Интерференция құбылысы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ИНТЕРФЕРЕНЦИЯ ҚҰБЫЛЫСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 Тілдік қатынастағы интерференция құбылысы ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Лексикалық интерференцияның лингвистикалық аспектісі ... ... ... .20
1.3 Ағылшын тілін меңгеру жағдайында қазақ және орыс
тілдерінің интерференциялық әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
1.бөлім бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

2 ИНТЕРФЕРЕНЦИЯНЫҢ ТУЫНДАУ СЕБЕПТЕРІН АНЫҚТАУ
ЖӘНЕ ОНЫ МЕҢГЕРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.1 Лексикалық интерференцияның туындау себептерін анықтау
мақсатында жүргізілген эксперимент нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
2.2 Лексикалық интерференцияның алдын алу мен оны меңгеру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71
2.бөлім бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 86

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..88

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .95
Жұмыстың жалпы сипаты. Еліміздің тәуелсіздікке қол жеткізіп, әлеуметтік, саяси және экономикалық жағынан үлкен өзгерістердің болуы мен қоғамдағы өмірдің түбегейлі түрде жаңаруы барысында Қазақстан Республикасының тіл саясатына да өзгерістер енгізілді. Қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілуі қазақ тілінің қызмет ету аясын кеңейтіп, оның мемлекеттік тіл ретінде қызмет атқаруын дамытуға бағытталған іс-шаралар тілдік жағдаяттың өзгеруіне алып келді. Мемлекет басшысы Н.Ә. Назарбаев әлеуметтік даму барысында «үш тілді дамыту» идеясын ұсынды. Тіл – биліктің қаруы әрі нысаны, билік немесе өкіметтегі адам мен қоғам, табиғат өміріндегі басты үдерістердің мәнін анықтайтын ғаламдық ерекше құбылыстардың бірі. Қазақстан билігі тіл мәселесіндегі өкілеттілігін заң нормаларына сүйене отырып қатынасқа (коммуникацияға), ақпарат пен ақпарат құралдарын пайдалануға және құзіретке (яғни бедел мен кәсіби біліктілікке) қатысты үштілділік саясатын дер кезінде жүзеге асыруда.
Ел басшысы «үш тұғырлы тіл» саясаты бойынша әрбір тілдің атқаратын қызметін бөліп берді. Осыған орай: «қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс тілі – ұлтаралық қарым-қатынас тілі, ағылшын тілі – жаһандық экономикаға кіру тілі». Біздің республикамызда біржақты қазақ-орыс қостілділігі − кең таралған құбылыс, тарихи үдеріс. Бұл үдеріс қазақ және орыс халықтары өкілдерінің алғаш байланысқа түсе бастаған кезінен, Қазақстанның Ресейге қосылуынан бұрын екі халықтың көрші қоныстанған жерлеріндегі күнделікті қарым-қатынаста, сауда-саттық саласында, жеке адамдар арасында басталған. Қазақ-орыс қостілділігі дегеніміз қазақтардың көп ұлтты қоғамда ана тілімен қабат орыс тілін ұлтішілік және ұлтаралық қатынаста қатар немесе алма кезек қолдануы. Бұл студент жастар арасында кең таралған. Осыған сәйкес магистрлік диссертация жұмысында қостілді студенттердің ағылшын тілін меңгеру жағдайындағы интерференция мәселесі қарaстырылады.
Қазақ-орыс қостілділігі жағдайында студенттердің ағылшын тілін меңгеру үдерісіне қазақ және орыс тілдерінің интерференциялық әсері тұрғысындағы мәселе – лингвистика, психолингвистика, әлеуметтік лингвистика мен шет тілін оқыту әдістемесіндегі көкейкесті мәселелердің бірі. Қостілділік және көптілділік мәселесін қарастыру барысында міндетті түрде тілдерді меңгеруде орын алатын интерференция құбылысы жайлы мәселе туындайды. Алайда, оның өзектілік дәрежесі түрлі ғылым салалары, сөйлеу әрекетінің түрлері мен тілдік бірліктердің әр алуан деңгейлеріне қатысты ажыратылады. Лингвистикада интерференция құбылысымен қатар қостілділік және көптілділік мәселесі де тілдік қатынастағы негізгі мәселелердің қатарына енеді. Тіл біліміне «интерференция» термині Прага Лингвистикалық орталығындағы ғылыми жұмыспен айналысатын ғалымдардардың еңбектері арқылы енгізілді. Дегенмен, бұл ұғым Нью-Йорк Лингвистикалық орталығының бірінші басылымы У. Вайнрайхтың «Языковые контакты» деп аталатын монография- сының жарыққа шығуымен кеңінен қолданысқа ене бастады.
1 Артемов В.А. Психология обучения иностранным языкам. − М., 1969. – 137 с.
2 Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. – Алматы: Сөздік-словарь, 1998. − 304 б.
3 Словарь иностранных слов. Изд. 9. – М.: Русский язык, 1982. – 199 с.
4 «Қазақстан» Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. Нысанбаев. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, 2002. – 720 б.
5 Имедадзе Н.В. К психологической природе раннего двуязычия // Вопросы психологии. – I960. – №1. – С.7
6 Пашковская Н.А. направление и характер интерференции украинского языка в русской письменной речи учащихся-украинцев // Русский язык в национальной школе. – 1973. – №1. – С. 46.
7 Вишневская Г.М. Интерференция и акцент: Автореф. дис. ... д-ра филол. наук. – С-П., 1993. – 150 c.
8 Олерон Ж. Психология и лингвистика. – Praha: Edice Učebnice pro vysoké školy. – 1974. – 262 c.
9 Любимова Н.А. Фонетическая интерференция. – Л.: ЛГУ, 1985. – 53 c.
10 Epstein I. La pensee et la polyglossie. – Lausanne, 1915. – 58 р.
11 Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. – М.: Изд-во Министерство просвещ. РСФСР, 1946. − 704 с.
12 Китросская И. Некоторые вопросы методики обучения второму иностранному языку: Автореф. дис. канд. психол. наук. – М., 1970. – 65 с.
13 Общая психология / Под ред. А.В. Петровского. Изд. 2. – М.: Просвещение, 1976. – 173 с.
14 Верещагин Е.М. Понятие интерференции в лингвистической и психологической литературе / В кн.: Иностранные языки в высшей школе. Вып. 4. – М., 1968. – 131 с.
15 Хауген Э. Языковой контакт // Новое в лингвистике. Вып. VI. – М. 1972. – 17 с.
16 Карлинский А.Е. Принципы, методы и приемы лингвистических исследований. – Алматы: КазУМОиМЯ им. Абылай хана, 2003. – 184 c.
17 Дешериев Ю.Д. Проблемы интерференции и языкового дефицита (на материале речи носителей английского языка): Автореф. дисс...канд.филол.н. – М., 1976. – 29 с.
18 Розенцвейг В.Ю. Языковые контакты. Лингвистическая проблематика. – Л.: Наука, 1972. – C.4.
19 Вайнрайх У. Языковые контакты. Состояние и перспективы исследования. – Киев: Наука, 1979. – 122 с.
20 Баранникова Л.И. Сущность интерференции и специфика ее проявления / Проблемы двуязычия и многоязычия. – М.: Наука, 1972. – С. 88.
21 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия (билингвизма). – М.: Изд-во МГУ, 1969. – С. 19.
22 Вафеев Р.А.. Учет особенностей родного языка при обучении иностранному в условиях продуктивного билингвизма // Зональное семинар-совещание препод, иностр. яз. Средней Азии и Казахстана. – Душанбе, 1988. – С. 150-152.
23 Ершова И.А. Введение в германскую филологию. Фонетика германских языков. – М.: Диалог-МГУ, 1997. – Вып.1. – 78 c.
24 Залевская А.А. О комплексном подходе к исследованию закономерностей функционирования языкового механизма человека // Психолингвистические исследования в области лексики и фонетики. – Калинин, 1981. – C. 31-44.
25 Колшанский Г.В. Проблемы коммуникативной лингвистики // Вопросы языкознания. – 1979. – № 6. – C.59
26 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия (билингвизма). – M., 1969. – 160 c.
27 Сүлейменова Э.Д., Шаймерденова Н.Ж., Cмағұлова Ж.С., Аханова Д.Х. Әлеуметтік лингвистика терминдерінің сөздігі. – Астана: Арман-ПВ, 2008. – 392 б.
28 Щепилова А.В. Коммуникативно-когнитивный подход к обучению французскому языку как второму иностранному. Теоретические основы. – М., 2003. – C. 46-49.
29 Розенцвейг В.Ю. Основные вопросы теории языковых контактов // Языковые контакты. Новое в лингвистике. Вып. 6. – M., 1972. – C. 3-25.
30 Ковылина Л.И. Синтаксическая интерференция и способы ее изучения. – Киев, 1983. – C. 7-10.
31 Ахметжанова З.К. Сопоставительная языкознание: казахский и русский языки. – Алматы, 2005. – 132 с.
32 Macmillan English dictionary for advanced learners. Second edition. – Macmillan publishers limited, 2007. – 497. – 960 p.
33 Corder S. P. Error analysis and Interlanguage. – Oxford University Press, 1981. – 66-69 pp.
34 Corder S.P. The role of interpretation in the study of learners’ errors. – Oxford University Press. 1981. – 36-43 pp.
35 Сулейменова Э.Д. Казахский и руский языки: Основы контрастивной лингвистики. – Алматы, 1996. – С. 88-94.
36 Залевская А.А. Введение в психолингвистику. – М., 1999. – С.294-297.
37 Шатилов С.Ф. Некоторые основные проблемы методики обучения грамматическому аспекту устной иноязычной речи в восьмилетней школе // Иностранные языки в школе. – 1971. – № 6. – С.27-37.
38 Гайсина Р.М. Сопоставительное описание лексических полей (на материале разносистемных языков). – Уфа, 1990. – 67 с.
39 Оразбаева Ф. Тілдік қатынас. – Алматы: Сөздік-словарь, 2005. – 272 б.
40 Уфимцева А.А. Опыт изучения лексики как системы. – М., 1962. –
287 c.
41 Аракин В.Д. Сравнительная типология и методическая прогрозирование / Научно-методическая конференция: Лингво-психологические проблемы обоснования методики преподавания иностранных языков в высшей школе: Тезисы докладов. – М., 1971. – С. 7-9.
42 Крутиков Ю.А. Место перевода при обучении иностранному языку в вузе / Научно-методическая конференция по вопросам обучения иностранным языкам в высшей школе: Тезисы докладов. – М., 1967. – С. 112-116.
43 Леонтьев А.А. Психологические основы обучения русскому языку как иностранному // Русский язык за рубежом. – 1974. – С. 54-60.
44 Гак В.Г. Сопоставительная лексикология. – М., 1977. – 264 c.
45 Будагов Р.А. Человек и его язык. – М., 1976. – 429 c.
46 Пассов Е.И. Коммуникативный метод обучения иностранному говорению. 2 – изд. – М., Просвещение, 1991. – 134 с.
47 Карлинский А.Е. Принципы исследования лексической интерференции в методических целях // Зарубежное языкознание и литература. – 1971. –
С. 62-70.
48 Горелов И.Н., М.Ф. Пальгова. О лексическом типе интерференции / Интерференция в устной и письменной речи студентов и школьников. – Оренбург, 1969. – С.43-49.
49 Никитин М.В. Основные случаи интерференции на лексическом уровне / Проблемы обучения иностранным языкам. – Владимир, 1969. – С. 134-148.
50 Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. − Алматы: Сөздік-словарь, 1998. – 41 б.
51 Cеменовна В.В. Предупреждение и преодоление лексической интерференции в английской речи студентов II курса: Дис ... канд. пед. наук. – М., 2005. – 157 c.
52 Ман О. Лексика и вопросы интерференции // Русский язык за рубежом. – 1977. – №2. – С. 71-73.
53 Никитин М.В. Основные случаи интерференции на лексическом уровне / Проблемы обучения иностраным языкам. – Владимир, 1969. – ч. 2. –
С. 134-163.
54 Кадырбаева Т.А. Раскрытие семантики русского языка в учебных словарях: Республиканская научно-практическая конференция по дальнейшему соверешенствованию преподавания русского языка. – Алматы, 2007. – С. 23-26.
55 Усманова Ф.С. Интерференция родного языка и первого неродного при контакте с иностранным // Вестник Башкирского университета. – 2008. №37. – С. 574-577.
56 Залевская А.А. Введение в психолингвистику. – М ., 2002. – 292 c.
57 Сүлейменова Э.Д., Шаймерденова Н.Ж. Словарь социолингвистических терминов. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 170 c.
58 Вайнрайх У. Одноязычие и многоязычие. Новое в лингвистике. – М.: Прогресс, 1972. – Вып.6. – С. 25-30.
59 Михайлов М. М. Двуязычие. Из курса лекций по языкознанию. – Чебоксары, 1969. – С. 41-57.
60 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия. – М.: Изд-во МГУ, 1969. – С.19-31.
61 Артемов В.А. Психология обучения иностранным языкам. − М., 1969. – 137 с.
62 Sweet H. The practical study of languale – L., 1964. – Р. 195-197.
63 Vildomec V. Multilingualism Leyden, 1963. – 85 p.
64 Вуоно Г.П., Лебедова В.Т. К вопросу о преподавании немецкого языка на факультете английского языка / Ученые записки Горьковского государственного педагогического института иностранных языков. – Вып. 6. – Горький, 1957.
65 Киселева Н.И. О постановке произношения второго иностранного языка // ИЯВШ. – 1971. – Вып. 6. – 57 с.
66 Лебединская Б.С. Методика обучения лексике немецкого языка как иностранного при первом английском (на стадии выбора слов): Автореф. канд. дис. ... филол. наук. – М., 1975. – 30 c.
67 Родова Л.Н. Об интерференции при изучении второго иностранного языка / Лингвистика и методика высшей школе. – M., 1967. – Вып. 4. – С.55-67.
68 Жучкова И.А. О некоторых случаях проявления обратной интерференции / Сб. МГПИИЯ им. М. Тореза // Обучение иностранным языкам в высшей школе. – 1973. – Вып. 79. – Ч. 1. – С.47-56.
69 Розенцвейг В.Ю. Основные вопросы теории языковых контактов / Языковые контакты // Новое в лингвистике. – 1972. – Вып. 6. – С. 3-25.
70 Карлинский А.Е. Основы теории взаимодействия языков. – Алма-Ата: Ғылым, 1990. – 22 c.
71 Щепилова А.В. Коммуникативно-когнитивный подход к обучению французскому языку как второму иностранному. Теоретические основы. – М., 2003. – С. 42-56.
72 Виноградов A.В. Стратификация нормы, интерференция и обучение языку / Лингвистические основы преподавания языка. – M., 1983. – С. 44-65.
73 Selinker L. Interlanguage. – IRAL, Vol.10 No. 3, 1972. – Р. 219-231.
74 Щепилова А.В. Коммуникативно-когнитивный подход к обучению французскому языку как второму иностранному. Теоретические основы. – М., 2003. – 59 с.
75 Вафеев Р.А. Учет особенностей родного языка при обучении иностранному в условиях продуктивного билингвизма / Зональное семинар-совещание препод, иностр. яз. Средней Азии и Казахстана. – Душанбе, 1988. –С. 150-152.
76 Sweet H. The practical study of language. – L., 1964. – P. 7-13.
77 www. Allergo.kz
78 Macmillan English dictionary for advanced learners. Second edition. –Macmillan Publishers Limited, 2007: IW 48
79 Шварц Л.А. Роль сопоставлений при усвоении сходного материала / Вопросы педагогической психологии. – М.-Л., 1974. – Вып. 12. – С. 139-153.
80 Павлова И.П. Методика работы над лексикой английского языка с применением пограммированных пособий: Дис. ...канд. пед. наук. – М., 1970. – 29 c.
81 Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: 1978. – 681 б.
82 Ожегов С.И. Словарь русского языка: 70000 слов / Под ред.
Н.Ю. Шведевой. – 21-е изд. – M.: Рус. яз., 1989. – 924 c.
83 www. native-english.ru/exercises/continue
84 Шмелев Д.Н. Проблемы семантического анализа лексики: Автореф. дис. ... докт. филол. наук. – М., 1969. – 27 c.
85 Звегинцев В.А. Теоретическая и прикладная лингвистика. – М., 1968. – 336 c.
86 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия. – М., 1969. – 160 c.
87 Гак В.Г. Сравнительная типология французского и русского языков. – Л., 1977. – 300 c.
88 Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі: А – Ә. – Алматы: Ғылым, 1974. – Т.1. – 696 б.
89 Толковый словарь русского языка / Под редакцией проф. Д.Н. Ушакова. – М.: Советская энциклопедия, 1951. – Т. 1. A-КЮРИНЫ. – 467 с.
90 www.native-english.ru/exercises/finish
91 Тарасова Е.П. Дифференциация сходных по значению иноязычных лексических единиц – основа правильного словоупотребления / Методика обучения иностранным языкам. – Минск, 1975. – Вып. 5. – С. 100-106.
92 Аракин В.Д. Практический курс английского языка. 2 курс: Учебное пособие для пед вузов. – М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2001. – 5-е изд., перераб и доп. – 520 c.
93 Карлин А.Л. Явление лексической интерференции при контакте русского и немецкого языков и пути ее преодоления: Дис. ... канд. пед. наук. – М., 1969. – 250 c.
94 Hadlich R.L. Lexical contrastive analysis. – Modern Language Journal. – Milwaukee, 1965. – vol.49.
95 Карлинский А.Е. Принципы исследования лексической интерференции в методических целях / Зарубежное языкознание и литература. – Алматы, 1971, С. 62-70.
96 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия. – М., 1969. – 160 c.
97 Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Ғылым, 1978. – 3 т. Ғ-Ж. – 735 б.
98 Толковый словарь русского языка / Главная ред. Б.М. Волин и проф. Д.Н. Ушаков. – М.: Гос.изд. иностранных и национальных словарей., 1938. –
Т II. – 637 с.
99 www.native-english.ru/exercises/answer.
100 Күзекова З.С. Екінші тіл ретіндегі қазақ тілі оқулығы теориясының лингвистикалық негіздері. – Алматы: LEM, 2005 – 392 б.
101 Мюллер В.К. Англо-русский словарь. – М.: Астрель, 2004. – 698 c.
102 Күзекова З.С. Қазақ тілі. – Астана: Таным, 2003. – 257 б.
103 Карлин А.Л. Явление лексической интерференции при контакте русского и немецкого языков и пути ее преодоления: Дисс. ... канд. пед. наук. – М., 1968. – 250 c.
104 Сорокина С.С. Пути предупреждения и преодоления грамматической интерференции синтаксических подтипов в немецкой речи студентов I курса языковых факультетов (на материале подтипа управления) Дис. ... канд. пед. наук. – Л., 1971. – 200 c.
105 Пушкарева Л.П. Методика работы над лексикой на старшем этапе языкого вуза: Автореф. ... канд. пед. наук. – М., 1971. – 27 c.
106 Абдигалиев С.А. Пути пеодоления лексической интерференции при обучении немецкому языку Дис. ... канд. пед. наук. – Алматы, 1976. – 163 c.
107 Павлова. И.П. Методика работы над лексикой английского языка с применением програмных пособий: Дис. ... канд. пед. наук. – Алматы, 1970. – 184 c.
108 Оразбаева Ф. Тілдік қатынас: Оқулық. – Алматы: Сөздік-словарь, 2005. – 272 б.
109 Вященко В.С. Предупреждение и преодоление лексической интерференции в английской речи студентов II курса: Дис . ... канд. пед. наук. – М.: РГБ, 2005. – 179 c.
110 Павлова И.П. Методика работы над лексикой английского языка с применением программированных пособий: Дис. ... канд. пед. наук. – М., 1970. – 184 c.
111 Лапудус Б. А. Интенсификация процесса обучения иностранной устной речи. – М., 1970. – 128 c.
112 Аракин В.Д. Практический курс английского языка: 2 курс: Учеб. П. Для пед. вузов. – 5-е изд., перераб. доп. – М.: Владос, 2001. – 520 c.
113 Cорокина С.С. Пути предупреждения и преодоления грамматической интерференци и синтаксических подтипов в немецкой речи студентов I курса языковых факультетов (на материале подтипа уп равления): Дис. ... канд. пед. наук. – Л., I97I . – 200 с .
114 Карлин А.Л. Явление лексической интерференции при контакте русского и немецкого языков и пути ее преодоления: Дисс. ... канд. пед. наук. – M., 1968. – 264 c.
115 Пассов Е.П. Основы методики обучения иностранным языкам. – М., 1977. – 214 c.
116 Оразбаева Ф. Тілдік қатынас: Оқулық. – Алматы: Сөздік-словарь, 2005. – 272 б.
117 Вященко В.С. Предупреждение и преодоление лексической интерференции в английской речи студентов II курса: Дис. ... канд. пед. наук. –М., 2005. – 179 c.
118 Колшанский. Г.В. Лингвистические проблемы механизма порождение речи / Вопросы методики преподавания иностранных языков в школе и вузе. – М., 1970. – С.101-112.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………….3
1 ИНТЕРФЕРЕНЦИЯ ҚҰБЫЛЫСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
...........................................7
1.1 Тілдік қатынастағы интерференция құбылысы………………………..7
1.2 Лексикалық интерференцияның лингвистикалық аспектісі………....20
1.3 Ағылшын тілін меңгеру жағдайында қазақ және ... ... ... ... ... ТУЫНДАУ СЕБЕПТЕРІН АНЫҚТАУ
ЖӘНЕ ОНЫ МЕҢГЕРУ ЖОЛДАРЫ………………………………………...40
2.1 Лексикалық интерференцияның туындау себептерін анықтау
мақсатында ... ... ... ... интерференцияның алдын алу мен оны меңгеру
жолдары…………................................................................
...................................71
2-бөлім ... ... ... ... ... Еліміздің тәуелсіздікке қол жеткізіп,
әлеуметтік, саяси және экономикалық жағынан үлкен ... ... ... ... ... ... ... барысында Қазақстан
Республикасының тіл саясатына да өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету аясын кеңейтіп, оның
мемлекеттік тіл ретінде қызмет атқаруын дамытуға бағытталған ... ... ... алып ... ... ... Н.Ә. ... даму барысында «үш тілді дамыту» идеясын ұсынды. Тіл – биліктің
қаруы әрі нысаны, билік ... ... адам мен ... ... ... үдерістердің мәнін анықтайтын ... ... ... ... ... тіл ... ... заң
нормаларына сүйене отырып қатынасқа (коммуникацияға), ақпарат пен ... ... және ... ... ... мен кәсіби біліктілікке)
қатысты үштілділік саясатын дер кезінде жүзеге асыруда.
Ел басшысы «үш ... тіл» ... ... ... ... ... ... берді. Осыған орай: «қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс ... ... ... тілі, ағылшын тілі – жаһандық ... ... ... ... ... қазақ-орыс қостілділігі − ... ... ... ... Бұл ... ... және орыс ... алғаш байланысқа түсе бастаған кезінен, Қазақстанның ... ... екі ... ... ... ... күнделікті
қарым-қатынаста, сауда-саттық саласында, жеке адамдар арасында басталған.
Қазақ-орыс қостілділігі ... ... көп ... ... ана ... орыс тілін ұлтішілік және ұлтаралық қатынаста қатар немесе алма кезек
қолдануы. Бұл студент ... ... кең ... ... ... ... ... қостілді студенттердің ағылшын тілін
меңгеру жағдайындағы интерференция мәселесі қарaстырылады.
Қазақ-орыс қостілділігі жағдайында студенттердің ағылшын тілін меңгеру
үдерісіне ... және орыс ... ... ... ...... психолингвистика, әлеуметтік лингвистика мен шет
тілін оқыту әдістемесіндегі көкейкесті мәселелердің бірі. ... ... ... ... барысында міндетті түрде тілдерді меңгеруде
орын алатын интерференция құбылысы жайлы ... ... ... оның
өзектілік дәрежесі түрлі ғылым салалары, сөйлеу әрекетінің түрлері ... ... әр ... ... ... ажыратылады.
Лингвистикада интерференция құбылысымен қатар қостілділік және көптілділік
мәселесі де тілдік қатынастағы негізгі ... ... ... ... «интерференция» термині Прага Лингвистикалық орталығындағы ғылыми
жұмыспен айналысатын ғалымдардардың еңбектері ... ... ... ұғым ... ... ... ... басылымы У.
Вайнрайхтың «Языковые контакты» деп аталатын монография- сының жарыққа
шығуымен кеңінен ... ене ... ... ... ... ... меңгеріліп отырған тілде сөйлеуі кезінде нормадан
ауытқушылықпен байланысты ... ... ... ... ... қате ... ... Интерференцияның әр алуан
типтерін, түрлерін қарастыра ... жаңа ... ... ... ... меңгерушілер ағылшын тіліндегі ... ... ... мен ... ... ... меңгерген тілдердің бірін: ана
тілі немесе орыс тілін тірек тіл ретінде қолданатындығына көз ... ... ... және ... ... ... шет ... – орыс тілі, екінші шет тілі (ШТ2) – ағылшын ... ал ана тілі ... тілі ... ана тілі мен ... шет ... ... ортақ
болуы, сөздердің белгілі бір лексикалық құрамының бірдей болып келуі оқу
ережесі мен ... және ... ... ... ... мен дағдының екінші шет тіліне ауысуының басты себебі болып ... ... ... ... ... интерференцияның қайнар көзі
ана тілі мен ... шет тілі ... [1, 137 б]. ... ... ... бұрын меңгерілген тілдердің қайсысы қаншалықты
дәрежеде екінші шет ... ... ... құбылыстардың бейсаналық түрде
ауысуының қайнар көзі болып табылатындығы жайлы мәселе осы уақытқа дейін өз
шешімін тапқан емес.
Бірінші және ... шет ... ... ... ... ... тілі түркі тілдеріне жатады, бұл тұрғыда бұрын меңгерілген тілдердің
қайсысы интерференцияның туындауының басты себебі ... ... ... ... та өз ... таба ... ... және тілді зерттеуші
ғалымдар арасында таластар тудырады. Бұған қоса, осы ... ... ... ... ... көп емес және ... толы.
Екінші шет тілін меңгеру жағдайында бірінші шет ... ... ... ... ... мен шет ... бір-біріне өзара әсер
ету мәселесін көптеген зерттеушілер қарастырған (С.Т. ... ... А.Е. ... Е. М. ... З.К. Ахметжанова, М.Т.
Тезекбаев, Л.Н. ... А.В. ... ... ... ... жағдаятында ағылшын тілін меңгеруде
ана тілі мен орыс тілінің алатын рөлінің талдануымен ... ... ... меңгеруде параллельді тұрғыда ... ... ... ... ... шет ... әлі ... бірліктердің мағынасын болжау мен жаңа тілдік материалды ... тіл ... ... ... тілдердегі фонетикалық, лексикалық,
грамматикалық ... ... ... Бұл ... ... ... ана тілінің ағылшын ... ... ... ... ... ... ... қарағанда интерференция механизмі күрделі ... ... ана ... шет ... бір ... ... орын алса, ал,
үштілділікте екі бағыттағы интерференциялық әсер орын алады: ана тілі ... ... шет тілі (ШТ1) ... шет ... (ШТ2) әсер ... ... ... меңгеруші студент ағылшын тілінде сөйлеу кезінде бірінші шет тілінің
(орыс тілі) немесе ана тілінің (қазақ ... ... ... ... ... ... ана тілі мен бірінші шет тіліндегі фонетикалық,
лексикалық және ... ... ... екі шет ... ... Сонымен қатар зерттеудің өзектілігі бірінші рет ағылшын
тілін меңгеруде қазақ тіліне қарағанда, орыс ... ... ... ... баса ... аударумен сипатталады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері – қазақ-орыс қостілділігі
жағдаятында студенттердің ағылшын тілін ... ана тілі мен ... ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысының
алдына қойылған мақсат мынадай міндеттер ... ... ... ... теориялық негіздері анықталады:
- тілдік қатынастағы интерференцияның мәні мен мазмұны айқындалады;
- ағылшын тілін меңгеруде қазақ және орыс тілдерінің тілдік ... ... орын ... ... құбылысы қарастырылады;
- қазіргі кездегі қостілділік және көптілділік ... ана ... ... ... ... ... күрделі, көп аспектілі психолингвистикалық
құбылыс ретіндегі қазақ және орыс тілдерінің ... ... ... ... жағдайында ағылшын тілін меңгеру үдерісінде
қазақ және орыс тілдерінің теріс әсерінің туындау себептері мен ... ... ... алу мәселелері қарастырылады;
- ағылшын тілімен қатынастағы ана тілі мен орыс ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Зерттеудің обьектісі − әлеуметтік лингвистикалық, ... ... ... және ... лық
аспектідегі көп аспектілі құбылыс ретіндегі интерференция құбылысы.
Зерттеудің пәні – қазақ-орыс қостілділігі жағдайында ана тілі мен ... ... ... ... интерференциялық әсеріне ықпал ететін
факторлар.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... ... ... үдерісінде қазақ және орыс ... ... ... рет қарастырылуы, екіншіден, қазақ
студенттердің шет тілін меңгеру жағдайында ана тіліне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... гипотезасы мына тұрғыда сипатталады: ағылшын тілін
меңгерудің ... ... ... ... алу мен оны ... ... ... айтарлықтай дәрежеде ана тілі мен бірінші шет
тілінің ... ... ... ... ... ... ... Қазақ-орыс қостілділігі
жағдайында студенттердің ағылшын тілін меңгеру ... ... және ... интерференциялық әсері бойынша теориялық тұжырымдарды шет тілін
оқыту әдістемесінде қолдануға болады.
Зерттеу жұмысының ... ... ... диссертация
жұмысында қарастырылған теориялық тұжырымдар, әдістемелік қорытындылар ... ... ... ... ... ... оқыту үдерісінде
қолданудың практикалық маңыздылығы зор.
Зерттеу әдістері. Зерттеу жұмысында қолданылған әдістер мыналар:
1. Қостілді студенттердің тілдік жағдаяты жайлы ақпарат алу ... ... ... ... ... меңгеруде лексикалық интерференцияның ана тілі немесе
бірінші шет тілі әсерінен туындау себептерін ... ... ... магистранттарға эксперимент жүргізілді.
3. Эксперимент нәтижесіне сандық және сапалық тұрғыда талдау жасалды.
4. Қазақ, орыс және ағылшын ... ... ... ... ... мен ... ... Ағылшын тілін арнайы мақсатта оқытуға арналған негізгі оқулықтарға
талдау жасалды.
Зерттеудің апробациясы. Магистрлік диссертация ... ... ... ... ... ... жағдайында интерференцияның алатын рөлі //
ҚазҰУ Хабаршысы. – 2011. − №1. – 217-220 ... ... ... ... тілін меңгеру жағдайында туындайтын
лексикалық интерференция мәселесі // ҚазҰУ Хабаршысы. – 2011. − №.2. – ... ... ... ... ... ... ... екі
бөлімнен (теориялық және практикалық бөлім), қорытытындыдан, ... ... және ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тілдік қатынастағы интерференция құбылысы
Екінші шет тілін меңгеру жағдайында интерференция құбылысының назардан
тыс қалмауы өте ... ... ... ... ... ... туындайды. Негізінде, біздің зерттеу жұмысымызда үш
тілдің: қазақ, орыс және ... ... ... ... ... ... ескермеу салдарынан туындайтын интерференция ... ... ... ... ... ... екінші
шет тіліндегі сөйленіс кезінде ана тілінің ... ... шет ... ... жекелеген тілдер арасында оларға тән емес ... ... ... ... ... ... ... ғылым салалары бойынша берілген түсініктемелер мен анықтамаларға
тоқталайық.
«Лингвистикалық түсіндірме сөздікте» ... ... ... ... (лат. inter – ... ferio – ... ...
қостілділік жағдайында тілдердің ... ... ... ... ... ... ... өзге тілді жекелей меңгеру кезінде
пайда болады. Интерференция тілдік ... ... және ... ... ... ықпалына түсу көрінісін белгілейді. Интерференция ... ... ... мүмкін, бірақ фонетикада акцент ... ... ... қайнар көзі қатар қолданылатын екі тілдің әр ... ... ... ... фонемалық құрамның әр ... әр ... ... бөтендігі т.б. [2, 98-99 бб].
«Интерференция» термині латын тілінде inter - ... + ferens, ... ... ... ... ... ... [3, 199 б.]. Әуелгі уақытта бұл
термин тек физика ... ... ... ... ... ... ferio – ... зақымдаймын, қиратамын) – когерентті толқындардың
(жарық, дыбыс, т.б.) бір-бірімен қабаттасуы нәтижесінде ... ... сол ... фаза ... ... ... толқын
амплитудасының күшею, ал басқа нүктесінде әлсіреу құбылысы. [4, 720 ... ... ... ... ... ... шет ... әдістемесі, нейропсихология, психолингвистикада кеңінен қолданылады.
Қостілділік жағдайында бірінші шет тілін ... ... (ШТ1) ... ... екі ... ... – ана тілі (АТ) мен шет ... (ШТ)
өзара байланысы арқылы жүзеге асады. Ерте балалық шақта ана тілімен қатар
бірінші шет тілін меңгеру кезінде ... ... ... ... екі
тілдің моделі талқыға салынады [5, 7 б.]. Осыған орай, тілдердің ... ... шет ... (ШТ2) ... жағдайында да көрініс табады.
Тілдер арасындағы айырмашылыққа байланысты олардың бір-біріне ықпалы ... ... шет ... (ШТ2) ... ... ... ... сипатталады [6, 46 б.].
Сондықтан, екінші шет тілін (ШТ2) ... ... ана тілі (АТ) ... шет ... (ШТ1) ... ... ... мәселесі біздің
еліміздегі қостілділік жағдайында шет тілін оқыту ... ... бірі ... ... ... ... ... қатысты
зерттеу жұмыстары барлық салада қолға алынуда. Алайда, оның ... ... ... ... ... мәселесіне
арнайы зерттеу жүргізген Г.М. ... ... ... ... ... ... тілдің барлық деңгейінде анықтайтын
факторлар әлі де қарастырылмаған. Интерференция теориясында ... ... ... пікір жоқтың қасы, сөйлеу кезінде орын ... ... ... ... түсініктеме берілмеген және
интерференция құбылысын оқытуға байланысты ортақ әдістеме мен ... ... ... [7, 150 ... ... ... құбылысының не себепті орын алуын
түсіну және оны меңгерудің ... ... ... үшін оны ... ... яғни, психологиялық, лингвистикалық, шет ... ... ... және ... тұрғыда қарастыру
қажет. Мұндай тәсіл интерференцияның жалпы теориясын түсінуге ... ... ... ... ... ... Ж. Олеронның пікірінше: «Егер қандай да бір іс-әрекет
өзінен кейін орын алатын ... ... ... ... әсер тудыратын болса, онда ауысудың орын ... [8, 312 б.]. Бір ... оң ... орын ... яғни нақты
жағдаятта қалыптасқан дағды, қабілет және білім ... ... ... ... қалпында көрініс табатын болса, екінші жағынан теріс
ауысу орын алады. Бұл – бірінші міндетті орындаудың әсері ... ... ... бәсеңдеткен жағдайда туындайтын интерференция немесе
тежегіш [9, 53 б.] . Интерференция терминін көп- ... ... ең ... И. ... қолданды [10, 58 б.]. Бұл терминді И.
Эпштейн өзі өкіл болған ассоциятивті психологияның ... ... ... ... ... ... ... дағдылардың жаңа
дағдыларды қалыптастыруда қиындық туғызатын немесе олардың нәтижелілігін
төмендететін ... ... ... деп ... ... ... ... деп жаңа іс-әрекетті жетік
меңгеруге кедергі жасайтын дағдының ... ... ... ... ... ... ... адамға тосын жағдайда өзіне белгілі моторлық
және ойлау әрекеттерін қолдануға мүмкіндік ... адам ... ... ... ... дағдылар тасымалы болып есептеледі
[12, 65 б.]. Интерференцияға мұндай анықтаманың берілуі ... ... ... ... ... ... ... дағдының қалыптасуы ешқашан өз бетінше орын алмайды, оған ... ... әсер ... бұл ... ... бұрыннан жинақталған
барлық тәжірибесі дерлік қатысады. Дағдының қалыптасуының жалпы заңдылығы
былайша түсіндіріледі: «Адам жаңа ... ... тиіс ... жағдайда,
алдымен, бұрын меңгерген амал-әрекетін қолдануға тырысады. Сондықтан, ол
алдына қойылған жаңа міндетті орындау үдерісінде өз ... бар ... ... ... ... ... ... пайдаланады» [13,
173 б.]. Басқаша айтқанда, интерференция – жаңа дағдының қалыптасуына бұрын
қалыптасқан дағдылардың әсер ... ... ... әрекеті болып
табылады [14, 131 б.]. Жоғарыда қарастырылған анықтамалар бойынша мына- дай
қорытынды шығаруға болады: ... шет ... ... ... ... ана ... сөйлеу кезінде қалыптасқан лингвистикалық ... ... ... ерте ... шақта ана тілін меңгеру
кезінде қалыптасқан ... ... мен ... орыс тілін, содан кейін,
ағылшын тілін меңгеру кезінде сөйлеу қабілеті мен дағдысының ... ... ... ... да ғылым салаларында болғандықтан, оған
лингвистикалық мазмұны жағынан берілетін ... өте ... ... ... ... ... құбылысына тілді зерттеуші
ғалымдар мынадай анықтамалар береді. Э. Хауген интерференция ... ... ... «Екі тілді меңгерушілердің сөйлеуінде пайда
болатын, олардың екі ... ... ... таныс болуы нәтижесінде,
берілген тілдің ережелерінен ... ... деп ... [15, 17 ... Карлинский өзге тілді меңгеру өздігінен, яғни авто- номды түрде емес,
ана тілімен өзара байланыс арқылы жүзеге асатындығын атап ... ... ... да бір ... тыс ... ... ... өзінің
бұрыннан калыптасқан дағдыларын қолдануға тырысады. Ана тілі мен өзге ... ... ... ... орын ... да, ... меңгерілетін
тілге өз әсерін тигізеді. Бұл өзара қарым-қатынас қостілді адамның ... оң ... ... әсерін тигізеді. Алғашқы тілдің екінші тілге
интерференциялық әсерін ... ... ... ... ... ... туындайтын қателер санымен анықталады.
А. Е. Карлинский мұндай қателер барлық қатенің 70%-ын құрауы мүмкін деп
көрсетеді [16, 123 б.]. Ю.Д. Дешериев ... орын ... ... ана тілінің емес, меңгеріп жатқан тілдегі үлгілер мен формалардың өзара
әсерінің нәтижесінде туындайтын нормадан ... деп ... ... ... жіберілуі тілдер арасындағы айырмашылыққа қатысты болмайтындығы
жайлы атап көрсетеді. [17, 7 ... ... ... ... өте көп, ... ... ... «интерференция – қостілді адамның ... ... ... ережелерді ескермеуінен болатын нормадан ауытқу салдарының
сөйлеу әрекеті кезінде туындауы» деген анықтамасы ерекше назар аудартады
[18, 4 б.]. У. ... ... ... ... ... ... контактінің нәтижесі ретінде байқалатын қос тілдің ... ... ... ... ... ... [19, 22 ... интерференция құбылысына мынадай ... ... – бір ... ... әсер етуі ... болатын тілдегі
құрылым мен құрылым элементтеріндегі өзгеріс» [20, 88 б.]. Сонымен қатар,
Е.М. Верещагиннің ... ... ... – бір ... одан да ... нормасынан ауытқу, бұл қостілді адамның сөйлеу кезінде орын
алатын ішкі бақылауға келмейтін үдеріс» [21, 19 б. ... ... ... ... ... ... ... Интерференция теріс құбылыс ретінде сипатталады, ол ана тілінің
меңгеріліп жатқан тілге кері ... ... ... шектелуіне
негіз болса, трансференция ана тілінің меңгеріліп ... ... оң ... ... ... интерференция – тілдік қатынастар үдерісінде
туындайтын сөйлеу әрекетінің құбылысы, бірақ ... ... ... жүйемен
байланысты. Тілдер арасындағы ... ... ... ... ... оқыту әдістемесінде интерференция «шет тілінің жүйесін
жетік ... ... ... ана ... ... ... ... әсері ретінде бұрынғы лингвистикалық тәжірибесінің бейсаналы
түрде теріс ауысу нәтижесі» болып есептеледі [22, 152 б.]. ... ... ... ... ... ана ... теріс әсері
нәтижесінде тілді меңгерушілердің үйреніп жатқан тіл ... ... ... шет ... ... орын ... құбылыс
деп анықтама беруге болады. Басқаша айтқанда, интерференция ана тілінде
бұрын игерілген сөйлеу қабілеті мен ... ... ... ... ... пен дағдының қалыптасуына теріс әсерінің нәтижесі.
И.А. Ершова шет тілін оқыту әдістемесінде тек теріс емес, ... оң ... да ... ... оң ... ... мен дағдылар интерференциясының айырмашылығын білудің қажет
екенігін атап көрсетеді [23, 78 б.]. Ана ... ... ... ... ... жаңа ... пен ... қалыптастыруды жеңілдетіп оң немесе
жаңа ... пен ... ... ... ... ... ... болады.
Осыған сәйкес, әдістемелік әдебиеттерде ана тілінің шет тіліне оң әсері
«транспозиция» деп ... ал ... ... ... ... ... деп аталады.
Психолингвистикалық тұрғыда интерференция ... бір ... ... ... ... ... Бір ... екінші тілге дағды мен
қабілеттің ауысуы ... ... ... және жаңа ... қарама-қайшылықтар мен қиындықтар туындайды. Демек, екінші
тілді меңгеру барысында жаңа тілдік дағдының ... ... ... әсер ... Бұл ... А.А. ... ... бірінші тілдік
білімінің күнделікті қолданыс нәтижесінде дағдыға айналып, механикалық
сипатқа ие ... ... ... ... ... ... әрекет етуі
екінші тілдің меңгерілуі барысында да оның механикалық түрде ... ... ... меңгерілуі күнделікті практика барысындағы
қайталанулар арқылы тілдік ... ... және оның ... ие ... ... ... бұрын қалыптасқан бірінші тілдік
дағдысының екінші тілді меңгеруде ауысып қолданылуы оң, сондай-ақ ... ... ... [24, 31-41 бб.].
Екінші тілді меңгеру барысында бірінші тілдің ... ... оң я ... ... осы ... әрекеттестікте табылып отырған
тілдердің (яғни, бірінші және ... тіл) ... ... мен ... байланысты. Бірінші тіл мен меңгерілетін
екінші тілдің тілдік жүйелеріндегі ұқсастықтар оң ауысуға негіз ... ... ... ... ... кездесуі мүмкін.
Керісінше, тілдердегі айырмашылықтар теріс ауысуға, яғни интерференция
құбылысының орын ... алып ... Г.В. ... ... ... – ана тілінің немесе бұрынырақ меңгерген шет тілінің
ережелер жүйесінің ықпалынан үйреніп ... ... ... ... өзге
жүйемен алмасуы» деп есептейді. Ауысудың танымдық негізі адамзат баласының
сөйлеу қабілетінің әмбебаптылығы болып табылады. ... ... ... ... ... ... болып келеді және әрбір тілді
меңгеруде ортақ түсіндірілетін ... ... ... ... [25, 59 ... көзқарас бойынша оң ауысу мен интерференция бірыңғай
анатомиялық субстратта қызмет атқаратын бірнеше жүйелердің дамуы жүзеге
асатын ... ми ... ... ... ... ... оқшаулануымен түсіндіріледі. Тілдер адам ... ... ... ... тілдер жүйесі бір-біріне тәуелсіз немесе бір-бірімен ... ... ... ... ... туындайтын) болып қызмет атқаруы
мүмкін. Мұндай қатынастар оң ... ... ... себепші
болады. Шынайы қостілділік жағдайында тілдік ... ... ... орай олар жеке-жеке оқшауланып, олардың араларында ... ... ... ... ... жүйелері өңделеді,
оның мысалы ретінде шет тілдерін өздері үйреніп жатқан ... ғана ... ... ... үйренетін адамдарды алуға болады.
Аналогиялық ... бір ... ... ал ... үйден тысқары ортада
үйренген кезде, ата-аналардың бірі үнемі бір ғана ... ... ... ... жағдайында, бірінші тіл екінші тілге қарағанда өзге ... ... ... ... кезде өз мәресіне жетеді. ... ... ... ... ... ... тәуелсіз
болуына септігін тигізеді. Жүйелердің бірінің қызмет етуі ... ... ... ойынша: «Адам интерференциясыз-ақ, еркін түрде бір
тілден екіншісіне ауыса алады» [26, 160 ... ... ... ... ... шет ... тілдік орта болған жағдайда және тілдік жүйелер байланыссыз, жеке
дара қарастырылған жағдайда ... ... ... ... ... ... ағылшын тілін тек оқытушылар мен оқу
құралдары арқылы меңгеретіндігін ескеру қажет.
Әлеуметтік лингвистика терминдерінің ... ... ... ... ... − қостілді адамның бір тілінің екінші
тілге саналы емес әсерінің ... ... осы ... нәтижесі.
Интерференция, әдетте, Үстем ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады. У. Вайнрайх интерференцияны ... ... Э. ... ... ... ... айқасуы деп
қарастырады. Интерференция тілдің әр ... әр ... ... мысалы,
фонетикалық-фонологиялық деңгейде акцентті ажырата алмау, редукцияның
белгілерін көшіру, ал ... екі ... ... ... интерференция болады [27, 115 б.].
Интерференция дағдының теріс ауысуы ретінде тілдің ... ... ... лексикалық, семантикалық, ... ... ... ... ... жаңадан меңгеріліп жатқан тілде
сөйлеу іс-әрекетінің дамуына әсер етеді. ... ... ... ... ... (Л.Н. Ковылина, Л. Селинкер, В.Ф. Макей, И.И.
Китросская).
А.В. Щепилова ғылыми зерттеу ... ... ... ... [28, 46-49 ... ... арасында өзара түсініспеушілік туындаған
жағдайда коммуникативтік-релевантты деп, олардың өзара ... ... ... ... емес деп ... ... және ... болып бөлінеді. Синхрондық
интерференция өзгермейді. Ол ... ... да ... ... ... ... ... болады. Динамикалық интерференция оқушының тілді
меңгерудегі жетістіктерін көрсетеді.
Сөйлеу іс-әрекетінің ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... ... және рецептивтік
интерференция (түсінісуге қатысты) типтері ... ... ... ... ... ... ... түріне қараған-
да тікелей бақылауға ілігеді және жылдамырақ білінеді. ... ... ... ... ... ... және
модификаторлық деп бөледі. Комбинаторлық интерференфия өзге ... ... ... ... ... ... сөйлеуде
өзге тілдік жүйенің элементтерінің болуымен түсіндірілсе, модификаторлық
интерференция лингвистикалық элементте өзге ... ... ... болуымен түсіндіріледі. Мысалы, фонемалық белгілер
немесе грамматикадағы белгілер тобын қарастыруға болады.
Сонымен ... ішкі ... ... және сөйлеу деңгейлеріне орай
интерференцияның түрлерін ... ... Олар ... ... ... ... пунктуациялық, лексикалық,
морфологиялық, синтаксистік, семантикалық (сөздің көп мағыналы ... ... ... (функционалдық стильдер), мәдени немесе
әлеуметтік-мәдени түрлері.
Cтудентке интерференцияны меңгеруге көмектесу үшін мұғалім элементтің
қай тілден ... оның ... ... ... ... қарапайым
субституция немесе модификацияны түсіндіруі тиіс.
Ана тілінің (АТ) бірінші шет тілінің (ШТ1) заңдарына байланысты ... ... (ШТ2) ... өзгеріске түсуі модификация деп аталады.
Субституцияның екі түрі кездеседі, олар: бірліктер ... ... ... ... ... бұл ... ... реципиент тіліне тасымалы болып табылады. Кейде реципиент
тілінің фонологиялық және ... ... ... кірме
сөздердің өзгеруімен түсіндіріледі. Құрылым субституциясы дегеніміз – донор
тіліндегі синтаксистік құрылымның реципиент тіліне тасымалы.
Фонетикалық интерференция ана тілі мен шет ... ... мен ... ... ескермей оларды қате сәйкестендіру нәтижесі.
Фонетикалық интерференция үйреніп ... ... ... ... ... және осы ... дыбыстардың теріс ауысуы ретінде
түсіндіріледі. ... ... home, hand, here ... ... ... орыс тілінің [х] дыбысымен ... ... ... ... ... ... үйренушілердің сөйленіс әрекетінде созылыңқы
түрде айтылатын дауысты [i:] дыбысының ... ... ... [i] ... тісаралық [ө/ð] дауыссыздардың орнына [s] ... ... ... ... ... ... ... тобындағы студенттер
ағылшын тіліндіегі [ch] дыбысын [ш] дыбысымен шатастырады, себебі, «ч»
дыбысы ... ... орыс ... ... Сол себепті осындай шатасулар орын
алады. Қазақ – орыс қостілділігі ... ... ... тілін
меңгеруінде ана тіліне қарағанда, орыс ... ... ... ... ... ... қостілді студенттер ағылшын тіліндегі
centre [‘sentә] деген сөздегі [s] ... орыс ... ... ... ... ... деп қате ... Фонологиялық интерференция
сөйлеу кезінде интонацияда және фонемалардың артикуляциясы мен ырғағында
туындайды. Бұл ... ... ... де ... ... ретінде
студенттердің develop'ment орнына deve'lopment деп айтуын келтіруге болады.
Лексикалық интерференция жаңадан меңгеріліп жатқан ... ... шет ... ... ... түсіндіріледі. Шет тілдерінде
кейбір лексикалық бірліктер өте ұқсас болып келеді, сондықтан мұндай ұқсас
жағдайларда ... ... ... ... ... ... интерференция модификациялық және субституциялық
болуы мүмкін. ... ... ... ... ұқсас
бірліктердің аналогиясына байланысты жаңа ... ... ... ... ... табылады. Жиі кездесетін ... ... ... ... үлгілер бойынша ұқсас
лексикалық бірліктерді ... ... ... ... ... ... болып табылады [29, 3-25 бб.].
Мысалы, ағылшын тіліндегі «repetition» деген сөзді ... ... ... «репетиция» деген мағынада қолдану - ... ... Бұл ... ... ... ... ... тіліне
қарағанда орыс тілінің ықпалы басым екендігін байқауға болады. Лексикалық
тіларалық интерференция − екі тілдегі бірдей ұғымдық мазмұн- ды ... ... және ... ... қате ... ... Мысалы, «жазу
үстелі» - «письменный стол» – «desk» деп айтудың орнына: «writing ... ... Шет тілі мен ана ... сөздердің жалған аналогын беру
нәтижесінде туындайтын қателердің алдын алу үшін ... ... ... ... деп ... ... өзіндік жұмыс жасауы
қажет.
Семантикалық интерференция сөйлеуші үшін бұрыннан ... ... ... ... жаңадан меңгеріліп жатқан тілде бейнеленуі
себебінен туындайды. ... орыс ... ... хлеб» сөзін қазақ
тілінде «қара нан» деп ... ... тілі шет тілі ... ... арттыра түседі (brown bread). Бұл
интерференцияның кең тараған түрі ... ... орыс және ... ... ... ... қазақ тіліне аударуға
деген талпынысы нәтижесінде орын алады.
Грамматикалық интерференция лексикалық интерференция секілді екінші ... ... жиі ... ... ... ... мен
синтаксис салаларына байланысты ерекшеленеді. ... ... ... ... екі ... ... ... олардың семантикалық шекарасы сәйкес келмесе және ... орын ... ... ... ... екі ... әр түрлі дәрежеде
болған жағдайда туындайды. Бұл ... ... ... ... бірлікті дұрыс таңдамауға алыр келеді. Меңгеріліп жатқан
тілдің грамматикалық формалары мен ... ... ана ... мен ... ... қате ... мынадай мысалдарын
келтіруге болады: “a good piece of advice” немесе “some advice” деп ... “a good ... деп қате ... ... себебі, ағылшын тіліндегі
“advice” деген саналмайтын зат есім тек ... ... ... ... және орыс тілдерінде бұл зат есім жекеше және көпше түрде қатар
қолданылады. Грамматикалық ... ... үшін екі ... ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтап, оларды меңгеру
үшін тіларалық баламаларды табу ... ... ... ... шақ категориясы мен жақ категориясына ... ... ... Present Perfect және Past Perfect ... ... Past ... ... қолданады. Сонымен бірге, қазақ және орыс
тілдерінде артикль категориясы болмағандықтан, тілді ... ... ... (the) және ... (a, an) ... ... кезінде үлкен қиындықтар туындайды.
Морфологиялық интерференция – бұл интерференцияны тудыратын ... ... ... ... сөз ... ... бұзылуымен байланысты сөйлеу әрекетінде байқалатын нормадан
ауытқу. Нормадан ауытқу формальды (мысалы, ... ... ... және ... (грамматикалық формалардың дұрыс қолданылмауы)
болуы мүмкін. Модификациялық интерференция донор ... ... ... реципиент тіліндегі морфемалардың қызметтері мен
формаларының өзгеруі ... ... ... мен ... ... осы ... типтегі интерференцияны туындатады. Мысалы, ... «на ... ... ... ... ... ... «at the page five» тіркесінің орнына «on the page five» ... ... ... байқауға болады.
Грамматикалық синтаксистік интерференция сөйлеу кезінде донор тілдегі
модельдер ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл ана тілінің немесе бірінші шет ... ... ... емес ұқсастырылуы жағдайында пайда болады.
Синтаксистік ... ... ... құрылымның үш түрінен
білінеді. Біріншіден, бұл плюс-сегментация, яғни ... ... ... ... ... ... ... рецепиент тілдегі элементтердің ұлғаюы. ... ... ... тыс қолдану: «I have never been in London» деп айтудың
орнына *«I haven’t never been in London» деп қате ... орыс ... ... не был в ... ... ... ... тіліне теріс ауыстырудың
нәтижесі. Екіншіден, минус-сегментация, яғни донор ... ... ... ... ... ... санының азаюы. Соңғысы,
репласация, яғни донор тілдегі ... ... ... тілдегі
үлгілер элементтерінің орын алмасуы болып табылады [30, 7-10 бб.].
Салғастырмалы грамматика мен қазақ және орыс ... ... ... бұл тілдердегі сөйлемдерде сөздердің орын тәртібі
бірдей емес. Орыс тілінде сөйлемдер құрылымы ... ... ... ... жағдайына байланысты сөйлеуші әр түрлі нұсқаларды
қолдана алады. Ал, қазақ ... ... ... ... ... ... мына екі ... назарда ұстаған жөн:
1) баяндауыш сөйлемнің соңында келеді; 2) анықтауыш өзі ... ... ... ... қазақ тілінен орыс тіліне және орыс
тілінен қазақ тіліне аудару кезінде ең алдымен, сөйлемдегі сөздердің ... ... ... ... мән беру ... ... ... күрделі сөйлемдерде қате көбінесе сөздердің орын ... ... ... «Ең биік ... ... – мейманхана
Қазақстан». Мұндай қате тілді меңгерудің алғашқы сатысында жиі кездеседі,
оның себебі, синтаксистік ережелерді естен шығарып алу ... ... ... б.]. Ағылшын және қазақ тілдерінде сөйлемдегі сөздердің орын ... ... орыс ... ... ... Мысалы: тілді үйренушілер
“When this house was built?” (Когда этот дом был ... деп ... ... ... ... қазақ тіліне қарағанда орыс
тілінен теріс тасымалдың немесе ... ... ... ... Олар ағылшын тіліндегі «Арнайы ... ... ... кейін
алдымен бастауыш, содан кейін баяндауыш және т.б. ... ... ... ... ... ... қате көп ... қазақ және
орыс тілдеріндегі сөйлемді ағылшын тіліне аудару кезінде орын алады.
Мәдени интерференция тілдік ... ... сол тіл ... ... ... ... түрлі мәдениеттегі ұқсас құбылыстардан,
мінез-құлық ... ... ... ... мысалы, сөйлеу
этикетіндегі түрлі формалардың болуын алайық. Орыс тілінде «спасибо» сөзіне
жауап қайтарған ... ... сөзі ... ... ... дәл сол ... «не за что» сөз тіркесі де бере ... ... ... ... ... және ... сөздері мұндай мағынада
қолданылмайды. Мұнда бірінші шет тіліндегі ... ... ... ... зор. Оның ... ... ... болған сайын,
оң тасымалдың да мүмкіндігі ұлғая түседі.
Сонымен, ағылшын тілін ... ... ... орын ... тілдің барлық деңгейінен байқауға болады. Бұл тұрғыда қатені
талдап, ... ... ... анықтаудың маңызы зор. Осы міндеттерді
шешуде өзіндік әдіснамасы бар зерттеу әдісі ретінде ... ... ... еңбектермен С. Кордер, Р. Эллис, М. Лонг пен ... Ellis, D. Larsen and M. Long) ... ... ... сәйкес ең басты атап өтетін жайт, «mistakes»
(қателесу, шатасу, адасу) және «errors» (қате, жалған ... ... ... ... алу ... табылады. Олай болса, екі ұғым
арсындағы басты айырмашылықтарды белгілеу үшін түсіндірме сөздікте берілген
анықтамаларға ... « Mistake – ... that is not ... you do, say, or write without intending to. A mistake is ... you make by ... or is the result of bad ... (I’m sorry, ... your car by ... «Error – a mistake, especially one, that causes
problems. An error is a mistake you make in something you are doing, ... cause problems ... made a serious error in ... your ... 497; 960 ... ... толқу, шаршау, әсер алу салдарынан ... ... ... және ... ... өз қатесін өзі барынша тезірек
жөндей алуға мүмкіндігі ... ... ... Ана ... ... ... ... барлық адам осы секілді қателер жібереді. Мұндай
қателер «жүйесіздік ... ... errors, ... ... кезіндегі қателер), немесе mistakes) деп аталады.
C. Кордердің пікірінше: «Осы іспеттес қателерді жібермеу үшін арнайы
ереже іздеудің қажеті жоқ» [33, 66-69 ... errors ... шет ... ... ... ... екінші шет
тілі ережелерінен ауытқуы болып табылады, олар ... ... ... ... болып табылатын өз қатесін өзі жөндеу әрекетіне талпыныс жасамайды.
Бұл тұрғыда ... ... шет ... ... ... ... ... мен қалыптастыру үдерісіндегі индивидтің ... ... орын ... ... егер де ағылшын тілін үйренуші адам *«Does ... song?» деп ... бұл ... ең ... оны ... ... айналдыру
үшін етістіктің алдында «do» көмекші етістігін қолданамыз деген ережені
ғана меңгерген құзірет ... ... ... Ол мұнда шатасу
(mistake) емес, оның екінші шет тіліндегі құзіретін ... ... (еrror) жол ... адам ... ма ... әлде онда қате түсінік (еrror)
қалыптасты ма, ол жағын ажырату қиындық туғызады. Сонымен, ... ... ... «John can sing» деп ... ... кейде, *«John cans sing»
деп қате айтуы мүмкін. Бұл жағдайда жіберілген ... error ... ... нақты анықтау қиын. Алайда, оның уақыт өте келе ... ... ... *«John wills go», *«John mays come» ... жіберуі жалғаса беруі мүмкін. Олай болса, бұл сөйлемдердегі жіберілген
қателер error болып табылады. Модальды етістіктердің қате формасын ... мен ... ... ... ... ... ... келе ме? Дегенмен, олар кей кезде модальды етістіктерді дұрыс
қолданғанда ғана олар ... ... ... ... ... ... ... (verbs) ажырата алады. Көріп отырғанымыздай, mistake
пен error ажыратуда ... ... ... ... ... ... айқын түрде құрастырып, оның келесі
сатыларын анықтады:
1. Тілді меңгерушілердің сөйлеу мысалдарын ... (corpus of ... ... мұнда іріктемелердің көлемін, мысалдарды жинақтау әдісін,
жасы, жынысы, екінші ... ... ... ... ала отырып
ақпаратшылардың құрамын анықтап алу өте маңызды.
2. Зерттеліп отырған корпуста қатені сәйкестендіру. ... ... оның ... ... ... пайда болатын қате (errors) мен сөйлеу
кезінде шаршау немесе толқу салдарынан ... ... ... ... ... ... яғни айқын «ескертулерді» (С. ... ... деп ... ... деп ... ... Осы ... қатені түсіндіру мен топтастыру.
4. Қатенің туындау себептерін және психолингвистикалық механизмдерін
түсіндіру.
5. Қатенің маңыздылығын (бағасын) анықтау.
С. Кордер қатенің ... ... ... ... (overt errors) деп ... «жабық, бүркеншік» (covert errors) деп аталатын түрлерін бөліп
қарастырады. «Ашық, ... ... ... ... ... ... ... табылады. «Жабық, бүркеншік қателер»
өзіндік грамматикалық құрылымы бойынша дұрыс болып келеді. Алайда, ... ... ... ... ... ... түсінбеген
жағдайда туындауы мүмкін. Мысалы, «I’m fine» сөйлемі дұрыс құрылған және
сөйлем ... ... ... «Who are you?» ... сұраққа жауап
ретінде айтылған жағдайда қате болып есептеледі.
С. Кордер ... ... ... ... ... ... кезінде
жіберілетін қате (errors) ... ... ... және ... ... деп ... Мысалы, department сөзі бар сөйлемді
алайық: «I saw their ... ... ... тілдің грамматикасы бойынша
дұрыс болып табылады. Алайда, ... ... ... ... қате ... ... ... төмендегіше
топтастырылады:
I. Ең алдымен, қателер тіларалық қателер ... errors) ... ... (intralingual errors) болып бөлінеді.
I.1. Алғашқысына тіларалық интерференция қатеcін жатқызамыз. Олар ана
тілінен ... ... ... ... Мұндай қате екінші тілді
үйренудің алғашқы сатысында жиі кездеседі. Оның себебі, тілді ... ... ... әлі толықтай танысып үлгермегендіктен және
меңгермегендіктен ... ... ... ... тіл ... тек қана ана
тілі болуымен түсіндіріледі.
I.2. Тілішіндегі қате дәстүрлі түрде тілішіндегі интерференция қателері
ретінде ... ... бұл ... ... бұрынырақ меңгерілген
құбылыстардың кейінгісіне әсері болып табылады. Мұндай қате ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Бұл тіл
меңгеру үдерісінің ерекшелігін көрсетеді, осыған орай ... ... ... errors) деп ... Шет ... біршама уақыт меңгерген соң,
тілді меңгерушінің сол тіл ... ... ... ... мен ... ... қатар шет тілін меңгерушінің сөйленісінде ... орын ... бұл ... ... ... ... ретінде
түсіндіріледі. Интерференцияның бұл түрі шет тіліндегі жаңадан қалыптасып
жатқан ... ... ... ... стихиялы түрде
салғастырылуы және бұрын қалыптасқан дағдылардың әсері ... ... ... Бұл ... ... ...... және
жеткілікті деңгейде қалыптасып үлгермеген дағдылар қатынасының нәтижесі.
Тілішіндегі интерференция нәтижесінде туындаған мынадай ... ... ... ... “I can read” деп айтудың орнына: *“I can to read”
деп қателесу. Мұндағы аналог болатын ... “I’d like to have ... “I want to read”. ... ... ... және көп ... ана тілі мен шет ... дағдылардың теріс алмасуы нәтижесіндегі
түрлі факторлардың жиынтығымен анықталады.
I.3. C. Кордердің пікірінше қатенің үшінші тобы ... ... ... (context of ... ... ... сынып пен мұғалім және оқу
материалдарына (екінші тілді аудиторияда үйрену кезінде) немесе қоғамдық
жағдаятқа (екінші тіл ... ... ... ... ... Мұнда
қате мұғалімнің екі тілдік құбылысты бірізді қолданып, индивид санасында
осы құбылыстардың шатасуына алып ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады [34, 36-43 бб.].
Осыған орай, жоғарыда қарастырылған интерференция түрлеріне қатысты
қатенің туындау себебі ана тілі мен ... шет тілі және ... ... шет ... ... жүйелеріндегі айырмашылықтарға тікелей қатысты.
Екінші шет тілін оқытудың тиімді жүзеге асуы мен ... ... ... контрастивтік талдаудың алатын орны айрықша. Тұлғаның бірінші
тілі мен ... тіл ... ... ... талдап, оларды өзара
салғастыру барысында тілдік құбылыстар арасында анықталған айырмашылықтар
тұлғаның ... ... ... кезінде жіберілуі мүмкін қателіктерін
болжауға мүмкіндік береді. Екінші тілді ... ... ... ... ... танытуға Ч. Фриз және Р. Ладо ... ... ... екінші тілді меңгеру барысында жіберілген қателіктердің
барлығын бірінші тілдің ықпалы ... ... ... ... ... ... ... бірінші тілінің араласуының кейбір себептері
келесі түрде көрсетіледі:
1) тұлғаның ... ... ... жоқ ... ... ... қашуы кезінде;
2) екінші тілді меңгеруші тұлға сол тіл бойынша сөздік қоры жеткіліксіз
болып, коммуникативтік тығырыққа тірелгенде, бірінші тілді ... ... ... [35, 88-94 ... ... ... ... тілді қолдану кезіндегі дағдылар
септігін тигізеді және олар ... ... ... жаңа ... ... өте зор. Сонымен, дағдылардың ауысуы орын алады, олар ... ... ... ... ... және теріс (бірінші тіл ... ... ... жүйелердің шалыс айқасуы) ауысу болуы мүмкін. Теріс
ауысу «дағды ... ... ... ... ... ... Олай болса, мынадай қорытындылар жасалынады: біріншіден, тілдер
арасындағы шалыс айқасу айырмашылығы ... тіл мен ... ... ... айырмашылықпен тікелей байланысты болып келеді; екіншіден,
екінші тілді үйренер ... T1 ... тіл) мен T2 ... тіл)
жүйесіндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтар жөніндегі фактілерді көрсетуде
салғастырмалы талдауды қолдану өте маңызды. ... ... ... ... және типологиялық құрылымға қарамастан, негізінен
екі тілді немесе бірнеше тілдерді олардың өзіндік сипаттарын және жүйелік
тұтастығын анықтау ... ... [36, 294-297 ... ... ... ... мәселелерді шешуге мүмкіндік
береді:
- грамматикалық құбылыстардың формасы мен мағынасына және ... ... ... шет ... ... туындайтын
қиындықтарды айқындау;
- берілген құбылыстар бойынша кездесетін қиындықтар дәрежесін анықтау;
- тілдік норманың бұзылуын қандай жағдайда күтуге ... ... ... ... қандай түрлері барынша тиімді екендігін анықтау.
Үш тілдегі құбылыстарды ... ... ... ... ... алдын алуға болады, ... ... ... ... ... оқу ... ... жеңілдетуге болады. Және
тіларалық интерференция құбылысын ... ала ... ... мен ... ... ... құрастыру тиімді ... ... ... ... ... ... ... орын алу барысын ана тілі мен бірінші шет тілінің
ықпалы тарапынан ... ... ... ... ... талдау нәтижесінде интерференцияның алдын алу мен оны меңгерудің
әдістері мен ... ... ... болады. Бұл құбылыспен тиімді
түрде күресу үшін мынадай әдістер мен тәсілдер ұсынылады:
1) ... ... ... ... ... аударма әдісі;
4) күрделі ситуацияны вербальды ереже арқылы түсіндіру.
Қорытындылай келе, екінші шет тілін меңгеруде интерференция факторын
есепке алу ... ... алу мен ... ... ... оқу үдерісін
жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бірінші шет тілі мен екінші шет тілі бойынша
саналы жүргізілген ... ... ... ... ... ... мен бір-
біріне оң ықпал етуіне септігін тигізеді. Бұл ағылшын тілін меңгеруде
интерференция құбылысының ... ... және оны ... зор ... ... ... ... аспектісі
Шет тілін оқыту әдістемесінде ағылшын тілінің ... ... ... бірі ... ... ... тілін үйренуші студент
белгілі бір деңгейде лексикалық бірліктерді есте сақтап қана ... ... ... ... ... дұрыс қолдана білуі тиіс [37, 27
б.]. Алайда, ... ... ... ... ана тілі ... ... ... шет тілінің (орыс тілі) интерференциялық әсері есебінен айтарлықтай
дәрежеде қиындық тудырады.
Р.М. Гайсина ... ... ... ... ... арасында ортақ құбылыстар болса, онда шет тілін меңгеруде ... ... ... ... үйренуші ана тілінде қалыптасқан дағдысы
мен қабілетін шет ... ... ... ... Осыған орай, бірінші
тіл мен меңгерілетін екінші тілдің ... ... ... ... ... болады. Алайда, меңгерілетін тіл мен ана тіліндегі лексика
семантикалық жүйе ... ... мен әр ... ... ... теріс ауысуға негіз болады. Мұның салдары қатенің туындауына
септігін тигізеді және лексикалық интерференцияның орын алуына алып ... 67 б.]. ... ... ... ... лексиканы меңгерумен ... ... ... ... көбінесе сөзге қатысты қолданғанмен,
лексикалық материалдар тек жеке сөзден ғана құралмайды. Сондықтан лексиканы
меңгеру ... ... ... ... ... ... ... [39, 248 б.]. Алайда, шет тілінің лексикасын меңгеру ана тілінің
интерференциялық ... ... ... ... ... ... шет ... лексикасын меңгеру барысында үйреніп жатқан
тілдің лексикалық жүйесіндегі ерекшеліктерге байланысты ... ... ... ... ... лексикалық жүйесі
өзіне тән қайталанбас өзгешеліктермен ... Кез ... ... лексика-семантикалық жүйені құрай отырып, ... ... ... ... олар жеке дара және оқшау түрде кездеспейді
[40, 8 б.].
Тілдердің лексикалық құбылыстарына тән өзіндік ерекшеліктерге ... ... ... ... ... екі ... лексикалық
жүйесіндегі сөздердің арасында түпкілікті ... ... ... ... ... Бұл ... кезінде сөздердің
қызметіндегі айырмашылықтар мен ... ... Екі ... құбылыстар арасындағы айырмашылықтар мен олардың ... бұл ... ... ... ... Лингвистер мен
әдіскерлер тілдерді салыстыру арқылы оқыту қажет деп ... Ана ... ... ... ... ерекшеліктерді есепке ала отырып, шет тілдерін
оқыту ... ... ... ... атап ... ... алдын алу мәселесін шешу үшін қажетті ғылыми
мәліметтерді ... ... ... [41, 7-9 ... ... жағдайында тілді үйренуші ана тілдегі тілдің
құзіреті толық қалыптасқаннан кейін шет тілін меңгеруді ... ... ... шет тілі ана ... негізінде меңгеріледі. Біз кез келген жаңа
жүйені кұра отырып, тілді үйренуші студентті ... ... ... естен
шығаруың тиіс деп мәжбүрлей алмаймыз, себебі ол барынша табиғи және берік
болады [42, 112 б.]. А.А. ... ... егер ... ... ... ана ... грамматикалық жүйесін жалпылай алса, онда ол ... ... шет ... білімді өзінің бұрын қалыптасқан білімі
арқылы қабылдайтын болады. ... ... ... ... ... ... жолы болуы мүмкін емес [43, 58 б.]. ... бұл ... ... ... де қатысты айтылған.
Жоғарыда атап өткен түрлі авторлардың пікіріне және шет ... ... ... ... шет ... үйренуші өзінің ана тіліндегі
табиғи тәжірибесін қолданады деген қорытында жасауға болады. Алайда, ... мен ... ... ... лексикалық жүйесі сәйкес келмейді. Ана тілі
мен шет ... ... ... ... ... ... ... алу үшін олардың арасындағы дәлме-дәл корреляцияны
табу қажет. Мұндай корреляцияны белгілеу үшін қатынасқа түсетін ... ... ... ... қол ... ... Оқу ... екі
нақты тілдік жүйені салғастыруға ... ... ... ... орын ... ... сәйкес, бұл лексикалық бірліктер арасындағы
жалған сәйкестікке алып келеді.
Тілдік жүйелерді салғастырмалы тұрғыда зерттеудің мақсаты интерференция
мәселесін ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтар болған жағдайда орын алады, бұл жағдайда
тілді үйренушілер олардың арасындағы айырмашылықтарды ажырата алмайды.
В.Г. Гактың ... ... ... ... ... ... ... жекелеген сөздер мен сөз тіркестері
де қарастырылады. Лексика саласы бойынша салғастырмалы талдауда сөздердің
құрылымы (cөзжасамдық ... ... ... ... ... ... (сөз мағынасының көлемі, лексикадағы ассиметрияның
көрініс табуы: полисемия, синонимия және т.б.) нысанға алынады [44, ... ... ... және ... (мағына) болып келетін күрделі
бірліктерден тұрады. Шет ... ... ... ... оның ... ... қатар мағыналық жағымен де байланысты
екендігі айдан анық. Алайда, шет тілінің лексикасы бойынша ... ... ... ... және ... ... ... жіберген қателерін талдау арқылы ана ... ... ... ... меңгеруде барынша көбірек көрініс
табады. [45, 128 б]. Е.И. Пассов психологиялық тұрғыдан келгенде, ... ... бар деп атап ... ... формалық жағы мен ... Оның ... ... екіншісі ішкі жағы деп қарастырады. Сөз
мынадай компоненттерден тұрады: ... ... көру және ... ... (оны ... және ... болады) сонымен бірге, сөздің
артикуляциялық және моторнографиялық компонентінен (оны айтуға және ... ... ... ... жағы ... сөз ... сөз бен ұғымның
білдіретін мағынасы қарастырылады [46, 134 б.].
Нақты екі немесе одан да көп тілдердің ... ... ... мынадай нәтижелерге көз жеткізуге болады:
1) салғастырылып отырған тілдердің баламасы бар және ... ... ... алу ... ... сәйкес келетін сөздер қатары өте шектеулі;
3) сөздердің көпшілігінің ... ... ... яғни ана ... мағыналы сөзге шет тіліндегі бір ғана ... ... ... ... сөз ... келеді. Бұл лексикалық деңгейдегі интерференцияның
негізгі ... ... көзі ... ... Сөз формалар мен
мағыналардың күрделі бірлігі болып ... ... ... ... ... ... қатынастар болуы мүмкін:
1 – сөздердің мағынасы мен формасы сәйкес келеді: museum – музей –
музей;
2 − ... ... ... келгенімен, мағынасы сәйкес келмейді:
prospect – ......... ... ... ... ал мағынасы сәйкес келеді (бұл
негізінен термин сөздерде кездеседі): medicine – ......... ... да, ... да сәйкес келмейді: potassium –
калий - калий [47, 70 б.].
Екі тілде ... мен ... ... ... ... сөздерден
лексикалық интерференция туындамайтындығы баршаға белгілі, мысалы:
film, volley-ball, tennis, philology, folklore, ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін, алайда
мағынасы жағынан сәйкес келмейтін сөздерді ... ... ... ... студенттер үшін өте қарапайым және жеңіл болып көрінеді. Осындай
сөздердің форма жағынан ұқсастығы олардың мағынасы ... да ... ... септігін тигізетін жалған ассоциацияға алып ... ... ... тіліндегі «monitor» сөзін әдетте «топ басшысы» деген
мағынада емес, компьютердің ... ... ... ... Ал
«repetition» сөзін - «қайталау» деген мағынасында емес, «репeтиция» деген
мағынада қолданса, family сөзін – «жанұя» ... ... ... ... ... ... ... оқыту тәжірибесі мен әдістемелік зерттеу жұмыстарының
нәтижесі көрсеткендей, лексикалық интерференция ... ... ... ... орын ... Демек, интерференция рецептивтік сөйлеу іс-
әрекеті (тыңдап түсіну, оқу) мен ... ... ... хат ... ... ... және ол ... болып келеді. Лексикалық
интерференцияны ескерте отырып игеруде оның түрлерін анықтап, ... ... [48, 43 ... ... ... ... орын алу жағдайларын
топтастырды. Ол лингвистика ғылымының мәліметтерін негізге ала ... ... ... ... ... ... интерференцияның түрлерін толықтай топтастыру үшін лексикалық
бірліктердің барлық параметрлерін негізге алған жөн. ... ... ... келесі параметрлері бөліп көрсетіледі:
1) фонетикалық құрамы,
2) морфологиялық құрылым,
3) синтаксистік сипаттама,
4) сөздің негізгі мағынасы,
5) коннотативті мағына,
6) әлеуметтік-мәдени факторлар,
7) валенттілік,
8) ... ... [49, 34 ... ... өткен кейбір терминдер мен ұғымдарға анықтама беріп
өтейік. Коннотативті мағына дегеніміз – сөздің ... оның ... ... ретінде түсіндіріледі. Бұл субъективті-
сезімдік бағалау (оң және теріс) сипатындағы сөйленіс түрінде орын ... ... «dog» сөзі мен орыс ... ... сөзі және ... «ит» сөзі ... мағына береді, бірақ, олардың коннотативті
мағыналары әр түрлі ... ... ... ... ... − «ит өмір» және
«Lucky dog you are!» (Сен өмірде ... ... ... ... ... жағдайда, қазақ және орыс ... ... ... ... – оң баға ... ... ... жағдайына, сөйлеуші- лердің
тәжірибесіне және олардың ниетіне байланысты сөздің мағынасы ... ... «east wind» және ... ветер» «шығыс желі» сөз
тіркестерінің әлеуметтік-мәдени мағыналары әр түрлі. ... ... ... және суық деген сөздермен ассоциацияланады, яғни, жай ... ... ... және суық ... ... ... ... – сөздің нақты лексикалық мағына
оралымындағы сөздермен ... алу ... ... ... Актив
валенттілік бір сөздің тәуелді сөзді жалғап алуы болса, ал, ... ... ... ... ... ... ... есептеледі [50, 41
б.]. Мысалы:
бөлме гүлдері − ... ... – pot ... ...... ... − a through reform
соңғы жаңалықтар − cвежие новости − latest news
Сонымен, жоғарыда аталған лексикалық мағыналардың параметрлері ... ... ... интерференцияның лингвистикалық топтамасын
құрастырамыз.
I. Фонетикалық құрамның ... ... ... байланысты лексикалық
бірліктердің мағынасын жалған сәйкестендіру. Оның мысалы ... ... ... ... ... ... сөздер қатары
алынады:
«Dutch» — «даниялық» (Danish), ... ... ... орнына)
«data» — «дата», «күн тәртібі», («мәліметтер» деген сөздің ...... ... («мәжіліс, сеанс» деген сөздердің
орнына)
«paragraph» — ... ... жол, ... ... ... Семантикасы бірдей лексикалық бірліктердің, соның ішінде
морфологиялық ... ... ... ... ... «композитор» − «сompositor» («composer»деген сөз орнына)
орыс тілінде «экзаменатор» − «examinator» («examiner» деген сөз ... ... ... − «architector» («architect» деген сөз
орнына).
III. Фонетикалық құрамы бойынша ұқсас, ... ... жуық ... ... ... ... мағынасын жалған
сәйкестендіру:
Мысалы: ағылшын тіліндегі «business» сөзі қазақ және орыс ... және «іс – ... деп ... Орыс ... ... ... ... тасымалданып, теріс ауысуға алып келеді. ... ... ... бұл сөзді қолданбауға тырысады, себебі олар
«бизнес» сөзінің мағынасын «іс» деген мағынада да ... ... ... ... ... ... сәйкестендірілуі. Мысалы,
«please» деген ағылшын сөзі мен «пожалуйста» деген орыс тіліндегі сөздерді
алайық. Ағылшын тіліндегі ... сөзі ... ... жағдайда жауап
ретінде қайтарылмайтындығы баршаға ... Бұл ... ... ... ... ... ең басты айырмашылығы болып табылады:
– Thank you for all you have done for ... Not at ... ... ... қолдану үшін олардың мағынасын есте сақтап қана
қоймай, сонымен ... ... ... ... жағдаятында қолданылатындығын
да жақсы білу керек.
V. Ағылшын тіліндегі лексикалық бірліктердің семантикалық құрылымы мен
олардың орыс және ... ... ... жалған сәйкестендіру.
Басқаша айтқанда, мұндағы басты мәселе лексикалық бірліктердің ... көп ... аз ... ... ... жағынан олардың бір-біріне
сәйкес келмеуі болып табылады. Бұл тип бойынша үш ... атап ... ... және орыс ... лексикалық бірліктердің білдіретін
мағынасы оның ағылшын тіліндегі корреляттарының мағынасынан әлдеқайда кең
болып табылады:
қазақ және орыс ... ......... ... «treе,
timber, wood»;
қазақ және орыс тілдерінде «жер» − «земля» − ағылшын тілінде «earth,
land, ground, soil, ... және орыс ... ... − «делать» – ағылшын тілінде «make,
do»;
қазақ және орыс тілдерінде «күту» − «ждать» – ... «wait, ... ... және орыс ... лексикалық бірліктердің білдіретін
мағынасы оның ағылшын тіліндегі корреляттарының ... ... ... ... ... «save» – қазақ және орыс тілдерінде ... ... ...... ...... тілінде «name» – қазақ және орыс ... ......... ... − «название»;
ағылшын тілінде «paper» – ... және орыс ... ... ... ... − «билет», «дорба» − «пакет»;
V.3. Ағылшын тілі мен ... және орыс ... ... ... ... ... ... келіп отырады:
қазақ және орыс тілдерінде ......... ... және орыс ... ...... – ағылшын тілінде «sit»;
қазақ және орыс тілдерінде «кілт» − «ключ» – ағылшын тілінде ... және орыс ... ... − «узнавать» – ... ... және орыс ... ......... ... «table».
Бұл лексикалық бірліктердің әрқайсысы өздерінің корреляттарында
кездеспейтін тағы ... ... ие. ... ... ... ... «жауабы» деген тағы бір ... ... орыс ... «ключ»
сөзінің «родник» деген екінші мағынасы бар. Ал, ... ... ... ... және ... ... мағыналары бар.
Семантикалық құрылымдардың сәйкес болуынан шет тіліндегі сөзді дұрыс
қолдануда ... ... promise to say the truth, the whole truth, and nothing but ... promise to tell the truth, the whole truth, and nothing but ... join all our forces to drive enemy out of our country.
[We unite all our forces to drive enemy out of our ... can just sit in front of your ... and study about ... of other ... can just sit in front of your ... and learn about the
culture of other countries.]
4)*The lovers stood with their hands clasped, looking into each ... lovers stood with their hands clasped, gazing into each ... ... орыс және ... тілдеріндегі бірліктердің лексикалық ва-
ленттілігінің жалған ... тип ... ... ... қатарын келтіруге болады. Кез келген
тілдегі сөздердің бір-бірімен байланысуы бойынша білдіретін ... ... ... ... ... Керісінше, мағынаның түрлі
деңгейде идиоматизацияланғанын көруге болады:
қазақ және орыс ... ... ... − «комнатные цветы» −
ағылшын тілінде «pot flowers»;
қазақ және орыс тілдерінде «көз ... ... хат» − ... ... ... тілінде «humble letter»;
қазақ және орыс тілдерінде «боямасыз шындық» − «чистая правда» −
ағылшын тілінде «simple ... ... ... ... ... ... осындай сөз
тіркестерін қолдану қажеттілігі туындағанда ... ... ... ... ... және орыс тілдеріндегі «қағаз ақша» − «бумажные деньги» − ағылшын
тілінде «*paper money» (дұрысында «soft money»);
қазақ және орыс ... ... ...... ... ... тілінде «*fresh news» (дұрысында «latest news»).
В.В. Семеновна лингвистикалық ... ... ... ... типтерінің шын мәнінде студенттердің шет тілінде сөйлеу іс-
әрекетінде байқалатындығын тексеру мақсатында және ... ... ... ... ... үшін төрт курс ... ... тәжірибе
жүргізеді. Студенттерге берілген тапсырмалар ... ... ... ... лексикалық қателердің қайталану жиілігі
қөрініс табады. Бұл – анықталған лексикалық типтердің тұрақты болуының
дәлелі. ... тип ... сол ... интерференциялық механизмін толығымен
көрсететін «айшықты» жағдайлар байқалады. ... ... ... [«цвет кожи» – «терінің түсі»] зат есімі «комплекция» (I тип)
деген мағынада қолданылса, «wait» ... ...... ... ... (V тип) деген мағынада қолданылған. Алайда, мұндай «нақты»
жағдайларды тұрақты жағдайлармен ... ... ... ... «physiquе» деген сөзді, «дене келбеті» ... ... ... сөз тұрғысында түсіну «айшықты» және тұрақты жағдай болып табылады.
Ал, «magazine» деген сөзді «магазин» деп қате ... ... ... емес,
«айшықты» жағдайға жатады. Себебі, IV курста ... ... ... ... ... сөзін қате түсіну мүлдем байқалмайды. Демек,
лексикалық интерференцияның көрініс табуы пайыздық көрсеткішпен есептегенде
IV курста ... ... ... ... ... ... ... сайын өзгеріп отырады. Бұл студенттердің ... ... ... мен ... материалдардың
қиындығымен түсіндіріледі. Сонымен қатар, бұл тілді меңгеруге жұмсалатын
уақыт саны мен ... ... ... ... да тікелей байланысты
[51, 55-57 бб.]. ... ... атап ... ... сәйкес
лексикалық интерференцияны топтастыру үлгісін жасайық.
1-сызба
Лексикалық интерференцияны топтастыру үлгісі
В.В.
Шет т
Лексикалық интерференцияның мүмкін типтерін ... ... ... ... ... ... орыс және
ағылшын тілдерінің сәйкес емес ... ... ... болады. Шет тілін оқытудың барлық курстарында, әсіресе, төменгі
курстарда ... ... ... алу және ... ... ... ... атап өткен жөн. Кейбір авторлар мұндай жұмыстың
маңыздылығын есепке ала отырып, «интерферентті» сөздіктер құрастырудың ... ... ... айтады [52, 72 б.]. М.В. Никитиннің пікірінше, мұндай
сөздік сөздердің семантикалық құрылымын ... үшін ... ... ... [53, 157 ... ... да осы ... толықтай қосылады. Ол ұлттық мектептерде
тілді үйренушілерге арнайы оқу ... ... ... ... ... ... атап ... «тілді үйренушілердің ана тілі мен
үйренетін екінші ... ... ... арқылы көрсете отырып,
ұлттық нұсқада сөздік құрастыру қажет. Бұл екінші тілдегі сөзді ... ... ... негізделген қиындықтардың алдын алуға
бағытталады» [54, 23 б.].
Мұндай қатенің туындау ... ... ... ... ... ... яғни орыс тілінің интерференциялық рөлі болып табылады. Жоғарыда
студенттердің ... ... ... ... ... сәйкес
студенттердің берген жалған баламалары лексикалық ... ... ... ... ... ағылшын және қазақ тілдерінің
лексикалық ... ... ... ... ... ... ... алмағанда) болмайды.
Сондықтан, қорытындылай келе, студенттерді оқытудың барлық курстарында,
әсіресе, ... ... ... ... алдын алу және игеру
жұмыстарын дұрыс ... ... атап ... жөн. Кейбір
авторлар мұндай жұмыстың маңыздылығын ... ала ... ... құрастырудың өте орынды екендігін алға тартады.
1.3 Ағылшын тілін меңгеру ... ... және орыс ... ... шет ... меңгеру үдерісінде студенттер сүйеніш немесе тірек тіл
ретінде бұрын меңгерген тілдерді қолданады. ... ... ... ... жағдайында (қазақ тілі мен орыс ... ... ... ... ... ... ... дағды мен
қабілеттің ауысуының әр түрлі ... ... ... ... бір ... ... тілге оң ауысуы жаңа тілді ... ... ... ... ... ... теріс ауысуы немесе интерференция
құбылысы тілді меңгеруде қателердің орын алуына септігін тигізеді.
Ф.С. Усманованың пікірінше: ... ... ... ... туындайтын интерференция мәселесі – лингвистика, шет тілдерін
оқыту ... ... ... ... мен ... ... ... бірі. Дегенмен, оның өзектілігі сөйлеу
әрекетінің түрлері мен тілдік бірліктердің түрлі ... ... ... ... ... ... [55, 574-577 бб.].
Қостілді тұлғаны дамыту мәселесінде ең алдымен, «бірінші тіл», «екінші
тіл», «ана тілі», «шет тілі» ұғымдары арасындағы өзара ... ... жөн. Бір ... бұл ... ... екі жұп ... ... уақыты (тәртібі) бойынша бір-біріне ... ... ... ... Бұл ... ... тіл» (Т1), ... (T2), немесе қандай да бір әлеуметтік ортаға ... ... «ана ... (АТ) − «шет ... (ШТ) ... келеді. Ал қысқарған
сөздер ретінде олар мынадай көрініске ие болады: T1 (бірінші тіл) − ... тіл); AT (ана ... – ШТ (шет ... Алайда бұл екі жұп ұғымдар
арасында тікелей қатыстылық болмайды және олар тең дәрежеде, яғни T1-AT; ... деп ... ... ... үшін T1 ... тіл) де, ... тіл) де ана тілі болуы мүмкін (мысалы, бұл тұрмыстағы қостілділік
жағдайында орын алады); сонымен бірге, хронологиялық тұрғыда ... ... ... ... орай бірінші тілдің орнын басып, ана тілі болуы ... ... ... ... бір тіл доминантты немесе негізгі тіл
болады деп есептелінеді). Сонымен қатар, ... тіл оқу ... ... «шет ... ... да мүмкін (мәселен, мұндай жағдай ұлтаралық
қарым-қатынаста ана ... қоса ... ... ... қоса ... болады), ал кейде индивид үшін шет тілі үшінші немесе төртінші тіл
болатын жағдайлар да кездеседі [56, 292 б.]. ... ... ... language (Second Language ... − SLA) ... кездеседі, бұл
foreign language ұғымына қарағанда кең мағыналы ұғым болып қарастырылады.
Э.Д. ... мен Н.Ж. ... ... ... сөздігінде» бұл ұғымның үш түрлі мағынада қолданылатын- дығын
атап көрсетеді: Екінші тіл ағыл. second language – 1. Қостілді адамның ... ... ... ... үйренген тілдерінің екіншісі; рет-тәртібіне
қарай бірінші ... ... ... тіл. ... осы ... тіл ана ... ... келуі де, сәйкес түспеуі де мүмкін. 2.
Қостілділік жағдайында ... ... ... қарай екінші тіл –
басымдығы жоғары ... ... ... тіл. ... ... ... екінші тіл ана тіліне сәйкес келуі де, сәйкес түспеуі де мүмкін. 3.
Оқу орындарында ... ... ... екінші тіл − екінші шетел тілі
[57, 170 б.]. «Билингвизм» термині ... ... ... ... Вайнрайх тілдер қатынастары мәселелеріне арналған монография-
сында: «Екі ... ... ... ... ... ... бір
тілден екінші тілге жүйелі түрде ... ... ... ... деп ... ал бір тілден екінші тілге жүйелі түрде ... ... ... ... адам», − деп жазады [58, 25-30 ... ... ... атты ... бұл ... ... қажет
екендігін айта келіп, жеке тұлғалар ғана қостілді емес, халықтар немесе
олардың ... бір ... де ... ... атап ... [59, ... бб.]. Бұл ... қостілділік психологиялық тұрғыдан тек лингвистикалық
мәселеге ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік және қоғамдық-саяси мәселеге
айналады», − деп ... Е.М. ... ... и ... ... атты ... ... кешенді ғылыми
мәселе ретінде қарастырып, оның зерттелуімен негізгі үш ... ... ... ... ... психологияның зерттеу
тақырыбы болып табылады. Екіншіден, қостілділік лингвистикада оқытылады,
бірақ ... ол тек ... ... ғана ... ... ... ... тақырыбы болады, бұл салада алдымен
қостілді адамның немесе қоғамдағы адамдар ... ... ... ... ... ... ... формалары мен
типтері төмендегі белгілер бойынша анықталады: 1) екінші тілді ... ... ... ... мен ... 3) ... ... қатынастағы тілдердің сипаттамасы; Сонымен, зерттеу жұмысына байланысты
басты назардағы бірінші тіл немесе ана тілі − қазақ тілі және ... ... ... шет тілі – орыс тілі ... есептеледі. Қазақ және орыс
қостілділігі жағдайында ағылшын тілін меңгеруде ... ... ... дағдылардың теріс ... ... ... ... ... мен түрлері 1-2-бөлімдерде қарастырылды
[60, 19-31 бб.].
Интерференцияның түрлері мен типтерін бақылай отырып, мынадай пікір
туындайды: ... шет ... ... ... ... емес ... ... тұрғыда болжау мен жаңа ... ... ... тірек тіл ретінде бұрын меңгерген кез ... ... ... ... қостілділік (қазақ және орыс) жағдайында бірінші ... (ШТ1) – орыс ... ... шет (ШТ2) – ... ... ал ана тілі –
қазақ тілі ... ана тілі мен ... шет ... ... ортақ
болуы, сөздердің белгілі бір лексикалық құрамының бірдей болып келуі оқу
ережесі мен ... және ... ... ... ... мен ... екінші шет тіліне ауысуының басты себебі болып табылады.
В.А. Артемовтың ойынша, перцептивті интерференцияның қайнар көзі – ана тілі
мен бірінші шет тілі ... [61, 137 б.]. ... ... орыс қостілділігі
жағдайында бұрын меңгерілген тілдердің қайсысы қаншалықты ... ... ... ... тілдік құбылыстардың бейсаналық түрде ауысуының қайнар
көзі болып табылатындығы жайлы мәселе осы уақытқа дейін өз ... ... және ... шет тілдері − батыс-европа тілдері болған жағдайда,
ана тілі – түркі ... ... бұл ... ... меңгерілген тілдердің
қайсысы интерференцияның туындауының басты ... ... ... ... ... та өз ... таба алмай келеді және тілді зерттеуші
ғалымдар арасында таластар тудырады. Бұған ... осы ... ... ... ... ... көп емес және қарама-қайшылыққа толы. Осы
орайда, Г. Суит өзінің зерттеу жұмысында екінші шет тілін меңгеру ... ана тілі емес (АТ), ... шет тілі (ШТ1) ... ... ... жайлы жазады [62, 195-197 бб.]. Ағылшын ғалымы В.
Вильдомец мынадай қорытындыға келеді: ... шет ... ... ... тілі ... ... ана тілі белгілі бір мөлшерде өз әсерін тигізеді».
В. Вильдомец тілді меңгерушілердің сөйленіс ... өзге ... ... ... ... ... ... Ол тек жазбаша жұмыстар
бойынша тіларалық интерференциядан туындайтын қателерді талдағандығын атап
өткен жөн [63, 85 ... ... ... ... орай мынадай қорытынды
жасауға болады: «Қатені талдау барысында ... ... ... ... жүргізген жағдайда субьективті және дәлелді нәтижелерге қол
жеткізе аламыз».
Тереңге көз жіберсек, сонау 1957 жылы Г.П. ... мен Т.В. ... шет ... ... ана ... ... ... қарамастан бірінші
шет тіліндегі тілдік құбылыстардың оң және ... ... орын ... ... ... [64]. Бірақ, авторлар мұндай бір ... ... ... жалпы заңдылықтары туралы қандай да бір қорытынды жасамаған.
Мүмкін, бұл ... аз ... ... себебінен туындаған жағдай
болар. Н.И. Кисилева өзінің сөздердің айтылуы бойынша ... ... келе ... ... ... «Eкінші тілді меңгеруде ана
тілінің әсері болуы мүмкін, ... ... шет ... ... ... ... жоқ: олар сан ... болады және анық көрініс табады» [65, 57
б.]. Б.С. ... да ... ... ... Ол ... ... ... қатысты бірінші шет тілінің ... ... ... мәселені шешуде жіберілген қателерге ... ... ... ... жасайды. Бірақ, оның диссертация жұмысында
берілген сандық көрсеткіштер күдік тудырады [66, 30 б.].
Л.Н. ... ... шет ... ... ... ... әдеттегі
қателерін талдау негізінде мынадай қорытындыға келеді: «екінші шет тілін
меңгеруде ана тілінің емес, ... ... шет ... ... әсері үстем болады» [67, 55-67 бб.]. И.А. Жучкова өзінің диссертация
жұмысы бойынша алынған нәтижелерге ... ... ... ... ... шет ... (ШТ2) ... қалыптастыруда ана тіліне (АТ)
қарағанда бірінші шет тіліндегі (ШТ1) ... ... ... ... [68, 47 ... ... меңгерілген тілдің еш әсерінсіз өзге ... ... бе? Бұл ... В.Ю. Розенцвейг өзінің «Основные вопросы теории
языковых контактов» атты ... ... ... ... ... ... ... кезінде бір тілден екінші тілге білім, қабілет, ... ең жиі ... ... бірі болып табылады. Бұл ... ең ... ... ... адамзаттың өзіне таныс немесе
мүлдем жат жағдаяттарда өз ... ... ... қоса ... ... ... механизмі. Сонымен қатар, қостілді адамның тілдік
санасында оның еркінен тыс екі немесе одан да көп ... ... ... ... үдеріс болып ... ... ... ... оң ... ... ... мүмкін. Білім, қабілет, дағдылардың жаңадан
меңгеріліп жатқан шет тілі ... оң ... оны ... ... ... етеді. Тілді үйренушінің тілдік санасында
лингвистикалық құбылыстың ... өте ... әрі ... ... ... ... қалыптасуы орын алады. Сондықтан да оң ауысу фасилитация
деп аталады. Ал ауысудың теріс нәтижесі ... деп ... ... адамның сөйлеу іс-әрекетінде ана тілінің немесе
бұрыннан білетін өзге ... ... ... ... ... ... түрінде көрінеді» [69, 3-25 бб.].
А.Е. Карлинский өзінің «Основы ... ... ... ... В.Н. ... ... берген төмендегі анықтамасын
қолданады. Интерференция ... ... ана ... өзге ... ... ... ... тілдік жүйелердің байланысында қалыптасатын
тілдік жүйелердің әрекеттестігі болып табылады; интерференция ... ... ... ... жүйелері мен ережелерінің ауытқуында көрініс
табады [70, 22 б.].
Жасанды немесе жалған қостілділікте мұндай тежелу жаңа ... ... ... ... Жаңа ... ... жеткіліксіздігі
салдарынан білетін тілдегі лингвистикалық құралдарды қолдануға ... ... ... ... ... ... жүйелер арасындағы
бірлескен байланыстарға қарамастан жасанды қостілді ... өзі де ... өз ... ... жүйе ретінде түсінеді, олай болмаған жағдайда
интерференция шексіз болар еді. Адам қай ... ... және ... ... өзі таңдайды, бұл жүйелердің бір-бірінен алшақтығын
көрсетеді. Қостілді ... ... ... ... 3-сызба арқылы
көрсетуге болады. Тілдік құзірет (ағыл. language competence)
1. Конституцияның ерекшеліктеріне, сөйлеуші мен ... ... ... ... ... ... құралдарды әдепті және
баламалы түрде қолданудың білік-дағдылары. 2. Өз ұлтының ... және ... ... ... ... ... ... түсініктердің ортақ
қоры қалыптасады. Оның негізі адамның жаңа тіл ... ... ... ... ... бойынша қаланады. Жаңадан меңгеріліп жатқан тіл ана ... ... ... шет ... ... ... ... Бұл ортақ қор кез-келген тілдегі сөйлеу іс-әрекетінде құрылатын
адамзат баласы ... ... ... жайлы түсініктерді
қамтиды. Мәселен, есімдер мен етістіктер, жалпы және жалқы зат есімдер,
дауысты және ... ... деп ... ... ... өзге де ... ... келеді. Қостілді адам санасында лингвистикалық ... ... әр ... ... ... ... мысалдар және
бөлшектерден құралатын ... ... ... жекелеген түсініктер жүйесі
болады.
Дағдының ауысуы – адам баласының ... алу ... ең ... құрал
болып табылады. Шет тілін үйренуші қалыптасқан тілдік дағдысын көптеген
деңгейлерде қолдана алады: ойланып сөйлеу ... ... ... ... ... оқу ... ... әлеуметтік-мәдени
деңгейде және т.б. Бұл – екінші шетел тілін үйренуде көбінесе ... ... ... Оның ... ... үйренудің бастапқы
кезеңінен-ақ байқалады да, тілді оқу курсының барлық кезеңінде тілді
жылдамырақ ... ... ... Бірінші шет тілі бойынша дағдылары мен
қабілеттері саналы түрде қалыптасқан, дайындық деңгейі жоғары студенттер
ауысуды тиімді ... ... курс ... ... ... ... ... олардың аналитикалық қабілеттері дамыған және олар шет тілін
саналы түрде меңгереді. Сондықтан да олар ауысуды оқу ... ... ... ... жиі қолданады.
Интерференцияның кейбір түрлері кейінірек пайда болады. Бірнеше мысал
келтірейік. ... ... ... сұрау, өтіну) сөйленіс
құралдарын үйренуде ... ... ... ... оқу ... ... ... қарапайым тұжырымдарды
пайдаланады. Сөйлеу әрекетін түрлендіруге талпыну оқушылардың ана тілі ... шет ... ... ... алып ... оған ... пайдаланып, клишелерді немесе тілдік оралымдарды ... ... Бұл узус ... ... ... бастама болады.
Интерференцияның бұл түрі ... ... және ... ... Мұндай интерференция түрінен қашып құтылу мүмкін ... ... ... ... оқу ... ... кезінде екінші шет тілін
ана тілі мен бірінші шет ... ... ... ... ... көңіл бөлсе, интерференцияны бәсеңдетуге мүмкіндік туады [71, 42-
46 бб.].
Сонымен, екінші шет тілін үйренуде ана тілі мен ... шет ... ... ... ... саласында және жаңадан меңгеріліп жатқан
тілдің лингвистикалық жүйесінің барлық деңгейінде ... ... ... кері ... ... түсініспеушілік туындататын
интерференцияны меңгеруге көмектесуі тиіс. Бұл бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... шет тілін меңгеру барысында өзінің ана тілі ... шет тілі ... ... мен ... ... ... ... қолданады. Ғылыми әдебиеттерде осы тілдердің
қайсысы тасымалдың қайнар көзі екендігі жөнінде ... ... жүр. ... ең ... ... ана ... білімдеріне
сүйенеді, себебі ана тілін олар жете меңгерген, ал, бірінші шет ... ... ол әлі де ... ... ... ... және екінші
шет тілдерін меңгеру жағдаяты ана тілін меңгеру жағдаятынан мүлдем ... ... ... бірінші шет тілі бойынша қалыптасқан ... ... ... ... ... көзін тілді үйренушілердің сөйлеу
әрекетін бақылай отырып, көбінесе, олардың жіберген қателерін талдау арқылы
анықтауға ... ... ... тек қана ... ... да ... жөн, мұнда ең маңыздысы қателердің туындау себебін
айқындау және ... ... ... ... ... ... Сонымен, ана тілі (АТ) мен ... шет ... ... ... ... шет ... (ШТ2) ... жағдайында
туындайтын лингвистикалық қателерді топтастыру 2-сызбада көрсетілген.
Топтастырудың бірінші ... ... ... ... кезеңдерінде пайда
болатын кателерді қарама-қарсы қою арқылы түсіндірілген. Сөйленістегі
бағдарламаны қалыптастырудағы қате сөйлеу іс-әрекетін ... ... ... ... ... сөйленісті бағдарлауда өзге тілдің
предикативті категориялары ... ... ... (шақ, ... ... ... ... ана тілі арқылы жүзеге
асырылады.
2-сызба
Ана тілі мен ШТ1 әсерінен ШТ2 ... ... ... ... ... жөніндегі жаңсақ түсініктер, ана тілі мен шет
тіліндегі фактілердің бірдей болуы ана ... ... ... (құзіреттілік қатесі). Сондықтан, сөйленістің кодталуы деңгейінде
және түпкі ой ... ... ... әдетте ана тілінің
грамматикасы салдарынан болады. Сөйлеу әрекетін қате ... ... ... орын ... қателерді туындатады, оларды болдырмас үшін
лигвистикалық құбылыстар жөніндегі ... ... ... ... ... ... асуындағы қате (орындаудағы қате) сөйлеу іс-
әрекетінің орындалу ... яғни ... ... ниет тіл ... ... пайда болады. Бағдарламаның жүзеге асуында туындайтын қате сөйлеу
әрекетінің қалыптасуының бастапқы деңгейіне қатысты ... олар ... ... ... кенеттен немесе үнемі жіберілетін қате болуы
мүмкін. Оқушылар екінші шет тілін меңгеруде ... шет тілі ... ... байланысты үнемі қате жібереді. Бұл деңгейде ана
тіліне карағанда орыс тілі ... шет тілі ... ... тіліне әсерін
көбірек тигізеді.
Әдеттегі және үнемі жіберілетін қателер оқушының дұрыс ережеден бөлек
өзіндік ереже жасап алуын көрсетеді. Қате ... ... болу ... ... ... ... қате ... норма мен жүйе деңгейінің
ауытқуына алып келеді. Сонымен бірге, үнемі жіберілетін ... ... ... ... ... бағыныңқы сөйлемде етістік шақтарын
қолдануда жіберетін қатесі жатады. Синтаксистегі ... орын ... ... ... ... ана тілі мен бірінші шет тілі
тарапынан туындайтын интерференцияның нысаны болуы мүмкін.
Норма деңгейіндегі ... ... ... ... ... ... ... орай сәйкес сөздердің болмауынан туындауы
мүмкін (род ... Ана тілі мен ... шет ... қолдану орын алады. Бұлар орындау және құзіреттілік
қатесі болуы мүмкін.
Сызбадағы келесі деңгейлер шет ... ... ... ... ... ... ... әсері мен жаңа тілдегі
құбылыстарды меңгеруде танымдық стратегияларды сәйкес емес қолданудан болуы
мүмкін.
Интерференция түрлі ... ... ... себепті пайда
болады: белгілерді дұрыс бағаламау, оның мағынасын ... ... ... ... емес ... ... ... оқу стратегиясын сәйкес емес
қолдануы оның алдыңғы ... ... ... Бұлар: ережені үстем
жалпылау, оның қалып кетуі, синкретизм (қисынсыз ... ... және ... ... ... зат ... көпше түрін жасаудағы
үстем жалпылауды атап айтуға болады. Қатенің орын алуы: 1) оқушы неліктен
ережені қолданбауын ... қате ... ... 2) ... ... ... ... тигізеді. Екінші шет тілін ... ... ... ... кейбір оқушылар жаңа жүйедегі ережелердің
сырын ашып ... ... ... ... ... ... ... тілді меңгеру қарқыны сақталады. Осыған
орай, тілді меңгеруші үйреншікті оқу ... ... ... ... ... [71, 55-56 ... болса, интерференцияның орын алу жиілігі мынадай үш ... ... ... сөйлеу деңгейі мен оны саналы меңгеруі;
- бірінші шет тілін меңгеру деңгейі: тілді үйренуші бірінші шет ... ... ... соғұрлым интерференция құбылысы сирек туындайды
және дағдының оң ауысуы үшін ... зор ... ... ... ... шет ... ... деңгейінің төмен болуы екінші шет тілін меңгеруге
тежеуіш әсерін тигізеді ... ... ... шет тілі мен ... шет ... ... ... аралығын жеке
қарастырғанда олардың арасындағы уақыт көлемінің ... ... ... аз ... ... шет ... ... шет тілін меңгеруге тигізетін
ықпалы көбірек болады.
В.А. Виноградов бірінші тілді меңгерудегі «қателер механизмін» екінші
тілдегі ... ... ... ... Екінші тілді меңгеруде тек
жаңа үлгілер мен эталондарды ... қана ... ... тілді
қолдануда бірінші тілдің нормасы мен жүйесін қолданбау қабілетін дамыту
қажет. Осыған ... ол ... ... ... қате механизмін құрайтын екі
құбылысты ... ... ... интерференция мен аналогия. Интерференция
кезінде ана тіліндегі ... ... орай ... ... ... мен үлгілері алмастырылып алынады. Жалған аналогияда меңгерілген
жүйе нормаға ықпалын тигізеді. Бұл ықпал тілдегі норма мен жүйе ... ... ... Яғни оны ... ... ... ... интерференциялық аналогия деп атауды ұсынады [72, ... Гасс және ... ... қатені «аралық тіл» (Interlanguage)
ұғымы тұрғысында түсіндіреді. Аралық тіл ... ... ... ... ... меңгеру бойынша жинақталған білім қорымен сипатталады. Бұл
тілді үйренушінің меңгеріп жатқан тілді ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, бұл үстем ... ... ... және ... ... түрлі стратегиялар арқылы алынған ережелерден тұратын аралық жүйе
болып есептеледі. Л. Селинкер аралық тіл ... ана тілі мен ... тіл ... жүйе ... ... ... ... жүйе Э.
Ленненбергтің теориялық негізде «әмбебап грамматиканың» ... ... ... ... ... ... ... жақын келуді атап етеді. Бұл механизмде генетикалық кесте
болмайды, яғни әмбебап грамматика мен жас ... ... ... Және оның ... ... нақты грамматикалық құрылымында жүзеге
асырылатындығына ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде меңгерген студенттердің
5%-ы Э. Ленненберг атап көрсеткен жасырын тілдік құрылымға ... 95%-ы ... ... ... ... ... қол ... алмайды.
Л. Селинкер аралық тілдің құрылуына ықпал ететін 5 факторды атап көрсетеді:
1) тілдік ауысу – фоссилдану ... ... ... ... ... ... ... туындайтын ішкі жүйелер.
2) оқу-жаттығудың ауысуы
3) екінші тілді үйрену стратегиясы
4) ... ... ... ... стратегиясы
5) меңгеріліп жатқан тіл материалын үстем жалпылау – меңгеріп жатқан
тілдегі ережелерді, семантикалық ... ... ... ... Селинкер бойынша аралық тілде туындайтын сөйленіс формалары мен
жоғарыда атап ... ... ... ... екінші тілді
меңгеру психологиясының табиғатын түсіне аламыз. Ол ... ... ... яғни бұл жас ... ... қостілді
адамның тілінде тасқа айналған ... ... ... ... осы ... жеңуге де күш жұмсалады). Мұндай
құбылыстарға ... ... ... ... ... деп ... ... әсерлену кезінде айтып жеткізе алмайтын құбылыстары
жатқызылады. Селинкердің пікірінше, екінші ... ... ... ... ... тіл дағдылары деп ... ... ... ... жаңа ... өнімді болуы үшін қызмет
атқарады. Аралық тіл жүйесі дағды мен білімге, яғни, екінші тілді ... ... жеке ... ... тіл кез ... ... ... типтегі ережелер жиынтығы ретінде
есептеледі. Бұл орайда, ЕТМ ... ... ... танымдық үдеріс
ретінде, аралық тіл екінші тілде ... ... ... жүйеге
жақындау мен жуық жүйедегі бірізділік ретінде түсіндіріледі. Бұл көзқарас
бойынша қате тілдік ... ... ... ... ... ... ... тілдік жүйеден ауытқу туындайды, алайда Л. ... ... ... ... ... мұндай ауытқуды қате
ретінде қабылдамайды [73, 219-231 ... ... ... ... ... ... бірге талдау интерференцияны түсінуге көмектеседі.
Қателерді сезіну қабілеті ... ... алу ... ... ... ... алу мен ... ескертіп отыруға септігін тигізеді.
Сонымен, интерференция ... ... ... ... Ауысу оқу
үдерісінің ең басты сипаттамасы болып табылады, алайда, ... шет ... ... барлық жетістіктер мен мәселелер оның қолданылуымен ғана
түсіндірілмейді. Қателердің туындау себептерін талдау ауысудың ... мен өзге де ... ... шектеуге мүмкіндік береді.
Қателердің себебін түсіну оны ... ең ... ... [74, 59 ... ... тұжырым
1. Интерференция − қостілді адамның бір тілінің екінші тілге саналы
емес әсерінің үдерісі, ... осы ... ... ... ... тілдің екінші тілге әсері арқылы жүзеге ... ... ... ... ... жағдайында ана тілі (қазақ тілі) мен
бірінші шет тілінің (орыс тілі) ықпалы негізіндегі ... оң я ... осы ... әрекеттестікте табылып отырған тілдердің (яғни, ана ... және ... шет ... ... ... ұқсастықтар
мен айырмашылықтарға байланысты. Тілдік жүйелердегі ұқсастықтар оң ауысуға
негіз болса, керісінше, тілдердегі ... ... ... ... ... орын ... алып келеді.
2. Интерференция дағдының теріс ауысуы ретінде тілдің барлық деңгейін:
фонетикалық, ... ... ... грамматикалық
(морфологиялық және синтаксистік) қамтуы мүмкін, сонымен ... ... ... ... сөйлеу іс-әрекетінің дамуына әсер етеді.
Интерференция ... ... ... бойынша айқындалады.
3. Екінші шет тілін оқытудың тиімді жүзеге асуы мен ... алу ... ... ... ... орны айрықша.
Тұлғаның бірінші тілі мен екінші тіл жүйелерін контрастивтік тұрғыдан
талдап, ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтар тұлғаның екінші тілді меңгеру кезінде жіберілуі
мүмкін қателіктерін болжауға ... ... ... орыс және ағылшын тілдерінің лексикалық жүйесін ... ... ... көз жеткізуге болады:
1 – сөздердің мағынасы мен формасы сәйкес келеді: museum – музей ...... ... сәйкес келгенімен, мағынасы сәйкес келмейді:
prospect – ......... ... ... келмейді, ал мағынасы сәйкес келеді (бұл
негізінен термин сөздерде кездеседі): medicine – лекарство – ...... ... да, ... да ... ... ...
калий – калий. Сөздердің көпшілігінің баламасы табылып ... яғни ... көп ... ... шет ... бір ғана ... ... немесе
көп мағыналы сөз сәйкес келеді. Бұл лексикалық деңгейдегі интерферен-
цияның негізгі ... ... көзі ... ... Шет ... ... ... курстарында, әсіресе, төменгі курстарда
лексикалық интерференцияның алдын алу және ... ... ... ... атап ... жөн. ... авторлар мұндай жұмыстың
маңыздылығын есепке ала отырып, «интерферентті» сөздіктер құрастырудың өте
орынды ... ... ... Тілді үйренушілердің ана тілі мен үйренетін
екінші тіліндегі ерекшеліктерді призма арқылы көрсете ... ... ... ... ... Бұл екінші тілдегі сөзді қолдану кезіндегі
тіларалық интерференцияға негізделген ... ... ... ... шет тілін меңгеруші студенттердің жіберетін әдеттегі
қателерін талдау ... ... ... ... ... екінші шет шет тілін (ағылшын тілі) меңгеру жағдайында ана
тілінің (қазақ тілі) емес, ... ... шет ... ... тілі)
интерференциялық әсері үстем болады». Демек, екінші шет тіліндегі ... ... ана ... (АТ) ... ... шет тіліндегі
(ШТ1) дағдылар барынша интерференциялық әсер тудырады.
7. Интерференцияның орын алу жиілігі мынадай үш ... ... ... ... ағылшын тілінде сөйлеу деңгейі мен оны саналы
меңгеруі;
- бірінші шет тілін меңгеру деңгейі: тілді үйренуші бірінші шет ... ... ... ... ... құбылысы сирек туындайды
және дағдының оң ... үшін ... зор ... ... болады. Бұл
бірінші шет тілін меңгеру деңгейінің төмен болуы екінші шет тілін меңгеруге
тежеуіш әсерін тигізеді дегенді білдіреді;
- бірінші шет тілі мен ... шет ... ... ... аралығын жеке
қарастырғанда олардың арасындағы уақыт көлемінің маңызы ерекше; ... аз ... ... шет ... екінші шет тілін меңгеруге тигізетін
ықпалы көбірек ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫ МЕҢГЕРУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Лексикалық интерференция бойынша жүргізілген эксперимент және ... ... ... ... шет ... ... ... қостілді студенттерде
лексикалық интерференция бойынша туындайтын қателердің себептерін анықтау
мақсатында жүргізілген эксперименттің сандық және ... ... ... оқыту әдістемесінде «интерференция» құбылысы шет тілінің
жүйесін жетік меңгеруде ана тілі мен бірінші шет ... ... ... ... қалыптасқан лингвистикалық тәжірибенің бейсаналы түрде теріс
ауысуы болып қарастырылады [75, 152 б.]. Тұлғаның бұрын қалыптасқан бірінші
тілдік дағдысының екінші ... ... ... қолданылуы оң, сондай-ақ
теріс ауысу болуы мүмкін. Екінші тілді меңгеру барысында ... ... ... ... оң я ... ... осы ... әрекеттестікте
табылып отырған тілдердің (яғни, бірінші және екінші тіл) ... ... мен ... ... ... мен меңгерілетін екінші тілдің тілдік жүйелеріндегі ұқсастықтар ... ... ... бұл транспозиция деп аталады. Керісінше, бірінші тіл
мен ... тіл ... ... ... ауысу немесе
интерференция құбылысы ... ... ... ... ... тілді
меңгеру кезінде қателер жіберіледі. Сондықтан, екінші ... ... ... ... алу және оның ... ... анықтау
мәселелері ерекше маңызды.
Х. Суиттің пікірінше, екінші шет тілін (ШТ2) меңгеру үдерісінде ... (АТ) ... ... ... шет тілі (ШТ1) ... теріс
ықпал туындатады [76, 195-197 бб.]. Магистранттар мен студенттерге
жүргізілген эксперимент ... ... ... Х. Суиттің пікіріне
толықтай дәлел болады. Ендеше, қостілді студенттердің ағылшын тілін меңгеру
жағдайында ... шет тілі ... ... ... орын ... ... ... туындайтын қателерді талдау мақсатында әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ филология факультетінің «екі шет тілі» мамандығы бойынша ... ... ... ... мен ... ісі» ... ... және «шетел ... ... ... ... (қазақ топтары бойынша) жүргізілген ... ... мен ... ашық ... ... интерференция бойынша дайындалған тапсырмаларға жауап ... ... ... ... «Human Subject ... Form» деп ... ... қараңыз). Ашық сауалнаманы толтырған респонденттер
саны − 90. Респонденттер ... ... ... ... ... ... он сұраққа жауап алынды. Олар ашық сауалнама сұрақтарына жауап жазу
барысында өздерінің жасы, жынысы, университетке қай жылы ... ... қай ... ... ана ... ... тілін қанша уақыттан
бері меңгеріп жатқандығы, ағылшын тілі респондент үшін меңгерілу ... ... тіл ... ана тілі мен ... ... басқа тағы
қандай тіл білетіндігі, өз балаларын екі ... ... ... ... өзі ... ... тұрғындардың қанша тілде сөйлейтіндігі жайлы
ақпарат берді. Ашық сауалнаманың қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... түскен жылы? __________________________________
3. Факультет___________________________________________________
4. Бөлімі______________________________________________________
5. Ана тілі_____________________________________________________
6. Ағылшын тілін қанша уақыттан бері меңгерудесіз? ________________
7. ... тілі сіз үшін ... ... ... тіл ме? ... Ана тілі мен ... тілінен басқа тағы қандай тілдерді білесіз?
______________________________________________________________
9. Сіз балаларыңызды екі тілде сөйлеуге тәрбиелейсіз бе?
______________________________________________________________
10. Сіз тұратын аймақтағы тұрғындар қанша ... ... ... ... ... орын алу жағдайларын анықтау
барысында ағылшын тілінің нормасынан ... ... ... ... ... 4 ... ... тапсырма берілді. Бұл ... мен ... ... тілдік материал негізінде құрастырылды.
Тапсырма үлгілері төменде берілген (толығырақ қосымшадан қараңыз).
2-үлгі
1-тапсырма. Ағылшын тіліндегі 15 сөздің қазақша баламасын ... Dutch — 6) aspirant — 11) story ... cabinet — 7) receipt — 12) ... class — 8) species — 13) talon ... insult — 9) monitor — 14) data ... session — 10) servant ─ 15) clay ... ... тілінде берілген сөйлемдердің дұрыс ... A) The work of a ... is rather ... work of a composer is rather ... A) ... gives us not only amusement, but also some ... ... gives us not only ... but also some useful
informations.
3. A) It is for that reason that the present book is both timely ... It is for that reason the present book is both timely ... A) I would advice you to choose this ... I would advise you to choose this ... A) You need a university degree, but having a degree is not the only
criteria.
B) You need a ... degree, but having a degree is not the ... A) Students usually have five classes a ... Our class is light, warm and clean.
7. A) What data is it today?
B) What date is it today?
8. A) I caught several fish in the ... I caught several fishes in the ... A) Alex saw some mouses running across the ... Alex saw some mice running across the ... A) Our session starts from the ... of ... Our exam period starts from the fifteenth of December.
11. A) ... that’s a good ... Today, the problem of the Aral sea is very ... A) An accurate person always puts his things away in the ... A tidy person always puts his things away in the correct ... A) You can find a lot of ... books in my father’s cabinet.
B) We store our dishes and glasses in the cabinet.
4-үлгі
3-тапсырма. Берілген 12 сөйлемдегі бос ... ... ... етістікті қойыңыз.
1. He ________ at the fire, deep in thought. (look, stare, gaze)
2. I__________ at the opposite house, but saw no lights in its ... stare, ... The lovers stood with their hands clasped, ... into each
other’s eyes. (look, stare, gaze)
4. If Steve ___________ like this, he will lose his job. ... ... ... The rain __________ for a few days. (continue, go on, proceed)
6. “Let’s __________ with our agenda,” said the chairman. ... ... ... As soon as I _________reading the book I will take it back to ... end, ... The chances are that we will ... by being friendly ... end, ... Be sure__________ your work before you go home. (finish, ... Shall I ... this ... I don’t like ... ... When asked about his ... he _______ that he didn’t know
anything about ... reply, ... didn’t you ________ to your ... appeal for
help?” (answer, reply, respond)  
5-үлгі
4-тапсырма. Қазақ тілінде берілген сөйлемдерді ағылшын тіліне аударыңыз.
1. Адамға тесіле қарау әдепсіздік болып ... Ол ... өнер ... екі ... бойы ... ... ... Мен құрбымның көздеріне қарап, оның жылағанын байқадым.
4.“Чарли, кітапты оқуды әрі қарай жалғастырыңыз,”- деді ... ... ... ... астын кейін қайта жалғасады.
6. Біз кафеден тамақтанып алған соң, ... ... ... қалаға
саяхатымызды жалғастырдық.
7. Мен кітапты оқып аяқтағаннан соң, кітапханаға өткіземін.
8. Егер бір істі ... ... ... Өз ... ... ... ғана үйге ... ойлауың керек.
10. Жүк тасушы менің сұрағыма жауап берді, бірақ мен оның не айтқанын
түсіне ... Ол ... ... ... ... олар ... ... білмеймін деп
жауап қайтарды.
12. Эмма жолдасының пікіріне ешқашан жауап қатпайды.
Ең алдымен әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, филология ... «Екі ... ... ... «Шетел филологиясы» мамандығында оқитын студенттер
мен магистранттардың ашық сауалнама ... ... ... ... ... қол жеткен нәтижелер ... ... ... ... ... ҚазҰУ, филология
факультетінің «Екі шет ... ... ... «шетел филологиясы»
мамандығында оқитын студенттер мен ... ашық ... ... жауаптарын талдау нәтижесі олардың мамандықтарының әр
түрлі болуына қарамастан бір кестеде берілген. Мұның басты ... ... ... ... мен ... ... ... сағат санында айырмашылықтың
болмауы және респонденттердің мамандықтарының әр ... ... ... ... ... ... филологиясы бөлімінің студенттері мен
магистранттары болуымен түсіндіріледі.
Ашық сауалнама бойынша ... ... ... арасындағы
айырмашылыққа байланысты ағылшын тіліне бөлінген сағат саны ... ... ... ... ... ... ... 90 респондент филология
факультетінің шетел филологиясы бөлімінің студенттері мен ... ... ... ... ең басты назар аударылатын мәселе
респонденттің ... ... ... уақыттан бері меңгеріп жатқандығы жайлы
ақпарат болып табылады. Сонымен қатар, гендерлік айырмашылыққа қатысты ... ... ер бала деп екі ... кесте болмауының басты себебі олардың
берген жауаптары мен тест тапсырмасын орындау кезінде ... ... ... айырмашылықтың болмауымен түсіндіріледі. Ендеше,
барлық курс ... ... мен ... ашық ... жауаптарына жеке-жеке тоқталайық.
1-кесте
Ашық сауалнамаға жауап берген студенттер мен магистранттар жайлы
ақпарат
|Қаз ҰУ ... | ... |Жас ... ... ... мен|саны | ... ... ... ... | | | | ... |24 |22 қыз бала |17-19 жас |4 ... 12 жыл ... | |2 ер бала ... |20 респ. 7 жыл |
|2-курс бакалавр|20 |20 қыз бала |18-19 жас |2 ... 12 жыл |
| | | ... |3 ... 11 жыл |
| | | | |15 ... 8 жыл |
|3-курс бакалавр|19 |19 қыз бала |19-21 жас |2 ... 14 жыл |
| | | ... |17 ... 9 жыл ... ... |15 қыз бала |20-21 жас |2 ... 13 жыл |
| | | ... |13 ... 10 жыл ... |7 |5 қыз бала |21-31 жас |11 жыл бойы ... | |2 ер бала ... | ... |5 |5 қыз бала |22-24 жас |4 ... жыл ... | | ... ... 13 жыл |
| | | | ... ... ... ашық сауалнамаға берген жауаптарының нәтиже-сін
талдау барысында мынадай қорытындылар шығарылды: 1) барлық респондент саны
─ 24; 2) ... 22-сі қыз ... 2-еуі ер ... 3) олар 17-19 жас
аралығында; 4) әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық ... 2010 ... 5) ... ... мамандық: «Екі шет тілі»; 6) олардың ана
тілі – қазақ тілі; ал олар үшін ... тілі ... шет ... 7) ... ... тілін 1-сыныптан бері 12 жыл бойы, 20 ... ... ... 7 жыл бойы ... 8) ... және ... ... басқа
орыс, неміс және француз тілдерін біледі; 9) барлық респондент болашықта өз
балаларына екі тілді қатар үйретеміз деп жауап берді. ... ... ... ... білу өте ... 10) респонденттердің тұрғылықты жерлеріндегі
тұрғындар қазақ және орыс тілдерінде қатар сөйлейді. Жоғарыда айтылған
тапсырмалардың ... ... ... ... ... 4 ... ... студенттерінің берген жауаптарының нәтижесі бойынша орташа
сандық ... ... ... ... ... – 13 ... ... орташа есеппен – 2 қате;
3-тапсырма бойынша орташа есеппен – 6 қате;
4-тапсырма бойынша орташа есеппен – 9 қате ... ... ашық ... ... ... ... жесін
талдау барысында мынадай қорытындылар шығарылды: 1) барлық респондент саны
− 20; 2) 20 қыз бала; 3) ... жас ... да; 4) олар ... ... ... Ұлттық Университетіне 2009 жылы түскен; 5) факультет:
Филология; мамандық: «Шетел филологиясы»; 6) ана тілі – қазақ тілі; ... ... шет ... 7) 2 ... ағылшын тілін 2-сыныптан бері 12 жыл
бойы, 3 респондент ағылшын тілін ... бері 11 жыл ... ... ... ... ... 8 жыл бойы ... нуде; 8) қазақ және ағылшын
тілдерінен басқа орыс, неміс және француз тілдерін біледі;
9) студенттер ... өз ... екі ... ... үйрете отырып
тәрбиелейміз деп жауап берді. Біршама студенттер бес тіл ... ... деп ... 6) ... ... жерлеріндегі
тұрғындар қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... ... ана тілі ... тілі) мен бірінші шет тілінің (орыс ... ... ... ... ... ... ... берілді. Тапсырмаларға берілген жауаптар талданып, нәтижесі
шығарылды. Оның ... ... ... орташа есеппен – 9 қате;
2-тапсырма бойынша орташа есеппен – 3 қате;
3-тапсырма бойынша орташа есеппен – 8 қате;
4-тапсырма бойынша ... ... – 7 қате ... сауалнама бойынша 3-курс ... ... ... ... ... ... қорытындылар шығарылды: 1) барлық
респондент саны −19; 2) 19 қыз ... 3) ... жас ... әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ге 2008 жылы түскен; 5) факультет: Филология;
мамандық: «Шетел филологиясы»; 6) ана тілі – ... ... ... ... шет тілі; 7) 2 респондент ағылшын тілін 1-сыныптан бастап 14 ... ... ... бастап 9 жыл бойы үйренуде; 8) қазақ және ағылшын
тілдерінен басқа орыс, неміс және араб тілдерін біледі;
9) ... ... өз ... екі ... ... үйрете отырып
тәрбиелейміз деп жауап берді. Cебебі, көп тіл білу ... ... ... үлкен әсер етеді; 10) респонденттердің тұрғылықты жерлеріндегі
тұрғындар қазақ және орыс тілдерінде қатар сөйлейді.
3-курс студенттерінің тапсырмаларға берген жауаптарын ... ... ... ... ... ... есеппен – 8 қате;
2- тапсырма бойынша орташа есеппен – 2 қате;
3-тапсырма бойынша ... ... – 8 ... ... ... ...... 8 қате жіберді.
Сауалнамаға берілген жауаптарға сәйкес 4-курс студенттері жайлы ақпарат
төмендегідей: 1) барлық респондент саны – 15; 2) ... 15 қыз ... ... 20-21 жас аралығында; 4) әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ге
2007 жылы түскен; 5) факультет: Филология; мамандық: «Аударма ісі»; 6) ...... ... ағылшын тілі екінші шет тілі; 7) 2 ... ... ... бері 13 жыл ... 13 ... ... ... 10 жыл
бойы үйренуде; 8) қазақ және ағылшын тілдерінен басқа орыс, өзбек ... ... ... 9) ... болашақта өз балаларын екі тілді
қатар ... ... ... деп ... ... ... ойынша өзге елдің
тілі мен мәдениетін үйрену өте маңызды болып табылады;10) респонденттердің
тұрғылықты жерлеріндегі тұрғындар ... және орыс ... ... ... меңгеруде ана тілі (қазақ тілі) мен бірінші шет ... ... ... әсерін анықтау ... ... ... төрт ... ... Тапсырмаларға берілген жауаптар
талданып, нәтижесі шығарылды. Оның қорытындысы төмендегідей:
1-тапсырма бойынша орташа есеппен – 5 ... ... ... есеппен – 2 қате;
3-тапсырма бойынша орташа есеппен – 7 ... ... ... ... – 7 қате ... филологиясы мамандығының 1-курс магистранттарының ... ... ... ... талдау барысында ... ... 1) ... респондент саны – 7; 2) олардың 5-еуі қыз
бала, 2-еуі ер бала; 3) ... 21-31 жас ... 4) ... ... Ұлттық Университетіне 2010 жылы түскен; 5) факультет:
Филология; мамандық: ... ... 6) ана тілі – ... тілі; ағылшын
тілі екінші шет тілі; 7) респонденттер ағылшын тілін 5-сыныптан бастап 11
жыл бойы үйренуде; 8) ... және ... ... ... орыс және ... ... 9) ... болашақта өз балаларын үш тілді үйрете
отырып тәрбиелейміз деп ... ... Біз ... үш ... ... ... деп өз пікірлерін білдірді; 10) ... ... ... ... және орыс ... қатар
сөйлейді. 1-курс магистрантары:
1-тапсырма бойынша орташа есеппен – 3 қате;
2-тапсырма бойынша орташа есеппен – 1 қате;
3-тапсырма бойынша орташа ... – 6 ... ... ... ... – 4 қате ... сауалнамаға 2-курс магистранттарының берген жауаптары мынадай
нәтижені көрсетті: 1) барлық респондент саны – 5; 2) 5 қыз ... ... 23-24 жас ... 4) ... ... Қазақ Ұлттық
Университетіне 2009 жылы түскен; 5) факультет: Филология; мамандық: «Шетел
филологиясы»; 6) 4 респонденттің ана тілі – ... ... 1 ... ... тілі орыс ... ... ... үшін ағылшын тілі екінші шет тілі; 7)
4 респондент ағылшын тілін 12 жыл ... 1 ... 13 жыл ... 8) қазақ және ағылшын тілдерінен басқа орыс, неміс, түрік, қытай
және француз тілдерін ... 9) ... ... өз ... екі
тілді қатар үйрете отырып тәрбиелеу өте маңызды деп жауап береді;
10) респонденттердің тұрғылықты жерлеріндегі ... ... және ... ... сөйлейді.
2-курс магистранттарының арнайы дайындалған тапсырмаларға берген
жауаптары талданып, ... ... Оның ... төмендегідей:
1-тапсырма бойынша орташа есеппен – 2 қате;
2-тапсырма бойынша орташа есеппен – 1 ... ... ... ... – 4 ... ... орташа есеппен – 3 қате жіберді.
Қателер феномені тілді меңгеру кезінде жіберілетін ... ... да бір ... ... ... ... ... болды.
Мысалы, егер де сіз жүзуді үйренетін ... суға ... ... ... ... өзіңізді ұстап тұруға талпынғандықтан, алдымен қандай да
бір дұрыс емес іс-қимылдар жасайсыз. Алайда, ... ... ... бастайды, өзіңіздің дұрыс емес ... ... ... ала ... ... ... Демек, жүзуді, теннис
ойнауды немесе оқуды үйрену жіберілген қателер бойынша ... жаңа ... ... қол ... ... беретін
үдеріс болып табылады. Сонымен, екінші шет ... ... ... ... ... ... ... ұғыну қажет, себебі, ол қателер
екінші тілді меңгеру (ЕТМ) үдерісін түсінудің ... ... ... Бұл
қателер зерттеушілерге тілдердің қалай меңгерілетіндігін, ... ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Тілді меңгерушілердің екінші шет ... ... ... ... ... қателері жоғарыда атап өткеніміздей:
1) заңды және логикалық тұрғыда үйлесімді,
2) олар жағымсыз құбылыс болып есептелмейді, керісінше, ... ... ... ... ... ... ... жағымды фактор
болады.
2-кестеде Қазақ Ұлттық Университетінің ... мен ... ... арнайы 4-тапсырма бойынша олардың жіберген қателерінің сандық
және пайыздық көрсеткіші берілген.
Кестеден көріп отырғанымыздай, студенттер мен ... ... ... ... мен жас ... ... жоғарылаған сайын, лексикалық
интерференция құбылысының туындау деңгейі төмендей түседі. ... ... ... қате саны да ... ... ... курс ... мен магистранттардың жіберген қате
саны төменгі курс студенттеріне қарағанда біршама азайғандығын байқауға
болады. Демек, шет тілі ... ... ... мен ... ... ... және оны болдырмауға үлкен септігін тигізеді.
2-кесте
Арнайы 4 тапсырма бойынша ҚазҰУ студенттері мен магистранттары ... ... ... қателердің орташа сандық және пайыздық
көрсеткіші:
|Қаз ҰУ ... ... ... жіберілген |
|студенттері мен |саны ... ... саны ... | | |
| | |1 |2 |3 |4 |
| | ... ... |Бос ... |
| | ... ... ... |ағылшын |
| | ... ... ... ... |
| | ... | |қою ... |
| | ... | | | ... ... |4 |260 |47 |144 |216 |
| | |72,2% |15% |46,1% |75% ... ... | |187 |53 |123 |186 |
| |4 |62,3% |20,3% |51,2% |77,5% ... ... |4 |129 |32 |91 |115 |
| | |45,3% |12,9% |40% |63,8% ... ... |4 |75 |28 |87 |84 |
| | |33,3% |14,9% |48,3% |46,6% ... |4 |17 |7 |29 |19 ... | |16% |7,7% |34,5% |22,6% ... |4 |9 |4 |13 |11 ... | |12% |6,15% |21,6% |18,3% ... кезекте арнайы дайындалған тапсырмалар мен олардың әрқайсысының
орындалу ... ... ... ... ... ағылшын тілінде фонетикалық құрылымы жағынан қазақ және орыс
тілдеріне ... ... ... мағынасы жағынан сәйкес келмейтін ... Бұл ... ... ... басты талап – ағылшын тіліндегі
сөздердің қазақша баламасын беру болып табылады. Қазақ тіліндегі баламасын
табуға ... ... ... ағылшын сөздерінің саны – 15 (толығырақ
қосымшаны қараңыз). Қазақша ... ... ... ... ... ... тіліндегі аудармашының жалған достары» ... ... of a ... ... ... сөздер студенттер үшін өте
қарапайым және жеңіл болып көрінді. Студенттер мен магистранттарға ... ... ... ... ұқсас сөздер олардың мағынасы жағынан да
ұқсас деп шешім шығаруға септігін ... және ... ... ... ... «data» деген сөзге қазақ және орыс тілдерінде
«дата», «күн», «мерзім» деген баламаларды береді. Әдетте, ағылшын ... ... сөз ... және орыс ... ...... ... Ал, ағылшын тілін меңгеруші студенттердің «data» деген ... ... ... ... ... ... сөз ... Негізі,
ағылшын тіліндегі «date» сөзінің қазақ және орыс тілдеріндегі баламалары
«күн ...... ... ... Осы ... ... ... сөздің фонетикалық ... ... ... ... ... ... құбылысының туындауына жол
беруіне қатысты мынадай мысалдарды кесте түрінде көрсетуге болады:
3-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «date» сөзіне берген ... ... және орыс ... ... ... ... |
|тіліндегі сөз |берілген баламалары |бұрыс ... |
| ... ... |54 ... |күн ... ... |34 |
| ... ... |6 ... ... ... деген сөз қазақ және орыс тілдеріне
«кабинет», «бөлме» деп аударылмайды. Негізінде ағылшынның ... ... ... және орыс ... ... «чулан» және «жәшік» деген мағынада
аударылады, Бірақ, ... ... ... ... алып ... ... ... тіркесте ғана қолдануға болады. Алайда бұл сөз
«кабинет», «бөлме» деген мағыналарда ... ... ... ... «cabinet» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде |Дұрыс ... ... ... сөз ... баламалары |бұрыс |көрсеткіш |
| ... ... |36 |
| ... ... ... |11 ... ... ... |35 |
| ... ... |6 |
| ... ... |2 ... ... «cabinet» сөзіне студенттер мен магистранттар қазақ
және орыс ... ... ... кеңсе» − «рабочий кабинет, оффис»
деген ... ... ... ... бұл ... ағылшын тіліне − «study,
office» деп аударылады. Және белгілі бір бағыт бойынша «кабинет» деген ... ... «room, ... salon, ... ... аударылады.
Екінші шет тілін меңгерушілер ағылшын тіліндегі «Dutch» деген сөздің
қазақ тіліндегі баламасын беру ... оны ... ... ... ... және ... тіліндегі «Deutch» cөзімен шатастырып, «неміс тілі» деп
жалған балама беріп, лексикалық интерференцияның туындауына жол ... ... ... ... сөз ... ... ... «даттық» немесе
«неміс тілі» деп аударылмайды, бұл сөздің қазақша баламасы ... ... ... ... Ал, «даттық» − «датский» − «danish» және «неміс
тілі» − «немецкий» – «german» ... ... ... тән ... ... ағылшын тіліндегі «Dutch» сөзіне берген баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс ... ... ... сөз ... ... ... бұрыс |көрсеткіш |
| ... ... |47 ... ... ... |26 |
| ... ... |10 |
| ... тілі ... |7 ... орындау барысында студенттер мен магистранттар ағылшын
тіліндегі ... ... ... ... «бөлме» деген баламалар береді.
Алайда, «сынып», «бөлме» ... ... ... ... «classroom»,
«room» деген баламалары бар. Мысалы: «We have six classes every day − ... ... алты ... ... − У нас шесть уроков каждый день; She’s ... class − Ол ... ... отыр − Она на ... ... ... ... сөзі «тип» деген мағынада қолданылады: ...... ... су асты ...... лодка типа Огайо».
Ал, ағылшын тіліндегі «class» сөзінің негізгі қазақ және ... ... мына ... ... ... ... − «урок»,
«топтық сабақтар» − «групповые занятия», «дәреже» − «категория», «санат»
−«разряд». Бірақ, ағылшын ... ... сөзі ... ...... «сабақ – урок» деп аударылмайды. Мұндай қатенің орын алуының басты
себебі ... мен ... ... ... ... деген
сөзді фонетикалық құрамының толықтай орыс тіліндегі «класс» сөзіне сәйкес
келуіне байланысты мағыналық ... да ... ... ... студенттердің ағылшын тіліндегі «class» сөзіне берген баламасы
|Ағылшын ... және орыс ... ... немесе |Сандық ... сөз ... ... ... ... ... ... − урок | ... |19 |
| ...... ... |71 |
Қостілді студенттер ... ... ... ... сөзді қазақ және
орыс тілдерінде «аспирант» деп фонетикалық құрамына байланысты жалған
сәйкестендіріп, дұрыс емес балама ... ... ... ... ... ... және орыс тілдеріне «атаққұмар», «домагающийся» деп аударылады.
«Аспирант» сөзіне келер болсақ, бұл сөздің ... ... ... ... және ... ... баламалары бар.
7-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «aspirant» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... ... сөз ... ... ... ... |
| ... ... |11 ... ... ... |78 |
| ... ... |1 ... ... ... ... ... ... студенттер мен
магистранттар — «сервант» деп жалған ... ... ... ... ... сөзінің қазақ және орыс тілдеріндегі баламалары «малай
− слуга», «қызметші − служащий» сөздерімен сәйкес ... Ал ... ... ... ... ... «sideboard» болады. Бұл тұрғыда
лексикалық интерференцияның туындауына барынша әсер ... тіл орыс ... ... шет тілі (ШТ1) ... ... Тілді меңгерушілер бірінші
және екінші шет тілдерінде, яғни орыс және ... ... ... ... ... ... фонетикалық құрамына байланысты жалған
сәйкестендіріп, қатенің орын алуына жол берді. ... ... орын ... шет ... (ШТ2) ... ... ... басым болып келеді.
8-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «servant» сөзіне ... ... және орыс ... ... ... ... ... сөз |берілген баламалары |бұрыс ... |
| servant |үй ...... ... |73 |
| ... ... |7 ... «species» сөзін тілді меңгерушілер қазақ және орыс тілдеріне
«специя» және «қоспалар» деп аударады. ... ... ... ... ... ... деп балама жасалады, яғни жан-жануарлар мен
өсімдіктердің түрлері деген секілді. Бұл сөз ... ... және ... ... және «специя» деп аударылмайды. Бұл қате ... ... ... ... орыс тіліндегі «специя» ... ... ... ... ... ... ... студенттердің ағылшын тіліндегі «species» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде |Дұрыс немесе ... ... сөз ... ... |бұрыс ... |
| species |түр – вид | ... |34 |
| ...... |Бұрыс |56 ... ... ... ... ... ... мен ... және орыс тілдеріне «жүрек талмасы» − «инсульт» деп ... ... ... ... қате ... ... ... тіліндегі
«insult» сөзі қазақ және орыс тілдерінде «балағаттау» − «оскорбить», «тіл
тигізу» − «оскорбление» деген мағына- ларда ... ... Бұл ... ... ... − «stroke» деген мағынада қолданылмайды.
10-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын ... ... ... ... ... ... және орыс тілдерінде|Дұрыс немесе |Сандық |
|тіліндегі сөз |берілген ... ... ... |
| ... (обидеть) | ... |28 ... ... ... |29 |
| ... ... |33 ... барысында берілген тапсырманы орындау кезінде ағылшын тілін
меңгерушілер ағылшын тіліндегі «session» деген сөзді ... және ... ...... деп ... Бұл бірінші шет тіліндегі
(орыс тілі) «сессия» деген ... ... шет ... ... ... ... ... фонетикалық құрамына байланысты ... бір ... ... ... тіліндегі «session» деген
сөз қазақ және орыс ... ...... ... ... ... сәйкес келмейді, бұл сөз «жиналыс», «сеанс» деген мағынада
қолданыста болады. Ал, «сессия» деген сөз «емтихан мерзімі» деген ... ... ... «exam period» ... ... «Our exam period starts from the fifteenth of December».
11-кесте
Қостілді студенттердің ... ... « ... сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде|Дұрыс ... ... ... сөз |берілген баламалары |бұрыс ... |
| ... ... |11 ... ... ... |9 |
| ... ... |3 |
| ... ... |67 ... ... ... ... сөзді студенттер мен магистранттар
орыс тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... аударады. Ағылшын тілінің «receipt» деген сөзі ... ... ... ... деген мағыналарда қолданылады. Бұл сөзге
ешқашан медицина саласына ... ...... немесе
аспаздыққа орай «рецепт» – «recipe» деп балама берілмейді.
12-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «receipt» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын ... және орыс ... ... ... ... ... сөз ... баламалары |бұрыс ... |
| ... | ... |7 ... ... ... |дұрыс |40 |
| ... ... |43 ... мен ... ... ... «talon» деген сөзге
«талон» деп ... ... Бұл ... ... және орыс ... ... ... (әсіресе: құстың, айдаһардың тырнақтары) сөзі
болып табылады. Ал «талон» сөзінің − ... ... ... ... ... ... бар.
13-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «talon» сөзіне берген баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс ... ... ... ... ... сөз ... баламалары |бұрыс |көрсеткіш ... ...... ... |48 |
| ... ... |42 ... ... ... ... «clay» ... ... қазақ және
орыс тілдеріне «клей» − «желім» деп аударады. Ағылшын тілінің «clay» ... және орыс ... ...... ... ... ... Бұл
сөздің «клей» − «желім» деп ... ... ... ... сәйкестендірумен түсіндіріледі. Ал «клей» және ... ... ... «glue» ... ... бар.
14-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «сlay» сөзіне берген баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... ... сөз ... ... |бұрыс |көрсеткіш |
| сlay |саз ... ... ... |88 |
| ... ... ... |2 ... ... «monitor» деген сөзге тілді меңгерушілер қазақ және
орыс ... ... ... бір ғана ... ... ... бұл
сөздің «компьютер монитоpы» деген мағынасынан басқа: «радиоперехватчик» −
«радиоқабылдағыш», «қамқоршы» − ... ... ...
«пoмощник учителя», «сынып ...... ... ... ... бар.
15-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «monitor» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын |Қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... |
|тіліндегі сөз ... ... ... ... |
| ... ... |34 ... |монитор (компьютер) ... |54 |
| ... ... |2 ... ... ағылшын тіліндегі «paragraph» деген сөзге «параграф»
деп балама беріледі. Бұл сөздің ... және орыс ... ... жол − ... ... болып табылады. «Параграф» деген сөз ... ... section, clause» ... ... аударылады.
16-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын тіліндегі «paragraph» сөзіне берген
баламасы
|Ағылшын ... және орыс ... ... ... ... сөз ... берілген |бұрыс ... |
| ... | | ... ... жол − ... ... |32 |
| ... − тарау |Бұрыс |58 ... ... ... ... деген сөзді қазақ және орыс
тілдеріне «тарих» − «история» деп аударады. Бұл сөз ... және ... ... аударылмайды. Ағылшын тіліндегі «story» сөзінің қазақ және
орыс тілдеріндегі баламалары мына сөздер: «баяндау − ... ... ... ...... ... ... – газетные материалы»,
«сюжет – сюжет» болып табылады.
17-кесте
Қостілді студенттердің ағылшын ... ... ... ... ... ... және орыс тілдерінде |Дұрыс немесе |Сандық ... сөз ... ... ... |көрсеткіш |
| ... ... |47 ... ... ... |39 |
| ... пәні ... |4 ... ... ... ... жасалған жалған баламалар
лексикалық интерференцияның басты көрінісі болып табылады. ... ... ... тілдерінің лексикалық жүйесіндегі сөздердің арасында ... ... ... есепке алмағанда) болмайды. Оның басты
дәлелі ретінде бірінші тапсырма ... ... ... ... ... ... атап ... болады. Мысалы, тапсырмаға орай
берілген ағылшын сөздерінің ... емес ... ... ... ... саны орта ... ... көрсеткіште:
1-курс бакалавр – орташа есеппен 13 қате;
2-курс бакалавр – орташа есеппен 9 қате;
3-курс бакалавр – ... ... 8 ... бакалавр – орташа есеппен 5 қате;
1-курс магистратура – орташа есеппен 3 қате;
2-курс магистратура – ... ... 2 қате ... ... ... қазақ тіліндегі баламасының орнына
жоғарыдағы ... ... ... мен магистранттар орыс
тіліндегі балама ... ... ... көп жағдайда, бірінші шет тілі
(орыс тілі) мен ... шет ... ... ... ... жағынан
ұқсас сөздерді мағынасы жағынан жалған сәйкестендіреді.
Мысалы: «cabinet» − ... ...... «data» − ...... ... − параграф, «talon» − талон, «species» −
специя, ...... ...... «session» − сессия деген
секілді орыс тілінде берілген жалған баламалар ағылшын тілінің лексикасын
меңгеру ... ... ... ... орыс ... интерференциялық
әсерінің барынша жоғары екендігін көрсетеді.
Студенттер мен магистранттарға берілген №2-тапсырма бойынша ... ... ... Негізі, бұл тапсырманың мақсаты ағылшын тілінің
лексикасын қаншалықты деңгейде меңгергендіктерін анықтау және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Екінші тапсырма бойынша студенттер мен магистранттарға 26 ... ... бірі ... және ... ... ... алдын ала дайындалған.
Тапсырманың басты ...... ... ... ... (сhoose ... sentencе). Әрбір тілдің лексикалық жүйесі ... тән ... ... ... ... де ... тән ... салдарынан немесе ережелерді естен шығарып алу ... мен ... ... ... ... ... ... жол берді.
Мысалы:
А) *“The work of a compositor is rather difficult” Incorrect (бұрыс)
B) “The work of a composer is rather ... Сorrect ... ... ... ішінде дұрыс сөйлем екінші ... ... B ... ... ... кейбір студенттер А нұсқасын таңдап, қате жауап қайтарды.
Мұндай қатенің туындауына басты ...... ... дәрежеде игерілмеуі. Яғни, ағылшын тіліндегі «compositor» деген
сөздің фонетикалық ... ... және орыс ... ... ... ... салдарынан лексикалық интерференция мәселесі
орын алды.
Негізі ағылшын тіліндегі «compositor» деген сөз қазақ тіліне ... ... ... Бұл ... ... және орыс ... аудармасы – «теруші» − «наборщик» cөздері болып есептеледі. Ал,
«композитор» деген ... ... ... баламасы «composer», «musician»
деген сөздермен сәйкес келеді.
Екінші шет тілін меңгеруде ... шет ... ... ... ... ... тағы бір ... төмендегі
сөйлемдерден байқауға болады:
A) Students usually have five classes a day − Сorrect ... *Our class is light, warm and clean − ... ... екі
сөйлемде де «class» сөзі қолданылған. Дегенмен, бұл сөз ... ... ... бірінде ғана дұрыс қолданысқа ие болып табылады. Студенттер:
«*Our class is light, warm and clean» ... ... ... деп ... ... «Біздің сынып жарық, жылы және таза» деген
мағынада түсінді. ... ... ... деп ... сөздік бойынша
ағылшын тіліндегі «class» деген сөз қазақ және орыс тілдеріне ешқашан
«класс» немесе ... ... ... [77].
Алайда сынып сөзімен бір семантикалық желіге енетін ...... ... ... ... бұл сөйлемдердің ішіндегі дұрыс нұсқасы А)
«Students usually have five classes a day» ... ... ... екі ... дұрыс нұсқасын белгілеуде студенттер жоғарыда
жіберген қателіктерін тағы да қайталайды. Мысалы:
A) “*An accurate person always puts his things away in the ... ... ... “A tidy person always puts his things away in the correct place ... ... екі сөйлемнің мағынасы жағынан дұрысы В нұсқасында
берілген. Бірақ, студенттер А нұсқасындағы сөйлемді дұрыс деп ... ... person always puts his things away in the correct place” ... ... ... ... ... орыс тіліндегі «аккуратный –
тиянақты» деген сөзбен жалған сәйкестендірді. Ағылшын тіліндегі «accurate»
деген ... ... ... баламасы – нақты, дәл (точный) деген сөздермен
сәйкес болып келеді. ... ... ... деген сөз ... ... ... ... ... ... ... ана тіліндегі сөздердің формасымен сәйкес келгенімен, мағыналары
сәйкес келе бермейді. Сондықтан, мұндай ... орын ... ... үшін ең ... ... ... лексикасын меңгеруде сөздердің
формальды жағымен қатар мағыналық жағына да баса ... ... ... ... ... ... орыс және ағылшын тілдеріндегі
сөздерді жалған сәйкестендірудің тағы бір ... ... ... ... ... ... ... − «актуальный» деген мағынада
қолдануынан байқауға болады. Мысалы:
A) Actually, that’s a good idea − Correct ... the problem of the Aral sea is very actually − ... екі ... ... ... ... барысында тілді меңгеруші
студенттер «actually» деген сөзді «өзекті» деген мағынада қолданып,
А нұсқасын дұрыс деп ... ... ... ... ... деген
сөз ешқашан «өзекті» болып аударылмайды. Бұл сөздің ... және ... ... − «шын ... шындығында» − «на самом деле,
действительно» деген сөздермен сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... бірінші шет тілінің, яғни орыс ... рөлі ... ... ... ағылшын тілінде барлық тілдердегі секілді екі ... ... зат есім ... nouns);
2) саналмайтын зат есім (unсоuntable nouns).
Ағылшын тілінің грамматикасына сәйкес ... зат ... ... ... ... және ... ... (plural) қатар қолданылады: a
flower – flowers; a book – books; a bird – ... зат ... ... nouns) – жекеше түрде ғана
қолданылады. Мысалы: We bought some furniture. – Correct.
We bought some ... ... bought a ... – Incorrect.
Cаналмайтын зат есімдер қатарына «information» деген сөз де жатады. Бұл сөз
тек жекеше ... ... ... ... ... ... ... екі сөйлем бойынша В нұсқасын дұрыс деп есептеп ... ... gives us not only ... but also some ... (Correct).
B) Television gives us not only amusement, but also some ... ... ... ... ... «some» ... ... аудармасы
«бірнеше» деген сөзбен сәйкес келетіндіктен, бұл сөзден кейін орналасатын
зат есімдер көпше ... ... деп ... қате ... ... «some» ... сөз ... және көпше түрде қатар қолданылады.
Сондықтан, «some» деген сөзбен тіркесіп ... зат ... ... ең алдымен оның ... ... ... зат ... анықтап алған жөн. Бұл интерференцияның алдын алудың бірден
бір жолы ... ... ... зат ... ... ... көпше түрге айналдыру
студенттерге қиындық тудырады. ... бір ... ... грек ... ... соңы ... аяқталатын «criterion», «phenomenon» деген сөздерді
алуға болады. Осы секілді зат есімдерді жекеше түрден көпше түрге ... ... ... “а” ... ... [78]:
Singular ... ... ... тілінің лексикасындағы мұндай ерекшеліктердің ескерілмеуі
нәтижесінде студенттер шатасып, қателер жібереді. Бұл ... ... ... ... эксперименттің нәтижесі бойынша мұндай
қателер 1-2-курс студенттерінде жиі кездеседі:
A) *You need a university degree, but having a degree is not the ... -
B) You need a ... degree, but having a degree is not the ... ... берілген екі сөйлемнің бірі (А нұсқасы) дұрыс, екіншісі ... ... ... ... ... ... А нұсқасын дұрыс деп есептеп
қате жіберді.
Жалпы ереже бойынша, ағылшын тілінде зат есімдерге көпше түрде ... ... ... ... ... зат ... көпше түрі өзгеше
тәсілмен жасалады. Мысалы:
a man – men (ер − ерлер)
a women – women (әйел − ... mouse – mice ...... fish – fish ...... секілді сөздердің көпше түрде
қолданылуындағы ерекшеліктерді атап көрсетуге болады. Студенттер зат есімге
барлық ... ... ... ‘- s’ ... ... деп ... ... тән ережені ескермеу салдарынан қате жіберді. Тілді меңгерушілер бұл
ережеге емес, жалпы ... ... ... берілген тапсырмаға сәйкес
сөйлемнің дұрыс емес нұсқасын таңдап, қате жіберді. Мысалы:
A) I caught several fish in the lake. +
B) * I caught several fishes in the ... *Alex saw some mouses running across the floor. ... Alex saw some mice running across the floor. ... тіліндегі сөйлемдердің дұрыс нұсқасын таңдауда ... ... ... ... курс ... ‘- s’ жалғауы жалғанған
зат есімдерді көпше түрде қолданылады деп ... ... ... ... ... ... тілінің қазақ және орыс тілдерінен тағы
бір ерешелігін – ағылшын тіліндегі жұптас сөздердің (pairs of words), атап
айтсақ, ... зат ... мен ... (related nouns and ... ... ... өте жуық ... әріптеп айтылуы бойынша
(spelling) аздаған өзгешеліктердің болуынан байқауға ... ... зат ... мен ... ... ... ... келуі
салдарынан ағылшын тілін үйренуші студенттер шатасып, ... ... ... ... ... бойынша (pronunciation) oңай ажыратуға
болады. Осындай ... ... мына зат ... мен ... ... [әd'vaiz] verb and advice [әd'vais] noun
кеңес беру (етістік) ... (зат ... ... verb and belief ... noun
сену (етістік) ... (зат ... ... осы ... жұптас сөздердің айырмашылығын ескермеу
салдарынан студенттер ... ... емес ... таңдады:
A) *I would advice you to choose this company. ... I would advise you to choose this company. ... ... ... ... ... зат есімі мен «advise»
деген етістіктің ұқсас болып келуіне орай оларды бірінің орнына ... бұл ... ... сөз табы ... ... ... Осы ... жұп сөздер екінші тілді үйренудің алғашқы
сатыларында айтарлықтай ... ... ... ... рындалуға
тиісті №3-тапсырма бойынша қойылатын басты талап – көп нүктенің орнына
жақша ... ... ... қою болып табылады, сонымен ... ... бірі ... ... ... негізгі ойдың
дұрыс білдірілуін қамтамасыз етуі қажет. Бұл тапсырма №4-тап- сырмамен
тікелей байланысты. ... ... ... ... мен магистранттарға
қойылатын талап қазақ тіліндегі сөйлемдерді ағылшын тіліне ... ... ... ... ... етістікті дұрыс қолдана ... ... ...... мен магистранттардың ана тілі ... шет ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Л.А. Шварцтың пікірі бойынша, ... ... ... талдау қолдану жағдайында ең алдымен тіл меңгерушілердің
назарын дифференциацияны табуға мүмкіндік ... ... ... ... ... болмақ» [79, 134 б.].Осыған орай, бұл тапсырмалардың
міндеті – студенттерге ағылшын тіліндегі ... ... ... ... отырып, дифференцалды белгілерін ұғындыру.
Коррелят-етістіктердің мағыналары арасындағы дифференциацияны анықтау ең
алдымен лексикалық бірліктердің ... ... ... ... Тапсырманы орындау барысында тілді меңгерушілердің ... мен ... ... ... ... белгілері жайлы
алған білімдері интерференцияны игерудің негізі болады.
Қазақ тілі мен ағылшын ... ... ... ... талдау
негізінде алынған мәліметтер мен эксперимент ... ... ... ... екі тілдің лексикасындағы айырмашылықтың екі
типі анықталады: I) коррелят-сөздер арасындағы айырмашылық, оның екі ... a) ... ... ... көлемі сәйкес келген
жағдаймен байланысты айырмашылық; б) бірдей естілетін сөздердің мағынасының
толықтай сәйкес келмеуімен байланысты айырмашылық;
II) сөздердің формасындағы айырмашылық. ... ... ... тілді
меңгеру жағдайында студенттер үшін қиындық тудыратын ...... ... ... бойынша сәйкес келмеуі болып табылады.
Өйткені, ... ... ... ана ... сөздің білдіретін
мағынасын шет тіліндегі сәйкес келетін сөзге теріс ауыстырады. Осының
салдарынан сөзді ... ... ... орын ... [80, 29 ... тілін меңгеруші қостілді студенттер қазақ тілінде берілген
сөйлемдерді мағынасы жағынан сәйкес келетін етістікті таңдау арқылы ... ... ... ... тіліндегі ұғымдық мағынасы ... бар ... ... ... ... ... нәтижелерді төмендегі 18-кестеден көруге болады.
18-кесте
Ағылшын тіліндегі дұрыс етістікті таңдау бойынша қазақ ... ... ... аударылған (+), дұрыс аударылмаған (−) және мүлдем
аударылмаған (0) сөйлемдер саны
|Аударма |+ |− |0 ... ... ... ... ... ... |49 |24 |17 ... | | | ... Ол ... өнер ... екі ... бойы |19 |51 |20 ... ... ... | | | ... Мен құрбымның көздеріне қарап, оның жылағанын|30 |48 |12 ... | | | ... ... ... оқуды әрі қарай |25 |54 |11 ... деді ... | | | ... ... ... түскі астан кейін қайта |67 |9 |14 ... | | | ... Біз ... тамақтанып алған соң, жоспар |9 |61 |20 ... ... ... ... жалғастырдық.| | | ... ... ... Мен ... оқып аяқтағаннан соң, кітапханаға|40 |32 |18 ... | | | ... Егер бір істі ... аяқсыз қалдырма. |35 |43 |12 ... Өз ... ... кейін ғана үйге |28 |55 |7 ... ... ... | | | ... Жүк ... ... ... жауап берді, бірақ|70 |16 |4 ... оның не ... ... алмадым. | | | ... Ол ... ... ... сұраққа «олар |16 |57 |17 ... ... ... деп ... қайтарды. | | | ... Эмма ... ... ешқашан жауап |11 |49 |30 ... | | | ... ... берілген сандық көрсеткіштерден байқағанымыздай,
екінші шет тілін меңгерушілер ағылшын тіліндегі ... ... ... бар “continue, go on, procede”; “complete, end, finish”;
“answer, reply, respond” және “look, stare, gaze” ... ... ... байланысты дұрыс таңдауда айтарлықтай ... ... ... ... алу үшін үш ... ... ... және ағылшын тілдеріндегі осы етістіктердің білдіретін мағыналарын
салғастыру қажет. Осының ... ... ... ... ... ажыратып, қателердің туындауының алдын алуға болады.
Мысалы, қазақ тіліндегі «жалғастыру» сөзі көпмағыналы болып табылады.
Бұл сөздің мынадай мағыналары бар: 1) ... тие ... ... ... ... ... ... болу [81, 570-571 бб.].
Орыс тілінің түсіндірме сөздігінде «продолжать» деген сөзге мынадай
түсініктеме беріледі: [82, 606 ... ... ... дальше, не остановливаясь не прекращая;
2) длиться, равниваться, не остановливаясь, не ... ... ... ... ... сөзге сәйкес оның ағылшын
тіліндегі бір ғана корреляты берілсе (мысалы, ағылшын тіліндегі ... ... онда ... оны қазақ тіліндегі көпмағыналы ... ... ... ... «continue» деген сөзбен
сәйкестендіреді. Осыған сәйкес, ... ... ... ... ... тіліндегі «жалғастыру» деген етістіктің білдіретін
мағыналарының барлығында дерлік қолданады, алайда, оның басқа ... go on», «to ... ... ... ... ... сөйленіс кезінде мынадай қателер туындайды. Мысалы:
«*If Steve continue like this, he will lose his job». Дұрыс ... Steve goes on like this, he will lose his ... ... ... continue with our agenda,” said the chairman.
Дұрыс нұсқасы: “Let’s proceed with our ... said the ... ... ... ... ... ағылшын тіліне аудару кезінде
жоғарыда аталып өткен қателер тағы да көрініс табады. ... ... ... ... әрі ... ... − деді мұғалім» деген
сөйлемді студенттер ағылшын тіліне ... ... ... ... the book» the teacher ... бұл ... дұрыс аудармасы негізінде мынадай болуы тиіс:
«Charlie, go on reading the book» the teacher said. ... ... «Біз ... ... ... соң, ... ... келесі
қалаға саяхатымызды жалғастырдық» деген сөйлемді ағылшын ... ... our meal in a cafe, we ... ... to the next town» ... ... ... «*After eating our meal in a cafe, we ... to the next town» деп ... ... ... ... қате
жібереді.
Cтуденттер ағылшын тіліндегі continue, go on, proceed етістіктерін
меңгеру барысында олардың мағынасының ... ... ... ... сәйкес келетіндігін анықтап алғаны жөн. ... ... ... ... білдіретін мағыналарының арасындағы
айырмашылықты да ажырата білуі тиіс.
Ағылшын тіліндегі to continue (ed), to go on (went on, gone on), ... (ed) ... ... тіліне 'жалғастыру' деп аударылады. Олар бір-
бірінен стилистикалық тұрғыда және олардың қандай да бір ұғымды білдіруіне
байланысты қосымша сипаттамалармен ажыратылады.
Мысалы: to continue – ... ... ... да бір істі ... ... ... деген мағынасында мынадай жағдайларда қолданылады:
1) Тура толықтауышпен:
to continue a speech − сөзін ... ... ... ... a ... − әңгімені жалғастыру − продолжать речь.
Мысалы: The story will be continued in our next month's ... ... ... ... ... герундий болып келетін
баяндауыштың құрамында:
to continue working – жұмысты жалғастыру – продолжать ... ... to play – ... жалғастыру – продолжать играть
Мысалы: She didn't pay any ... to him but ... to read ... go on ... to continue ... ... ... ол
ауызекі тілде көбірек қолданылады: 1) with демеулігі ... ... to go on with ... work – ... жалғастыру –
продолжать работу; to go on with ... story – ... ... ... компоненті герундий болып келетін күрделі баяндауыш
құрамында (to go on ... ... to go on working, to go ... ... ... to continue және to go on ... өздеріне
тән стилистикалық сипаттарын сақтай отырып, толықтауышпен немесе баяндауыш
құрамында қолданылу ... ... ... ... continue your story». «Pray, go on with your next story». «Cora
didn't answer but continued staring at the ... proceed ... ... ... ... ... айыр-
машылығы – ресми және салтанатты сипатқа ие, сонымен қатар, кітап стиліне
жатады. Бұл ... ... ... ... with демеулігімен қатар келген толықтауышпен бірге ... «Tell us your name and then proceed with you ... ... ... ... ... ... күрделі баяндауыштың құ-
рамында болса: «In this manner he proceeded scarifying the members of ... to go on және to proceed ... ... тек қана ... ... ... ... деген мағынада қолданылады.
Мысалы: "What's going on here?" [83].
Ағылшын тіліндегі «to continue, to go on, to proceed» ... ... ... ... ... етістіктің семантикалық құрылымындағы
жоғарыда қарастырылған ерекшеліктер бұл ... ... ... ... тек тіл ішіндегі интерференцияда ғана емес, сонымен қатар,
тіларалық интерференцияда айтарлықтай дәрежеде қиындық тудырады.
Лексиканы жан-жақты ... ... ... ... ... себебі, тілдегі лексика-семантикалық жүйенің
фонетикалық және грамматикалық жүйемен салыстырғанда ... ... ... ... ... лексикада жүйелілік ұғымы фонетика
мен грамматика саласындағы жүйелілік ұғымынан да ... ... ... Бұл ... тілдегі басқа жүйелерден ерекшелігін білдіреді.
Лексика жүйесі ашықтығымен және ... ... ... [84, 17-27 ... ... екі ... семантикалық құрылымындағы сәйкессіздік
құбылысының авторлар тарапынан әр түрлі ... ... ... ... ... бірі ... тілдердегі ұғымдар арасындағы сәйкессіздік
жайлы сөз қозғаса, енді біреулері тілдік жүйелердің ерекшеліктері жайлы
айтады. ... ... ... логикалық категорияға жатқызып жүр, және
ұғымның ұлттық емес сипаты болады [85, 71 ... тілі мен ... шет тілі және ... шет ... ... ... бірліктерін салғастыруда қателік жіберудің алдын алу ... ... ... ... табу ... ... корреляцияны
белгілеу үшін қатынасқа түсетін тілдерге салғастырмалы талдау жасау арқылы
қол жеткізуге болады. Егер оқу ... екі ... ... ... ... ... ... «жасырын аударма» орын алады,
ережеге сәйкес, бұл ... ... ... жалған сәйкестікке алып
келеді. Тілдік жүйелерді салғастырмалы тұрғыда зерттеудің ... ... ... ... ... ... мен ... ұсынылған етістіктердің ... ... ... ... ... «аяқтау» және орыс тіліндегі
«закончить» деген етістіктердің білдіретін ... ... ... ... ... отырғанымыздай, қостілді студент қазақ және орыс
тілдеріндегі «аяқтау» және «закончить» деген етістіктердің білдіретін әрбір
мағынасының ... ... ... бар ... жете ... ... «finish» деген етістікті ... ... ... 2, 3 және 5 ... қолданып, интерференция құбылысының
орын алуына жол береді. Кестеде ... орыс және ... ... ... ... екі мағынасы ғана бар екендігін
байқауға болады. Осыған сәйкес, олардың семантикалық құрылымы да ... ... ... ... орыс және ағылшын тілдеріндегі коррелят-етістіктердің білдіретін
мағыналарының сәйкес келуі
|Тіл ... |[1] |[2] істі |[3] |[4] оқу |[5] бәрі |
| | ... ... |тауысу, |жылын |бітті деп|
| | ... ... ... ... |қолын бір|
| | ... ... | | ... |
| |Сөз ... ... | | | |
| | ... | | | | ... ... |+ |+ |+ |+ |+ ... ... | | | | | ... |finish | | | | | |
| | |+ |+ |+ |+ |+ |
| | |+ |− |− |+ |− ... ... ... ... ... ... ... өрісін түсіндіруге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... толығымен
оның қазақ және орыс тілдеріндегі ... ... ... ... Бұл ... тілінің тілдік
нормасының бұзылуына және лексикалық қателердің туындауына алып келеді.
Біздің матрица көрсеткендей, салғастырылған тілдердің (қазақ, орыс ... ... ішкі ... ... мен ... ... әр ... көрініс табады. Жоғарыда келтірілген мысал арқылы
ағылшын тіліндегі «finish» деген ... ... және орыс ... ... яғни, «аяқтау» және «закончить» деген етістіктерге
толықтай мағыналас сөз болмайды, тек екі мағынасы ғана ... ... ... ... бірдей ұғымдық мағынаны білдіретін сөздер көп ... ... ... ... ... талдау көрсеткендей,
«аяқтау» деген ұғым қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде әр ... ... ... және орыс ... бір ғана ... ... ... ағылшын тілінде дифференциалды түрде ... ... Бұл ... ... ... және орыс тілдеріндегі
«аяқтау» және «закончить» деген етістіктерге бір немесе бірнеше мағынасында
сәйкес келеді. Сонымен, қазақ және орыс ... ... ... ... етістіктерге ағылшын тіліндегі ... ... ... үш ... ... келеді. Ана тілі мен бірінші шет тілі
және екінші шет ... ... ... бірліктерін
салғастыруда қателік жіберудің алдын алу үшін олардың арасындағы дәлме-дәл
корреляцияны табу қажет. ... ... ... үшін ... тілдерге салғастырмалы талдау жасау арқылы қол ... ... оқу ... екі ... ... жүйені салғастыруға келмейтін жағдай
туындаса, «жасырын аударма» орын ... ... ... бұл ... ... ... ... алып келеді. Тілдік жүйелерді
салғастырмалы тұрғыда зерттеудің мақсаты интерференция мәселесін зерттеудің
міндеттеріне сәйкес ... үш ... ... ... ұғымдық мазмұны бірдей
бірақ, кейбір қазақ-орыс қостілділігі жағдайында кейбір мағыналар ағылшын
тіліндегі басқа ... ... ... ... ... ... беріледі. Олай
болса, қазақ тіліндегі «аяқтау» және орыс тіліндегі ... ... ... ... ... ... жағынан сәйкес келетін
«finish, end, complete» деген сөздер топтамасымен салғастыру қажет. ... ... ... ... алуға болады және қате
жіберілмейтін болады.
Сонымен, нақты және толық түрде интерференцияның потенциалды ... үшін үш ... ... ... ... бір тілдегі топтамасымен
немесе сөзді екінші бір тілдегі топтамамен салғастырмалы тұрғыда ... ... ... ... салғастырудың мүмкін болу ... ... бір ... ... ... ... ... біртектес
болып табылады [86, 57 б.].
Мысалы, қазақ және орыс тілдеріндегі «аяқтау», «закончить» деген сөзге
ағылшын тілінде «finish, end, ... ... ... ... ... ... кең ... білдіретін ұғымдар гиперонимдер деп
аталса, тар мағынаны білдіретін ұғымдар гипонимдер деп аталады [87, ... ... ... ... ... ... және «закончить» деген
етістіктер гипероним болса, ағылшын тіліндегі ... «end», ... үш ... ... болады.
Сонымен, зерттеу жүргізіліп жатқан етістіктердің біртектес екендігі
айдан анық. Себебі, олардың білдіретін ұғымдық мазмұны бірдей және ... ... ... келеді. Олай болса, қазақ тіліндегі «аяқтау»
және орыс тіліндегі ... ... ... ... ... құрылымы жағынан сәйкес келетін finish, end, complete деген
сөздер ... ... ... ... ... сөздің семантикалық құрылымы былайша
түсіндіріледі [88, 554 б.]:
1) бітіру;
2) тамамдау;
3) аяғына ... ... ... ... ... деген сөз былайша
түсіндірілген [89, 1456-1457 бб.]:
1) привести к концу, закончить, завершить;
2) делать что-н. в ... в ... ... ... свою ... ... ... что-н. в конце своей жизни;
4) стать кем-н. в ... ... ... ... ... до какого-
н., положения, состояния;
5) прекратить связь, отношения, разделаться;
6) завершить какое-н. соглашение, дело чем-н., ... к ... ... ... ... ... предел, остановить.
Ағылшын тіліндегі коррелят-етістіктер былай тұрғыда түсіндіріледі: ... to end, to complete ... ... ... ... біл- діреді, бірақ олардың әрқайсысы білдіретін ұғымдары мен
стилистикалық бояуы арқылы ажыратылады.
Мысалы, to finish ... 'бір ... ... ... да бір істі
немесе әрекетті аяғына дейін ... ... ... ... Бұл
етістік мы- на дай жағдайларда ... ... ... to finish one's work − ... ...... работу;
to finish a book − кітапты аяқтау − закончить книгу.
Мысал ретінде, «I have finished all the letters except one» ... ... ... ... формасында етістікпен қатар баяндауыш құрамында:
to finish speaking − сөйлеген сөзін аяқтау − ... ... ... reading − ... оқып ...... ... «As soon as he finished reading, he put the book aside and ... the ... ... to end ... ... ... мынаған саяды: 'бір
істі аяғына дейін жеткізбестен орта жолдан үзіп тастау, ... ... ... a speech − сөзін аяқтау − закончить речь; to end a conversation ... ...... разговор.
to end деген етістік мынадай жағдайларда қолданылады:
1) with демеулігмен қатар келетін толықтауышпен: They ended the ... "Auld Lang ... by ... ... келген пысықтауышпен:
Joss ended by agreeing as might be expected of him.
Өз кезегінде to complete ... ... ... ... және 'бір ... ... аяғына дейін жеткізу' деген мағынаны білдіреді: to complete
one's work − ... ...... ... to complete one's task ... аяқтау − завершить задание.
Мысалы: «The shell of the house of Robin Hill was thus completed by the
end of April» ... ... ... ... ... ... мен
магистранттар ағылшын тіліндегі to finish, to end, to ... ... және ... ... ... ... ... жіберді. Мысалы: “As soon as I finish reading
the book I will take it back to the ...  деп ... бос ... ... ... орнына «*As soon as I end reading the book I ... it back to the ... деп қате ... ... ... ... sure to end your work before you go home» деп ... жауап жазудың
орнына: «*Be sure to complete your work before you go home» деп ... жол ... ... ... ... ... мен ... to finish,
to end, to complete етістіктерін қолдану барысында мынадай ... ... тең ... ... ... ... ағылшын тіліне «The
game ended in a draw» деп аударудың орнына: «*The game finished in a ... ... ана тілі мен шет ... лексикалық бірліктердің білдіретін
мағыналарының көлемі әр алуан болып келген жағдайда студенттерге коррелят
ретінде шет ... бір ғана ... ... ... ... ұқсас келетін
сөздердің тобын ұсынған дұрыс. Ағылшын ... ... ... ... ... ... ... түседі,
яғни, тіл ішіндегі лексикалық интерференцияның алдын алуға қабілетті етеді.
Студенттердің дифференциалды белгілерді білуі ... ... алу ... ... және шет ... ... дұрыс
қолдануға негіз болады [91, 100 б.].
Ағылшын тілі мен қазақ және орыс ... ... ... ... ... ... мен ... тапсырманы
орындау барысында лексикалық интерференция құбылысының туындауына жол
береді. Қазақ тіліндегі «қарау» ... мен орыс ... ... ... ағылшын тілінде «look, stare, gaze» ... ... Бұл ... ... бір-бірінен ұғымдық мағыналары жағынан
ажыратылады. Осы ерекшеліктердің ... және орыс ... ... орын алды. Мысалы, «He stared at the fire, deep in ... ... көп ... ... ... ... яғни, «stare» етістігін
орналастырудың орнына «look» етістігін қойып: «*He looked at the ... in ... деп қате ... ... «The lovers stood with ... clasped, gazing into each ... eyes» ... сөйлемде «gaze»
етістігінің орнына да «look» етістігін қойып: «*The lovers stood ... hands clasped, looking into each ... eyes» деп ... ... ... ... ... тіліндегі «Адамға тесіле қарау әдепсіздік болып
саналады» деген сөйлемді ағылшын ... ... impolite to look at ... that» деп ... қате ... ... ... «It’s impolite to stare
at people like that» болады.
«Ол керемет өнер туындысына екі сағат бойы ... ... ... ... ... мен магистранттар: «She stands looking at the
masterpiece for two 2 hours» деп қате ... ... ... «She ... at the ... for two 2 ... «look, stare, gaze» ... етістіктердің мағынасы және қолданылу
аясы жөніндегі басты айырмашылықтарды ажырата алмауы нәтижесінде ... ... Бұл ... негізгі айырмашы- лықтарын жоғары
оқу орындарының 2-курс студенттеріне арналған «Ағылшын ... ... ... ... оқу материалы ретінде жете түсіндіріп өткен: to look
етістігі ‘көру мақсатында көз салып ... ... ... ... «He looked at me, but didn’t recognize me» деген ... ... ... ... stare ... ... бір нәрсеге ұзақ уақыт таңдана және
таңырқаушылықпен көзі шарасынан шығып ... ... ... және ... ... деген мағынаны білдіреді. Негізі, ‘stare’ деген етістік адамға
немесе затқа, судың ... алыс ... отқа ... ... қолданылады. Бұл етістіктің қазақ және орыс тілдеріндегі
баламалары: тесіле қарау, көз ... және ... ... ... ... ... ... келеді. Мысалы: He stared at me as if I had asked
him something impossible;
Ағылшын тіліндегі to gaze ... ... ... ... ... (біреудің
көздеріне) ұзақ уақыт бойы қызығушылықпен, махаббатпен, ықыласпен, ізгі
тілекпен, ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: No wonder people stand gazing at this picture ... it’s ... [92, 14 ... үш ... ... ерекшеліктерге тоқталайық: ағылшын тіліндегі
«look, stare, gaze» деген ұғымдық мағынасы жағынан ... үш ... ... және орыс ... бір ғана ... (пысықтауыш немеме
анықтауыш арқылы жасалуына орай) беріледі. Осыған байланысты тапсырманы
орындау барысында студенттер мен ... «look, stare, gaze» ... ... ... ... аударма мен көп нүктенің орнына
тиісті сөзді қойыңыз деген тапсырмаларда қателіктерге бой алдырды.
Эксперимент ... ... ... ... – ағылшын тіліндегі
етістіктер мен олардың қазақ тіліндегі корреляттарының ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар,
студенттердің ағылшын тіліндегі ... ... ... ... алуы мен ... қамтамасыз ететін жұмыстарды
ұйымдастыру мақсатында интерференцияның потенциалдық өрісін анықтау ... ... ... ... ... ... ... материал ағылшын тіліндегі ортақ ұғымды білдіретін
етістіктер мен ... ... ... құрылымы сәйкес келетін осы
етістіктердің корреляттарымен шектеледі. ... ... беру ... go ... ... потенциалдық өрісін анықтау мақсатында
студенттер мен магистранттарға берілген №3 және №4 ... ... ... ... жуық ... алайда барлық жағдайда синоним
болмайтын етістіктер ... ... Біз үшін бұл ... ... маңызды емес. Мұнда ана тілі мен шет ... ... ... ... ұқсастық маңызды болып табылады.
А.Л. Карлиннің пікіріне орай, егер бір тілдегі сөз екінші бір ... ... ... ... ... ... ... қатар) сәйкес келетін
болса, онда берілген сөзді ... ... ... ... ... егер ... қатардағы сөздердің бірі алынып ... бұл ... ... ... ... олар ... жағынан ашылмай қалады [93, 106 б.].
Р. Хэдлих continue, go on, prooced және ... end, finish ... шет ... ... үшін проблемалық етістіктер қатары деп
есептейді [94, 427 б.]. А. Е. Карлинский бір ... ... ... бір ... ... ... мағынасына сәйкес келуін, «блок» деп
атауды ұсынады [95, 62-70 ... ... ... ... ... ... және ... түрде
интерференцияның потенциалды өрісін анықтау үшін екі тілдегі ... ... ... бір тілдегі топтамаларды немесе сөзді екінші бір тілдегі
топтамамен салғастырмалы тұрғыда ... ... ... өте зор ... ... ... тіліндегі «аяқтау» деген ... ... ... end, ... деген топтама сәйкес келсе, қазақ тіліндегі «жауап
беру» деген сөзге ағылшын тіліндегі answer, reply, respond деген ... ... және т.б. ... ... ... болу ... ... бір шарттың өзіне болсын жауап беріп, ... [96, 57 ... мен ... ... орындау барысында көп
қателердің туындауына септігін тигізген етістіктер «to answer, to reply, to
respond» болды. ... ... ... ... ... ... ... олардың қазақ және орыс тілдеріндегі корреляттарымен
салғастыра отырып, білдіретін барлық мағыналарындағы ... ... ... ... As you know, there a lot ... words in every language. For instance, the Kazakh word “жауап
беру” and the Russian word ... are ... They have ... For example, the Kazakh word ... ... means [97, 12 б.]:
1) сұрауына түсінік берді, жауап қайтарды;
2) жауапкер болды, жауапкершілікті міндетіне алды;
3) жазасын ... ... заң ... ... берді.
Аnd the Russian word “ответить” has 4 meanings [98, 903 б.]: 1) ... 2) ... на ... ... ... ... ... в ответ на что-н; 3) получить ... ... ... the English language these meanings have different ... reply, ... ... ... ... қазақ, орыс және
ағылшын тілдеріндегі ... ... мен ... ... салғастыру арқылы түсіндіруге болады. Мысалы, ағылшын
тіліндегі to answer, to reply, to respond ... ... ... ... мен ... бояулары бойынша ажыратылады: to
answer ... ... ... ... ... және ... ... барлық мүшелердің орнын баса ... Бұл ... ... ... қолданылады. Мысал келтірейік: to answer a
question ... ... беру − ... на ... to answer a letter ... жауап қайтару − отвечать на письмо; to answer the telephone call ... ... ... беру − ... на телефонный звонок
Мысалы: «Shall I answer this question? I don't like ... reply ... ... деп ... ... деген мағынаны білдіреді, бірақ,
to answer ... ... ... бояуы бойынша ажыратылады: to
reply әдеби сөз болып табылады. Бұған ... ... ... бұл ... ‘to’ демеулігінен кейін келген толықтауышпен бірге қолданылады: ... to a question − ... ... беру − ... на ... to reply to
the enemy's fire − жау қойған отқа жауап қайтару − ответить на ... ... was ... in it that Mary did not know how to ... to respond ... ... емес, іспен жауап қайтару' ... ... және to ... ... ... ... to respond to an action − әрекетіне жауап беру ... ... to respond to an insult − ... ... ... беру − ... на
оскорбление; to respond to a demand − ... ... беру − ... ... Jack ... to the insult with a blow ... ... бұл етістіктердің білдіретін мағынасы ... олар ... ... және ... ұғымды білдіре-
тіндігіне байланысты бір-бірінен ажыратылады. Осындай ерекшеліктердің қазақ
тілінде болмауы себептен студенттер мен ... ... ... лексикалық интерференция мәселесіне тап келді.
Мысалы, «When asked about his relatives, he replied that he ... anything about them» деп ... ... ... ... ... тұрғыда сәйкес келмейтін етістікті дұрыс деп ... asked about his ... he answered that he ... anything about them» ... нұсқамен жауап беріп, қате жібереді.
Бұған қоса,  «respond» деген ... ... ... ... ... “Why didn’t you respond to ... appeal for help?” деп тиісті сөзді дұрыс қолданудың орнына: “*Why
didn’t you answer to your friend’s appeal for help?” деп қате ... ... ... ... ... деген сөйлемді «Jack
responded to the insult with a blow» деп ... ... «*Jack ... the insult with a blow» деп ... студенттер лексикалық
интерференцияға жол береді.
Жоғарыда талқыланған эксперимент нәтижесі бойынша қостілді студенттер
мен магистранттардың ... ... ... жағдайында лексикалық
интерференция салдарынан жіберген қателерін байқадық. Мұндай қателердің ана
тілінің ... ... шет тілі ... орын ... ... ... ... барысында белгілі болды. ... алу үшін ... ... ... ... рөль ... Интерференцияның
алдын алу мен оны меңгерудің жолдары келесі бөлімде қарастырылады.
2.2 Лексикалық интерференцияның алдын алу мен оны меңгеру жолдары
Шет ... ... жаңа ... түсіндірудің алуан түрлі тиімді
жолдары көптеп кездеседі. Тілдегі лексика саласы бойынша ... ... ... атап ... жөн. ... ... ... жеткілікті
дәрежеде талданып, әдістемелік тұрғыда ұйымдастырылуы жағынан әлі де болса
кемшін күйде қалып келе жатқаны мәлім. ... ... ... лексиканы
түсіндірудің олқы соғып жатқан себептерін былайша түсіндіруге болады:
біріншіден, ... ... – тіл ... ең ... ... есептеледі, ал екіншіден, сөз сипаты жағынан ең күрделі, жан-жақты
және атқаратын қызметі бойынша ерекше ... ... ... базистік
бірлік болып табылады. Сөз дегеніміз – логиканың, ... ... ... ... айтпағанның өзінде, сөзде әр түрлі
лингвистикалық, фонетикалық, ... ... ... ... және ... ... де бір арнада тоғысатыны тағы
бар [100, 75-77 бб.].
Өзге тілді ... ... сол ... лексикасын түсіндірудің
(семантизациялаудың) әр түрлі жолдары болады десек, олардың ішінде ... ... ... ... ... жаңа ... ... құралдарды пайдалана отырып түсіндіру;
2) синонимдер арқылы түсіндіру;
3) жаңа сөзді мәнмәтін (контекст) арқылы түсіндіру;
4) антонимдер арқылы түсіндіру;
5) туынды сөздердің жасалу ... ... ... түсіндіру;
6) жаңа сөзді санақ (перечисление) арқылы түсіндіру;
7) сөздерді білдіретін мағынасына сипаттама беру арқылы ... жаңа ... ана ... аудару арқылы түсіндіру.
Осы сегіз топтың әрқайсысына жеке-дара тоқталып өтейік.
1. Жаңа сөзді ... зат ... ... ... Бұл әдіс аты ... нақты ұғым беретін, заттық атауы бар сөздерді сол ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ым-ишара арқылы да лексиканы
меңгертуге болады. Осы мақсатта әдетте, фильмдер, диафильмдер қолданылады.
Алғашқы сабақтарда ... ... ... ... көп ... болады. Мысалы, ағылшын тілінде: blackboard, window, ... ... pencil, ... book, chalk, chair ... сөздер
арқылы кейбір етістіктердің мағынасын түсіндіруге болады. Бұл ... ... ... ... (ашу − open, тазалау − clean, жабу − ... − sit, жазу − write, оқу − read) ... ... ... ... сөз. ... тіліндегі үстеулерді (алдында − in front of, оң
жақта − оn the right, ... − behind, ... − in the middle, ... above) ... ... ... көрсету арқылы түсіндіруге, сын есімдерді
заттың түр-түсін, сапасын, көлемін көрсету ... ... ... сызба арқылы да алуан түрлі өсімдіктер мен жан-жануарларды, түрлі
құралдардың атауларын үйретуге зор ... бар. ... ... түсіндіру кезінде көрнекі қүралдардың мүмкіндігі шектеулі болып
қалады. Мысалы, қызықты − interesting,арман − dream, білу – to know, ... feeling ... ... ... ... көрнекі заттарды қолдана
алмаймыз. Сол себептен, мұндай сөздерді түсіндіру барысында басқа ... тура ... ... ... ... ... ... ағылшын тіліндегі жаңа
сөздерді түсіндіру барысында синонимдерді пайдалану арқылы түсіндіру әдісі
әдетте қолданылмауы тиіс. Оқытуды жалғастыру ... мен ... ... ... ... ... ... қолданылады. Мысалы: continue –
go on – proceed; look – stare – gaze; finish – complete – end; answer ... – respond; vacant – free – not engaged – loose – free. ... ... ... ... ... мен ... тұрғыда
әр түрлі қолданылатындығы мен сөздермен таңдап тіркесетіндігін ұғындыру,
түсіндіру қажет. ... go on reading − continue reading, vacant room ... room деп айта ... Жаңа ... ... ... арқылы түсіндіру. Ағылшын тілінде
кейбір ... ... ... арқылы айқындалады. Бұл тұрғыда анық және
түсінікті ... ... ... демек, тілді үйренуші сөйлемнің
білдіретін негізгі ойын, не ... ... ... түсіну үшін мәнмәтінді
дұрыс түсінуі керек. Мысалы:
saw with half an eye – бір көзімен көру;
open one’s eyes − көзі ... шыға ... ... ... person’s eyes to the truth – шындыққа көзін жеткізу;
mind your eye! – сақтаныңыз!
in my eyes – ... ... ... the eye of the law – заң ... қарағанда;
his eyes are bigger than his belly − өзі тойса да, көзі тоймау [101,
198 c].
4) ... ... ... Тіл үйренушінің лексикалық қоры
кеңейген сайын, соғұрлым, антоним ... ... ... ... жаңа ... ... қыс − winter, ақ − white, түн − night, қымбат
–expensive, оңай − easy, келу – to come, ... ... ... осы ... бере отырып, тілді ... ... ... кеңейтуге
болады: жаз − summer, қара − black, күн − day, ... − cheap, қиын ... кету − ... ... сөздерді олардың жасалу жолдары арқылы және жасалуын талдау
негізінде түсіндіруге ... Бұл ... ... ... ... ... Оқыту кезеңіндегі лексикалық минимумдар ағылшын тілінің сөздік
қорының бір ғана бөлшегі ... ... ... ... оқу ... ... ... минимумдар жаңа сөздері көп мәтінді түсінуге мүмкіндік
бермейді. Тілді үйренушілердің сөз ... ... ... ... алу ... тілді үйренудің алғашқы сатысынан ... ... write ... ... writ + er (жазушы)
writ + ing (жазу)
writ + ing – ink (cия)
writ + ing – paper (пошта қағазы). ... ... to write ... ... ... ... тіл үйренушілерге бастапқы кезеңнен
бастап аңғартып отырса, ... өзге де ... ... мағынасын олар
түсініп отыратын болады.
6) Жаңа ... ... ... ... ... Бұл
дегеніміз жалқыдын жалпыға көшу, ... ... ... ... ... What are the types of ... (Жиһаздың қандай
түрлері бар?) десеңіз, ағылшын тілін үйренушілер desk (үстел), table
(орындық), ... ... (sofa) ... деп ... ... (киімдер) – overcoat (пальто), hat (шляпа), dress (көйлек),
scarf (шарф), suit (костюм), trousers (шалбар), gloves (қолғап) деп ... ... атай ... ... ... ... апта ... мен жыл
мезгілдері, айлар деп жалпы атауларды берсеңіз, оған қатысты құбылыс пен
заттың ... ... ... өздері сөздіктен тауып келетін болады.
7) Сөздерді білдіретін мағынасына сипаттама беру арқылы меңгерту. ... ... ... ... ... ... студенттер үшін
қолданылады. Егер де кейбір сөздердің ана ... ... ... сол сөздің білдіретін мағынасына сипаттама беріледі. Мысалы,
шаңырақ, кереге ... ... тек ... мағынасын түсіндіру арқылы тілді
үйренушілерге жеткізуге болады. Немесе, салт-дәстүрге байланысты жар-жар,
беташар, сүндет той, ... ... ... ... ... деген сөздерге
сипаттама беру арқылы ... ... ... ... ... ... мен өзге ... енген сөздерді тек
түсіндіру, суреттеу ... ... ... ... ... болады.
8) Жаңа сөзді ана тіліне аудару арқылы түсіндіру. ... ... ... ... өте көп. Жаңа ... тек ... ... жағдайда немесе аудармадан мүлдем бас тарту ... ... ... ... деп айту ... Бұл кез ... ... түсіндіру
кезінде семантизациялаудың жан-жақты әдісі ... ... ... ... жоқ ... ... кездеседі. Көп мағыналы сөздердің де
өзге тілдегі эквиваленті сәйкес келе бермейтіні белгілі. ... ... ... ... ... семантизациясы жоғары деңгейге мүмкіндік
береді. Жаңа ... ... бір әдіс ... ... да, ... ... болуы мүмкін.
Аударма әдісі негізінен, жаңа сөздерді меңгергендігін бақылау үшін және
сол сөзді қалай түсінгендігін тексеру үшін жиі ... Жаңа ... ... ... семантизациялауды таңдағанда шет тілін үйрету
әдістемесіндегі мынадай факторларды атауға болады:
Әдістемелік факторға ... ... a) шет ... ... ... ... тілді білу деңгейі; ә) аудиториядағы тіл үйренушілердің саны;
б) лексиканы таныстыруға кететін уақыт көлемі; в) ... ... г) ... ... ... ... ... дегеніміз: д) шет тілін үйренушінің жас
ерекшелігі; е) тіл ... ... ... ж) ... ... ... (нақты, абстрактылы);
з) сөздің ішкі ерекшелігі немесе жүйелілігі жатады. Жаңа сөзді меңгеру
үдерісінде ... ... ... фильмнің бір эпизодын (3-4 ... ... ... көрген соң осы фильмге қатысты сөздер тобын
меңгертуге болады. Сонымен ... ... ... ... жай- лы
пікірлері мен ойлары, сезімдері пайда болады. Мұны ... ... ... деп ... болады.
Алайда, арнайы фильм болмаған жағдайда мазмұндық базаны құру үшін
«экстралингвистикалық обьектіні» ... ... ... ... ... ... оқыған әңгімелерді пайдалануға болады. Ең маңыздысы,
«экстралингвистикалық обьекті» ... екі ... сай ... ... және жас ... ... ... қажет [102, 80 б.].
А.Л. Карлин лексикалық интерференцияны меңгеру шет ... ... ... мәселе болып табылады деп атап өтеді [103, 4 б.].
Бұл айтылған дұрыс пікірмен келісе отырып, біз ... ... өте ... ... екендігін және оның органикалық бөліктері
интерференцияның алдын алу мен ... ... ... ... деп ... ... интерференция ықтималдық үдеріс ретінде
түсіндірілетін болғандықтан, ешқандай сақтық шара қателердің орын алмауына
толықтай кепілдік бере алмайды [104, 155 б.]. ... ... ... ... ... ... жасаудың әдістемелік тұрғыда дұрыс жүйесі
мынадай болуы тиіс деп ... ... ... алу ... ... ... минимум деңгейге жеткізеді, ал, интерференцияны
меңгеру бойынша шаралар тілді үйренушінің шет тілінде ... ... ... ... ... ең ... сәт ... орын
алады. Соңғысы, егер студенттер жоғары оқу орнына белгілі бір мөлшерде
дұрыс меңгерілмеген лексикалық ... ... ... ... ... ... Бірақ, бұл жағдайда жұмысты студенттерде қалыптасқан қате жіберу
дағдыларын алдын алудан бастау қажет [105, 158 б.].
Жоғарыда айтылған ойды ... ала ... ... ... дағдыны
жөндеу жаңа дағдыны қалыптастыруға қарағанда әлдеқайда көбірек ... ... ... ... белгілі жағдайға сүйенуге болады.
Интерференцияны меңгеруде оның алдын алудың ... ... шет ... орта мектепте білім ... ... ... ... ... Студенттер болашақ мұғалімдер интерференция
көрінісінің ... ... ... және ... сөйлеу кезінде
лексикалық интерференцияның алдын алуы тиіс. Біздің ... ... ... ... бірі ... ... Сонымен, шет тілінің
лексикасын оқуда ана тілі мен бірінші шет тілінің интерференциялық ... ... ... ... цияның алдын алудың әдістемесі
қайта жасалған жағдайда өз шешімін табатын ... С.А. ... ... лексикасымен жұмыс жасау барысында лексикалық интерференцияның
алдын ... ... ... ... жаттығуларын ұсынады: шартты
аударма жұмысы, ойын түріндегі жаттығулар, бос ... ... ... және т.б.
Ағылшын тілін оқыту тәжірибесі және студенттер мен ... ... ... ... ... ана тілі мен бірінші
шет тілінің интерференциялық әсері ... ... ... қателер
сөйлеу кезінде ағылшын тілінің лексикалық бірліктерін қолдануда жеткілікті
дәрежеде дағдының ... ... ... ... Бұған
қоса, бұл құбылыстың себебі ағылшын тіліндегі лексикалық бірліктердің
семантикасын дұрыс түсінбеу және бұл ... ана тілі мен ... ... ... ... қатынасымен түсіндіріледі. Осыған орай,
студенттердің екінші шет ... ... ... ... саты
болып есептелетін семантизация сатысы мен алғашқы кездегі бекіту мәселелері
ерекше ... [106, 163 б.]. Шет ... ... ... ... барынша жан-жақты қарастырылады. Олай болса, әдістемелік әдебиеттерде
лексикалық интерференцияның алдын алудың қандай шаралары бар ... И.П. ... ... ... ... ... бірліктердің
арнайы бағдарламалық оқулығын құрастырды. Бұл оқулықта: a) орыс тіліндегі
көпмағыналы етістік әр түрлі ... ... ... ... ... студенттер талдау нәтижесінде көпмағыналы сөздің мағынасын
ұғына отырып, ана тіліндегі тәжірибесін ... және ... ... ... ... ... б) ... мағыналарын білу
және оны шет тіліндегі құралдармен ... үшін ... ... в) ... ... және ... байланысы жайлы
ақпарат пен үлгі бойынша дұрыс сөйлем құрастыру бойынша жаттығулар қатары
беріледі [107, 29 ... ... ... ... ... ... интерференцияның
алдын алу шаралары негізгі екі тапсырмамен жүйеленеді: а) ... ... ... құрылымындағы айырмашылық
жайлы ақпарат беру, б) шет ... ... ... ... ... ... ... шет тілінің лексикалық бірліктерін меңгеріп,
оларды өз ойларын білдіру ... ... ... ... үшін ... ... ... әрбір сатысында превентивті сипаттағы
жұмыстарды жүргізу өте ... ... ... қатысты сөйлеу
әрекетінің орындалу шартын өзгерте отырып және осы кезеңде интерференцияның
алдын алу ... ... ... арқылы студенттердің шет тіліндегі
өнімді сөйлеу ... ... ... ... ... туғызуға болады. Демек, бұл мәселені шешу үшін күрделі ойлау-
сөйлеу тапсырмалары жеткілікті болып ... ... орны мен ... ... жағына қарағанда, тілдесім
үшін маңыздысы – сөздің байланысу амалы мен оны қолдана білу ... ... ... ... сөз ... сезімді білдіре
алмайды, тілдегі алатын орнына сай қызметін де ... ... ... бір ... ... үшін ... қаншама сөз жаттағанмен, оны дұрыс
қолдануды білмейтін болсаң, өз ойыңды түсінікті етіп жеткізу ... ... ... ... ... мен сөздік құрамды игеру ... ... ... ... ... ... қажет. Оқу кезеңінде
күн сайын жаңа сөздер артып отырады. Алғашқы үйренген ... мен ... ... ... толықтырылып, тілді үйренушінің сөздік
құрамында үздіксіз қолданылып отырса ғана ол ... үшін ... ... [108, 194 ... ... ... төмендету мақсатындағы превентивті
шараларды ұйымдастырудың қажеттілігі мына жағдайдан туындады: ... шет ... ... ... оқу ... арналған ағылшын тілі
бойынша негізгі оқулықтарда ағылшын тілінің лексикасына баса ... [109, 74-75 бб.]. Біз И.П. ... ... ... игеру үшін қажетті барлық мүмкін болатын жаттығуларды енгізу
мүмкін емес» деген пікірімен ... [110, 119 б.]. ... ... ... ... барлық лексикалық бірліктердің меңгерілуі жайлы болып
отырған жоқ. Барлығымыз білетіндей, шет тілінің лексикасы екі ... ... үшін есте ... ... ... және ... ... байланысты оларды меңгеруде қиындық туындайтын ... сөз ... [111, 22 ... ... ... ... жаттығулардың саны (2-3) сөйленісте
лексикалық бірліктердің дұрыс қолданылуын қамтамасыз ете алмайды ... ... ... ... ... болады. Ағылшын тілі
бойынша негізгі оқулықтар мен оқу ... ... ... ... қол ... Мысал ретінде 2-курc студенттеріне ... ... ... курсы» деп аталатын оқулықты алып қарастырайық
[112, 325 б.].
Оқулықтың әрбір бөліміндегі жалпы жаттығулар саны мен шет ... ... ... ... ... ... төменде кесте
түрінде (20-кесте) көрнекі тұрғыда ... ... мен ... шет ... ... ... бір ... көңіл бөлінеді.
Бірақ, бұл жұмыс көп жағдайда эпизодтық сипатта көрініс табады.
20-кесте
2-курc студенттеріне арналған «Ағылшын тілінің практикалық курсы»
оқулығындағы жалпы ... саны мен ... ... ... ... ... ... берілген мәтін мен |Жаттығулар |Ағылшын |
| ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
|1 |Text “Anne Meets her Class” from |18 |2 |
| ... from the country”. Topic: |19 |3 |
| ... a Career | | |
|2 |Text “A days Wait ” by Ernest |16 |3 |
| ... Topic: ... and |20 |3 |
| |their ... | | |
|3 |Text ... London”. |18 |2 |
| |Topic: ... |19 |3 |
|4 |Text “How we kept ... Day” |18 |2 |
| |by Stephen Leacock. Topic: Meals |2 |2 |
|5 |Text “A ... ... |19 |2 |
| |from “Daddy ... by Jean |16 |3 |
| ... Topic: ... | | |
|6 |Text “A Friend in Need” by |23 |2 |
| ... Maugham. Topic: Sports |19 |3 |
| |and Games | | |
|7 |Text “The British Isles” from |21 |9 |
| ... English for Foreign |15 |2 |
| ... by C.E. ... | | |
| |Topic: ... | | |
|8 |Text ... People Off” by Max |15 |7 |
| ... Topic: Travelling |13 |2 |
|9 |Text “Rose at the ... |18 |4 |
| |from “They Walk in the City” by |16 |2 |
| |J.B. ... Topic: Theatre | | ... курc ... ... ... мәтіндер бойынша
лексикалық түсініктемелер берілмеген, шет тілінің лексикалық бірліктерін
қолданудың ерекшеліктері жайлы ... ... ... ... бірге,
жаттығулар саны жеткіліксіз дәрежеде.
Кейбір оқулықтарда сөздің мағынасы мен лексикалық ... орыс ... ... ... беріледі. Алайда осы
лексикалық материалды жетік меңгеру үшін студенттерге ... ... ... Кестеден көріп отырғанымыздай, оқулықтағы ағылшын тілінің
лексикасына қатысты жаттығулар саны аз. 2-курc ... ... ... ... ... деп аталатын оқулық бойынша 9 тараудың
жаттығулары сарапталды. Сараптама нәтижесіне сәйкес,
7-тарауда ағылшын тілінің ... ... ... саны 2-3
жаттығумен шектеледі. Ал, 2 ... ... яғни 7, ... ... Isles” және ... People Off” ... ... лексикаға қатысты
берілген жаттығулар саны жоғары деңгейде.
Оқулықтарды талдау барысында жаттығулардың ... ... ... не ... ... ... баса ... аудардық. Жаттығулар
негізінен тілдік бағытта, сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... лексикасын дұрыс қолдану қабілетін
төмендетеді. Оқулықтағы ... ... ... ... ... берілген өнімді жағдаяттық-сөйлеу ... ... ... жаттығулар тілдік сипатта болып келеді,
мысалы: а) тиісті сөзді қойыңыз, ә) берілген сөздер мен сөз ... ... ... беріңіз, б) сөздерді аударыңыз, т.с.с. Мұндай
жаттығулар лексикалық бірліктерді санада бекіту үшін рационалды ... ... ... ... ... ... ... бірліктердің мағынасындағы айырмашылық пен ұқсастықтарды,
олардың қазақ және орыс ... ... ... дәрежеде
анықтап алмағандықтан, жаттығуларды өздерінің қалауы бойынша орындайды.
Осыған орай, лексикалық қателер орын алады.
Кейбір ағылшын тілі ... ... ... ... практикалық
курсында» ағылшын тіліндегі лексикалық ... ... әрі ... ... ... осы ... ... бекіту мақсатында
берілген жаттығулар, негізінде, тілдік сипатта болып ... ... ... ... ағылшын тіліндегі баламасын беріңіз, берілген сөздер мен
сөз тіркестерін аударыңыз және т.б.
Оқулықта лексикаға қатысты жағдаяттық-сөйлеу жаттығулары да ... ... ... ... ... лексиканы қолдана отырып, диалог
құрастырыңыз деген тапсырмалар бар. Алайда, мұндай ... ... ... бағытталған жаттығулар болып саналмайды және белгілі бір
жүйені құрай алмайды. Сонымен, ағылшын тілін ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, олар сапалық ... ... да ... ... ... ... қамтамасыз
ете алмайды.
Жоғары оқу орындарындағы шет тілі мамандығында оқитын студенттерге
арналған ... тілі ... ... ... ... ... ... студенттердің шет тіліндегі өнімді сөйлеу іс-әрекетінде ... ... алу мен оны ... ... ... ... ... мәселесі өте өзекті болып табылады. Кешенді жаттығу дегеніміз
– (лексикалық интерференцияның алдын алу мен меңгеру мақсатында) жаттығудың
қажетті ... мен ... ең ... ... Оны ... және ... бір бірізділікпен орындау нәтижесінде лексикалық
интерференцияның деңгейін барынша төмендетуге болады [113, 158 ... ... шет ... ... жалпы дидактикалық және
әдістемелік ... ... ала ... ... А.Л. ... өзінің
диссертациялық зерттеу жұмысында тіларалық лексикалық интерференцияны
меңгеруге бағытталған жаттығулардың ерекшелігіне сипаттама береді.
Олардың ... ... ... жаттығулар кешенін сипаттау ... ... 1) ... ... шет тілі мен орыс ... бірліктерінің семантикалық құрылымдарындағы ерекшеліктер жайлы
ақпарат алғаннан кейін ... ... 2) ... ... лексикалық
бірліктердің айырмашылықтарын ескеруге бағыттайтын арнайы нұсқаулардың рөлі
өте зор, 3) жаттығуды орындау ... ... ... ... ... ... оқу материалы қосымша қиындық тудырмауы қажет,
мысалы: жаңа сөздер мен таныс емес грамматикалық ... ... ... жасауда негізгі екі әдістемелік сұрақтың шешімін
табу маңызды:
а) шет тілінің лексикасын енгізу ... шет тілі ... ... танысу үдерісінің мақсатты
тұрғыда студенттердің өзіндік жұмысы ретінде ауысуы.
Шет тілдерін ... ... ... ... ... ... бірліктерді бірден енгізу керектігі жайлы бірыңғай пікір жоқ.
Оқыту тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... ... жағдайда, көбінесе олардың семантикалық тұрғыда
айырмашылықтарын ... Бұл шет ... ... ... осы
лексикалық бірліктерді қолдануда интерференцияның туындауына негіз болады.
А.Л. Карлиннің пікірінше, егер ... бір ... ... ... ... олар шет ... лексикалық бірліктерінің ... ... ... мүмкіндік алады [114, 250 б.].
Шетел филологиясы және аударма ісі ... ... ... ... ... эксперимент нәтижесі көрсеткендей, ана
тілі мен бірінші шет тілі тарапынан интерференциялық әсер тудыратын ағылшын
тіліндегі етістіктерді бір ... оқу ... ... ... өте ... ... Демек, оқулықта берілген лексикалық ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі соmplete деген
етістік болса, онда, go on, finish етістіктерінің басқа тараудағы мәтінде
кездесетініне ... бір ... ... қажет. Бұлай ... ... ... қоры ... ... тапсырмаларын
жоғары деңгейде орындауға мүмкіндік бермейді.
Е.П. Пассов сөйленіс кезіндегі лексикалық дағдыларды қалыптастырудың
баршаға белгілі ... ... ... кешенін жасады. Кешендегі
лексикалық материалды меңгеру әдістемелік мақсатқа орай 3 сатыға бөлінеді
[115, 129 б.]:
I саты – шет ... ... ... және оларды алғашқы кезеңде
бекіту;
II саты – ... шет ... ... кезінде шығармашылық
лексикалық тапсырмаларды орындау арқылы сөйлеу дағдыларын қалыптас- тыру;
III саты – сөйленіс кезінде шет тілінің лексикасын еркін ... ... ... және ... ... дағдыларын жетілдіру.
Жаттығуларды сатыларға бөліп қарастыруда олардың арасындағы нақты
шекараны ажырату қиын, ... ... ... өзіне тән жүйесі бар.
Бұл жүйедегі орталық ... − II ... ... ... ... ... 1) ... және мазмұндық тіректің болуына байланысты: a) тілдік
материал мен мазмұнның берілуімен жасалған жаттығулар, б) ... ... ... ... ... ... 2) ... жаттығуларының
күрделене түсу дәрежесі бойынша:
а) жеңіл жаттығулар,
б) күрделі жаттығулар.
II саты бойынша құрастырылған жаттығулар жеңіл ойлау-сөйлеу ... ... ... элементарлық-шығармашылық жаттығулар деп атауға
болады. III сатыдағы жаттығулар шығармашылық тұрғыда дайындалады. ... ... ... ... талап етеді.
Арнайы жаттығулар кешені ... ... ... ... ... жаттығулар жүйесіндегі мәтіннің рөлі ерекше болып
табылады. Шет тілінің лексикасын ... ... ... ... саты ... тағайындалған жаттығуларды орындаудан басталады. Студенттер
лексиканы алғашқы кезеңде ... ... ... ... ... ... ... Жаттығулардың мұндай бірізділікте болуында
мәтіннің алатын рөлі айрықша.
Мәтін – өзара мағыналық байланыста болатын сөйлемдердің жүйелі ... ... ... ... ... ... қатынастың
жемісі ретінде қарастыруға болады. Адам өз ойын екінші біреуге жеткізген
кезде қалай болса ... ... ... ... арқылы жеткізе алмайды.
Ол үшін жинақталған пікірі мен ... және ... ойы, ... ... ... ... қолданып немесе мәтін арқылы өз ойын
жеткізуге болады. Тілдік қатынастың бір бүтін ... ... ... ... қарым-қатынасын іс жүзіне асыратын материал ретінде және
өзара түсінісу, пікір ... ойды ... ... ... зерттеледі [116,
59 б.].
1) мәтіннен шет тілінің лексикасы ... ... осы ... ... барлық кешені жасалады;
2) мәтін біз қолданатын лексикалық бірліктермен байланысты үлгі ретінде
қызмет атқарады;
3) мәтін ойлау-сөйлеу ... шешу үшін ... ... ... ... мен ... орындаған
тапсырмаларының нәтижесі көрсеткендей, олар ... ... ... ... ... ... айырмашылығын жете түсінбейді.
Осының салдарынан оларды қолдану кезінде қате ... ... ... ... ... ... ... бірі: «answer,
reply, respond» болып табылады. Бұл ... ... ... білу ... ... жібермес үшін төмендегі жаттығулар кешенін ұсынамыз:
I саты бойынша берілетін жаттығулар имитативті-репродуктивті және
дифференциалдық сипатта болады. Мұндай ... ... екі ... ... ... сөйленіс мазмұнын сананың бақылауында ұстау және
оны шет ... ... ... ... алу. Бұл сатыда мынадай
жаттығуларды ... ... ... Мысалы:
I. Answer the following questions:
1. I have one simple question for you. Who wants to answer my ... Imagine, that you are at the cocktail party. One woman said ... ... you wearing your wedding ring on the wrong ... ... she reply to her? (An expected answer: “Yes, I am, I married the ... Why didn’t you respond to our friend’s appeal for help?
Бұл жаттығуды оқытушы топ ... ... ... ... ... ... ... орындауға болады. Жаттығуда
ағылшын тілінің бірліктері сұрақтарда ... Бұл ... ... ... ... береді. Осылайша, студенттер ана
тілі мен шет ... ... ... ... ... Бірақ, арнайы ұйымдастырылған жаттығулар болмаса,
бұл жаттығу шет тілінде сөйлеуде лексикалық бірліктерді дұрыс қолдануды
қамтамасыз ете ... ... ... мақсаты – шет ... ... ... лексикалық дағдыны қалыптастыру болып табылады. Бұл шет
тілінің ... ... ... ... ... ... Бұл ... жағдаяттық-сөйлеу және сөйлеу ... ... Шет ... ... ... автоматтан- дыру
мазмұнды ... ... ... ... болады. Мұнда студенттердің назарын
сөйленістің ... ... ... [117, 92 ... Listen to the following sentences and try to express the same idea
in another way using: reply or respond.
1. William failed to answer to my ... ... ... was ... and she eagerly answered to Della’s
invitation to come and visit her.
3. When asked about his relatives, he answered that he didn’t ... about ... Emily never answered to her ... ... ... тілдік материал мен мазмұн берілген. Бұл жаттығудың
бірінші ... ... ... ... ... ... өз бетінше таңдауы тиіс. Дұрыс таңдау жасау үдерісі күрделі ойлау
операциясын талап етеді. Ағылшын тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... мазмұны.
2. Guess in what way your friend wanted to finish these phrases. ... of the ... of the Kazakh verb ... ... Son, you're always asking ... There was something in it that Mary did not know how to…
3. Miriam asked me to do her a favor, but I had no ... ... ... қарағанда студенттерге қиындық ... олар ... ... ... ... ... ағылшын тіліндегі
корреляттарын жадыдан шығаруы керек. Мазмұнға сәйкес жауапты таңдауы ... ... әр ... құрастырады.
3. Recall the facts from your life:
1) a foreigner asks how to get to Medeu;
2) there is a new message on your phone, what is your reaction ... someone insults you in a public ... ... жаттығуда тірек болатын мазмұн жоқ, мұндай жаттығу
студенттерден белсенді ... ... ... талап етеді. Студенттер
жағдаятқа байланысты шет тіліндегі сәйкес етістікті таңдап, өз өмірлерінен
деректер келтіреді. Берілген ... ... ... ... етістік
қолданылуы қажет.
4. Translate into English the following sentences.
1. Жүк тасушы менің сұрағыма жауап ... ... мен оның не ... алмадым.
2. Ол туыстары жайлы қойылған сұраққа олар туралы ... ... ... қайтарды.
3. Эмма жолдасының пікіріне ешқашан жауап қатпайды.
Бұл кешендегі жаттығулар қазақ тілінде берілген сөйлемдерді ағылшын
тіліне аударумен ... ... ең ... қиындық – ағылшын тіліндегі
сәйкес келетін етістікті ... ... ... Егер ... ... ... онда ... сөйленіс кезіндегі лексикалық сөйлеу
дағдылары жеткілікті дәрежеде тұрақтанды деп сенімді ... ... ... ана тілі мен ... шет ... интерференциялық әсеріне қарсы тұруға
толық мүмкіндік береді.
Сонымен, II сатыда ресми және ... ... ... ... Олар ... ... ... шешуге бағытталған.
Шығармашылық тұрғыдағы III саты бойынша берілген ... ... ... әрекетін талап етеді. Бұл ... ... ... ... күрделі деңгейдегі ойлау-сөйлеу ... ... ... [118, 101 ... ... ... шығармашылық қабілетті дамытатын мынадай жаттығуды
беруге болады: Imagine you are giving an English lesson. Explain to ... the usage of the English verbs that ... to Kazakh ... Say whether you agree or disagree with the proverb: ... ... but silence is ... Give a character sketch of Matilda.
3. Do you like the characters of this story? Why?
4. What is the main idea of the ... How would you complete the story, if you were the ... ... ... ... ... кезінде студенттер
мәтіннің мазмұны негізінде күрделі ойлау-сөйлеу міндеттерін шеше ... ... ... ... ... барысында студенттер сөйленіс кезінде
өз ойларын ... үшін ... ... лексикалық құралды таңдаудa
толықтай еркіндікте болады. Мұндағы жаттығулар меңгерілген ... ... ... ... ... ... ... сөздерді
таңдау барысында ең көп қолданған сөздің ойға оралатыны табиғи жағдай.
Сонымен, арнайы ... ... ... ... шет ... сөйлеу іс-әрекетінде лексикалық бірліктерді дұрыс қолдану дағдысы
қалыптасады. Лексикалық интерференцияның алдын алу бойынша ... ... ... ... ... ... онда ... лексикалық интерференцияның орын алуына «бөгет» жасауға болады.
Лексикалық материалдарды оқыту барысында оқытушыға қойылатын негізігі
талаптарға мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... ... ... қорын
үнемі жетілдіріп отыру;
- лексикалық бірліктермен нақтылы тілдік қарым-қатынасты ... ... ... ... ... мен ... бірліктерді іс жүзінде
қолдана білу заңдылықтарын үздіксіз ... ... ... бірлікті тіркестің, сөйлемнің, мәнмәтіннің, мәтіннің
құрамында жұмсауға назар аудару;
- ауызша және жазбаша ... ... ... ... ... ... үйренушілердің есте сақтау қабілетін дамыту;
- лексикалық материалдарға қатысты бақылау, диктант т.б. жұмыстарды жиі
өткізу.
2-бөлім бойынша тұжырым
1. Екінші шет ... ... ... интерференция құбылысының
туындауында ана тілі немесе бірінші шет тілінің қайсысының ... ... ... анықтау мақсатында әл-Фараби атындағы ҚазҰУ филология
факультеті шетел филологиясы бөлімінің студенттері мен ... ... ... ашық ... және тест жұмысы жүргізілді.
Эксперимент нәтижесі көрсеткендей, қостілді студенттердің ... ... ... ... қате ана ... (қазақ тілі) қарағанда
бірінші шет тілі ... ... ... орын ... ... ... себебі
ағылшын тілін арнайы мақсатта оқытуға арналған оқулықтардың ... орыс ... ... ... ... ... бойынша лексикалық интерференцияның көрініс
табуы пайыздық көрсеткішпен есептегенде IV ... және ... ... интерференцияның төмендеу қарқыны ... ... ... ... ... ... ... тілін меңгеру уақыты
мен жас деңгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... түседі. Осыған сәйкес олардың
жіберетін қате саны да азаяды. Бұл ойлау-сөйлеу тұрғысындағы ... ... ... ... ... ... интерференция құбылысының туындауы тілді меңгеруге жұмсалатын уақыт
саны мен қажетті деңгейде қалыптасқан дағдыға да ... ... ... орыс және ... ... ... салғастырмалы тұрғыда
талдау негізінде алынған мәліметтер мен эксперимент нәтижесіне сүйене
отырып мынадай ... ... ... ... меңгеру жағдайында
студенттер үшін ... ... ... – үш ... ... мен зат
есімдердің білдіретін мағыналарындағы айыр- машылықтарға қарамастан ағылшын
тілінің семантикалық ... ... оның ... және орыс ... ... мағыналарымен сәйкестендіру. Бұл ағылшын
тілінің тілдік нормасының бұзылуына және лексикалық ... ... ... ... тілі ... негізгі оқулықтар мен оқу құралдарын талдау
барысында мынадай нәтижелерге қол жеткіздік. Оқулықтар мен оқу құралдарында
шет ... ... ... бір ... ... ... ... бұл
жұмыс көп жағдайда эпизодтық сипатта көрініс ... I–II ... ... ... ... ... бойынша лексикалық
түсініктемелер берілмеген, шет тілінің лексикалық бірліктерін қолданудың
ерекшеліктері жайлы түсініктеме толық емес, ... ... ... ... ... Кейбір оқулықтарда сөздің мағынасы мен лексикалық
материалдың түсіндірмесі орыс тілімен ... ... ... ... ... материалды жетік меңгеру үшін студенттерге берілген
жаттығулар саны 2-3 ... ... Шет ... ... ... ... ... тұрғыда дұрыс
жүйесі мынадый болуы тиіс деп ... ... ... ... мүмкін болатын қателерді ... ... ... ... ... бойынша шаралар тілді үйренушінің шет тілде сөйлеуі
кезінде интерференция құбылысын жүзеге ... ең ... сәт ... ... ... егер ... жоғары оқу орнына белгілі бір мөлшерде
дұрыс меңгерілмеген ... ... ... ... ... маңызға ие
болады. Бірақ, бұл жағдайда жұмысты студенттерде қалыптасқан қате жіберу
дағдыларын алдын алудан бастау қажет.
6. ... шет ... ... ... меңгеріп, оларды
өз ойларын білдіру кезінде дұрыс қолдана білуі үшін ... ... ... әрбір сатысында превентивті сипаттағы жұмыстарды
жүргізу өте маңызды. Лексикалық бірліктерге ... ... ... ... ... отырып және осы кезеңде интерференцияның алдын ... ... ... ... ... шет ... ... сөйлеу
әрекетінде лексикалық бірліктерді қатесіз қолдануына мүмкіндік туғызуға
болады. Демек, бұл мәселені шешу үшін ... ... ... ... табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Магистрлік диссертация жұмысында қазақ-орыс қостілділігі жағдайында
студенттердің ағылшын тілін меңгеру ... орын ... ... рөлі ... ... және ... шет ... батыс-
европа тілдері болған жағдайда, ана тілі түркі тілдеріне жатады бұл тұрғыда
бұрын меңгерілген ... ... ... туындауының басты
себебі болып саналады деген аналогиялық сұрақ та өз шешімін таба ... және ... ... ... арасында таластар тудырады.
Бұған қоса, осы мәселе бойынша ... ... ... қатары көп
емес және қарама-қайшылыққа толы. Осы ... Г. Суит ... ... ... шет тілін меңгеру (ШТ2) үдерісінде ана тілі емес ... шет тілі (ШТ1) ... ... ... ... ... ... В. Вильдомец мынадай қорытындыға келеді: «Екінші шет ... ... шет тілі ... ... ана тілі ... бір ... өз ... В. Вильдомец тілді меңгерушілердің сөйленіс әрекетінде ... ... ... ... ... ... ... Ол тек
жазбаша жұмыстар бойынша тіларалық интерференциядан туындайтын қателерді
талдағандығын атап өткен жөн.
Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... шетел
филологиясы бөлімінің студенттері мен ... ... ... ... ... Х. ... ... толықтай
дәлел болады. Ағылшын тілін меңгеру жағдайында ана тілінің (қазақ ... ... ... ... ... шет ... ... теріс әсері басым болып келеді. Мұның ... ... ... ... ... оқытуға арналған оқулықтар мен сөздіктердің орыс тілінде
болуымен түсіндіріледі. Қазақ ... ... ... жоқ және ... да ... сонымен қатар, сөздікте берілген сөздер саны шектеулі.
Эксперимент нәтижесі бойынша екінші шет тілін ... ... ... ... ... ... оның ... үш тілдегі коррелят-сөздердің семантикалық құрылымы арасындағы
айырмашылықтар болып ... ... орын алуы ... ... ... ... ... Сонымен бірге, респонденттердің
тест тапсырмасын талдау барысында лексикалық интерференцияның мүлдем ... ... ... ... ... бірліктерге қатысты сөйлеу
әрекетінің орындалу шартын өзгерте отырып және осы кезеңде интерференцияның
алдын алу бойынша шараларды ... ... ... шет ... сөйлеу әрекетінде лексикалық бірліктерді қатесіз қолдануына
мүмкіндік туғызуға болады. Бұл ... шешу үшін ... ... ... ... ... ... туындау себебін анықтау мақсатында ағылшын
тілі бойынша негізгі оқулықтар мен оқу ... ... ... ... қол ... ... мен оқу құралдарында шет тілінің
лексикасына белгілі бір ... ... ... ... I–II ... ... оқулықтарда берілген мәтіндер бойынша лексикалық
түсініктемелер берілмеген, шет тілінің лексикалық ... ... ... ... толық емес, сонымен бірге, жаттығулар саны
2-3 жаттығумен шектеледі.
Интерференция нәтижесінде туындайтын қателердің себептерін ... ... ... ... ... ... ... қабілеті оларды айқындай алу қабілетін ... ... ... алу мен ... ... ... ... тигізеді.
Сонымен, интерференция қатенің бірнеше типтерін ... ... ... ең басты сипаттамасы болып табылады, алайда, екінші шет тілін
меңгеруде оқудағы барлық жетістіктер мен мәселелер оның ... ... ... ... себептерін талдау тасымалдың іс-әрекет
саласы мен өзге де танымдық стратегияларын шектеуге мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Артемов В.А. Психология ... ... ... − М., 1969. –
137 с.
2 Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. – ... 1998. − 304 ... ... ... ... Изд. 9. – М.: Русский язык, 1982. – 199 с.
4 «Қазақстан» Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. ...... ... Бас ... 2002. – 720 ... ... Н.В. К психологической природе раннего двуязычия // Вопросы
психологии. – I960. – №1. – ... ... Н.А. ... и характер интерференции украинского
языка в русской письменной речи ... // ... язык ... ... – 1973. – №1. – С. ... ... Г.М. ... и акцент: Автореф. дис. ... д-ра филол.
наук. – С-П., 1993. – 150 c.
8 Олерон Ж. Психология и ... – Praha: Edice ... ... školy. – 1974. – 262 c.
9 ... Н.А. ... интерференция. – Л.: ЛГУ, 1985. – 53 c.
10 Epstein I. La pensee et la ...... 1915. – 58 ... ... С.Л. Основы общей психологии. – М.: Изд-во Министерство
просвещ. РСФСР, 1946. − 704 с.
12 ... И. ... ... ... ... ... языку: Автореф. дис. канд. психол. наук. – М., 1970. – 65 ... ... ... / Под ред. А.В. ... Изд. 2. – ... 1976. – 173 ... ... Е.М. Понятие интерференции в ... ... ... / В кн.: Иностранные языки в высшей школе. Вып.
4. – М., 1968. – 131 ... ... Э. ... ... // ... в ... Вып. VI. – ... – 17 с.
16 Карлинский А.Е. Принципы, методы и ... ...... ... им. ... ... 2003. – 184 c.
17 Дешериев Ю.Д. Проблемы интерференции и ... ... ... речи ... ... ... ... дисс...канд.филол.н.
– М., 1976. – 29 с.
18 Розенцвейг В.Ю. Языковые контакты. Лингвистическая проблематика. ... ... 1972. – ... ... У. ... ... ... и перспективы исследования.
– Киев: Наука, 1979. – 122 с.
20 ... Л.И. ... ... и ... ее проявления /
Проблемы двуязычия и многоязычия. – М.: Наука, 1972. – С. ... ... Е.М. ... и методическая характеристика
двуязычия (билингвизма). – М.: Изд-во МГУ, 1969. – С. ... ... Р.А.. Учет ... ... языка при обучении
иностранному в условиях продуктивного билингвизма // Зональное ... ... ... яз. ... Азии и ...... 1988. –
С. 150-152.
23 Ершова И.А. Введение в германскую ... ... ... – М.: ... 1997. – ... – 78 ... ... А.А. О комплексном подходе к исследованию закономерностей
функционирования языкового механизма ... // ... в ... ... и ... – Калинин, 1981. – C. 31-44.
25 Колшанский Г.В. Проблемы ... ... // ... – 1979. – № 6. – ... Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика
двуязычия (билингвизма). – M., 1969. – 160 ... ... Э.Д., ... Н.Ж., Cмағұлова Ж.С., Аханова Д.Х.
Әлеуметтік лингвистика терминдерінің сөздігі. – Астана: ... 2008. ... ... Щепилова А.В. Коммуникативно-когнитивный подход к обучению
французскому ... как ... ... Теоретические основы. – М.,
2003. – C. 46-49.
29 Розенцвейг В.Ю. Основные вопросы теории ... ... ... ... ... в ... Вып. 6. – M., 1972. – C. ... Ковылина Л.И. Синтаксическая интерференция и способы ее ... ... 1983. – C. ... ... З.К. ... ... казахский и русский
языки. – Алматы, 2005. – 132 ... ... English ... for advanced ... Second edition.
– Macmillan publishers limited, 2007. – 497. – 960 p.
33 Corder S. P. Error analysis and ... – Oxford ... 1981. – 66-69 ... Corder S.P. The role of ... in the study of ... – Oxford ... Press. 1981. – 36-43 pp.
35 Сулейменова Э.Д. Казахский и ... ... ... контрастивной
лингвистики. – Алматы, 1996. – С. 88-94.
36 Залевская А.А. Введение в ... – М., 1999. – ... ... С.Ф. ... ... ... методики обучения
грамматическому аспекту устной ... речи в ... ... //
Иностранные языки в школе. – 1971. – № 6. – С.27-37.
38 Гайсина Р.М. ... ... ... ... ... ... языков). – Уфа, 1990. – 67 с.
39 Оразбаева Ф. Тілдік қатынас. – Алматы: ... 2005. – ... ... А.А. Опыт ... лексики как системы. – М., 1962. –
287 c.
41 Аракин В.Д. Сравнительная типология и методическая прогрозирование /
Научно-методическая ... ... ... ... ... иностранных языков в высшей школе: Тезисы
докладов. – М., 1971. – С. 7-9.
42 Крутиков Ю.А. Место перевода при ... ... ... в ... ... конференция по вопросам обучения иностранным языкам в
высшей школе: Тезисы ... – М., 1967. – С. ... ... А.А. Психологические основы обучения русскому языку как
иностранному // Русский язык за рубежом. – 1974. – С. ... Гак В.Г. ... ... – М., 1977. – 264 ... ... Р.А. Человек и его язык. – М., 1976. – 429 ... ... Е.И. ... ... обучения иностранному говорению. 2
– изд. – М., Просвещение, 1991. – 134 с.
47 Карлинский А.Е. ... ... ... интерференции в
методических целях // Зарубежное языкознание и литература. – 1971. –
С. ... ... И.Н., М.Ф. ... О ... типе интерференции /
Интерференция в устной и ... речи ... и ... ... 1969. – С.43-49.
49 Никитин М.В. Основные случаи интерференции на лексическом ... ... ... ... ...... 1969. – С. ... Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. − Алматы:
Сөздік-словарь, 1998. – 41 б.
51 ... В.В. ... и ... ... в ... речи ... II курса: Дис ... канд. пед.
наук. – М., 2005. – 157 ... Ман О. ... и ... ... // Русский язык за рубежом. –
1977. – №2. – С. 71-73.
53 Никитин М.В. Основные случаи интерференции на ... ... ... ... иностраным языкам. – Владимир, 1969. – ч. 2. –
С. 134-163.
54 Кадырбаева Т.А. ... ... ... языка в учебных
словарях: Республиканская научно-практическая ... по ... ... ... ... – Алматы, 2007. – С. 23-26.
55 Усманова Ф.С. Интерференция родного языка и ... ... ... с ... // Вестник Башкирского университета. – 2008. №37. ... ... ... А.А. ... в ... – М ., 2002. – 292 ... ... Э.Д., Шаймерденова Н.Ж. Словарь социолингвистических
терминов. – Алматы: Қазақ ... 2000. – 170 ... ... У. ... и ... Новое в лингвистике. – М.:
Прогресс, 1972. – Вып.6. – С. 25-30.
59 ... М. М. ... Из ... ... по ...
Чебоксары, 1969. – С. 41-57.
60 Верещагин Е.М. Психологическая и методическая ... – М.: ... МГУ, 1969. – ... Артемов В.А. Психология обучения иностранным языкам. − М., 1969. –
137 с.
62 Sweet H. The ... study of languale – L., 1964. – Р. ... Vildomec V. ... Leyden, 1963. – 85 ... ... Г.П., Лебедова В.Т. К вопросу о преподавании немецкого языка
на ... ... ... / ... ... ... ... института иностранных языков. – Вып. 6. ... ... ... Н.И. О ... ... второго иностранного языка
// ИЯВШ. – 1971. – Вып. 6. – 57 ... ... Б.С. ... ... лексике немецкого языка как
иностранного при первом английском (на стадии выбора слов): Автореф. ... ... ... ... – М., 1975. – 30 c.
67 Родова Л.Н. Об ... при ... ... ... ... ... и методика высшей школе. – M., 1967. – Вып. 4. – С.55-67.
68 Жучкова И.А. О некоторых случаях проявления ... ... ... ... им. М. ... // ... иностранным языкам в высшей школе. ... – Вып. 79. – Ч. 1. – ... ... В.Ю. Основные вопросы теории языковых контактов ... ... // ... в ... – 1972. – Вып. 6. – С. ... ... А.Е. ... теории взаимодействия языков. – Алма-Ата:
Ғылым, 1990. – 22 c.
71 ... А.В. ... ... к ... ... как второму иностранному. Теоретические основы. – ... – С. ... ... A.В. ... ... ... и обучение языку
/ Лингвистические основы преподавания языка. – M., 1983. – С. ... Selinker L. ... – IRAL, Vol.10 No. 3, 1972. – Р. ... Щепилова А.В. Коммуникативно-когнитивный подход к ... ... как ... ... ... ... – М.,
2003. – 59 с.
75 Вафеев Р.А. Учет особенностей ... ... при ... в условиях продуктивного билингвизма / Зональное семинар-
совещание препод, иностр. яз. Средней Азии и ...... ... ... Sweet H. The ... study of ... – L., 1964. – P. 7-13.
77 www. Allergo.kz
78 Macmillan English dictionary for advanced ... Second ... ... Limited, 2007: IW ... ... Л.А. Роль ... при усвоении сходного материала /
Вопросы педагогической психологии. – М.-Л., 1974. – Вып. 12. – С. ... ... И.П. ... ... над ... ... ... с
применением пограммированных пособий: Дис. ... пед. ...... – 29 ... ... ... түсіндірме сөздігі. – Алматы: 1978. – 681 б.
82 Ожегов С.И. ... ... ... 70000 слов / Под ... Шведевой. – 21-е изд. – M.: Рус. яз., 1989. – 924 c.
83 www. native-english.ru/exercises/continue
84 Шмелев Д.Н. Проблемы семантического анализа лексики: ... ... ... ... ... – М., 1969. – 27 c.
85 Звегинцев В.А. Теоретическая и прикладная лингвистика. – М., 1968. ... ... ... Е.М. ... и ... характеристика
двуязычия. – М., 1969. – 160 c.
87 Гак В.Г. Сравнительная типология французского и русского ... ... 1977. – 300 ... ... ... түсіндірме сөздігі: А – Ә. – Алматы: Ғылым, 1974. ... – 696 ... ... ... ... языка / Под редакцией проф. Д.Н. Ушакова.
– М.: Советская энциклопедия, 1951. – Т. 1. A-КЮРИНЫ. – 467 с.
90 www.native-english.ru/exercises/finish
91 ... Е.П. ... ... по ... иноязычных
лексических единиц – основа правильного словоупотребления / ... ... ...... 1975. – Вып. 5. – С. ... Аракин В.Д. Практический курс английского языка. 2 курс: Учебное
пособие для пед ... – М.: ... изд. ... ... 2001. – 5-е изд.,
перераб и доп. – 520 ... ... А.Л. ... ... интерференции при контакте русского
и немецкого языков и пути ее ... Дис. ... ... пед. ... – М.,
1969. – 250 c.
94 Hadlich R.L. Lexical contrastive analysis. – Modern ...... 1965. – ... ... А.Е. Принципы исследования лексической интерференции в
методических целях / ... ... и ... – Алматы, 1971,
С. 62-70.
96 ... Е.М. ... и ... характеристика
двуязычия. – М., 1969. – 160 c.
97 Қазақ тілінің ... ...... ... 1978. – 3 т. Ғ-Ж.
– 735 б.
98 Толковый словарь русского языка / ... ред. Б.М. ... и ... ... – М.: ... иностранных и национальных словарей., 1938. –
Т II. – 637 с.
99 ... ... З.С. ... тіл ... ... тілі оқулығы теориясының
лингвистикалық негіздері. – Алматы: LEM, 2005 – 392 б.
101 Мюллер В.К. Англо-русский словарь. – М.: ... 2004. – 698 ... ... З.С. ... ... – Астана: Таным, 2003. – 257 б.
103 Карлин А.Л. Явление лексической интерференции при контакте ... ... ... и пути ее ... ... ... ... пед. наук. – М.,
1968. – 250 c.
104 Сорокина С.С. Пути предупреждения и преодоления ... ... ... в ... речи студентов I курса
языковых факультетов (на ... ... ... Дис. ... ... ... – Л., 1971. – 200 ... ... Л.П. Методика работы над ... на ... ... ... ... ... ... пед. наук. – М., 1971. – 27 c.
106 Абдигалиев С.А. Пути пеодоления лексической ... ... ... ... Дис. ... канд. пед. наук. – Алматы, 1976. – 163 ... ... И.П. ... работы над лексикой английского языка с
применением програмных пособий: Дис. ... канд. пед. ...... 1970. ... ... ... Ф. ... қатынас: Оқулық. – Алматы: Сөздік-словарь,
2005. – 272 б.
109 Вященко В.С. ... и ... ... в ... речи ... II курса: Дис . ... канд. ... – М.: РГБ, 2005. – 179 ... ... И.П. ... ... над лексикой английского языка с
применением программированных пособий: Дис. ... канд. пед. ...... – 184 ... Лапудус Б. А. Интенсификация процесса обучения иностранной устной
речи. – М., 1970. – 128 ... ... В.Д. ... курс ... ... 2 ... Учеб. П.
Для пед. вузов. – 5-е изд., перераб. доп. – М.: Владос, 2001. – 520 c.
113 ... С.С. Пути ... и ... ... и ... ... в ... речи студентов I курса
языковых факультетов (на ... ... уп ... Дис. ... канд.
пед. наук. – Л., I97I . – 200 с .
114 Карлин А.Л. ... ... ... при ... ... ... ... и пути ее преодоления: Дисс. ... канд. пед. наук. – M.,
1968. – 264 ... ... Е.П. ... ... ... ... ... – М.,
1977. – 214 c.
116 Оразбаева Ф. ... ... ...... ... – 272 б.
117 Вященко В.С. Предупреждение и преодоление лексической интерференции
в английской речи студентов II курса: Дис. ... ... пед. ... –М., ... 179 ... ... Г.В. ... проблемы механизма порождение речи
/ Вопросы методики преподавания иностранных языков в школе и вузе. – М.,
1970. – ... ... Subject ... Form:
Please, fill out the following information (what you write will remain
confidential and your results will not be matched to either your name ... ... ... When did you enter the ... ... ... ... Your native language___________________________________________
6. How long have you studied English? ______________________________
7. Is English your second or third or what foreign ... What other ... besides your native tongue and English do ... Would you bring up your children to speak two ... In the area where you live, how many ... are spoken? ... ... the Kazakh equivalents
1. Dutch —
2. cabinet —
3. class —
4. insult —
5. session ... aspirant ... receipt ... species ... monitor ... servant ... story —
12. paragraph
13. talon —
14. data —
15. clay —
Translate into English
1. Адамға тесіле қарау әдепсіздік болып саналады.
2. Ол керемет өнер ... екі ... бойы ... ... ... Мен ... көздеріне қарап, оның жылағанын байқадым.
4. «Чарли, кітапты оқуды әрі қарай жалғастырыңыз», – деді мұғалім.
5. Біздің ... ... ... ... ... ... Біз кафеден тамақтанып алған соң, жоспар бойынша келесі қалаға
саяхатымызды жалғастырдық.
7. Мен кітапты оқып ... соң, ... ... Егер бір істі ... ... ... Өз ... аяқтағаннан кейін ғана үйге қайтуды ойлауың керек.
10. Жүк тасушы менің ... ... ... ... мен оның не ... ... Ол ... жайлы қойылған сұраққа олар туралы ештеңе білмеймін деп
жауап қайтарды.
12. Эмма жолдасының пікіріне ешқашан жауап қатпайды.
ҚОСЫМША В
Choose the right ... A) The work of a ... is rather ... work of a composer is rather difficult.
2. A) Television gives us not only amusement, but also some ... ... gives us not only ... but also some ... A) It is for that reason that the present book is both timely ... It is for that reason the present book is both timely ... A) I would advice you to choose this ... I would advise you to choose this ... A) You need a ... degree, but having a degree is not the ... You need a university degree, but having a degree is not the
only ... A) Students usually have five classes a ... Our class is light, warm and ... A) What data is it today? B) What ... it today?
8. A) I caught several fish in the lake. B) I caught ... in the ... A) Alex saw some mouses running across the ... Alex saw some mice running across the ... A) Our session starts from the ... of ... Our exam period starts from the ... of ... A) ... that’s a good ... Today, the problem of the Aral sea is very actually.
12. A) An accurate person always puts his things away in the ... A tidy person always puts his things away in the ... ... in the ... He ________ at the fire, deep in thought. ( look, stare, gaze )
2. ... at the opposite house, but saw no lights in its windows. ... stare, gaze )
3. The lovers stood with their hands clasped, ... into each ... ( look, stare, gaze )
4. If Steve ___________ like this, he will lose his job. ... ... ... The rain ... for a few days. ... go on, ... ... __________ with our agenda,” said the chairman. ... ... ... As soon as I ... the book I will take it back to ... end, ... The chances are that we will ________up by being friendly ... end, ... Be ... your work before you go ... ... Shall I ... this ... I don’t like ... ... When asked about his relatives, he _______ that he didn’t ... about ... reply, ... didn’t you ______ to your ... appeal for ... ... ... түрлері
Лексикалық валенттілікті жалған сәйкестендіру
Лексикалық бірліктердің семантикалық құрылымдарын жалған сәйкестендіру
Әлеуметтік–мәдени факторлардың жалған сәйкестендірілуі
Фонетикалық құрамының ... ... ... ... ... сәйкестендірілуі
Семантикасы бірдей лексикалық бірліктердің формалары сәйкес болуына
орай жалған сәйкестендіру
Фонетикалық құрамының ұқсастығына байланысты ... ... ... сәйкестендіру
Белгілерді ажырата алмау
Белгілерді үстем ажырату
Қайта орналастыру
Үстем жалпылау
Аулақтану және қалдырып кету
Ережелердің шектелуін ескермеу
Сәйкес емес қолдану ережесі (Синкретизм)
Оңайлату
Интерференция
Тең емес ... ... ... ... ... ... қателер (Құзіреттілік қатесі)
Бағдарламаны жүзеге асырудағы қателер (орындаудағы ... ... ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 118 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Интерференция құбылысының теориялық негіздері10 бет
Жарықтың дифракциясы10 бет
Жарықтың интерференциясы3 бет
Электрондардың дифракциясы4 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет
Дәрістік сабақ тезистері39 бет
Марков құбылысы16 бет
Электролиттердегі электр тоғы4 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь