейнетке шығу жасы 65 жас болса,
тәжірибе жетекші болады (Ресейде зейнетке шығу жасы ... ... ... 55 ... адамдарға- дені сауға жататындар,мықты қарттар, ауру ауыртпалығы
түскен әртүрлі әлеуметтік қабаттардан шыққан және әртүрлі білім деңгейін
квалификация және ... ... ... ... ... Олардың
көбі қартайғанда зейнетақы ала отырып жұмыс істемейді.
Бүкіл әлемде қартаң адамдар арасында ... ... ... ... көп. ... тұрғындардың 1989 жыл санағы бойынша 60-64 ... 1000 ... 633 ... ... 35-69 ... ... 455 ер, ... және одан үлкен жастағыларға 236 ер сәйкес келген. Он жыл өткен соң ... ... ... ... ... ... саны көп. Мұндай үлкен
айырмашылық ерлердің ерте қайтыс болатынымен, әйелдердің ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... зардап
шеккен, бұл диаспоранының соншалықты үлкен өлшемге жеткен ... ... ... табиғи емес себептермен өту деңгейлерінің
жоғарғылығы зерттелінуде.
Қартаң адамдардың өмірлерінің әлеуметтік шарттары ең ... ... ... ... Денсаулық жағдайының көрсеткіштері
сапасында өзіндік бағалу кеңінен қолданылады. ... ... жеке ... ... ... бола ... Өзіндік бағалаулары қатты
ерекшеленеді.
Денсаулықтың жағдайымен тағы бір ...... ... қартаң адамдарда хронологиялық аурулар күшінде төмендейді,
естудің, көрудің нашарлауы, ... ... бар ... адамдардың ауру деңгейі , жастарға қарағанда 6 есе жоғары.
Ресейде бір қартаң ... 2-ден 4 ... ... ... ал ... емдеу, жастарды емдеуге қарағанда 1,5 – 1,7 есе ... ... ... ұзақ ... ... шығынды
көбейтеді, бұл фактіге ерекше назар аудару керек.
Денсаулықпен таласа алатын жалғыз проблема – материалдық жағдай. Қартаң
адамдар ... ... ... ... ... ... ... тұратынына қиналады. 1998 жылы әлеуметтік-
экономикалық кризис нәтижесінде зейнетақыны көбейту ... ... ... ... бойынша зейнеткерлердің әрбір бесінші жанұясы киім
мен аяқ киім ... ... ... ... ... Дәл осы топтарға ашты-
тоқты өмір сүрушілер ... ... ... ... ... ... ... жалғастырады. Өткізілген әлеуметтік зерттеуге
сәйкес, зейнектерлердің 60%-ы жұмыс істегісі ... ... ... үй ... тұратындардың және қарттар үйінде айтарлықтай
әртүрлілік байқалады.
Кейбір бағалаулар бойынша қарттар ... ... ... ... ... ... 16%-ы ... аурулардан
зардап шегеді. Үй жағдайында өмір сүретіндердің 5-6%-ы қартайғандағы ... ... ... мекемелерде олардың үлесі әлде қайда
жоғары. Сонымен бірге, қартаң ... ... ... ... ... ... педагог әлеуметтік жұмыспен тегін қызмет
көрсетеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады, не тәжірибені, информацияны және
бақылау нәтижелерін түсіндіріп ... және ... ... ... ... ... Олар әлеуметтік жұмысшыға ең ... ... ... ... үшін қажет. Сол немесе басқа теорияны
таңдау маман ... ... ... клиентпен интервью
ұйымдасытратын әдістердің көлемі мен ... ... ... ... ... ситуацияны әділ бағалауға, ... ... ... ... ... ... табиғи
жолы. Әдейі таңдап алынған теория - әлеуметтік жұмысшы өзінің ... және ... ... түспейтінің кепілі.
Сол немесе басқа теорияны қолдана ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек қызметшісінің мақсатқа
бағыттай өзіне берілген миссияны орындай бастайды – ... ... ... ... ... ... ... Айтпақшы, дәл осы бағыттылығымен әлеуметтік жұмыс достық ... ... ... ... ... ... ... босату, белсенділік, аздық,
субькультура, жасерекшелік стратификациясы және тағы ... ... ... теориясына сәйкес адамдар өздерімен жастаулардан бөлшектенеді,
сонымен бірге, қартаң адамдардың әлеуметтік ... ... ... – рол деп ... еңбек қызметіне байланысты, сондай-ақ жетекші
және жауапты рөлдер. Бұл босату және бөлшектену ... ... ... ... ситуациямен шартты. Оны сондай-ақ, қартаң адамдардағы
өзінің мүмкіндіктерінің шектелуіне және жылжып келе ... ... ... деп санауға болады.
Әлеуметтік аспектіге, бөлшектену ч теориясына ... ... ... ... да бір ... ... жастау, еңбекке продуктивті қабілеттену
адамдарға ауысу керек болғандықтан бөлшектену процесімен қашып ... ... ... ... БҰҰ 15 жыл ... 2001 ... дейін
есептеп жасаған кәрілер әрекетінің жоспарлауымен сәйкес келуі керек. Бұған
алғы сөзге әлемнің ... ... ... оның ... кем ... ... ... жемісті дені сау, өміріне қанағат әкелетін және
қоғамның органикалық бөлігі болып саналатын ... ... ... Берліген құжаттан шыға отырып барлық ел үкіметтеріне ... ... ... облысында келесі шараларды жасау ұсынылады:
1) қарттарға қатысты ұлттық ... ... сол ... ... ... ... қайрымдылық организацияларын мадақтау;
3) қартаң адамдарды экономикалық күйзелістен қорғау;
4) қарттарға арналған арнайландырған мекемелерді өмір ... ... ... адамды оның тұрғылықты жерінен – отбасында не басқа
елде ... ... ... ... ету.
Ресейде қазіргі уақытта авторлары ойластырғанның теоретикалық тазалғын
аз ойлайтын федералды әлеуметтік проблемалар қабылданған. Өкінішке орай,
көптеген ... ... ... ... ... тән. Сонымен, федералды бағдарламалар жобаларында «жасы үлкен
заман» мына ... ... ... ... рет ... адамдардың
проблемасын саналы деңгейде шешуді» ұсынатынын оқимыз. Бірақ, ... - ... ... ... ... емес, шешімі қабылдаушы
субъект; қартаң адамдардың көп бөлігі ... ... ... сияқты
шешілмейтіндер разрядына жатады және әр келесі заманға солай ауысады.
Қартаң адамдардың құрамын зерттеуге ... ... ... ... ... ... Отандық зерттеушілердің зерттеулерінің еңбегі
арналған. АҚШ-та 70 ... ... ұзақ ... ... ... істейді. Тәжірибе БҰҰ-ның құрылымының «қартаюшыларға
өз отбасыларында өмір сүруге мүмкіндік беруінің» өзектіленген ... ... ... ... қиын ... ... Қоршаған
орта жағдайының тез ауысуы, екінші жағынан ұжымдық өмірге ауысу, қойылған
тәртіпке бағыну, тәуелсіздігін жоғалтамын ... ... Бұл ... ... ... тереңдетеді, көңіл-күйдің түсуіне себеп
болады, өз іс-әрекеттерінде денсаулық жағдайын керісінше көрсетеді. Бірдей
халат киіп ... өз ... ... ... ... басынан кешіреді. Интернат үйінде тұратын қарттар
негізінен оларға дұрыс ... ... ... құқықтарының
бұзылуына шағымданады.
Қартаң адамдармен ... ... ... бағыты – орта
организациясы, оларды игеруге сол арқылы, қартаң адамда үнемі осы ... ... ... ... ... ... ... еңбегі
күнге сенімділік, өзінің және басқаның өміріне жауапкершілік сезімін
оятады.
Қартаюшы ... үшін қала ... жаяу ... ... ортаның тамаша жаратылысына сәтті мысал – адамдар ... жаяу ... өту үшін ғана ... ... олар жаяу ... қоршаған ортаны басқаша қабылдайды. Жаяу жүріс өзіне ұқсайтын
адамдарды бақылау мүмкіндігін ... қана ... ... ... ... ... қала орталықтарының атмосферасын оның жалпы
атмосферасымен салыстырады.
Ресей қалаларында отыратын орындар өте аз. (Әңгіме ресторан және ... ... Бұл тек ... ... емес ... ... емес – бұл бір
уақытта қарт ... үшін ... ... және ... ... қаланың тынығу бұрыштарында ғана болмауы керек.
Кейбіреулер адамдары көп көшелер мен алаңдардан ... ... үшін бір ... ... бара ... ... ортасында болу
олардың өмірді сезінуін күшейтеді, қосымша эмоционалды заряд береді.
Қаланың тағы бір ынталандырушы элементтері кіші архитектура, ағаштар,
жылға және ... ... ... тудырады» қауіпсіздік сезімін нығайтады.
Әрине, қарт адамдардың мекендейтін жерлері қалалы жерлерге ұқсамайды.
Порадоке біз қарттарға ... көп ... ... ... профиссионалды көмек алу мүмкіндігі соншалықты ... қарт ... ... ... ... алу, оның тағдырын
қолдан алу ... ... бұл ... ... ... ... емес. Қартаң адам әлеуметтік көмек клиенті болып тұрса да – ... ... ... ... ... көмектесу тобы маңызды рол
атқарады. Әлеуметтік қажеттенушілердің өз ... ... ... ... ... көмекке бейімділігінің шығу тегінің алшақтығы
сонша, оның бастауы адамның ... ... ... ... кезеңдеріне қарамастан қазіргі уақытқа дейін сақтаған» - деп
жазды П.Кропаткин. Өзара көмек тобы – бұл ... бір ... ... ... ... ортақ (бір-біріне айта отыратын қажеттіліктерді)
бір-біріне көмектесетін кіші топ. Мұндай топтар бір-біріне жақын тұратын 5-
7 адамнан ... ... ... ... ... пайда болады, бірақ көбіне
оларды оның болашақ ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмысшы ұйымдастырады. Топтың әр қатысушысы өзінің
ресурстарының дамыта және ... ... ... ... ... оны ... өмірдің бұрынғы нормаларын ... ... ... ... өмірге дағдылануға ақырындап үйрету.
Өзара көмек топтарының пайда болу себептері:
1) өзіндік реализация және жеке тұлғаның дамуы;
2) кризисті ситуация немесе қайғы;
3) ... ... ... ... жағдайы, мүгедек болуы;
4) аздаған және тағы басқа топтар жататындығы.
Бір қарағанда, өзара көмек терапевті ... тән ... ... ... оның ... азырақ болады, өзара көмек топтары үшін
басқа жақтан кәсіби жұмысшының басқарғаны емес, өзін-өзі ... ... ... адам ... формасын іздейді, өйткені мемлекеттің көмек
тіпті өз ... ... ... ... ... қатар, «Тоқ ашқа
түсіндіре аламайды» дегендей. Өзін-өзі көмек ... ... жоқ, оның ... олар ... ... ... кетуіне
болатын топ өміріне максималды қатысу қамтамасыз етіледі.
Алайда, өзіне-өзі көмек топтары барлық қимылдықтар үшін ... ... ... ... проблемаларының барлығы шешілмейді. Дания
мамандарының ойынша, мұндай топтар «антипрофессионалды», өзінің ... ... де, ... ... ... ... тыс ... да құрылымдық туралы келісім шарт жоқ және тағы басқа.
Ресейдегі мұндай топтардың ... ... ... ... ... ... ... З.А.Янковның айтуынша, өзара көмек
топтары, өзін-өзі ... ... ... ... жұмысшылар
қолдауын керек етеді.
Осы арқылы, автор қартаң адамдар толық өмірге құқылы ... ... Және бұл олар егер ... ... ... шешуде қатысатын болса
ғана мүмкін.
І тарау. 3. Қартаң адамдардың өмір санасы әлеуметтік проблема ретінде
Ұзақ жасаудың әлеуметтік-медициналық аспектілері. 1995 жылы ... ... ... ... ... қорғау туралы», «Ресей
Федерациясында тұрғындарға қызмет көрсету негізі ... заң ... ... ... адамдар мен мүгедектерге қызмет көрсету
туралы» ... заң ... ... қарт ... мен мүгедектерге әлеуметтік (соның ішінде
медициналық) қызмет көрсетуге мамандандырылған ... үшін ... ... ... ... бола ... Ресей заң қабылдаушы құрылымдарының
түсінігінше ең жоғары ... ... не қарт ... ... қатар
тұрады. Әлеуметтік жағдайда осындай ресми құрылым екі тіпті ... ... ... азаматтар» тіпті формальді түрде мүгедектермен тең
болмайды (барлық қарттар мүгедек емес; барлық мүгедектер кәрі ... бұл ... ... ... жағдайы да, әлеуметтік маңызы да тіпті
және тіпті басқаша). ... ... бұл ... ... көптеген
ыңғайсыздықтар әкеледі.
Ұзақ жасаушылардың (қартаюшы, қартаң, қарт) әлеуметтік-медициналық
проблемалары ең ... өте - ... және өте ... болып
бөлінеді. Бірақ, бұл нәрсе бойынша бөлу емес, форма бойынша бөлу. Екі
проблема да ... мен ... ... келе ... ... ... қартаюға қатынасының негізгі екі дәстүрі бар. Біріншісі, ... ... ...... оны Көне ... ... деп ... Қартаю
«басқа адамдардың ішінде ең сыйлысы», «қартаң адам құдайларға ... ... ...... және ... шақ» және тағы ... дәстүрлі 3 мың жылдан есепетеледі – автор оны Спартандық ... ... ... ... ... үйсіз ит болғаным жақсы» ... ... ... қарттарды Спартада жардан лақтырып жіберетін
болған, спартандық ... ... ... ... ... ... ... күнге дейін әртүрлі елдерде қартайған азаматтардан көне египеттік
не спартандық моделін көруге болады. Қарттық құбылыс ретінде нені ... ... ... адам ... ... ... ... 9-13)
тұтылады. Олар адам қартая бастағанда пайда болады, 20-30 жаста ауыра
бастағанда пайда ... ... ... ... чиператониялық
ауру болса да, жүректің линиялық не жара аурулары ... да, ... ... ... көбі 40-50 ... өледі). Көрнекті орыс
патологоанотомы И.В. Довыдский барлық хронологиялық аурулардан қартаю
белгілерін ... ... ... бұл ... ерекше әдістемесі керек
етер еді. Алайда, қартаң ... ... ... ... тұруын жалғасытыруда және әрбірі екінші-үшінші орын ... ... ... ... ақша ... ... я асырауға, я оның дәрісіне
жетпейтін қазіргі ... ... ... ... ... ... біздің елде басқа баяу дамушы елдерге ... ... ... ... оның ... ... ... адамның маңызды жағы, оның біртіндеп өлімге жақындап қалған
өлім туралы уайым ... ... Бұл ... ... туатын
психологиялық қорғанышының жасына сай ... ... және өз ... ес ... ... түсіндіріледі. Психологиялық қорғаныш
адамға және жазылмайтын ... ... ... ... құтыла
алмайтындығы туралы ойларды жеңуге көмектеседі. Автор, әрине, «өлім ... ... ... (психотикалық депрессиялар, суицидальды
құрылымдар, сандырақ және тағы басқа) симптомы болып табылғанша қатысты.
Ұзақ жасау және психикалық ... әр ұзақ ... ... ... соматикалық хронологиялық аурумен қатар аурады (жүрек түтікшелері,
асқазан-ішектік, геникологиялық, урологиялық, ... ... және тағы ... Егер ... ... жүйесімен байланысты
ауруларды былай қойсақта, бұның өзі ... ... ... ... ... ... ... келіп, олар психиатрдың
не психтерапевтің ... не ... ... ... ... ... – бұл ... алдамды өлімге моральды тұрғыда
дайындау, бұл жас әзірге психиатрия ... ... ... ... ... өзі (ол қай ... ... болатынын маңызды емес) неврозға
ұқсас ауруларға және мінездің ауру деформациясына, тіпті психопатияға дейін
әкеледі. ... бұл ... ... ... ... ... мен ... арасында анық шекараны жасау қиын
болғанымен, гериантрия ... ... ... ауруларымен
айналысатын) проблемалары маңызды орын алады.
Әр қартаң адам оңай өмір ... (60 ... ... ... қайғы,
ешқандай стресс сезінбеген адамды елестету қиын). Алайда, ерекше ауыр
жағдайда глобальды ... ... ... ... басынан
кешірген Ресей қартаң адамдары. Адам үшін ең ... - ... ... ... ... ... ... кешіру. Қартаң адамдар
құндылықтарын қайта бағыттауға, яғни капиталистік әлемнің құндылықтарын
қабылдай алмайды. Осы ... олар ... ... ... ... ... Қартаң адамның мінез-құлқы ... ... Бұл ... соң ... қиын ... ... біраз уақытқа дейін тұқымқуалаушылық арқылы
берілген шешуінің ... ... Жас ... ... ... кәсіби
деформациясы пайда болады, басқаша айтқанда, мінездің белгілі жақтарының
акцентуациясы күмәнданғыштық, ... ... ... ... ... ... ... долылық,
жүдеушілік, тұйықтық, өзінің және айналасындағылардың іс-әрекетін әділетсіз
бағалау, стереотипті ... ... ... ... ... ... және тағы сол сияқты.
Ал егер қартаң адамға өзінің жақын туыстарын, әсіресе жақын ... ... тура ... ... оның ... мен мінезі «қалыпты»
бола қоймас. Қартайғанда жалғыз қалу ... ... ... орын ... адамдардың психикасының өзгеруі ешқандай ... ... ... әр ... ол ... және ... ... да
жалғызбасты қарттардың жағдайын «клиникалық», «геронтологиялық» әлеуметтік
норма деп айтуға болмайды.
Бұл жерде тағы да қартайған азаматтардың өзінің ... ... ... ... ... екі ... көрсетуге
болады. Біріншіден, бұл қартайған мүгедектер (жас кезінде ... ... ... ... ... да ... ... бейімделіп;
отбасы бала-шағасы, жұмысы және тағы басқасы бар). Екіншіден, бұл қартайған
шағында мүгедек болғандар. Қартаң адамдардың психикасы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жерде индивидуалды әдістеме
керек.
Ұзақ жасаушы және оның жанұясы. Ұзақ жасаушылардың отбасындағы ... ... ... үшін, екі негізгі сәтті қабылдау керек, біреуі ... ...... не дәл ... ... ... ұзақ ... жанұя мүшелерінің назарында ,
яғни оның ядросы («қатты» немесе ... - бұл енді ... ... ... оның ... және оның ... құлқынан тәуелсіз)
күшінде. Екінші фактор: ұзақ жасаушы үшін «туған» өте кең ұғым.
Автор Л.Н.Толстой қартайғанда айтқан сөзін ... ... «Мен ... адам жоқ. Адам ... жоқ ... ... мен кей берліген типке
ортақ жақтары бойынша өзіме жақын және ... ... типі ... Сондықтан мен үшін бөтен не жақын, таныс, алыс, жақын және
тағы ... ... ... «туыс типтері» деп қабылдай отырып, қартаң адам
олармен қатынасты ... бойы ... ... ... ... ... бейімделеді, оларды өздерінің ... ... ... ... ... да ... адамдар әсіресе ұзақ жасаушылар басқа
адамдармен олар үшін ... ... ... ... ... ... жасағысы келмейді. Бұл проблеманың басқа да жақтары
бар: белгілі ... ... өмір ... соң, ... ... үшін туыстар бөтен
бола бастайды, өйткені бірінші жоспарға дәл сол ... адам ... ... ... типологиялық жақтар шығады. Жоғары да автор мынаны
айтады, егер ұзақ жасаушы жанұяда өмір сүрсе, ол ... оның ... ... Бұл ... ... «тогы» мен «күші» ағылатын орталық (ұзақ
жасаушы қандай психикалық және ... ... ... ... сондықтан да, ұзақ жасаушы қайтыс болғанда ... ... ... және айналасындағылардың бәрі жетім болған сияқты. Жанұяның «ядросы»
бола ... ұзақ ... оның ... ... оның тіл ... мен
табыспаушылығының бастауы болып табылады.
Зерттеулер көрсеткіші бойынша ұзақ жасаушы ... ... я ... ... ... ... қиындығына, жанұя мүшелерінің ауруына,
олардың жас ерекшеліктерінің әртүрлі ... ... ... жән тағы ... ... ... я ... керісінше бұл «себебі» көп
болғандықтан, бірақ негізгі себеп ұзақ жасаушының бар екендігін ... бұл ... ... ... ... ... ... (материалдық) немесе
әлеуметтік-психологиялық (ұзақ жасаушының жақсы немесе жаман мінез-құлығы)
факторларымен түсіндіруге болмайды. Себептері одан да ... ... және ... ... ... ... ... өзгерістерді тек медицина ғана ... алар ... ... және оның ...... ... қоғамда және әлеуметтік
медицина бөлігіндегі өзекті мәселелердің бірі. Бұл проблема ... ... ... ... ... ... шаралармен де, тағы
медициналық жолмен тіпті шешілмейтін сияқты. Біздің елімізде ... ... ... ... ... ... ... идеялары үшін
қаншама ақша талап ететіндіктен, екіншіден, батысқа қарағанда ... ... ... ... ... ... мен ... басқа Европалық елдерде қалыптасқан. Бұл дәстүр АҚШ
пен Францияда да бар. ... ... өз ... ... тұратын
болғандай, яғни отбасылардың біреуімен тұратынындай, Израйльде бөлек
тұарды. «Өз үйім» - орыс пен ... үшін екі ... ... ... үшін
– бұл, оның бала-шағасы туылған үй, орыс үшін ... пен ... – бұл, оның өзі ... үй. ... үшін ... – оның ... ... (жақсы ақша төлейтін) жағдайға көшуі. Орыстар үшін хоспис
қарттар үйінен де жаман, ... бұл ... ... ... ... ... ... біздің елде денсаулық және қойылымдық, өздеріне қартаң
адамдарға қарау қызметінің бір ... ... ... ... бола бастады.
Зерттеу барысында автордан, ... ... ... ... ғана ... ... өмірлері өткен және өтетін олардың
әлеуметтік-экономиканың (тұрмыстық, материалдық) жағдайларына ... ... ... (Германия) «Қартаю механизм эволюциясының ескі өз бетімен
өмір сүруші организмін тазалаудың бір жолы ... ... ... ... ... бар дербес организмді өмірлендіреді».
Бірақ, екінші жағынан қартаю керек емес, себебі егер ... ... сау ... ... көп ... еді және бұл ... ... сәттіліктері өмір ұзарту рамкасын жасартуда, бірақ оның максиальды
жалғасуы ... ... ... 1. Қарт ... ... ... демографиялық қартаюы жылдам өсіп келеді. Егде жастағы
адамдардың әлеуметтік мәселесін шешу ... ... ... мінез-құлқын жинақтауын, осы ... жеке ... ... ... ... ... ... осы категориясынң көптеген әлеуметтік мәселелерін түрлі
ғылымдарың зерттеу нысаны болып табылады. Бұл ... ... ... философтар мен педагогтер, әлеуметтанушылар мен саяси қайраткерлер
өз заманында қозғап отырды.
Егде жастарғылардың ең белснеді қорғаушысы Рим саяси ... ... Марк ... ... (106 – 43 ... болды, ол «Үлкен катон немесе
қартық туралы» 44 жылы диалог жазды. ... адам үшін ... ... қоғам
үшін аса құнды деп қарттық жасты шебер қорғай білді жәнемадақтады. Цицирон
тіліменайтқанда, ақылды адам үшін ... осы ... ең ... ... ... осы ... адам ақыл ойын ... мен құндылыққа
жеңілдірмейді. Сондай-ақ, қарт адам өмірлік ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша, адам үлкен биіктіктерді мінез күші
мен сауатты ойды меңгере ... ... ... ... Оның ... ... ... қарттар жастардан басым түседі.
Тарихшы-философтар егде жаста жастық шаққа қарағанда аса құнды, асыл
текті кезең деп ... осы ... ... ... ... ... білу ... деп білді.
Сонымен қарттар өздерін қоғам үшін пайдалы деп есептеуді атап ... ... ... ... факторларға бағаланады және анықталады ... ... және ... ... материалдық өзара қатынас, жергілікті
және ұлттық дәстүрлер.
Белгілі бір тарихи дәуірлерде қарттық өлім алдындағы өткел ... ... ... ... оны ... ... тілегін тудырды.
А.Шопенгауэрдің «Жас ерекшелігі туралы» философиялық этюдінде осы туралы
қызықты ой қортындылары орын алған. Миф ... ... ... салыстыра отырып, Шопенгауэр әр кезеңге өз есімін ... ... ... ... ... адам өмір ... ... және
жылдам жүреді. Бұл білім алу, ойын, дүниемен танысу жылдары. ... ... ... ... ... ... 30 ... қарай күшке, ерлікке ие
Марс өмірді ауыстырады. Адам 40 ... ... ... ... ... 50 ... адам биліктен ләззат алады, ол тәжірибе
мен білімге бай болады. 60 жасында ... ... ... ... оты сөнеді, жан тұрақты ... ... Егер ... ... ... адам ... пен ... қарттықты бағалайды. Сондай-
ақ, басқаша бір көзқарас табар. Мәселен, Шекспир қарттықты қуанышсыз ... ... Оның ... ... ... тісі ... көзің нашар көруі,
нашар естуі, балалыққа берілуі, алжуы, бір сөзбен айтқанда үмітсіздік ... ... ... қарттықты өмірден толық сусындаған, ерік күшіне
ие, ... ... ие деп ... ... ... ... ... қарттық күш-қуатты ретінде сүреттеледі. Егер адам осы кезеңде
күш-қуатты бола білсе, әрине, ... ... ... деп ... ... ... келіп бастамайды, бұл – ұзақ процесс. Қарттықты
орта жастан бөліп ... ... ... ... ... Жеке адамдар мен
жеке топтардың қартаюы бір уақтта жүремйді: біреулердеол ертебасталса,
біреулерде кеш ... ... өмір сүру ... ... соңғы
жылдары жас кезеңдеріне деген көзқарасы өзгеруді.
Көп жағдайларда, бұрын немесе ... ... ... ... ... бір өмір ... ... және
экономикалық статусымен байланыстырады. Түрлі жас ... ... ... ... ... ... осы ... шекараны былай суреттейді. Мәселен, ХІХ ғасырдағы
француз физиологы және гигиенисті П.Флуранс қарттықтың екі кезеңін ... ... (70-85) және ... (85-тен кейінгі). Неміс физиологы
М.Ребнер қарттықтың ... 50 ... ... оның пікірінше, 70 жас
«құрметті қарттық» деп аталады. Өткен ғасырдағы ағылшын дәрігері ... ... ... жеп ... 40-60 жас – ... ... ... кезеңі; 80-100 жас – соңғы кезең әрі құрметті қарттық.
Сонымен, Фар қарттықтың басталуын 60 жас деп ... ХІХ ... ... орыс статисті және демографы А.Раслевский 45-60 жаста
«гүлденген» қарттық деп атады, ал 60-75 ... ... жас ... ... ... ... ұзақ жасдеп белгіледі.
Белгілі кеңес геронтологы академик Э.Ф.Френкель 70 жаста қарттықтың
басталуы деп ... ... бір ... геронтологы академик А.В.Нагорның
қарттықты белгілейтін нақты бір жасты атаудан бас тартты. ОЛ ... ... ... ... жылы ... ... ... пен қартаю кезеңдерінің
класификациясыжәне номенклатурасы бойынша ... егде ... ... бөлді: 60-74 жастағылар – егде, 75-89 ... ... 90 және одан ... – ұзақ өмір ... Қазіргі уақытта
Бүкіл жүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шешімі бойынша қарт жас – 75
жас ... ... ал 60-75 ...... ... бір ... ... сапасының жүйелі шамасы болып оның жас ... ете ... ... ең ... ... - өмір сүру ұзақтығы, олардың
әлеуметтік қасиеттері және байланыстарымен бірлікте болады.
Жас ерешкелгі құрамның оның басқа сапасыжақтарынан сипаттауы үшін ... ... ... ... ... жиынтығын қарастыру керек. Осы
ұрпақтардың әрқайсысы белгілі бір ... ... ие. Олар ... ... ... өмір ... сол ұрпақтың жеке өмір
тәжірибесінің сомасы; ... осы ... ... ... ... нақты
тарихи оқиғаларды бастан кешіргеніне байланысты.
Қарттықтың басталуы денсаулық пен тән күшінің нашарлауы, ... ... ... ... ... және ... отбасының өмірден
айрысуымен сипатталады. Адамның есеюі де, қартаюы да біркелкі жүрмейді. ... ... ... ... және ... өзгеруі жақсы зерттелінеді де, ал олардың өзіндік санасы мен
ішкі ... аз ... ... сайын адам өзін-өзі бағалуы да өзгеріп оытрады. Егде адамдар
өзінің сырқты бейнесіне аз назар ... ... ішкі және тән ... сезінуіне жете мән береді. Олар өздерінің ... ... ... дұрыс бағалай біледі. Егде адам басқлардың ... баға ... ... егде ... басқа біреулердің адамгершіліктін
тыс қылықтарына жауапкершілік мінез танытады. Кейбір егде адамдар ... ие бола ... жасы ... сайын жұмсаы бола бастайды. Олар
өздері бұрын өмір үсрген жағдайдан басқаша өмір сүру ... жол ... ... ... жасыга байланысты өзіне деген жалпы сенім
де азая түседі, ... өзі ... ... дене ... ... ... өзгерістермен байланысты болады. Бұл
адамдардың жеке ... ... ... да ... Егде
адамдар олардың қоғамдағы өмір жолын кезеңдестіру және ... ... ... стереотиптерін есепке алады. Алайда, өздерін көбі «кәріміз» деп
есептемейді, көпшілігі өздерін «орта жастағылармыз» деп ... ... деп ... ... ауру ... я болмасы соңғы жылдары жағдайы
нашарлаған адамдарда ... ... ... егде адамдар қоғамдық санада қабылданған кәрілік
стереотипін мойындайды. Адамның өзіндік ... ... ... жағымсыз қасиеттерін ендірмейді. Егде адамдардың ... ... ... Егде ... ... жеке, ішкі мәселелрімен
қалып қоймайды. Әлем ... ... ... ... ... ... көз салу аса қарт ... тән, басқалары болашақ ... және ... Жас ... байланысты уақытша перспектива да
қысқара түседі.
Балалар санасы сияқты егде ... да ... ... алыс ... орын ... Жеке өмір ... ... түседі. Егде адамдар
менжастардың уақыт образын салыстыру, біржағынан алғнада өмірдің тез өтуін
көрсетсе, ... ... ... ... ... аз болуымен
сипатталады. Көп жағдайда олар өткен өмірлерін еске алады.
Балалар санасы сияқты егде адамдарда да ... ... алыс ... ... ... Жеке өмір ... да ... түседеі. Егде
адамдар мен жастарыдың уақыт образын ... бір ... ... тез ... ... екінші жағынан алғнада, түрлі уақиғалардыңаз
болуымен сипатталады. Көп жағдайда олар өткен өмірлерін еске алады.
Алғашықлар ... ... ... ... Көп ... егде
адамдар өмірдің осы кезеңін қайраткерлікті кезең деп біледі. Олар ... ... ... ... уақиға ортасында жүргенді қалайды. Қоғамға,
қоршаған ... ... ... ... жасөспірім шағында қартаюдан қатты қорқатын, кейінен
мұнығң бәрі бекер екендігін, тәжірибе арқылы жиналған ақылдылық оның ... ... ... ... ... еске ... ... аса бөтен қиналыс билеп алған, ... ... асыр ... ... өмір ... ... ... өзі қиын..., ал
қазір ... ... ... оны ... оңай емес. Қолымда сенмді
компас бардай. Рухани көздерім ашылғандай, жанымды ... ... ... ... қартаюы жанымды (мәселен, үлкен білім ... ... ие ... және ... ... пен ... ... стереотиптілігі) қасиеттерге ие. Өмірде осы екң ... ... Адам ... соңғы кезеңіне орын алған өзгерістер ең алдымен,
психолитикалық, жеке мінез-құлық,, қызмет ... ... ... ... егде адамдар өз алдын жеке қауымды құрайды. Оның ... ... ... ... ... енеді. Алайда,
зейнеткерлікке, еңбек қызметінен ... да, олар ... бір ... ... ... ... ... егде адам өзінің жеке қасиет
дағдысы мен қажеттілігіне ие индивидиум. Егде ... ... ... ... өмір ... ... қабілет, психо-физиологиялық
конституциясы, өмір және ... ... ... ... ... ... ... ие.
Жас ерекшелігі, денсаулық, өмір салты тұрғысынан алып қарағанда, егде
жастағы адамдарды жеке қоғамдық ... ... ... ... жас ... ... белгіге ие, әлеуметтік
жүйеде жас ерекшеліктері кезеңдері бір ізділік маңызға ие. ... ... ... ... ... Л. А. ... Э. В. ... ғалымдар жас ерекшелігі кезеңдерін өмірлік цикл деп атайды. Әрбір
кезең ерекше дәуір ретінде, өмір ... ... ... ... ... сатысы деп аталатын атауда қолданылады. Жас ерекшелігі адамның
психологиялық дамуы ғана ... оның ... ... ... ... ... де қарастырылады. Өйткені, белгілі бір жас
кезеңдері үшін адам ... ... және ... ... ... жас ... деп жазады И. С. Кон,- организм қасиеттері
оның жүйелерімен қатынаста болады. Әлеуметтік жас ... ... ... ... ... ... болады. Психологиялық
жас ерекшелігі оның ақыл-ойымен, ... ... ... ». Көптеген
зерттеулер адамның психологиялық жас ерекшеліктері туралы ... жас ... ... бөлу ... психологиялық тұрғыдан
қарайды.
О.И.Даниленко атап өткнедей, бұл жағдайда күрделі мір ... ... ... жан ... шамасы болып табылады. Адам ішкі
дүниесі мен өмір ... ... орта ... ... ... керек.
Егде жастағы адамдардың өмір салтына таладу жасау ... ... ... ... ... ... ... Т.В.Карсаевская «денсаулық»
ұғымының нақтыландыра түседі. Ол денсаулықты еңбекке қабілеттілігі ... ... ... қалу деп ... ... денсаулығы оның күш-қуаты, оның психологиялық және
адамгершілік жағдайымен өлшенеді, осы ... егде адам ... ... ... ... геронтология «адамның табиғи физиологиялық қартаюын, қартаю
жайының ұлғаюы менбелсенді ұзақ өмір ... ... ... адамдардың тиімді өмір алты индивидтің биологиялық мүмкіндіктерін
барынша ... ... ... ... қою. Егде адамдардың
күнделікті жүріс-тұрысы материалдық және ... ... және ... ... ... ... ... ортмане өзара қарым-қатынасуы – мұның бәрі оның жеке ... ... Егде адам үшін өмір ... – бұл оның ... ... мен ... еңбегі мен демалысы, тамақтануы және табиғат пен
қарым-қатынасы. И.М.Мечников пікірі бойынша, өмір гармониясы «ортобиозға»
тыныштық, психикалық ... ... ... ... айналға сезімсіз түрде қарамауы мен қол жеткізілмейді.
ІІ тарау. 2. Егде адамдар бос уақытының психологиялық-педагогикалық
типологиясы және шетелдегі бос ... ... ... ... зейнеткерлікке шығу қиын кезең ... ... өзі ... өмір ... ... ... әкеледі. Жалпы уақыт
бюджетінің ... құру ... ... ... қызметін тастай отырып, егде
адамдар бос уақыты сияқты ... ие ... ... ... ... бос уақытын үнемді өткізуі өзекті мәселеге айналды.
Бос уақыт ... ... ... ... ... Біздің
көзқарасымыз бойынша, В.И.Пименованың классификациясы нақты ... ... ... ... үш ... атап ... бірінші – қоғмадық пайдалы
қызмет, осының ... ... ... жасалады. Оған қоғмадық жұмыс,
өнертапқыштық, көркем шығармашылық түрлері оқу жатады; ... топ – ... ... кітап, газет, журнал оқу, теледидер көру, театр,
кинотеатрға бару; үшінші топ – ... ... яғни дене ... ... ... ... түрі мен пассив демалыс түрі.
Г.А.Евреева бос уақыты ... ... үш ... атап көрсетті:
біріншісі – қабілетті дамыту мен шығармашылық мүмкндіктерін жасаушы
әрекеттер; екіншісі – ... және тән ... ... үшінші – шығрамашылық және әлеуметтік потенцияны арттыру, және
деструктивті (антимәдени) әрекеттер.
Бос ... егде ... ... ... ... ... мүдделерімен, мәдени мақсаттары және ... ... Бір ... ... басқа бір қажеттілікті тудырады.
Мұның өзі демалыстүрін байыта түседі.
Э.В.Соколов демалыс құрылымын «қабат» немесе ... ... ... ... Мұнда бір деңгей екіншісінен нақты ... ... ... ... ... белсенділігі арқылы
ерекшеленеді. ... ... ... ... деңгейлерді
қарастырады: бірінші саты – демалыс ол шаршауды басады. Мұндай демалыс ... ... ол өте ... ... ... ... түрде
жалғаса аламайды. Ол анағұрлым дамыған ... ... ... ... ... ... ... Көңіл көтеру өзін-өзі ... ... ... Көңіл көтеру формасы ойын деп те аталады.
Демалыстың ... да ... ... ... деп атайды. Ол өзінен ... ... ... ... ... Шығармашылық - қызметтің ең
еркін түрі. Демалыс, ... ... ... ... ... ... ... босуақытын өткізуі туралы түрлі пікірлер бар. ... ... ... ... ... объективті жағдайлармен
өмір салтындағы өзгерістер ... егде ... ... ... оның жаңасына ие болып отырады деп есептеледі. Ал басқалары
(Н.Н.Щербакова) егде ... өмір бойы ... ... ... ... тән деп ... ... біздің еліміздің қарттары екі-үш есе босуақытқа
ие. Ірі қалаларда қарттар көп бос уақытқа ие болады. Орта ... ... ... 30-50 сағатты иемденеді. Сөйтіп олар зейнеткерлікке шыққан кезде
демалысын қалай өткізу керектігін ... ... ... ... ... былай деп жазады: егер ол (жан) әрекеттен білімнен қорек алса, онда
демалыстан ... ... ... дұрыс өткізуге қаржы тапшылығы кедергі болса, онда ол олардың
өмір салтына әсер етуі мүмкін.
Өз өмір салты ... ... ... ... егде ... онша құлшыныс тудырмайды. Егде адамдардың аз бөлігі ғана ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынас жасау, түрлі мәдени нәрселерге (спектакель, музей, лекция) ... ... ... шығылданады.
Сөйтіп, олар кенеттен бос уақыттың пайда болуын, оған бейімделуін және
оны дұрыс өткізуді ұйымдастыра алады. Егде ... ... ... танытса, олардың бойында депрессия болып және өзін-өзі ... ... бос ... ... ... мәдени білім деңгейіне де
байланысты болады. В.В.Никитенко ... ... ... ... ... жас ... ... қарағанда егде адамдардың білім
дәрежесі елеулі түрде төмен екендігін көрсетті. ... ... ... ... деңгейі бірте-бірте тұрақты түрде жоғарлайтындығын
атап өтуі қажет.
1980 – 88жылдары жүргізілген ... мұны ... ... мәдени-ағартушылық шақта демалыс түрлеріне шығынды ... ... ер ... ... ... ... болмайтындар
44,5%-ды құрайды.
Бұл еңбек етуші ер адамдарың пайызынан 3,5 есе ... ... ... ... ... ... ... адамдардың қызығушылығына талдау жасау олардың клуб мекемелеріне
жай келе алу мүмкіндігін көрсетті.
Алайда, тәжірибе эксперименттік жұмыстың бірінші ... егде ... ... ... үйде ғана ... ... Олардың
3,6%-ы ғана достарымен клубта кездеседі, 3,7%-ы бау-бақша шаруашылығы
клубында ұшырасады. Бос ... ... ... ... ... мәселе бойынша
мынадай мәліметтер алынды: отбасы мүшелерімен - 62%, жалғыз өзі – ... – 31,1%, ... ... - 31%, ... ... ... 29,2%, ... – 26,2%. Егде адамдар кейде бірнеше ... ... Қай ... ... мен бос ... өткізеді? Деген мәселе
бойынша ... ... ... 27,6% - орта ... ... ... ... 19,4% - достарымен; 8% - жасөспірімдермен.
Зерттеуде егде жастағы адамдар ұнататын қызмет түрлері ... ... ... ... ... ... маңызды?» - деген сауал
қойылды.
Соның нәтижесінде маңызды қызмет ... бұл ... ... тәрбиелеу, одан кейінгі орында теледидар көру, радио тыңдау, өз
білімін жетілдіру, қоғмадық қызмет, театр, кинотеатрға бару. ... ... ... ... ақпарат құралдары екендігі
айқындалды. Коллекция жинау, көркемөнерпаздылықпен ... ... ... ... ... немесе маңызы аз деп танылды.
Анкета жүргізу барысында, демалыстың білімге жас ... ... ... ... білімге ие егде жастағы адамдар демалудың пассив формаларын
қалайды, яғни ... ... ... ... ... болу, үй
шаруашылығымен айналысуды ұнатады. «Сіз клубта немен айналысқандығын қалар
едіңіз?» - деген ... ... ... деп ... ... жай ... – 3,02%; теледидар көру – 2,01%; таныстарымен кездесу – 7,4%.
Толық емес орта білімге ие егде ... ... ... ... өнер және ... ... ... «денсалық», декаративті қолданбалы
шығармашылық клубын атады. Олар мәдени-ағарту қызметтеріне ... ... ... ... – 3,09%; ... болу ... – 1,4%; ... ортаны іздеу – 2,7%; сүйікті ісімен айналысу - 2,2%.
Орта білімге ие егде адамдар демалыс ... ... ... өте ... ... Олар дене ... өз ... жетілдіру қызмет түрлерін
қалайды. Олар да ... ... яғни ... ... болу, өз
тәжірибесі мен білімін ... ... ... ... ... ... сияқты түрлері де іске асады. Бұл адамдар ... ... ... ... қиын балалармен жұмыс істеуге көмек көрсете
алады.
Орта арнайы білімге ие адамдардың жағдайы тіптен басқаша. ОЛар ... ... дене ... ... қоғамдық жұмыспен шығылдану
және өз білімін жетілдірумен айналысуды қалайды.
Жоғары білімді егде адамдар ... ... ... қызмет түрлерін
қояды: өз білімін жетілдіру, қоғамдық жұмыс.Мәдени-ағарту жұммысында
мынадай ... ... ...... оқу, сұхбат жасау, хабар жіберу, кеңес
беру. ОЛар жастармен, жасөспірімдермен, балалармен жұмыс жүргізуге дайын.
Түрлі әдеби музыкалық кештер ... ... Егде ... ... ... бос ... немен айналысуын, олардың өмір салтын
көрсететіндігін ескеріледі.
Кейбір әлеуметтік күштер (В.А.Грушин) былай деп атап ... ... ... ... ... ұлғайту және сақтап қалу қажет. Егде
адамдардың үй ... ... ... олар өз ... ... ... ... жасерекшеліктерді топтар арасында бос уақыт
үшін күрес өту деп есептейді. Әлеуметтанушылар олардың отбасындағы мынадай
міндеттерін атап ... ... ... ... ... отырып, жас
жұбайларға көмек көрсету, үй шаруашылығыменотбасы бюджетін жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... дау-жанжалдың алдын алу. Сонымен қатар, В.Д.Шапиронның зерттеу
мәліметтері бойынша егде адамдар ... жеке ... ... ... ... сақталуын қамтиды.
Мәселені теориялық жағынан зерттеу түрлі сауалдар жүргізу, бақылау,
көркейту және тағы ... ... ... ... ... жеке
өзіндік зерттеу жүргізу іске асырылып оған 675 респондент ... ... ... егде ... ... ... кейбір жақтарын анықтау болып табылады. Атап айтқанда, бос
уақытты бағдарлаушы туралы, осы уақыт көлеміне ... ... ... ... ... ... ... және субъективті
мүмкіндіктерге баға беру. Егде жастағы адамдарға мынадай сауалдар ... ... ... ... «Бос ... кіммен бірге өткізесіз?»,
«Бос уақытыңызда үйде отырасыз ба, әлде клуб, не болмаса белгілі бір мәдени
мекемесінде ... ... ... ... дамалу формаларын зерттеу оның өте аз жағдайда
орын алатындығын ... ... 3,3% ғана ... ... мен
секцияларға, мәдени-ағарту қызметіне қатысады. ... ... ... ... ... ... ... қонақ күту және қонаққа
бару-78% ; кинотеатрға бару- 68,9%; ... ... ... Гордон, Э.В.Клопов «Человек после работы. Социальные проблемы быта
мвнерабочего времени» атты ... егде ... ... жиі ... атап ... Бұл ... ерекше назар аударуды
қажет етеді.
Қарттық кезеңде ... ролі ... ... ... туыстарынан
айырылған егде адамдарда достарымен қарым-қатынас жасау қажеттілігі өрши
түседі. Егер ... ... адам ... ... ... отбасында оны дұрыс қолданбаса, онда адамның қызығу шеңбері
тарыла түседі.
Егде адамдардың ... ... ... әсер ... ... бірі зейнеткерлікке шығу алдында ... ... ... ... ... шыққан соң демалыс уақытының елеулі түрде ұлғаюы
салдарынан оны пайдалану сапасы төмен деңгейде қалуда. Бос уақытта ... ... ... ... ... біліктілігінің өте төмен деңгейде
екендігі атап өткен жөн. Егде адамдар немерелері ... өз ... ... ... ... қажеттілікті қанағантандырады. Олар зейнеткерлікке
шыққанға дейін атқармаған ісін осы арқылы, яғни ... ... ... ... ... өзі көп күш пен ... ... етеді.
Демалыстың ең дамыған түрі –кітап оқу. Әсіресе әйел адамдар ерлерге
қарағанда (газетті ... ... ... көп ... Ерлер газетті көп
оқиды, теледидар алдыңда 2 ... көп ... ... жасауға, талпынудың күшеюі еңбек етудің ... ... ғана ... ... ... ... ... тиісті. Рухани қажеттілік пен байланысты уақытты шағымдау ... ... ... ... ... ... оқу ... оқуға қарағанда көбірек орын ... ... ... ... қоғамдық-саяси оқиғалармен қызығып отырады.
Демалыс сипатына егде адамдардың бұрыңғы әлеуметтік жағдайында әсер
етеді. ... ... әйел және ер ... бос ... ... ... ... мен пассив демалыс көбірек орын алады.
Зейнеткерлікке шыққан бұрынғы қызметкерлерде дене ... ... ... ... ... шұғылдану орын алады. Ең белсенді демалушылар ер
қызметкерлер, одан кейінгі орында әйел қызметкерлер, соңғы ... ... ... ... ... ие болуы бірқатар
фактілерімен түсіндіріледі; жоғарғы білім, ... ... ... немерелерімен бірге тұрмауы. Аталған факторлар кинотеатр, театр,
концерт, мұражай, ... ... ... ... ... ... ... домино, карта ойнаумен бос уақытын өткізеді.
Әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... келмейді. Бір елдегі тұрғындардың
территориялық және этникалық белгілері, өмір ... ... ... ... ... да ... әр түрлі болып келеді. Батыс елдеріндегі
егде адамдардың сана-сезімінің өсуіне егде ... ... ... және ... ... ұйымдардың құрылуы себеп болуда. Мәселен,
олар –Америка зейнеткерлері қоғамы, оның құрамында ... ... ... млн. адам бар; ... ... одағы (Ұлыбритания); Аға
ұрпақтың федералды конгрессі (ГФР); Жасы үлкендер қоғамы (Канада); ... ... ... ... (Австралия); Егде адамдар клубының Ұлттық
федерациясы (Жапония) т.б.
Бұл ... ... ... қарастырады. Өз мүшелерін әлеуметтік
сақтандыру, оларға тиісті құқықтар мен жеңілдіктер туралы ақпаратты қамту,
егде адамдар демалысын ... және ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени акцияларға қатысуға жеңілдік көрсету.
«Таймс»газетінің хабарлауынша егде ... АҚШ –та ... ... сала ... айналуда. Олар түрлі саяси және әлеуметтік мәселелерді
шешуге белсене қатысуда.
Белгігі американ ғалымы Р.Батлердің айтуынша; «Батыста жүріп ... ... жеке ... ... ететін нысан болуда. Бұл феномен нң
алдымен өткір әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... Э.Пикеортс, Дж. Мачано егде адамдарға
арнадған бес ... ... ... ... оқу. ... жазу, бухкгалтерлік іс уақытша еңбек етуде қажет болады. Мәдени
қызметте бүкіл өмір ... ... ... өнер және ... қолөнер
қызметтері енеді. Философия, психология және жаратылысы – ... ... аз ... ... ... біліммен қарулану
қартаю кезінде иенің қажет екендігін көрсетеді. Отбасы білімін беру ... ... ... және ... ... ... ... елдерінде төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайларды өзіне-өзі
немесе ... ... беру ... ... ... ... ... дәстүрлі әлеуметтік қызметтен мұның ерекшелігі – егде адамдардың
өз бетінше ұйым құруы. Олардың ... қиын ... ... ... көмек көрсету. АҚШ, Канада және бірқатар Батыс елдерінде ... ... ... ... ... ... бірге
өмір сүріп жатқан, қарттар арасында әрекет етеді.
Соңғы ... ... оқу ... егде ... ... орын ... Мұндай егде адамдар зейнеткерлік кезеңде білім
алады. Олар мансабын жоғралатуды мақсат тұтпайды. Олар өз ... ... ... мұның өзі құнды қызмет болып табылады.
Қартаюшылардың білім жүйесі ... ... ... елдердің оқу орындарында жаңа «оқушылар»
контингенті қалыптасуда. Мәселен, АҚШ-та ... ... ... ... үшін арнайы оқу курстары мен ... ... ... ... 80 ... ... ... 1,6 миллионнан астам
қарттар білім ... ... ... бұл ... ... ... ... психологиялық типтері сирек кездесетінін еске алған
жөн. Типология бағдарға нақтылы жұмысқа арналған ... ... ... ... жеке тұлғаның өзгерісі болады және бір ... ... ... сана ... ... ... қартаюдың
әртүрлі типолоиясын қарастыру қажеттілігі пайда болады.
И.Кон өзінің классификациясына мінез-құлық қызметіне тәуелді ... ...... ... ... - ... ... – жанұядағы басты қосымша күшті табу.
4-тип – олар үшін өмірдің маңызы денсаулығы ... ... ... ... ... үйі ... қаласына орналасқан
санаториялық типтегі емдеу мекемесі болып табылады. Ол ... үш ... ... 2 ... ... бар. 5 ... ғимараттардың,
тұрмыстық-медициналық қызмет көрсету бөлмелері орналасқан, емдеу ... ... ... ... ... Ардагерлер үйі Оңтүстік Қазақстан Облысының
әкімшілігінің 1997 жылдың 12 ... №113 ... ... Өз ... ... ... соғыс мүгедектері мен ардагерлері және ... ... ... ... ... ... еңбек
ерлері, ардақты аналар, «Алтын алқа», «Күміс алқа» белгісін алған қысқа
күнде ең қабылдап демалады.
Бір мезгілде200 адам ... ... Ол ... «Шымкент
қорғасын зауыты» АҚ профилокториялық базасында ашылған.
Ардагерлер үйі бірнеше рет орталық және облыстықардагерлер ... ... және ... әлеуметтік қорғау департаменті, республикалық
«Отан» партиясының, облыстық кәсіподақ кеңесінің құрмет громаталарымен және
дипломмен марапатталу.
Ардагерлер үйіне 1997 ... бері Н. ... ... ... мен ... күтім жасау тұрмыстық, медициналық
қызметкөрсету әлеуметтік еңбек арқылы бейімдеу және ... тұру ... мен ... ... ... Шымкент қаласындағы
Лермонтов көшесіне орналасқан. 300 орынға арналған, екі орындықтұрғын жайы,
бау-бақшасы, ... ... ... ... ... ... қоры бар ... жаздық бастырмасы, асханасы, көрермен залы, кір
жуу машинасы, жылыту қазандығы бар.
Қазіргі таңда интернатта 255 қарт тұрады. ... ... ... ... ... 4 ... тамақ беріледі. 100 адам еңбек
теропиясымен айналысады. «Шебер қолдар» ... ... ... ... байқаулары, жазушылармен, ақындармен, суретшілермен кездесулер
өткізіліп тұрады. Әулиелі ... мен ... ... ... ... ... ... ән шығарып,өлең жазатын,
қолынан өнері ... ... мен ... бар. ... ... ... ... көрмелерде, жарық көріп, насихаттап
отырады. Өзінің хор тобы да ... ... мен ... ... ұйымдастыру, әлеуметтік-тұрмыстық
және еңбекпен емдеу жөніндегі шараларды жүзеге ... үшін ... ... бөлімшелер мен бөлімдерге денсаулық жағдайына, жасына,
жынысына, кәсібіне, жеке ... ... ... тарау. 3. Егде жастағы психофизиологиясының өзгеруі.
Психологияда өмірдің кеш кезеңінің анықтамасы жоқ.
Ереже бойынша ... ... ... және ... жағдайы
бірдей емес, егде кезең тобына 60-тан 75-ке дейінгі жасты жатқызады. Бұл
топқа кіретін ... үшін ... ... ... ... ал олар үшін ... ... және осы
арқылы психологиялық өзін жақсы сезінуді бұзу ... ... ... ... ... ... психикалық өзгеріс орталық нерв
жүйесіндегі инновация процесімен байланысты.
Қартаюдың басталуының ... және ... ... ... ... уақытының айтарлықтай ұлғаюы болып табылады. Бұл манадан көрінеді:
күштің азаюында және өмір сүргіштіктің ... ... ... ... көбін жаулап алғандықтан моторикада да, жаңа
қабылдауда, есте ... ... ... өзгермелі жағдайда
бейімделуінен психологиялық өзгерістредің ... ... ... кезі (сыртқы) – бұл ... ... ... ... ... ... кезі ... – қартаю мидың
функцияларына әсер ететін денсаулықтың ... ... мен ... ... аурауларымен байланысты.
Бұл процестің екеуіне де өмір ... ... ... әсер етеді.
Қартаю кезіндегі күштің өзгеруі мен психикалық процестердің қозғалысы
нашар индивидуальды мінездің психикалық ... ... ... ... ... естің интеллекттің, өмірлік ... ... ... ... ... жатады. Бұл жеке мехнизм
компенсациясы мен жасерекшелік өзгерістерін бейімделудің ... жас – ... ... ашық көрінетін, онтогенездің аяқталу
кезеңі.
Қазіргі кезде қартаюдың ... ... бар. ... қартаюды клеткалық заттың физико-химиялық құрылым өзгерісі
есебінен реактивті клеткалардың біртіндеп ... деп ... ... ... ішкі және сыртқы ортадан қорғанудың ... ... ... ... Сондай-ақ, қартаюды өмір
сүруінің және қорғанудың төмендеуіне әкелетін мінез-құлық пен ... ... ...... процесс. Ол организмнің адаптациялық мүмкіндіктерінің
азаюына әкеледі. Қартаюшы организмның ... ... ... ... ... ... – нервтік, эндокриндік,
иммундық, тыныс алушы, ас ... және тағы ... ... организмге аталған жасерекшелік өзгерістерге әкелетін,
генетикалық проблемаланған процесс. Геронтогенез ... ... ... ішкі ... ... ... Ең ... тамақ рефлексімен салыстырғанда қорғану шартты ... ... ... ... ... ... ... болады.
Жеке тұлға ретінде қартайған адамның ... қиын және ... ... ... ... және жаңа ... сандық және сапалық
өзгерістерімен байланысты. Организм жаңа шарттарға ... оның ... ... ... ... ... ... көріністерін
өткізуге мүмкіндік беруін сақтайтын организмның әртүрлі ... ... - өте қиын ... Оның пайда болуы организм қатарының барлық
деңгейін де бақыланады.
Ең бірінші, жалпы организмның бұл ... біз ... ... ... ... ... адамдардың шашы сиреп, терісі
әжімделіп және серпілгіштігін жоғалтады, бойы кішірейіп, көру мен ... ... ... қорлыққа болады да, жоғары ... ... төс ... формалары өзгереді.
Психологияда мінез де, құлық та – ал бұның бәрі ... ... ... ... ... ... болады. Қызығушылық біркелкі және уақыт пен ақыл-ой не дене ... күш ... ... болады.
Сараңдық, тәуелділік, сыйымдылық, өмір сүруге қабілетсіздік сияқты
кемшіліктер жас кезінде де болып, бірақ алдындағылар оған ... ... енді ол ... оған ... ... ... келеді.
Егде кісінің зейіні өзінің санасы мен уайымынан қысқарады да, және сол
арқылы басқаларды қызықтырғысы келеді.
Еңбектен ... ... ... ... ... егде ... ... ерекшеліктері
Егде жастағы бейімделудің ерекшеліктері
Бейімделу дәрежесін зерттеу үшін К.Роджерс және Р.Даймондтың әлеуметтік-
психологиялық бейімделуді диагностикалау әдістемесі қолданылды.
Бейімделудің ... ... ... ... ... 3 ... топтары белгіленді:
1. Бейімделуі жоғары деңгейдегі зейнеткерлер – А ... ... ... ... 72 ... ... ... Бейімделуі орта деңгейдегі зейнеткерлер – В тобы.
Бейімделу көрсеткішінің шамасы 49-дан 65 баллға ... ... ... ... ... ... – С ... көрсеткішінің шамасы 38-ден 48 баллға дейін (М=541,3).
Эксперименталдық ... ... ... ... шамасы стьюденттің t-критерийі арқылы тексеріледі. P≤0,01
кезінде А және В, В және С, А және С ... ... ... ... ... ... Сонымен, егде адамдар еңбектен кейінгі
кезеңдегі бейімделудің әртүрлі дәрежесімен сипатталады деген тұжырым ... ... ... бейімделудің орта дәрежесі тән (65%).
Бейімделуі жоғары дәрежедегі ... 19%, ал ... ... ... тобы 16%-ды ... кейінгі кезеңде бейімделуі әр түрлі дәрежедегі егде адамдардың
тұлғалық (жекелей) ерекшеліктері.
Сынақтан өтуші эксперименталдық топтардық өзіндік сана – ... тобы ... ... ... ... ... ... алынған нәтижелер берілген топтағы
сынақтан өтушілердің ... ... ... ... және ... ие екендігін көрсетті (33%). А тобының сынақтан өтушілерінде
«Өзіндік қабылдау» шкаласы ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі егде адамдар өздерінің қиын
жағдайларды жеңу қабілеті мен ... ... ... ... ... өздерін қызықты тұлға ретінде санайды.
Жыныстық айырмашылықтарды зерттеу кезінде мынадай жәйттер анықталды:
бейімделуі жоғары деңгейдегі әйелдер еңбектен ... ... ... ... ... және орта ... бірдей дәрежеде анықтаған
(50% және 50%).
Адамның өзін - өзі көру туралы түсінігін қанық зерттеу үшін ... ... ... ТД арқылы ... ... 3 ... бойынша жүргізілді:
- Бағалау (Б1)
- Күш (К)
- Белсенділік (Б2) .
Стандарттық нормаға сәйкес әрбір ... ... 5 ... ... Өте ... (7-13 ... Төмен (14-20 балл)
- Орта (21-34 балл)
- Жоғары (35-41 ... Өте ... (42-49 ... ... ... ... – бір ... өте төмен шамалар анықталған
жоқ, сондықтан нәтижелерді интерпретациялау ... бұл ... ... ... ... өзін ... деңгейі туралы, күш
факторы бойынша тұлғаның жігерлік жақтарының дамуы және белсенділік факторы
бойынша тұлғаның экстравертирлендігі туралы куәлік береді.
А ... ... ... ... ... ... ... – бір фактор бойынша (бағалау, күш, белсенділік) төмен ... жоқ және де олар ... ... ... ... алынған
мәліметтермен корригацияланады.
Факторлар бойынша нәтижелерді талдау келесі ерекшеліктерді анықтады:
берілген топтағы сынақтан ... ... күш ... ... ... ... ... табылған (58% - орта шамалар , 17% - жоғары)
. Сонымен бірге өте жоғары шамалар да кездеседі (25%).
Бұл ... ... ... кезеңде бейімделудің жоғары деңгейіне ие
егде адамдар өздеріне сенімді және тәуелсіз екенін, қиын ... ... ... көрсетеді.
А тобында бағалау факторы бойынша сынақтан өтушілердің үлкен бөлігінің
шамалары тиімді деңгейге жатқызылады (жоғары шамалар – 50%, орта - ... ... өте ... ... да ... (25 %), яғни ... өздерін тұлға ретінде қабылдайды, әлеуметтік – қалаулы және оң
сипаттамалары тасымалдаушы ретінде түсінеді.
Белсенділік факторы бойынша орта (42%) және ... (35%) ... саны бар. Өте ... ... ... өтушілердің 28% да кездеседі.
Алынған нәтижелер ... ... ... егде ... ... және ... көрсетеді. Фишердің Q – критериі ... ... ... ... ... ... 0,05) күш ... факторлары бойынша елеулі айырмашылықтар ... А ... ... ... күш ... ... ... ал бағалау факторы бойынша жоғары ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі егде адамдар өздерінің
әлеуметтік – қалаулы сипаттамаларын, ... ... ... ... ... ... биік ... деген тұжырым жасау мүмкін.
Демек, бейімделуі жоғары деңгейдегі адамдар ... ... ... ... ... деп және ... ... аламыз деп
есептейді. Сонымен, олар сол оқиғалар үшін және жалпы өмірдің ... ... ... тұрғыдан елеулі емес.
Өзіндік бағалудың әртүрлі деңгейлердегі В тобының сынақтан
өтушілерінің көрсеткіштері (факторлар бойынша, %)
|Деңгейі ... ... ... |Өте ... | | | ... ... |5 |75 |17 |2,5 ... |2,5 |62,5 |10 |25 ... |7,5 |60 |22,5 |10 ... бойынша нәтижелерді талдау күш факторы бойынша В тобындағы
сынақтан ... ... ... ... ... бар ... (75%- ... 17%-жоғары). Сонымен бірге, шамалардың төмен (5%) және
өте жоғары деңгейлері де (2,5%) ... ... ... ... өзіндік бағалаудың адекваттық деңгейі басым
(62,5%-шамалардың орта деңгейі, 10% - ... ... ... Сынақтан
өтушілердегі төменгі көрсеткіш 2,5%-ды құрайды. Өте жоғары көрсеткіштер 25%-
ға сәйкес келеді.
Белсенділік факторы бойынша тиімді шамалардың мөлшері мынадай: орта ... ... – 22,5%, ... – 7,5%, ал өте жоғары шамалар - ...... ... ... ... өңдеу кезінде шамалардың
«өте жоғары» деңгейде күш және бағалау ... ... ... ... ... сынақтан өтушілер өздерінің әлеуметтік қасиеттерін асыра
жоғары бағалау тенденциясына ие.
С тобы ... ... ... ... ... ... алынған нәтижелер берілген топтағы
сынақтан өтушілердің ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Сынақтан өтушілердің бір бөлігінде өзіндік
қабылдаудың орта деңгейі (30%) болады да, ал сол ... ... ... ... ... ... деңгейлердегі егде адамдар өздерінің сыртқы
көрінісін күрт түрде бағалайды және өздерін ... ... ... ... деп
есептейді.
Өзіндің қабылдаудың әртүрлі деңгейлеріндегі С тобының сынақтан
өтушілерінің ... ... ... ... |Төмен ... ... |Өте ... | | | ... ... |60 |40 |0 |0 ... |10 |80 |10 |0 ... |20 |80 |0 |0 |
С ... ... талдау кезінде бірде-бір ... ... ... шамалар анықталған жоқ және бұл жағдай «Өзіндік қабылдау» шкаласы
арқылы алынған мәліметтерге коррекцияланады. Жоғары ... тек ... ... (10%) ... ... ... ... өтушілердің көпшілігінде төмен шамалар
(60%) болып, орта шамалар да (40%) ... ... ... жеке
белсенділік факторлары бойынша орта шамалардың саны ... (80%) ... ... ... төмен шамалар сынақтан өтушілердің 10% ... ... ... 20 % да ... С тобындағы сынақтан өтушілерде өзіндік бағалаудың орта төмен
шамалары басымырақ. Әсіресе бұл ... ... ... ... қасиеттерін төмен бағалайды.
Сонымен, төмендегідей тұжырым жасау мүмкін: еңбектен ... ... ... ... егде ... ... ... төменгі және
орта деңгейлері тән. Олар жиі ... ... ... – құлықтарына және
жетістіктерінің деңгейіне қанағаттанбайды. Бұл топтағы ерлер ... және ... жеңу ... ... ... ал ... ... тұлға ретінде төмен бағалап жүреді.
Бұл топтың адамдары өз өміріндегі оқиғалардың көпшілігін кездейсоқтық
немесе ... ... ... ... деп ... ... ... бойынша өзіндік сана – сезімінің
көрсеткіштерін салыстырмалы түрде талдау ... ... ... ... А ... ... өтушілер (бейімделуі жоғары деңгейдегі) В
тобындағылар (5 %) және С ... (0%) ... ... ... ... (67%) сипатталады.
В тобына (5%) және А тобына (0%) қарағанда С тобында төмен шамалардың
саны көп (70%).
2. Күш ... ... ) ... ... өте ... (25%) ... (17%) ... А тобындағы сынақтан өтушілерде жиірек кездеседі, ал
С ... 0 % ... ... ... А ... ... (0%) төмен шамалар көп
(60%).
Бағалау сипаты бойынша С тобындағыларға қарағанда (10%) А ... ... (50%) жиі ... тобымен салыстырғанда (6%) С тобында бағалау факторы бойынша төмен
шамалар жиірек (10%) кездеседі, ал орта ... да А ... ... %, Q*=2,72; Р≤0,01) жиі (80%) болады.
Белсенділік факторы бойынша А тобында өте жоғары (25%) және ... ... ... ал С ... жоқ ... ... ... (6%) С тобында төмен шамалар басым (20%). ... ... ... ... ... деңгейімен (50%)
сынақталады.
С тобындағыларда интерналдықтың төмен деңгейі жиі кездеседі (60%), ... ... 0% ды және В ... 7,5% ды ... ... А ... жалпы алғанда тұлғаның орнығу үшін ... ... ... ие және өмірге деген сенімдірек, саналырақ
қатынаспен сипатталады.
ІІІ тарау. 1. Эксперименталдық ... ... ... тұлғалардың себептік-
қажеттік сферасының өзгешеліктері
Себептік – қажеттік сфераны зерттеу үшін аяқталмаған ... ... ... ... ... талдау келесі категориялар бойынша өткізіледі:
1. Болашақ туралы сөйлеу (1, 2, 9, 13).
2. Өткен уақыт ... ... (3, ... ... шығу туралы сөйлеу (6, 7).
4. Туысқандарға байланысты сөйлеу (8).
Кәрілікке қатынас көрсетілген сөйлеу.
А тобы (бейімделуі жоғары деңгейлердегі) – қосымшаны қараңыз
1. Болашақ ... ... ... ... өтушілер тарапынан
жетістіктерді күту - 29%, («Машина жүргізуді ... ... ... - 21% ... елдегі жағдай жақсы болса, мен
қуанамын»), алдыңғы өмір деңгейін сақтап қалуға үміт - 21%, ... ... ... ... ... ойлау - 13% («Болашақтағы
менің өмірім – ол менің балаларымның өмірі») жиі кездеседі.
2. А тобындағылар өздерінің өткен өмірін ... ... ... қарай
отырып, ойлағандарына жеткендігін - 54%. («Өткен ... ... ... бекер өтпегендігі туралы ойлаймын», «Неге ұмтылған болсам, сол іске
асық»), өз жоспарларымның жартылай орындалғандығын - 21% ... ... ... ... аз ... ... атап көрсетеді.
А тобындағы егде адамдардың 17% өздерінң өткен кездегі ... ... қате ... ... жоқ нәрсеге ұмытылған
екенмін») мойындайды.
3. Зейнеткерлікке шығуға тиісті егде адамдардың пікірлерін ... ... ... ал ... қуанғандығын көрсетеді.
Сұхбат арқылы ... ... ... А ... сынақтан
өтушілер үшін мүдделердің әртүрлілігі сипатты екенін ... ... ... оқу 83%, ... 75%, ... 25%, әңгімелесу
33%, достар және туыстармен осы топтағы егде ... ... ... ... ... деп ойлауға мүмкіндік береді.
5. Туыстармен қатынастарға байланысты ... ... 75%-ы ... ... ... ... ... қасымда болуын қалаймын»).
«Басқаларды қабылдау» шкаласы ... ... ... ... А тобындағылардың 58%-ы басқаларды екендігі анықталды, ... ... пен ... үлкен үміт бар. Оларға басқа
адамдар ... ... ... ... ... жала және достық
деңгейде. Сұхбат арқылы алынған мәліметтер осы топтағы ... ... ... ... ... ... ... қазір алдыңғыдан кем араласып тұруына (қатынас шеңбері тарылған)
және ... ... ... ... ... қатар, қатынас шеңберінің таралуына қарамастан ... ... егде ... ... ... ... ... өз анықтамаларына бере отырып, сынақтан өтушілердің
33%-ы кәрілік – ... ... ... деп мәлімдейді
(«Мен үшін кәрілік – бұл өз өмірімді бағалау мүмкіндігі»).
7. Өмірдің ең ... ... деп А ... 42%-ы оқу жылдарын, 33%-ы
қазіргі уақытты, ал 25%-ы жасөспірімдік шақты белгілейді. Жалпы
алғанда бұл егде ... үшін тән ... тобы ... орта ... ... ... ... кездегі сынақтан өтушілердің жауаптарында
жиі тұрмыстық проблемалар - 20% ... үйді ... ... өмір ... ... қалуға үміт - 19% («Мен ... ... ... өмір ... ... ... туралы ойлар - 14% («Мен
денсаулығымның жақсы болуын қалаймын, бұл ... ең ... ... ... ойлар - 10% кездеседі. Егде адамдардың 9%-ы болашаққа
үмітпен ... ... ... ... ... жақсы болуын күтемін»).
2. В тобындағылар өздерінің өткен өмірін бағалай отырып ... ... ... ... ... іске ... ... өздерінің ұмтылыстары мен мақсаттарының қателегін мойындағандар -
35%, ойларын іске асырғандар - 15%.
3. ... шығу ... ... ... бұл ... ... 65%-ы жайбырақат қарағандығын, 25%-ы қайғырғандығын және 10%-
ы ... ... ... ... ... В тобындағылар әртүрлі
қызығушылықтардың тән екендігін анықтады (оқу, ... ... ... аулау, достарымен кездесу, үй жануарлары және тағы ... Бұл ... ... ... ... қатынас үшін маңызды болып
табылады.
4. Туысқандармен ... ... ... ... 57%-ы ... ... қамқорлық көрсеткісі келеді,
ал 25%-ы жақындарынан қолдауды күтеді. Кейбір ... ... ... ... тұрады - 25%-ы («Егер ... ... ... ... және мені ұмытпаса мен өте қуанышты болар
едім»).
«Басқаларды қабылдау» шкаласы ... ... ... талдау
кезінде В тобындағылардың 78%-ы басқаларды ... орта ... ... ... Сынақтан өтушілердің 10%-ы басқаларды
қабылдаудың жоғарғы деңгейі, ал 12%-ы ... ... ... ... орта деңгейдегі адамдар үшін басқаларды қабылдауға деген
ұмтылыс сипатты.
Сұхбат ... егде ... 73%-ы ... ... ... өкініш білдерген, бірақ жалпы араласуға ... 15%-ы ... ... ара ... ... ... ... сол қатынас жетіспейді деп есептейді.
5. Кәрілікке деген көзқарас орын алған пікірлерде В тобындағылардың
27,5%-ы ... ... ... ... 17,5%-ы ... ... ... өтушілердің 20%-ның ... ... ... ал 25%-ы ... ... ... деп ... орта деңгейдегі егде ... өз ... ... ... ... ... (30%), оқу жылдары (30%), жастық шақты
(27,5%) және қазіргі ... (12,5%) атап ... тобы ... ... ... ... туралы айтылған жауаптарда өзгерулерді күтпеу - 30%
(«Болашақта ... ... ... ... күту ... ... ... қиындай түседі»), тұрмыстық проблемалар – 17,5%
жиі кездеседі. ... ... ... 15% ... ... орын ... «Жетістіктерді күту» категориясы бейімделуі
төмен деңгейдегі сынақтан өтушілердің ... ... ... ... ... ... С тобындағылардың 40%-ы қолдана
келген жұмыстарын істемегендігі ... ... («Өз ... ... мен оны ... және көңілдірек өткізуіме ... ... 30%-ы ... ... ... көп болғанын
(«Өткен өмірге қарай олтырып, көп ... ... ... ... ... ... ... мен ұмтылыстарының қате
болғандығын, 10% ойларын жартылай іске асырғандығын атап көрсетеді. Тек ... ... ... ... ... жазады.
3. Зейнеткерлікке шығуға қатысты пікірлерді талдау кезінде ... 60%-ы бұл ... ауыр ... 30%-ы жайбырақат
өткізгендігін және 10%-ы ... ... ... ... ... ... ... үшін пассивтік қызығушылықтар (теледидер
көру, ... оқу ... ... ... ал ... сүйікті жұмысы жоқ екендігін атаған. Демек, қызығушылықтың
болмауы зейнеткерлікке шығу ... ... ... еңбектің орны
компенсацияланбайды.
4. Туыстар мен қатынасқа байланысты ... ... 50%-ы ... ... ... ал 30%-ы ... ... Жауаптарың 20%-ы туысқандарға қамқорлық көрсете біледі.
5. «Басқаларды ... ... ... ... ... ... С ... 60%-ы басқаларды қабылдаудың төмен деңгейіне ал
40%-ы орта деңгейіне ие ... ... яғни бұл ... адамдар
басқалармен қызу қатынас жасамайды және өздерін қоршаған адамдарға ... бола ... ... ... ... ... ... адамдардың 70%-ы қоршаған адамдармен қатынастарына
көңілдері толмағандығын ... ... 30%-ы ... ... ... ... белгілейді. Кәрілікке ... бере ... С ... адамдарының 40%-ы кәрілікті ауыр
жүк, 20%-ы өлімнен қорқыныш, 30%-ы ... деп ... ... ... егде ... өмірінің жақсы кезеңі ретінде балалық
шақты (40%), ... ... (40%) және тек 10% ғана ... ... ... ерекшеліктерін салыстырмалы талдау
елеулі өзгешеліктерді анықтауға ... ... А ... ... ... пікірлерінде жетістіктерді
күту жиі кездеседі (29%), В тобындағыларда ол ... (9%), ... ... 0%. В ... ... 20%-ы тұрмыстық
проблемаларға байланысты, ал А тобында 4% болады.
2. Өткен өмір ... ... А ... 54%-ы өз ... ... ... В ... бұл көрсеткіш 15%. Ал С
тобында 5%. С тобындағылар А тобы (0%) және В ... ... ... ... басым
болғандығын атап көрсетеді. Сонымен бірге олар (46%) ... ... (1%) ... ... ... жасай
алмағандықтары туралы жиі жазады. В тобындағылардың 38%-ы өз
ойларын жартылай іске ... атап ... ал ... сол көрсеткіші (10%).
3. Зейнеткерлікке шығуға байланысты пікірлерде С ... А ... 25%, В ... 25% ... ... қатынасты баяндалған А тобының 75%, С ... ... ... жасауды ойлаған.
С тобындағы егде адамдар (30%) А тобындағыларға (0%) ... ... жиі ... ... ... ... ... А тобының 17%, В тобының 2,5%
қабылдаған. С тобындағылрадың бұл ... 0%. А ... ... өмірдің бір кезеңі, ал 17% еңбектен ... ... С ... бұл көрсеткіштері 0%-ға тең.
6. С тобының 40%-ы кәрілікті ауыр жүк деп біледі, ал А ... ... 0%, В ... 10% болады.
Жақындарға қамқорлық ретінде кәрілікті анықтау С ... ... ... ал А ... және В ... орта болады.
7. «Басқаларды қабылдау» шкаласы ... ... ... А ... жиірік (58%) басқаларда қабылдаудың
жоғары деңгейіне ие, ал С ... (0%) және В ... (10%). ... ... ... ... төмен деңгейі С тобындағылардың 60%-на тән. В
тобында 12,5%, А тобында ... ... ... ... егде адамдар еңбектен кейінгі
кезеңде болашаққа сенімділеу қарайды, өткенді оң бағалайды және ... ... ... ... ... 2. Экспериментелдық топтардағы сынақтан өтушілердің
эмоционалдық ... ... тобы ... ... ... ... шкаласы арқылы эмоционалдық шеңберді зерттеу
кезінде бұл топтағы ... ... 58%-ы ... және 42%-ы ... ... деңгейлері анықталды. Демек, А тобындағы ... ... және ... ... зерттеу кезінде сынақтан
өтушілердің 42%-ын ... ... ... ... («Мен
өмірде балалардың бір нәрсесі ойдағыдай болмай қалды ма деп қорқамын?»).
Сынақтан ... 25%-ы ... ... 17%-ы қоғамдық
проблемаларды ойлаумен сипатталады ... ... ... ... ме
деп қорқамын?») Теріс эмоцияларды келтіруіші факторлар зерттеу кезінде
қалау мен ... ... ... келместік (33%), туысқандардың
проблемалары (25%), өткен өмірді ойлау (17%) атап ... ... ... да ... ... - 17% ... райы бұзылған кезде менің
көңіл-күйім де ... ... ... ... шығу ... ... ... барысында бейімделуі жоғары деңгейдегі
егде адамдардың ... ... соң өмір ... де ... ... көруі анықталған. Олардың ішінде туыстармен жиі араласу,
достармен жиі болу, көп оқу, ... ... ... және тағы ... ... тобы ... орта ... комфорт» шкаласы арқылы эмоционалдық шеңберді зерттеу
кезінде сынақтан өтуішілердің 75%-да эмоционалдық комфорттық орта ... ... ... 10%-да ... және 15%-да төменгі деңгейлер
кездеседі.
Қорқыныштарды зерттеу ... ... ... 45%-ы ... 17,5%-ы ... проблемасы, 12,5%-ы қоғам проблемалары
толғандырғандығы анықталған. Сынақтан өтушілердің 10%-ы артық жүк ... ... В ... ... ... 30%-да ... ... эмоцияларды, ал 25%-ы өткен өмірдің ... ... ... ... ... ... ... төмендейді»). В
тобындағылар зейнеткерлікке шығуына ... әрі оң, әрі ... ... қиыншылықтардың пайда болу, араласу шеңберінің
тарылу және жалғыздық ... ... болу ... байланысты.
С тобы (бейімделудің төменгі деңгейіндегілер)
«Эмоционалдық комфорт» шкаласы бойынша ... ... ... 70%-да осы ... ... ... көрсеткіштерге ие екендігі
белгіленді. Сынақтан ... ... ... ... ... ... ... Бұл нәтижелер сынақтан өтушілердің қобалжып
жүргендерін және ... ... ... ... көрсетеді.
Қорқыныштарды зерттеу кезінде бұл топтағы егде ... ... ... (30%), ... ... (30%) және ... ... (20%)
қорқатындығы анықталған. С тобындағылардың 30%-да ... еске алу, ... ... ... ... 20%-да туысқандардың ... ... ... эмоцияларды келтіреді. С тобының егде адамдары
негізінен зейнеткерлікке шығу ... ... ... ... Бұл ... ... сезіміне, қоғамға қажетсіздік сезіміне
және отбасындағы абыройдың төмендеуіне ... ... ... ... ... салыстырмалы талдау елеулі
айырмашылықтарды анықтауға мүмкіндік берді.
1. А тобындағылардың 58%-на ... ... ... ... ал С ... көрсеткіш 0% және В тобындағы көрсеткіш 10%.
Эмоциоландық комфорттың төмен деңгейі. С ... ... Ол ... В ... 15%, ал А тобында 0%.
2. А тобында бір нәрсені істеп үлгермеу қорқынышы жиі кездеседі
(25%), В ... 7,5%. А ... 42%-ы ... ... ... С ... ... (10%) жиі кездеседі.
Артықша жүк болу қорқынышы С тобындағылардың 30%-да кездеседі. В
тобында бұл ... 10%, ал А ... 17% және В ... 12,5%, ... қызықтырады. Туыстар үшін қайғыру В тобының 45%-да кездеседі,
ал С ... бұл ... ... ... ... ... сезімі арқылы болған кезде С тобының
10%-ын қамтиды, ал А тобында 0%. ... ... ... ... ... ... В ... 12,5%-ы,
ал С тобындағылардың 33%-ы кездеседі. Сонымен, бейімделуі
жоғары деңгейдегі егде ... ... ... ... тән, ал бейімделуі төмен деңгейдегі зейнеткерлерде ол
салыстырмалы түрде төмен.
Тұжырымдар
Сонымен, біздің зерттеулер нәтижелері ... ... ... ... Егде адамдар еңбектен кейінгі кезеңде ... ... ... ... ерекшеліктер (өзіндік ... ... және ... ... ... ... нәтижелегінің факторы ретінде шығады.
ІІ. Бейімделуі жоғары деңгейі адамдар еңбектен кейінгі ... ... ... ... ... және қалаулық сипаттамаларын
жоғары бағалайды). Олар өздерінің ... үшін ... ... ... ... ... егде адамдар еңбектен кейінгі кезеңде
өзіндік бағалаудың төмен және орта ... ... ... ... ... ... Бұл ... бақылаудың экстериалдық
локусы басым болады.
ІІІ. Бейімделуі жоғары деңгейдегі егде ... ... ... ... ... ... ... бағалай алады. Олардың
қызығушылықтары әртүрлі болады. Олар ... ... ... ие және ... ара ... қанағаттанады.
Бейімделуі төмен деңгейдегі зейнеткерлер еңбектен кейінгі кезеңде
болашақтың проблемалар мен ... ... ... еш ... Олар ... ... ... қолдан келгенді жасай алмағандығын
атап көрсетеді. Бұл топ үшін пассивтік мүдделер немесе ... ... тән. Олар ... ... ... ... ... қолдау күтеді
және жалғыздықтан қорқады. Олардың қатынас жасауға көңілдері толмайды.
ІҮ. Бейімділуі жоғары деңгейдегі егде ... ... ... деңгейіне ие, яғни олар байсалды, сабырлы және ... ... және ... проблемалары толғандырады. Бұл топтағы
зейнеткерлердің негізгі ... өз ... іске ... ... үлгермеуде жатыр.
Зейнеткерлікке шығу процесіне деген ... ... ... ... ... олар зейнеткерлікке шыққан соң ... оң ... көре ... ... ... ... ... кейінгі кезеңде эмоционалдық ... ... ... қояды, яғни олар үрейленеді, қобалжиды ... ... ... ... болады. Олар бәрінен де артықша жүк ... және ... ... ... ... шығу алдындағы және ... ... ... ... ... ... ұйым қажет, сонымен бірге
бейімделу ... ... тап ... ... жәрдем көрсету керек. Психологтың ... ... ... тұлғалық ерекшеліктеріне сүйенуі мүмкін.
Адам өмірінің ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері бейімделуі төмен деңгейдегі егде ... ... ... ... ... көрсетті. Жұмыс
бейімсіздік профилактика жасауға бағытталуы керек. Зейнеткерлікке ... егде ... жаңа ... ... ... ... ... болады. Өмір тәрізді өзгерген және қызметтің еңбектік
формасы ... ... олар ... ... ... және өмірге деген қызығушылықтарын ... ... ... отыруы қажет.
Профилактикалық жұмыс екі кезеңде ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ... ... егде адамдармен жұмыс істеу. Әрбір кезеңде
өзінің мақсаттары мен оларды іске асыру тәсілдері болады.
І кезең
Дайындық кезеңі ... ... ... басталады.
Мақсат. Егде адамдардың зейнеткерлікке шығу үшін оларды залалсыз және
физикалық-психологиялық денсаулығын сақтаған ... сол ... ... ... адам ... ... өмір тәрізі мен статусының ... ... ... яғни ол ... сол ... дейін стресстік
жағдайлар мен бейімделуге дайын тұруы қажет, соған үлгеруі керек.
Әлеуметтік-психологиялық жұмыстың негізгі формалары:
1. ... ... бұл ... ... ... бойынша жалпы оқытуды
ойластырады. Бұл әдебиеттерде егде ... ... ... ... ... ... ... себебі зейнеткерлікке шыққан адам
осы проблемаларға тап болуы мүмкін.
Бұл форма барынша ыңғайлы, бірақ жеке ... ... ... оның ... ... ... ... шығуға дайындаудың әртүрлі мәселелері ... ... ... ... ... Бұл әдістің негізгі жетістігі
болып жекелей ... мен ... ... ... ... ... беру процесінде егде адамдарды зейнеткерліктегі өмір тәрізімен
таныстыруға мүмкіндік пайда ... ... ... ол ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
проблемаларды шешуге жәрдем ... ... ... ... ... бойынша дайындық топтарын құру керек.
Топтарды жасақтау мен іріктеу ... ... ... көзқарастағы
егде адамдардың есебінен өткізілуі ... ... ... ... ... ... яғни фирмалар мен мекемелерде зейнеткерлікке шығуға
дайындыққа жүргізу. Бұл принцип ұйымды іс-шарамен қамтамасыз етеді
және топ ... ... ... ... ... ... ... бұл принциптің де әлсіз жақтары ... егде ... ... шеңберін кеңейтуге және жаңа
әлеуметтік ... ... ... беріледі.
- Территориалдық принцип (тұрғылықты жерді есепке алған жағдайда).
Бұл принциптің үстемдігі оның жақын арада ... ... ... ... мүмкіндік жаратады.
Дайындық топтарын жасақтау аталған принциптердің кез ... ... ... ... қарай жұмыс бағдарламаларының ... ... ... ... ... ... ... сенімділік
беру, креативтік және сенотивтік тренингтері жатады.
Жұмысытң бұл ... ... ... ... интеграциялауына
жағдай жасайды, ал ол бейімделу процесіне оң ықпал етеді.
ІІ кезең
Еңбектен кейінгі кезеңде егде ... ... ... Еңбектен кейінгі кезеңде зейнеткерлердің бейімделуі үшін
әлеуметтік-психологиялық жағдайларды жасау.
І. Жұмыстың негізгі бағыттары:
1. Бейімделуі нашар егде ... ... ... ... істеу.
2. Егде адамдардың туыстарымен жұмыс істеу.
Бейімделуі жоқ егде адамдармен арақатынас процесі жеке және ... ... ... ... ... ... егде ... ерекшеліктерін есепке алу қажет, өйткені сол жағдай зейнеткерлікке
шыққан соң сәтті бейімделуді қамтамасыз етеді.
Осы ерекшеліктерді ... ... ... ... блоктарын көрсету
мүмкін:
- Сәйкес өзіндік бағалауды ... ... ... ... ... ... ... өздерінің өмірлеріндегі
оқиғаларды басқа адамдардың әрекеттерінің немесе ... ... деп ... Осы егде ... ... ... үшін ... сезінгені жөн және
олар көп нәрсе өздеріне байланысты екенін түсінуі ... ... ... жұмыс жасау тиімдірек.
- Жұмыссыз зейнеткерлердің ... ... ... ... ... ... қызмет аяқтасымен кейбір егде адамдарда
қоғамға керексіздік сезімі пайда болып, кейінгі өмірдің ... ... дами ... ... және бос ... шеңберінде
айналысуды тиімді бейімдеу мен дұрыс таңдау зейнеткерлік кезеңіне
әлеуметтік бейімделудің елеулі оң ... ... ... ... соң адамдарда көп бос уақыт пайда болады және
бұл оң әсер ... ... Бос ... ... ... егде адамға
қанағаттанды сезімін береді, сондықтан тұлғаның әлеуметтік белсенділігін
жан-жақты ашу үшін нақты мүмкіндіктерді ұсыну ... ал олар ... ... ... ... ... Уақыт өткізудің пассив түрі егде
адамның психологиялық денсаулығына ... әсер ... және ерте ... ... Сондықтан мынадай қажеттіліктер шығады:
1. Қоғамдық ойда зейнеткерлік кезеңді өмірдің белсенді кезеңі ... ... ... Егде ... ... мен жекелей қабілеттеріне сәйкес
әрі тиімді ірі елеулі ... олар үшін ... ... ... адам ... ішкі қызығушылықтарын сәйкес қызмет түрін ... алуы өте ... Бұл ... ... ... әртүрлі
үйірмелер мен курстарды ұйымдастыру қажет.
Клубтық жұмыстарды ұйымдастыру егде ... ... ... жолға қоюға жәрдем береді. Бейімделуі төмен деңгейдегі егде
адамдарда ... ... ... ... ... болады.
Олар қатынастарға қанағаттанбайды және оларды бақылу шеңберінен
өздерін тыс деп ... ... ... олар ... ... және ... Олардың басқаларды қабылдау деңгейі төмен болғаны үшін, олар
басқаларды теріс ... ... ... ... ... пессимизмге жол береді және әлеуметтік жағынан ... ал бұл ... ... ... ... жасауына кедергі
жасайды.
Сұхбат кезінде олар ... ... ... ... олар ... ... ... жағдай жасаудың маңызы зор.
Сонымен, бейімделуі жоқ егде ... ... ... әлеуметтік рольді орындауға қоршаған адамдармен қатынас жасауға,
оң ... ... және ... ... ... ... Егде ... туыстарымен жұмыс жасау.
Бұл жұмыс консультативтік ... ... ... ... ... мына ... ... қажет: әлеуметтік
қолдау егде адамдарға өздерін құзырлы ... ... ... ... соң егде ... ... ... бағалайтынын және қамқорлық жасайтынын сезіне алады.
Бұл егде жастағы бейімделуге жағдай ... ... ... ... егде жастағы бейімділікті профилактика жасау ... өз ... ... ... ... проблемаларға
барынша тиімді қатынас жасауға ... ... мен ... тарапынан жүргізілетін ... ... ... ... ... егде ... ... болуымен сипатталады.
ІІІ тарау. 3.Егде жастағы адамдармен әлеуметтік жұмыстың ерекшелігі
Кәрілік (қартаю) мәселесі ХХ ғасырдың, әсіресе, соңғы оонжылдықтардың
жаңа әлеуметтік ... ... ... ... жеке ... ұзақ та маңызды
кезеңі болып, әрі макроқұрылымды ... ... ... ... ... ғасырлар шенінде әлеуметтік саясаттың
негізін тұжырымдап ... 1990 ... ... ... ... 18 % ... ... бұл көрсеткіш 2030 жылы 30%-ға көбеюі мүмкін. 1939 жылы Ресейде егде
жастағы ... 4%-ды ... 1996 жылы 12%-ға ... ... ... сараптамасына ден қойсақ, егде ... 165 ... 4 % ... ол ... – жас мемелекет деп
есептелінеді ... ал 7%-ды ... кәрі деп ... ... елдерде 65 жастан жоғары жастағы бір тұрғынға 4-5 ... ... ... ... ... 1991 жылы ... егде жастағы адамдарға
қатысты ұйымның қағидаларын ... 1992 жылы ... ... ... ... ... айдарымен он жылдық стратегиясын
белгілейді.
Ал 1999 жылды Халықаралық қарттар жылы деп ... ... ... ... әлеуметтік ғылымының дамуының негізгі үш
бағытын бөліп көрсетуге болады:
1. ... ... және ... ... ... (игеру);
2. Егде жастағылармен әлеуметтік орнын және әлеуметтік-
экономикалық статус мәселесін сипаттайтын институтционалды
қатынас;
3. Әр ... ... тән ... ... әр қилы тарихи мәдени
сараптамасы.
Қазіргі қоғамдағы қартаюдың салдарын үш топқа ... ... ... бұл ... ... сипатталатын әрі демографиялық
және макроэкономикалық салдар:
- туылу көрсеткіші;
- өмір сүру ұзақтығы, әсіресе оның ең ... ... әрі егде ... ... ... ... қарттар өмірінің тиесілі сапасы стандартын қамтамасыз
етудің ұжымдық жауапкрешілікке қатынасы;
Екіншіден, әлеуметтік қарым-қатынас аумағында ... ... ... ... құрылымында;
- әртүрлі ұрпақтардың бір-бірін қолдау жүйесінде;
- потенциалды еңбекпен айналысушылық ... ... ... ... ... ... ... еңбеккерлерді егде жаста қайта біліктіліктен өткізу қажеттілігі
туындайды;
- егде жастағы зейнеткерлер мен жұмыс берушілер ... ... ... байланысты қатынастар өзгереді, яғни зейнетке шығу
мәселесі;
- әйелдер мен ерлер арасындағы ... ... ... себебі егде жастағы әйелдер саны ерлерден айтарлықтай көп.
Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың техналогиясы.
Әлеуметтік қызмет мекемесінің жүйесі
Қазақстан ... қарт ... мен ... ... ... бекіткен, сондай-ақ құрамына басқа ... ... ... ... конституциясы бекіткен әлеуметтік-
экономикалық және жеке ... ие. ... қарт және ... ... ... ... және ... қызметінің тоқтауына; құндылық
ориентирлерінің трансформациясына, өмір ... мен ... және ... жаңа ... ... байланысты өзгеруі айтарлықтай әлеуметтік ... ... мен ... өмір ... ... – ең өткір
мәселе болып табылады. Өмір ... ... ... ... өзіне
қызмет көрсету мүмкіндігінің, қимыл-қозғалысының, жөн сілтеуінің, ... өз ... ... ... , ... ... айналысу мүмкіндігінің болмайтындығы байқалады.
Бұл мәселені шешуде бірінші ... ... ... мен
мүгедектерге әлеуметтік көмек пен ... ... ... ... ... ... реабилитация әлеуметтік-экономикалық, медициналық, юристік,
кәсіби және басқа шараларға әкеледі. Олар қажетті ... ... және осы ... қоғамда толыққанды өмірге келуіне бағытталады.
Қарт адамдар мен мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың құрамды ... ... ... ... ... әлеуметтік кепілдеме есебімен, әлеуметтік
қамтамасыз ету ... ... ... жеңілдік түрінде, ақшалай немесе
табиғи ... ... ету. Оған ... бойынша, зейнетақы мен
жәрдемақыға периодты және бір мезгілде ... ... осы ... ... әлеуметтік қолдау көрсету мақсатындағы қызмет
табиғи ... ... ...... ... әкелетін
критикалық өмірлік жағдайлардың жойылуы немесе бейтараптылығы кіреді.
Сонымен, әлеуметтік ... ету ... ... ... ақшалай
төлем (зейнетақы, жәрдемақы); табиғи қамтамасыз ету; ... пен ... ... ... және стационарлы емес түрі - әлеуметтік
көмектің шұғыл формасында еңбекке қабілетсіздерге, ... ... ... ... ... көмекпен қамтамасыз ету құрамына зейнетақы
мен әртүрлі жәрдемақы, жергілікті ... ... ... орган
мекемелерінің қарттар мен мүгедектерге қызмет көрсетуі және оларды ... ... ... үйсіздерге көмек көрсету.
Әлеуметтік қамтамасыз етуді мемлекеттік органдар, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда фондтан төлеу еңбек
салымы немесе стажы арқылы емес, төлем көлемі арқылы анықталады. ... ... ... кең ... жылы әлеуметтік қорғау жүйесінде біздің елімізде қарт адамдар
мен мүгедектерге арналған 959 ... ... ... аса ... орталығы, үйде әлеуметтік көмек көрсететін 900 бөлім, сонымен қатар,
басқа да әлеуметтік ... ... ... ... (психолого-
педагогикалық, шұғыл психологиялық көмек және тағы басқа) ... ... ең кең ... ... Тараз қаласында барлығы
140 қарт адам бар. Олардың 28 адамы қазақтар.
Тараз қаласында № 1 ... мен ... ... үйі бар.
Алматы қалалық қарттар мен мүгедектер ... үйі бар. ... 37 жыл, 120 қарт ... жұмыстың мазмұны әлеуметтік қызмет орталығын (қарт жастағы және
мүгедек азаматтар үшін) қарастыруды ... ... ... ... ... 30 ... мен ... есептелген)
тамақтану, медициналық және мәдени қызмет көрсету ұйымдастырылады.Қосымша
шаруашылықта немесе шеберханада шамаға шақ ... ... ... болу ... ... 15 ... ... емдеу-сауықтыру және
реабилитациялық шараларды, мәдени және тұрмыстық қызмет көрсетуді, тәулік
тамақпен қамтамасыз ету шартын ... ... ... ... ... бөлімінде (ол қалада 120 адамға, ауылды
жерде 60 ... ... ... ... немесе уақытша (6 айға дейін)
зейнеткерлер мен мүгедектерге, басқаның көмегіне мұқтаж адамдарға ... ... ... үйде әлеуметтік – тұрмыстық қызмет көрсетеді.
Үйде әлеуметтік көрсетудің ... ... ... ... үйде ... ... мұқтаждарды табу болып табылады.
Әлеуметтік көмек орталығының шұғыл ... ... кең ... ... ... ... ... азық-түлік жиынына мұқтаждарды
қамтамасыз ету; киіммен, аяқ киіммен және бірінші ... ... әр ... ... ... ... уақытша баспана алуға көмектесу;
шұғыл психологиялық көмек, соның ... ... ... ... ... ... ... көрсету; региондық және ... ... ... ... түрлерін және формаларын көрсету.
Қарт адамдарды адресті қорғау Қазақстанда ... ... Ол ... ең көп ... ... ... зейнеткерлерге,
мүгедектерге, 80 жастан жоғарыларға көрсетіледі.
Біздің еліміздегі әлеуметтік зерттеулер ... ... ... ... негізгі бағыттары: зейнетақының көтерілуі, зейнеттік
қамтамасыз етудің жоғары деңгейге жетуі, ... үйде ... ... ... ... үйлердің көбеюі және өмір сүру ... ... ... қамтамасыз етудің басты бағыттарының бірі
зейнеткерлік қамтамасыз етудің жоғарлауы болып ... ... ... ... баса ... ... ... жерде, өзіне қызмет ету қабілетін жоғарлатқандықтан арнайы жайлы аяқ
киіммен, киіммен, қарт ... ... ... ... үй
шаруасын жүргізетін, кейбір гигиеналық процедураларды орындайтын әртүрлі
құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету.
Бұл мәселені шешу ... ... ... ... ... сәйкес тұрмыстық техника ... ... ... ... ... мыналардың туындауына әкеледі.
- тамақ дайындауда операцияларды бағдарламалайтын автоматтандырылған
асханалық комплекстер.
- Төсек тартып ... ... ... ... ... ... және оларға санитарлы-гигиеналық көмек көрсету.
- Қарттардың жасерекшелік спецификасы тіркелген бастаманың тазалайтын
арнайы жинақ және механизмдер, сондай-ақ қарт ... ... ... ... ... және ... ... тиетін
қарапайым, бірақ өте керекті құрылымдар.
- Қарт адамдарға ванна қабылдауға арналған тұтқалық және ... ... Аяқ ... ... ... ... ... орнына жалпақ пондустар қою.
Ұсыныстар жақсы, ... ... ... олар ... жүзеге асады.
Біздің елемізде 1986 жылдан бастап, құрамына үйде ... ... ... тіпті жаңа бөлімдер күндіз келіп кететін бөлімдер кіретін
зейнеткелерге ... ... ... деп ... ... ... ... ұйымдастырудың мақсаты – жанұясымен бірге тұратын
немесе жалғызбасты қарттардың қолыбос кездеріне арналған өзіндік ... ... ... ... таңертең келіп, кешке үйлеріне қайтады деп
қарастырылған: олар күні бойы жайлы ортада болуға, қарым-қатынас жасауға,
уақытты ... ... ... ... ... қатысуға, бір
мезгіл тамақ және керек болған жағдайда дәрігерге ... ... ... ... алады.
Мұндай бөлім қызметтерінің негізгі тапсырмасы қарт адамдарға
жалғыздықты ... ... өмір сүру ... жаңа ... пайда
болуына, белсенді өмір сүруінің қалыптасуына көмектесу ... ... ... орталықтар қарттарға арналған интернат-үйлерінде пайда
болды, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... бар, ... сәйкес алаңы бар.
Бөлім күніне 25-50 адамға есептеген. Алғашында бөлімде ... ... ... еді. ... ... ақша зейнетақы байланысты әртүрлі
болды.
Алғашқы орталықтар ... ... ... ... кету ... ... бұл мекемелердің тәжірибесі оларды ... ... ... ... ... ... келіп кеткісі келетіндер
көбейді. Орталықтың қызмет көрсету ... ... және ... ... арыз ... тіркелген зейнеткелердің санына ... ... жыл ... барлық қолдаушылар орталықта 2 немесе одан да
көп рет болу үшін, бір топ жиналатын мерзім ... ... ... ету және ... ... қабілеті сақталған,
олардың жанұялық жағдайларынан тәуелсіз зейнеткерлер мен мүгедектер жеке
арызы мен бөлімге ... ... ... ... ... анықтамасы
негізінде қабылданады.
Бөлімде дәрігерге дейінгі медициналық ... клуб ... ... және тағы ... кабинеттер берілген.
Осындай жолмен, Ресейде еңбекке қабілетсіз азаматтар көмек ... мен ... ... ... ... жаңа кадрлар келіп одан әрі
дами ... ... ... ... ... ... ... әңгімлесу мақсаты клиенттің әлеуметтік көмек алуға деген
құқығын анықтау. Мұнда көп ... ... ... ... Клиенпен
әңгіме коммуникация (қарым-қатынас) немесе өзара әрекеттесу ретінде дәл
анықталады. Бұл өнер және ... ... осы ... енді бастаған
жұмысшылар білімді, адамның ... ... ... және ... ... ... қабілетті болу керек. Бұндай білім
жұмыстың тиімділігі мен адамдарға шыдамды болуды қамтамасыз етеді.
Адамның қандай көмекті ... ... зер ... ... және ... ... ... мен субъективті сезімдерді жеке ... ... ... алады.
Әңгіме жүргізудегі негізгі дағдыларға негізгі 10 қағида жатады. Басында
клиенке әңгіменің жалғасатыны туралы хабар беру; әңгімені клиент ... ... ... ... ... құру үшін тілектес болуға
тырысу; жағдайға клиенттің көзімен қарау; ... сол ... ... айтудың қауіптілгін сезіну; әлеуметтік ... ... ... ... ... үшін ... ... «ия» не «жоқ»
деп жауап беруге болатын сұрақтардан қашу; клиенттің ... ... ... ... ... ... ... және клиенттің паузасы мен
үндемей отыруына үйрену (бұл көбіне клиенттің күш салып ... ... ... қандай да бір негізгі ... ... ... ... ... оның ... ... өзіндік қарым-
қатынасын және тағы басқа. Әр әңгіменің оның сызбасы болуы ... ... ... ... ... ...... алдыңғы әңгіменің құрамын тіреу
етіп алу керек, сонымен қатар жазбаша немесе видиозапись қолданылуы керек.
Әңгімелесу процесінде ... ... ... ... немес оны
теріске шығаруы жұмысшының қандай да бір ... ... ... ... ... мен оның ... ... сәйкес келмеуіне
назар аудару керек. Мысалы, зорлыққа тап болған адам ... ... ... Бұл күтпеген өзгерістер немесе клиенттің бір идеяны
екіншісімен ойша байланыстыруы, сондықтан бұлардың екеуі де ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Олардың әңгімесінің белгілі мақсатқа жетуге
бағытталған тақырыбы болады, әңгіменің уақытша шеңбері анық ... ... ... және ... ... ... ... аспектіні толығырақ
қарастырайық. Әлеуметтік жұмысшы мен клиенттің алғашқы кездесулерінің таза
информациялық қызметтен басқа кем дегенде 3 ... бар: ... ... ... одақ құруға ұмтылу; әлеуметтік жұмысшы клиенттің онымен
сезімдерін түсінуге ұмтылады; ... ... ... ... ... мен формаларын демонстрациялайды. Егер бұл факторларда
назарға ілмесе, ситуацияны ... ... ... Әсіресе, егер клиент
тарапынан негативті реакция бақыланса.
Кейде әлеуметтік жұмысшылар тұйық, ... ... ... керегін
айтудың орнына ол ... сөз ... үшін ... ... ... ... ... себептерінің бірі, бейтаныс адаммен кездесу
ұялу сезімін, үлкен үміттің, ... ... өзін ... ... ... ... клиент не өзі туралы сырластық, ұялтатын
немесе қорқытатын фактілер көрсетпеуі керек себебі, бұл клиенттің негативті
реакциясын ... ... ... ... ... бірінші әңгімеден
кейін кездесуге келмейтіндеріне қиналады. Зерттеулер көмекке жүгінгендердің
50%-ы, ... ... ... келмейтінін көрсетті. Алғашқы әңгіме жағымды
нәтиже берсе де, екінші кездесуге келмеуінің көптеген басқа да ... ... ... үшін ... ... ... біреулер тек аса
қажет болған жағдайда ғана барғанды қалайды және тағы басқа.
Сәтті әңгімелер әңгімелесудің ... ғана ... ... ... ... ... түсінетін, оның қиындыққа байланысты ойын және
әлеуметтік жұмысшы ... ... ... ... және оны
жұмыста пайдалануын түсінетініне де тәуелді. Егер жұмысшы қарым-қатынастың
түсініксіздікке әкелетін ... ... ... ... сәтті деп
саналады.
Егер клиенттің физикалық ... ақыл – ой, ... ... ... онда ... ... ... қажет
болуы мүмкін. Тіпті тәжірибелі жұмысшылардың өзі кейде жағдайды алдын ала
болжайды немесе клиенттің не ... ... өзі ... Клиентке
максимальды еркін сөйлеуге мүмкіндік берген жөн, өйткені адамға өз тарихын
өзі айтуға ... ... ол өз ... ... тез ... ... ... қиындық тудырады. Клиентті белгілі бір
класқа жатады деп қарамау ... ... бұл ол ... ... және асығыс шешімдер жасауға әкеледі, адамдар олар ... ... ... ... өте ... ... және ... жақын
болады.
«Жақсы» сұрақтар қою. Сұрақ қою тұлға аралық қатынастың дағдысы
ретінде ... ... қай әдіс ... тиімді және қашан кедергі болатынын
анықтау. Осылай, әлеуметтік жұмысшы сұрақты ... ... ... ... ... жылы ... тонмен қойса, ... ... ... ... ... сөздеріне
қарағанда, тон мен мәнер маңыздырақ.
Сұрақты көп қою, тергеу сияқты болып көрінсе, сұрақты тым аз ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Тәжірибесіз адамдар егер клиент әңгіменің неге қатысты екенін байқап
қойса ... ... ... ... ... ... «неге» деп басталатын сұрақтардың көп қойылуы болып
табылады, бұл клиент өз қылығын түсіндіруі керек дегенді білдіреді, ... ... ... ... ... ... «не» сөзімен бастаған
дұрыс, өйткені екі ... ... ... ... ... мүмкін,
мысалы, кәрі әйелден неге үйден шығуға қорқасыз деп сұраудың орнына, егер
ол үйден шықса не жағдай болуы ... деп ... ... білу – бұл ... жұмыста аз зерттелген. Бірақ, ол
өте ... ... бұл тек ... ... ғана ... ... бастауының бір жолы.
Сұрақтардың респортерлық типі кейде, егер корреспонтенттің алдында
оппоненттің дәлелдері ... ... үшін ... жүріп жатса сәтті
болуы мүмкін. ... ... ... деп ... ... ... – оларды мынадай жолмен құрастыру: «Мүмкін, бұл дұрыс емес шығар,
бірақ...», «Мен онша ... ... ... ... ... сызбасынан шегініп, жаңа ... ... ... оқу ... ... ала ... ... қаламайды және
олар тәжірибелі көмекші ... ... ... жағдайлар болған
кезде оған назар аударуды кергі жоқ, ... ... ... ... жеңген
кезде немес ол қысылудан арылған кезде ... ... ... ... ... басқа типі «айналма сұрақ». Ол отбасының терапияда
қолданады және қатысушылардың ... ... ... ... екі ... ... қатынасын үшінші жақтың қалай көретіні туралы
жаңа ... ... ... ... ... ... ... болғанда, қалай болар
еді...?» ситуацияны одан әрі анықтай түседі, бұлар мәселені шешудің жолын
ұсынарда ... ... ... ... 6 ... болады:
1. Симпатия немесе түсіну - әлемге басқа біреудің көзімен қарауда;
2. Сыйлау, клиенттің мәселесін ол оны өзі шеше ... ... ... үшін қабылдау;
3. Консультациялап отырған адам мәселені максималды түсінуі үшін, оның
нақтылығы, айқындылығы;
4. Өзін-өзі білуі және басқаларға өзін танытуға көмектесу;
5. ... өзін ... ... ... ... Нағыз сол сәтте болып жатқан нәрсеге байланыстылық.
Енді бастаған әлеуметтік ... ... ... ... ... әңгімені жалғастыру үшін қандай дағдыны қолдануды
білмеуі.
Осыдан келіп, әлеуметтік жұмысшыларға мынадай ұсыныстар беруге болады.
- адам ... ... және ... себептерін білу және түсінуі
керек;
- тұлғааралық қатынастың дағдысы болуы ... ... қоя ... ... ... ... ... бөгеттерін жоюға тырысу.
Сөйтіп, берілген бөлімді меңгеріп, әлеуметтік жұмысшылар тыңдай, байқай
және қабылдай білуі ... ... ... болу үшін ... және
қамқоршы болу жеткіліксіз, тәжірибеде көптеген жұмыстың әдіс-тәсілдерін
тиімді қолдана білуі керек.
Қорытынды
Халық ... ...... ... ... ... оны жәбірлегіш етеді не ол ... ... ... ... Бұл ... болғандықтан оған қарама-қарсы
болуы мүмкін. Қарттық адамдардың ойынша тек өзінің ... ... ... ... ... өмір оңай емес шығар. Бірақ ол адамдардың уақытқа
пассивті демалу ... ... ... ... ... ... Бұл – ... белсенділікке шақыратын өз тұлғасын және
психикалық дамуындағы жауапкершілкке сезім, ... ... ... ... ... мен ... табу ... анықталған
кезеңде таусылмайды, өзінің айналасындағылардан және ... ... ... ... отыру керек.
Қартаю құлдырау процесі болмау керек. Қарттық кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... жастарда жоқ бір санасы бар бұл: өмір даналығы, білім
құндылығы. Дәл осы ... жер ... өмір ... адамға ұзақ уақыт
серік бола алады, қоғамның дамуында күшті стимул мен ... ... ... адам ... ... ... деген қызығушылығын теория,
категория, түсінік және басқа да ғылым адамдары ... ... ... ... ... ... анализдеуге тырысуда.
Қарт адамдар әлеуметтік қолдауды керек етеді. Ол ... ... ... ... ... анықтау бақылаудағы»
мұқтаждығын мойындап және олардың өмірін альтернативті жас ... ... ... ... ... бейімделу мен әрекеттесетін маңызды
фактор.
Егде адамдар өзіндік жеке әлеуметтік қауым болып ... ... ... ... ... ... ... қызмет аясының дамуы зейнетақымен ... ... ... ... қарт ... ... тұруы арқылы
күшейе түседі. Қоғамдық егде адамдардың рөлі олардың тарихи тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... бір
әлеуметтік-мәдени ұрпақтардың әлеуметтік өмірбаянына байланысты өзіндік
ерекшеліктерге ие. Барлық кезеңдерде, ... және ... ... ... өмір ... жасерекшелігі терең із қалдырады. Егде
адамдардың жалпы ерекшелігі олардың ... ... ... ... ... қалыптасуы көне дәуірлерден бастап қазіргі күнге
дейін философиялық және психологиялық, ... ... ... ... ... қарт адамдардың өмір салты мен демалысын зерттеу,
оларға ... ... ... ... аударылыуы жеткілкті дәрежеде
емес. Қарттардың тәжірибесі мен күш ... ... ... ... ... соң ... қоғамдық өмірге белсене араласуға
мүмкіндігі төмендейді.
Қарт адамдар зейнеткерлікке шығу ... ... даяр ... ... ... ... Тұрмыс жағдайы төмен болған соң қарттар
көп уақытын үй шаруасына ... ... ... онша мән бере бермейді.
Қарт адамдармен мәдени-ағарту жұмыстарын жүргізуге талдау жасау, оның толық
жоспарланбағандығын, қарттардың ... ... ... ... ... сипаттарын көрсетеді.
Қарт адамдардың демалысын ұйымдаструдың нәтижелі формаларын теориялық
әдістемелік жақтан ... ... ... ... және жеке ... ... ... қажет
етеді.
Біздің бақылуымыз бойынша, демалыс белсенділігі сипаты мен деңгейі
мына ... ... ... ... ... мен ... жағдайы; 2) әлеуметтік жағдайы (жалғызіліктілігі, балаларымен
бірге тұруы); 3) бұрынғы жұмыс тәжірибесімен қоғмадық белснеділігі ... және ... ... ... ... сақтауы; 4) материалды
қамтылуы мен табыс мөлшері; 5) мәдениеті мен білім деңгейі; 6) ... ... ... ... ... шетел тәжірибесі мұндай
әлеуметтік-мәдени қызмет көрсетумен бос ... ... ... ... яғни ... орталықтар ашылып, ... және ... ... ... саяси ұйымдар, қайырымдылық ұйымдары
көмек көрсетуі керек. Қарт ... ... ... ... ... оны ... жүйесіне ендіруді қажет етеді. Бұлай ету жаңа
білім мен дағдыны игеру олардың өмір ... ... ... ең алдымен
мәдени, рухани баюын қарастырады.
Қосымша ... ... ... ... ... және бос уақытын
өткізу туралы бағдарламасы (облыстық)
|№ |Іс-шаралар атауы |Орындалу |Жұмса-латын|Қаржы- ... |
| | ... ... ... ... |
| | | ... |көздері |шылар ... ... ... ... | | ... қала |
| |мұқтаж тұлғаның | | | ... ОҚО |
| ... ... | | | ... және |
| ... | | | ... |
| |қамтамасыз ету | | | ... ... |
| | | | | ... ... |Облыс, аудандар мен|2006-2008ж.ж.| |Аудан, ... ... |
| ... ... | | ... ... ОҚО |
| ... | | ... ... және |
| ... аз | | | ... |
| ... ... | | | ... қорғау |
| |азаматтарға шефтік | | | ... |
| ... ... | | | ... қала |
| ... | | | ... |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... |Қазығұрт, |2006 ... | | |ОҚО ... |
| ... ... | | ... |
| |және ... ... | | ... ОҚО |
| ... | | | ... және |
| |емдік ... бар | | | ... |
| ... пайдалану | | | ... ... |
| ... ... | | ... |
| ... және | | | | |
| ... қарау. | | | | ... ... мен ... |Облыстық |ОҚО қаржы, ... ... ... | ... ... |және әлеуметтік |
| |базасында соғыс | ... ... ... |
| ... мен | |ж. ... ... |
| ... | ... | | |
| ... | ... | | |
| ... ... | ... | | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... үшін» | | | | |
| ... және | | | | |
| ... | | | | |
| ... тыл | | | | |
| ... | | | | |
| ... аналарды, | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... мен | | | | |
| ... Еңбек | | | | |
| ... және ... | | | | |
| |да ... мен | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... және | | | | |
| ... | | | | |
| ... жыл | | | | |
| ... сауықтыруды | | | | |
| ... ... | | | | ... |Облыстық драма |Жыл сайын |Бекітілген |Облыстық |ОҚО ... |
| ... ... ... ... ... ... жастары ісі|
| |және қарттар мен | ... ... ... |
| ... ... | | ... ... |
| |құрметтеуге арнап | | | ... |
| ... ... | | | ... |
| ... жаңа ... | | | ... ... |
| ... кешен | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... ... |ОҚО мәдениет |
| ... | ... ... |және жастары ісі|
| |мекемелерде, | ... ... ... |
| |мұражайларда, орта | | | ... |
| ... ... оқу | | | ... |
| |орындарында, | | | ... |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | | |
| ... – | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... – қарсы | | | | |
| ... атты | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... |80 ... ... | | ... |
| ... І | | | ... |
| ... | | | ... |
| ... ... | | ... |
| ... | | | ... |
| ... мен | | | ... |
| ... дер | | | ... |
| ... ... | | | ... |
| ... ... | | | ... |
| ... ету | | | ... ... | | | | ... |
| | | | | ... ... |80 ... ... |2006-2008ж.ж.|2006-6,7 |Тиісті |ОҚО қаржы, еңбек|
| ... қарт | ... ... ... ... |
| |азаматтардың | ... ... ... қорғау |
| |зейнетақыларына ай | | ... ... |
| ... ... ақы | | ... | |
| ... ... | ... | ... ... күні» мен |Тұрақты |Бекітілген |Тиісті ... |
| ... ... | ... ... ... |
| ... өткізу | ... ... ... ОҚО |
| |дәстүрлерін | | ... ... және |
| ... | | ... ... |
| |Моральдық және | | ... ... |
| ... ... | | ... |
| ... ... | | | ... |
| ... | | | ... мен |
| ... және | | | ... |
| |мүгедектерді | | | ... |
| ... ... | | | ... |
| ... бару және | | | ... |
| ... да | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... |
| ... ... | |есебінен |тердің | |
| ... ... | | ... | |
| |ету. Үйі жоқ | | ... | |
| ... ... | | ... | |
| ... | | | | |
| ...... | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... | ... |
| |тұлғаларды | | | ... ... ... | | ... |
| |да ... және дене | | | ... және дене |
| ... | | ... |
| ... қазргі | | | ... |
| ... сай | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| |мен ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... мен аз | | ... қала |
| ... ... | | |ің ... ... |
| |азаматтарға тегін | | ... | |
| ... ... | | | | |
| ... ... мен | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | |
| ... ашу | | | | ... және ... ... ... ... мен еңбек |
| |ардагерлерінің және| | ... ... ... |
| |аз ... | | ... ... |
| |зейнеткердің | | ... ... |
| ... және | | ... ... |
| |жергілікті | | ... | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... қамтамасыз| | | | |
| |ету | | | | ... ... ... ... ... млн. тенге
2007-307,7 млн. тенге
2008-320,4 млн. тенге
Барлығы: 978, млн.тенге
Ұсынылып отырған іс – шаралар ... ... ... – қатынаста
стратегияны белгілеуге, аға ұрпақ өкілдерінің ... мен ... аға ... ... ... жүрген қазіргі заманғы саясатты
іске ... ... ... ... ... ... ... қарттарды өмір сүру жағдайын жақсартуға, көрсетілетін
көмектің атаулылғына бейімделген ... ... ... ... ... ... емдік көмек
көрсетуді қамтамасыз етуге, бағытталған шаралар анықталған.
Аға ұрпақ өкілдерінің әлеуметтік қорғалуын ... ... ... ... мүмкіндіктерді кеңейту жөніндегі тәжірибелік шаралар
берілген.
Қарт кісілерге әлеуметтік-тұрмыстық көмек көрсету мәселелерін шешуге
түрлі мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... қамтамасыз етілген зейнеткерлерді, мүгедектерді, жалғызбасты
қарттарды шефтік ... алу ... ... көзделген.
Қарт адамдардың эмоционалдық шеңберінің ерекшеліктері
Кесте 1
Қарттықтан қорқу
|№ |Топ |А |В |С |
| ... | | | ... ... ... |17 |12,5 |0 ... ... ... |42 |45 |10 ... ... – ауыр жүк |0 |10 |30 ... ... - ... |8 |7,5 |30 ... ... ... |8 |17,5 |20 ... ... қорқынышы |25 |7,5 |10 ... ... ... ... факторлар
|№ |Топ |А |В |С |
| ... | | | ... ... ... |25 |30 |20 ... ... өмірді еске түсіру |17 |25 |30 ... ... мен ... сәйкес келмеуі |33 |12,5 |20 ... ... |8 |12,5 |20 ... ... |0 |17,5 |10 ... ... басқалар |17 |2,5 |0 ... ... ... |Топ |А |В |С |
| ... | | | ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... |8 |9 |5 |
| ... ... ... |4 |14 |15 |
| ... ... ... |13 |10 |5 |
| ... ... |4 |20 |17,5 |
| ... ... |29 |9 |0 |
| ... ... |0 |4 |22,5 |
| ... мәселелеріне қызығушылық; |21 |6 |2,5 |
| ... ... |0 |8 |30 |
| ... өмір ... сақтап қалуға үміт. |21 |19 |25 ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... бірақ істемеймін; |8 |1 |40 |
| ... ... |54 |15 |5 |
| |өз ... ... ... | | | |
| ... кездегі мақсаттары мен ұмтылыстарының қате |21 |38 |10 |
| ... | | | |
| ... ... ... көп болуы.|17 |35 |15 |
| | | | | |
| | |0 |6 |30 ... ... шығу ... ... | | | |
| ... |25 |25 |60 |
| ... ... ... |54 |85 |30 |
| ... ... |21 |10 |10 ... ... байланысты қарым-қатынас: | | | |
| ... қалу ... |0 |25 |30 |
| ... ... ... |75 |50 |20 |
| ... ... күту. |25 |25 |50 ... ... ... ... | | | |
| ... – бұл сырқат; | | | |
| ... – бұл ... дем алу; | | | |
| ... бір ... | | | |
| ... – ауыр жүк; | | | |
| ...... ... ... | | | |
| ... қорытындысы; | | | |
| ... ... | | | ... ... қызық кезеңдері: | | | |
| ... |0 |30 |40 |
| ... |25 |27,5 |40 |
| |оқу ... |42 |30 |10 |
| ... ... |33 |25 |10 |

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері туралы92 бет
"Технологиялық карта."12 бет
MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)30 бет
Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру73 бет
Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру35 бет
Алматы облысының білім беру жүйелері мен денсаулық сақтау ұйымдарын ГАЖ технологияларын пайдалана отырып картаға түсіру әдістері44 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет
Арал теңізінің жағалық сызығының өзгеруін картографиялау26 бет
Атырау облысының экологиялық жағдайын картографиялаудағы қазіргі технологияны пайдалану42 бет
Аң аулау шаруашылығының ірі масштабты карталарын құрастыру37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь