Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.Коммерциялық банктермен берiлетiн ссудалардың теориялық негiздерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1.Қазақстан Республикасының банк жүйесіндегі несиелік процесстің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.2.Несие беру және оның қайтарылуын қамтамасыз ету тәртiбi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

1.3.Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау көрсеткiштерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

2. « Банк Центр Кредит » АҚ.ның ссуда беру тәжiрибесiне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

2.1.Жеке тұлғаға ссуда беру тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2.Заңды тұғаға ссуда беру тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36 2.3.Проблемалық ссудалармен банк жұмысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

3.Қазақстан Республикасы ЕДБ.тердегi несиелеу механизмiн дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Тақырыптың өзектілігі. Негiзiнен бүгiнгi таңда несие халық шаруашылығының негiзгi факторы болып табылады. Несие қосымша ресурстар түрiнде кәсiпорындар мен ұйымдарға меншiк капитал шеңберiнен шығуға мүмкiндiк берiп,жаңа күш қуат бередi,өндiрiстiң өркендеуiне экономикалық алғы шарттар жасайды. Сондықтан да ссудалардың берiлуi мен қайтарылуы процесiн дұрыс, заңды ұйымдастыру осы факторларға тiкелей әсер етедi. Сол себептен Қазақстан банктерiнде шетел тәжiрибесiн ескере отырып,қарыз алушыға берiлген ссуданың берiлуi мен қайтару тәртiбiн қатаң сақтау өте маңызды.
Несиелерді берудің маңызды алғы шарттарының бірі болып несиелік қабілеттілік табылады. Потенциалды және нақты қарыз алушыларды негізгі қарыз сомасын және ол бойынша пайыздарды толық және уақытылы төлеу мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк қызметіндегі ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Кез-келген несиелік келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған тұлғаның несиелік қабілетін бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл жүргізілгеніне байланысты несиелеудің сәтті жүргізілетіні анық.. Банктердің өтімділігі және табыстылығы клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып келеді. Сондықтан банктер несиелік операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың несиелік қабілетін егжей-тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға тиіс.
Бітіру жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге сүйене отырып ссуданың берiлуiн және оның қайтарылу тәртiбiн қатаң сақтаудың маңыздылығын зерттеп,ол процестерде болатын кемшiлiктер мен артықшылықтарды көрсете бiлу. Сол арқылы ұсыныстар беру Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың маңызын көрсету.
Осы алға қойған мақсатқа жетуде үшiн белгiлi мiндеттер міндеттер орындалуы тиiс.
Бітіру жұмысының мiндеттерi:
-Банктiк ссудалардың экономикалық мазмұнын қарастыру ;
-Банктiк ссуда беру процесiн ұйымдастыру қағидаларын, әдiстерiн қарстыру
-Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiлiгiн бағалау ;
-ЕДБ-дiң жеке және заңды тұлғаларға ссуда беру тәжiрибесiн талдау ;
- ЕДБ-ң несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды жою жолдарын қарастырып ұсыныстар жасау.
Бітіру жұмысының зерттеу объектісі – «Центр Кредит Банк»АҚ-ның несиелеу қызметi жатады.
1. ҚР ҰБ Басқармасының 2003 жылғы 6 желтоқсандағы «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулықты бекіту жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және банктік қызмет туралы» заңы
3. ҚР ҰБ 2002 жылғы «Пруденциалдық нормативтер туралы» ереже
4. Банковское дело: Учебник / Под ред. О. И. Лаврушина. –М.: Финансы и статистика, 1999 г.
5. «Банковское дело»/Под ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998.
6. «Банковское дело»/Под ред. профессора В.И.Колесникова, Л.П.Короливецкой. – Москва: Финансы и Статистика, 1997.
7. Анализ экономической деятильности клиентов банка / под ред. О.И. Лаврушина. – М.: ИНфРА-М, 1996, стр 5.
8. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші басылым. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 бет.
9. Iлияс А.Ә.,Мақыш С.Б, «Банк iсi»: оқу құралы. – Алматы: Қазақ Университеті, 2004 ж.
10. Шаяхметова К.О. «Банктiк тәуекелдер»– Алматы: Қазақ Университеті, 2004 ж.
11. ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетеньі, №1(110) қаңтар 2004ж.
12. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2004- жылы 19-наурыз // Егемен Қазақстан. – 2004, 20-наурыз.
13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы: Қазақ Университеті, 2000.
14. Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва: Финансы и статистика, 1995.
15. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства // АльПари. – 2002. - №6.
16. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-Петербург, 1993.
17 Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 1998.
18.Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 1993.
19.Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2003.
20.ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-ақпан.
21.Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики Казахстан: проблемы и перспективы ее реализации: Материалы конференции / Под редакцией Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: Қазақ университеті, 2003.
22. Хамитова К.Н. Современные проблемы и перспективы краткосрочного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
23.Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования экономики Казахстана // Саясат. – 2003.- №7.
24.Симановский А.Ю. Резервы на возможные потери по ссудам: международный опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- №1.
25.Калкабаева Г. Новые подходы к определению возможности предоставления банковского кредита // Қаржы-қаражат. – 2002.- №2.
        
        БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
...........................…………..3
1.Коммерциялық ... ... ... ... ... ... банк жүйесіндегі несиелік процесстің
экономикалық
мәні........................................................................
.............................5
1.2.Несие беру және оның қайтарылуын қамтамасыз ету тәртiбi
............................................................................
..............................……...................14
1.3.Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау көрсеткiштерi
............................................................................
...............…………………………..18
2. « Банк ... ... » ... ... беру ... талдау
............................................................................
......................……………….....…..27
2.1.Жеке тұлғаға ссуда беру тәжiрибесi
...................................…………..............27
2.2.Заңды тұғаға ссуда беру
тәжiрибесi....................................………….............36
2.3.Проблемалық ... банк ... ... ... ... ... ... дамыту жолдары
............................................................................
.........…………………...55
Қорытынды..............................................…...............………..
...............................58
Қолданылған
әдебиеттер..................…………............................................
..........60
Кiрiспе
Тақырыптың өзектілігі. Негiзiнен бүгiнгi таңда несие ... ... ... ... ... ... қосымша ресурстар
түрiнде кәсiпорындар мен ұйымдарға меншiк капитал шеңберiнен ... ... күш қуат ... ... ... шарттар жасайды. Сондықтан да ссудалардың ... мен ... ... ... ... осы ... тiкелей әсер етедi. Сол
себептен Қазақстан банктерiнде шетел тәжiрибесiн ескере ... ... ... ... мен ... тәртiбiн қатаң сақтау өте
маңызды.
Несиелерді берудің маңызды алғы шарттарының бірі ... ... ... Потенциалды және нақты қарыз алушыларды негізгі
қарыз сомасын және ол ... ... ... және уақытылы төлеу
мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық ... ... ... банк
қызметіндегі ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Кез-келген несиелік
келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға ... ... ... қабілетін бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты
толық және дәл жүргізілгеніне байланысты ... ... ... ... ... және ... клиенттердің қаржылық
жағдайына тәуелді болып келеді. Сондықтан банктер несиелік ... ... ету үшін ... алушылардың несиелік қабілетін егжей-
тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға тиіс.
Бітіру жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге ... ... ... және оның ... тәртiбiн қатаң сақтаудың
маңыздылығын зерттеп,ол процестерде ... ... мен ... бiлу. Сол ... ... беру ... алушылардың несиелік
қабілетін бағалаудың маңызын көрсету.
Осы алға қойған ... ... үшiн ... ... ... тиiс.
Бітіру жұмысының мiндеттерi:
-Банктiк ссудалардың экономикалық мазмұнын қарастыру ;
-Банктiк ссуда беру процесiн ... ... ... ... алушының несиелiк қабiлеттiлiгiн бағалау ;
-ЕДБ-дiң жеке және заңды тұлғаларға ссуда беру ... ... ... ... ... болатын кемшiлiктер және оларды жою
жолдарын қарастырып ұсыныстар жасау.
Бітіру ... ... ...... Кредит Банк»АҚ-ның
несиелеу қызметi жатады.
Зерттеу жұмысының құқықтық, теориялық және ... ... ... жазу ... ҚР заңдаылықтары мен нормативтiк ... мен ... ... ... ... ... Ұлттық Банктiң 2003 жыл 2004 жылғы жылдық есебiндегi мәлiметтер,
«Центр Кредит Банк»АҚ –ның ... ... ... ... ... ... мамандардың жазған ғылыми еңбектерi мен баспасөзде жарияланған
мақалалары пайдаланылды.
Бітіру жұмыстың құрылымы. Жұмыс ... ... үш ... ... ... бөлiмде -коммерциялық банктер беретiн ... ... яғни атап ... банк ... ... процесстiң
экономикалық мәнi,несие беру және оның ... ... ... ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау ... ... ... ... ... ... беру
тәжiрибесi,атап айтқанда жеке тұлға ... ... ... несиеге алуы прцессi және Заңды тұлға ЖШК ... алу және ... ... ... жасалған.Ал үшiншi бөлiмде ҚР
–дағы ЕДБ-тердегi несиелеу механизмiн дамыту жолдары қарастырылған.
1.Коммерциялық банктермен берiлетiн ... ... ... ... банк жүйесіндегі несиелік процесстің
экономикалық мәні
Несиелеу механизмін кеңес экономистері жалпы ... ... ... ... бөліп қарастырады.
Несиелеу механизмі – несиенің берілу және ... ... ... ... ... ... қозғалысына бақылауды қамтитын
несиелік механизмнің құрамдас бөлігі. Басқаша айтқанда несиелеу механизмі
несиені пайдалану механизмін ... ... ... – бұл несиені
ғылыми тұрғыда тану ... ... Бұл ... ... ... ... ... субъективтік сипаты бар механизм. Несиелеу механизмі
өзінің мәні жағынан несиелік процесс технологиясын ... ... ... ... ... ... бөліктерден
тұрады:
• несиелік әдістері және ссудалық шот түрлері;
• несиелік мәмілені құжаттау;
• несиенің ... ... ... беру ... ... ... тәртібі;
• несиелеу процесіне жасалатын бақылау;
• кепіл заттарын бағалау және іске ... ...... берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен
байланысты болатын, банктік несиенің ... ... ... қатынасу тәсілдерін білдіреді.
Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық банктік тәжірибеде несиелеудің екі
әдісі қолданылған
• қалдық бойынша;
• айналым бойынша.
Қалдық бойынша ... ... ... ... ... ... ... байланысты болды. Ондай құндылықтарға: әр
түрлі тауарлы-материалды құндылықтар, аяқталмаған өндіріс, алдағы кезеңдегі
шығыстар, дайын ... және ... ... ... Қорлардың
нормативтен жоғары өсуі несиеге деген ... ... ал ... азаюы
несиенің сол мөлшерде қайтарылуын талап етті. Мұндай несиелеу әдісінде
несие компенсациялық сипатта болды, ... ... ... ... мен ... қорларының нормативтен жоғары бөлігіне жұмсалған
меншікті қаражаттарының орнын жабуға бағытталды. Компенсациялық ... ... ... ... ... ... ... (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие қозғалысы материалдық құндылықтар айналымымен анықталады. Мұнда ... ... ие ... ... ссуданың берілуі тікелей төлемге қатысты
және, ең бастысы, зайымдық қаражаттарға деген қажеттілік туындаған ... ... ... айналым бойынша несиелеу әдісі төлемдік сипаттағы
несиелердің ... ... ... ... ... ... беріліп
отырған. Демек, бірінші әдіс бір-ақ рет пайдалануға жараса, екіншісі
банктік ... ... ... ... үшін қызмет етумен қатар, халық
шаруашылығының ... ... ... және ... ... ... роль ойнайды.
Қалдық бойынша несиелеу әдісі нарықтық жағдайға ... ... ... ... ... өйткені 80-ші жылдардағы банкті реформалаудың
бірінші кезеңінің барысында саны көп ... ... ... ... ... ... ірі ... тек айналым бойынша
несиелеуге өтудің объективті процесі аяқталды. Мұнда, айналым ... ... ... мен ... шығындары бойынша несиелеу формасын
қабылдады, сондай-ақ мұндай формаға іс жүзінде ... ... ... Қазіргі жағдайда мұндай тәртіпте өнеркәсіптік, көлік,
құрылыс, ауыл шаруашылық, ... және ... ... несиеленеді.
Сонымен, қазіргі банктік тәжірибеде ... ... үш ... ... ... несиелеу әдістері;
• қалдық бойынша несиелеу әдістері;
• айналым-қалдықтық.
Айналым бойынша несиелеу ... ... ... ... ... ... ... Несие қарыз алушының
шығындарын оның ресурсы босағанға дейін ... ... ... ... ... шараларына байланысты ссуда мөлшері өсіп,
бұл қажеттіліктің азаюына байланысты ссуда қайтарылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... шараларына
байланысты үздіксіз қамтамасыз ететін, яғни ... ... ... ... табылады.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие ссудаға ... ... ... құндылықтар мен шығындар қалдықтарымен өзара
байланысқан. Несие бұл жағдайда ... ... ... ала ... компенсациялау тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалдарды сатып алу шығындары авансылау үшін берілмейді. Қалдық
бойынша ... ... ... ... ... ... ал
айналым бойынша несиелеуде объектісі толығымен қамтылады.
Айналым және қалдық бойынша ... іс ... ... ... ... ... Мұндағы бірінші кезеңде несиеге деген
қажеттіліктің туындауына байланысты несие ... ал ... ... ... қатаң түрде өтеледі. Бірінші кезеңде несие тауарлы-
материалды құндылықтарды ... ... ... ... ... берілсе, ал екінші кезеңде несие клиенттің банк алдындағы
мерзімді міндеттемелері ... ... ... ... беру және ... арналған ссудалық шоттар
формаларын анықтауға негіз болады. ... ... ... ... ашқан ссудалық шотында көрсетіледі.
Ссудалық шот – клиенттің банктен ... ... ... ... яғни ссуданың берілуі мен ... ... ... ... ... ... несиені беру көрсетілсе, қайтарылуы кредит
бойынша көрсетіледі. Ол келесі кестеде бейнеленген (1-кесте):
1-кесте
Ссудалық шот
|ДЕБЕТ ... ... БЕРУ ... ... ... ШОТ ... | ... ... ... | ... ... И.О. ... ... берілуі мен өтелуі, қарыздың көрсетілуінің ортақ біртұтас
сызбасы барысында ссудалық шоттар өзара ... ... ... қарай;
• айналыммен өзара байланысы бойынша.
Ашылу мақсатына қарай ссудалық шоттар депозиттік-ссудалық болып келеді.
Мұндай жағдайда, ... ... ... ... ... ... жұмсап қойған кезде ғана белгілі бір мөлшерде несие алуға хұқық
алады. Егер бұл шотта дебеттік қалдық ... онда ол ... ... ... айналады.
Айналымы мен өзара байланысы бойынша ссудалық шоттардың үш типі ... ... ... ... үш типі мәні ... ... үш әдісіне сәйкес келеді.
Айналым-төлемдік шотты ашу барысында клиент әр түрлі қажеттіліктерге
байланысты ... ... ... мен ... шотын, жалақыға
берілетін чектерді, берешек қарызды ... ... мен ... ... ... ... төлем тапсырмаларын төлеуге мүмкіндік алады.
Клиент барлық төлемдерді төлеуде қалдықты-компенсациялық шотты пайдалана
алады. Клиенттің ... ... ... ... ... ... шоты болуы мүмкін. Бұл ссудалық шот алдындағы екі ... ... ... қолайлы және көп ... ... ... Сол сияқты несиенің белгілі бір мақсатқа берілуі қатаң қадағаланады.
Айналым-төлемдік ссудалық шоттың ерекше бір түрін контокорренттік ... шоты – ... ... ... ... ... ... төмен қабылеті бар қарыз ... ... ... активті-пассивті
(есеп айырысу-ссудалық) шоттарды біріктіре отырып, пайдалануын білдіреді.
Бұл шот банк сенімінің ең ... ... ... Оның ... ... клиенттік өндірістік қызметіне және пайданы бөлуіне байланысты
барлық төлемдер, ал кредитіне клиенттің есебіне түсетін түсімдер және ... ... ... ... Бұл ... ... ... клиенттің сол
уақытта айналымда бар меншікті ... ал ... ... ... ... ... яғни ол ... пайыз төлеп отырғандығын
көрсетеді.
Қарыз алушыларды несиелеуге байланысты операцияларды жүзеге асыру ... ... ... ... ссудалық шоттар ашады: жай және арнайы.
Арнайы ссудалық шоттар шаруашылық ұйымның ... ... ... ... ... ... асыратын жағдайда және несиеге ... ... ... ... алушыларға ашылады. Қазіргі кезде арнайы
ссудалық шоттар бойынша тауарлар қорлары айналымына байланысты ... ... ... ... ... қатар сату-жабдықтау ұйымдары несиеленеді.
Кәсіпорынға тек бір ғана арнайы ссудалық шот ашылуы мүмкін. Бірақ та банк
кәсіпорындағы ... ... бір ... шаралары үстіне несиелеу
қажет деп санаса, онда оған жай ссудалық шоттар ашуға мүмкіндік береді. Жай
ссудалық шоттар бір рет ... беру үшін ғана ... ... ... ... ... ... өтелуі қарыз алушының
келісілген мерзімде мерзімді міндеттеме-тапсырмалар негізінде ... ... ... ... бір уақытта бірнеше объектілер бойынша несиені
пайдаланса, онда оған бірнеше жай шоттар ашылуы мүмкін және ссудалар ... ... әр ... ... және әр түрлі пайызбен беріледі. Мұндай
ерекше ссудаларды есепке алуда қарыз алушылардың алған ссудаларын ... банк ... ... жүргізудің маңызы бар.
Несиелеу механизмінің екінші құрамдас бөлігі – ... ... ... ... банк пен клиент арасында ауызша келісім жасалып,
оның соңы ... ... ... ... ... жазбаша түрде
несиенің мақсатын көрсете отырып тапсырылуымен аяқталады. ... ... ... ... және оның ... қабілетін бағалауға
мүмкіндік беретін материалдар болуы керек. ... да, банк ... ... жайлы соңғы екі-үш жылдағы жыл басына жасайтын кәсіпорынның
балансын, қажет болған жағдайларда таяу ... ... ... ... ... Кәсіпорынның балансына қоса банкке пайда және зиян туралы,
ақшалай қаражаттар қозғалысы ... ... ... ... ... несие алуға, оның қажетті мөлшерін, сыйақы мөлшерін және нақты
мерзімнен ... ... ... ... ... техникалық-
экономикалық негіздемесі немесе бизнес жоспары ... ... пен ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін белгілейтін маңызды құжат – несиелік
шарт жасалады. Онда екі жақтың ... және заңи ... ... ... ... ... ... арнайы формасы
жоқ. Ал, ондай формалар Германия, ... ... ... ... ... басқа кепіл туралы келісім-шарт жасалады. Іс ... ... ... ... ... болса, онда міндетті түрде кепіл
туралы келісім-шарт жасалуға ... ол ... ... куәландырылуы
да мүмкін.
Несиелеу процесі барысында клиент банкке басқа да ... ... бір ... ... әр түрлі орындардан берілген анықтама
қағаздарды) тапсырады.
Несие банктің тиісті қызметкерінің ... үкім ... ... Бұл қызметкер ретінде: банктің басшысы, оның орынбасары, несиелік
департамент бастығы, несиелік бөлім басшысы және ... ... ... ... ... ... ... туралы үкім
клиенттердің шоттары бойынша есеп - ... және ... ... ... ... ... Онда ... аты-жөні, несиенің
сомасы, несие беретін шоты көрсетіледі.
Үкім несиенің бағытын белгілейді. ... ... ... ... ... ... мүмкін:
1. ссуда клиенттің есеп-айырысу шотына аударылады;
2. ссуда ... ... ... ... және ... ... ... әр түрлі төлем құжаттарын төлеуге беріледі;
3. ссуда бұрын берілген несиелерді ... ... ... ... ... мөлшері көптеген жағдайларға
байланысты. Несиенің мөлшері несиелік келісім негізінде ... ... ... сома ... үшін ... ... ең ... соманы
білдіреді. Бұл сома өзінің мәні ... ... ... болып табылады.
Несие мөлшері мыналарға:
• қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтыққа;
• несиенің қамтамасыз етуіне ... ... ... ... және ... ... ... маржа деңгейіне;
• тәуекел дәрежесі мен банктің клиентке сенім дәрежесіне;
• банктегі бар ресурс көлеміне байланысты.
Әр жекелеген жағдайларда бұл ... ... ету ... және ... ... сенім дәрежесіне байланысты анықталады.
Несиелеу механизмінің бір құрамдас бөлігі – несиені ... ... ... ... ... жоқ. Оның төмендегідей көптеген нұсқалары
болады:
1) мерзімді ... ... ... ... ... ... ... және несиеге деген есеп-айырысу
шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай қайтару;
3) алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4) түскен ... ... ... ... ... ... ... қайтарылу мерзімін созу;
6) мерзімі өткен қарызды «мерзімі өткен несиелер» ... ... банк ... ... ... ... ссудаларды шегеру.
Несиенің қайтарылуын арнайы құжат арқылы немесе қағазсыз, яғни байланыс
каналдары арқылы да ... ... ... қайтарылуын негіздейтін
құжаттарға: клиенттің жазбаша үкімі, банктің өзінің ... ... ... ... мүлікті бағалау әдістері де несиелеу механизмінің
құрамдас бөлігіне ... ... ... ... ... қолданылуын
талап етеді.
Кепіл механизмі – кепіл ... ... ... ... және ... білдіреді.
Кепіл механизмін іске асырудың негізгі кезеңдеріне жататындар: кепіл заты
мен түрін таңдау, кепіл затын бағалауды жүзеге асыру, кепіл ... ... және ... ... пайдалану.
Кепіл затына: заттар, бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... ... заттары:
1. Клиенттің мүліктерінің кепілі:
• тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі:
а) ... ... ... ... ... ... және дайын өнімдер кепілі;
б) валюталық құндылықтар, алтыннан жасалған бұйымдар кепілі;
в) басқа да тауарлар-материалдық құндылықтар кепілі.
• бағалы қағаздар (вексельдер) кепілі;
• сол ... ... ... ... ... ... (ипотека).
2. Мүліктік құқықтар кепілі:
• жалгерлік құқық кепілі;
• авторлық құқық кепілі;
• жерге құқық ... ... ... ... кепіл затын бағалау жатады. Осыған
байланысты халықаралық тәжірибеде арнайы нұсқау жасалынған:
1. Кепіл заттары ... құны ... ... Бұл ең ... ... және осы ... потенциалды сатып алушылар болуға
тиіс.
2. Мүлік үздіксіз қайта бағаланып отыруға тиіс.
3. Бағалауды арнайы біліктілігі бар мамандар жасауға тиіс.
4. Мүліктің ... ... оған ... ... ... тиіс.
5. Өнер шығармаларының антиквариаттың т.б. куәландырылуға тиіс.
6. Бағалау барысында оның жойылу құны мен сатуға кететін ... ... ... ... ... механизмінің құрамдас элементі – несиені беру процесінің
өзіндік кезеңдері болады. ... ... ... ... ... болады (1-сурет):
1-сурет ... ... ... ... ... ... ... |
|талдау |
|ия |
|жоқ |
|Несиелік |
|комитет |
| ... ... ... ... |
|Төлемдер. |
|Мониторинг. |
|Мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... С.Б Коммерциялық банктер операциялары
Несие беру процесінің 1-кезеңінде банкке келіп түскен несиеге ... ... ... құжаттарда қарыз алушы мен сұралатын несие туралы
негізгі мәліметтер: мақсаты, мөлшері, түрі, ... ... ... ету ... ... құжаттарды оқып үйрену барысында банк қарыз алушының алған
ссудасын қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса ... ... ... есеп ... жасалады.
2-кезеңінде қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау ... ... ... ... ... ... ... және толық көлемде қайтару
қабілеті талданады.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау жасау барысында ... ... ... ... ... ... ... алушыға ссуданы бере отырып, оның
атынан шығатын тұлғаның құқықтық ... ... ... ... ... ... ... алушының іскерлік беделі. Ол қарыз алушының қарызды қайтаруға
дайындығын ғана емес, сондай-ақ келісім-шартқа байланысты ... ... ... ... алу ... Оны анықтау барысында сату ... ... ... әсер ... ... есепке алынады. Бұл
факторларға: ... ... ... мен қызметтерінің сапасы, ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарт жасалады. Қазіргі
несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін ... ... ... ... ... банк пен ... ... келісім-шарт
негізінде шешеді.Оның мазмұнын жақтардың өздері анықтайды. Бұл ... ... оның ... ... ... Несиелік келісім-шартта
несиелеу мақсаты, обьектісі, оның мөлшері, ссуданы беру мерзімі және
қайтару шарттары; ... ету ... ... үшін ... сыйақы
мөлшерлемесі; қарыз алушының беретін құжаттарының тізімі; олардың берілу
мерзімдері және несиелеу процесіндегі банктің бақылау ... ... ... ... беру ... ... асырылады. Бұл кезең ссудалық
шот формасын, ссуданы беруді құжаттау ... ... беру ... ... ... және техникалық шарттарын қамтиды.
Соңғы 5-кезеңде ... ... және оған ... төлеуіне бақылау
жасалады. Ссудалар бойынша ... ... ... ... ... банк ... пайдалану ұзақтығына және олардың ... ... ... ... Жай ... ... ... қарызы
есеп-айырысу шотындағы меншікті қаражаттардан ... ... ... ... ссудалық шот бойынша банкке қарызы тікелей осы шотқа
келіп түсетін түсімдер есебінен жүзеге асырылады.
Ссуданың қайтарылуына ... ... үшін ... ссудалар бойынша мерзімді
міндеттемелердің картотекасын жүргізеді.
Банктік тәжірибеде ... ... жай және ... ... ... қолданылады. Жай сыйақыны есептеу формуласы келесідей түрде
беріледі:
J=(i*p*n)/360*100%,
мұндағы: і – сыйақы мөлшері;
р – ... ...... ... ... күндер саны.
Күрделі сыйақыны есептеу формуласы төмендегідей:
J=p * ((1+(i/1200))^n – ... і – ... ...... ... ... – несиенің барлық мерзіміне есептелетін сыйақы сомасы;
n – аймен берілген несиенің ... ... ... ... ... қалдығының бір бөлігі мерзімі өткен
ссудалар шотына жатқызылса, онда мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... ... Jg – мерзімі өткен қарыз бойынша есептелген сыйақы сомасы;
Q – мерзімі өткен қарыз сомасы;
Ig – мерзімі өткен қарыз ... ... ...... бергеннен бастап мерзімі өткен қарызға
байланысты
сыйақы есептелген күнге дейінгі ... ...... ... ... ... өткен қарыз пайда
болғанға
дейінгі уақыт мерзімі.
Пайызды есептеу барысында шартты түрде айдағы күндер саны – 30, ... – 360 ... ... келісім-шартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты банк қарыз алушыға әрі қарай несиелеуді тоқтату ... ... ... ... ... беруді тоқтатуға құқы
бар. Қарыз алушы несиелік келісімнің шарттарын жүйелі ... ... банк ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Несиелеу процесіне жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін
мерзімді ... ... ... де ... ... банктің
несиелік портфелі оның табыс көзі және ... ... ... тәуекел көзі болып табылады.
1.2 Несие беру және оның қайтарылуын қамтамасыз ету тәртібі.
Банк несиелік тәуекелді азайту мақсатында несиені қайтарудың екінші көзі
... ... ... ... ... ғана ... ... Ол несиелеу
рзімі кезіндегі негізгі қарызды және сыйақыны ... ... ... ... мүлкін алудың алдында оның бағалауын жүргізеді. Ол банктің кепіл
мүлкін бағалау әдістемесі арқылы жүргізіледі.
Банк кепіл ... ... ... процедураларын, бағалаудың
регламентін және мониторингісін жүргізеді:
> тұрғын-үй, өндірістік емес және өндірістік мақсаттағы жылжымайтын
обьектілерінің;
> құрал-жабдықтар;
> автокөліктер;
> өндірістік ... ... ... ... ... :
* ... ... мүліктік құқықгардың.
Мүлікті бағалауды бағалаушы мамандар жүзеге асырады, олардың ... ... ... ... ... ... ... немесе
лицензиясы болуы қажет. Мүлікті бағалауда оны көзбен көру міндетті түрде
жүзеге асырылады, ал кепілге ... ... алыс ... ... ... ... ... маман баруы қажет. ¥сынылған мүлік банк галаптарына сай
болса, клиентке жылжымайтын мүлікті көзбен көру қажет екені жөнінде ... ... көру ... есебінен жүзеге асады. Ол барлық шығынды өз
мойнына ... Ол ... ... ... ... ... ... және банк көмекке алған тәуелсіз үшінші тұлғалардың да шығынын
өтеуге міндетті. Кепілдікке ... ... ... мен ... ... ... бағалау бойынша .Қорытынды немесе
мүліктің жағдайы жөнінде жеке акт ... ... ... оның өтімділігі, нарықтық бағасы,қайтару қүны, несиені қайтару
уақытындағы оның тозуы (аккредитавті, антияны), және тағы ... ... ... беру ... ... бағалаушы маман кепілге қойылған
мүліктің мониторингісін жасауға мідетті, оған ... ... ... ... ... ... ... бағалау кіреді. Мониторинг былай
жүзеге асырылады:
* кепіл берушіге болашақта түсетін мүлік бойынша, оның ... ... ... ... ... ... ... тауар бойынша айына бір рет, банктің құзырлы органы несиелік
ресурстарды бөлу ... және ... ... кепілге
алынғаны туралы шешім қабылданған күнінен бастап, несие алушының несиені
толық қайтаруы бойынша міндеттемелерін ... ... ... ... бойынша - үш айда бір рет, банктің ... ... ... бөлу ... және ... ... ... туралы шешім қабылданған күнінен бастап, несие алушның
несиені толық қайтаруы бойынша міндеттемелерін орындағанға дейін;
> «проблемалық» ... ... ... бір рет, ... ... ... ... бастап, мерзімді өткізу күніне дейін.
Егер бағалауды іске асыруда қиындықтар туса ... ... мен ... жер ... ... құқығын тексеруде Ірнайы білім
мен тәжірибе қажет болса), банк осы сферада ... ... ... ... тұлғаның арнайы бекітілген лицензиясы болуы керек) тәуелсіз бағалау
ұйымдарын ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарт
арқылы жүзеге асырылады және бағалау кезіндегі барлық шығындар несие
алушыға ... ... ... ... ... ... ... ретінде тартылған бағалау үйымының кепілге қойылған мүлікті
бағаланған. құнда сату ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелерінен мамандарды нақыра алады.
Кепіл мүлігі ретінде банк азаматтық айналыстан алынбаған өтімді мүлік
пен мүліктік құқығын ... ... ... ... ... және қойма
базалары,элеваторлар, мұнай ... ... ... ... ... ... тамақтану орындары,
салондар, қонақ үйлер, техникалық қызмет көрсету ... ... ... және ... Үйлер, коттедждер, пәтерлер, саяжайлар.
> Жер учаскілерін (кепілге берушінің жеке ... ... ... ... ... жер ... банк сол учаскідегі ғимаратпен
бірге кепілге алады. Ғимаратсыз жер учаскілерін банк кепіл ... ... ... ... ... басқа).
> Өндірістік желілер, машиналар, станоктар, жабдықтар.
> Автокөліктер, әуе, теңіз және өзен көлітері, ауыл ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер мен агрегаттар.
* Өндірістік топтардың тауарлары мен дайын өнімдері: түсті ... ... ... ... ... ... ... бағалы металдар мен тастар,киім,аяқ киім және ол сияқты т.б.
жоғары сапалы және сақтау мерзімі ұзақ ... ... ... тауарлар.
* Азық-түлік топтарының тауарлары мен дайын өнімдері: қант, ... ... ... мен олардың ... ... ... ... сол сияқты т.б. жоғары
сапалы және сақтау мерзімі ұзақ болатын заттар, соның ішінде айналыстағы
тауарлар.
> ... ... жер ... ... қүқығы, жер учаскісін
ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... үзақ мерзімді пайдалануға құқығы, жеткізуді талап ету
құқығы және т.б.
Басқа да Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... пен ... ... ретінде ұсынылған мүліктің құнын анықтауға қажетті
кұжаттардын болуы. Кепіл мүлкі жоғарғы өтімділікке ие ... және ... ... ... ... ... тұрақты болуы қажет. Кепіл мүлкі
үшінші тұлғалардың құкықтарынан бос болу ксрек. Кспіл ... ... ... банк ... ... кешл ... жүзеге асады. Кепіл
берушінің кепіл мүлкі ... ... ... ... ... жоқтығы
туралы салык органдарынан анықгама кағазы болуы керек. Өндірістік және ... ... ... сапалы, сақтау мерзімі ұзак болуы кажет (азык-түлік
тауарларына бір жыл, ... ... үш жыл), өнім ... ... Республикасында міндетті сертификациялауға ... ... ... және ... ... ... сақтау
жагдайы талапгарына сәйкес: немесс гехникалык жағдайға сәйкес болуы кажет.
Кепілге алынатым автокөліктер ... ... ... ... оның
эксплуатация мерзімі бес жылдан аспауы ... ... ... ... ... шыкқан жері туралы сертификаты, сыртқа шығаруга
квотасы болуы керек.
Кепілге үсынылатын ... ... ... ... ... ... болып табылатын кепілге арнайы талаптар қойылады:
- обьектілер сейсмотұрактылық талаптарыла сай ... ... ... ... ... ... ... бсрушінің жылжымайтын мүлік
орналасқан жер учаскісіне меншік кұкын немесе ... ... ... ... ... ... ғимаратгар құрылысы толық аяқтаталғаннан кейін, кұзырлы ... ... ... ... ... ... егер ... меншіктің үлесі бар болса, ... ... ... ... ... ... алыибайтын объектідер:
- бағалау ксзінде толық жөндеуді қажет ететiн, голық ... ... ... ... ... ... қажет
ететін және т.б. объектілер;
- күрылысы аяқталмаған, қайта ... ... ... ... ... (жоғарғы отімділік пен сұранысқа
ие болатын ... ... 1965 ... ... ... ... физикалык тозуы 65% асатын обьектілер;
* егер баспанаға тиісті жер учаскісі 5 соткадан аз болатын обьектілер;
* бағаланатын объектіге таяу ... ... ... факторлар болса
кепілге алынбайды.
+Кепілге ұсынылған мүлікті бағалау қүжаттардың ... ... іске ... оның ... ... ... ... Бағалау түрған ғимаратты жалпы қараудан, оның ... ... ... ... оны ... ... да ... нүсқаларын
талдайды. Жылжымайтын мүлікті көзбен көруде, ғимараттың техникалық жағдайын
арнайы зерттеу, инженерлік коммуникациясын зерттеу ... ... ... мен ... ... ... көру негізінде бағалаушы
маман тиісті әдістемелерді ... ... ... ... ... ... ... анықтауда жылжымайтын мүлік ... ... ... ... сиякты, әсер ететін барлык факторлар
ескеріледі. ... ... ... ... ... кепілге
ұсынылған барлык мүлік түрін анықтауда, бағалауда негізгі үш жол қолданылуы
мүмкін:
* шығын (мүліктік);
* табыстылык;
* салыстырмалылық (нарықтық);
Түрлі ... ... бір ... ... түрлі көлемін алуға
әкеледі. Әрі қарай салыстырмалы талдау колдапылган ор ... ... ... ... бағаланатын объектінің нарықіық қүнын дәл
бағалауі а мүмкіндік береді.
Бағалауды жүзеге асырған кезде жердің қүпына әсер ... ... ... ... - ... көлемі, түрғылықты жердегі орнының Жоспары,
учаскінің инженерлі-геологиялык жене геодезиялық сипаты;
- экономикалық факторлар - жер ... ... ... ... ... ... ... және игерілу дәрежесі
- әкшшілік факторлар - жер меншіп ... мен ... ... ... ... ... келесі әдістер қолданьпуы мүмкін:
5- салыстырмалы сатулар бойышп;: соңғы кезде сатылган үқсас ... ... ... ... мерзімдегі қүнына түзетулер
ескеріледі, сондай-ақ түрған орны, физикалық ... ... ... ... ... рента әдісімен бүл арендалық ... ... ... ... даму әдісі (игеру) - жеке учаскелерге бөлуге, жарамды учаскінің құнын
анықтау үшін қолданылады;
* жер ... жеке ... ... ... ... алу қүны бойынша
қарастырылады.
1.3.Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау көрсеткiштерi
Банктер қарыз алушы және ... ... ... мәліметтер жинағаннан
кейін қарыз алушылардың несие және ... ... ... ... ... ... жеке ... заңды тұлға
болғандығына байланысты олардың несие және төлем қабілеттері де ... ... ... ... ... ... және ... қабілетін
бағалау үшін отандың тәжірибеде мынадай көрсеткіштер қолданылады: [12]
1) Ай сайынғы ... ... ... ... ... яғни қарыз
алушының ай сайын несие бойынша ... ... ... ... Бұл коэффициент келесідей формуламен есептеледі:
Берілетін несие сомасы
Ат = --------------------------------------
Берілген мерзімі
2) Ай сайынғы төленетін ... ... Бұл ... ай сайын несие
бойынша пайыздың төленуге тиісті сомасы анықталады. Бұл келесі
формулаға сәйкес есептеледі:
Берілетін несие ... * ... = ... ... ... Ай ... несие бойынша төлемдер мен пайыздар мөлшері.
Келесідей анықталады:
А = Ат + А%
4) Нақты ... ... ... яғни ... алушының
өтеуге мүмкіндігі бар соманы көрсетеді. Басқаша айтқанда, тек
осы сома шегінде банк клиентіне ... бере ... Ол ... ... + А%
Нақты несие қаб.коэф. = -------------------------
Таза табыс
Сондай-ақ, жеке тұлғаның төлем қабілетін есептеудің тағы бір түрін
келтіруге ... бұл ... ... бере ... максималды соманы
көрсетеді. Ол келесідей есептеледі:
Тқ = Таза табыс * % * ... ... ... болып табылатын қарыз алушылардың несие қабілетін анықтауда
басқа көрсеткіштер пайдаланады. ... ... ... ... ... ... жатады:
□ Ағымдағы өтімділік коэффициенті
□ Жалпы өтеу коэффициенті
□ Меншікті ... ... ... ... ҰБ ... ... бағалауда банктерге келесідей ... ... ... Олар үш ... ... ... Қаржылық тұрақтылық коэффициенттері жоғарыда аталғандармен
бірге:
➢ Қаржылық тұтқа коэффициенті
... ... ... ... ... ... ... рентабельділік көрсеткіштері, соның ішінде:
➢ Сату рентабельдігі
➢ Кәсіпорынның рентабельдігі
➢ Меншікті капитал рентабельдігі
3) Айналымдылық көрсеткіштері, соның ішінде:
... ... 1 ... ... ... ... ... айналымдылық мерзімі (күнмен)
➢ Дебиторлық қарыз айналымының мерзімі (күнмен)
➢ Кредиторлық қарыз айналымының мерзімі (күнмен)
Енді осы ... ... ... ... Ең ... ... коэффициенттеріне тоқталамыз.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті қарыз алушы ... ... бір ... сату ... ... ... ... орындауын көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті = (ақшалай қаражаттар + қысқа мерзімді
қаржылық жұмсалымдар + дебиторлық қарыз) / ... ... ... ... мәні ... кем ... керек.
Екінші көрсеткіш – жалпы өтеу коэффициенті. Бұл көрсеткіш қарыз алушы
кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін орындау үшін ... ... ... ... өтеу ... = ... ... + қысқа мерзімді
қаржылық жұмсалымдар + дебиторлық қарыз+ запастар, қосалқы бөлшектер) /
қысқа мерзімді ... ... мәні 1-ден кем ... ... тұтқа коэффиценті 1 теңгеге ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Тартылған қаражаттар
Қаржы тұтқасы = -------------------------------
Меншікті қаражаттар
Бұл коэффициенттің мәні 1-ден артық болмау керек.
Меншікті айналым қаражаттарының шамасы меншікті ... ... ... ... ... ... Мұны келесідей
анықтауға болады:
Меншікті айналым қаражаттарының шамасы = меншікті капитал + ұзақ
мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... үлесі
айналым қаражаттардағы меншікті қаражаттар қандай бөлігін құрайтынын
көрсетеді.
Жалпы айналым қаражаттарының ... ... ... ... =
(меншікті капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді активтер) /
ағымдағы активтер * ... ... ... ... ... сауда
рентабельдігін талдау оның тиімділігін көрсететін көрсеткіштердің бірі. Бұл
коэффицент өткізілген өнімнің бірлігіне ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Өнімді сатудан алған пайда
Сауда рентабельдігі = ---------------------------------------
Алынған кіріс
Кәсіпорынның рентабельдігі ... ... ... ... Ол ... түскен кірістің мүліктердің жалпы жылдық құныныдағы
алатын бөлігін білдіреді. Ол келесі жолмен анықталады.
Сатудан түскен кіріс
Кәсіпорының жалпы рентабельдігі = ... ... ... ... ... ... тиімділігін бағалау процесінде
инвестицияланған капитал ретінде ... ... ... алынады,
себебі олардың жалпы шамасы кәсіпорынның барлық қарыздарын ескереді.
Меншікті капитал ...... ... ... ... ... ең ... көрсеткіштердің бірі. Осы
көрсеткіштің негізінде активтердің иесі оларды орналастыру орынын таңдауы
мүмкін. Есептеу кезінде ... ... ... ал ... иелерінің
арасында қандай да бір жолмен бөлінетін таза соңғы табыс ... ... ... таза табыстың меншікті капиталдың орташа
жылдық құнына қатынасы бойынша есептелінеді:
Таза ... ... ... = ... ... ... ... коэффициент – сатудан түскен бір ... ... ... Ол
кәсіпорының күделікті жұмысының нәтижелігін білдіреді. Оны келесідей жолмен
анықтауға болады:
Жалпы сатудан ... ... ... 1 күндік орташа түсім = ----------------------------------
----
Мерзім ұзақтығы
Айналым қаражаттарының айналымдылық мерзімі айналым қаражаттарының
қалдығының қанша уақытта толық ... ... ... Оны келесі
формуламен анықтауға болады:
ОҚ * МҰ
Ам = ---------------------
СК
Мұндағы, Ам – ... ... ... ...... ...... ұзақтығы;
СК – сатудан түскен түсім.
Дебиторлық қарыз айналымының ... ... ... ... және ... ... ... қоладнылады. Оны былай анықтауға болады:
Мерзім ұзақтығы
Дебиторлық қарыз айналымының мерзімі = ... ... ... ... ... айналымының мерзімі де анықталады. Оны
мынадай жолмен анықтауға ... ... ... ... = ... мерзімі
Кредиторлық қарыз сомасы
Осы аталған ... ... ... алушылардың классы
анықталады. Қарыз алушының классын анықтау көрсеткіштердің шекті мәні мен
олардың ... ... ... ... ... ... шамасына байланысты қарыз алушылар үш классқа ... үшін ... ... ... ... әр әдістеме бойынша
бірдей емес. ... ... ... ... ... бөлу ... Ұлттық Банкінің ұсынысы бойынша келесі ... ... ... ... ... несиелік қабілетінің негізгі көрсеткіштер*і ... ... ... ... ... ... ... ... ... | тез ... ... ... ... үшін шаруашылық |Кө = |
| ... ... ... |-----------------------------|
| ... ... алу |----- |
| ... сипаттайды. |қысқа мерзімді қарыз |
| ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... алушы | |
| ... ... | ... ... ... өзінің | Тез ... ... ... өтеу үшін ... + |
| ... түрлі |өтімді активтер |
| ... ... = |
| ... ... ... Қаншалықты |--- |
| ... мәні ... ... |
| ... ... ... алушы|міндеттемелер |
| ... ... ... ... |
| |ала ... | ... айналым |Қарыз алушының меншікті |Пассивтің 1-бөлімі - ... ... ... ... ... + ... ... ... ... ... (Кмк) ... ... |Кмк = |
| ... ... |-----------------------------|
| ... ... ... |----- ... 2-бөлімі + |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... дело»/Под ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы:
Қаржы-Қаражат, 1998.
Орта шама деңгейіндегі коэффициенттер мен көрсеткіштер қарыз алушыны
ІІ-классқа, ортадан жоғары деңгейдегі ...... ал ...... ... негіз болады.
Қарыз алушылардың қай салада қызмет ететініне байланысты осы ... ... ... ... ... ... ... ерекше
болады. Себебі әр салады қызмет ... ... ... ... ... ... сауда кәсіпорындарында айналым қаражаттары
көп болса, ауыр өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... шамасы әлде қайда жоғары ... ... ... ... ... ... көруге болады.
3-кесте
|Қарыз алушының классын анықтау үшін коэффициенттердің салалық деңгейі* ... ... ... ... ... |Меншікті айналым |
| | | ... |
| | | ... ... |
| |І ... |ІІ |ІІІ |І ... ...... |ІІ |ІІІ |
| | ... ... | | ... | ... |класс |
|Ауыл шаруашылығы |1,2 |1,0 - |1,0 |2,0 |1,5 - |1,5 |0,3 ... |0,2 - |0,2 |
| ... |1,2 ... ... |2,0 ... | |0,3 ... ... |1,2 |1,0 - |1,0 |1,2 |1,0 - |1,0 |0,5 ... |0,2 - |0,2 |
| ... |1,2 ... ... |1,2 |төмен | |0,5 ... ... және жол |1,5 |1,0 - |1,0 |2,0 |1,5 - |1,5 |0,7 ... |0,5 - |0,5 ... ... |1,5 ... ... |2,0 |төмен | |0,7 ... ... |1,5 |1,0 - |1,0 |2,0 |1,5 - |1,5 |0,7 ... |0,5 - |0,5 |
| ... |1,5 ... ... |2,0 ... | |0,7 ... ... |1,5 |1,0 - |1,0 |2,0 |1,5 - |1,5 |0,7 ... |0,5 - |0,5 |
| ... |1,5 ... ... |2,0 ... | |0,7 ... ... |1,0 - |1,0 |1,2 |1,0 - |1,0 |0,4 ... |0,2 - |0,2 ... ... |1,2 ... ... |1,2 |төмен | |0,4 ... ... Г.С. ... «Банковское дело», 1998.
Қарыз алушыны бағалау жалпы бір ...... ... ... ... ... немесе жүйеде көрсеткіштің
маңыздылығы банк қызметкерлерімен әр ... ... үшін жеке ... ... ... оның ... ссудалық нарықтағы
жағдайына байланысты анықталады.
Несие қабілетіліктің жалпы бағалануы баллдар есебінде іске асады. Бұл
баллдарды әр көрсеткіштің ... ... ... ... көбейту
арқылы анықтауға болады. І класс 100 – 150 баллдарда, ІІ ... – 151 – ... ІІІ ... – 251 – 300 баллдарда беріледі. Баллдар сомасын анықтау
мысалы 6-кестеде ... мен ... мәні І ... сәйкес келгенде
баллдардың мөлшері 100-ге тең, ІІ классқа – 200 және ІІІ классқа – 300 ... 2, 3 ... ... ... 100-ге ... ... мөлшерінде
(яғни 100 – 150 балл) І классты береді, 200-ге (яғни 151 – 250 балл) – ... ... 300-ге ... 251 – 300 балл) – ІІІ класс беру қалыптасқан.
4-вариантта Кө және Көтеу мәндері ІІІ ... Кмк – ... ... ... тұр. ... қарыз алушы 270 баллға ие, бұл ІІІ ... ... ... класстарының сақталып, рейтингтерінің
өзгеруі жалпы несие қабілетінің классының өзгеруіне әкеледі. Мысалы, 4-ші
және 6-шы ... Кө, ... және Кмк ... ... ие, ... ... ... Нәтижесінде 4-вариантта қарыз алушы ІІІ классты
иемденсе, 6-вариантта – ІІ классты иемденеді.
4-кесте
|Баллдар сомасын ... ... 1 ... 2 ... 3 ... 4 |Вариант 5 |Вариант 6 |
|тер ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| |дің | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| |, % | | | | | | |
| | ... ... |2 000 ... ... және ... ... |Несие сомасының 1,9 % ... ... | ... несиелік өтінішін қарау үшін қажетті құжаттар:
➢ Банкпен белгіленген үлгідегі өтініш пен анкета;
➢ Жеке куәлігінің көшірмесі;
➢ СТН-нің көшірмесі;
➢ Жұмыс орнынан соңғы 1 жыл ... ... ... анықтама;
➢ Еңбек кітапшасының көшірмесі немесе жұмыс орны ... алу ... ... көшірмесі /выписка/
Мүлікті кепілге қою үшін қажетті құқық ... ... ... және ... да 16 ... асқан тұлғалардың нотариалды
түрде куәландырылған келісімі;
➢ Қалалық білім беру департаментінің 16 ... ... ... ... Неке ... ... нотариалды куәландырылған көшірмесі/неке
тұмағандығын растайтын нотариалды куәландырылған өтініш;
➢ Коммуналдық төлемдердің төленгендігін растайтын ... ... ... ... танысқаннан кейін ол несиеге
өтінішті және қарыз алушының анкетасын толтырып, құжаттарды ... ... ... ... үшін ... ... ... Біздің қарыз
алушының – Кенесханов Дархан ... ... ... мен ... ... көріп тұрғанымыздай клиент автомобиль алуға 35 000 ... ... 2 жыл ... 18 % ... ... ... 4
бөлмелі, Салмал-2, 7 үй, 7 ... ... ... ... ... бере ... ... алуға өтінішін берді. Несиелік ... ... ... ... журналында» тіркеуден өткізеді.
Сондай-ақ несиелік офицер клиенттің төлем қабілетіне алдын ала талдау
жүргізеді. Мұндай талдаудың мақсаты – ... ... ... ... алу және ... ... ... өтеу қабілетін анықтау. Бірақ
несиелік офицер қарыз алушыға бұл тек ... ала ... ал ... ... ... ... ... толық талдап, ол Несиелік Комитетте
қарастырылғаннан кейін ғана белгілі болатыны туралы хабарлайды.
Клиенттің төлем ... ... ала ... ... ... ... ... асырылады:
- несие бойынша айлық төлемдердің ең жоғарғы мөлшері;
- несиенің ең жоғары мүмкін мөлшері.
Банк ЦентрКредиттің талабы бойынша ай сайынғы ... ... ... қарыз алушының барлық шегерімдерді алып тастағанда қолында қалатын
табысының 50 %-нан ... ... ... ай ... ... 250 000 ... алады.
Ал несиенің ең жоғары мүмкін мөлшері несиенің шарттарына және айлық
төлемдердің ең жоғарғы ... ... ... = ... ... / (%/12/100)
=250 000(1-(1+18/1200)(2*12)/(18/1200)=5 007 601 теңге
Мұндағы, Нмах – несиенің ең жоғары ... ...... ... ... ... ең ... мөлшері;
% - несие бойынша белгіленген жылдық пайыз мөлшерлемесі;
Нм – несиенің мерзімі.
Біздің нақты клиентіміз – ... ... ... ала ... ең ... ... ... осы формула бойынша есептегенде 5 007 601
теңгені құрады. Яғни банк тек осындай сома ... ... ... ... ... ... келген несие сомасы тек 4 830 000 теңге, яғни алдын
ала төлем қабілетін бағалау бойынша клиент несиені өтей ... осы ... ... ала ... бойынша қорытынды жасау керек.
Ол үшін несиелік офицер клиентпен ... ... ... жанұясының
табыстары, шығыстары, оның жұмыс орны және алдын ала ... ... да ... ... Осы алынған мәліметтер ... ... ... алдын ала квалификациялық қорытынды жасайды. Алдын ала
квалификация ... ... ... ... ала біліктілігі бойынша қорытынды
|Клиенттің аты-жөні   ... ... ... ... ... ... ... жыл ... ала ... ... жыл ... күні | ... ... |4 күн ... қарау мерзімі | ... ... ... ... ... ... пакетінің | ... | ... ала ... ... қабілетін толық тексеріп, несие беруге |
|қорытындысы ... ... ... ... ... туралы маңызды мәліметтер |
|Қандай мәліметтерді тексеруге бэк-офис көп көңіл бөлу керек. ... ... ... ... ... киімі ұқыпты. Сөйлесу мәнері де |
|тартымды. ... ... ... жыл  ... |10.45  ... ... ... | ... бет ... ... ... және ауызша айтқан мәліметтері
негізінде жасалады. Яғни бұл ... ... ... алу ... ... ... қарыз алушыға алдын ала квалификациялық
қорытындысының ... ... ... ... ... яғни ... алдын
ала квалификациялық қорытындысы бойынша несиені өтей алады.
Клиенттен ... ... ... ... ... ... клиенттің сенімділігін тексеруге МЕМОРАНДУМ беріледі.
Сондай-ақ барлық құжаттар заң бөліміне ... және ... ... беріледі. Заң бөлімі көбінесе мүлікті ... ... ... ... нотариалды куәландырылған келісімдерін,
табыстар туралы анықтаманың нақтылығын және т.б. тексереді.
Сонымен қатар клиентпен кепіл ... ... ... үшін ... ... ... бағалау уақыты белгіленеді. Бағалаушылар мүліктің
кепілдік құнын анықтап, қарыз алушының пәтерін 105 000 Ақш ... ... ... ... ... кейін несиелік офицер банктің қауіпсіздік қызметінен және
заң бөлімінен сол ... ... ... ... ... алады. Осы
қорытындылар оң болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... қорғау үшін эксперттік қорытынды жасайды. Мұнда
қарыз алушының несиелік қабілеті мен төлем қабілеті ... ... ... ... ... бағалауда оның білім деңгейі
ескеріледі, яғни егер қарыз алушының жоғары ... ... ол ... ... ... ... ... Дархан Тимурович Мәскеу Мемлекеттік
Университетін, «Бухгалтерлік есеп» ... 1991 жылы ... ... ... ... ... жағдайда үй телефонын тексеру
үшін ... ... ... ... бір ... оған ... соға
алады. Қарыз алушының жұмысбастылық мәліметтерін тексеру мақсатында еңбек
кітапшасының көшірмесі немесе ... алу ... ... ... тексеріледі. Осы мәліметтер негізінде несиелік офицер ... ... ... ... ... ... ... осы кезде клиенттің
жұмыс орнын ауыстыру жиілігі ... ... Д.Т. ... ... ... 10 жыл бас ... ... жұмыс істейді.
Бұдан қарыз алушының жұмысының тұрақты екені туралы қорытынды жасауға
болады.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... де өте ... ... ... қарыз алушы бұрын банктен несие алмаған.
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалағанда оның кепілге қоятын мүлкі
де ... Осы ... ... ... ... және ... тұрмағандығын
нақты тексеру керек. Кенесханов Д.Т. мүлкі ... ... және ... яғни ... ... болады.
Келесі кезекте қарыз алушының төлем қабілеті бағаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... орнынан алған
табыстар туралы ... ... ... ... бұл екі мәлімет дәл келеді, яғни қарыз алушының ... ... ... ... шығындары талданғанда ең алдымен айлық ... ... Олар ... ... мақсатына байланысты бөлініп
қарастыралады. 5-кестеде Кенесханов Д.Т. жанұясының айлық және басқа ... ... ... және ... ... ... ... шығындар ... ... ... сатып алу (киім, тамақ, |15 000 ... т.б.), ... кем ... 5 000 тг адамға | ... ... және ... ... үшін ... |10 000 ... ... интернет, кабельдік телеарна үшін төлем |5 000 ... ... |10 000 ... ... ... алу |- ... алу ... |- ... ... |- ... бар несиелер бойынша төлем |- ... ... |- ... |40 000 ... ішінде жасалатын шығындар ... ... ... | ... |5 000 ... | ... ... жатпайтын басқа шығындар |20 000 ... ... ... анкетасы
Енді жылдық басқа да шығындардың бір айға келетін ... ... Ол ... ... ... үшін бір айға шамамен 2 100 теңгені құрайды,
ендеше клиенттің айлық шығындарын осы шамаға арттыру керек: 42 100 ... ... ... және ... ... ... оның ... және нақты төлем қабілетін есептеу керек. Ол үшін
несие бойынша төленуі мүмкін айлық ... ... ... ... ... = ... алушының табыстары / 2 = ... / 2 = 250 ... ол 250 000 ... ... ... ... алушының нормативтік төлем қабілеті есептеледі:
Нормативтік төлем қабілеті = Ең ... ... ... / ... ... 250 000 / 240 385 = ... ... бойынша ол 1-ден артық болу керек. Бізде ол 1,04-
ке тең болды.
Мұндағы ... ... мына ... ... ... төлемдер = заем * ------------------------------- =
1 – (1 + %/100/12)-Нм
= (4 830 000 * 18/1200) / (1-(1+18/1200)-24) = 240 ... ... ... ... бос ақша ... шамасын анықтау
керек. Ол үшін айлық табыстардан айлық ... алып ... Д.Т. ... бос ақша ... – 457 900 теңге. Ал осы бос ... ... ... ... ... ... нақты төлем
қабілетін көрсетеді:
Нақты төлем қабілеті = Айлық бос ақша қаражаттары / Есептелген төлемдер *
100% = 457 900 / 240 385 * 100% = ... ... ... ... ... қарыз алушының төлем
қабілетіне рейтинг береді:
➢ төлем қабілеті жоғары – нақты төлем қабілеті 150%-дан ... ... ... ... – нақты төлем қабілеті 110-150%
➢ төлем қабілеті теріс – нақты төлем қабілеті 110%-дан төмен.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... яғни клиенттің төлем қабілеті жоғары.
Осы талдаудың нәтижелері эксперттік қорытынды түрінде дайындалып,
Несиелік Комитетте талқыланады. Несиелік ... ... Д.Т. ... төлем қабілетіне жасаған эксперттік қорытындысы ... ... ... Д.Т. сұралған шарттарда несие беріледі деген
шешім ... ... ... беру ... ... ЦентрКредитте» заңды тұлғаларға ссуда беру тәжiрибесiн ЖШС
«Алина-Кераманың» мысалында көрсетеміз.
ААҚ «Банк ЦентрКредитте» заңды тұлғаларды ... ... де ... ... ... ... ... ЖШС "Алина-Керама" Банк
ЦентрКредиттің ... ... ... ол ... ... ... Банк ЦентрКредит несиелеу үшін кәсіпорындарға мынадай талаптар
қояды:
... өтеу үшін ... ... болуы;
• Несиені өтімді кепілмен қамтамасыз ету;
• Жобаны қаржыландыруда меншікті қаражаттарының қатысуы;
• Қатаң қаржылық тәртіпті ұстау;
• Кәсіби ... ... ... ... өтінішті қарау үшін қажетті
құжаттарды тапсыру болып ... ... ... ЖШС "Алина-Керама"
мынадай құжаттарды тапсырды:
← Несие алуға өтініш;
← Бизнес-жоспар немесе техникалық-экономикалық негіздеме;
← Басшысының ... бар ... ... ... ... қаржылық құжаттары (№1,2,3 формалар);
← Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың тауарлар мен қызметтердің
тізімі, пайда болу мерзімдері көрсетілген ашылуы;
... ... ... ... ... туралы
анықтаманың түпнұсқасы;
← Бюджет ... ... ... ... болмауы туралы
анықтаманың түпнұсқасы;
← Құрылтайшылық құжаттарының ... ... ... Құрылтайшылардың несиені алу туралы жиналысының шешімі.
Құжаттардың толықтығы және нақтылығы заң бөлімімен ... ... ... ... жағдайы, оның несиелік қабілеті және жоба
тиімділігі бағаланады. Ол несиелік офицердің ... ... ... ... ең ... кезекте несиенің негізгі көрсеткіштері
қарастырылады:
◆ Қарыз алушының аты ЖШС ... ... ... ... қорларын толтыру
◆ Несиенің сомасы ... ... ... ... 18 ... ... ... жылдық 17 %
◆ Қамтамасыз ету:
1. айналымдағы тауарлар, кепілдік құны 7 766 324 теңге ... ... Жер ... бар ... үйі – ... ... (81 651 ... кезекте қарыз алушы кәсіпорын туралы мәліметтер келтіріледі:
◆ Тіркелу күні: № ... ... жылы ... заңды тұлға
ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куәлікке ... ... ... ... ... ... Алматы қаласы, Самал-2, 77/1
◆ ЖШС "Алина-Керама" қызметінің негізгі ... ... ... және жеке ... Бұл ... ... плиталарды өндіретін құрамына 1988 жылы құрылған ресей-
италиялық зауыт «Велор» ... ... ... ... ... табылады.
Компанияның қосымша қызметі – Ресей және ... ... ... ... «Алматымонолитстрой» өнімдерін
сату. Пайыздық қатынаста өнімді өткізу мынадай болып келеді:
Керамикалық плитканы өткізу – 95 %
Сантехниканы және қоспаларды ... – 5 ... ... ... ... ...... шектеулі
серіктестік
◆ Банктердегі есеп айырысу шоттары:
№ 410467777 – теңгеде (ААҚ "Банк ЦентрКредит" )
ЖШС "Алина-Кераманың" ААҚ "Банк ЦентрКредиттегі" ағымдық шот ... ... ... ... ... шоты ... ... |2002 жыл |2003 жыл ... – |
| | | ... ... ... ... ... |
|Кт ... ... ... ... ЖШС ... ... шотының көшірмелері
ЖШС "Алина-Кераманың" негізгі қызметі:
• Өткізілетін өнімге деген қажеттілікті, ... ... ала ... ... Өнім ... ... Делдал фирма арқылы тапсырыс;
• Жеткізілген өнім үшін төлем;
• Көтерме-жеке сауда.
Қарыз алушы кәсіпорынның сенімділігін сипаттайтын мәліметтер де ... ... ... Осы ... ... ... Ұлттық банктің
несиелік регистр жүйесі бойынша тексеру жасап, мынадай нәтиже алды:
← Проблемалық несиелері – жоқ;
← Басқа банктерде ... ...... ... ... алушы кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ЖШС "Алина-Керамаға" қаржылық талдау жүргізу үшін ең
алдымен оның бухгалтерлік балансын ... ... ... ... ... ... анықтау керек. Осы мақсатта ЖШС ... ... және ... отырған кезеңдерде болған өзгерістер
7-кестеде және 3-суретте келтірілген.
7-кесте
ЖШС ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... да айнамнан тыс активтер ... ... ... 423 |793 514 |-11 |793 514 |0 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... тыс басқа |31 065 |26 285 |-15 |26 285 |0 ... ... | | | | | ... ... ... |923 488 |819 799 |-11 |819 799 |0 ... | | | | | ... ... ... активтер ... ... |25 570 |0 |-100 |0 |- ... есеп |2 343 ... 126 |-43 |75 245 |-94 ... | | | | | ... және |15 362 |15 738 628 |2 |15 650 178 |-1 ... |811 | | | | ... да ... |20 372 |0 |-100 |0 |0 ... ... ... |17 752 |17 079 754 |-4 |15 725 423 |-8 ... |287 | | | | ... ... ... ... ... ... ... |3 077 ... 500 |195 |9 077 500 |0 ... ... |-213 179 |1 984 230 |-1031 |2 223 807 |12 ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |2 864 ... |286 ... |2 ... | | | | | ... Бөлім. Тартылған капитал ... ... |15 811 |6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... |454 | | | | ... | | | | | ... банк ... | | | | | |
| ... |15 811 |6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... |454 | | | | ... да | | | | | ... | | | | | ... Бөлім бойынша |15 811 |6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... |454 | | | | ... |18 675 775 |17 899 553 |-4 |
| ... ... | | ... | |117 724 |0,75 ... ж.|
|Шикізат және | | | ... ... | | | | ... ... | | ... ж.|
|Жанармай | ... | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ж.|
|Басқа | ... | ... ... | |15 532 ... ... ж.|
|Дайын өнім | |15 532 454| ... ... ... | | | ... ж.|
|тауарлар | | | | ... | | | ... ... | |15 650 178|100 ... ж.|
*Көзі: ЖШС "Алина-Кераманың" 01.01.03, 01.01.04, 01.04.04 жылғы
қаржылық есеп беру мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... ... құрамында тауарлардың, соның ішінде дайын өнімнің үлесі 99,25 ... ... ... ... ... кафельді өткізу болғандықтан
тауарлардың үлесі жоғары болғаны орынды болып отыр. ал ... ... ... өте төмен болды, ол тек ... ... ... ... 01.04.04 ж. ... ... болатын.
Сондай-ақ, кәсіпорының қаржылық жағдайына дебиторлық қарыздың және
кредиторлық ... ... ... ... ... ... да
ескерілу керек. Қарастырылып отырған кәсіпорының – ЖШС "Алина-Кераманың"
01.04.2004 ж. кредитордық және ... ... ... ... ... ... "Алина-Кераманың" 01.04.2004 ж. дебиторлық және кредиторлық қарызы
|№ |
|1 ... ... |75 245 ... 04 ж. |Сәуір 04 ж. |ҚҚС |
| |БАРЛЫҒЫ |75 245,00 | | | ... ... |
|1 ... ... ... ... 04 ж. |Сәуір 04 ж. |Дүкенді ұстау |
| | | | | ... |
|2 |ЖШС АЯН ... ... 01 | ... ... |
| | | |ж. | | |
|3 |ЖШС ... ... ... 03 ж. ... 04 ж. |Консигнация |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| ... ... | | | ... ЖШС ... ... ... 01.04.04 ... есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
Осы кестеден ЖШС "Алина-Кераманың" 01.04.04 ж. дебиторлық қарызы 75 245
теңгені құраса, ал кредиторлық қарызы 5 243 915 ... ... ... өтелі мерзімі 2004 жылдың сәуірі, ... ... ... (ЖШС АЯН) 2004 ... ... өтелуге тиіс. ЖШС ПОЛИМИКС
алдындағы кредиторлық қарызының өтелу мерзімі 2004 жылдың мамыр айна түсіп
отыр.
Қарыз алушы ... ... ... толық білу үшін оның пайда
және зияндар туралы есебі ... ... осы ... ЖШС ... және ... туралы есебін де тадаймыз (10-кесте).
10-кесте
ЖШС "Алина-Кераманың" ... және ... ... ... аты |01.01.03 ж. ... ж. ... ... (+),|Табыстар (+), |% |
| ... (-) ... (-) | ... өткізуден түсім |21 856 428 |57 841 802 |165 ... ... ... құны |18 351 617 |48 149 791 |162 ... табыс |3 504 811 |9 692 011 |177 ... ...... |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... және әкімшілік |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... ... ... | | | ... қызметтен табыс (зиян) |-213 179 |1 984 230 |1031 ... емес ... ... | | | ... ... дейінгі негізгі |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... салынғаннан кейін негізгі |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... жағдайлардан зиян | | | ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ЖШС ... 01.01.04, 01.01.03 жылғы қаржылық есеп
берулер мәліметтері негізінде құрылған
Осы кестенің мәліметтеріне ... 01.01.03 ж. ... 01.01.04 ж. ... ... ... ... 165 %-ға, ... өнімнің
өзіндік құны 162 %-ға артты. Мұның ... ... ... ... ... көп сұранысқа ие болды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... соншалықты жақсы
көрсеткіш болып табылмайды. Бірақ жалпы негізгі қызметтен алған табысы 1031
%-ға өсіп, ... ... ... 2003 жылы бұл ... ... ... Бұл ... рентабельді болып табылады деген қорытынды
жасауға мүмкіндік береді.
2003 – 2004 ... ... ... ЖШС ... ... айлық түсімдері 11-кестеде көрсетілген.
11-кесте
2003 жылдын 2004 жылдың наурызына дейінгі кафельді өткізу*
|Айлар ... ... ... ж. ... |3 725 113 ... ж. ... |2 508 413 ... ж. ... |3 784 425 ... ж. ... |4 255 565 ... ж. ... |5 055 591 ... ж. ... |6 942 744 ... ж. ... |7 294 294 ... ж. ... |6 287 901 ... ж. ... |4 889 659 ... ж. ... |7 616 279 ... ж. қараша |3 021 715 ... ж. ... |2 622 331 ... ж. қаңтар |2 798 005 ... ж. ... |2 515 508 ... ж. наурыз |1 122 015 ... |64 277 330 ... ЖШС ... ... 01.01.04, 01.04.04 жылғы
қаржылық есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
ЖШС ... ... ... яғни ... ... 2003 ... ... 2004 жылдың наурызына дейін алған түсімдері
64 277 330 теңгені құрады.
Бұл жерде жылдың әр ... өнім ... ... ... ... көрініп тұр. Мұны толық және нақтырақ талдау үшін осы ... ... ... ... ... ... ... ЖШС "Алина-Кераманың" 01.01.03, 01.01.04, 01.04.04 жылғы қаржылық
есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
ЖШС "Алина-Кераманың" негізгі қызметі құрылыс материалдарымен, соның
ішінде ... ... ... ... оны ... ... ... Өткізу көлемінің көп бөлігі жаз және қыс айларында байқалады.
Ендігі кезекте ЖШС ... ... ... ... ... ... ... коэффициентерін талдау*
|Аты ... ... ... |
| | | |ж. ... ... ... өтеу коэффициенті |112% |250% |300% ... ... ... |15% |20% |1% ... ... активтерге қатынасы |0,85 |0,38 |0,32 ... ... ... |5,52 |0,62 |0,46 ... | | | ... ... ... айналым коэффициенті, |20 |4 |1 ... | | | ... ... ... |157 |22 |73 ... | | | ... ... коэффициенті, күн |153 |60 |320 ... ... ... ... ... |16% |17% |32% ... ... ... |-0,98% |3,43% |3,72% |
* ... ЖШС ... ... ... 01.04.2004 жылғы
қаржылық есеп берулер мәліметтері негізінде есептелген
Бұл жерде біріншіден кәсіпорының өтімділік коэффициенттері талданады:
Жалпы өтеу ... және ... ... ... ЖШС ... қаржылық мәліметтеріне байланысты жалпы өтеу коэффициенті 2003
жылы 112%-ды, ал 01.01.2004 ж. – ... ... ж. – 300% -ды ... оның ... ... ... кем ... керек. Ендеше кәсіпорында
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін орындауға қажетті ... ... ... ... ... коэффициенті – ағымдағы өтімділік
коэффициенті. ЖШС "Алина-Керама" мәліметтері бойынша бұл ... ж. – 15%, ... ж. – 20%, ал ... ж. – 1% ... ... ... шамасынан төмен болып тұр. Яғни ЖШС "Алина-Кераманың"
қысқа мерзімді міндеттемелерін ... үшін ... ... ... ... ... ... яғни міндеттемелердің
активтерге қатынасы және міндеттемелердің меншікті ... ... ... де ... ... ... ... жалпы
активтернің қандай бөлігі міндеттемелермен қамтамасыз етілгенін, ал
екіншіден, міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштер 2003 жылмен
салыстырғанда жақсы өзгерді. Дебиторлық, ... және ТМЗ ... ... ж. ... тек 4, 22, 60 ... ... ... де 2003 жылмен салыстырғанда біршама артты. 2003 жылы жалпы
пайда маржасы 16 %-ды құраса, 2004 жылы ол 17% ... Ал таза ... ... жылы -0,98% болса, 2004 жылдың 1 сәуіріне бұл ... ... ... ... ... ... берейік.
• Несиенің мақсаты:
◆ Ресейдің «Велор» зауыты өндіретін кафельдің үлкен ассортиментін
алу;
◆ Сатып алынатын өнімді өткізу есебінен қосымша пайда алу ... ... ... ... ... ... ... Ресей өндіс-зауытымен ұзақ мерзімді серіктестік қатынастарды
кеңейту.
• Жобаның жалпы құны 15 000 000 теңгені құрайды
• Жобаны қаржыландыру көздері және олардың мақсаты:
13-кесте
ЖШС «Алина-Керама» ... ... ... ... ... теңге|Мақсаты ... ... ... |15 000 000 |Айналым қорларын толытыру |
|несиелік ... | | ... ... ... |Жоқ | ... ... | | ... көздерінің жалпы |15 000 000 | ... | | ... ЖШС ... ... ... негізгі серіктестері
ЖШС "Алина-Кераманың" өткізетін кафель ... ... ... ... Ресей өндірушісінің өнімі болып табылады.
«Группа Керама» – Ресейдегі керамикалық плитканы өндірушілердің және
жабдықтаушылардың ең ... 1998 жылы Орел ... ... сауда маркасы
болып тіркелген Ресей-Италиандық кәсіпорын – ... ... ... ... ... ... компания «Welko Industriable
spa» болып табылады. Плитканы өндіру италиандық өндіріс ... ... ... ... ... ... 16 ... компаниясынан,
70 астам фирмалық дүкендерден, ... ... ... ... және ... ... ... орындарынан тұрады.
Қазақстан бойынша зауыттың ең үлкен өкілі болып ЖШС ... ... ... алу делдал фирма – ЖШС «АЯН» арқылы жүзеге
асырылады.
• ЖШС ... ресе ... ... ... ... бәсекелестері: «Саймен», «Энергоцентр-
Азия», жабдықтаушылар болып «Энергетикалық компания»
және «Акваметр» табылады. Бұлардың сауда ... 80%-ды ... ... ... ... ... 1 ... 2 ... аты |ЖШС ... |ЖШС КЦ ... ... |40% |10% |
* ... ЖШС ... ... ... ... ... ету 18-кестеде көрсетілген.
15-кесте
Несие бойынша қамтамасыз ету мүлкі*
|Қамтамасыз |Орналасқан ... ... ... ... аты ... ... |коэффициенті |құны ... ... ... |50% |7 766 324 |
|тауарлар ... ... | ... |
| ... ... | | |
| |222 | | | ... үй |Алматы ... |30% ... |
| ... ... | ... |
| ... | | | |
| ... 111/4 | | | ... | ... | ... |
| | ... | ... |
* ... ЖШС ... ... Жобаның жалпы өзектілігі және мәні.
Теріс жақтары:
- Кепілдің 40%-ы тауарлы-материалды ... ... Бір ... ... жақтары:
- Болашағы бар бизнес
- Жабдықтаушымен жөнге салынған серіктестік қатынастары
- Тұрақты қызмет ... ... өз ... ... ... Жұмыс тәжірибесі
- Өткізу орындарының болуы
- Ағымдағы активтер ағымдағы міндеттемелерден 3 есе артық.
Жоғарыдағы талдаудың нәтижесінде ЖШС "Алина-Керама" төлем ... ... ... ... жоба ... ... ... Ендеше карыз
алушыға несиені беру туралы шешім қабылдауға болады.
2.3.Проблемелық несиелермен банк ... ... ... ... тұрақтандыруда ең маңызды фактор
болып табылады.
Несиелік портфелді басқару ( бұл банк қабылдауға дайын болып ... ... ... айқындауды және олардың ең жоғарғы жететін
деңгейін анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік ... ... іске ... ... ... ... ... алушылар мен олардың топтары үшін несиелеудің ішкі
банктік лимитін белгілеу;
• несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін ... ... ... ... жасау;
• әртүрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
• төменгі тәуекел ... бар ең ... ... ... ... ... бар салаларға қатысты несиелік саясатты
қатаңдату;
• несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Көптеген банктердің банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында
банкроттың негізгі ... ... ... төменгі сапада болыуы
куәландырады.
Несие саясатының жақсы дамуы және процедурасы, портфельді сауатты
басқару, несиелерді нәтижелі басқару, осы сферада жұмыс жасайтын
қызметшілерді дайындау тиімді несиелік ... ... ... болып
табылады.
Дегенмен көптеген банктер өңделген несие басқаруларын және несие
тәуекел процестерін ... ... ... ... да олар ... қайтарылмау мәселелерімен күнделікті соқтығысып қалады. Бұл
өз кезегінде несиелерді сапалы басқару үшін обьективті қиындықтардықтардың
бар болуын ... және ... ... ... ... ... күнделікті өзінің баолық тәуекелдерін бағалай отырып, шамадан
тыс портфель тәуекелімен күресуге тиісті. Осы тәуекел түрлері әр түрлі
болып келеді: несиені төлеу ... ... ... сауда,
географиялық, саяси, операциялық тәуекел. Банк басшылығы осы тәуекел
мөлшерлерін анықтауға тиісті және экономиканың сол ... ... ... ... қоюы ... Кез-келген банктің несие портфелі
күнделікті реттеліп отыруы керек, себебі ... ... ( ... және банк сенімділігі үшін жоғары дәрежеде маңызды.
Жалпы несиелік портфелдің құрамына ... ... ...... уақыты жетпеген, қайтарылымында
ешқандай күмән жоқ несиелер;
2. Күмәнді ...... ... ... ... ... ... күмәнді 1-категория ( қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін
кешіктірілген, қайтарылу ... бір рет ... ... ... ... ... білдіреді. Мұндай несиенің түрі бойынша негізгі қарыз
сомасынан 5% мөлшерінде провизия құрылады.
Б) күмәнді ... ( ... ... 30-60 күнге
кешіктірілген, мерзімі бір реттен ... банк үшін ... ... білдіреді, мұндағы провизия сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория ( қайтарылу мерзімі 60-90 ... ... ... ... рет ұзартылған, банк үшін тәуекелі жоғары
несиені айтамыз, провизия сомасы 20% көлемінде.
Г) ... ... ( ... ... 90-120 ... ... бірнеше рет ұзартылған, банк үшін үлкен ... ... ... сомасы 25% сомасында.
Д) күмәнді 5- категория ( ... ... 120-150 ... ... ... ... рет ... тәуекелі банкке
жоғары болып келетін, провизия 50% көлемінде құрылған несиелер.
3. Үмітсіз несиелер – қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан ... ... банк үшін өте ... яғни ... ... 100% ... провизия құрылатын несиені айтамыз.
ҚР-ның ЕДБ-рдің 2003 ж берген несиелері ... ... ... ... ... ... банктердің 2003 ж құрған провизиялары
|Несиелердің |Нақты |Нақты |Нақты ... ... ... |Нақты құрылған|
|жіктелуі ... ... ... ... | ... |
| | ... | ... | | ... |01.03 |01.03 |03.03. |03.03. |06.03. |06.03. |
| |744432 |43079 |738053 |41490 |326517 |43569 ... |531013 |1868 |524580 |1860 |56756 |182000 ... |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... |200278 |26554 |201510 |26217 |251935 |25555 ... |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 ... |122286 |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 ... |21188 |2137 |24798 |2498 |31065 |3107 ... |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 ... |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 ... |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... |7766 |1971 |11116 |2872 |23326 |3332 ... |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... |17044 |9346 |1681 |8962 |9569 |4786 ... |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 ... |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ... ҰБ ... ... ... үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін пайда табу барысында
активті ... ... ... жасалатын операциялар аса маңызды
болып табылады. Бірақ банк бұл операция түрінен пайда табу ... ... ... ол ... ( банктің несие бойынша
баратын тәуекелі. Сондықтан проблемалық несие ұғымын анықтап алсақ.
Проблемалық несие дегеніміз
• келісім-шарт жасау шартында көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша сақтандыру компанияларының, кепілхатты және кепілдеме
берушілердің банк ... ... ... ... есептелетін проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер.
Банк өзінің несие саясатын жүргізу барысында проблемалық несиелерді
болдырмауға ... ... өте ... Банк ... ... клиентпен міндеттеменің орындалуын қатаң бақылап отырауының басты
мақсаты ( ссуда бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін уақтылы
және тұрақты төленуін қамтамасыз ету. ... ... ... түрі бойынша
банктің өзінің тәуекелі болады болады, сондықтан банк осы ... әр ... ... ... мысалы тек абсолютті қарыз алушыларға несие беру
саясаты. Бірақ банк бұл кезде жоғары пайда таба алмайды. Сонымен қатар
несиені қайтарумен банкте ... туса банк үшін ол өте ... ... ең ... ... сақтық пен ресурстарды табысты
орналастырудың барлық мүмкіндіктерін максималды пайдалануы арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қарызды қайтаруға байланысты қиындық ... ... ... ... жәйт ... Бұл процесс белгілі бір уақыт аралығында
өрбиді. Сондықтан банк қызметкері қарызға байланысты туындайтын
қиыншылықтарды алдын-ала байқап, банк мүдделерін қорғауға сол кезден бастап
тиісті ... ... ... жөн. ... бір жағдай, банк
шығындармен процентті төлап қана қоймайды және мынадай жағдайлар ... банк ... әсер ... ... ... ... және қайтарылмай жатқан
несиелердің көптігі салымшылар, инвесторлар сенімінің төмендеуіне алып
келеді;
• әкімшілік шаралар ұлғаяды, себебі проблемалық ссудалар ... өте ... ... және ... ... алады;
• квалификациясы жоғары кадрлардың кету қауіпі, оларды стимулдау
мүмкіндігінің болмауы;
• барлық қаражаттар өнімді емес активтерге салынады;
• қарыз ... ... ... ... арыз түсу ... тууы ... ол банктің ссуданы қайтып алуы туралы талабы оны банкроттыққа алып
келуі мүмкін.
Ссудаларды қайтарумен байланысты қиындықтар туындауының ең ... банк ... ... ... яғни ... өтінішті
қарау уақытында келісім-шарттарын дайындау мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған жағымсыз жағдайлар:
• қарыз алушыға деген ... ... ... ... ... ... көңілмен мақұлдай салу);
• қаржылық талдаудың профессионалды жүргізілмеуі;
• несие қызметкерінің кәсіпорын қажеттілігін, сала спецификасын, т.б.
маңызды факторларды жақсы зерттемеу ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы ... ... ... ... ... банк ... маңызды шарттарын көрсетпеу);
• ссуданы қайтару уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың ... ... банк ... тәуелді емес факторлар да маңызды роль
ойнауы мүмкін (саяси өзгеріс, заңи өзгеріс, теехнологиялық
ілгерілеушіліктер, т.б.).
Әдетте қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... ... ... немесе мүлдем үмітсіз несиелерге
айналып кеткендігін куәландыратын себептер бар. Олар былай анықталады:
... есеп ... ... ... алушының өзімен жеке контактілерде;
• үшінші тұлғаның хабарлары нәтижесінде;
• банктің басқа ... ... ... ... ... ... балансын, пайда мен шығындары
туралы есебін, нақты қаражаттардың түсуі есебін, т.б. құжаттарды беруге
міндетті. Оларды мұқият сараптаған ... ... ... ... ашып ... ... мынаған көңіл бөлу керек:
1. дебиторлық қарыздың күрт өсуі;
2. запастар айналымының тежелуі;
3. қысқа мерзімді ... ... ... қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
5. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
6. активтер сомасында негізгі капитал үлесінің ұлғаюы;
7. сату көлемінің азаюы;
8. мерзімі өткен қарыздың ... ... ... ... ... болуы;
Банк үшін клиентпен әрдайым персоналды контактілерді сақтап тұру
тиімді, яғни компанияны, оның филиалдарына соғып, басқарушы кадрлармен
кездесуде ол артық запастарды, көрсетілмеген құрал-жабдықтарды,т.б.
анықтауға ... ... Банк ... ... ... ... ... жоғарғы басқарушы құрамның мінезінің, күнделікті істерінің өзгеруі;
2. банкпен қарым-қатынасқа түскісі келмеуі және арадағы қарым-қатынастың
өзгеруі;
3. басты ... ... ... есеп ... жақсы құрмау;
5. негізделмеген тәуекелге бел буу;
6. әлсіз операциондық бақылау;
7. маңызды клиенттерді жоғалту, т.б.
Егер проблемалық несиені анықтаған жағдайда, осы ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушымен бірігіп
несиені қалпына келтіруге және қарама-қайшылықтарды жоюға бағытталған
жұмыстар жоспарын жасау. Егер бұл шаралар ... ... онда банк ... ... ... ... ... қайтаруды, кепілді сатуды,
кепілдік берген тұлғаға өз талаптарын орындауды талап етуге міндетті. Ең
соңғы амал ( қарыз қайтармаушы тұлғаны ... деп ... ... ... ... үшін тиімсіз.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады;
1. қарыз алушының қызметін қайта құру;
2. несиені қайтару кестесін өзгерту;
3. процент ... ... ... ... ... ... ... жасау керек, өйткені егер
қарыз алушы сауда кредиторларына, салық органына, сақтандыру компанияларына
төлемдерді кешіктерсе, оның бүкіл мүлкіне шектеу (арест) салынады, нәтижеде
банк ... ... ... ... ... тұруына алып келеді.
Проблемалық ссуданы анықтаған уақытта ең бірінші қолданылатын қадам (
орын алып отырған жағдайды обьективті тексеру. Қарыз ... ... алу ... (осы ... түзеуге оның көзқарасы қандай, оған сенуге
бола ма, компания басшылығы пайдасын дұрыс орнықтырды ма). Банк позициясын
да айқындау қажет (банктің ... ... көп пе, көп ... сот ... ... ... ... шешу).
Сосын банктің несие қызметкері компания өкілімен кездесу ... алып ... ... ... ... және ... банк ары ... жасауға шешім қабылдады ма, жоқ па дегендей шараларды қолдану керек.
Егер клиентті бұл жағдайды ... ... көзі ... ... ... ... болады:
• активтерді сату;
• қосымша шығындарды азайту;
• маркетингтік стратегияны өзгерту;
• басшыларын ауыстырып, оның орнына жаңа тұлғаларды тағайындау.
Басқа шешім банкпен кепілді сатуымен ... ... бұл үшін ... ... ... банк ... де кепіл бойынша нұсқау беру
құқының бар ... көз ... ... ... ... ... қандай деңгейде екендігін анықтау керек (бұл ... және ... ... ... Кепілді сатуда ең тиімді жол ( қарыз
алушымен біріге отырып жұмыс істеу.
Егер бірнеше кәсіпорын мен банктер бір-бірімен ... ... онда ... ... жою жолы ( ... болып табылады. Банкілер
мен кәсіпорындардың өзара талаптары цикл бойынша өтеледі. Бұл жерде әрбір
агент өзінен кейінгіге, ал ... ... ... ... ... өтеу ... ... цикл біткенше қайталана береді.
Кейде қарызды өтеу үшін қарыз бағалы қағазға айырбасталса, онда ол
белгілі бір кезең өткеннен ... ... ... ... бұл ... ... да тиімді болады.
ЕДБ-дің ссудалық қарыздарының үлес салмағына әсер ... ... ... ... түседі, сондықтан несиені қайтармаудың
макроэкономикалық себептері:
1. инфляция деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
2. валюта бағамдарының өзгерісі;
3. нақты қызмет етуші заңнаманың ... және ... ... ... ... болу ... ... өз құрал-жабдықтарын тиімді пайдаланбауы;
2. құрал-жабдықтардың моральды және физикалық тозуы;
3. басқарушы персоналдың төмен білім деңгейі;
4. мамандардың жүйелі түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы.
Салықтық ... әсер етуі ... ... ... алушы несиені
қайтаруға дайындап қойған ақшасы ойланбаған жерден бюджетке аударылуы.
Банктік жүйенің тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру, кредиторлар мен
банк салымшыларының мүдделерін ... ... ҚР ... ... 2002 ж 16 қарашадағы №465 қаулысымен бекітілген “Активтердің,
шартты міндеттемелердің жіктелуі және ... ... және ... ... ... оларға қарсы провизиялар құру ”ережесін бекітті.
Бұл ережеге сәйкес ЕДБ-дің неселік портфелінің ... ... ... ... ... және ... болатын несиелік
тәуекелдерге қарсы провизиялар құрылады.
Қазір бізде проблемалық несиелердің несиелік портфельдегі үлесі шамамен
31,4% құрап отыр, бұл көрсеткіш кейбір банкілерде және олардың
филиалдарында 35%-ке ... ... ... ... ... ... құрылымы төмендегі диаграммада бейнеленген:
көзi: ҚР ҰБ Бухгалтерлiк бюллетені ... есеп ... ... ... займдардың мөлшері айтарлықтай
қанағаттанарлық дәрежеде. Бұл ең алдымен соңғы уақыттағы несие
портфеліндегі стандартты неселердің көбеюінен, несие ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің ... ... ... т.б. ... ... жоғарғы менеджіментімен стратегиялық жоспарлауға
қарағанда тактикалық және басқарушылық жоспарлауды ... ... ... өсуіне алып келеді. Мысалы сала бойынша және аймақ
бойынша уақтылы емес негізделмеген несие портфелін диверсификациялау немесе
несие қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және ... ... емес ... ... ... несиелеу механизмiн дамыту
жолдары
Қазіргі таңда банк клиенттерінің ... ... жиі ... ... Осындай жағдайларды болдырмау үшін, ең ... ... ... ... ... ... ... жұмысты жақсартып, клиенттің несие қабілеттілігін ... ... ... ... пен ... ... зерттеу мүмкін
тәуекелдердің пайда болуын алдын-ала көруге мүмкіндік береді. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... түпнұсқалылығына
мән беру қажет. Бұл, өз кезегінде хұқық қорғау органдарымен тығыз байланыс
орнатуды талап ... ... ... ... ... жоғары деңгейінің сақталуына
байланысты банктік ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің ресми мәліметтеріне сәйкес ссудалар
бойынша мерзімі өткен берешектер мөлшері ... ... ... несиелік қызметі көптеген потенциалды қарыз алушылардың ішінен
несиелік қабілеттілігі күмән тудырмайтын клиенттерді таңдағанда ғана сәтті
жүргізілмек. ... беру ... ... ... ... ... несиелік талдау нәтижелерінен қабылданатыны белгілі. Осы мақсатта
республикамыздағы коммерциялық ... ... ... және шаруашылық
субъектінің қаржылық жағдайына сараптама жүргізу тәртібін ... ... ... ... ҚР ... ... зерттеулер орталығы дайындап, ҚР Ұлттық банк Директоратының
27-қыркүйек 1994-жылғы мәжілісінде №26 қаулы бойынша бекітілген ... ... ... ... ... ... әдістемелік
нұсқауы» бар. Ол бойынша келесідей коэффициенттер есептеледі:
1. Ағымдағы өтімділік коэффициенті;
2. Мерзімді ... ... ... ... ... ... мен ... айналымнан тыс активтер рентабельділігі;
5. Меншікті капитал рентабельділігі;
6. Ұзақ мерзімді міндеттеме рентабельділігі;
7. Қаржы тұтқаса коэффициенті;
8. ... ... өтеу ... ... ... ету ... т.б.
Біздің ойымызша, шамадан тыс көп коэффициенттер несие беру үрдісінің
жылдамдығын тежейтіндіктен, оларды банктер ... ... ... коэффициенттердің кейбіреулері өте маңызды ... ... бір ... ... жөн. ... ... ... сату рентабельділігі, негізгі құралдар мен басқа айналымнан
тыс активтер рентабельділігі, ұзақ мерзімді активтер ... алып ... ... мен ... ... ... ... сияқты. Себебі, соңғы екі көрсеткіш
арқылы да кәсіпорын рентабельділігіне баға беруге болады. Меншікті капитал
рентабельділігі ... ... ... ... ... маңызды көрсеткіш болып табылады. Айналым қаражаттарының
айналым уақыты көрсеткішін ... ... ... ... тастаған жөн. Себебі, олар кәсіпорынның несиені қайтара ... ... Қор ... ... ... жөн, ... негізгі қордың қаншалықты тиімді пайдаланылғанын ... ... ... ... қолданған жөн. Ол бір жыл ... ... ... ... рет ... ... көрсетеді және
несие беретін банктің ... ... ... ... ... тіркемелі активтерді өтеу коэффициентін де
қолданбаса ... ... оны ... ... кезінде есептейміз. Ағымдағы
өтімділік коэффициенті мен ... ... ... ... ... ... тек ... қалдырғанды жөн көрдік. Сонымен
қатар, шетел тәжірибесінде қолданылатын ақша қаражаттарының қозғалысы
коэффициенті аса ... ... ... ... ... ... ... қайтарудың тікелей көзі болып табылады. Ақшалай қаражаттардың
қозғалысын талдау ағымдағы ... ... ... және ... ... ... ... белгілі-бір гипотезаға сүйеніп
жасалған әр түрлі оқиғаларды қолдана ... ... ... ... ... ... сату көлеміне немесе мүмкін ... ... ... ең кішісіне сәйкес оқиғаларды алады. Бұл жердегі
аналитиктің маңызды ... ең ... ... тап ... ... қайтару мүмкіндігін анықтау болып табылады
Жалпы, банктердің ресурстық базасының балансталуына байланысты шаралардың
келесі бағыттарын бөлуге болады. Біріншіден, банк ... ... ... ... ... ... Қоры ... мерзімді салымдар
бойынша толық компенсациялық неғұрлым жоғары соманы белгілеу. Екіншіден,
ұлттық валютадағы шоттарға қарағанда ... ... ... ... ... ... Ал, мемлекет тарапынан кәсіпорындардың
мерзімді депозиттен алатын пайызына салықтық мөлшерлемені төмендету, ... ... ... дейінгі депозиттерінен төмен болу керек. ... ... ... алған пайызының 15%-ын салық органдарына төлейді.
Оны бір жылдан көп мерзімге салынған депозит болса 10%, екі ... ... ... депозит болса 5% қойған жөн. Сондай-ақ, ... ... ... ... бойынша қысқа мерзімді несиеден ұзақ
мерзімді несиеге қарай дифференциалданған ... қою ... ... ұзақ ... ... ... табыстарға салық мөлшерлемесі қысқа
мерзімді несиеден алынған табыстарға ... аз ... ... ... экономиканың нақты секторындағы маңызды жобаларға ұзақ ... беру ... ... ... ... ... дамыту да несиелеуді
ынталандыруы шарт. Оны ... Даму ... ... ... ... алып
отырған саланың табиғи ресурстарын кепілге ала отырып ... ... келе ... ... ... ... активтік
операцияларының бірі банктiң ... ... беру ... пайда
әкелгенмен,бiрақ жоғары тәуекелді болып табылады. Соңғы жылдары ... ... ... кеңеюде. Қазіргі таңда халықты несиелеу
нарығы озық қарқынмен дамып отыр. ... ... ... мәліметтері бойынша 2004 жылдың аяғында ... ... ... 978 125 млн. ... ... Несиелердің көлемінің өсу
қарқыны 145,5% болды. 2003жылы 2002 жылмен салыстырғанда ... ... өсу ... 139,5% ... жеке ... ... өсу
қарқыны 207,8%-ды құрады.
Несиелік операцияларды жүргізу кезінде туындайтын тәуекелдің алдын алу
жолы ретінде қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... ... ... клиенттерінің несиелік қабілетін
бағалауда тиімді, әрі нәтижелі әдістерді таңдау берілетін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жалпы,негiзiнен ссудаларды қайтарумен байланысты қиындықтар
туындауының ең негізгі ... банк ... ... ... ... өтінішті қарау уақытында келісім-шарттарын дайындау мен
кейінгі бақылау процесінде ... ... ... ... ... ... ... деңгейде қаталдықтың болмауы (мысалы
өтінішті достық көңілмен мақұлдай салу);
• қаржылық талдаудың профессионалды ... ... ... ... ... сала ... т.б.
маңызды факторларды жақсы зерттемеу әсерінен ... ... ... ... ... ... ... болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер (мысалы банк ... ... ... көрсетпеу);
• ссуданы қайтару уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Қарызды қайтаруға байланысты қиындық бірден ... және ... жәйт ... Бұл процесс белгілі бір уақыт аралығында ... банк ... ... ... туындайтын қиыншылықтарды
алдын-ала байқап, банк ... ... сол ... ... тиісті
шараларды ертерек қолданған жөн.
.
Жоғарыда айтылғандарды ... келе ... ... ... ... ... ссудаларды беру және қайтарылуы тәртiбiн
жетілдіру бағытында мынадай ұсыныстар жасауға болады:
- Несиелік келісім-шарттарда негізгі қарыз бен ... ... алу ... ... ... ... ... жетілдіру, соның ішінде банкрот болған кәсіпорынның
мүлкін таратуда банктің талаптарын ... ... ... ... ... ... ... роль атқаратын провизияны құру
кезінде шетел тәжірибесіне сүйену.
-Бөлшектелген талдауларды біріктіре келе несие қабілеттілігін рейтингтік
бағалаудың бірегей сызбасы ... ... ... ... бағалау кезінде анықталатын коэффициенттердің
белгілі-бір түрін біріктіретін оптималды жүйесін енгізу;
-Несиені беру мүмкіндігінің балдық ... ... ... ... қарыз алушының қаржылық жағдайына ... ... ... ... соның ішінде ағымдағы активтері ... ... ... аса ... ... ... қаражаттарының қозғалысына толық ... ... ... ... ... міндетті түрде жобаның іске асырылуына толық талдау
жасалған бизнес-жоспарын талап ету;
Жалпы алғанда, банктік несиелеу ... ... ... Ұлттық
банкі және ЕДБ-дің несиелік менеджерлерінің тарапынан жан-жақты атсалысу
қажет. Қорыта ... ... ... банктердiң ссудаларды беру және
қайтару тәртiбi жоғарыда айтылған шараларды жүзеге асырып, ... ... ... уытқымай қатаң сақталуына негiзделсе әрі ... ... ... ... ... ... ҚР ҰБ Басқармасының 2003 ... 6 ... ... ... тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау
жүйелерінің болуына қойылатын ... ... ... бекіту
жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және банктік қызмет ... ... ҚР ҰБ 2002 ... ... ... ... ереже
4. Банковское дело: Учебник / Под ред. О. И. Лаврушина. ... и ... 1999 ... ... ... ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы:
Қаржы-Қаражат, 1998.
6. «Банковское дело»/Под ред. ... ...... Финансы и Статистика, 1997.
7. Анализ экономической деятильности клиентов банка / под ред. О.И.
Лаврушина. – М.: ИНфРА-М, 1996, стр ... ... С.Б. ... банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші
басылым. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 бет.
9. Iлияс А.Ә.,Мақыш С.Б, «Банк iсi»: оқу ...... ... 2004 ... ... К.О. «Банктiк тәуекелдер»– Алматы: Қазақ
Университеті, 2004 ж.
11. ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы. ... ... ... // ... ... – 2004, 20-наурыз.
13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және ...... ... 2000.
14. Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва:
Финансы и ... ... ... Н. ... ... ... ... АльПари. – 2002. - №6.
16. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл.
Деньги, банковское дело и ... ...... ... ... ... ... руководство / Под редакцией
Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 1998.
18.Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и ... ... ... ... и статистика, 1993.
19.Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2003.
20.ЕДБ-де тәуекелдерді ... және ішкі ... ... ... талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-
ақпан.
21.Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики ... и ... ее ... ... ... / ... Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: Қазақ университеті,
2003.
22. Хамитова К.Н. ... ... и ... краткосрочного
кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
23.Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования ... // ... – 2003.- ... А.Ю. Резервы на возможные потери по ссудам: международный
опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- ... Г. ... ... к ... ... ... кредита // Қаржы-қаражат. – 2002.- №2.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi47 бет
Банк несиелерінің айналымы мен қайтарымдылығы93 бет
Екінші деңгейлі банктердің несиелік саясатын талдау және негізгі көрсеткіштерін бағалау. Өндірістік практикадан есеп48 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда білім беру мазмұнының жаңартудың өзекті мәселелері10 бет
"Кондиция, өнім,өнім сапасы"4 бет
«Казкоммерцбанк» ақ-ның несиелік процесті орындау тәжірибесіне талдау жасау36 бет
Банктің несиелік саясаты және несиелік механизм32 бет
Банктегі несиелік процестер54 бет
Банктегі несиелік үрдістер92 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь