Қазақстан Республикасының Республикалық бюджет кірістерінің жүйесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ КІРІСТЕРІНІҢ ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Республикалық бюджет жүйесінің экономикалық мәні мен ұйымдастыру қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2 Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 16

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢДЕГІ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ КІРІСТЕРІНІҢ ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
2.1 Дағдарыс кезіндегі Қазақстан Республикасының республикалық бюджет саясатын талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 33
2.2 Республикалық бюджет кірістерінің атқарылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.3 Алматы қаласының бюджетін ұйымдастырудың ерекшеліктері ... ... ... ... 51

3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ КІРІСТЕРІНІҢ ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ АРТТЫРУ РЕЗЕРВТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... 59
3.1 Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің жүйесін ұйымдастырудың негізгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59
3.2 Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің жүйесін арттыру резервтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88
Қазіргі кезде Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік басқару саласындағы қайта құрулар қоғамның қазіргі заманғы қажеттіліктеріне жауап беретін тиімді және бәсекеге қабілетті мемлекет құруға бағытталады.Қазақстанның ұлттық экономикасын дамытудың стратегиялық мақсаттарын орындау әлеуметтік-экономикалық үдерістерді мемлекеттік реттеуді түбегейлі жақсартуды көздейді. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етіп, соның негізінде халықтың тұрмыс жағдайын көтеру үшін ең алдымен мемлекеттік қаржы саласында мемлекеттік басқарудың нысандары мен әдістерін жетілдіру қажет.
Мемлекет республикалық бюджет кірістерінің жүйесін өзінің экономикалық өсуін ынталандыруға, инвестициялық белсенділікті реттеуге, ұлттық экономиканың басымдық сегменттерін қаржымен қолдау жөніндегі іс-шараларын жүзеге асыру кезінде экономикалық механизм ретінде пайдаланады. Сонымен қатар, мемлекеттік реттеу әлеуметтік-экономикалық даму нәтижелілігін арттырып, мемлекеттің экономикада өз қызметтерін тиімді атқаруына негіз болады және Қазақстан экономикасының дамуына кедергі келтіретін теріс тенденцияларды жеңуге қажетті жағдай жасайды.
Тақырыптың өзектілігі әлемде болып жатқан инновациялық даму мен қаржылық жаһандану кезеңінде экономиканың тұрақты өсуін қамтамасыз етуде маңызды орын алатын республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің қазіргі тетіктерін реттеу көмегімен оны жетілдіру жолдарын анықтау болып есептеледі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Экономикадағы бюджеттік тетіктерді реттеу мәселесі Қазақстанның және шетелдің қаржы ғылымында ортақ мәселе. Классикалық мектеп өкілдері А.Смит, У.Петти, Ж.Б.Сей, Дж.С.Милль өз еңбектерін мемлекеттің экономика салаларын қаржылық реттеу мәселесін зерттеуге арнады.
Сонымен қатар, бюджет мәселесін зерттеуге Дж.М.Кейнс, Р.Харрод, Э.Хансен, Дж. Хикс, Ф.Перру, Н.Калдор және тағы басқа ғалымдар өз үлестерін қосты, олардың идеясы бойынша экономиканы реттеу үшін бюджетті белсенді пайдалану керек. Әлеуметтік сала мәселелері неоклассикалық теория шеңберінде де толығымен бөлшекті түрде зерттелген. Олар салықтардың мөлшерлерін төмендетуді, бюджеттік тапшылықты жою мен жекешелендіруді экономикалық өсуді ынталандырудың құйралы ретінде пайдалануды қарастырған.
Дж. Бьюкенен, Д.Норд, Р.Коуз, К.Эрроу бюджет тетіктерінің қоғамдық әл-ауқатқа, оның жекелеген азаматтарының әл-ауқатына әсерін, мемлекеттік қаражаттарды шығындаудың басым бағыттарын анықтауға, мемлекеттің республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің институционалды негізін жетілдіру мәселелеріне аса көп көңіл бөлді.
1. Өтебаев Б.С, Мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы:Экономика/2012ж
2. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы: Экономика, 2008. – 416 бет
3. Мельников В.Д, Ильясов К.К. Финансы. – Алматы: Каржы-каражат, 2012г
4. Елубаева Ж.М. Основные этапы формирования бюджетной политики за период независимости РК// «Каржы-каражат» - №1/2013г – с.3
5. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. –Алматы: Юрист, 2012ж
6. Смадиев А. Қаржы жүйесіндегі бюджеттің атқаратын ролі, экономикалық мәні мен мазмұны// «Аль-Пари» - №1-2/2011ж – 196б.
7. Мухтарбекова Б.С. Бюджетная система РК: состояние и перспективы// «Аль-Пари» - №4/2012г – с.85
8. Дуйсенгалиева М. Этапы формирования бюджетной системы Казахстана и дальнейшие направления укрепления финансовой дисциплины//«Каржы-каражат» - №5-6/2013г – с.32
9. Сартаев С.С. Бюджеттік құқық: Оқу құралы. –Алматы:Жеті Жарғы/2012ж
10. Ли В.Д. Финансы в вопросах и ответах: учеб.пособие - Алматы:
Изд. дом "Свет", 2007.- с.141
11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011-2013 жж арналған орта мерзімді фискалды саясаты// Егемен Қазақстан.13 тамыз 2010жыл
12. Баймуратов У.Б. Бюджетирование, ориентированное на результат как новая парадигма бюджетного планирования// «Аль-Пари» - №4/2012г – с.12
13. Ахметова С.С. Мемлекеттік бюджет мемлекеттік секторды басқарудың құралы ретінде//«Аль-Пари» - №1/2012ж – 103б.
14. Исахова П.Б. Изменения в бюджетном законодательстве Казахстана// «Аль-Пари» - №4/2012г – с.87
15. Киргизбаев Д. Бюджетаралық қатынастар – орталық пен өңірлердің біркелкі дамуын қамтамасыз ететін фактор ретінде// «Аль-Пари» - №1-2/2011ж – 198б.
16. Тулеубекова А. Официальные трансферты и межбюджетные отношения: проблемы оценки результативности и развития процесса финансирования.// «Каржы-каражат» - №1/2012г – с.68
17. ҚР Қазақстан Республикасының Салық кодексі. –Алматы: Юрист, 2012ж
18. Аманбаев А.А. Оценка экономического состояния РК в условиях глобального экономического кризиса 2010-2012 годы имероприятия по его преодолению//«Аль-Пари» - №4/2011г – с.74
19. Есымханова З.К. Бюджетные ресурсы как основной источник финансирования региона.//«Аль-Пари» - №3/2011г – с.116
20. Елубаева Ж. Оценка эффективности бюджетных программ: новые инструменты.// «Каржы-каражат» - №1/2009г – с.60
21. Елубаева Ж. Межбюджетные отношения:состояние и направления реформирования - Алматы:2009г. – с.58
22. Мемлекеттiк басқару деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi ажырату және бюджетаралық қатынастарды жетiлдiру тұжырымдамасы. - ҚР Үкіметінің № 147 қаулысы - Астана, 10.02.2009 ж
23. ҚР Қаржы министрлігінің 2013 – 2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. – ҚР Үкiметiнiң № 2304 қаулысы- Астана, 30.12.2012 ж
24. Алматы қаласының 2013-2014 жылдарға арналған Стратегиялық жоспары. – Алматы: - 2012 ж
25. Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық даму Бағдарламасы. – Алматы: - 2012ж
26. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2011-2013 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары - Астана, 2011 ж
27. ҚР Қаржы министрлігінің 2012 – 2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспары.- ҚР Үкiметiнiң № 1199 қаулысы – Астана, 23.12.2011ж
28. ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені// №1,2013 ж
29. Аубакиров Я.А. О проблемах и перспективах национальной экономики в условиях глобального развития //Аль-Пари, 2008, №4. -С.49-81.
30. Анисимов С.А. Бюджетная политика как источник экономического роста //Финансы, 2008, №1.- С.16-18.
31. Махмутова М. Распределение расходных обязательств между уровнями бюджетной системы в Казахстане: материалы исслед. по проекту/ - Алматы: Б. И., 2006.- С.84.
32. Саханова А. Государственный сектор экономики РК //Экономика и статистика, 2009, №4.- С.45-53.
33. Берстембаева Р. Оценка взаимосвязи уровня и структуры государственного долга с показателями социально-экономического развития РК //Экономика и статистика. Агентство по статистике РК, 2009, №21.- С.21-26.
34. Берстембаева Р. Государственные внутренние заимствования: проблемы совершенствования //Финансы Казахстана. Алматы, 2008, №1.- С.85-92.
35. Колпакова Г. Финансы. Денежное обращение. Кредит. Учебное пособие для вузов. 2-е изд. Перераб. И доп.-М.: Финансы и статистика, 2006.- С.49.
36. Капенова А. Источники и механизмы бюджетного кредитования. //Финансы Казахстана. Алматы, 2012, №2.- С.55-57.
37. Боровиков В,И.Денежное обращение, кредит и финансы: Курс лекций.-М: Изд-во Центр, 2002.- 224 б.
38. Нурымов А. Финансовые аспекты развития национальной экономики Казахстан //Финансы Казахстана. Алматы, 2011, №2.- С.3-8.
39. Конакбаева С. Эволюция бюджетного процесса в РК: исторические и практические доминанты //Финансы Казахстана. -Алматы, 2008, №5.- С.83-87
40. Кулекеев Ж.А. Проблемы эффективности использования средств государственного бюджета РК в условиях развития рыночных отношений/под.ред д.э.н. Серикбаева А.С. – Астана: Академия государственной службы при Президенте РК,2006. – с.194
41. Лушин С.И. Об эффективности государственного бюджета //Финансы. 2011,№10.-С.12-17.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.............................................3
1. Қазақстан РеспубликасыНЫҢ республикалық бюджет кірістерінің ... ... ... Республикалық бюджет жүйесінің экономикалық мәні мен ұйымдастыру
қағидаттары
.........................................................................
........................ 6
1.2 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 16
2. Қазақстан Республикасының қазіргі кезеңдегі республикалық бюджет
кірістерінің ... ... ... ... ... ... Республикасының республикалық бюджет
саясатын ... және ... ... бюджет ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері ...............
51
3. Қазақстан Республикасының республикалық ... ... ... ... ... мен ... ... 59
1. Қазақстан Республикасының республикалық ... ... ... ... 59
3.2 Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің жүйесін
арттыру
резервтері..................................................................
.................................. 70
Қорытынды
............................................................................
....................................84
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... жатқан мемлекеттік басқару
саласындағы қайта құрулар қоғамның қазіргі заманғы қажеттіліктеріне жауап
беретін тиімді және ... ... ... құруға
бағытталады.Қазақстанның ұлттық ... ... ... орындау әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... дамуды
қамтамасыз етіп, соның негізінде халықтың тұрмыс жағдайын көтеру үшін ... ... ... ... ... басқарудың нысандары мен
әдістерін жетілдіру қажет.
Мемлекет республикалық бюджет кірістерінің жүйесін өзінің экономикалық
өсуін ынталандыруға, инвестициялық ... ... ... басымдық сегменттерін қаржымен қолдау жөніндегі іс-шараларын
жүзеге асыру кезінде экономикалық механизм ретінде пайдаланады. ... ... ... ... даму ... мемлекеттің экономикада өз қызметтерін тиімді атқаруына ... және ... ... ... ... келтіретін теріс
тенденцияларды жеңуге қажетті жағдай жасайды.
Тақырыптың өзектілігі әлемде ... ... ... даму ... ... ... ... тұрақты өсуін қамтамасыз етуде
маңызды орын ... ... ... ... ... ... реттеу көмегімен оны жетілдіру жолдарын анықтау болып
есептеледі.
Тақырыптың ... ... ... ... тетіктерді реттеу
мәселесі Қазақстанның және шетелдің қаржы ғылымында ... ... ... ... ... У.Петти, Ж.Б.Сей, Дж.С.Милль өз
еңбектерін мемлекеттің ... ... ... реттеу мәселесін
зерттеуге арнады.
Сонымен қатар, ... ... ... Дж.М.Кейнс, Р.Харрод,
Э.Хансен, Дж. Хикс, Ф.Перру, ... және тағы ... ... өз ... ... ... ... экономиканы реттеу үшін бюджетті белсенді
пайдалану керек. Әлеуметтік сала ... ... ... де ... бөлшекті түрде зерттелген. Олар ... ... ... ... жою мен ... өсуді ынталандырудың құйралы ретінде пайдалануды қарастырған.
Дж. Бьюкенен, Д.Норд, Р.Коуз, К.Эрроу бюджет тетіктерінің қоғамдық ... оның ... ... ... әсерін, мемлекеттік
қаражаттарды шығындаудың басым бағыттарын анықтауға, ... ... ... жүйесінің институционалды негізін
жетілдіру мәселелеріне аса көп көңіл бөлді.
Экономика салаларын мемлекеттік реттеудегі ... жүйе ... ... Л.Брузати, Е.Гурвия, Л.Дробозина, Д.Львов, С.Лушин,
В.М.Родионова, В.Сенчагова және ... ... ... ... ... ... Ә.К.Идрисов, Р.С.Каренов,
Ш.К.Купешов, ... ... ... ... ... О.Сабден, Қ.Сағадиев, Ә.К.Отаров, А.И.Худяков
және т.б. басты зерттеу ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыстың мақсаты
- мемлекетте нарықтық қатынастар жағдайында экономика ... ... ... ету ... ... реттеу құралы ретінде
республикалық бюджет ... ... ... ... ... бойынша теориялық, тәжірибелік және әдістемелік ұсыныстарды
жасау болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі ... шешу ... ... ... ... ... арнайы экономикалық
әдебиеттерді,
монографиялық еңбектерді оқу ... ... ... ... ... мәнін анықтау және ... ... ... ... ... ... ... дамытудың міндеттерін
шешуде мемлекеттік реттеудің іс-жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын белгілеу;
- Қазақстан Республикасының республикалық ... ... ... ... ... бюджет тетіктерінің жанама ... ... ... ... ... жүйесін реттеуді дамыту
жөнінде ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні болып ... ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі болып мемлекеттің республикалық
бюджет кірістерінің жүйесінде қызмет ететін ... мен ... ... ... және ... ... ... республикалық
бюджет кірістерінің жүйесін реттеу және жүргізу, мемлекет ... ... ... ... ... отандық және шетелдік ғалымдардың
еңбектері, Қазақстан Республикасының заң актілері, Қазақстан Республикасы
Президентінің ... ... ... ... Қаулылары,
нормативтік және әдістемелік материалдар, ғылыми ... ... ... база ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігі мен Экономикалық
даму және сауда Министрлігінің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы республикалық бюджет кірістерінің
жүйесін дамытудың ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыру және ол ... ... ... ... ... ... жүйесін реттеуге ішкі және ... әсер ... ... ... ... ... дамыту;
Қазақстан экономикасының қарқынды өсуіне ... ... ... ... ... кемшіліктері анықталды және оны ... ... ... ... ... ... ... болатын инновация мен ... ... ... басымдылықпен бөлудің негіздемесі түзілдi;
болашақта бюджеттің тиімділігі мен ... ... ... ... ... элементтерін кешенді пайдалану ... ... ... құралдары анықталды;
болашақта бюджеттік жоспар жасаудың ролін ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастырудың тізбегі
жасалды;
үкімет қарызының құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... кірістерінің жүйесін реттеуде ішкі және ... әсер ету ... ... және ... бюджеттік жүйесі шеңберінде экономиканың бәсекелестік қабілетін
арттырудың тәсілдерін ұсыну;
республикалық бюджет кірістерінің ... ... ... ... кемшіліктерін анықтау мен оны жою тетіктері;
инновация мен ... ... ... ... ... жасау;
Үкіметтің әлеуметтік салаларға қаржылық қолдау көрсету жүйесінің
тиімділігін арттыру жолдарын ұсыну;
бюджеттің тиімділігі мен ... ... ету ... бюджеттік элементтерді кешенді пайдалану тетіктері;
әлеуметтік салаларды бюджеттік жоспарлауды ... ... ... ... ... ... үлесін төмендету.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ КІРІСТЕРІНІҢ ... ... ... ... ... ... ... мәні мен ұйымдастыру
қағидаттары
Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің ... ... ... ... дамуындағы қаржылық, несиелік, ... ... ... орны мен мәні өте ... ... белгілі, себебі жалпы ішкі
өнімнің өсу қарқыны, жұмыссыздық пен инфляция деңгейі, валюталық курс және
басқа да макроэкономикалық көрсеткіштердің ... ... жету осы ... ... тәуелді /1/.
Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды жүзеге асыру үшін
қазіргі кезеңге дейін ... ... ... ... ... ... оның ... бюджеттік қарым-қатынасының даму
тәжірибелерін біліп, дұрыс пайдалану қажет.
Экономикалық өмірге мемлекеттің қатысу себептері, ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеудің пәні болып
табылады. Нарық экономикасында мемлекеттік реттеудің тиімді жүйесінің болуы
елдің экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... саналады. Қазіргі заманда мемлекет экономиканың өмірін енжар
бақылаушы емес, керісінше елдің шаруашылық-экономикалық өміріне ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін
қажетті шараларды да жүргізеді.
Тиімді қаржы-экономикалық саясат – қазіргі ... ... ... ... ... қызметін тиімді атқармаса, оның ... ... ... ... ... ... Экономикада болып жатқан
өзгерістер мемлекеттің қазіргі ... ... ... ... оралып
қана қоймай, сонымен қатар ғылыми тұрғыдан да, тәжірибе тұрғысынан да ... ... ... ... ... ... орны мен ролі ... Бұны тек жалпы ішкі өнім қатынасында ... ... ... өсуі ғана ... сонымен қатар экономикадағы ... ... ... ... реттеуші шараларының мәнінің де
өсуін куәландырады. Шаруашылық тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... кеңейтуге деген қажеттілігі
елдің шаруашылық дамуындағы мемлекеттің ролін жаңаша түсінуді қажет етті.
Экономикада ... ... ... мен ... ... ... ... болады, олардың ішінде ерекше орынды
қаржылық жаһаңдану, инновациялық дамудың ерекшелігі, ... ... ... алады. Үнемі өзгеріп отыратын жағдайда өзінің
қызметін тиімді атқаруға қабілетті ... ... ... ... ... орасан зор әр алуандығында жеке ... ... ... ... ... ... ... болады.
Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілермен және халықпен
қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы ... ... ... ... ... ... және ... қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған
орталықтандырылған ақша резервтерін ... және ... ... ... ... бұл ... ... бюджет»
ұғымының экономикалық мазмұнын құрайды. ... ... ... ... ақша ... ... және оны ... пен қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану
жолымен қоғамдық өнімнің құнын бөлу және ... бөлу ... ... ... ... басқа қатысушылары арасында пайда болатын экономикалық
қатынастарды білдіреді.
Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексінің ... ... ... ... ... ... – ол мемлекеттің міндеттері
мен қызметтерін іске ... ... ... етуге арналған оның
орталықтандырылған ақша резервтері». Бюджеттің формасы - қаржылық жоспар,
материалдық негізі - орталықтандырылған ... ... ... - ... ... ... ... белсендірілуі – заң
болып табылады /1/.
Бюджет әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... түрде қажетті. Бюджет қай
мемлекеттікі болмаса да мазмұндары ... ... ... ... ... ... және тағы ... сонымен қатар олар бір
қоғамдық-экономикалық формациядан ... ... ... да ... өзгертпейді. Дәл осы ұғым бюджетті экономикалық категория деп
дәлелдейді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір ... ... ... ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік ... бар, ... ақша ... ... ... ақша ... ... және
пайдаланумен қосарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі
бір өзіндік ерекшелік тән, ... ол ... ... ... белгілердің
шеңберінен шықпайды.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша резервтерін қалыптастырумен және
пайдаланумен байланысты болып келетін бюджеттің ... ... ... ...... ... мен шығыстары арқылы болып
отырады. Олар құндық бөліністің жеке ... ... ... де ... өзі ... ... және олардың өзгеше қоғамдық
арналымы болады: ... ... ... ақша ... ... ... орталықтандырылған ресурстарды жалпы мемлекеттік
қажеттіліктерге ... ... ... кірістері кірістер, бюджеттік
кредиттерді өтеу, мемлекеттің қаржы активтерін сатудан ... ... ... ... ал оның ... ... ... қаржы активтерін сатып алу, қарыздар бойынша негізгі борышты өтеу
болып табылады.
Кірістер мен ... ... мен ... ... әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет
және салық саясатын жүргізудің ... ... ... Бұл ... ... бір ... кірістерді қалыптастырудың және
шығыстарды жұмсаудың ... ... мен ... ... ... экономикалық маңызы жалпы қаржы қасиеттерімен
сипатталады, яғни экономикалық маңызды ... әдіс ... ... ... тізбектерінде біртиптік функцияларға сәйкес. Сондықтан, мемлекеттік
бюджет барлық қаржы жүйесі секілді бөлу және бақылау функцияларын атқарады.
Сонымен ... ... ... ... ... ерекше категория,
оған келесі қызметтер атқару тән:
- ұлттық табысты қайта бөлу;
- әлеуметтік саясатты қаржымен қамтамасыз ету;
- экономиканы ... мен ... ақша ... орталықтандырылған резервтерін қалыптастыру
мен пайдалануын бақылау.
Мемлекеттік бюджеттік бөлу және бақылау қызметтері бір ... ... ... ... бір уақытта іске асырылады, ... ... ... ... жағы бейнеленеді /3/.
Мемлекеттік бюджет категориясы объективті ... ... де ... ... ... ... оның ішкі потенциалдық
қабілеттігінен түсіну қажет, себебі ол өзін тек міндетті түрде ... бар ... ... ... саласында көрініс табады.
Сондықтан, бюджетке тән қасиеттер көрінісі, оларды бөлу мен ... ... ... тек адами іс-әрекет үрдісінде мүмкін, ал ол
мүмкіндік мемлекет жасаған бюджеттік механизм арқылы іске асырылады.
Бюджеттік ... ... ... ... ... іске ... және ... түрде бюджеттік қатынастарды экономикалық және әлеуметтік
сауалдарды шешуге бағытталады. Бұл арада ... ... ... ... ... ... ... дұрыс түсіну үшін
тиімді ұйымдастырылған республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің мәні өте
зор.
Бюджет құрылысында басты орынды ... ... ... ол ... және ... нормаларға негізделген түрлі ... ... ... ... үдерісі мен қатынастарының жиынтығын
білдіреді. Әр ... ... ... ... ... құрылымы, аумақтық
құрылысы мен бөлінісіне байланысты болады.
Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің
құрылымы унитарлық типімен анықталады, ... ... ... ... ... басқарудың Президенттік нысананы және сайланатын
Парламенті бар унитарлы мемлекет /4/.
Бюджеттік жүйе ... ... ... ... маңызды құрамдық
бөлігі болып ... ... жүйе ... ... ... ... ақша резервтерін - бюджетті қалыптастыру мен
пайдалану бойынша заңды, жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... мен атқарудың әдіс-тәсілдері және
сол қатынастарды басқару органдарымен байланысты. Басқаша айтқанда, ... ... мен ... ... ... қоры және
экономикалық қатынастар мен құқықтық нормаларға ... ... пен ... ... ... бюджеттік жүйе деп атайды.
2012 жылы 1 қаңтарда күшіне енген жаңа Бюджеттік кодекстің 6 - бабына
сәйкес Қазақстан Республикасының ... жүйе ... ... ... мен деңгейлері кіргізілген /5/:
- республикалық бюджеті;
- облыстық бюджеті, республикалық маңызы бар қалалар мен астана бюджеті;
- аудан бюджеті (облыстық ... бар ... ... ... ... бюджеттің барлық түрлері мен деңгейлері
дербес болып есептеледі. ... жүйе ... ... ... пен ... қор қарастырылады.
Төтенше мемлекеттiк бюджет республикалық және жергiлiктi бюджеттер
негiзiнде қалыптастырылады және Қазақстан ... ... ... ... енгiзiледi. Төтенше мемлекеттiк бюджеттiң қабылдануы
туралы Қазақстан Республикасының Парламентi дереу хабардар етiледi. ... ... ... ... ... ... ... және барлық деңгейлердегi жергiлiктi бюджеттің бюджеттері ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
бюджет төтенше немесе соғыс жағдайы енгiзiлген мерзiм iшiнде қолданыста
болады және оның қолданылуы тоқтатылысымен ... және ... ... ... Республикасы Үкіметінің Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіндегі шотында шоғырландырылатын, мемлекеттің қаржылық актив түріндегі,
сондай-ақ, ... емес ... ... өзге де ... түріндегі
активтері Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры болып табылады. Ұлттық қор
мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын ... ... ... және ... емес ... ... өзге ... қорлануына, экономиканың мұнай секторына тәуелділігін және
қолайсыз сыртқы факторлардың ықпалын ... ... ... Ұлттық қоры жинақтау және тұрақтандыру
қызметтерін жүзеге асырады. ... ... ... емес ... қаржылық активтер мен өзге де мүліктің жинақталуын ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді перспективада
Қазақстан Республикасы ... қоры ... ... ... ... қызметі Ұлттық қордың ... ... ... ... ... арналған. Тұрақтандыру қызметін жүзеге
асыру үшін ... ... бір ... ... ... трансфертті
қамтамасыз етуге қажетті деңгейде айқындалады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық резервтерін қалыптастыру ... ... және ішкі ... мен ... ... ... және шет ... экономикалық жағдай,
республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуының басымдықтары ескеріле
отырып, бұл ... ... ... тұрақтылық және Қазақстан
Республикасының Ұлттық резервтеріның негізгі ... мен ... ... ... ... ... жүйесінің орталық орнын келесі қаржы жылға Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... алады. Жаңа
бюджеттік кодекс ... ... ... ... және ... ... қалыптасқан және мемлекеттік ... ... ... қаржымен қамту және мемлекеттік саясаттың жалпы ... іске ... ... ... ақша ... ... Кодексте осыған сәйкес анықтамалар бюджеттің басқа да түрлеріне
берілген. Олар жергілікті мемлекеттік ... ... ... және ... мен ... мемлекеттік саясатты іске асыруға
арналған.
Бюджеттік жүйе қызмет атқаруының негізі келесі қаржылық қатынастарды
бейнелейді:
- ... ... ... ақша резервтерін
қалыптастыру;
- мемлекеттің өндірістен тыс саласының ... ... ... ... ... бюджет кірісін қалыптастыру және әр түрлі өтемақы
төлеу мен ... ... ... ... ... ... ... (Қаржы министрлігі, Ұлттық
банк, т.б.);
- мемлекеттің шетелдік мемлекеттермен болатын қаржылық қатынастар.
Қаржылық қатынастардың бұл ... ... ... ... ... ... мен ... нормалар негізінде басқарады.
Мемлекеттің кәсіпорындар, мемлекеттік мекемелер мен халық арасындағы
қаржылық қатынастарды бюджеттік қатынастар деп ... Бұл ... ... бөлігі ретіндегі ерекшелігі - олар мемлекет қатысатын
бөліс үрдісінде болады және жалпы мемлекеттік ... ... ... ақша ... орталықтандырылған резервтерін қалыптастыру және
пайдалану байланысынан тұрады.
Бюджет қатынастары – мемлекет пен халық, мекемелер мен ... ... ... ... қатынастары деген ұстанымды ұстайтын болсақ,
онда бір жағынан ... ... ... мен ... ... ала
отырып, мемлекет бұл қаражаттарды өз ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ коммерциялық және
коммерциялық емес салаларға, халыққа әсер етуге және тұтастай экономиканы
реттеу ... ... Әсер ету ... әр ... ... ... қаржыландыру және ... ... іске ... ... қорғаныс салаларының
айырбасталымын қаржыландыру арқылы экономиканың құрылымдық қайта ... ету. ... ... немесе шығыс баптарын ұлғайту немесе азайту қатынасы
саяси кеудемсоқтыққа байланысты елдің ... ... ... ... ... орай, бюджет саясатының қалыптасуы, оның іске ... ... ... тек ... даму үрдістерімен ғана байланысты
емес, сондай-ақ саяси кеудемсоқтықты көрсетеді. Егер, бюджет ... ... даму ... анықталуы негізінде емес,
көпшілік дауыс пен ... ... ... анықталса, онда мұндай бюджет
саясаты тұрақты болмай, үнемі өзгерту үстінде болады, яғни тек экономикалық
саланың қайта ... ... ғана ... ... ... ... өзге ... жағдаяттық пайымдауынан болады.
Макроэкономикалық реттеудің маңызды құралы ... ... ... ол ... салу мен мемлекеттік шығындарды өзгерту арқылы іскерлік
белсенділік деңгейіне мемлекеттің әсерін көрсетеді. ... ... ... кезең аяқталуының нәтижесінде жинақталатын, қаржы ресурстарын
жұмылдыру бойынша мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... және ... мемлекет дамуының әлеуметтік-
экономикалық басымдылықтарының пайдаланылуы мен бөлінуіне әсер етеді. Қаржы
ағындарының қозғалысына ... ... ... жиынтық тұтынудың
өсуіне бағытталған ... ... ... ... ... ымыраға жеткізуден тұрады. Бюджет - бюджет ... ... ... ... ... ... ... буындарын біріктіреді.
Үлкен қаржы ағындарымен басқарудың ... ... ... ... ... ... шетел несиелері мен инвестициялары елдің
төлем ... ... мен ... ... ... ... ... белсенді әсері де шартталған. Бюджет саясаты бюджеттің белгілі
бір механизмін әзірлеу, қарастыру, бекіту, ... ... ... ... орындалуы туралы есептің ... ... әр ... бюджет
деңгейінің өзара байланысына негізделген. Дамыған елдерде ... ... ... жасау бөлігінде қуатты және қаржы саласында орталықтан
бағытталған беталыстар айқын түрде көрініс ... Ал ... ... ... ... жүйесінің жергілікті деңгейлерін өзін-өзі қаржыландыру,
жеке аймақтар мен жергілікті көздерінің мәні мен ... ... ... ... қажеттілігі туындайды /4/.
Қазақстан Республикасында республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің
дамуы аймақтық деңгейдің тұтас ... ... ... ... ... ету мақсатында қаржы жүйесінің ... ... ... ... және ... ... әсерлерінің тиімді нұсқасын іздеу
жолында. Бюджет экономикаға бюджет механизмі арқылы әсер етеді. Экономикаға
тұтастай әсер ету құралы ретінде бюджеттің бөлу және ... ... ... ... ... ... саясаты қолда бар қаржы ресурстары мен
сұраныстарын қанағаттандыру кірістер мен шығыстар бойынша ... ... және ... ... бағалауды қарастырады. Басқаша айтқанда,
республикалық бюджет саясатын бюджет үдерісін ұйымдастыру жағынан алғанда,
бюджет ... ... үшін ... есебінен бюджеттің барлық
деңгейінің орындалуына бақылау, бекіту, ... және ... ... ... ... бюджет кірістерінің жүйесінің қызметі келесі қағидаттар
арқылы қамтамасыз етіледі:
- барлық бюджеттің біртұтастығы, ... ... ... ... ... ... ... біртұтас нысаны, ортақ
бюджеттік сыныпталу, біртұтас қаржылық базаның бар ... ... ... кірістердің толық көрінуі және кірістердің қайта
бөлінуі арқылы бюджеттің икемді өзара іс-қимылдары;
- мемлекеттің ақша-несие саясатының ... ... және ... біртұтастығы.
Жергілікті билік органдарының шығыстық өкілдігімен байланысты бюджет
шығыстарын ең аз ... ... ... ... ... ... ... бюджетіне, теңгеріміділікке байланысты, олардың
бюджет шығыстарын ұлғайту қызығушылығында жергілікті ... ... ... ... ... ... жеке ... бұл – елдің
республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің дербес буыны, яғни ... ... ... ... ... ... нарығына шықпастан
бұрын ең алдымен бірқатар ұйымдастырушы – қаржылық шараларды іске асыруы
қажет. Ұсыныстар орталық және ... ... ... ... ... және ... жергілікті бюджетті нығайту үшін жүргізу
қажет, оны жүргізгеннен соң жергілікті алыс - берістерді ... ... ... үкіметтік деңгейде қаржы саласын орталықсыздандыруға бағытталған
заңдарды қабылдау керек. Бұл жергілікті ... ... оның ... ... ... ... үшін әр
түрлі құралдарды пайдалануға рұқсат етеді;
2) жергілікті басқару органдары есептілік және өзінің ... ... ету ... ... сақтауы
тиіс. Халықпен теріс қарым-қатынас, бюджеттің айқындылығының жоқ
болуы ... ... және ... ... ... ... ... басқару органдарының несиені өтеу қабілетінің
рейтингін тәуелсіз сараптауды бағалауды алдын-ала ... ... ... бұл өте серпінді санат, сондықтан аймақтық саясатты
мемлекеттің экономикалық өміріне әсер ... әр ... ... ... ... қажет. Бұл экономиканың құрылымындағы өзгеріс, халықтың
әлеуметтік кепілдігінің ... ... ... ... және ... ... Жеке аймақтардың экономикалық дамуы деңгейінің әркелкі
болуы және ... әр ... ... ... сараланымы жергілікті бюджет
қаражаттарының қалыптасуы мен жұмсалуына әсер етеді.
Бюджет кодексіне сәйкес бюджеттің құрылымы мына бөлімдерден тұрады
/5/:
1) ... ... ... ... емес ... негізгі капиталды сатудан түскен кірістер;
- ресми трансферттер ... ... ... ... таза бюджеттік кредит беру;
- бюджеттік кредиттер;
- бюджеттік кредиттерді өтеу;
5) қаржы активтерімен жасалатын операциялар ... ... ... ... ... алу;
- мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін кірістер;
6) бюджет ... ... ... ... ... ... пайдалану):
- қарыздар түсімі;
- қарыздарды өтеу;
- бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және бюджеттердің атқарылуы туралы есептерді жасау
осы көрсетілген ... ... ... ... ... ... және ... міндетті төлемдер (салықтар
және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер), ... ... ... ... ... ... сипатта болмайтын және
мемлекеттің қаржы ... ... ... емес, бюджетке есептеуге
тиісті қаржылар болып ... ... емес ...... ... ... ... сондай-ақ ресми трансферттерден басқа,
бюджетке өтеусіз негізде берілетін ақша. Негізгі капиталды сатудан түсетін
кірістерге - ... ... ... ... ... ... материалдық резервтен ... ... жер ... жеке меншікке сатудан түсетін ақшалар жатады.
Ресми трансферттердің кірістері – бұл бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне
Ұлттық қордан ... ... ... кірістері. Мақсатты ресми
трансферттерді қоспағанда, ... ... ... ... ... – қайтарылмайтын негізде ... ... ... ... ... арналымы болады.
Бюджет шығындардың түрлері:
1) мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ететін шығындар;
2) тұрақты ... жоқ іс ... ... мен ... ... ... тапсырысқа арналған шығындар – мемлекеттік саясатты ... ... ... органдардың өздерінің ... ... ... (жұмыстарға, көрсетілетін
қызметтерге) мемлекеттік органдардардың ақы төлеуі;
4) жеке тұлғаларға ақшалай ...... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне
сәйкес жеке тұлғаларға ақша нысанындағы ... ... ... ... субсидиялар – мемлекеттік мекемелер және қоғамдық
бірлестіктер болып табылмайтын заңды ... ... ... ... ... ... ... – бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне, сондай-ақ
Ұлттық қорға трансферттер төлеу және ... ... ... ... өзге де ... және ... ... болжауға болмағандықтан
жоспарланбаған және ағымдағы қаржы жылында кейінге ... ... ... ... ... ... үшін республикалық және
жергілікті бюджеттердің құрамында Үкімет пен ... ... ... құрылады.
Үкіметтің, жергілікті атқарушы органдардың резерві:
1) төтенше резервті;
2) шұғыл шығындарға арналған ... ... ... ... ... бар ... астана
бюджеттерінің, аудандар бюджеттерінің кассалық алшақтығын жабуға
арналған ... ... ... қаржыландыру – қарыз алу және бюджет қаражатының бос
қалдықтары есебінен бюджет тапшылығын жабуды қамтамасыз ету.
Бюджет профицитін пайдалану – ... ... ... ... өтеуге
бюджет профицитін, қарыздар қаражатын, бюджет ... бос ... ...... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден алынатын
кірістердің, салыққа жатпайтын және өзге де кірістердің, ... ... ... түсетін кірістердің көлемі.
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне сәйкес ... ... ... ... салықтық кірістер, алымдар және тағы басқа да міндетті төлемдер.
2) салықтық емес кірістер ... ... ... ... негізгі капиталды сатудан түсетін кірістер;
4) ресми трансферттердің кірістері.
Бюджеттің шығыстары – бұл бекітілген бюджет шегінде ... ... ... ... ... мына ... ... жұмсалады:
1) жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер көрсету;
2) қорғаныс салаларына;
3) сот жүйесіне, қылмыстық-атқару қызметі;
4) білім беру;
5) ... ... ... ... және ... ... ... спорт, туризм;
8) ауыл, су, орман, қоршаған ортаны ... жер ... ... ... ... жер қойнауын пайдалану;
10) көлік және коммуникациялар;
11) экономикалық қызметтерді реттеу, стандарттау және т. б. ұйымдар.
Операциялық сальдо – ... ... мен ... ... ... айқындалады.
Әр бюджетте оның кіріс және ... ... ... ... ... ... – бұл ... бюджетті жасаған кезде негізгі
мәселе мемлекеттің ақшалай кірістері мен шығыстарының ... ... ... ... ... ... яғни ... түсетін
кірістердің жалпы сомасының шығыстардың және қайтарымды негізде бөлінетін
кірістердің ауқымынан асып түсуі бюджет ...... ... ... ... ... бағытталады немесе бюджеттік қаражаттардың бос
қалдығын құрауы ... ... ... болмаған жағдайда бұл
қаражаттарды пайдалану туралы шешімдері тиісті ... ... ... асып ... мемлекеттік бюджет тапшылығына әкеледі.
Тапшылықтың ... әрі ... ... ... дағдарыстық жай-күйін
сипаттайды /6/.
Бюджет тапшылығы экономиканың ... ... ... ал оның
болуы мына себептерге байланысты:
1) елдің экономикасында ... ... ... қоғамдық өндіріс шығындарының өсуі;
3) айналысқа тауар жиынымен жабылмайтын ақшаны ... тыс ... ... ... ... даму деңгейіне сәйкес келмейтін
едәуір әлеуметтік шығыстардың басымдылығы;
5) әскери-өнеркәсіп кешенін ұстауға жұмсалатын әскери шығыстарды, басқару
шығыстарын ... ... ... «көлеңкелі» экономиканың ірі ауқымды айналымы;
7) ұлттық шаруашылықтағы өнімсіз шығыстар мен ысыраптар.
Тапшылықты қаржыландыру үшін қосымша ақша ... ... ... ... ... ... ақша белгілерін шығару;
2) мемлекеттік қарыздар;
3) шетелдік қарыздар;
4) Ұлттық байлықты пайдалану.
Бюджеттің кірістерін көбейтуге, шығыстарын қысқартуға, тапшылықты
реттеуге, ... ... ... ... шараларды әзірлеу және
дәйекті іске асыру мемлекеттің ... ... ... жағдай
жасайды, яғни елдің әлеуметтік экономикалық дамуына жәрдемдесетін құрал
болады.
Мемлекеттің бюджеттік-салық саясатында ... ...... арқылы
іске асырылатынын есте сақтауымыз қажет. Мемлекеттің бюджеттік-салық
саясаты – ол ... ... ... мен ... ... етуге арналған іс-әрекеті. Бұл саясат – еліміздегі жұмыссыздықты
қысқарту, инфляцияның қарқынын төмендету мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... шешуге және еліміздің ... ... әсер ету үшін ... өз ... ... қаржы басқарудың
механизмдері мен құралдарын пайдаланады. Республикалық бюджет кірістерінің
жүйесінің тарапынан негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мен мемлекеттік шығыстардың
республиканың түрлі ... ... ... табылады.
1.2 Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің құрамы мен
құрылымы
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... нық тұру үшін өзінің экономикалық, қаржылық, саяси ... ... ... ... ... Бұл еліміздің үлкен саяси күш-
жігерін көрсетеді. Тәуелсіз мемлекет ретінде дамудың әр сатысында Қазақстан
Республикасы өз алдына келесі ең ... ... ... - ... ... ... мен халықтың қажеттіліктерін ... ... ... ... ... және тұрақты республикалық бюджет
кірістерінің жүйесін құру. ... ... ... ... ... ... ... он жылда Қазақстан өз ... ... және бұл ... ... ... ... ұйымдастырылуымен тікелей байланысты екенін көрсетті /7/.
Қазақстан ... ... ... бері ... жүйе
көптеген өзгерістерге ұшырады, бірқатар реформалау кезеңдерінен өтті./8/
Бірінші кезең (1992-1995жж.) әлеуметтік салаға бағдарланған ... ... ... ... бірге, мемлекет көптеген объективті
жағдайлардың пайда ... ... ... саласындағы ағымдағы мәселелерге
көңіл бөлуге мәжбүр болды, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұл кезеңде
жаңа бюджеттік жүйе мен мемлекеттік қаржылық бақылау ... ... ... ... ... ... ... институттар пайда
болды: Қазақстан Республикасының қаржылық бақылау Комитеті және қазынашылық
Комитеттері ... Жаңа ... ... мүмкіндіктері мен заң
актілерінің толық болмауы бюджеттік үдерістің айқындылығын және ... ... ... Бұл әсіресе бюджеттік құралдарды пайдаланудың
нәтижелілігі мен тиімділігіне кері әсерін ... 1995 жылы ... ... ... ... ... тездетті.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің қызметтері мен өкілеттіктері
айқындалды, екі деңгейлі бюджеттік жүйенің қызмет ... ... ... ... ... ... ... басталды және бұл
белсенді ... ... ... ... болды. Осы кезеңде
Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен ... өмір ... ... кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес ... ... ... ... ... қаланды. Сонымен қатар, бюджеттік жүйе
мен мемлекеттік ... ... ... ... мәселелері көтерілді.
Республикалық бюджеттің орындалуын қадағалайтын арнайы орган Есеп
комитеті құрылды. Есеп ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырды. Бюджеттен тыс резервтері
қызметтерін тоқтатты. Түрлі ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Бюджеттік жүйе туралы»
Заңын қабылдауға үлесін қосты. Бұл бюджеттің түрлі деңгейлері мен ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылы зейнетақы реформасы басталды. Қазақстан ТМД
елдерінің арасында бірінші болып жинақтаушы зейнетақы ... ... ... бұл ... ең ... ... бірі 1997 ... «Қазақстан 2050» Стратегиясы болып табылады. Аталған Стратегия
Қазақстан Республикасы азаматтарының ұзақ ... ... ... ... бұл ... ... макроэкономикалық және
саяси тұрақтылығын қамтамасыз етті, сонымен қатар институционалдық және
нормативтік ... база ... ... (2000 ... ... ... саясаттың басымдықтарымен
ерекшеленеді. Бұл кезеңде мемлекеттің өркениетті дамуына қажетті көптеген
стратегиялар мен заңдар қабылданды: ... ... ... ету ... кедейлік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес
Бағдарламасы, еңбек туралы заң, ... ... ... заң, ... ... заң, ... ... бойынша әлеуметтік көмек көрсету
туралы заң, ҚР Салық кодексі, ҚР ... ... жыл ... ... Президентінің Жолдаулары.
Осыған байланысты Үкімет реформалардың әлеуметтік салаға бағытталуын
күшейтті және ... ... ... төмендету шараларын жүзеге
асыру қызметтерін жандандырды. Адам әлуетінің дамуы мен өмір сүру ... ... ... ... жандандыруға, халық табыстарының
деңгейін көтеруге ... ... ... ... ... және ... ... көрсету, білім берудің қолжетімділігі мен сапасын арттыру
арқылы, кедейлікпен күресудегі ... ... ... ... ... сауықтыру шараларын жүзеге асыру арқылы қол жеткізу
көзделді.
Бюджеттік жүйені ... мен ... ... ... ... ... жалғасуда. Қазіргі таңда тек әлеуметтік маңызы
зор жобаларды мемлекет тарапынан қаржыландыру ғана ... ... ... ... ... ... ... әрі рационалды түрде
пайдаланылуы мақсатында экономикалық және құқықтық алғышарттардың маңызы
жоғарылады. Сол себепті, ... ... ... ... бюджет
қаражаттары мен мемлекеттік мүліктің заңды және оңтайлы қолданылуы қоғам
дамуына, еліміздің ... ... ... жоғары болатынын
түсіну қажет /9/.
Бюджеттік үдерісті ұйымдастыру барысында ... ... ... ... бюджеттер болжамын құрастыру, қарау мен бекіту,
бюджеттердің атқарылуын ұйымдастыру мен оның ... ... ... ... ... ... үдерістің мазмұны елдің
мемлекеттік және бюджеттік ... ... ... Қазақстан
Республикасында бюджеттік үдеріс өз алды мемлекеттік биліктің орталық және
жергілікті органдарының, бюджеттік ... ... ... мен
Ұлттық қор болжамын жасау мен қарастыру, оларды бекіту мен ... ... ... әрекеттерін тізбектелген және реттелген түрде іске
асыруды көрсетеді.
Қазақстан Республикасының бюджеттік үдерісі ... ... ... ... ... және ... да бюджеттік үдеріске
қатысты заңнамалы-нормативтік актілермен реттеледі. Жалпы ... ... ... ... негізделеді:
- тұтастық – бюджет үдерісі маңында бірыңғай құқықтық база,
бюджеттік ... ... және ... ақпаратқа қажетті
бюджеттік құжаттар формаларының бірлігі және ақша ... ...... ... ... ... өз әрекетін өз
еркімен ұйымдастырады және бұл ... ... ... болуы мен оларды пайдалану бағыттарын анықтайтын
құқықтық қамтамасыз етуіне;
- ...... ... маңында барлық бюджеттердің
кірістері мен шығыстары арасындағы ... ... ... ... талаптарын сақтау бюджет тұрақтылығы
мен аймақтар және іс-әрекет салалары араларындағы ақша ... ... ... ... ... Бұл арада тағы бір маңызды ... ... – ол ... ... ... ... басты негізі болатын
бюджет шығыстарының оның кірістеріне сәйкестігі мен қаржы резервтерін құру.
Бюджеттік кодекс ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының орта мерзімді әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... Қазақстан халқына арнайы жыл сайынғы Жолдауының
есебімен құрастырылған аумақтардың даму бағдарламалары табылады. ... ... ... ... – бюджеттік үдерістің ұйымдастырылуын
қамтамасыз ете отырып, қаржы ресурстарын басқарудағы мемлекеттік ... ... ... ... анықталады. Бұл қызметтер келесі
түрде анықталады: мемлекеттің экономикалық және қаржылық ... ... әр ... деңгейдегі бюджеттердің өзара және экономика
секторларымен әрекеттесуінде; салықтық-бюджеттік құралдарды жетілдіруде;
бюджеттен тыс арнайы қорларға бөлектеулердің ... мен ... ... ... ... мен шығыстарының көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... теңгерушілігінде; мемлекеттік борыштың қаржы
операцияларға әсері мен ... ... оның ... мен ... ... ... ... бюджеттік іс-әрекеттің барлық
сатыларында келесі мақсаттар шешіледі:
- жеке салықтық және ... ... ... ... ... мен арнаулы бағдарламаларға сәйкес бюджет кірістерін
анықтау;
- бюджеттік шығындарды арнаулы және атаулы белгілер бойынша тағайындау;
- ұлттық валюта ... ... ету мен ... ... ... бағытталған қаржылық тұрақтылықтың
жалпы бағдарламасымен бюджетті қиыстыру;
- экономиканы ақталған қайнар көздер арқылы бюджет ... ... ... әр ... бюджеттер теңгерушілігі мақсатында мемлекет кірістерінің
қайнар көздерін сол ... және ... мен ... ... қайта бөлу арқылы бюджеттік реттеуді іске асыру;
- әр түрлі ... ... ... ... мен ... ... ету үшін ... жоспарлау мен болжамдаудың ролін жоғарыл ату;
- заңды және жеке тұлғалар өздерінің ... ... ... ... қаржылық әрекеттері мен кірістерін бақылау.
Бюджеттік үдерістің ұйымдастыруы бюджеттік жоспарлау бойынша өкілетті
орган – ... ... ... ... ... арналған бюджет саясатының
негізгі бағыттары мен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ұйғарымды болған кезде Республика Үкіметі бюджет
жобасын қалыптастыру мен өкілетті органға тапсыру тәртібі және ... ... ... ... ... ... ... үдеріске
қатысушылар Қазақстан Республикасы ... ... ... ... бюджеттерді құрастыру мен атқару Тәртібімен басшылық етеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ерекшеліктері келесідей /11/:
1. Қазақстанның бюджеттік жүйесін ... ... ... ретінде ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету белгіленді. Ұлттық
егемендік пен аумақтық тұтастықты қорғау кез келген мемлекеттің ... ... ... өсуінің қажетті шарты болып табылады.
Осы басымдықты іске асыру үшін «Қазақстан-2050» даму ... ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттің қорғаныс қабілетін нығайтуға, ... ... ... ... мәселелерін шешуге, атап айтқанда, қылмысқа қарсы күрес
пен құқық тәртібін нығайтуға бағытталған тұтас ... ... ... ... ... ... ... іске асыру ұйымдасқан
қылмыс, діни экстремизм мен терроризм, нашақорлық пен есірткі ... ... және ... ... сияқты қазіргі заманның шақырулары мен
қауіптеріне жауап ... ... ... ... ... ... ету және ... алдын алу мақсатында ішкі істер органдары
құқық тәртібін сақтау тетігін жетілдіруде, ... ... ... ... ... қызметтерінің жұмысына қазіргі заманғы
технологиялар мен ... ... ... ... ... одан ... үшін халықаралық ынтымақтастық келісімдері кеңейтілетін болады.
2. Ішкі саяси тұрақтылық пен ... ... ... ... міндеттерді шешу республикалық бюджет кірістерінің ... аса ... ... ... Осы міндетті орындау
елдің барлық азаматтары үшін ... ... ... ... ... жатқан барлық этникалық топтар үшін тең ... ... ... ... ... ... ... мен жарлылардың арасындағы айырмашылықты азайтуды; әр түрлі
конфессиялар арасындағы ... ... ... пен ... ... ... ... Екінші басымдықтың шеңберінде болашаққа
арналған стратегиялық міндет қоғамды одан әрі ... және ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады.
3. Шетел инвестицияларының деңгейін жоғарылату, дамыған нарықтық
экономикаға негізделген ... ... өз ... ... өсу ... 10 ... ... мемлекеттің экономикаға шектелген тікелей араласуы,
макроэкономикалық тұрақтылық, бағаны одан әрі ... ашық ... ... ... жеке меншік институттарын нығайту, жекешелендіру және
шетелдік ... ... ... қамтамасыз ету, энергетикалық
және басқа да табиғи ресурстарды ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру, өндірісті
әртараптандыру.
Қазақстан ... одан әрі ... ... ... мен жаңғыртылуының, сондай-ақ өнімдердің бәсекелі
түрлерін ... ... ... жасаудың және экспорттың өсуінің
негізінде қол жеткізуге мүмкін болады.
Индустриялық-инновациялық стратегия қабылданған сәттен бастап отандық
экономиканы ... ... ... ... ... ... ... жаңғыртудағы, оны құрылымдық жағынан қайта құрудағы
маңызды рөл «30 корпоративтік көшбасшы» бағдарламасына бөлінеді. «Қазақстан
– 2050» стратегиясын іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... құрылды, олардың қызметінің негізгі мақсаты
мемлекеттік активтерді тиімді басқару болып табылады. ... ... ... ... ... шаруашылық функцияларын беру
мақсатында әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар (ӘКК) құрылған.
Қазіргі ... ... ... қалыптастыру және адами капиталды
дамыту негізінде Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру
туралы ... күн ... ... ... ... ... білімі мен әл-ауқатын
жоғарылату ... іске ... ... ... бағыттарды көздейді: ауруды
болдырмау және салауатты өмір ... ... ... ... ... және ... ... қазіргі заманғы білім беру
жүйесін дамыту, кадрларды даярлау және қайта даярлау.
Елдегі экономикалық жағдайда тұрақтандыру аясында ... ... беру ... ... ... ... ... демографиялық жағдай жақсарды. Халықты әлеуметтік қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... ... елдердің деңгейіндегі өмір ... ... ... ... қамтамасыз ету міндеті тұр.
5. Энергетикалық ресурстарды дамыту ұлттық республикалық ... ... ... ... ... ... белгіленген.
Қазақстан энергетикалық ресурстардың ауқымды резервтеріна иелік етеді,
мұнай мен газ ... ... ... ... ... бірінші ондығына
кіреді, жыл өткен сайын мұнай мен табиғи газ өндіру көлемі ұлғаюда. Нақ ... ... ... ... салаларын соңынан ерткен локомотивке
айналды. Сонымен қатар, ... ... бар ... жедел әрі тиімді
пайдалану үшін озық ... ... ... мен ірі капиталды
тарту үшін әлемнің ... ... ... ұзақ ... шарттар
жасасты және мұнай мен газдың экспорты үшін жаңа құбыржолдар жүйесін ... ... ... ... одан әрі ... ... ... байланысты тереңдетіп қайта өңдеу салаларын ... ... ету, ... ... жоғары үлесі бар өнімдердің
халықаралық ... ... ... энергия ресурстарын әртараптандырудың
және оларды әлемдік нарықтарға жеткізудің ... ... ету ... ... міндеттерді шешуді көздейді.
6. Жаһандану жағдайында Қазақстанның инфрақұрылымын, ... ... ... жан ... ... байланысты алтыншы басымдықты іске
асыру одан арғы үлкен өзектілікке ие болады.
Экономиканың осы ... ... ... ... ... экономикалық және географиялық ерекшеліктеріне байланысты: кең байтақ
аумақ, теңізге шығудың болмауы, елді мекендер мен табиғи ресурстардың ... ... ...... ... ... жүйесіне жоғары
тәуелділікпен шарттаса отырып, республика экономикасын әлемдегі барынша
жүкті ... бірі ... ... мен Азияның түйісінде орналаса
отырып, Азия мемлекеттеріне географиялық жағынан Ресеймен және Еуропамен
баламасыз жер үсті ... ... ... ... елеулі транзиттік
әлеуетке ие болады. Осы белгіленген ... ... елде ... 2015 ... ... Көлік стратегиясы мен
телекоммуникациялары саласының арнайы бағдарламасы қабылданды және ... ... ірі және ... ... сай жарақталған
құбыржолдық, теміржолдық, автомобильдік, теңіз және әуе көлігі торабына
айналуға ... Елде ... ... ... барлық елді
мекендер бірте-бірте байланыс қызметтеріне қол жетімділікпен қамтамасыз
етілетін ... ... ... ... саны ұлғаяды.
7. Кәсіби мемлекетті ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырылатын стратегияның жеті негізгі
қағидаттары мынадай бірнеше ... ... ... ... ... ... іс-қимылдар бағдарламалары
бойынша жұмыс; нақты ... ... ... ... өкілеттіктері мен жауапкершіліктерін көтеру, олардың есеп
берушілігі және ... ... ... ... ... ... ... өңірлерге және мемлекеттен жеке секторға
қарай орталыққа тәуелділікті жою; сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... ... ... даярлау және жоғарылату ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің келесі
кезеңдерін құрайды /12/:
1. бюджет жобасын құрастыру;
2. бюджетті қарау және бекіту;
3. бюджетті атқару;
4. бюджетті атқару жөнінде есеп беруді ... мен оны ... ... ... ... мемлекеттік биліктің
орталық және жергілікті органдары өз қызметтерін орындауға қажетті ... ... ... ... әр деңгейдегі бюджеттердің жобасы
құрастырылады. Бұл ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары анықталады, жалпы экономика мен оның салалары және ... ... ... жасалады, қаржы баланстары дайындалады.
Бюджетті дайындау үшін бастапқы көрсеткіштер ретінде алдымыздағы ... ішкі өнім ... мен оның өсу ... ... ... мен
ұлттық валютаның АҚШ ... ... орта ... ... ... ... пайдаланады /9/.
Бюджет жобасы атқарушы биліктің органдарымен жасалады, яғни
республикалық бюджетті – ... ... ... ... өкілетті
орган, ал жергілікті бюджеттерді – тиісті жергілікті органдар. Бюджетті
құрастыру барысында – бюджеттің ел экономикасына ... ... ... ... ... ... ... құралдар бөлудің қажетті пропорциялары мен басымдықтары және
бюджет тапшылығын өтеу қайнар көздерін белгілеу ... ... ... жобасын жасауда мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... жобаларын құрастыру толығымен Республика Үкіметі мен жергілікті
биліктің тиісті атқарушы органдарына жүктелгендіктен, республикалық және
жергілікті бюджеттер жасаудың ... мен ... және ... ... ... ... ... қажетті құжаттармен жұмыс істеу тәртібі
Үкіметтің арнайы қаулысымен анықталады. Бюджет жобасының есептемелері ... ... ... органдарына ресми түрде тапсырғанша құпия
түрде болады.
Келесі кезеңде жоғары және ... ... ... (Үкімет және
тиісті әкімшілік) мақұлданған бюджет жобасын қарастыру мен ... ... ... және ... ... ... түседі. Мұнда
бюджет жобасы арнайы комитеттер мен ... ... яғни ... анық талданады, нәтижесінде қорытынды тұжырым беріледі. Содан кейін
бюджет жобасы Парламент палаталары – ... пен ... ... ... ... Парламент палаталарының біріккен отырысында, ... ... ... отырысында бекітіледі. Бюджеттік үдерістің
осы кезеңінде алдыңғы қаржы ... ... ... ... заң
қабылданады.
Бюджетті атқару кезеңінде бекітілген қаржы алдын ала ... ... ... алу мен шығыстарды іске асыру, бюджет ... мен ... ... ... ... Бұл ... ... бюджет деп аталатын күнтізбелі жыл бойы ... ... ... пен ... жергілікті атқарушы органдар қамтамасыз етеді.
Осы әрекетте олар келесі қағидаттарды қолданады /13/:
- ... ... ... ... ... ... ... қосу
мен бюджет құралдарын уақытында пайдалануды талап ету;
- бюджет құралдарын арнаулы пайдалану ... ... ... құралдарын оларды іске асыруын реттейтін нормативті-құқықтық
актілер мен бюджеттік бағдарламалар паспорттарына сәйкес ... ... ... ... ... бірқалыпты атқару қағидасы, бюджеттік жыл соңында төлемдер
көлемінің қорландыруын жібермеу үшін жыл бойы бюджет ... ... ... ... ... ... ... кірістерді есепке алу мен шығындарды
қаржыландыру бойынша жүргізілетін ... ... ... ... арқылы біріккен қазыналық есеп шотпен іске ... ... жыл ... ... ... бюджет үдерісінің ақырғы
кезеңі – бюджет атқару жөніндегі ... ... есеп ... ... ... Арнайы органдар – бұл республикалық бюджетті ... ... ... ... (Қаржы министрлігі) және жергілікті
бюджеттерді атқару жөніндегі ... ... ... Есеп ... органдарына ұсынылады, мұнда ол ... ... ... құрастыру мен атқару олардың нысанды тағайындауына сәйкес
болуы үшін кірістердің қайнар көздерін регламентациялауы және бюджеттік
қаражаттарды ... ... ... көлемі мен бағыттарына сәйкес
жұмсалуы тиіс. Кірістердің қайнар көздері мен бюджеттік ақша ... ... – ол ... ... мен ... ... ... шарт шығыстар мен кірістерді топтау арқылы, яғни кірістерді ... ... ... ал шығындарды шаралар мен нысанды ... ... ... іске ... ... шығындар мен кірістерді
топтастыру бюджеттік жіктеу деп ... ... ... ... ... бюджеттік қаражаттар пайдалануына қаржылық бақылау және
бюджеттік тәртіпті сақтауды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ведомстволық
және аумақтық белгілері бойынша кірістерді қалыптастыру мен құжаттардың
жұмсалатын бағыттары және ... ... мен ... ... топтауы табылады. Бюджеттің кірістері мен шығыстарының, оның
тапшылығын өтейтін қайнар көздерінің мұндай топтастыруы бюджетті ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің
салыстырмалығын қамтамасыз етеді және ... ... ... ... ... ... Республикасында бюджеттік үдеріс бюджеттердің ... ... және ... бірыңғай бюджеттік жіктеу негізінде іске
асырылады. Бюджеттік кодексте берілген анықтамаға сәйкес бірыңғай бюджеттік
жіктеу – ол ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша және бюджеттік жіктеу объектілеріне
анықтамалық атаулар мен топтастырулық код бекітілген міндеттілік ... ... ... бюджеттік жіктеу республикалық бюджет кірістерінің
жіктеуі мен бюджет шығындарының функционалдық және ... ... ... құру ... бюджеттің кірістері мен шығындарының
экономикалық мазмұны, ұлттық экономиканың құрылымы мен ... ... ... ... ... ... мен ... шығындарының
мақсаттарын анықтаудың негізгі мәні ең алдымен мұндай реттемелеу барлық
бюджеттік үдерістің ... мен ... және ... ... шарты арқылы қорытылады. Осыған байланысты бюджеттік жіктеу айқын
және анық ... және де ... ... ведомсволық, аумақтық
қалыптасуы мен бюджеттік құжаттарды пайдалану бағыттары, олардың құрамы мен
құрылымы жөнінде толық түсінік беруге ... ... мен ... ... ... ... ... мен салыстыруын, ведомстволар мен мекемелер бойынша
кірістер мен ... ... мен ... анықтауын қамтамасыз
етеді. Жіктеу бюджеттердің жалпы ... ... ... ... атқару мен нысанды пайдалануын және қаржылық тәртіпті сақтауды
бақылауға мүмкіндік ... ... ... ... жіктеу бюджеттердің
барлық түрлерін құру мен атқарудың біріккен ... ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр
сипаттамалар бойынша барлық деңгейдегi бюджеттер ... ... ... ... ... ... Бюджет түсiмдерi
сыныптамасының топтамасы санаттан, ... кіші ... және ... ... ... ... экономикалық белгiлер бойынша
топтастыруды көрсетеді.Сыныптар мен кіші ... ... ... мен ... бойынша топтастырылады. Өзіндік ерекшелiк бюджетке
төлем ... ... ... айқындайды /14/:
Функционалдық және ведомстволық белгiлер бойынша бюджеттiк қаражаттың
жұмсалу ... ... ... ... ... ... ... және бағдарламалық құжаттарын іске
асыруды көрсететін барлық деңгейлердегi бюджеттер ... ... ... ... сыныптамасы болып табылады. Бюджет
шығыстарының функционалдық сыныптамасының топтамасы ... ... ... ... ... ... кіші ... бюджеттiк бағдарламалардың әкiмшiлерi;
- бюджеттiк бағдарламалар (кіші бағдарламалар).
Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы негiзiнде бюджеттiк
бағдарламалар әкiмшілерiн және ... ... ... ... арқылы жасалатын бюджет шығыстарының
ведомстволық сыныптамасы ... ... ... ... сыныптамасы бюджеттiк бағдарламаларды
iске асыру үшiн мемлекеттiк мекемелер жүзеге ... ... ... ... бойынша бюджет шығыстарын топтастыру
болып табылады. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын ... ... кіші ... және ... ... тұрады. Санат
шығыстарды экономикалық белгiлерi бойынша топтастырады. Сынып және ... ... ... ... жүргiзетiн операциялардың негiзгi
түрлерi бойынша топтастырады. Өзіндік ерекшелiк бюджеттiк бағдарламаны iске
асыру үшiн мемлекеттiк мекеме жүргiзетiн ... ... ... шығыстарының экономикалық сыныптамасы ... ... ... ... орталық уәкiлеттi орган әзірлейді
және бекітеді.
Мемлекеттік басқару функцияларын, республиканы немесе өңірді дамытудың
стратегиялық, орта ... ... мен ... ... асыру
үшін қабылданған, бюджет қаражаттарымен қамтамасыз етілетін міндеттерді
бюджеттік бағдарламалар деп ... ... ... іске ... ... мақсаттары, міндеттері және индикаторлары ... ... ... ... ... анық және ... болуы
қажет. Мақсаттар жекелеген міндеттерден құралады және олар бағдарламаның
мақсатына қол жеткізудің ... ... ... Ал ... мақсаттарға
сай және оңай есептелетін болуы керек.
Бюджеттік ... ... ... ... негiздеуге, iске асыруға және нәтижелерге қол ... ... ... болып табылады.
Мазмұнына байланысты бюджеттiк бағдарламалар:
- мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді және олардан туындайтын
мемлекеттік қызметтер көрсетуді ... ... ... мен ... ... ... ... кредиттер беруге;
- бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыруға;
- күрделі шығыстарды жүзеге асыруға;
- мемлекеттің міндеттемелерін орындауға бағытталған ... ... ... ... ... ... бағдарламалар /5/:
1) республикалық бюджеттің құрамында ... ... ... бюджеттің, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... республикалық маңызы бар
қала, астана бағдарламаларына;
3) аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетiнің құрамында ... ... ... ... ... бар қала, астана бюджеттерінің, аудан ... бар ... ... ... ... ... ... маңызы бар қаланың, кенттiң, ... ... ... ... ... ... ... республикалық маңызы бар қала, астана, аудандық (қалалық)
бюджеттік бағдарламалар, сондай-ақ қаладағы ауданның, аудандық маңызы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттiк
бағдарламалары жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалар болып табылады.
Бюджеттiк бағдарламалар іске ... ... ... бiр ... iске ... дара ... ... белгілі бір бюджеттiк бағдарламалар әкiмшiсiнің ... ... ... және ... әртүрлi әкiмшiлерi арасында ағымдағы қаржы ... ... ... ... ... бағдарламаларға бөлiнедi.
Мұндай бюджеттiк бағдарламаларды бөлу ... ... ... тәртiппен жүзеге асырылады.
Бюджеттік үдерістегі жоғары тұрған және төмен тұрған бюджеттер
деңгейлері ... ... ... ... деп ... Республикасының Бюджеттік кодексіне сәйкес бюджетаралық
қатынастар келесі қағидаттарға негізделеді /15/:
1) ... ... ... ... бар ... астана
бюджеттерiнiң республикалық бюджетпен, ... ... ... бар
қалалар) бюджеттерiнің, жоғары тұрған облыстық ... ... ... ... ажыратудың мынадай өлшемдерінің бір ... ... ... ... ... ... сипаттағы, сыртқы факторлардың әсерiне ... ... ... емес ... ... ... бюджеттерге бекiтiледi;
- мемлекеттiк мекемелер көрсеткен қызметтер ақысы ... ... ... және салықтық емес түсiмдер аталған көрсетілетін ... ... ... ... ... бөлiну сипатындағы, сондай-ақ салық базасы әркелкi орналастырылған
салықтар бюджет жүйесiнiң неғұрлым жоғары тұрған ... ... ... және ... ... ... да мiндеттi төлемдердi бюджетке
бекiткен кезде оларды жинаудың неғұрлым жоғары дәрежесiн қамтамасыз ететiн
бюджет ... ... ... ... ... ... бар ... базадан алынатын салықтар
жергiлiктi бюджеттерге бекiтiледi;
3) Қазақстан Республикасының әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... ... теңестiру;
4) жергiлiктi атқарушы органдардың мемлекеттiк қызметтер көрсетудің ... ... ... ... мемлекеттiк қызметтер көрсетуді ұсынудың тиiмдiлiгi мен нәтижелiлiгi –
мемлекеттiк қызметтер көрсетуді ... ... әрі ... ... ... ... ... деңгейiне мемлекеттiк қызметтер ... ... ... көрсетуді ұсыну деңгейiн оны алушыларға барынша
жақындату – алушылардың ... ... дәл ... алу және ... көрсетудің сапасын арттыру мақсатында қызметтер көрсетудің
атқарылуын бюджет жүйесiнiң мүмкiндігінше төмен деңгейiне ... ... ... ... – ол ... субъектілерінің
әрекеттесуін реттейтін бас механизмдерінің бірі, яғни республикалық пен
облыстық, облыстық пен аудандық билік деңгейлері арасындағы ... ... жүйе өз алды ... әдіс-тәсілдер мен қаржылық құралдар
жиынтығымен ... Олар әр ... ... ... мен
шығындарын қалыптастыруда пайдаланылады және солар ... ... ... ... мен бюджеттік ағындарды тағайындайды және бір
ортаға топталған ресурстарды таратады.
Бюджетаралық ... ... ... ... ... ... деңгейлері арасындағы өкілеттік пен функцияларды және ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің бірыңғай
стандарттарын қамтамасыз ету, кірістерді бюджет ... ... ... бөлу және бюджетаралық қатынастарды анықтайтын әдістердің
бірлікті және ашық болуына негізделеді. ... ... бұл жүйе ... ... ... ... тиісті:
- мемлекет көрсететін қызметтер минимумын елдің барлық аумағындағы
барлық азаматтарға кепілдемелі қамтамасыз ету;
- бюджеттердің барлық деңгейінің ... ... ... ету;
- бюджет деңгейлері арасындағы қаржылық ағындарды ретке келтіру;
- аумақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... ... бюджетаралық қатынастарды реттеу формалар түрлері
ретінде республикалық бюджет пен ... ... ... бар қала ... ... арасында – ресми трансферттер мен бюджеттік несиелер, ал
облыстық пен аудан, облыстық маңызы бар қала бюджеттері ...... ... несиелер мен кірістер бөлу ... ... ... ... ... ... ... алумен
бірге іске асырылады. Бюджеттік ағындар бюджеттік ресурстарды пайдалану
бағыттарына байланысты жоғары ... ағын мен ... ... ағындарға
бөлінеді. Жоғары көтерілуші ағын арқылы республикалық ... ... ал ... ... ағын ... тұрған бюджеттен төменгі
бюджеттерге қаржылық ресурстардың ... ... ... ... әр ағынның қалыптасу қажеттілігіне байланысты оларды реттейтін
нақты механизмдері анықталады.
Бюджет ... ... ... ... ... механизмдері
мемлекеттің салық саясатында ... және ... ... ... ... ... ... анықтағанда
бюджеттің әрбір деңгейлері бойынша салықтық ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік
нормативтер және халықты мемлекеттік қызметтермен қамтамасыз ... ... ... ... Ал ... ... ... формалары орта мерзімді фискалдық саясатқа сәйкес
тағайындалады.
Төмен түсуші ағын қозғалысын реттеу әр ... ... ... (субвенция, дотация, бюджеттік несие, ресми трансферттер)
пайдалану арқылы іске ... ... ... ... бюджеттерге қатаң мақсатпен
тағайындалған шараларды қаражаттандыруға берілетін арнайы ақшалай көмек
субвенция ... ... ... ... ... ... ... теңгеру үшін
мығым тағайындалған сомамен берілетін ақшалай қосымша ... ... ... бюджет ресурстары – ол жоғары тұрған бюджеттен төменгі
бюджеттерге ... ... ... ... ... ... қайтарылатын ақша
құралдары. Бюджеттік несиелер заңнамалар мен бекітілген ережелерге сәйкес
тек қана инвестициялық жобаларды іске асыруға ... ... – ол ... басқа ақысыз және қайтарылмайтын
бюджет кірістері немесе бюджет шығындары.
Кірістерден алынатын пайыздық бөлектеулер нормативтері мен бірыңғай
әдістеме ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билік органдары жасайды, ... ... ... тек қана ... ... ... жүйесінің облыс
және аудан деңгейлері арасында қолданылады /16/.
Бюджетаралық қатынастарды реттеудің нақты формалары ... ... ... ... ... анықталады.
Фискалдық (салық-бюджет) саясат – бұл үкіметтің халықтың жұмыспен қамтылуын
және инфляцияға бақылау жасауды қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... ... ... саласындағы саясаты. Басқаша
айтқанда, ... ... – бұл ... ... және ... ... ... тұрақтандыруға бағытталған саясат.
Салық-бюджет саясаты қаржы саясатының ең өзекті әрі мемлекеттің
экономикалық ... ... ... ... табылады. Салық салу ... ... ... үкіметтің шаралары экономикалық өсуге,
кірістерді бөлу мен кедейшілік деңгейіне аса зор ықпал етуі ... ... ... ... және ... ... туындайды.
Салықтар – бұл заңның негізінде ... ... үшін ... және жеке ... мемлекет алатын бюджетке
міндетті төлемдер. Салықтар кіріс ... ... және жеке ... ... ... ... ... міндеттерін білдіреді.
Салықтар мемлекеттік республикалық бюджет кірістерінің ... ... ... ... бөлігінің мөлшері елеулі шамада екі шамаға - ... ... ... бар ... ... ... мөлшерімен
және жұмыс істеуінің тиімділігімен айқындалатын салық ауыртпалығы мен салық
базасының шамасына тәуелді болады /17/.
Қазақстанда салықтар ... және ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудан түсетін ... ... ... салығы; қосымша құнға салынатын салық және
басқалары республикалық бюджетке, жеке табыс салығы, әлеуметтік салық және
басқалары – ... ... ... ... ... ... ... саясатын мемлекет салықтық реттеу саласындағы шаралар кешені
арқылы жүзеге асырады. Мемлекет ... ... ... ... ... жаңа төлемдер енгізеді, ескілерінің күшін жояды.
Салық саясаты мемлекеттің ... ... ... ... ... бюджетке ақшалай қаражаттың түсуін қамтамасыз
етеді.
Кесте 1
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... тг
|Мем.бюджет кірістері |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... |2356 |2819 |2229 ... табыс салығы |758 |921 |644 ... ... ... |221 |267 |269 ... ... |296 |251 |233 ... құн ... |629 |641 |516 ... |59 |57 |57 ... тыс ... |181 |86 |136 ... ... ... |93 |57 |36 ... кірістер | | | ... ... |258 |1072 |1105 |
|* ... ... ҚР ... министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013ж ... ... ... ... ... ... қарқыны
көрсетілген. 2012 жылы 2010 жылмен ... ... ... 127 ... теңгеге төмендегенін көруге болады. Сондай-ақ, мемлекеттік
бюджеттің кірісінің едәуір бөлігін ... ... ... алып ... ... ... 2011 жылы 921 млрд. теңгені құрады, бұл 2010
жылмен салыстырғанда163 млрд ... ... ... 2012 жылы ... 277млрд теңгеге төмендегенін байқауға болады.
Салықтық кірістердің төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... жігін жатқызуға, яғни ... ... ... тұрақтандыруға бағытталған кез келген
тұрақтандыру ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуді;
- ресурстардың толық бос болмауын;
- бағаның тұрақты деңгейін ұстау болып табылады.
Мемлекеттік республикалық бюджет кірістерінің өзгеру қарқынын ... ... ... ... болады:
1-сурет. ҚР мемлекеттік бюджетінің кірістерінің қарқыны, млрд тг
Дерек көзі: ҚР Қаржы министрлігінің ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының басым міндеттерін шешу
мақсатындағы салық-бюджет саясатының тетіктерін жетілдіру ... ... ... ... құқықтық актілерінде қарастырылады. Қазіргі
кезде Қазақстан Республикасы Үкіметінің алдына мынадай міндеттер ... ... ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз ету, фискалдық тәртіпті арттыру, мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... активтерін тиімді басқаруды
жүзеге асыру.
2. Экономикаға салық жүктемесін оңтайландыруға, салық ... ... ... ... ... ... салық саясатын жүргізу жолымен
шаруашылық жүргізуші субъектілердің және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі
міндеттерін шешуге жұмсауды қамтамасыз ету.
Қойылған міндеттерді шешу үшін 2011 жылы жаңа ... және ... ... ... ... ... ... бюджеттік жоспарлаудың
жаңа әдістерін енгізуді, үш жылдық бюджетке көшуді ... ... ... және ... ... үйлесімдендіруге және бюджеттік
қатынастарды жетілдіруге бағытталған. Ол ... ... ... ... мен кез ... ... орган жұмысының тиімділігін
кешенді түрде бағалаудан бастап ... ... ... ... ... қызметін мемлекеттік саясаттың басымдықтарына
сәйкес бюджет қаражатын формалды түрде игеруден нақты нәтижелер ... ... жаңа ... ... ... ... болып табылады. ... ... ... ... орындау кезінде үлкен
дербестікті, атап айтқанда, шығыстардың экономикалық ... ... жеке ... ... мен ... ... ... орындалуы бөлігінде сондай-ақ жекелеген рәсімдерді оңайлату
көзделеді.
Ел экономикасындағы бәсекелік ... ... ... жаңа ... ... ... ... қызметінің субъектілері
пайдаланып келген салық жеңілдіктері мен ... ... ... ... ... ... кодексі салықтар мен алымдардың ставкаларын азайтуды
көздейді. Корпоративтік табыс ... (КТС) ... үш ... ... ... ... қазіргі деңгейден 2 есе 30%-дан 15%-ға дейін; қосылған
құнға салынатын салық (ҚҚС) – 2012 ... ... 12%-ға ... ... ... өз ... төмендетілуінен басқа, ҚҚС-ты автоматты
түрде қайтару ... ... бұл ... ... ... тәжірибеге
сәйкес келеді. Алғашқы кезеңдерде мұндай қайтару ірі ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік салықтың
регрессивтік шкаласынан 11% ставкасымен жазық шкалаға көшу ... ... ... ... және орта ... үшін ... төлемдер төлеудің
күшін жою, шығындарды ауыстыру мерзімдерін 3-тен 10 жылға дейін ұлғайту
жоспарлануда. Осы ... ... ... ... ... және ... ... ұлғаюына өз үлесін енгізуге
тиіс.
Сонымен бірге ... ... ... ... түрде төмендету
мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін орындауға ... әсер ... ... ... ... шығындарын өтеу өндіруші секторға ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес барлық салықтық ... ... ... ... ... бұл атап ... жер ... пайдаланушылардың
келісім-шарттары салықтық бөлігінің тұрақтылығына қатысты. Жер қойынауын
пайдаланушылардың арнайы салықтарының ... ... де ... ... ... пайдалы қазбаларды өндіру салығымен (ПҚӨС)
ауыстырылатын болады. ПҚӨС-ті есептеу, өте ... ... ... ... ... ... ... көлемінің құнынан
жүргізіледі. Бұдан басқа, мұнай компаниялары шамадан тыс пайда салығы ... ... ... ... ... ... экономиканың теңгермелі және сапалы өсуі
мақсаттарын қол жеткізу үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі мыналарды
көздейді ... ... ... даму параметрлеріне қол жеткізу, сондай-ақ ... ... ден қою ... ... ... тиімді
пайдалану (бюджеттің шығыстары, салық жүктемесін, ... ... ... ... мөлшерін және бюджеттің тапшылығын және
т.б. реттеу);
- салық және бюджет заңнамаларын жетілдіру;
- негізгі ... ... ... ... ... басымдықтарын белгілеу;
- орта мерзімді кезеңге арналған даму басымдықтарымен өзара байланысты
мемлекеттік органдарда стратегиялық жоспарлауды дамыту.
Қазіргі кездегі бюджетаралық ... ... ... ... ... ... ... оларға бекітілген мемлекеттік
қызметтерді толыққанды ұсыну және оларға ... ... ... үшін жеткілікті қаржы қаражатымен қамтамасыз ету болып табылады.
Орта ... ... ... ... ... ... жаңа
тәсілдер ескеріле отырып, жүргізілетін болады. Тұтастай алғанда экономикаға
ынталандырушы әсер ететін бюджет шығыстарын шектеуді емес, ... ... ... шығыстардың қалыпты саясаты жүзеге асырылатын
болады.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... ЖАҒДАЙЫ
2.1 Дағдарыс кезіндегі Қазақстан Республикасының республикалық бюджет
саясатын талдау және бағалау
Қазіргі кезде Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан ... ... ... ... ... ... заманғы қажеттіліктеріне жауап
беретін тиімді және бәсекеге қабілетті мемлекет құруға бағытталады.
Мемлекеттік басқарудың жаңа тәсілі мемлекеттік ... ... ... арқылы өздерінің нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін ... ... мен ... пайдалануына
негізделеді /18/.
Осы тұжырымның шеңберінде мемлекеттік ұйымдар тұтынушыларға қызметтер
көрсететін құрылымдар ретінде қарастырылады. ... ... ... ұсынылатын қызметтердің сапасын көтеру, олардың аясын кеңейту
және осыған байланысты шығындарды азайту арқылы ... ... ... ... ... қызметтер көрсету қабілеті де ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл ретте
бақылау жүйесі қателік жібергендерді жазалауға емес, ең алдымен мәселелерді
шешу жолдарын іздестіруге бағдарланады.
Жаңа ... ... ... ... ... қол
жеткізу үшін орталықсыздандыруды, сондай-ақ мемлекеттік емес институттардың
әлеуетін кеңінен пайдалануды алдын ала ... ... және ... ... жасау мақсатында
корпоративтік басқаруда өзінің тиімділігін дәлелдеген мынадай әдістер ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге
қолданылатын бағдарламалық тәсіл, ... ... мен ... ... ... ... тұжырымдамасына сәйкес соңғы онжылдықта
дамыған елдердің көпшілігінде ... ... ... ... бірі орта ... ... жоспарлау шеңберіндегі
нәтижелерге бағдарланған бюджет жасау моделін пайдалануға көшу болды.
Бұл модельдің шеңберінде ... ... ... ... ... нәтижелері негізге алына отырып қалыптастырылады. Бюджеттік
шығындардың функциялар мен мемлекеттік қызметтерге нақты байланысы болады,
оларды ... ... ... ... ... ... негіздеуге басты назар аударылады.
Бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің дербестігі мен жауапкершілігі
кеңейеді: жекелеген функциялар мен бағдарламаларды орындауға ... ... ... ... лимиттері белгіленеді, ал осы шығыстарды
пайдаланудың бағыттарын ... ... ... ... ... асырады. Бұдан басқа, ресурстарды пайдалануды оңтайландыруға
арналған ынталандырулар ... ... ... ... ... ... Қаржының және қызмет нәтижелерінің ... ... ... аудиті жүргізіледі, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің
қызметін бағалау қол жеткізілген нәтижелер бойынша жүргізіледі.
Бюджет шығыстары нәтижелілігінің мониторингі ... ... ... ... үш ... ... жоспарлауға көшуді болжайды. Мұндай тәсілдің
шеңберінде әрбір бюджеттік цикл алдыңғы бюджеттік циклда бұрын мақұлданған
тиісті ... ... орта ... ... ... ... ... сыртқы факторлар мен жағдайлардың өзгерістерін
талдаудан, жоспарланатын ... ... ... ... ... ... сондай-ақ кейінгі жылдарға арналған
бюджеттік жобаларды түзетуден немесе әзірлеуден басталады.
Бұл ретте бюджеттің түпкі ... ... ... ... ... бір ... алға ... орта мерзімді қаржылық құжатқа
бағдарламалар әкімшілерінің ... үш ... ... ... ... ... ... мәні бар. Бұл бюджеттік
бағдарламаларды жоспарлау кезеңін ұзартады, бюджет шығыстарын ... ... ... ... шығыстары нәтижелілігінің индикаторлары
жүйесін қалыптастыруға ықпал ... ... ... ... ... бюджет жобасын дайындауды жеделдетеді және оның
сапасын арттырады.
2010 жылы ... ... ... № 1297 ... ... әзірлеуге және оның мазмұнына жаңа тәсілдер
енгізуді, бюджеттік бағдарламаларды қалыптастыру рәсімін ... ... ... көздейтін Нәтижелерге бағдарланған мемлекеттік жоспарлау жүйесін
енгізу жөніндегі тұжырымдама бекітілді.
Мемлекеттік бюджеттік жоспарлаудың жаңа ... ... ... ... ... қазірде бар стратегиялық,
экономикалық және бюджеттік жоспарлаудың ... ... ... ... органдардың қызметін мемлекеттің стратегиялық
мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізуге, нақты нәтижелер алуға
бағдарлауға;
- бюджеттік ... ... ... ашық ... және ... басымдықтарына сәйкес қаражатты барынша тиімді
басқаруға бағдарлай отырып, ... ... ... орта ... ... жоспарлауға көшуді
қамтамасыз етуге;
- азаматтарға көрсетілетін қызметтер сапасын ... ... ... іске ... ... бағытталған
мемлекеттік органдар қызметі тиімділігінің кешенді бағасын
енгізуге бағытталады.
Қазақстан ... ... ... жаңа жүйесі бірнеше
өзара байланысты деңгейлерді қамтиды. (Қосымша ... ... жаңа ... әрбір деңгейі – бұл ... ... ... жүйе ... ... ел
дамуының ұзақ мерзімді стратегиясын, Мемлекет басшысының Қазақстан ... ... ... ... ... мен аумақтарды
әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламаларын қоса алғанда, стратегиялық
бағдарламалық құжаттарды ... ... жаңа ... ... 5 жылға арналған әлеуметтік-
экономикалық даму болжамы және 3 жылға ... ... мен ... ... ... ... ... және операциялық
жоспарлары, 3 жылға арналған республикалық және жергілікті бюджеттер,
Премьер-министр немесе жергілікті ... ... ... мен ... басшысының арасындағы мақсатты трансферттер жөніндегі нәтижелер
туралы ... ... ... бағдарланған бюджет жасаудың
әлементтерін ... ... ... жігін құру үшін мыналарды қарастырады
/11/:
- ... ... ... мен ... ... күшейтетін Үкіметтің әлеуметтік-экономикалық саясатын іске
асырудың негізгі ... ... ... ... стратегиялық
жоспарлау жүйесіне көшу;
- мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарлары міндеттерінің ... ... ... ... аралық және түпкілікті
нәтижелерін бағалаудың сандық және сапалық ... ... ... мемлекеттік орган қызметінің жоспарланған жылға арналған жоспары туралы
баяндамасын стратегиялық ... ... ... ... органдардың стратегиялық мақсаттарын болжамды шығындармен
байланыстыратын бюджеттік өтінімнің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... және іске асыру кезінде,
мемлекеттік жоспарлауға жаңа тәсілдер ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік органдардың нақты стратегиялық нысаналы индикаторлар ... ... ... ... мен ... түпкілікті нәтижелерге қол
жеткізу мониторингінің жүйесін енгізу.
Кесте 2
2008-2012 ... ... ... ... мен шығыстары*
млрд тг
|Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... |2338 |2887,8 |4034,4 |3505,3 ... | | | | | ... ... |2150,6 |2678,2 |3394,1 |3746,8 ... | | | | | ... ... %-бен |109,7 |110,7 |108,7 |103,3 |101,2 |
|* ... ... ҚР ... министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013 |
2008-2012 жылдар ішінде ЖІӨ-нің өсу қарқыны жылына орта есеппен 6,7%-
ды ... 2012 ... ... ... елдің ЖІӨ көлемі 101,2 ... ... ... Бұл ... бес ... ЖІӨ өсу қарқынының ... ... ... жүйе ... ... ... ... отырып
ұйымдастырылуы қажет: ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның ... өсу; ... ... ... білімі мен әл-ауқаты;
энергетика ресурстары; инфрақұрылымды, әсіресе көлік және ... ... ... мәліметтерді салыстырмалы түрде келесі суреттен көруге
болады:
2-сурет. 2008-2012 ... ... ... Республикасы
мемлекеттік бюджетінің орындалуы, млрд тг
Дерек көзі: ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013
Үкіметтің орта мерзімді фискалдық ... 2012 – 2103 ... ... ... ... Республикасының әлеуметтік-
экономикалық дамуы мен ... ... 2012 – 2013 ... ... деп аталатын ерекше құжатта ... ... ... салық-бюджет саясаты мәселелеріне арналған. Үкіметтің орта мерзімді
фискалдық саясатын бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті ... ... ...... жоспарлау жөніндегі жергілікті уәкілетті
орган Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... жыл ... ... ... ... және ... кодекстерінің, Үкімет
бағдарламасының және елдің басқа да стратегиялық және ... ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз ету, бизнестің бәсекеге
қабілеттілігін ... ... ... шығуы және салықтық
әкімшілендіруді одан әрі жетілдіру үшін мемлекеттің 2012 – 2013 ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін күшейтуге мүмкіндік беретін бәсекелі салық жүйесін ... ... ... ... жаңа ... міндеттеріне сәйкес
келтіру, бұл экономиканы ... және оны ... ... етуге
тиіс; жеңілдіктерді оңтайландыру және тиісінше экономиканың шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... салуды
халықаралық стандарттарға сәйкес ... ... құн ... ... ... ... сәйкес келтіру; импортқа және ішкі өндіріске
арналған акциздердің ставкаларын бір ... ... жер ... ... салу жүйесін реформалау; әкімшілдендіру рәсімдерін
оңайлату, салық қызметтерінің ... және ... ... ашықтығын
арттыру, салық есептілігінің мөлшерін қысқарту, салық тексерулерін тәртіпке
келтіру.
Орта мерзімді кезеңдегі бюджет саясаты бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... алғанда экономикаға
ынталандырушы әсер ететін бюджет шығыстарын шектеуді ... ... ... мемлекеттік шығыстардың қалыпты саясаты жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... серпіні, ЖІӨ-ге %
Дерек көзі: Астана: ҚР «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ.
Қазақстанның жаңа ... ... ... ... ... ... мынадай бірқатар
шектеулер ескеріле отырып айқындалатын ... ... ... ... ету; ішкі ... борыштық құралдардың
жеткілікті деңгейімен қамтамасыз ететін мөлшердегі бюджет тапшылығын өтеуге
бағытталатын қарыз алуларды ... ... ... басым бағыттарының бірінші дәрежелі рөлі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің бюджет тапшылығын қаржыландыру
саласындағы саясаты ... ... ... ... және ... ... ... құруға бағытталады.
Мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты басқару жөніндегі тұжырымдамаға
сәйкес Үкімет мемлекеттік ... ... ... ... арттыруға
бағытталған шараларды қабылдайтын болады.
Ал Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... орта ... ... арналған
тұжырымдамасына сәйкес үкіметтік қарыз алу саясаты Ұлттық қор ... ... ... ... ескере отырып, үкіметтік борышты
50-70-пайыздық қатынасқа қол жеткізуге бағдарланатын болады.
4-сурет. Мемлекеттік ... ... ... ... ... млрд ... ... Астана: ҚР «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ.
Қазақстанның жаңа бюджеттік саясаты
Үкімет ішкі қарыздарды ірі ... және ... ... ... іске ... үшін ... ниетінде.
Сыртқы үкіметтік қарыздарды өтеу халықаралық қаржы ұйымдары, шетелдік
мемлекеттердің үкіметтері, ... ... ... мен ... қарыздар бойынша үкіметтік борышты өтеу кестесіне сәйкес жүзеге
асырылатын болады.
Орта ... ... ... қатынастар саясатының негізгі
мақсаты мемлекеттік ... ... ... ... ... қызметтерді толыққанды ұсыну және оларға жүктелген функцияларды
жүзеге асыру үшін ... ... ... қамтамасыз ету болып
табылады.
Бюджет кодексіне ... ... ... ... мен
бюджеттік кредиттер арқылы, сондай-ақ облыстық және аудандық ... ... бөлу ... ... ... ... сипаттағы трансферттердің 2011 – 2013 жылдарға
арналған көлемдері туралы» Заң ... ... 2011 ... бастап жалпы
сипаттағы трансферттердің көлемі есептеу ... ... ... ... ... ... ... трансферттердің 2011 – 2013
жылдарға арналған көлемдері туралы» Заң қабылданатын болады.
2012 жыл «Қазақстан-2050» Даму стратегиясын іске ... ... ... жыл ... ... алғанда, 2013 жылға ... даму ... ... ... ... ... ... атқарылды.
Бүгінде Үкімет Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының
10 жылға арналған, яғни 2020 жылға дейінгі стратегиясын ... ... ... ... экономикалық және саяси шындықтарға бейімделген
мемлекеттік саясаттың жаңа тәсілдері мен бағыттары әзірленетін ... ... ... ... ... жылдары жүргiзiлген реформалардың нәтижесiнде осы заманғы
нарықтық экономиканың талаптарына ... ... ... жүйесi
қалыптасты, орталықтың функциялар мен ... ... ... ... көпшiлiгiн шешуде жауапкершiлiктi мемлекеттiк басқарудың
жергiлiктi деңгейiне беру үдерісi басталды. Мемлекеттiк ... ... iске ... ... ету үшiн ... және облыстық билiк
деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктep жеткiлiктi түрде айқын бөлiндi.
Ел дамуының қазiргi кезеңiнде мемлекеттiк басқарудың тиiмдiлiгiн одан
әрi ... ... ... ала ... ... ... деңгейлерi
арасындағы функцияларды неғұрлым айқын ажырату, реформалар жүргiзу
орталығын жергiлiктi ... ... ... ... ... басым мәселелерге айналуда.
Бюджетаралық қарым-қатынас – бұл мемлекеттік билік органдары мен
жергілікті мемлекеттік органдары ... ... ... ... ... ... үдерім барысында туындайтын қарым-қатынас /19/.
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне сәйкес бюджетаралық қарым-
қатынас бюджет үдерісінде жоғары ... және ... ... бюджет арасындағы
қарым-қатынас болып табылады:
- республикалық, облыстық бюджеттер, республикалық маңызы ... ... ... ... ... бар қалалардың) арасындағы;
- Қазақстан Республикасының республикалық ... мен ... ... ... ... ... ... мынадай қағидаттар
алынады:
- республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің ... ... ... мен ... бөлу;
- әрбір бюджеттің жұмыс істеу дербестігі;
- республикалық бюджет кірістерінің жүйесінің деңгейі арасындағы табыс
көздерінің ... ... ... ... ... ... жүйесінің деңгейі бойынша бюджет
шығысын нақты бөлу және ... ... ... ... үшін түсінікті және қолайлы көзқарасқа
негізделген бюджетаралық қарым-қатынастың айқындығы, ... ... ... ... қаржылай көмекті анықтау, олардың бюджеттік
қамтамасыз етілу деңгейін түзету ... ... осы ... іске ... ... басқару
органдарының орталыққа қаржылай тәуелді болуын төмендетуді қамтамасыз етуге
бағытталған.
Бюджетаралық ... ... ... ... арасындағы
функциялар мен өкілеттіктерді нақты бөлуге, ... ... ... ... бар ... ... аудан (облыстық маңызы
бар қалалар) бюджеттері арасында кірістер мен шығысты тең бөлуге, сондай-ақ
бюджетаралық қарым-қатынасты анықтау ... ... және ... ... ... (қалалық) және ауылдық билiк деңгейлерi арасындағы
функцияларды бөлу бүгiнгi таңда облыстық деңгейге берiлген және ... ... ... ... ... орталықтан
берiлген өкiлеттiктер облыстық деңгейде қалып қойды, ал бұл жүргiзiлiп
жатқан реформалардың идеологиясына ... ... ... келмейдi.
      Билiктiң аудандық, қалалық және ауылдық деңгейлерi жергiлiктi маңызы
бар мiндеттердi шешуде неғұрлым дербес және жауапты болуға тиiс, ... ... мен ... ... кесiмдер деңгейiнде
айқын реттелуге тиiс.
Осыған байланысты әкiмшiлiк-бюджеттiк реформаны ... ... әрi ... әрi тұрақты дамуын қамтамасыз етудiң аса маңызды шарты
болып табылады.
Бюджет ... өз ... ... ... ету,
мемлекеттiк саясат шараларын iске асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерiн оларға
жүктелген функцияларды жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... тұрақтылық пен ашықтық қағидаттарына
негiзделген, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы моделiн қалыптастыруды
талап етiледi.
5-сурет. Түрлі ... ... ... ... ... Астана: ҚР «Экономикалық зерттеулер институты» ... жаңа ... ... ... ... ... орталық пен аймақтар
мүдделерiнiң теңдестiрiлуiне қол жеткiзуге, мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... дамуына мүдделiлiгiн
арттыруға және жергiлiктi бюджеттерге ... ... ... етуге бағытталды. Бюджеттердiң деңгейлерi арасында кiрiстер мен
шығыстарды бөлудiң қазiргi кезде қолданылып ... ... ... алдында бiрқатар артықшылықтары бар. ... ... ... және ... бюджеттер арасында ... ... ... бөлу қамтамасыз етiлдi және оларды пайдалану бағыттары
ажыратылды. ... ... ... жоғары тұрған
бюджеттерден субвенциялар бөлу және ... ... ... бюджеттiк
алуларды жүзеге асыру жолымен қол жеткiзiледi./20/
Республикалық және жергілікті бюджеттерді ... ... ... 3 және 4-кестелерде толық көрсетілген:
Кесте 3
Республикалық бюджетке түсетін ... ... ... ... |2008 ж |2009 ж |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... |1562 |1667 |1627 |2071 |1451 ... кірістер | | | | | ... ... |57 |49 |170 |73 |114 ... емес ... | | | | | ... капиталды |9 |8 |8 |8,6 |4,5 ... ... | | | | | ... трансферттер |96 |122 |416 |1164 |1209 |
|* ... ... ҚР ... ... ... ... ... |
Республикалық бюджеттің кірістерінің көп бөлігін салықтық кірістер
құрайды. ... ... ... бюджетке салықтық кірістер көлемі
0,41% артқанын, ал салықтық емес кірістердің ... ... екі ... және
ресми трансферттердің де үш есе жоғарылағанын, сондай-ақ негізгі капиталды
сатудан кірістердің 1 млрд теңгеге ... ... ... ... ... ... қаржы дағдарысының әсерінен ... ... ... ... ал салықтық емес кірістердің жалпы
көлемі 67%-ға, негізгі ... ... ... 56%-ға ... ... ... қарсы шаралардың қабылдануы және оларды ұтымды
ұйымдастыру нәтижесінде бұл жылдары ресми ... ... үш ... ... ... 6-сурет сызбасында көрсетілген.
     
6-сурет. Республикалық бюджетке түсетін түсімді қалыптастыру құрылымы
Дерек көзі: ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013
Өңірлік бюджеттің табыс ... ... ... ... және ... ... ... билік өкілдерімен бақыланады.
Бүгiнгi таңда жергiлiктi билiк органдарының функционалдық құрылымы
аймақтарда ... және ... ... ... әр жолы ... көбiне өзгерiп отырады.
Облыс орталығы деңгейiндегi кейбiр аймақтарда басқарудың жекелеген
қалалық буындары ... ... ... ... (қалалық)
бөлiмдер облыстық атқарушы органдарға қайта бағындырылған.
Кесте 4
Жергілікті бюджетке түсетін ... ... ... тг
|Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... |436 |541 |729 |748 |778 ... ... | | | | | ... ... |10 |6 |11 |13 |22 ... емес кірістер | | | | | ... ... |25 |66 |84 |48 |31 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |278 |414 |700 |1020 |1287 |
|* ... көзі: ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013 |
Жергілікті бюджетке 2008-2012 жылдары салықтық кірістер мен ... ... ... ... екі есе ... ... ... сатудан
кірістердің 24%-ға артқанын және ... ... 5 ... ... болады. Кесте мәліметтері көрнекі түрде 7-суретте
келтірілген.
7-сурет. Жергілікті бюджетке түсетін түсімді қалыптастыру құрылымы
Дерек көзі: ҚР ... ... ... ... №1,2013
Бюджет табысын ұйымдастыруда салықтық тетіктермен қатар бюджеттік алу
– республикалық немесе облыстық бюджетте ... сома ... ... бюджеттен жоғары тұрған бюджетке берілетін ресми трансферттер
секілді бюджетаралық қарым-қатынастарды ... ... ... 5
2008-2012 жж. жергілікті бюджеттен алынатын бюджеттік алулар*
млн тг
|Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... |95009 |119477 |151499 |81752 |89922 ... | | | | | ... обл |1371 |1601 |1079 |- |- ... обл |28989 |35621 |43062 |15468 |20193 ... обл |15989 |19430 |24437 |4249 |5342 ... қ. |45358 |56508 |72310 |52401 |55811 ... қ. |3301 |6306 |10611 |9634 |8576 |
|* ... ... ҚР ... ... статистикалық бюллетені №1,2013 |
Кестеде бюджеттік алулардың меншікті салмағы 2008-2012 жылдары 0,9 есе
қысқартғаны көрініп тұр. ... ... ... ... бұл ел ... ... қамтамасыз етілу деңгейін
түзетуге септігін тигізеді.
8-сурет. Жергілікті бюджеттен алынатын бюджеттік алулар
Дерек көзі: ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық ... ... ... ... төменге ағымының қозғалысын реттеу
бюджеттік субвенция, бюджеттік несие, нысаналы трансферттер түрінде жүзеге
асырылады.
Қазақстанның бюджеттік тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... сома шеңберінде жоғары
тұрған бюджеттен төмен тұрған бюджетке ... ... ... ... ... ... ... секілді жалпы сипаттағы ресми
трансферттер болып табылады және ... ... ... ету деңгейін түзетуге және Бюджет ... ... ... бекітілген шығыстар бағытына ... ... ... ... ... үшін тең ... мүмкіндікті қамтамасыз етуге
бағытталған.
Жалпы сипаттағы ... ... ... ... ... табысы
мен шығыны көлемі арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. ... ... ... болжамды көлемінен артқан жағдайда, жергілікті
бюджеттен жоғары ... ... ... ... белгіленеді. Шығынның
болжамды көлемі жергілікті ... ... ... ... ... ... тұрған бюджеттен ... ... ... белгіленеді. Табыстың болжамды көлемі өңірдің ... ... ... және ... деңгейі арасындағы кірістерді бөлу
негізінде есептелінеді. Жергілікті бюджеттер шығынының болжамды көлемі
оларды ... ... ... және ... даму бағдарламасына
бөлуді, бюджеттік қамтамасыз етілуін, бекітілетін ... ... ... және бюджет деңгейі арасында шығысты бөлу негізінде есептелінеді.
Кесте 6
Республикалық бюджеттен облыстық бюджетке бюджеттік субвенциялар*
млн тг
|Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... |123246 |153177 |192791 |449066 |526927 ... | | | | | ... обл. |13864 |15959 |19617 |31498 |35399 ... обл. |- |- |- |15723 |17544 ... обл. |15419 |17708 |22186 |48922 |60035 ... ... обл. |15469 |17610 |22189 |46936 |54083 ... обл. |15058 |17396 |21326 |44197 |52049 ... ... обл. |7665 |8490 |11173 |20213 |21712 ... обл. |5025 |5906 |7678 |35715 |40621 ... обл. |11009 |12330 |14812 |36161 |42159 ... обл. |9478 |10965 |13415 |33661 |37722 ... обл. |1259 |1618 |3811 |14678 |16371 ... ... |11461 |13367 |16542 |31032 |34097 ... | | | | | ... ... |13367 |31828 |40039 |90332 |115134 ... | | | | | |
|* ... ... ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені №1,2013 |
Жалпы кесте мәліметтерінен ... бес ... ... ... ... төрт ... артқанын байқауға болады.
Бұл мәліметтер 9-суретте келтірілген диаграммадан анық көрінеді.
9-сурет. Республикалық бюджеттен облыстық ... ... млн ... ... ҚР ... ... ... бюллетені №1,2013
Жалпы сипаттағы трансферттер көлемі үш жылдық кезеңге жылдарға ... ... ... ... және ... ... маңызы бар қала, астана бюджеттері арасында – Қазақстан
Республикасының заңымен; ... ... пен ... ... ... бар
қала) бюджеті арасында – облыстық мәслихат шешімімен.
Үш жылдық ... ... ... ... ... ... ... әрбір үш жыл сайын өзгеруі Қазақстан Республикасының
Үкіметі ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Жалпы сипаттағы трансферттер көлемін
есептеу ... ... ... мен ... ... ... бюджетте бюджеттік алулар мен субвенцияларды есептеу кезінде
ескерілген шығыстар көзделмесе, онда ... ... ... ... ... ... жылы ішінде тиісті өлшемге бюджеттік субвенцияны
қысқарту немесе бюджеттік алуды арттыру туралы ... ... ... негiзгi мәселелер мыналар болып табылады /24/:
1. Тұтастай алғанда мемлекеттiк басқару саласында ... ... мен ... аяқталған жоқ.
      Мемлекеттiк функцияларды бөлу жүйесi және ... ... ... ... ... ... ... түбегейлi түрде
бекiтiлмеген. Нәтижесiнде мемлекеттiк органдардың функциялары бақылаусыз
кеңейтiлiп ... ... ... ... ... ... ... жүйеленбеуi барлық басқару деңгейiндегi мемлекеттiк органдардың күш-
жiгерiн негiзгi мемлекеттiк ... iске ... ... және
тиiсiнше олардың бюджеттен бiрiншi кезекте қаржыландырылуын қамтамасыз
етуге жәрдемдеспейдi.
2. Мемлекеттiк ... ... және ... ... ... мен өкiлеттiктер айқын ажыратылмаған, функциялардың ... ... ... ... жекелеген секторларында
"құзыреттердiң иерархиялық пирамидасы" - іс ... мен ... ... ... ... Ұқсас бағыттар бойынша жұмыс iстейтiн
орталық мемлекеттiк органдардың аумақтық бөлiмшелерi мен ... ... ... ... ... ... орын ... мемлекеттiк органдар мен олардың аумақтық бөлiмшелерiнiң
құзыретiндегi кейбiр функциялар жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың ... ... ... және кенттiк деңгейдегi) бекiтiлген ...... мәнi ... ... Жергiлiктi бюджеттерге бiрқатар
қосымша шығыстарды төлеу (әскерге шақырылғандарды қызмет атқару орнына
шығарып ... ... ... ... ... ... ... де жүктеледi.
Осы бекiту басқару және бюджеттiк әкiмшiлiк жүргiзу жүйесiн ұтымды
ұйымдастыру талаптарына сай ... ... бiр ... орталық және
жергiлiктi билiк ... ... ... бiржақты ажырату
қағидаттары сақталмайды.
Тәжірибелік орталыққа бекiтiлген ... ... ... ... ... үшiн ... қаржы қаражатымен қамтамасыз етпей,
жергiлiктi мемлекеттiк басқару органдарына беру орын алып отыр.
Жекелеген бақылау-қадағалау функциялары астанадан немесе, әрi ... ... ... ... ... асырылады, мұның өзi iскерлiк
белсендiлiк пен кәсiпкерлiк бастамашылықтың артуына кедергi ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді
аумақтық деңгейде iске асырудағы өскелең мiндеттерi  аумақтық ... ... ... ... ... мен ... ... орталықтың бұрынғы жылдары жергiлiктi мемлекеттiк
басқару деңгейiне бере бастаған үдерісiн одан әрi жалғастыру қажеттiлiгiн
туғызып отыр.
Сонымен ... ... ... ... жергiлiктi мемлекеттiк
басқарудың жекелеген функцияларды жүзеге асыруының ... ... ... бұл ... ... ... қарап, орталық
мемлекеттiк басқару деңгейiне берудi талап етедi.
3. Қолданылып жүрген заңнамада жергiлiктi мемлекеттiк ... ...... мәнi мен ... ажырату  жалпылама түрде
белгiленген және нақты регламенттелмеген.
Нәтижесiнде "облыс-аудан" деңгейiнде өкiлеттiктердi бөлу ... ... ... ... iс жүзiнде облыстық билiк орындарының қарауына
берiлген.
Қызметтер көрсетудегi жауапкершiлiк ... ... ... ал қаржыландыру, тиiсiнше басшылық жасау мен орындалуын
бақылаудың облыстың жүзеге асырылуына ... ... ... ... ... бұл тұтастай алғанда ... ... ... үшiн ... ... мен ... ... мемлекеттiк басқару
деңгейлерi арасында нақты ажыратылмауы белгiлi бiр ... ... ... ... тиiс ... ... ... қақтығысына әкеп
соқтырады. Осының салдарынан кейбiр аймақтарда жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... көрсетiлуiне
жауап бермеуiн былай қойғанда, облыстық билiк ... ... ... орындайды, ал олардың бюджеттерi ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерiн қаржы
ресурстарымен қамтамасыз етпей, ... ... ... беру ... ... ... бюджет жүйесiн құрудың заң жүзiнде ... атап ... ... ... ... жергiлiктi
мемлекеттiк басқару деңгейлерiнiң бюджет қаражатын бекiтiлген ... ... ... ... ... құқығын бұзу болып табылады.
Шығыс өкiлеттiктерiн жоспарлау мен жүзеге асыруда және халыққа тiкелей
осы қызметтердi көрсететiн аудандық (қалалық) билiк ... ... ... ... ... дербестiгiнiң болмауы, тұтастай
алғанда мемлекеттiк функцияларды iске асырудың сапасы мен тиiмдiлiгiне ... ... ... ... басқару деңгейлерi бойынша коммуналдық меншiктi
ажырату мәселелерi шешiлмеген.
Коммуналдық меншiкке иелiк ету ... ... ... ... үшiн ... мәселелер болып табылады. Бүгiнгi таңда
коммуналдық меншiк ... ... және ... ... заң ... ал меншiк бюджетпен қатар мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... Жергiлiктi жерлерде мемлекеттiк
функцияларды iске асырудың тиiмдiлiгi әлеуметтiк ... ... ... ара ... ... сипатына байланысты.
5. Ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы бар) деңгейдегi ... ... ... ... мен ... жоқ.
Ауылдық жерлерде 6,6 млн. астам адам тұрады, алайда ауылда билiктiң
белгiлi бiр бос ... ... - ... ... органдары
қалыптаспаған, шаруашылық және экономикалық салаларда шешiмдер қабылдауда
әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiк әкiмдерiнiң дербестiгi жоқ.
Қаржы ... ... және ... бюджеттерге сүйенуде
мүмкiндiктердiң шектелуi, іс жүзінде әкiмшiлiк қызмет тәжiрибесiнiң ... осы ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Бүгiнгi таңда республикадағы аудандардың көпшiлiгiнiң ... ... ... түсiмдердiң жеткiлiктi деңгейiн дербес қамтамасыз
етуге мүмкiндiгi жоқ, бұл ... ... ... ... ... ... бiр ... мемлекеттiк қызметтердi ұсыну тиiмдiлiгiн
арттырудың қажеттiлiгiн ... ала ... ... осы деңгейiнде
оларға жергiлiктi маңызы бар ... ... ... шешу ... бере ... мемлекеттiк билiктiң толыққанды институттарын
кезең-кезеңiмен ... ... ... ... қатынастардың қолданылып жүрген жүйесi орта мерзiмдi
кезеңде тұрақтылықтың, бюджеттер деңгейлерi арасындағы кiрiстердi, ... ... ... ... нақты және түсiнiктi қағидаттарының
болмауымен ерекшеленедi.
Аумақтардың экономикалық дамуының айқын саралануының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк сектор
қызметтерiне бiрдей қол ... үшiн ... ... ... ... ... саясатын жүргiзу қажеттiлiгiн анықтайды. Бұл
ретте осындай саясаттың негiзгi мақсаты билiктiң әрбiр ... ... ... ... ... толыққанды ұсынуын қамтамасыз
ететiн орта мерзiмдi перспективада тұрақты, заң жүзiнде бекiтiлген ... ... ету ... ... 1999 жылы ... ... мен ... арқылы бюджетаралық реттеу тетiгi қазiргi уақытта
бюджетаралық қатынастарда, атап айтқанда, кiрiстердi ... ... ... бөлу ... жиi ... ... төмен
тұрған бюджеттерден алуларды жүзеге асыру нәтижесiнде қажеттi тұрақтылықты
қамтамасыз етпейдi.
Осыған байланысты бюджеттік теңестiрудiң құралы қызметiн ... ... ... ... ... басқарудың
жергiлiктi деңгейiнде аймақтарды ... ... ... ... ... ... ашық емес тетiгi ретiнде
қабылданады.
Сонымен қатар жергiлiктi бюджет деңгейлерiнiң арасында кiрiстердi бөлу
жүйесiнiң, бюджетаралық реттеу ... әр ... және ... атап ... жөн. ... ... ... барысында
оларды нақтылау жиi орын алады.
Облыстарда кiрiстердi бөлудiң әртүрлi және бiр iзге ... ... - ... ... мен ... ... әрбiр аудан мен
қала үшiн жеке түрлерiн белгiлеу;
екiншiсi - аудандар және қалалар бойынша бөлiнетiн, бiрақ бөлу нормативтерi
бойынша әртүрлi ... ... ... ... - нормативтерi бойынша бiрыңғай, бiрақ төлеушiлерi   бойынша
әртүрлi кiрiстер бөлудi белгiлеу;
төртiншiсi - бюджеттiк алуларды ... ... ... ... одан ... ... аудандар мен қалалардың бюджеттерiне түсетiн ... ... ... ... ... ету ... кiрiстерi мен "қажеттiлiктерi" ... ... ... бас ... және бюджеттiк қажеттiлiктердi
бағалаудың нормативтiк ... ... ала ... бюджетаралық
трансферттердiң мөлшерлерiн айқындауға көшудi талап етедi.
7. Жергiлiктi атқарушы органдардың қарыз алуды ... ... ... ... ... көшу барысында мемлекеттiк бюджет
қаражатының шектеулiгі жағдайында жергiлiктi бюджеттердiң теңдестiрiлуiн
реттеу үшiн ... ... ... ... ... ... ... көтеру мен дамыту үшiн қарыз алуды жүзеге асыру
мүмкiндiгi берiлген болатын. ... ... ... көрсеткенiндей,
жергiлiктi атқарушы органдардың қарыздары Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң
қарыз алуымен салыстырғанда сыйақының аса ... ... ... ... ... ... тартылады. Бұл ретте, ... ... ... ... ... ... асыра отырып, облыстық
бюджеттерден бюджеттiк алулардың ... ... ... атқарушы
органдарға қызмет көрсетумен және қарыздарды өтеумен байланысты ... ... ... ... ... борышты қайта
құрылымдауды жүргiзудi  немесе мақсатты трансферттер бөлуді ұсынады.
Осылайша, жоғарыда белгiленген мәселелерді негiзге ала отырып, алдағы
орта ... ... ... ... ... ... одан әрi ... шаралар мемлекеттiк функцияларды оңтайландыруға және ... ... ... ... арасында тиiмдi бөлуге бағытталуға
тиiс.
2.3 Алматы қаласының бюджетін ұйымдастырудың ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексіне сәйкес Алматы қаласы
республикалық ... бар қала ... ие және ... ... ... 25 %-ын ... ететін негізгі қаржылық доноры
болып табылады /24/.
Алматы қаласының бюджетін ұйымдастыру қазіргі ... ... ... ... ... даму ... үш ... арналған мемлекеттік реттеуші және әлеуметтік-экономикалық даму
көрсеткіштерінің болжамы, Алматы ... ... ... ... ... және ... Республикасы Президентінің «ҚР
азаматтарының өмір сүру ... ...... ... ... атты ... белгіленген негізгі бағыттар негізінде құрылады
әрі жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік ... ... ... ... қазіргі заманғы қажеттіліктеріне жауап
беретін өркениетті және ... ... ... ... ... басқарудың жаңа тәсілі мемлекеттік құрылымдардың жеке
меншік компаниялардың өздерінің нарықтағы бәсекеге ... ... ... ... мен ... пайдалануына негізделеді.
Жаңа мемлекеттік басқару мемлекеттік саясаттың ... ... үшін ... ... ... емес ... кеңінен пайдалануды алдын ала болжайды.
Шығындарды азайту және шығыстарға ... ... ... ... ... тиімділігін дәлелдеген мынадай әдістер мен
құралдар қолданылады: стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... басқару мен деректерді электронық
өңдеу.
Жаңа мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... көпшілігінде жүргізілген бюджеттік реформалардың негізгі
әлементтерінің бірі орта мерзімді ... ... ... ... ... ... үлгісін пайдалануға көшу болды.
Бұл үлгінің шеңберінде бюджет мемлекеттік саясаттың мақсаттары мен
жоспарланатын нәтижелері негізге ... ... ... ... ... қызметтермен тығыз байланыста және
оларды жоспарлау кезінде бюджеттік ... ... ... ... ... ... аударылды /25/.
Бюджеттік бағдарламалардың әкімшілерінің дербестігі мен жауапкершілігі
кеңейеді: жекелеген функциялар мен бағдарламаларды орындауға арналған ұзақ
мерзімді ауыспалы ... ... ... ал осы ... ... ... бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің
өздері жүзеге ... ... ... ... ... ... ынталандырулар құрылады. Шешімдер қабылдау жауапкершілігі төменгі
деңгейлерге беріледі. Қаржының және қызмет ... ... ... ... ... жүргізіледі, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің
қызметін бағалау қол ... ... ... жүргізіледі.
Бюджет шығыстары нәтижелілігінің мониторингі жүйесін құрудан басқа,
бұл модель үш жылдық бюджеттік жоспарлауға көшуді болжады. Мұндай ... ... ... цикл ... ... ... ... мақұлданған
тиісті жылға арналған орта ... ... ... ... ... сыртқы факторлар мен жағдайлардың өзгерістерін
талдаудан, жоспарланатын жылдың ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
бюджеттік жобаларды түзетуден немесе әзірлеуден басталады.
Алматы қаласының фискалдық ... ... ... ... мен
қаланың әлеуметтік-экономикалық даму жоспары, сонымен қатар үш жылға
арналған салық - ... ... ... бағыттарын, параметрлерін және
бюджеттік шығыстар лимитін қамтиды ... ... бар ... ... ... ... дамуы тұрақтылығымен ерекшеленді және бұл ... ... ... алып ... жылы қала ... ... ... 488,1 млрд теңгені
құрады, бұл 2009 ... ... 8,3% ... ... ... ... өнімдердің жалпы көлемі 380,5 млрд теңге болды,
бұл 2009 жылмен салыстырғанда негізгі резервтерінің ... ... ... ... ... 2011 жылы ... сомасы
787,2 млрд теңгені, оның ішінде республикалық бюджет - 617,0 млрд ... ... - 170,2 млрд ... ... 2011 жылы ... өсім ... салыстырғанда 64% құрады. Осы ... ... ... ... ... кері ... ... бастады. Өтімділіктің төмендеуі
инвестициялардың көлемінің азаюына алып ... ... ... Ал бұл ... қаласының кіріс бөлігіне теріс әсер етті.
2011 жылы Алматы қаласының шоғырландырылған бюджетіне салықтар мен
алымдар 632,6 млрд ... ... ... бұл ... 2010 ... 58,9 млрд теңгеге төмен, соның ішінде республикалық бюджетке
476,5 млрд теңге (2010ж – 537,9), жергілікті ... 156,1 млрд ... (2010ж ... ... салықтардың көлемі 10,8 млрд теңгені құрады.
Өндірістік өнімдер өндіру 2011 жылы 2010жылмен салыстырғанда 89,3% ... ... ... салымдар 9,1 %-ға ... ... да ... ... ... ... тұрақсыздығы ең бірінші болып банктік
секторға әсер етті. Несиелеу көлемі 41%-ға, құрылысты несиелеу екі ... және орта ... ... ... 43%-ға ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақтандыру
шараларының республикалық жоспарын жүзеге асыру мақсатында 6 қараша 2010
жылы Қазақстан ... ... ... ... ... іс-шаралар
жоспары туралы №1039 Қаулысына сәйкес шағын және орта бизнес ... ... ... ... тұрақтылықты қамтамасыз ... ... ... және ... объектілерін аяққтау туралы
негізгі бағыттар айқындалды.
Инвестициялық белсенділікті ынталандыру ... ... ... ... 100% ... ... көрсететін «Алматы
қаласының даму орталығы» құрылды.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының Үкіметі, ҚР Ұлттық банкі және
ҚР Қаржы ... мен ... ... қаржылық реттеу және қадағалау
агенттігінің бірігуімен Алматы қаласының ... ... ... ... ... ... 7
Алматы қаласының экономикалық дамуының 2012-2011 жылдарға арналған
негізгі параметрелері*
млрд тг
| |2010 ж |2011 ж |2012 ж ... ... | | | | |
| | | | |2013 ж |2011 ж ... ішкі ... млрд |2792,8 |2821,0 |2877,4 |2963,7 |3082,3 ... | | | | | ... бір ... ... |2108,1 |2184,6 |2228,3 |2295,1 |2386,9 ... тг | | | | | ... ... ... % |115,9 |112,5 |109,5 |109,0 |108,5 ... ... орта ... | | | | ... ... ... ... 2012-2011 жылдарға арнылған орта мерзімді |
|фискалдық саясаты ... ... ... ... ... ішкі ... 30%-ға ... тұтыну бағалар индексі 6%-ға төмендеді.
Орта мерзімді кезеңде басты ... ... ... және
экономиканың тұрақтылығын сақтауға бағытталады.
Алматы қаласының фискалдық ... ... ...... ... ... ету болып табылады. Аталған мақсатты
орындау үшін келесі негізгі міндеттерді орындау қажет:
1) қала ... ... ... жүзеге асыру
барысында бюджет құрылымын тиімді пайдалану және ... ... ... ... бюджеттің әлеуметтік құрылымын күшейту мақсатында қаржы
ресурстарын оңтайландыру;
3) бюджетке салықтық және ... да ... ... ... отыруын қамтамасыз ету.
Дүниежүзілік қаржы дағдарысы Қазақстандағы және Алматы қаласындағы
әлеуметтік-экономикалық жағдайға зор ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі экономикалық ... ... ... өндірісінің таза көлемінің индексі 88,7% құрады,
инвестиция көлемінің индексі - 87,5% ... ... ... ... ... индикаторлар бойынша да байқалуда.
Алматы қаласының өнеркәсіп секторы несиелеу көлемінің қысқартылуына
және дайын өнімге сұраныстың азаюына ... ... ... ... ... ... ... және құрал-жабдықтар, ағаш сүрегі мен
ағаштан жасалған бұйымдар, азық-түліктің көптеген түрлерін өндіру ... ... ... ... ... жж ... ... тг
|Атауы |2010 ж |2011 ж |2012 ж |
| | | | |
|1 |3 |4 |5 ... ... 961  |180 344 478 |168 834 611 ... ... |141 358 939 |160 491 000 |148 358 650 ... емес ... |2 569 712 |2 430 000 |1 838 230 |
| | | | ... капиталды сатудан |22 270 000 |12 557 000 |10 060 000 ... ... | | | ... ... ... 093 |475 000 |5 700 000 ... ... ... | | | ... ... ... |1 354 256 |1 440 000 |1 333 920 ... ... |61 840 782 |91 060 797 |120 110 491 ... | | | ... үй ... |6 544 900 |926 000 |925 000 ... ... | | | ... несиелер | | | ... ... бос |6 077 550 |2 951 478 |1 543 811 ... | | | ... |242 778 232 |272 331 275 |289 870 102 ... |  |  |  ... ағымдағы шығыстар |77 896 991 |87 233 010 |89 833 853 ... ... ... |9 311 150 |2 829 973 |18 788 128 ... ... |227 804 |344 443 |29 231 ... | | | ... ... |72 310 353 |52 400 834 |55 811 279 ... |159 746 298 |142 808 260 |164 462 491 ... |  |  |  ... даму ... |28 884 442 |41 065 859 |23 160 248 ... дамуға арналған |54 147 492 |88 457 156 |102 247 363 ... | | | ... ... ... 031 934 |129 523 015 |125 407 611 |
|шығыстар барлығы: |242 778 232 |272 331 275 |289 870 102 ... ... ... = |170 240 075 |219 585 998 |234 029 592 ... шығыстар – бюджеттік| | | ... | | | |
|* ... ... ... ... ... ... және бюджеттік |
|жоспарлау басқармасының 2010-2012 жж ... ... үш ... ... қаласының бюджетіне түсетін табыстардың жалпы
көлемі 47 млн теңгеге артқанын және бюджет шығыстарының көлеміні де 47 ... ... ... даму ... ... ... 2012 жылы
дамуға 125 млн теңге жұмсалды. Бұл қала экономикасының дағдарыстан кейінгі
кезеңде тұрақты өсуіне маңызды ықпал ... ... ... ... ... қиын ... қалыптасты.
2011 жылы тұрғын үй құрылысына өткен жылғы деңгейден 27,7% -ға ... ... 2012 ... ... қалада жалпы саны 29954 пәтерлік
99 аяқталмаған тұрғын үй кешендері бар, олардың 12620 (42%) ... ... ... саласында жағдай қиындауда. Олар пайыздық
мөлшерлеменің артуымен және ... ... ... ... байланысты ипотекалық бағдарламаларды жүзеге асыруды ... жылы ... ... ... және қызмет көрсету көлемінің
төмендеуі байқалды.
Экономиканың нақты секторындағы дағдарыс еңбек нарығындағы жағдайдың
нашарлауын тудырды және халықтың ... ... әсер ... ... ... шағын кәсіпкерлікте жұмыс жасайтындардың саны 44
мың адамға қысқарды. Бұндай үдеріс құрылыста анағұрлым ... ... ... ... ... ... жұмыс жасаушылардың жалпы
санының азаюы 43 мың ... ... ... қатар, жұмысшыларды жалақылары
сақталмайтын ... ... ... ... ... ... нақты
табыстары 8,3 % азайды.
Осының бәрі дағдарыстың экономикадағы және ... ... кері ... ... ... іc - қимыл шараларын қабылдау
қажеттігін әкеліп тудырды.
Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуын ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің,
Қаржылық нарықты реттеу және ... ... ... Республикасы
Агенттігінің және 2012-2013 жылдарға арналған экономиканы және қаржылық
жүйені ... ... ... ұйымдардың біріккен іс-қимыл
Жоспарын жүзеге асыруға бағытталған.
Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... және ... ... ескере отырып,
төмендегі бағыттарда дағдарысқа қарсы шараларды ... ... қала ... ... ... мүлік нарығындағы мәселелерді шешу;
- орта және шағын бизнес субъектілерін қолдау;
- индустриалық-инновациялық және ... ... ... әлеуметтік қорғау.
1. Қала экономикасын тұрақтандыру. Бұл дағдарыс құбылыстарының әсерін
төмендету жөніндегі шараларды дер ... ... ... экономика және әлеуметтік салаларындағы жағдайды үнемі
қадағалап отыруды талап етеді.
Алматы ... ... ... ... ... Мониторинг жүйесіне мыналар кіреді:/25/
- қала бюджетіне салықтық және басқа да ... ... ... қала ... ... секторының ірі кәсіпорындарындағы
өндіріс көлемі серпінінің, саудадағы және қызмет көрсету аясының
басқа да ... ... ... ... құрылыстағы, бірінші кезекте, тұрғын үй құрылысы секторындағы іс-
әрекет жағдайын үнемі қадағалау жүйесі;
- еңбек ... ... ... ... ... ... бар инфрақұрылымның, қаланы абаттандыру
жұмыстарының мониторингі;
- инфляциялық үдерістер мониторингі.
Оның нәтижелерін талдау ... кері ... ... жөніндегі
барабар шаралар қабылданатын болады. Олар салық төлеушілермен ... және ... ... ... ... қажетті әлеуметтік қолдау
көрсету, іс-қимылдың басымдығына дер ... ... ... бойынша
жұмыстарды жүргізуді қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын көбейту
есебінен әлеуметтік-экономикалық тиімділікке ... қол ... және ... ... қала ... ... кірістерінің көлемін
арттыруға ерекше көңіл бөлінген. Сонымен ... ... ... баптары бойынша резервтерді айқындау ... ... Бұл ... ... бабын бірінші кезекті және қажет болған
жағдайда ... ... ... ... ... ... және ... саласындағы өзгерістерге орай дереу әрекет ету,
Алматы үшін кері ... ... ... ... ... ... нарығындағы мәселелерді шешу. Жылжымайтын мүліктер
нарығындағы мәселелерді шешу ... ... ... ... ҰӘҚ ... әрі – ... ... арқылы 46,2 млрд.
теңге, Үкіметтің Резервтік Резервтерінан ... ... ... 10 ... ... ... 21 қаңтарында Алматы қаласы әкімдігі мен «Самрұқ-Қазына»
Қоры арасында бірлесе қызмет ... ... ... қол ... ... секторды тұрақтандыру, жылжымайтын мүлік нарығындағы мәселелерді
шешу, шағын және орта ... ... ... және ... қаласында
инновациялық, инфрақұрылымдық және энергетикалық жобаларды жүзеге асыру
бойынша біріккен шаралардың ... ... ... ... ... қарсы жоспардың осы бағыттары бойынша төмендегі шаралар
жасалады:
- ... ... ... ... ... жобаларды несиелеуге
қатысты екінші деңгейлі банктер үшін ұсынымдарды «Самрұқ-Қазына»
Қорымен бірге жасау;
- коммерциялық салушылармен ... ... ... «Самрұқ-Қазына»
қаражаты есебінен одан әрі ... алу үшін ... ... ... нақты баға бойынша «Самрұқ-Қазына» ... ... үйді ... алу ... ... ынталандыру;
- өңірлік Стрестік активтер Резервтерін құру, Стрестік активтер
Резервтеріның ... ... ... ... құн ... ... ... 2011-2013 жылдарға арналған Мемлекеттік тұрғын үй ... ... ... ... ... ... және оның айналымын тездету
мақсатында, «Самрұқ-Қазына» ... ... ... ... бағдарлама аясында салынған дайын ипотекалық тұрғын
үйді, кейін осы үйді кезектегілерге сату үшін сатып алу ... ... ... және орта ... ... 2010 және 2011 жылдар аралығында
кәсіпкерлікке «Даму» кәсіпкерлікті дамыту Қоры арқылы қаржылық көмек
көрсету бойынша шаралар жүзеге асырылып келді. ... ... ... ... ... қаражат, екінші транш бойынша – ... ... олар ... банктеріне орналастырылды. Бүгінгі
күні жалпы сомасы 25,1 млрд.теңгелік 351 қалалық жоба ... ... ... ресурстарды игеру өте баяу жүріп жатыр.
Оның себебі – несиелеудің мөлшерлемесінің жоғарылығы, несиелердің
сомасы мен ... ... ... беру ... ... ... ... тетіктерінің жоқтығы, кепілдіктерді
тіркеуді созуға қатысты әкімшілік ... ... ... ... ... жұмыс жасау үшін 2012-2011 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... жасау қарастырылуда.
Сонымен қатар, төмендегілер көзделіп отыр:
- Алматы қаласының кәсіпкерлік субъектілерін қолдауға арналған 50
млрд. ... ... ... ... Тұрақтандыру
бағдарламасы аясында басым қаржыландыруды қамтамасыз ету;
- шағын және орта бизнес субъектілерінің ... ... ... ҰӘҚ ... мөлшерін төмендету мәселесін көтеру;
- Алматы қаласында «Жетісу» ӘКК ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілеріне анағұрлым сапалы
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... дамыту және бизнес-климатты дамытудағы
тосқауылдарды жою үшін, ... және ... ... ... ұсыныстар жасау;
- шағын және орта бизнес субъектілері үшін ... ... ... ... ... ... және ... даму. Қазіргі
жағдайда іс-қимылдың ... ... ... жасау үшін
индустриалдық-инновациялық даму бағдарламасына келешекке арналған
түзетулер жасалатын болады.
«Ақпараттық ... ... ... тиімділігін арттыру
мақсатында, оның инфрақұрылымдық абаттандыру мәселелері ... ... ... ... ... жағдайдан алшақ
болуына қатысты тиімсіз жүзеге асырылуда. Ғылым мен өндірістің тәжірибе
жүзіндегі байланысын ... ету ... ... ... ... ... құру қарастырылуда. Қалалық бизнес-инкубатордың
қызметінің тиімділігін арттыру бойынша жұмыстарды жүргізу ... ... ... ... ... ... ... Бұл қаланы
энергетикалық қамтамасыз ету, көлік қызметін, жол құрылысын жетілдіру
салаларындағы ... ... ... ... дамытудың маңызды факторы болып 2011 жылғы Азиада ойындарын
өткізуге дайындықтар бағдарламасын жүзеге асыру табылады.
2012 жылы ... ... ... ... ... ... және жүзеге асыруды бастау қарастырылуда. Оның аясында ауылшаруашылық
өнімдерін ... ... ... ... ... ... көрсету жөніндегі орталықтар, Алматы өңірінде ... ... ... құру ... ... ... ... болады /25/.
5. Әлеуметтік қорғау. Алматы қаласының халқын әлеуметтік қорғауды
қамтамасыз ету үшін төмендегілер ... ... 2012 жылы ... отырған дағдарысқа қарсы шараларды ескере
отырып, қала халқының ... ... ... ... ... отыр;
- өндірістік үдерістерді тұрақтандыру және жұмысшыларды
әлеуметтік қорғау туралы ... ... ... мен ... және құрылыс ұйымдары ... ... ... меморандумдарды жасау;
- Алматы қаласының жұмыссыз азаматтарын көшелерді тазарту, қала
аумағын абаттандыруға және көгалдандыруға кеңінен тарту;
- жұмыстан босап ... ... ... ... олардың өз бизнестерін дамыту мақсатында жағдай жасау,
олар үшін төмендегілер көзделуде:
- мүлікті тиімсіз ... ... ... меншікке
ревизия жасауды және одан әрі оны ... ... ... ... ... және ... үйлердегі бірінші қабаттағы офистік
үй-жайлардың ... сату ... ... беру ... ... ... төмендету мүмкіндіктерін жасау.
Мемлекеттік тапсырыстарды орналастыру есебінен ... ... ... ... жәрдемақыларды төлеуге бөлінетін бюджеттік қаражатты
мақсатты пайдалану бойынша жеке мониторинг өткізілетін болады.
Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... ... кері ... жою, әлеуметтік қобалжушылықтардың туындау
мүмкіндігін болдырмау және Алматы қаласының одан әрі ... ... ... табылады.
3.Қазақстан Республикасының республикалық бюджет кірістерінің жүйесін
ұйымдастырудың негізгі мәселелері мен оларды ... ... ... ... республикалық бюджет кірістерінің жүйесін
ұйымдастырудың негізгі мәселелері
Қаржы министрлігінің маңызды функцияларының бірі ... ... ... ... ... ету ... ... сондықтан Қаржы
министрлігі бюджеттердің атқарылуына және ... ... ... ... ... ... арттыру және мемлекеттік
сатып алу ... ... ... және ... ... ... ... пайдалану кезінде қаржылық бұзушылықтардың
алдын алу жөніндегі жұмыстарды жалғастыруда.
Қазіргі уақытта Қазынашылық жүйеде 15 ... ... ... ... ... 3 ... жуық Қазынашылық жүйені
пайдаланушылар ... ... ... ... ... ... есепке
алу және жұмсау рәсімдерін жүргізе отырып, Қазынашылықтың ... ... ... асырады. Күн сайын орташа есеппен 25 мың
төлем, Қазақстандық банкаралық есептер отралығынан күн сайын ... ... мың ... қабылданады, айдың соңында бұл көрсеткіштер екі есе артады,
себебі осы ... ... ... ... ... (еңбекақы,
жәрдемақы, салықтар және т.б.) жүргізеді. Осыған байланысты, сондай-ақ
бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... жүйенің өнімділігіне жүктеме артқан кезде, әрбір қаржылық
операцияның уақытылы жүргізілуін қамтамасыз ету болып табылады /26/.
Қазақстан ... ... ... ... 2011 – 2013
жылдарға арналған стратегиялық бағыттары келесілер:
1. қаржы ресурстарын жұмылдыру;
2. мемлекеттің қаржы ресурстарын тиімді пайдалану мен ... ... ... қызметтердің сапасы мен қол жетімділігін арттыру;
4. мемлекеттік қаржымен аралас ... ... ... - 2050 ... өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... атты ... Қазақстан халқына Жолдауында Үкімет алдында
Қазақстан тұрғындарының өмір сүру сапасының өсуіне және ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді
қойды.
Қазіргі уақытта халықтың өмір сүру деңгейін одан әрі дамыту үшін
экономиканың ... ... ... қажет. Ол қазіргі әлемде үздік ғылым мен
ақпараттық ... ... ... қазіргі заманғы
үлгісіне көшкен жағдайда ғана мүмкін.
Қойылған міндеттерді шешуде бюджеттік ... ... рөл ... ... ... ведомстволарының бірі және бюджетті атқару
жөніндегі уәкілетті орган болып ... ... ... ... ең ... ... салу, бюджеттің атқарылуы, бюджеттердің
атқарылуы туралы есеп пен есептілік саласында мемлекеттік ... ... ... етеді.
Осыған байланысты туындап отырған бірнеше мәселелерді шешу қажет.
- ... ... ... ... жүзеге асыру және жеке шоттарын жүргізу
кезінде;
- салық ... ... ... берген және жеке шоттарға қашықтықтан
қатынауды ұйымдастыру ... ҚҚС ... ... ... ... жүзеге асыру кезінде;
- «Салық аудитін электрондық бақылау» (САЭБ) ... ... ... ... мамандандырылған құрауышының көмегімен салық
тексерулерін жүргізу және тексеру рәсімдерін құжаттандыру кезінде;
- жұмыс ... ... ... ... ... ақшалай
резервтерінің қозғалысы туралы ақпаратты алу жөнінде ... ... ... ... кезінде автоматтандырылған өзара іс-әрекеттің
болмауы болып табылады;
- салықтық әкімшілік ... ... ... қолданудың
тиімділігіне теріс әсер ететін ақпараттық технологияларды ... ... ... ... ... ... органдарға халықтан
түсетін құжаттарды өңдеудің мониторингін, дұрыстығын, толықтығы мен
мерзімділігін жүзеге ... ... ... ... ... серверлік
және коммуникациялық жабдықты орналастыру үшін ... ... ... ... ... ... ретінде қаржы ресурстарын жұмылдыру бөлінді,
оның мақсатына нәтижелік көрсеткіштеріне, салық және бюджетке төленетін
басқа да ... ... ... түсуін қамтамасыз ету кіреді.
Осы бағытты іске асыру үшін салықтардың жиналуын арттыру және олардың
бюджетке барынша ... ... ету, ... және бюджетке түсетін басқа
да міндетті ... ... ... ... енгізу және уәкілетті
органдармен өзара іс-әрекет ету кезінде ақпараттық технологияларды кеңінен
пайдалану қажет.
Жыл сайын экономиканы дамытуға ... ... ... ... ... ... ... оларды пайдалану нәтижелері және басқару
барынша тиімді және айқын болуы ... ... ... екінші стратегиялық
бағыт болып мемлекеттік қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды және басқаруды
қамтамасыз етуді анықтау ... ... ... ішкі бақылау қызметінің жұмысын жақсарту,
мемлекеттік активтерді, мемлекеттік және ... ... ... ... ... мен ... тиімді басқаруды қамтамасыз ... ... ... атқарылуы туралы есептілікке және
тағы сондай сияқты әсер ететін факторларына талдау жүргізу арқылы бюджеттің
шығыс бөлігінің атқарылуы ... ... ... бюджеттің атқарылу нәтижелігінің
көрсеткіштеріне әсер ететін факторларды талдау енеді.
Осы бағытты іске ... үшін ... ... ... ... ... ... ету, бюджеттің атқарылу мониторингі үдерісінде
бюджеттік ... ... және ... ... ... ... ету, ... атқарылу бөлігінде бюджет
заңнамасын ... ... ету ... ... ... ... ... бөлігінде мынадай
мәселелер бар:
- ... ... ... іске ... әкеп ... ... кезінде бюджеттік рәсімдердің көп сатылығы мен күрделігі (бюджеттік
бағдарламалардың іс-шаралары бойынша шешімдер ... ... ... ... ... уақытылы орындау мәселесі күрделі болып қалып
отыр. Мемлекеттік органдарға әкімшілік әрекет ету ... ... осы ... ... ... кейбір арттыруға қарамастан,
бюджеттік ... ... іске ... үшін ... мен
ресурстарды жоспарлауда жетіспеушіліктер орын алып отыр.
Қазіргі уақытта ... ... ... әсер ететін жекелеген
мәселелер бар. Ең алдымен, бұл соманы өтеуге анықтау өлшемдеріне қатысты,
себебі заңнамада ... ... ... өтеу ... мен рәсімдері
нақты анықталмаған.
Қазіргі уақытқа дейін екінші ... ... ... ... ... жою ... өкімдерді уақытылы орындамауы болып
отыр. Осыған байланысты, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бап ... жолымен мемлекеттік қаржылық
бақылау органдарының шешімдерін орындамағаны үшін жауапкершілік шараларын
белгілеу қажет.
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылған даму институттарына, сондай-ақ елдің ... ... іске ... шеңберінде аралас капиталы бар корпорацияларға
жіберіліп отыр, бұл оларды Үкімет ... ... ... ... шығарып жібереді, соның салдарынан көрсетілген активтер «бұлыңғыр
аймақта» болуы мүмкін. Бұл қаржылық бақылаудың жаңа құралдарын құру ... ... ... ... қажеттілігін туындатады.
Алайда аралас капиталы бар кәсіпорындарды басқару тарапынан бірқатар
мәселелер бар, оның ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік
кәсіпорындарды, акцияларының пакеттері (қатысу үлестері) мемлекетке тиесілі
акционерлік қоғамдарды (жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерді) басқару
органдарында мемлекеттің ... ... ... тұлғалар тарапынан
мемлекеттік активтерді ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын қызмет түрлері Қазақстан
Республикасының заңнамасында ... ... кең, ... ... ... /30/
Кейбір ұйымдардың шығынды қызметінің нәтижесінде жеке ... ... ... ол ... жүргізу құқығында берілген мемлекет
активтері құнының және мемлекетке тиесілі акциялардың баланстық құнының
азаюына әкеп ... ... ... ету мерзімі бір және одан асатын жыл бұрын
басталған дебиторлық ... бар. ... ... ... ... жағдайына
барынша теріс әсер етеді.
Жекелеген мемлекеттік органдар бірнеше қайта ұйымдастырулардан кейін
оларға ... ... ... ... ... ... жоғалтты,
олардың қызметі туралы ақпараты жоқ, жұмыс істемейтін ұйымдарды бірыңғай
Заңды тұлғалардың мемлекеттік тіркелімінен және ... мен ... ... ... ету ... ... ... республикалық мемлекеттік кәсіпорындарды қайта ұйымдастыруға
немесе таратуға, коммуналдық меншікке беруге ... ... ... ... тиісті өзгерістер мен толықтырулар
уақтылы енгізілмейді.
Бұдан ... ... күні ... органдар тарапынан тиісті
бақылаудың болмауы және ... ... ... ... Республикасының заңнамасын сақтамауы салдары болып табылған
мәселелер пайда ... ... ... ... ... ... қалып отыр
және олар Қазақстан экономикасында маңызды рөл ойнайды, олардың бірқатары
басқа ұйымдардың табысты жұмыс істеуі үшін ... ... ... осы ... компаниялар қызметінің тиімділігі Қазақстан
экономикасының дамуы үшін маңызды ... ие ... ... ... ... ... келесідей міндет қойды
– бұл мемлекеттік компанияларды қызмет ... ... ... шығару. Мемлекеттік холдингтік компанияны құру ... ... ... ... ... ... ... салынды.
Бүгінгі күні акциялардың мемлекеттік пакеттердің, жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктердің ... ... ... ... ... таза ... бір бөлігі аударымдарының
кірістері мемлекеттік активтерді басқару саласындағы қазіргі ахуалға сүйене
отырып қалыптастырылды. Бұл ... осы ... ... ... ... ... әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларға және
бәсекелес ортаға берілетін мемлекеттік меншік объектілерінің ... ... ғана ... ... ... бағытқа қол жеткізу ... ... ... бар
компанияларда корпоративтік басқарудың дүниежүзілік ... ... жеке ... ... үшін мемлекеттік активтерді пайдалану
жөнінде жұмыс жүргізілуде.
Мемлекеттік ... ... ... беру ... ... тізбені қалыптастырғаннан және бекіткеннен кейін мүмкін болады.
Соңғы жылдары мемлекеттік ... ... ... ... ... ... артуына байланысты бюджетаралық қарым-
қатынастарды топталған кодтардың толық ... ... ету ... ... ... ... бюджеттердің атқарылуы туралы дұрыс және шынайы
есептілікті алу, оны беру ... ... ... ... үшін
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігімен өзара іс-әрекет етуді ... ... ... ... ... ... жергілікті
атқарушы органдармен әдістемелік және түсіндіру жұмыстарын ... ... ... ... ... және бүкіл ... ... ... ... ... ... отырып,
«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңына ... ... ... ... ... талаптарға жақындату үшін бюджеттік
есептіліктің құрамы мен мазмұнынан қойылатын талаптарды біріздендіру ... ... ... ... ... ... ... функциясы жоғары тұрған органдардан бастап заңды және ... ... ... ... кең ... ... сипаттағы
мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді беру болып табылады.
Осыған байланысты, ... ... ... ...... ... қатар ХҚЕС енгізу, кедендік ресімдеу мен қазынашылық қызмет
көрсетудің ... ... ... ... болатын мемлекеттік
көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қол жетімділігін арттыру.
Бірнеше жылдар бойы ... ... ... бюджеттік
рәсімдердің атқарылуын қатаң бақылайтын барлық деңгейдегі ... ... ... үшін ... ... болып табылатын қарқынды дамып
отырған қаржы институты ретінде өзін көрсете ... ... ... ... ... мәселелер туындап отыр:
1. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... жүйесінде өңделетін құжаттардың көлемі де артады. Осы бағыттағы
негізгі мәселе құжаттарды өңдеудегі және ... ... және ... ... ... байланысты есептілік нысандарын беруде
іркілістер болып ... ... Ел ... қарқынды дамуына, мемлекеттік қаржының ахуалын
талдауды жүргізу қажеттілігіне ... ... ... ... ... және қаржылық есептілікті жасау қажет.
Негізгі мәселе трафиктің өсуіне және жүйенің өнімділігіне жүктеменің
артуына ... ... ... және ... ... беруде
іркілістер болып табылады.
Осыған байланысты, қаржы ... өсу ... ... ... ... ... ... жүйесін қазынашылық пен
клиент (мемлекеттік мекеме) арасындағы өзара іс-әрекет бөлігінде жетілдіру
жөніндегі ... ... ... ... ... ... 2011
жылы мемлекеттік органдармен электронды ... ... құру ... ... атты ... өнім ... әрі – Жүйе) әзірленді.
Жүйенің мақсаты қазіргі заманғы, кірістірілген және ... ... ... ... ... ... ... көрсетілетін
мемлекеттік мекемелерімен өзара іс-әрекеттің тиімділігін арттыру ... ... ... Жүйенің енгізілуі мемлекеттік органдарға қызмет
көрсету рәсімдерін жеделдетуге мүмкіндік береді.
Жүйені дамыту мен оның ... ... ... міндеттердің
тиімді орындалуын қамтамасыз етеді:
1. ақпаратты сақтау мен ... ... ... ... тиімді
технологияларын қолдана отырып, Қазынашылық ақпараттық жүйеге
құжат мәліметтерін автоматтандырылған енгізуді бірыңғайлау,
оңайлату және жеделдету.
2. қазынашылық ... ... ... ... ашықтылығын арттыру.
3. құжаттардың дұрыстығын растау, құжаттарды келісу үдерісін
оңтайландыру және байланыс желілерін ... ... үшін – ... ... қол ... (ЭСҚ) – ... қазіргі заманғы құралдарымен біріктіру.
Қазіргі таңда пилоттық аймақта тәжірибелік ... ... ... ... жүргізілуде. Мүдделі тараптармен өзара іс-әрекет жасауды
регламенттейтін ... ... ... ... ... ережелер
әзірленіп бекітілген, Жүйені қолданушылар үшін оқытып үйрету семинарлары
жүргізілуде. Жүйеде ЭСҚ заңдық мәнді құралдарымен ... ... ету ... ... Республикасының Ұлттық куәландырушы
орталығымен бірігу жүргізілді.
«Қазынашылық – клиент» жүйесін іске қосу нәтижесінде 2011 ... ... ... ... ... көрсету қамтамасыз
етіледі, бұл өз кезегінде қазынашылық ... ... ... ... ... ... ... түседі және
тиісінше, ол бюджеттердің атқарылуының сапасын жақсартады.
Қаржы министрлігі мемлекеттік сатып алуды жүргізу рәсімі ... ... ... ... ... ... алуды орталықтандыру
және жүргізу мақсатында мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... веб-порталы жасалды.
Веб-порталда 2012 жылдың жарты жылдығының ... ... ... ... ... 19384 ... ... (бұдан әрі
– ЭМС). Сонымен қатар, ЭМС-тің тапсырыс берушілердің, ұйымдастырушылардың
және ... ... ... 20546 ... ... мен
парольдері берілген.
Тек электронды сатып алуды пайдаланудан 2012 ... 1 ... ... ... үнем ... ... 31,68% (бюджеттен бөлінген
829 млн.теңге жалпы сома ... ... ... ... ... 566 млн.теңгені құрады) болды.
Электронды форматта сатып алуды жүргізу мәселесі, түпнұсқаландыру мен
ЭСҚ сертификаттарын алу бойынша ... ... ... ... мен ... ... ... асырылды.
Бірақ, баға ұсыныстарын сұрау салу әдісімен мемлекеттік сатып алуда
ЭМС үлес деңгейі төмен болып қалып отыр. Бұл, ең ... ... ... ... ... ... ... қатысу ықыласының жоқтығына
байланысты, сондай-ақ және де:
- әлеуетті өнім ... ... ... ... ... жоқтығы, тиісінше ЭМС-та ... ... ... ... ... ауылдық аймақтың веб-порталда жұмыс істеуге мүмкіндік
беретін компьютерлік техникамен жеткіліксіз ... ... ... ... ... параметрлері барлық жерде
модемнің іркіліссіз жұмыс жасауын қамтамасыз етпейді.
Сөйтіп, егер барлық баламалы ... тек ... ... ... алуларды тек электронды ... ... ғана ... ... ... алу ... ... жүргізу идеясын
іске асыру мүмкіндігі ... ... ... ... ... веб-
порталында келесі модульдер әзірленген:
- есептілікті жинау және ... ... ... ... ... сатып алуда қазақстандық
мазмұнның көлемі туралы ақпарат;
- мемлекеттік сатып алулардың жылдық ... ... баға ... сұрау салу әдісімен сатып алу.
Бұл ретте, іс-шараларды жүзеге асыру қолданыстағы заңнамалық базаға
өзгерістер енгізбейінше және ... ... ... ...... ... одан әрі ... мүмкін
емес (қазіргі таңда байқау әдісі мен бір көзден алу ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық
жүйелерді пайдалана отырып, мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... таңда бюджеттің тиімді атқарылуын қамтамасыз етуіне
және тиісінше, ішкі қаржылық бақылау жүйесінің тиімді ... ... ... аса ... ... ... бюджеттің қаражаттарын қолдану бойынша қаржылық
бұзушылықтардың ... ... ... ... ... ... әрқашан тиімді және мақсатты түрде қолданбауына, ал ... ... ... ... ... ... дер ... байланысты мәселелер туындайды.
Айталық, 2011 жылы 42,1 млрд.теңге сомасында қаржылық бұзушылықтар
анықталды, бұл 2150 ... ... ... ... жалпы
соманың 2 пайыз құрады, ал 2012 жылы бақылаумен қамтылған ... ... ... ... ... қатар, олардың ішіннен 85,5 млрд.теңге
сомасына қаржылық бұзушылықтар анықталды, немесе бұзушылықтардың үлес
салмағы ... ... жылы ... ... жіберілген бұзушылықтарды жою туралы
7217 ұсыныстың 5377-і орындалды, немесе 74,5 пайыз. 2012 жылы ... 8916 ... 6954 ... ол 78 ... құрады. Бақылау
объектілерінің қаржы тәртібін арттыруға және бұзушылықтардың ... ... шара ... ... жол берілген және анықталған
фактілеріне тұрақты талдау, олардың ... және ... кесу ... ... мен ... әзірлеу болып табылады /27/.
Қазіргі заманғы қаржы ғылымында ... ... ... әсер ету ... ... ... ... экономикалық өсу
қарқынына ықпал етуі қайшылықтарға толы: бір ... ... ... ... ... ішкі ... арттырады, нарықтық инфрақұрылымды
дамытады, «адам капиталына» ... ... ... ... ... тыс ... ... ауыртпашылығын күшейтуге әкеледі, ал ол
өз кезегінде экономикалық өсу ... кері эсер ... ... ... мемлекетке өз функцияларын орындау үшін қажетті қаражаттарды таба
алмау қиыншылығын тудырады. Сонымен қатар ... ... ... ... ауыртпашылығы болуы мүмкін, осыған орай ... ... ... мен ... ... ... болатыны анық,
Бюджеттік реттеудің негізгі мақсаты экономиканың жоғары технологиялық
секторларында инвестицияның ... ... ... ... ... етуі ... Осы тапсырмаларды дұрыс шешкен кезде өңдеуші
сектор инвестицияларды салық төлемдерін төмендету ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік инвесторлар үшін
қызығушылық тудырады.
Бюджеттік қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан үшін ерекше мәнге ие. Біздiң
пікірімізше, жұмсалатын шығындардың тиімділігін үнемі ... ... ... ... ... жағдайда да мемлекеттің ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады /35/.
Тиімді мемлекетті қадағалауға ... ... ... ... да, ұлғаюын да сипаттайды. Бұл жерде басты мәселе тек
қоғамдық сектор мөлшері ғана ... ... ... ... ... ... ... туралы болуы керек. Мемлекеттік шығындардың
шектен тыс көлемді қаражаттардың тиімсіз ... ... ... ... деген ынтаның төмендеуіне әкеледі, Бірақ бұл жерде
мемлекеттік ... және ... ... ... ... бірден көтереді деген сөз емес. Барлық бюджеттік шығындарды
бірқалыпты қысқарту оны ... ... ... ... болуы мүмкін.
Пайыздық емес шығындарды абсолютті шамада ... ... ... ... ... ... ... бірақ тиімді қаржылық
бақылау болмаған жағдайда осындай шаралардың ынталандырушы әсері сөзсіз
төмендейді.
Бюджеттік реттеудің негізгі кемшіліктеріне ... ... ... тыс ... ауыртпашылығы мен салық әкімшілігінің
төменгі нәтижелілігі;
- мемлекеттік шығындардың және ... ... ... ... ... ... кірісінің энергия тасымалдаушылардың әлемдік бағаларына
аса тәуелділігі, ал оның құрылымының мемлекеттік қарыз бойынша
төлемдер көлеміне тәуелділігі;
- бюджеттік ... ... ... ... инвестициялық
үдерістерді белсендетуге байланысты міндеттерді шешуді
жеткіліктi дәрежеде бағытталмаған.
Қалыптасқан жағдайдан шығу жолы ... ... ... ... ... ... ... «шынайылықты» көтеруге және бюджеттік
жүйенің барлық деңгейлерінде қаржы саласын арттыруға, ... ... ... ... ... тиімді пайдалану мен оның
жеке сектор үшін ... ... ... ... ... ... реформа жасау керек. Ғылым мен білім беру, сот ... ... ... ... ... ... ... позитивті
тенденцияларға қарамастан тұтас алғанда бюджеттік реттеу экономиканың дамуы
үшін ... алғы ... ... әлі де ... жеткіліксіз бағытталған.
Қазақстан экономикасының ұзақ мерзімдегі тұрақтылығын қамтамасыз ету
міндетін ... ... ... ... ... болады.
Қазақстан тәжірибесінде мемлекетке жүктелген функцияларды ... ... ... ... жүзеге асыру үшін маңызды
қаржылық ресурстарды талап етеді. ... ... ... ... құнды реформаны жүргізуді талап етеді. Осының
салдарынан мемлекет ... ... ... олар ... емес ... ... ... болады, сонымен қатар шығындарды
қысқарту одан әрі олар тиімді ... ... ... Керісінше,
мемлекеттің қаржылық мүмкіндіктерін одан әрі ... ... ... ... ... төмендетеді. Мемлекеттік
шығындардың тиімділігін арттыру бюджеттік реттеуді жүргізудегі бағдарламалы-
мақсатты тәсілді енгізумен тығыз байланысты. Бағдарламалы-мақсатты тәсілдің
негізгі ... бұл ... ... ... ... ... шамасын оларды жүзеге асыру нәтижесімен ... ... ... ... ... ... шығындар түрі бойынша емес,
белгіленген мақсаттар бойынша бөлінеді. Қазақстан жағдайында ... ... ... басты кедергі экономиканың қайсыбір секторының
жағдайы туралы нақты ... ... ... ... Нақты
мәліметтер болмаған жағдайда мемлекеттік бағдарламаның орындалу дәрежесі
мен қаржылық ресурстардың ... ... ... ету мүмкін емес.
Сонымен қатар, осы тәсілді пайдалануға объективті ... де бар, ... ... ... ... ... ... емес. Сонымен қатар егер
де бюджеттік қаражаттар ... ... ... ... де ... одан ... ... қажеттілігі болады.
Осы жағдайға байланысты, ғылыми ... ... ... қажет және оны бағдарламалы-мақсатты тәсіл мен ғылыми мекемелерді
қаржыландыруды тікелей мемлекеттік ... ... ... ... ... тәсіл тәжірибелік тапсырмаларды шешу кезінде
басым болуы қажет. ... ... ... және ... ... ... ... зерттеулерде
ғылым мекемелерін тікелей базалық қаржыландыру қажет. Мысалы, АҚШ-та бұл
үшін іргелі зерттеулердің ... Қоры ... ... аясында қаржыландыру үшін басым бағыттарды
анықтаудың мәні зор. ... ... ... ... қаржыландыра
алмайды. Елдің әлеуметтік және экономикалық ... ... ... көп ... ... ... ... тәуелді болады,
ол ең алдымен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бағдарламалы-мақсатты тәсіл бюджеттік шығындардың әлеуметтік-
экономикалық нәтижелілігінің мониторингін және ... ... ... ... әр ... ... мен ... бюджетті алушылар
қатынасында сандық және сапалық критерийлердің жүйесі көмегімен жүргізуді
қарастырады. ... ... ... төмендегі 10-шы суретте
көрсетілген.
10-сурет. Бағдарламалы-мақсатты тәсіл шеңберінде қолданылатын
әлеуметтік-экономикалық нәтижелілік көрсеткіштері.
Дерек көзі: Астана: ҚР ... ... ... АҚ. ... ... ... реттеудің тиімділігі мемлекеттік қаржы ... ... ... тәжірибеде жүзеге асыруға байланысты. ... ... ... ... ... ... бағытталған бюджеттік
реттеуді жүргізудегі басты қиыншылық сандық және ... ... ... мемлекеттік шығындардың тиімділігін бағалау. Сонымен қатар
негізгі мәселе тиімділіктің ... ... ... ... табылады.
Бюджеттік шығындардың тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік тиімділік деп
бюджеттік шығындардың бір бірлігіне шаққандағы белгілі әлеуметтік нәтижеге
жету деп ... Ал, ... ... - бұл өндірілген өнімнің
(ұсынылған қызмет) көлемі мен ... ... ... ... тиімділікті талдау бюджеттік реттеу шеңберінде алға қойылған
басымдықтарға жетуге ұтымды тәсілдерді ... ... ... ... ... алға ... міндеттерге қаржылық ресурстардың
ең төменгі көлемін пайдалана отырып жетуді білдіреді, яғни өз ... ... ... және ... тиімділігінің
мониторингін жүргізу қажеттілігін тудырады.
Шығындар көрсеткішіне мысал ретінде бағдарламаны жүзеге асыру үшін
қажетті ресурс ... ... ... ... бірлігін; шикізат пен
материалдарды шығару ... - ... ... ... ... ... ... санын; қызмет көрсетілген
тұтынушылар санын; әлеуметтік тиімділік көрсеткіштеріне - ... ... ... еңбекпен қамтудың ұлғаюы; өлімнің азаюы және ... ... ... - ... бір бірлігіне кеткен
шығындар көлемін айтуға болады /34/.
Бағдарламалы-мақсатты тәсілді пайдалану шығындарды ... ... ... ... бағдарламалар жиынтығына сай бюджеттік
шығындардың тобын сипаттайтын бюджеттік жіктеменің - бағдарламалы -мақсатты
қосымша түрін қолдануды ... ... ... республикалық бюджет кірістерінің
жүйесінің бірқатар кемшіліктерімен байланысты. Бюджеттік ... ... кей ... ... параметрлер белгіленбейді. Осындай
жағдайларда олардың нақты тиімділігін анықтау қиынға соғады. ... ... ... ... сипатта болады және негізінен бюджеттік
қаражаттардың мақсатты пайдаланылуына бақылаудың азаюын сипаттайды. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... қалады, осылайша, бюджеттік ... ... ... осы ... ... ... ... болады.
Институционалды реформалар (әскери, сот, әкiмшілік, ғылым мен білім
беру ... ... ... жинау потенциалына ие, бірақ алғашқы
кезеңдерде олар үздіксіз ... ... ... ... Осындай
шығындар экономикаға оң әсер етіп, ұзақ мерзімді болашақта тұрақты өсуге
іргетасты қалайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... 2%-ы ... мақсатты бағдарламалар әлеуметтік-экономикалық дамудың
маңызды басымдықтарына ... ... ... ... қамтамасыз
ететін, мемлекеттің бюджеттік реттеуді жүргізуінің маңызды құралдарының
бірі болып ... ... ... ... ... ... осы салада
үлкен кемшіліктердің бар екендігін көрсетті. Ол тәжірибе ... ... ... ... құрылуына бағытталған, институционалды
реформаны жүзеге асыруды қамтамасыз ететін құралға қарағанда, ... ... ... ... болды.
Орта мерзімді жоспарлау, бағдарламалы-мақсатты тәсілдің маңызды
құрамдас бөлігі болып ... Орта ... ... ... институционалды реформаларды жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік қаржы жүйесін жалпы тұрақтылық деңгейінде ұстап
тұру үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйесі ендірілген. Орта ... ... ... ... ... ... ... коньюктуралық
факторлардың әсерін төмендетуге мүмкіндік беретін құрал болып табылады./27/
3.2 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бюджет кірістерінің жүйесін ... ... ... бірі ... қатынастардың
жетілдірілмегені болып табылады. Бұл мәселенің түп қазығы – ... ... ... ... ... ажыратылып, бөлінбеуі. Осыған орай
мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктерді шектеу ... ... ... жоғары мәнге ие болып отыр.
Мемлекеттік бюджеттің ... мен ... ... ... ... ... келеді. Орталық және ... ... ... анық емес және ... ... ... мемлекеттік қаржыларды, мемлекеттік бюджетті сауықтыру және
халық, мекемелер мен ұйымдар алдындағы бюджетті ... ... асуы ... ... Бюджетаралық қатынастарды реформалау мемлекет пен
экономиканың дұрыс қызмет атқаруы үшін ... ... ... мүмкіндігін кеңейту, олардың қаржы саласындағы
дербестектерін арттыру жергілікті шаруашылықты дамытуда ең басты мәселе.
Сондықтан да ... ... ... төменгі бюджетке трансферттер,
субсидиялар бөлу унитарлы және ... ... ... таралған .
Яғни қаржылық ағындар үдерісі бюджетаралық қатынастар ... ... ... ... қамтамасыз етілуі үшін мынадай жағдайлардың
орындалуы шартты:
- бюджет мәселесінде ... ... ... мен ... ... ... – салықтықтық өкілеттіліктерді ажыратуда , шығындар мен
табыстарды, сонымен бірге, табыстарды бөлу және ... ... ... ... ... ұштастырылуы;
- бюджеттер дербестігінің жоғары ... және ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне жауапты
болуы;
- мемлекеттің бюджет-салық саясатын жүзеге ... ... ... ... ... өз ... инвестиция тарту үшін, жұмыс ... ... үшін ... бәсекелестік жүргізу қажет. Себебі қоғамдық
қаржылар нашар басқарылатын ... ... мен адам ... нашар жүргізіледі. Осыған қоса ... ... ... ... ... ... және табыс ... ... ... ... ... салықтық қуат пен ... сай ... ... ... ... және климаттық жағдайларымен
бір-бірінен ерекшеленеді. Осы ... ... ала ... ... ... ... ... түрде жасалып
шығарылады. Мұнсыз облыстардың бюджеттік шығындарын ... ... ... ... ... бюджеттік қамсыздандырылуын
есептеуге және бюджет аралық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен
бөлінетін трансферттер (субвенциялы, субсидиялар, мақсатты трансферттер)
жайындағы сұрақтар шешіледі. Трансферттер ... әрі ... ... Бұл жергілікті бюджеттерді ... ... ... мен ... ... ... ... Қазақстанда байқалған тұрақты экономикалық өсу, сонымен
қатар елімізден экспортқа ... ... ... ... ... қолайлы жағдайы мемлекет қолында үлкен қаржылық ресурстардың
шоғырлануынан ... ... ... ... ... қаржылық
ресурстардың молшылығы мемлекет шығындарының өсуіне ықпал етеді, яғни
бюджеттен ... ... ... ... ... ... жағдайда бюджет қаражаттары ... ... ... ... ... байланысты бюджеттік бағдарламалардың
тиімділігін және нәтижелігін бағалайтын ... ... және ... бюджеттердің өзін-өзі басқару еркіндігін қамтамасыз ету
мүмкіндігінің ... ... бар ... білуге болады.
Жергілікті бюджеттің оңашалануы, бюджет кірістерінің жүйесін арттыру
резервтерінің бөлігінің өз еркінше дамуы, тікелей және ... ... ... қолайлы жағдайы болып табылады. Бірақ та жергілікті
бюджеттің қызметі ... ... ... ... ... ... жағдайында, бюджетті басқару тәжірибесінде пайда болатын көптеген
мәселелермен қақтығысады:
- есептің нақты емес ... ... ... есеп ... ... ... бюджетті жоспарлаудағы әдіс-
тәсілдердің жетілдірілмеуі;
- әлеуметтік аяны мемлекеттік қаржыландыру мөлшері мен ... ... ... қызмет көлемі арасындағы дисбаланс;
- бюджетке түсетін салықтардың төмен көрсеткіші, яғни ... ... ... оның ... ... ... шаруашылық шығындар мен басқа да бюджеттік ұйымдардың ... ... ... ... ... қарыз шаруашылық
субъектілердің салық төлеушілер болғандықтан, бюджетке тиісті қаражаттардың
алынбауы;
- инфляция бағдарының ... ... ... ... ... ... емес бағаланатын бюджетінің кіріс және шығыс бөлігі ... ... ... қаржылық кірістерінің жүйесін арттыру резервтерінің
икемділігінің жетілмеуі, жетіспеушілігі;
- жоспарланған шараларды қаржы ресурстарымен ... ету, ... ... ... ... ... резервтерінің тек бір мәселеге
ғана бағытталуы. Бюджет механизмінің мұндай бағыты аймақтық экономикадағы
жағымсыз жағдайлардың ... ... ... ... жергілікті
орындардың аймақтағы шаруашылықтың тиімділігін жоғарылаты, аймақаралық
қаржы ресурстарының ... ... және ... ... ... ... ... қызығушылықтың жоқтығына, сонымен қатар
аймақтағы мәселелерді шешуде жергілікті ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару ... ... ... болады:
- шығындардың өсуінің қажеттілігіне;
- кірістердің азаюына;
- ... ... ... ... ... ... ... кірістерінің жүйесін арттыру ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
бюджеттің жақсы нәтижелерге жетудегі экономика дамуын басқару мен ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, салықтық-бюджеттік жүйені қайта құру процесінде шикізат
ресурстарына бай Қазақстанда негізгі сұрақтардың бірі ... ... ... жер ... ... үшін ... табыстарды бөлуде
аймақтарды қатыстыру.
Жоғары келтірілген мәселелерді шешу үшін:
- аймақтың барынша өз еркінділігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... салықтарды биліктің анықталған деңгейлеріне бекіту ... алу ... ... шек ... іске ... ... ... шек қоюға нақты бекітілген заңдылықпен
жету;
- әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... қаражаттарды шығындауда, аймақтардың өз
еркінділігін қамтамасыз ету.
Қазіргі заманға сәйкес жергілікті бюджетті құрудың ... ... ... ... емес, кіріс бөлігін қалыптастырудағы біріншілік
болып табылады. Бюджеттің ... ... ... ... ... өсуімен және аймақта орналасқан ұйымдар мен кәсіпорындардың
қызметінің тиімділігіне тәуелді етіп тағайындау керек. Жергілікті бюджетті
қалыптастыруда ... ... ... көп ... ... өту ... болған еді.
Сонымен қатар, ең басты қағидат іс жүзінде әрбір ... ... ... ... орнын айқындайтын дербестік
және жергілікті бюджеттердің тапшылықты емес қағидаттары болып ... де ... ... ... салықтардың бөлігіне салық салуда
жергілікті биліктердің өз саясаттарын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарды құқықтық нормаларды
қосады. Бюджет ... ... ... резервтерінің қызметі
әртүрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың орындалғаны жайлы есеп
беруі болып ... ... ... бюджеттің кірістері мен шығыстарын
Қаржы ... ... ... ... бақылау цифрлар мен осы
аймаққа ... ... ... ... Дербестік қағидаты
сақталмайды: кеңес өкіметіндегідей ... ... ... ... ... ... орган бюджеттің кірістері мен
шығыстарына әсер ете ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің «төменнен» қалыптасуы
айтарлықтый мәселелерді шеше алмайды.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... бөлу ... келесідей әдістер мәлім:
- салықтарды сәйкес деңгейлер бойынша бекіту: федералды, аймақтық және
жергілікті( федеративті мемлекеттерде) ... ... және ... ... ... қатар салықтарды енгізу құқығы басқарудың
әрбір деңгейіне беріледі;
- салықтардың үлестік бөлінуі;
- салық салу ... ... ... ... ... ... ... салық салуға сәйкес құқықтардың болуы.
Бюджет жүйесіндегі табыстарды бөлу ең ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі бюджеттерге табыстардың белгіленген
түрлерін бекіту, екіншіден, ... ... ... ... ... ... бюджеттердің табыс бөлігінің негізін қамтамасыз
етеді. Мұнан басқа, бекіту негізінде бюджеттер арасында ... ... ... ... ... ... ... объективті жағдайларға байланысты
мақсатқа сай емес болып табылады: әр ... ... ... ... теңсіздігі; аймақтардың экономикалық дамуындағы айырмашылықтар
және т.б. Мұндай бекіту бюджет жүйесіндегі табыстар мен шығыстар арасындағы
орынсыз теңсіздіктің күшеюіне әкеледі.
Салықтардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... аймақтық бюджеттер
жүйесін тұрақсыздандырады.
Бюджеттік реттеудің мұндай түрін ... ... ... ... ... қызметіне қатысу мүмкіндігінен айырылып,
мемлекет салықтарынан дайын түсімдердің белгілі бір бөлігін ғана ... жүйе ... ... мемлекеттің салық саясатының нәтижелеріне
мүлдем мүдделі емес деп айтуға болмайды. Керісінше, салықтық түсімдер өскен
сайын, сол аумақтық бірлікке ... ... ... де ... Бірақ
олардың мүдделігі «енжар» болып келеді. Бұл жағдайда мемлекет пен аймақтар
арасындағы ... ... ... аймақтар өздеріне аударылған
қаражаттарын ... ғана ... ... ... себептерге сәйкес салықтарды бекіту әдісі
жергілікті бюджеттердің дұрыс қызмет етуін қамтамасыз етпейді. ... ... ... бөлу ... салықтарды бекіту әдісін салықтық үлестік
бөлу әдісімен үйлестіре отырып қолдану керек деп ... ... бөлу ... қолдану мемлекеттік билік деңгейлері
арасында бөлуге жарамды бюджеттік түсімдердің түрлерін дүрыс таңдауды талап
етеді. ... ... ... ... әдісі бар. Бірінші әдіс бойынша
салықтар жиналған аймақтың аумағындағы әкімшілік бірліктің ... Бұл ... ... - оның ... және ... органдарына түсімдердің белгілі бір бөлігін алуға кепілдіктерінің
болуы.
Салықтық түсімдер үлесін алудың ... ... ... ... ... ... ... салуға рүқсат етіледі. Бүл
қосымша салықтың көлемі белгілі шекпен анықталады. ... ... ... ... ... ... ... осындай қосымша салықтарды жинау
кезінде аймақтық билік органдары орталық үкіметтің одан да ... ... ... ... ... ... бюджеттер арасындағы табыстарды бөлудің
аталған барлық әдістерін тиімді түрде ұштастыра отырып, қолдануға болады.
Дәл осындай ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік береді.
Дамыған елдердің бюджеттік тәжірбиесі ... ... ... ... ... арқылы бюджет кірістерінің жүйесін арттыру
резервтерінің буындары ... ... бөлу ең ... ... жүзеге
асырылатындығын дәлелдейді. Сондықтан да бюджет ... ... ... ... бөлу ... ... және дербестік қағидасына негізделуі
тиіс. Осы қағидаттардың ... ... ... және ... ... ... және аймақтар ішінде қаражаттарды ... ... ... ... көздейді. Мұндай механизм келесі құраушылардан құрылуы
қажет:
- ... ... ... ... қаржы ресурстарының жалпы
көлемін анықтау;
- табыстарды бюджет түрлері бойынша бөлу механизмін ... ... ... үлес ... анықтау;
- аймақтарда құрылатын өзіндік ... ... ... ... ... ... аймақ деңгейінде қалыптасқан бюджеттік ресурстарды басқару
мәселесіне тоқталайық. Аймақтың ... ... ... басқару меншік
қатынастарының қалыптасуымен және ... ... ... ... өзін-өзі катамасыз ету мен өзіндік
жеткіліктілік ... ... ... ... ... ... ... басымды мақсаты аймақтағы барлық меншікті тарта
отырып, оның әлеуетін ... ... ... ... өзін-өзі
қамтамасыз етуі мен өзін-өзі дамыту ... ... ... болып
табылады. Мысалы, меншік объектісі болып, тек үйлер, ... ... ... ... ... ... өнім және ... та алынады. Осының
барлығы мүліктік қатынастардағы, ... ... ... меншік
түсінігіне кіреді. Сонымен бірге меншік қатынастары өмір сүру ортасы мен
аймақтық қалпына келтіру шарттарын ... ... да ... кодекс жобасының маңызын бағалау өте ... ... ... қоғамымыздың демакратиялануы туралы көп айтамыз. Соған ... ... ... ең бірінші, біздің ел экономикасының жүрегі
бюджеттік кодекс болып табылады. Бізге белгілі болғандай біздің үкіметіміз
салық ... ... ... ... ... енді жер ... Солардың ішінде, заң шығарушы және атқарушы өкіметтің ... ... ғана ... ... қатар өкіметтің әрбір
деңгейінің қаржылық қайнар көздерін анықтайтын, осы органдардың құқықтарын
анықтайды ... ... ... ... өте ... жылы ... ... мақсатты және эффективті жұмсау
саласындағы нормалық құқық базасын ... ... ... – ала ... ... ... құру ... болатын кредиторлық қарыздардың өсуін
төменге ... ... ... ... ... қазынашылық
комитетіміз және жұмысы Қазыналық модорнизациясы осы ... ... ... ... ... барлық азаматтық құқық мәніне
Қазыналық органдарда міндетті тіркелу ... іске ... ... ... ... ... беріліп және олар мемлекеттік
қызмет көрсету нысанында орындалды. Бюджет ақша қаражаты жаңа ... ... ... ... мақсаттарының олардың орындалуы үшін қажет
сиректер көлемімен есептелуі керек және жоспарланған бағыттар мен мақсатты
анықтайтын ... ... ... ... ... бағдарламалау деп
аталатын жаңа әдісті қолдануға көштік
Бюджеттік бағдарламалау келесі үш ... ... Даму ... ... ... Бюджет ресурстарын анықтау
• Бюджет бағдарламаларды жоспарлау.
Кез келген ... ... ... экономиканы мемлекеттік
реттеудегі негізгі құрал болып ... ... ол ... ... ... ... асыруға көмектеседі. Қазіргі күндегі
Қазақстан Республикасының бюджет ... ... ... ... және ... деңгейдегі бюджеттердің айқындылығына және тұрақты
өсуіне бағытталған бюджет кірістерінің жүйесін арттыру ... ... ... және ... ... ... тиімділеу,
мемлекеттік саясаттың бюджет кірістерінің жүйесін арттыру резервтерінің
тиімді және тұрақты құрылу бағытындағы ... ... ... ... қалыптастырудағы негізгі қағидат болып, қызмет етіп тұрған
республикалық және жергілікті бюджеттерге ... бөлу ... ... ... ... бюджеттік шығыстардың ағымдағы
кезеңге және болашақ даму бағдарламасына бөлінуі, мақсатты бағдарламаларды
кемелдендіру және ұсыныстарды енгізу сипат алады.
Бюджетаралық ... ... ... ... мемлекеттік
басқару деңгейлерінің арасындағы қатынастардың теңдігі, түсімдер ... ... ... бірыңғай бөлу, бюджетаралық қатынастарды
анықтау әдістеріндегі ... және ... ... бюджеттердің
жоғары тұрған бюджеттермен ... ... ... ... теңестіру, жергілікті органдарға бірдей деңгейде мемлекеттік
қызмет көрсету, мемлекеттік қызмет көрсету деңгейін оның алушыларға барынша
тиімді және ... етуі ... ... ... ... ... ... бюджет пен облыстық
бюджет арасындағы бюджетаралық қатынасты және ең аз ... ... ... ... ... көрсеткіштерін реттеуге жинақталған. Бұл, мәселені
шешуде кешенді жол болып табылмайды. Республикадағы бюджетаралық қатынастар
жүйесі аймақтардың ... өз ... ... ... ... яғни өз ... жетіспеген жағдайда орталық бюджеттен
қаржылық көмек алатын аймақтардың санын азайту, ... ... ... ... ... қысқарту, аймақтардың әлеуметтік-
экономикалық дамуын теңестіруді ... ету, ... ... ... сүру ... ... ең аз ... болсын бюджеттік қамтамасыз
етуді кепілдеу керек. Қазіргі ... ... ... ... ... ... тигізбейді.
Алдағы ортамерзімді кезеңде фискалдық саясат экономикалық және
қаржылық дағдарыс салдарларын ... ... тез ... келтіру мен
ары қарай сапалы өсуін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... және жетілдіру шараларын қамтитын бағыттар
бойынша бір уақытта жүргізілетін болады:
- экономиканы ... ... ... ... ... ... ол
халықтың өмір сүру сапасын арттыруды және жұмыссыздықтың өсуіне жол
бермеуді, қаржы ... ... ... ... ... ... ... қабылданған шараларды жүзеге асыруды жалғастырудан
тұрады, жағдайға байланысты бюджеттік ... ... оның ... ... нақтылайтын шаралар жедел және ... тура тік ... ... ... ... ... жүзеге
асыру: мемлекеттік мақсаттар – ... ... ...... ......... – бюджет. Өз
кезегінде, бюджет экономикаға оң ... ... және ... және ұзақ мерзімді салдарларға – инфляцияға, бюджет ... ... алып ... ... ... және ... қаражаттарының
көлемін анықтауға сүйеніп құралады. Сонымен қатар, 2013 жылы ... ... ... бюджеттің ағымдағы шығыстарының өсімін
тежеу, басталған жобаларды аяқтау және жаңа ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
ету;
- аудандар мен қалалардың бюджеттік қамтамасыз етілу ... ... ... пайдаланылуының тиімділігін арттыру және
халықтың қорғалмаған жігін әлеуметтік қолдауды қамтамасыз ету;
- бюджет шығыстарының негізгі әлеуметтік-экономикалық бағыттар бойынша
нақты ... ... оның ... білім беру, денсаулық сақтау,
сумен қамту, көлік және инженерлік инфрақұрылым ... ... ... және ... ... қаржыландыруды қамтамасыз ету.
Әлемдік тәжірибедегі бюджеттік реттеуде, көптеген елдер теңестіретін
қорлардың, яғни олардың тұрақты толтыруын қамтамасыз ететін бірнеше ... ... ... ... қалыптасатын қорлар
қолданылады. Аймақаралық ... ... ... ... ... өзекті мәселе болып отыр. Бұл мәселелерді ... ... ... ... және саяси тұрақты қоғам құру мүмкін емес. Нашар
құрылған ... ... ... ... кері ... тигізуімен
қатар, макроэкономикалық тұрақтылықты бөлу қатерін туғызады.
Бюджет бойынша кірістерді және салықтарды бөлудегі құрылған жүйе:
біріншіден, бюджеттердің барлық ... ... және ... ... емес түсуін қамтамасыз етеді;
екіншіден, жергілікті органдардың өз бетінше қызмет етуін қамтамасыз
етпейді. Бұл мәселелердің ... ... ... ... шығындардың
тиімділігі және салықтардың жүйелі жиналуы тәуелді.
Экономиканың дамуы мемлекеттің қаржы кірістерінің жүйесін ... ... ... ... ... дамуындағы қаржылық,
несиелік, бюджеттік қарым-қатынастардың мәні өте зор. ... ішкі ... ... ... пен ... деңгейі, алюта бағамы мен басқа да
макроэкономикалық көрсеткіштердің оңтайлы деңгейіне жету осы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық
стратегиясы макроэкономикалық жағдайдың тұрақтануына қол ... ... Бұл ... бюджет тапшылығының азаюын және қатаң монетарлық және
кредиттік саясатты іске асыруда көрініс тапты. Осы ... ... ... ... қол ... атап ... ... ұзақ
мерзімді стратегиясы мемлекеттік ... ... ... ... ... басым бағыттарының бірі ретінде айқындалды. 2012
жылы жаңа ... және ... ... ... ... орта мерзімді бюджеттік жоспарлау әдістері белсенді түрде қолданыла
бастады [26].
Елбасы Н.Ә.Назарбаев еліміздің антициклді ... ... ... аса ... әрі ... шара деп атап ... болатын. Осы
саясатты жүзеге асыру үшін қаржылық қадағалаудың рөлін ... ... ... ... ... Бюджет – ел экономикасының бәсекеге
қабілеттілігі мен ... ... ... аса ... ... фискалдық саясаттың негізгі мақсаты экономикадағы кезекті
ауытқушылықтарды жеңілдетіп, циклді дағдарысты тереңдетпей, жұмыссыздықтың
алдын алу және ... ... ... ету ... ... ... әлемдік шаруашылықпен тығыз байланыста және
әлемдік ... ... ... ... бір ... тәуелді. Бұл ең
алдымен өткен жылғы баға құбылуында айқын көрініс ... ... ... ... рөлі арта ... Антициклді саясатты
жүзеге асыру үшін фискалдық саясатты қоса алғанда бірқатар кешенді шаралар
атқарылуы қажет.
Қазіргі кезде Қазақстанда жүзеге ... ... ... ... ... құрулар қоғамның қазіргі заманғы қажеттіліктеріне ... ... және ... ... мемлекет құруға бағытталады.
Жаңа мемлекеттік басқарудың тұжырымдамасына сәйкес соңғы онжылдықта
дамыған елдердің ... ... ... реформалардың негізгі
элементтерінің бірі орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға көшу болды.
Бюджет шығыстары нәтижелілігінің мониторингі жүйесін құрудан ... ... үш ... бюджеттік жоспарлауға көшуді болжайды. Мұндай тәсілдің
шеңберінде әрбір бюджеттік цикл алдыңғы ... ... ... ... ... арналған орта мерзімді ... ... ... ... ... ... мен жағдайлардың өзгерістерін
талдаудан, жоспарланатын жылдың негізгі бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... жобаларды түзетуден немесе әзірлеуден басталады.
2011 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1297 ... ... ... және оның ... жаңа ... бюджеттік бағдарламаларды қалыптастыру рәсімін сапалы түрде қайта
қарауды көздейтін нәтижелерге бағдарланған мемлекеттік жоспарлау жүйесін
енгізу ... ... ... ... жоспарлаудың жаңа жүйесі:
- Қазақстан Республикасында қазірде бар стратегиялық, экономикалық
және бюджеттік жоспарлаудың тиімді ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық
мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізуге, ... ... ... ... ... бюджет қаражатын ашық бөлуге және мемлекеттік
саясаттың басымдықтарына сәйкес қаражатты ... ... ... ... ... мерзімді бюджеттік жоспарлаудан орта ... ... ... ... ... азаматтарға көрсетілетін ... ... ... ... ... іске ... ... бағытталған мемлекеттік
органдар қызметі тиімділігінің кешенді бағасын енгізуге ... ... ... ... 2012 ... ақпандағы Жолдауын
іске асыру мақсатында жаңа Бюджет кодексі әзірленді. Ол үш ... ... ... ... ... мен ... жасау жүйесіне
көшудің заңнамалық негізіне айналуға тиіс.
Мемлекеттік жоспарлаудың жаңа кірістерінің жүйесін ... ... ... – бұл дербес бағдарламалық құжат. Жүйе
«Қазақстан-2030» стратегиясын, ел ... ұзақ ... ... ... ... ... жыл сайынғы жолдауларын, мемлекеттік
бағдарламалар мен аумақтарды ... даму ... ... стратегиялық бағдарламалық құжаттарды біріктіреді [24].
Дағдарыс кезеңінде үш жылға арнап ... ... ... ... Оның ... бұл бір ғана ... ... туған
дағдарыс емес, ал әлемдік болжау деңгейі қазіргі кезеңде аса қиын ... ... ... ... ... ... құрылымдардың
нәтижесінде әлеуметтік сфераны бірнеше қатар оңтайлы ету және жаңарту
мақсатында өзгерістердің болуы, ... ... әр ... ... және ... ... есепке алмайтын әлеуметтік аясындағы
мемлекеттік ұйымдардың әртүрлі жүйесі қызмет етеді. Сондықтан, ... және ... ... ... ... ұйымдардың
нормативін қарастыру қажет.
Сонымен қызметтердің жоғарыдағыдай топталуы бойынша, субвенциялар
төменгі бюджет деңгейлеріне келесі түрде ... ... ... ... ... ... қаржыландыру;
- экономикалық дамуы әртүрлі аймақтарды теңестіруге және дамытуға
бағытталған приоритеттерді іске асыру үшін ... ... ... ... жаңа ... трансферттерді ұсынуда мемлекеттік ... ... ...... ... және қосымша
қызметтерді, олардың сәйкесінше бірінші қатарлы, бюджетпен қаржылануын
міндетті түрде есепке алу ... ... ... ... ... әрбір кезеңдерінің
нормаларын біріктірді – жоспарлау, атқарылу, кешелеу, қарыз алу және бюджет
атқарылуына бақылау. Әрбір ... ... ... ... тағы ... осы кодексті негізгі қабылдаушы. Қазақстан Республикасы және
бюджеттік ... ... ... процестеріне белсенді
қатысқандардың ішінде қаржы және әрекет минздравы, есеп ... ... ... ... ... ... бюджет процестің өзінің сапалы жаңа
қағидалары енгізіледі. Біз ... ... ... ... саясаттың бағыттарын орындап, бюджетті жоспарлау. Бюджеттік
кодекстің тағы бір жаңа енгізу – ... ... ... ... ... алдында біз 3 жылға орта ... ... ... керекпіз, онда салық саясатының негізгі приоритеттері қандай,
бюджеттік шығыс бөлігінде ... ... ... ... ... - әлеуметтік экономикалық дамуды алдағы орталық
кезеңдермен приоритеттер байланысты болатынын жоспарлау.
Негізделу қағидасы – келесі жылғы бюджет жобасына беру үшін ... болу ... ... ... сол ... ... бізде бар, жиналған
бюджет орындалуға байланысты тәжірибелермен көрсетеді. Егер ... ... ... ... ... қарастырсақ, біз
ең алдымен ТМД елдерінің тәжірибесін қарастырамыз. Сіз білетіндей, Ресей
мен Украйнада осы сияқты заң ... ... өз ... ... саясаты саласында Қазақстан Республикасының Үкiметi бюджет
жүйесiн жетiлдiру жөнiнде мынадай қадамдар жасады. Бюджет ... ... ... ... ... деңгейлерi арасында өкiлеттiктердi
ажырату және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру жөнiндегi, ... ... ... жөнiндегi жұмыстар жүргiзiлдi. ... ... ... ... ... ... және
бюджетаралық қатынастарды жетілдіру тұжырымдамасы қабылданды, ... және ... ... ... заң актiлерiне жергiлiктi
басқару мәселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар ... ... ... ... жобалары әзiрлендi.
Бюджет саясатының үлкен айқындылық, алдын ала болжау және тұрақтылығы
үшiн мемлекеттік бюджеттің қаражатын жұмсаудың перспективаға арналған ... ... ... ... ... ... қарамастан, 2012 жылы тікелей шетелдік
инвестициялардың ағыны қысқарып, 14,5 ... ... ... ... Тікелей
шетелдік инвестициялар елге валюта ағынының негізгі көздерінің бірі болып
табылады. Елге сыртқы қаржыландырудың ағып ... ... көзі ... ... емес ... қарыздары болды.
Әлемдік қаржы нарықтарына қол жеткізудің шектеулі жағдайында қаржы
шотының операциялары ... ... ағып ... 2012 ... ... 2011 ... ... 7,1 млрд. долларға төмендеп
шамамен 1,3 млрд. долларды ... және ... ... ... шотының әлсіреуіне
қарамастан, Қазақстанның төлем теңгерімі 2012 жылы ағымдағы шоттың нығаюы
арқасында оң болып құралды (шамамен 2,2 ... АҚШ ... – 2012 ... кезеңінде негізгі экспорттық тауарларға әлемдік
бағаның өсуі Қазақстанның шоғырландырылған бюджетінің профицитін ... 2009 ... ... 2012 ... күзіне дейін мұнайға аса жоғары
бағалар жағдайында ... ... ... үлкен бөлігі Ұлттық қорда
шоғырландырылды, оның ... 2012 ... ... ... ... АҚШ долларын құрады. Түсімдердің ұлғаюына қарай шоғырландырылған
мемлекеттік шығындар да өсті.
Әлемдік тауар нарықтарында ... ... ... бюджеттік
түсімдердің шамамен үштен бір бөлігі мұнай секторына келді. 2012 ... ... ... ... ... күрт төмендеуі бюджетке тікелей
әсер етті. ... ... ... ... 2012 ... бағалау бойынша ЖІӨ-нің 1,5 %-ін ғана құрады.
Алдағы кезеңде ... ... ... ... болып табылады:
- экономикалық өсімнің тұрақты қарқындарын ұстауға жәрдемдесу; 
- халықтың әл-ауқатын арттыру;
- мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... шығыстарды қолдау;
- мемлекеттiк шығыстардың тиiмдiлiгiн арттыру.
Әр мемлекетте ... да екі ... яғни ... ... саясаттардың арасындағы қарым-қатынастарының ... ... ... ... жол ... бірінші жағдайда - халықтың қазынаға жоғары салықтарды төлету,
оның қауіпсіздігі, ... ... ... ... ... өз ... алу, сондай-ақ ертеңгі ... ... бар ... өзіне қабылдау. Екінші жағдайда - шектеулі төмен
салықтарды алу, яғни ... ... ... ... өздерінен
алынбаған салық түріндегі құралдарды өз беттерінше қолданатындар өз-өздерін
мемлекеттің көмегінсіз-ақ күте алады.
Әр ... бұл ... ... шешу ... халықтың әлеуметтік
және экономикалық деңгейлерінің тұтынуынан, оның экономикасының потенциалды
және әлеуметтік бағытталуынан қатысты. Ереже бойынша, әлсіз экономикамен
елдерде, яғни ... ... ... ... және нарыққа көшудің,
әсіресе алғашқы қадамында қатысты төмен салықтарға ... ... ... ... ... ... сақтау, коммуналды қызмет және
т.б.) әр ... ... ... ... салудың аса жоғары деңгейіне
баяу өту жүзеге асырылады, оның ... ... ... ... сөзбен айтқанда, дамыған елдердің максималды мәніне жетеді.
Алдағы кезеңге арналған бюджеттi қалыптастыру бiрiншi ... және ... ... ... ... негiзделетiн
болады, яғни бюджет шығыстары бағдарламалық құжаттарда растау табуы тиiс.
Бағдарламаларды iске асыру кезінде тиімділік пен ... iшкi ... ... ... ... ... тиiс. ... одан әрi iске
асырудың орындылығы ... ... ... ... ... ... материалдық, еңбек және қаржы ... ... ... ... ... iске ... ... дамуына әсерiн бағалау. Осылайша, бiр уақытта
мемлекеттiк органдардың жауапкершілiгiн арттыра отырып ... ... ... ... ... органдар өз саласында мемлекеттiк
саясатты iске асыра отырып барынша тиiмдiлiкпен бар ресурстарды пайдалана
алатын белгiленген ... ... ... ету жоспарланады.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнің мемлекеттiк және мемлекет кепілдiк берген
қарыз алу мен борыш саласындағы саясаты 2010-2013 ... ... 2 ... ... ... проценттiк қатынаста үкiметтiк борыштың мөлшерiн ... ... ... ... қатынаста республикалық бюджет
тапшылығының мөлшерiн бiртіндеп және тиiсiнше оны қаржыландыруды ... қол ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың жалпы құрылымында
сыртқы қарыздардың есебiнен республикалық бюджеттiң тапшылығын ... ... ... ... борыш құрылымында сыртқы борыштың үлесiн
бiртіндеп азайту.
Жүргiзiлетiн саясат шеңберiнде ... ... ... ... ... ... ... қысқарту;
жинақтау жөнiндегi саясат шеңберiнде Үкіметтiк ... ... ... ... орындалмау тәуекелiн азайту және қысқа және орта
мерзiмдi перспективада ... iшкi ... өтеу ... ... ең ... шегiн төмендету, ол үшiн басым орта мерзімді және ұзақ
мерзiмдi мiндеттемелердi шығаруға қайта ... ... ... ... ... ... ... дайындау және
сараптау сапасын жақсарту және сыртқы ... ... ... ... органдардың қарыз алу процесiн ... ... ... ... ... алуы республикалық бюджеттен
инвестициялық жобаларды қаржыландыруға бюджеттiк кредиттер алу ... ... ... ... ... кросс-бағамдары және теңгенi
айырбас бағамы өзгерген ... ... ... ... ... ... жөнiндегi Үкiметтiң сыртқы қарыздарының портфелiн
әртараптандыру.
Қойылған мақсаттар мен мiндеттерге қол ... ... ... ... ... оның құрылымын оңтайландыруға және ұзақ
мерзiмдi ... ... ... ... ... етуi
тиiс.
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі, еліміздің стратегиялық дамуының негізгі қозғаушы күш. Шығындар ... ... ... ... мен ... ... ... өндіріс тиімділігін арттырудың маңызды құралы болып
табылады. Экономикаға ықпал етудің ... ... ... рөлі ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің қаражаттары ең
алдымен кешенді ... ... ... ... ... ... ... беру, денсаулық сақтау, сондай-ақ
индустриалды-инновациялық дамуды жетілдіруге бағытталуы тиіс. Бұл Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... қазіргі даму кезінде, қоғамдық ... ... ... экономиканы басқаруда аймақтың рөлін
күшейтуге, жергілікті билік ... ... ... ... әдістердің кеңеюіне үлкен назар аударылуда. Соның
ішінде бюджетті басқару әдістерінің ... ... ... ... ... ... билік органдарының қызметінен тікелей
тәуелділігі, қоғамдық ... ... ... ... сипатта әсер ету, күштеу түрінде ... ... ... бюджеттік саясаты әлеуметтік-экономикалық процесіне әсер ... ... ... ... ... Оның ішінде тұрақсыз экономика жағдайында
бюджеттік ... ... және ... ... ... ... құру ең ... Мұндай механизмдерді бюджеттік саясаттың
келесі бағыттарында жүзеге асыру қажет:
- бюджетке түсетін салықтар мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... сақтауда жауапкершілігі;
- аймақта көбірек экономикалық және әлеуметтік қайтарыммен, ... ... ... бюджеттік қаражаттарды тиімді пайдалану;
- республикалық және жергілікті бюджет жүйесін жетілдіру ұсыныстарын
зерттеу және ондағы заңды талаптардың көрініс ... ... ... ... қаржылық реттеудің тиімді жүйесі
елдің экономикалық дамуы мен саяси тұрақтылығын ұстап тұрудың маңызды шарты
болып ... ... ... ... ... мемлекеттің базалық
қызметі «нарықтың жетіспеушіліктерін» түзету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық игіліктерді өндіру, табиғи монополияларды мемлекеттік
реттеу, «сыртқы әсерлерді» ... ... ... нақты
ақпаратқа бірдей тең қол ... ... ету ... ... қаржының қызмет ету нәтижесі ең алдымен мемлекеттің нарықтық
«кемшіліктерін» қаншалықты түзететіндігі арқылы ... ... мен ... ... ... ... ... көптеген
себеп-салдарлардан болады, олардың ішінде қаржылық жаьандану, ҒТП қазіргі
заманғы ерекшеліктері, әлеуметтік-саяси үдерістер. Сондықтан да ... ... ... оның ... ... ... ... өзiнің
қызметтерін тиімді атқару қабілеттілігі сияқты мәселесін анықтау туындайды.
Компаниялардың өз қызметтерін жоспарлаудың ... ... ... ... ... өз ... ... экономикалық дамуындағы
мемлекеттің ролін жаңаша түсіну қажеттілігін туындатады.
Бюджеттік реттеу экономикадағы мемлекеттік ... ... ... ... салу мен ... меншікті өзгерту арқылы әсер етуін
сипаттайды, ал олар жиынтығында ... ... ... құралдары
болып табылады. Ал, бюджеттік реттеудің өзі ... ... ... ... құралы ретінде есептеледі. Қазіргі заманғы әлемдік
тәжірибе, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... толығымен әрі нақты анықтауға, мемлекет жобаларын
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... қаржыны реформалау үдерісі ... ... ... үлкен дәрежедегі сәйкестікке жетуге
бағытталуы ... ... ... реттеуге қойылатын негізгі талап
экономикалық өсуге барынша қолайлы жағдай жасау ... ... ... ... ... ... инвестициялық-инновациялық
құраушысын белсенділендіру Қазақстан экономикасының тұрақты экономикалық
даму траекториясына шығуының бірден-бір шарты болып саналады.
Қаржылық ... ... ... ... ең ... ... бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... ... ... енуі экономикалық өсудің
қосымша факторы болуға қабілетті қаржылық және технологиялық ресурстарының
потенциалды ... көзі ... ... ... бюджеттік реттеуді
Қазақстанның әлемдік шаруашылыққа интеграциялануының оң салдарларын барынша
арттыруға және келеңсіз салдарларын жоюға ... ... ал ол ... ... сипаттағы бәсекелестік басымдықты құруды қамтамасыз
ететін, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Жаһанды бәсекелестіктің артуы жағдайында, ұлттық
экономиканың ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді басымдығын анықтауды, яғни ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің негізгі кемшіліктеріне ең
алдымен шектен тыс ... ... және ... ... ... шығындар мен мемлекеттік меншікті басқарудың төменгі әлеуметтік-
экономикалық нәтижелігі жатады. Осылайша, экономикалық даму ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар мемлекет өндіретін игіліктердің оларға жұмсалған ... ... ... ... ... да ... Бюджеттік шығындарды ықшамдау ең
алдымен ірі көлемдегі реформаларды жүргізуді ... ... ... ... ... стратегиясын жасау;
нәтижелілігі аз материалдық өндіріс салаларын қолдауға жұмсалатын
бюджеттік шығындар ... ... ... ... мен елдегі экономикалық ахуалды жақсартуға
бағытталатын сот жүйесін реформалауды қаржылай қолдау.
Бюджеттік қаражаттардың тұрақты ... ... және ... ... ... ұстанымын нығайтуға ұзақ мерзімді алғы
шартты құрайтын қоғамдық игіліктерді өндіруді қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... жатқызуға
болады:/27/
- шектен тыс салық ауыртпашылығы мен ... ... ... мемлекеттік шығындардың және мемлекеттік меншікті ... ... ... бюджет кірісінің энергия тасымалдаушылардың әлемдік бағаларына
аса тәуелділігі, ал оның құрылымының мемлекеттік қарыз ... ... ... ... ... экономиканың өңдеуші салаларында инвестициялық
үдерістерді белсендетуге байланысты міндеттерді ... ... ... ... үшін ... ... өсуге ұзақ
мерзімді іргесін құрайтын экономиканың инновациялық секторын құру және оны
дамыту, ғылым мен білім беру ... ... ... ... байланысты «адам капиталына» инвестицияларды бөлу қажет.
Бюджеттік қаржыландырудың мемлекеттік шығындарының ... ... ... ... ... ... ... қатаң байланыстыруға
негізделген бюджеттік реттеудің бағдарламалы-мақсатты тәсілдерін ендіруі
керек.
Мемлекеттiк ... ... ... ... ... функцияларды iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру және мемлекеттiк
басқарудың барлық деңгейлерi арасындағы функцияларды, өкiлеттiктер мен
жауапкершiлiктi ... бөлу ... ... ... ... көрсету,
сондай-ақ бюджетаралық қатынастардың ұтымды жүйесiн ... ... ... ... қол ... үшiн ... ... мiндеттердi
дәйектiлiкпен шешу ұйғарылып отыр:
1) мемлекеттiк функциялардың оңтайлы тiзбесiн анықтау, ... ... ... ... ... ... деңгейлерi арасындағы функцияларды,
өкiлеттiктер мен жауапкершiлiктiң ара жiгiн айқын ажырату;
3) мемлекеттiк басқарудың ... ... ... функцияларды жүзеге
асыру үшiн жеткiлiктi қаржы қаражаттарымен қамтамасыз ететiн бюджетаралық
қатынастардың оңтайлы моделiн қалыптастыру. Осы ... ... ... ... ... ... бекiтудi тәртiпке
келтiру;
- кiрiс көздерiн жергiлiктi мемлекеттiк басқару деңгейлерiне заң жүзiнде
бекiту;
- ... ... ... ... ... көзделуге тиiс;
4) мемлекеттiк басқарудың ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы бар)
деңгейлерiн институционалдық және ... ... ... ... шешу жолдары мен тетiктерiне келесілер ... ... ... ... ... одан әрi жетiлдiру жөнiндегi
шаралар мемлекеттiк ... ... ... және ... ... ... ... құра отырып, оларды мемлекеттiк
басқарудың барлық деңгейлерi арасында тиiмдi ... ... ... ... реттеу экономика салаларын мемлекеттік
реттеу құралы ретінде өндірістің өсуіне, тұрғындардың еңбекпен қамтылуының
артуына, бюджеттің ... ... қол ... әсер ... бере ... экономикалық дамуда басқа да мақсаттарға жетуге
жағдай туғызады. Бірақ бұл жерде біз өте маңызды ... ... ... кеткеніміз жөн: бюджеттік реттеудегі басымдықтар мен түзетулерді ... осы ... ... ... дәйекті түрде талдау керек,
осы қабылданған шешімнің экономикаға ұзақ және қысқа мерзімде ... ... ... ала болжап білу қажет.
Мемлекет меншігіндегі нысандарды тиімді басқарудың ... ... ... ... қабілетін көтеруге және экономикалық
өсудің тұрақтылығын қамтамасыз етуге алғы шарт болады. Мемлекеттік меншікті
басқарудың қаржылық механизмі ... ... ... ... соғүрлым
әлеуметтік саясат пен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... тиімді жүйесінің болмауы
мемлекеттік мекемелердегі дағдарысты жағдайлардың шиеленісуіне ... ... ... ғана ... ... сонымен қатар,
экономиканы құрылымдық қайта құру жолындағы және Қазақстанның ... ... ... ... ... қаржылық саясатына
экономикалық субъектілердің сенімінің жоғалуы мен сыбайлас жемқорлықтың
өршуіне жол ... ... ... көптеген мемлекеттік кәсіпорындардың
қызметі әлеуметтік-экономикалық саясаттың тапсырмаларын шешуге ықпал етпей,
сонымен қатар мемлекеттік ... ... мен ... ... ... меншігіндегі активтерді басқаруды жетілдіру, экономиканы
қайта құрылымдаумен, оның барлық секторларында корпоративті ... ... оның ... ... экономиканың институционалды
негіздерін нығайтуды да көздейді. Қазақстанда ... ... ... үшін ... ... ... ... қажет:
елдегі және шетелдегі мемлекеттік меншікті жаппай түгендеуді ... ... ... ... ... ... ... деген жауапкершілігін арттыру, бюджеттен қаржы
алушыларды кешенді тексеру, ... ... ... ... күшейту;
мемлекеттің меншігіндегі әрбір нысанның ... ... ... ... отырып анықтау;
мемлекеттік секторды қайта құрылымдау, ол ... ... ... ... арқылы қысқартуды, шаруашылық жүргізу
институтын және мемлекеттің меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық маңызды
мекемелердегі акциялар санын көбейтуді қарастыруы қажет.
Болашақта, Қазақстан Үкіметі ... және ... ... ... республикалық бюджет жетіспеушілігі мен мемлекеттік қарыз
параметрлерін қалыптасқан ... ... ... жетіспеушілігі
көлемінен, жүргізіліп отырған жинақтар саясатын есепке ала ... ... ... қарызының құрылымындағы сыртқы қарыз көлемінің үлесін бірте-
бірте төмендету арқылы жүргізуі қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Өтебаев Б.С, Мемлекеттік ... ...... ... Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. ... ... – 416 ... ... В.Д, ... К.К. Финансы. – Алматы: Каржы-каражат, 2012г
4. Елубаева Ж.М. Основные этапы формирования бюджетной ... за ... РК// ... - ...... ... Республикасының Бюджет кодексі. –Алматы: Юрист, 2012ж
6. Смадиев А. Қаржы жүйесіндегі бюджеттің ... ... ... мен мазмұны// «Аль-Пари» - №1-2/2011ж – 196б.
7. Мухтарбекова Б.С. Бюджетная система РК: состояние и перспективы// «Аль-
Пари» - №4/2012г – с.85
8. ... М. ... ... бюджетной системы Казахстана и
дальнейшие направления укрепления финансовой дисциплины//«Каржы-
каражат» - ...... ... С.С. ... ... Оқу ... –Алматы:Жеті Жарғы/2012ж
10. Ли В.Д. Финансы в вопросах и ответах: ... - ... дом ... 2007.- ... ... Республикасы Үкіметінің 2011-2013 жж арналған орта мерзімді
фискалды саясаты// ... ... ... 2010жыл
12. Баймуратов У.Б. Бюджетирование, ориентированное на результат как
новая парадигма ... ... ... - ... – с.12
13. Ахметова С.С. Мемлекеттік бюджет мемлекеттік секторды басқарудың
құралы ретінде//«Аль-Пари» - ...... ... П.Б. Изменения в бюджетном законодательстве Казахстана// «Аль-
Пари» - №4/2012г – с.87
15. Киргизбаев Д. Бюджетаралық ...... пен ... ... ... ... фактор ретінде// «Аль-Пари» - ...... ... А. ... ... и ... отношения:
проблемы оценки результативности и развития процесса финансирования.//
«Каржы-каражат» - №1/2012г – с.68
17. ҚР Қазақстан Республикасының Салық кодексі. –Алматы: Юрист, 2012ж
18. ... А.А. ... ... состояния РК в условиях
глобального экономического кризиса ... годы ... по ... - ... – с.74
19. Есымханова З.К. Бюджетные ресурсы как основной источник финансирования
региона.//«Аль-Пари» - №3/2011г – ... ... Ж. ... ... ... ... ... «Каржы-каражат» - №1/2009г – с.60
21. Елубаева Ж. ... ... и ... - ...... Мемлекеттiк басқару деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi ажырату және
бюджетаралық қатынастарды жетiлдiру тұжырымдамасы. - ҚР Үкіметінің ... ... - ... 10.02.2009 ж
23. ҚР Қаржы министрлігінің 2013 – 2014 ... ... ... – ҚР ... № 2304 ... ... ... ж
24. Алматы қаласының 2013-2014 жылдарға арналған Стратегиялық жоспары. –
Алматы: - 2012 ж
25. Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық даму Бағдарламасы. – ... ... ... Республикасы Қаржы министрлігінің 2011-2013 жылдарға
арналған ... даму ... - ... 2011 ... ҚР ... ... 2012 – 2011 ... арналған стратегиялық
жоспары.- ҚР Үкiметiнiң № 1199 қаулысы – Астана, 23.12.2011ж
28. ҚР Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені// №1,2013 ж
29. Аубакиров Я.А. О ... и ... ... ... ... глобального развития //Аль-Пари, 2008, №4. -С.49-81.
30. Анисимов С.А. Бюджетная политика как источник экономического роста
//Финансы, 2008, №1.- ... ... М. ... ... ... ... ... системы в Казахстане: материалы исслед. по ... ... Б. И., 2006.- ... ... А. Государственный сектор экономики РК //Экономика и
статистика, 2009, №4.- ... ... Р. ... ... ... и ... ... с показателями социально-экономического развития РК //Экономика
и статистика. Агентство по ... РК, 2009, №21.- ... ... Р. ... ... ... ... //Финансы Казахстана. Алматы, 2008, №1.- С.85-92.
35. Колпакова Г. Финансы. Денежное обращение. Кредит. ... ... ... 2-е изд. ... И ... ... и ... 2006.- С.49.
36. Капенова А. Источники и механизмы бюджетного ... ... ... 2012, №2.- ... ... ... ... кредит и финансы: Курс лекций.-М:
Изд-во Центр, 2002.- 224 б.
38. ... А. ... ... развития национальной экономики
Казахстан //Финансы Казахстана. Алматы, 2011, №2.- ... ... С. ... ... процесса в РК: исторические и
практические доминанты //Финансы Казахстана. -Алматы, 2008, №5.- С.83-
87
40. ... Ж.А. ... ... ... ... ... РК в условиях развития ... ... ... А.С. – ... ... службы при Президенте РК,2006. – с.194
41. Лушин С.И. Об эффективности ... ... ... ... ... ... жыл
2013 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
ЖІӨ-ге %
* 2011 ҰБ бөлген 5 млрд долл. есептемегенде
тапшылық
мұнайға ... емес ... ... ... ... ... жыл
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
тапшылық
ЖІӨге пайызбен
Ұлттық қор
Республикалық бюджет
Облыстық бюджет
Республикалық маңызы бар қала бюджеті
АУДАН БЮДЖЕТТЕРІ
Облыстық ... бар қала ... ... ... БЮДЖЕТ
Төтенше
бюджет
Критерийлер
Экономикалық тиімділік көрсеткіші
Әлеуметтік тиімділік көрсеткіші
Шығару көрсеткіші
Шығындар көрсеткіші
Қажетті ресурстардың сандық базасы
Шығындарды жүзеге ... ... ... ... ... ... бір бірлігінің шығыны
Ұсынылған қызметтер (атқарылған жұмыстар) көлемі

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 112 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджет жүйесі және бюджет кірістерінің теориялық мәні мен мазмұны26 бет
Мемлекеттік кірістер мен түсімдерге талдау жасау23 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
Бюджет кірістері20 бет
Бюджет кірістерін болжау78 бет
Бюджеттік кірістің жалпы мінездемесі8 бет
Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы салықтардың теориялық негізі54 бет
Бюджеттің кірісі мен шығысының экономикалық талдауы41 бет
Бюджеттің кірістері, шығыстары және бюджеттік құқықтық қатынастар 7 3. Мемлекеттік борыш 1311 бет
Бюджеттің экономикалық маңызы және оның кірістері мен шығыстары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь