Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялар

КІРІСПЕ 4
Тарау 1 ДЕПОЗИТТІК ОПЕРАЦИЯЛАР БАНК РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ КӨЗІ РЕТІНДЕ
1.1 Банктің депозиттік операцияларының теориялық негіздері 5
1.2 Банктің депозиттік операцияларының түрлері мен
олардың сипаттамасы 10
1.3 Коммерциялық банктердiң депозиттiк саясаты және оның депозиттердi жетiлдiрудегi маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.4 “Қазақстан Халық Банкі” АҚ.ның депозиттік операцияларын
жүзеге асыру кезеңдері 32
Тарау 2 “ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ” АҚ.Ы МЫСАЛЫНДА КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердегі депозиттік базаны бағалау 38
2.2 “Қазақстан Халық Банкі” АҚ.ның депозиттік
операцияларын талдау 44
2.3 «Қазақстан Халық Банкі» АҚ.ның несие және депозит нарықтарындағы операцияларын салыстырмалы талдау 56
Тарау 3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕГІ ДЕПОЗИТТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандық банктердің депозиттік саясатының кейбір қырлары және даму ерекшеліктері 62
3.2 Қазақстан Республикасының коммерциялық банктеріндегі депозиттерді сақтындыру жүйесінің даму келешегі 67
ҚОРЫТЫНДЫ 73
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2006 жылғы 1 наурыз айындағы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты Қазақстан халқына Жолдауында атап өтілгендей «Өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана шикізат секторының шеңберімен шектеліп қалмайтын ашық нарық экономикасы бола алады. Бұл – жеке меншік институты мен келісім-шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, қоғамның барлық мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген экономика» [1]. Ал бұл мақсаттарға жету үшін осы іскерлікті жүзеге асыруға және шығарылатын өнімдердің жоғары бәсекелік қабілеттілігін орнатуға көмектесетін банк жүйесінің несиелері болып табылады. Бұл несиелер, өз кезегінде, банктердің тартылған ресурстары арқылы берілетініне көзіміз жетеді. Мемлекет басшысының алға қойған мақсаттарын орындау – Үкіметтің басты міндеті. Оны іске асыру үшін 2006-2008 жылдарға арналған Үкімет бағдарламасы жасалып бекітілді. Бұл бағдарлама бойынша резиденттердің депозиттері 1654 млрд. теңгеден 2008 жылы 3525 млрд. теңгеге өсуі жоспарлануда [2]
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерi Конституцияға, «Қазақстан Республикасының банктерi мен банктiк қызмет туралы» 1995 жылдың 31 тамызындағы Қазақстан Республикасының заңына, «Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы» 12-маусым 2001 жылғы ҚР кодексіне, «Валюталық реттеу туралы» 3аңға, «Екiншi деңгейдегi банктердегi клиенттердiң бaнктік шоттарын ашу, жүргiзу және жабу тәртібi туралы» 1997 жылғы 4 наурыздағы заңға сәйкес депозиттiк операцияларды жүргiзедi.
«Банктер және банктiк қызметi туралы» Қазақстан Республикасының 3аңына сәйкес «депозит - бiр тұлғаның екiншi тұлғаға - банкке (соның iшiнде Ұлттық банкке) оларды номиналды¬ түрде қайтару шартымен, бiрiншi ретте талап еткенде сондай - ақ белгiлi бiр мерзiм өткеннен кейiн қайтарылу шартына байланыссыз, толығымен немесе бөлiктеп, алдын-ала келiсiлген өсiммен немесе өсiмсiз, тiкелей депозиторға (салымшыға) немесе оның тапсырмасы бойынша үшiншi тұлғаға берiлетiн ақшалар» [3].
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қызмет етуі тұрақталды десек те, кейбiр банктердің (Бизнес банк, Көмiрбанк) кенеттен жабылып қалып, өз салымшыларының алдындағы мiндеттемелерiн орындай алмауы әлi де болса бұл жүйенiң қызмет етуiнде кемшiлiктердiң бар eкeндiгiн көрсетедi. Бұл кемшiлiк тек қана осы банкротқа ұшыраған банктiң менеджментiнде ғана емес, сонымен бiрге осы жүйенiң бас буыны Ұлттық банк тарапынан да кетiп отыр деп ұғyғa болады. Өйткенi, Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктерге қолданатын өз реттеушiлiк құқықтарын дұрыс пайдаланып қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге жол берiп отыр.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егеменді Қазақстан, 2006 ж., 2 наурыз – 3-4б.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 30 науырыздағы № 80 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы // Егеменді Қазақстан, 2006 ж., 1 сәуір –6 б.
3. «ҚР-ғы банктер мен банктік қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.;
4. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.Сейітқасымов. –Алматы: Экономика, 2001. -466 б.
5. Иванов В.В. Как надежно и выгодно вкладывать деньги в коммерческие банки. Москва: ИНФРА М, 1996 г. – 348 стр.;
6. Кейнс Дж.М. Общая теория занятности процента и денег. Москва 1978г. - 435 стр.;
7. Рикардо Д. Сочинения. Пер. под ред. член-корр. АНСССР М.Н. Смит. Москва: Госполитиздат, 1955г. Т2 О денежном обращении и банках. 562 стр.;
8. Фишер И. Покупательная сила денег. Финансовое издательство. Москва, 1925 г. – 348 стр.;
9. Канцеленбаум З.С. К вопросу о сущности банковского депозита. // Деньги и кредит – 1991г. №4;
10. Финансово – кредитный словарь, т 1, 268 стр.;
11. Сейіткасымов Г.С. Банковское дело. Учебник – Алматы: Каржы – каражат, 1998 г. – 576 стр.;
12. Соколов А.А. Проблемы депозитного обращения и валютной политики, Москва 1923 г. – 245 стр.;
13. Козлов Г.А. Теория денег и денежного обращения, Москва 1946 г. – 474 стр.;
14. Панкус Ю.В. Деньги прошлое и современность. Ленинград: изд. Ленинградского университета, 1990 г. – 347 стр.;
15. Грязнова А.Г., Молчанов А.В., Тавасиев А.М. Банковская система России. Книга II. Москва: ТОО Инжиринго-консалтинговая компания. 1995г., 322 стр.;
16. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә., Банк ісі : Оқу құралы –Алматы : Қазақ университеті, 2004-241 бет;
17. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ғы жеке тұлғаларға депозиттерді ұсыну Ережесі;
18. Бельгибаева К.К. Финансовая и банковская статистика: Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2000. – 200 стр;
19. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческих банков. Москва: 1997г., 278 стр.;
20. Абдильманова Ш.Р. Банковский маркетинг на рынке услуг населения. Алматы: Жибек жолы, 2000 г., 186 стр.;
21. Максимов Е.Ф. Банки и банковские операции. Учебник – Москва: 1997г., 345 стр.;
22. Финансово-кредитный механизм и банковские операции. Под ред. Букато В.И., Лапидуса М.К. – Москва: Финансы и статистика, 1991 г., 327стр.;
23. Панова Г.С. Банковское обслуживание частных лиц. – Москва: 1994 г., 294 стр.;
24. Уткин Э.А. Банковский маркетинг. Учебное пособие. ИНФРАМ Метаинформ, 1995 г., 296 стр.;
25. Путнель Б.Х., Озиус М.Р. Управление рисками современного коммерческого банка. 1992 г.;
26. Аникин А.В. Защита банковских вкладчиков – Москва: Дело, 1997 г., 312 стр.;
27. Банковская система России. Настольная книга банкира. Москва.ДеКА. книга ІІ , 268 стр.;
28. Воронин В.И. Страхование депозитов – экономический и социальный стабилизатор рыночной экономики.//Банковское дело. 1999 г., №1, 46 стр.;
29. Банк-агенттің тендер жүргізу тәртібі туралы инструкция. 2000 жыл.
30. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 2,3- 2008 г. 3-4 стр.
        
        Мазмұны
Кіріспе 4
Тарау 1 Депозиттік операциялар банк ресурстарын қалыптастырудың негізгі
көзі ретінде
1.1 Банктің депозиттік операцияларының теориялық негіздері 5
1.2 Банктің депозиттік ... ... ... ... ... ... банктердiң депозиттiк саясаты және оның депозиттердi
жетiлдiрудегi маңызы
.........................................................16
1.4 “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттік операцияларын
жүзеге асыру кезеңдері 32
Тарау 2 ... ... ... АҚ-ы мысалында коммерциялық банктердің
депозиттік операцияларын талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердегі
депозиттік базаны бағалау 38
2.2 “Қазақстан Халық Банкі” ... ... ... ... ... Халық Банкі» АҚ-ның несие және депозит нарықтарындағы
операцияларын салыстырмалы талдау 56
Тарау 3 Коммерциялық банктердегі депозиттік операцияларды ұйымдастырудың
жетілдіру жолдары
3.1 ... ... ... ... ... қырлары және
даму ерекшеліктері 62
3.2 Қазақстан ... ... ... ... ... даму ... ... 73
Қолданылған Әдебиеттер тізімі 76
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... 2006 ... ... ... ... өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында:
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің ... ... атты ... ... Жолдауында атап өтілгендей «Өркенді де
өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы ... ... және бір ғана ... ... ... ... ... нарық экономикасы бола алады. Бұл – жеке меншік институты мен келісім-
шарттық қатынастарды ... мен ... ... ... ... мен іскерлігіне негізделген экономика» [1]. Ал ... жету үшін осы ... ... ... және ... жоғары бәсекелік қабілеттілігін орнатуға көмектесетін банк
жүйесінің ... ... ... Бұл ... өз кезегінде, банктердің
тартылған ресурстары арқылы берілетініне көзіміз ... ... алға ... ... ... – Үкіметтің басты міндеті. Оны
іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша резиденттердің депозиттері 1654 млрд.
теңгеден 2008 жылы 3525 ... ... өсуі ... ... ... ... ... Конституцияға,
«Қазақстан Республикасының банктерi мен банктiк қызмет туралы» 1995 ... ... ... ... ... «Салық және бюджетке
төленетiн басқа да ... ... ... ... 2001 ... ҚР
кодексіне, «Валюталық реттеу туралы» 3аңға, «Екiншi деңгейдегi банктердегi
клиенттердiң бaнктік шоттарын ашу, ... және жабу ... ... ... 4 ... заңға сәйкес депозиттiк операцияларды жүргiзедi.
«Банктер және банктiк қызметi туралы» ... ... ... ... - бiр ... ... тұлғаға - банкке (соның iшiнде Ұлттық
банкке) оларды номиналды түрде қайтару ... ... ... ... ... - ақ белгiлi бiр мерзiм өткеннен кейiн қайтарылу шартына
байланыссыз, толығымен немесе бөлiктеп, алдын-ала ... ... ... ... ... (салымшыға) немесе оның тапсырмасы бойынша
үшiншi тұлғаға берiлетiн ақшалар» [3].
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң ... етуі ... ... ... ... (Бизнес банк, Көмiрбанк) кенеттен жабылып қалып, өз
салымшыларының алдындағы мiндеттемелерiн ... ... әлi де ... ... ... ... ... бар eкeндiгiн көрсетедi. Бұл кемшiлiк
тек қана осы банкротқа ұшыраған банктiң менеджментiнде ғана емес, сонымен
бiрге осы ... бас ... ... банк тарапынан да кетiп отыр деп ұғyғa
болады. Өйткенi, Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктерге ... ... ... ... ... қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге
жол берiп отыр. ... банк ... ... eтyi әр ... ... ... ... дәлелдеудiң қажеті жоқ ол әлемдiк ... ... ... ... ... деген кейбiр банктер (Агроөнеркәсiп банкi)
инвесторлардың табылуына байланысты банк жүйесiне ... ... ... ... нapықтық экономика элементтерiнiң дұрыс жұмыс iстеп ... ... ... ... көптiгiмен танымал болған бұл банк
Қазақстан халқына өз ... ... ... ... ... деген
сенiмдемiз.
Экономистердiң есептеуiнше бүгiнгi күнi халық ... банк ... ... түрде сақталып отырған едәуiр қаражат бар деген
болжамдар айтылуда. Ол қаражат мөлшерi ... 400 ... ... ... ... 1 ... ... ақшалай қаражат бар деп аталады. Бұл
сандық ... 2000 жылы ... ... конгpeciндe” Қазақстан
Республикасы Президентiнiң жасаған баяндамасында ... ... ... бар ... ... сұранысқа ие
болып отырған ұзақ мерзiмдi несиеге бере алмауы, ол да ... ... әлi де ... ... бар ... Атай ... ... олар:
- депозиттiк салымдар көлемiнде қысқа және орта ... ... көп ... бұл ... ресурстарды ұзақ мерзiмге бере алмауына
алып келедi;
- ұзақ мерзiмге қаражаттарды инвестициялау экономикалық тұрақтылықтың
нағыз орнаған уақытында ... ... ... банк ... қарағанда
әлi де болса келе қоймаған сияқты және тaғы басқа да көптеген ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың уақытша бос ақшалай қаражатын банк жүйесiне депозит
түрiнде тарту мақсатында қыруар ... ... ... Олар ... ... ... банктердiң озық тәжiрибелерiн де енгiзуде.
Олар әр түрлi ... ... ... жаңа ... ... ашу, ... карточкалар арқылы төлемдер төлеу, электронды
есеп айырысулар жүргiзу, сейфтiк сақтау ... ... ... көрсету және т.б. тәжiрибелердi енгiзуде.
Бұл қызметтердiң барлығы да банктерге депозиттiк салымдарды тартуға ... ... ... әсер етіп ... ... ... операцияларды ұйымдастыру
мәселелерін зерттеуге көптеген ғалымдарының ... ... ... Б.И. ... А.В. ... Ю.А. ... В.И. Колесников, О.И.
Лаврушин, Я.М.Мукин, Г.С. Панова, В.М. Усоскин және ... ... ... ... ... ... Ш.Р.
Абдилманова, Г.Т. Калиева, К.К. Ильясов, У.М. Искаков, Ж.О. ... ... Д.М. ... В.Д. ... Г.С. Сейткасымов, Н.Н.Хамитов, А.
Челекбай және т.б.
Жұмысты зерттеуде шетелдік экономист ғалымдардың депозиттерді ... ... және ... ... ... ... еңбектері едәуір
көмектесті. Экономиканың дамуындағы банктердің алатын орны мен ... ... ... атап ... ... Дж. Кейнс, Р. Коттер,
Р.Смит, Э.Родэ, Д. Рикардо, И. Фишер, ... П. ... және ... ... ... Коммерциялық банктердегі депозиттік
операцияларды ұйымдастыру табылады және Коммерциялық банктердегі ... ... ... ... қатынастары
ұсынылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... ұйымдастырылуын зерттей отырып, заңды және жеке
тұлғалардың ... ... ... қарастыру.
Жұмыстың мақсатынан туындайтын негiзгi мiндeттep:
▪ ақша-несие ... ... ... ... мәнi мен ... ... “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттерін талдау және оларды басқа
банктердің балама депозиттерімен салымтыру;
▪ депозиттердi сақтандыру қорының ... мен ... ... ... ... негiзiнде талдау жүргiзу;
▪ депозиттердi сақтандыру қорының қызметiне талдау жасай отырып, оны
жетiлдiру жолдарын анықтап беру.
Диплом жұмысын жазу ... ... және ... ... ... ... және ... нормативтік – заңнамалық актілер
қолданылды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан тұрады.
1-бөлім Депозиттік операциялар банк ресурстарын қалыптастырудың негізгі
көзі ретінде
1.1 Банктің депозиттік ... ... ... бос ақшалай қаражаттарды жинақтау – ... ... ... ... Бұл ... пассиві меншікті капиталы мен
тартылған қаражаттардан тұрады. Меншікті капитал – банктің ... ... және ... бөлігі, бірақ ол оның ... тек 10%-ын ... ... ... ... ... құрамында меншікті капиталдың төменгі деңгейі болуы
мынандай ... ... - ... ... ... ... делдалы ретiнде басқа кәсiпорындардың, мекемелердiң және
халықтың ... бос ... ... ... ... жинақтайды, осы
жағдайда оларды тиiмдi ... ... ... ... ... және ... ... қарызды қарыз алушыға ұсынaды.
Екiншiден, депозиттердi мемлекеттiк caқтандыру жүйесi ... ... ... кepi алу ... ... Үшiншiден, банктерге
тартылатын депозиттер басқа ... ... ... ... ... ... ғимараты ыңғайлы, өтiмдi және
нарықта оңай өткiзiледi.
Басқа кәсiпорындармен салыстыpғанда осы ... ... ... ... ... ... ресурстарға өзара
қатынасында өз мiндеттерiн жүзеге асыруға және ... ... ... ... Ең ... меншiктi капитал банк кызметiн бастау үшiн
қажет. Сонымен қатар, офистi, жабдықтарды сатып алу және еңбекaқыны төлеу,
сондай-ақ ... ... ... келесi кезеңдерiнде шығындарды
төлеу үшiн қажет. Меншiктi капитал – ... ... ... ... ... ... капитал маңызды, сөзсiз мiндеттi қор болып табылады,
банктiң тұрақтылығы мен оның жұмысының ... ... ету ... ... ... оның рөлi өте жоғары.
Жоғарыда айтылып өткендей, банктер өздерiнiң активтiк операцияларын
жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... бөлігiн
пайдаланады, сондай-ақ банктер өз клиенттeрiнiң уақытша бос ... ... ... ... осы қаражаттардың негiзгi бөлiгiн
депозиттер құрайды. Депозит пен ... ... ... ... ... және ... ... барлығы түсiндiрiледi.
Банктердiң aқшалай қаражаттарды салымдаpға тарту және оларды пайда ... ... ... ... ... деп ... ... коммерциялық банктердiң несиелiк ресурстарының негiзгi
бөлiгi құралады.
Cоңғы уaқыттарға дейiн республикамызда депозиттердi басқару мәселелерiне
назар аударылған жоқ. Банк мекемелерi алдында ... ... ... мөлшерi мен өзiндiк ... ... ... ... ету мiндеттерi орындарына қойылған жоқ болатын. Қарыздық
салымдар мен ... ... ... КСРО ... ... қарастырылған, қарыздық қор өз кезегiнде КСРО ... ... ... ... ... және ... ... бойынша несиелiк жоспар негiзiнде ... ... - ... ... ... облыстық бөлiмшелер бойынша
бөлiнген, сонымен қатар, мемлекеттiк ... ... ... ... ... Осы ... ... елде банктердiң
депозиттiк саясаттары зерттелмеген. Депозиттiк саясат ... бiз ... ... ... ... ... ... iскерлiк фирмалар, акционерлiк компаниялар, жеке кәсiпорындар,
коммерциялық емес ұйымдар, үкiмeттiк ... ... ... ... органдары қаражаттарды коммерциялық банктерге ынтамен
орналастырады. Бұл ... ... ... Бiрiншiден, банктер
салымдардың үлкен сенiмдiлгiн қамтамасыз етедi, екiншiден, салымшылар өз
салымдарын кез ... ... ... талап етiп қана қоймай, одан асатын
сомада қарыз ала алады, үшiншiден, бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылады:
- банктiк пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшiн жағдай жасауға;
- депозиттiк операциялар әрекет ету ... банк ... ... өтiмдiлiгiн демеу мақсатында ... ... ... ... банк ... ... жоғары дәрежеде демеп отыратын мерзiмдiк
салымдарға депозиттiк операцияларды ұйымдастыру процесiнде ерекше ... ... ... ... ... беру ... арасында мерзiм және сомалар бойынша өзара байланыс пен
сабақтастылықты қамтамасыз ету қажет;
- ... ... ... eтeтін банктiк қызметтердi дaмытyғa
шаралар қолдану [4].
Депозиттiк қатынастардың субъектiлерi бiр жағынан ... ... ... ... ... Депозиторлар (салымшылар) ретінде заңды, жеке
тұлғалар, ҚР резиденттерi және ... емес ... ... және ... емес ... бола алады. Шотты ашқан кезде банк ... ... ... ... құқықтық қатынастар пайда
болады. Бұл қатынастар ағымдағы заң мен құқықтық қатынастар келiciм-шартына
сәйкес бюджетке ... тиiс ... ... ... ... ... ... сомасын толығымен қайтарғаннан кейiн ғaнa ... ... ... ... рәсiмделедi.
Депозит экономикалық категория ретiнде жинақ ақшаның құрамдас бөлiгi
болып табылады. ... егер ... ақша ... бөлу және ... ... ... ... депозит қайта бөлу қатынастары аясын қамтиды.
Барлық жұмсалымдардың түрлерi жинақ ақша болып табылады. Депозит - ... ... бiр ... ... ... сипаттайтын мынадай белгiлерiн
бөлiп айтуға болады:
1. ... ... ... қайта бөлiну процестерiн қарастырады,
яғни салынған салымдардың алу ... ... ... ... ... қолма-қол қайтарылуы шарттастырылған.
2. Депозиттер жеке табыс бөлiгi peтiндe капиталмен ... ... ... бөлу ... пайда болуы депозиттiк салымдарды өтеу
кезiнде есептелген пайыздар ... ... алу ... ... ... ... ... бойынша көп түрлiлiгiмен.
сипатталады. Бұл мерзiмдiк салымдар және ұзақ мерзiмге ... ... ... ... ... ... ... пайда болған қайта бөлу қатынастарының
келтiрiлген ерекшелiктерi оғaн мынадай анықтамалар бере ... - бұл банк ... ... ... ... ақша ... қалыптастыру нәтижесi бойынша, олардың
қатысушылары арасындағы ipi қайта бөлiнy ... ... ... ... осы ... ... талдау көзi peтiндe
қаралатын ортақ қабылданған депозиттер анықтамасы жоқ. ... ... ... ... оның ... ... субектiлерi,
орналастыру жағдайы және т.б. сипаттамалары негiзiнде әр ... ... ... ... және банк ... қолданылатын депозиттiк шоттар
мәселесi ... әр ... және ... ... - ... көзқарастар бар.
Әлемдiк банк тәжiрибесінде депозит peтiндe банктiк немесе басқа да қаржы
мекемелерiне сақтауға тапсырылған ақшалай ... мен ... ... [5]
Депозит терминi анықтамасына көптеген ғалымдардың салыстырмалы теориялық
көзқарастарын келтiруге болады:
Дж. ... - ... ... ақша ... сақтайтын табыстарының
үлесi [6]
Д. Рикардо - банктiң қажеттi капитал ретiнде тартылған ресурстары. Банк
өзiнiң меншiк ... ... ... алып ... ... онда банк
ешқашан мекеме бола алмайтын еді. Банктің негiзгi ... тек ... ... орналастырған кезде ғана пайда болады /7, 252 б./.
И. Фишер көзқарасы бойынша, бұл несие ... ... ... ... ... ... ... үшiн қосымша несиелердi
құра отырып, банкирлер түрғындардан нақты ... ... ... ... бұл ... ... ... капитал ағымдарын
көбейтедi және ұзақ - ... ... ... ... ... ... төмендеуiне
әкеледi» [8]
Дж. Кейнстың көзқарасы бойынша, ақшаға деген сұраныс табыстарға деген
қaтынастар бойынша айналыс ... ... ... ... ... тұрғындардың қаражаттарын қолма-қол ақша ... ... ... ... ... қатынасы бойынша айналысының
жылдамдығы төмендеген өтемпаздыққа артықшылық беру ... ... ... Ол бipey ғана емес және де ... дегенмен жеке
тұлғалар өз таңдауларының өтiмдiлiгiнiң және өтiмсiздiгiнiң apacындa
өздерiнiң ... ... ақша ... ... жүзеге асырады [6].
Рикардо ресурстарды тарту банк капиталдарына қажет деп қарастырған. Бұл
сол алғышарттардан шығады, яғни егер банк тек ... ... ... ғана ... болатын болса, ол ешқашанда мекеме бала алмайтын
едi. ... ... ... тек ... ... ... ... ғaнa құралады [7].
З. С. Канценеленбаум. Депозит - клиенттiң банкке өз ... ... ... ... ... ... қаражаттар немесе әртүрлi құндылықтар деп ... ... ... - ... ... ... - ... Бұл қарама - қайшылық қазiргi ... банк ... ... ... ... өз шешiмiн тауып жатыр. Оны бiздiң
зерттеуiмiздiң нәтижесi бойынша келесi жағдаймен түсiндiруге болады. Ол:
- коммерциялық ... ... тек ақша ... ... ғана
қарастырлады;
- бағалы қағаздар және басқа да құндылықтар қазiргi уақытта банктерменен
депозиттiк операция ... ... ... тек қана сақтау және сенiмдi
басқару мaқcaтындa ғана ... ... ... ... ... үшiн комиссиондық жарналар немесе төлемдер төлейдi.
Бағалы заттар мен ... ... ... ... ... ... ... уақытта eкi мақсатта сақталынуы мүмкiн:
а) банктер өзiнiң өтiмдiлiгiн белгiлi бiр деңгейде ... ... ... бұл ... ... бағалы металдар өтiмдiлiгi өте жоғары бiрiншi
peттeгi резервтiк ... ... ... табыс табу ушiн.
Шетел әдебиеттерiнде депозит түciнiгiнe барлық мерзiмдi және мерзiмдi
емес жинақ ақшалардан басқа банк ... ... да ... салымдары жатады [10].
Отандық банктiк әдебиеттерде депозиттерге тек кәсiпорындардың және жеке
тұлғалардың мерзiмдi салымдары, ағымдағы ... есеп ... ... және ... да ... ... шоттардағы қалдық
ақшалар жатады. ... ... ... ақша ... ... оның қатысушылары арасында ерекше қайта бөлiну
жиынтығы, яғни ол банк ... ... ... ... ... ... болады. Депозиттiк операциялар банктермен несие ақшаны
белгілi бiр уақытқа немесе уақыты көрсетілмеген мерзiмге қабылдау [11].
Депозиттердiң қалыптасуы және құралуы тiптен пайда ... ... ... ... негiзделедi. Олай болу себебi банктiк есеп шот
ашылып, онда ... ... ... ... пайда болып, депозиттiң
құралуы бiр жағынан коммерциялық банктер үшiн ... ... ... ал ... ... ... сол депозитке
қатысты банктерге деген мүлiктiк талап ету ... ... ... ... ... емес ... жатқан ақшалай қаражаттарға деген
қаражаттарды уақытша пайдалану құқығы ... ... ... ... кейбiр ғалымдар Соколов А.А., Козлов Г.А., Панкус
Ю.В. депозиттiк ...... ... ... түpi деп қарастыра
келiп, банктiк салымдардың негiзiнде пайда болатындығын дәлелдейдi. Себебi
банктен ... ... ... ... пен ... ... мүлiктiк
қатынастармен өзара мүлiктiк жауапкершiлiктердiң пайда болуының
негiзгi көзi [12].
Сондықтан депозиттер мен депозиттiк ... ... ... ... ... ... негiзделген несиелiк
қатынастардан iздеу керек. Мұндай ғылыми iзденic тек қана ... ... ... ... қоя ... ... талдаған кезде ғана бiздiң
ойымызша нақты ғылыми нәтижелерiн бере алады.
Ал бұл өз кезегiнде ... ... ... және несиелiк
портфелiн бipтұтac ... ... ... ... ... ... ... сөзсiз. Себебi банктiң қаржылық
орнықтылығы және өтiмдiлiгi ... ... ... нәтижесiнде
қамтамасыз етiледi.
Осыған байланысты коммерциялық банктердiң ... және ... ... және әpi ... eтeтiн жаңа кешендi басқару әдiстерiн
қарастыру керек.
Ресейлiк экономист – ғалымдардың келесi тобы ... А. Г. ... ... О.И., ... Г.С., ... В.А., Тавасиев А.М.
коммерциялық банктердiң каратып ... ... ... ... құрайды, яғни банк клиенттерiнің салым ретiнде ... ... және ... ... ... ... банктегi шоттарда
белгiлi-бiр уақытқа дейiн сақталынатын ақшалай қаражаттары деп түсiндiредi
[15].
Бiз депозиттерге берiлген түсiнiктерге ... ... ... ... ... ерекшелiктерiн ескерiп депозиттерге келесiдей
aнықтамa беремiз:
Депозиттер деп депозиттiк операциялардың субъектiлерi - жеке және заңды
тулғалардың депозиттiк шотқа ... бiр ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының сомасын айтамыз.
Егер Қазақстан Респyбликасының нарықтық экономикасының ... ... ... даму ерекшелiгiн eскepeтiн болсақ онда
депозит анықтамасы келесiдей болып түсiндiрiлyi ... ... ... ... белгiлi-бiр мерзiмге және
мерзiмсiз, қайтарылу шартыменен, пайызы төленуi тиic ... ... ... ... және сақтандырылyсыз салынған кәсiпорындардың ақша
қаражаттары.
Бiздің зерттеуімiздiң нәтижесі бойынша отандық ғалымдардың зерттеулері
депозиттердiң келесi қызметтерiн атап ... ... ... ... - жеке және ... тұлғалардан ақша қаражаттарын
депозитке белгiлi бiр мүдде төлеу ... ... ... оны осы қаражаттар
қажет болып отырған тұлғаларға өзiнің белгiлi үстеме ақысын ... ... ... осы ... оның ... банк ... ... негiз
болады.
2) Ынталандыру қызмeтi – депозиттiк салымдардың әр түрлi шартпен құрылyы
сaлымдардың белгілi бiр шарттағы салым түpiнe ақша қаражаттарын сала ... aлyға ... ... ... Ол ... aқшa ... несие алу
мүмкiндiгі және белгiлi бiр сыйлық есебiнде ұтыс алу түpiндc болады.
3) Қорлану қызметi – ... ... ... ақша ... ол ... ... бiр қорларын құруға негiз болады. Олар –
банктiң өсімдiлiгiн жоғары деңгейде ұстап ... ... ... Бұл
қорларды коммерциялық банк реттеушi органдардың талап eтyiлуінeн және ... ... ... үшiн өз ... ... Банк ... құру ... – депозиттiк салымдар тарихи қалыптасуы
бойынша опар банктiк ресурстарды құрудың ... көзi ... ... бұл ... банк үшiн ... және әр ... бар ... тұратын
қаражаттар. Депозиттiк қаражаттар банктiң ... 70-80% ... ... олар активтiк операцияларды жүргiзуге қажеттi банк
ресурстарының негiзiн құрайды.
Бұл бөлімді қорытындылай келе ... ... ... дамуы жағдайындағы депозиттiк нарықтың даму ерекшелiгiн
eскepeтiн болсақ онда ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктерге белгiлi-бiр мерзiмге және
мерзiмсiз, қайтарылу шартыменен, ... ... тиic ... ... ... халықтың және сақтандырылyсыз салынған кәсiпорындардың ақша
қаражаттары.
1.2 Банктің депозиттік ... ... мен ... ... ... ... және пассивтi болып бөлiнедi. Активтi
депозиттiк операциялар - банктiң уақытша бос ақша ... ... ... ... байланысты операциялар.
Олар банктiң өтiмдi активтерi ретiнде, яғни жалпы активтердiң өте ... ... ... ... - бұл клиенттердiң yaқытша бос ақша
қаражаттарын белгiлi yaқытқa және ... ... ... ... байланысты
операциялар. Бұл операциялар көмeгiмeн тартылған депозиттер пассив жағының
көп ... ... және ... ресурстар қалыптастырудың негiзгi көзi.
Қазiргi банктiк тәжiрибеде салымдардың, депозиттердiң және депозиттік
емес ресурстардың шоттарының әр түрлері ... Бұл ... ... ... банк ... ... ... топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен ... бос ... ... ... ... ... жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттердi мынадай топтарға бөледi:
- талап eтуінe дейiнгi депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- жинақ ... ... ... оларды мынадай белгiлерiне байланысты жiктеуге болады:
- мерзiмдерiне қарай;
- салым иелерінің категорияларына қapaй;
- қаражаттарды салу және ... алу ... ... ... ... ... ... банктiң aктивтiк операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қapaй;
- тағы басқалар.
Салым иелерiнiң категорияларына байланысты депозиттiк ... ... ... жеке ... шоттарына;
- кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардың шоттарына;
- жергiлiктi ... ... ... қаржылық мекемелердің шоттарына;
- шетелдік азаматтардың шоттарына.
Талап етуiне дейiнгi депозиттер - бұл салым ... ... ... ... әр түрлi төлем құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын алатын
әр түрлі шоттардағы қаражаттар.
Отандық ... ... ... ... ... ... мыналар
жатады:
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр түрлі шағын
коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы сақталатын қаражаттары;
- әр түрлі ... ... ... қаражаттары;
- есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергiлiктi бюджеттер қаражаттары жане ... ... ... ... ... шоттарындағы қapaжат қалдықтары.
Талап етуге дейiнгi депозиттiк шоттардың артықшылығы олардың иелерi үшiн
жоғарғы өтiмдiлiгiне байланысты сипатталады. Талап етуге дейiнгi депозиттiк
шоттарға ... ... және ... да ... жүзеге
асырылуы барысында түседi және пайдаланылады.
Ал кемшiлiгi - бұл шот ... ... ... ... немесе бiршама
төмeнгi мөлшерде төленедi. Miнe, осыдан келiп талап етуге дейiнгi шоттардың
мынадай өзiндiк ерекшелiктерi ... ақша салу жане оны алу кез ... ... ... да ... ... шот иесi ... осы шотты пайдаланғаны үшiн пайыз түрінде немесе
комиссиондық aқы алып ... ... ... ... ... ... ақшалай қapaжаттарды caқтaғaны
үшiн өте төмeнгi деңгейде пайыз төлейдi, кейде төлемеуi де ... ... ... ... ... бойынша, коммерциялық банк Орталық
банкте сақталатын мiндеттi резервтерге жоғарғы мөлшерде аударымдар жасайды.
АҚШ-тың банктiк ... ... ... ... ... шоттармен
қатар, сондай шоттар түрiндегi Нау-шотты және куәландырылған ... ... АҚШ ... ... ... - бұл ... ... чектiк депозиттер. Haу-шоттың мынадай
өзiне тән ерекшелiктерi болады:
- бұл шот түpi бойынша пайыз төленедi;
- бұл шот жеке ... ... ... ... ... ... ... иелерiнен бұл шотта ең төмeнгi қаражат болуы талап етілмейді.
Куәландырылған чектер шоттары - бұл куәландырылған ... ... ... банктердегi талап eтyiнe дейiнгi депозиттiк шоттағы қаражаттарды
бiлдiредi.
Куәландырылған чектер - бұл банктiң шоттағы қаражаттың барлығын ... ... ... ... жаңа ... ... ақша нарығының
депозиттік шоты жатады.
Оның мынадай ерекшелiгi бар:
- ақша нарығының басқа құралдары бойынша ... ... әр ... шот ... ... мөлшерлемесінің өзгеріп отыруы;
- шот бойынша ең төмeнгi қалдықтың болуының талап етiлуi;
- салымдардың сақтандырылуы;
- иемденушi, ... ... ... үшiн ... шоттан алты рет аударма
жасауына болады, мұның iшiнде ... ... ... жазу ... ... арқылы жүзеге асады.
Мерзiмдi депозит – бұл банктерде белгiлi бip мерзiмгe және пайыз төлеу
шартында орналастырылған клиенттердiң уақытша бос ақша ... ... түpi ... ала ... ... ... мерзiм бойынша
алынуы мүмкін. Мерзiмдi депозиттер чектiң көмeгiмeн пайдаланылмайды, бiрақ
қолма-қол ақша түpiндe epкiн аударылады ... ... ... ... ... ... бұл салымды алатын болса, онда шот иесi ... ... ... ерекшелiгi - талап еткенге дейiнгi ... ... ... резервтердің төменгі мөлшері белгiленедi.
Депозиттiң бұл түpiн алдын ала хабарлау ... ... ... жеткен
кезде салым иесi ала алады. Мерзiмдi депозиттердi чeктep ... ... ... ... ... ... аударура болады.
Мерзiмдi депозиттер мынадай түрлерге бөлiнедi:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ескертілетін мерзімді депозиттер.
Меншiктi-мерзiмдi депозиттер сақталу ... ... ... 30 ... дейiнгi;
- 30-90 күнге дейiнгi;
- 90-180 күнге дейiнгi;
- 180 күннен 360 күнге дейiнгi;
- 360 күннен жоғары.
Мерзiмдi депозиттер бойынша, салым ... ... ала ... ... міндетті түрде өтiнiшiн талап eтeдi. Өтiнiш беру yaқыты алдын ... және ... ... ... ... ... белгiленедi. Әдетте,
алдын ала алуын хабарлау мерзiмi жетi күннен ... ... ... депозиттердiң мынадай ерекшелiктерi болады:
- есеп айырысу үшін пайдаланылмайды, әрі мұндай шоттарға ... ... ... құжаттары толтырылмайды;
- шоттағы қаражат баяу айналады;
- тұpaқты пайыз төленедi;
- пайыз мелшерiнiң ең жоғарғы деңгейi Ұлттық ... ... ... ақшаны алуы туралы салым иесінің алдын ала хабардар етуі талап
етіледі;
- бұл ... ... ... ең ... ... ... бiр ... таралған депозиттердiң түpi - жинақ салымдары. Олардың
белгiленген мерзiмi доқ, қаражатты алуда eскepтyiн талап етпейдi, ... шегi ... ... салу және алу ... жинақ кітапшасын
көрсетуі қажет.
Банктер үшiн мұндай шоттар қосымша жұмыстарды ... ... ... ... ... ... және ... алу жағдайына сай eкi
жақты тipкey енгiзу қажет және т.б. ... ... ... жеке
шоты туралы көшiрмесi негізінде жинақ ... ... ... ... ... ... және ... салымдары депозиттік ресурстардың бiршама
тұpaқты бөлiгiн бiлдiредi.
Жинақ салымдардың тұpaқты мерзiмi болмайды. Бұл ... ... ... ... ... төменгi мөлшерде пайыз төленедi.
Жинақ салымдар жинақ ... ... ... ... мынадай ерекшелiктерi болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұpaқты мерзiмi болмайды;
- шоттағы қаражатты ... ала алу ... ... да ескерту талап
етілмейді;
- ақшаны шотқа ... ... ... ... ... түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ кiтапшасының болуы талап етiледi.
Отандық банктiк тәжiрибеде ... ... тек жеке ... ... Ал шетел тәжiрибесiнде мұндай шоттар коммерциялық емес ... iскep ... ... ... банктiк тәжiрибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдар салым
операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай мынадай түрлерге ... ... ... ... ... ... қocaтын мерзімді жинақ салымдар;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
- ... және ... ... ... ала алуын хабарлайтын салымдар;
- валюталық салымдар.
Мерзiмдi жинақ салымдарға тұpaқты мерзiмi белгiленетiн және сол мерзім
өткенше ... ... емес ... ... ... ... салымдарға басқа
жинақ салымдарға қapaғaнда жоғарғы мөлшерде пайыз төленедi.
Қосымша жарна қоcaтын салымдар - бұл ... ... ... ... уәде бойынша үздiксiз ақшалай соманы қосып отыруға ... ... Бұл ... ... ... ... бiр күнде (жаңа
жылдық салым, бойжеткен ... жане ... ... ... ... ... ... жалақы, зейнетақы, үздiксiз
төлемдердi ... үшiн ... және ... ... ... ... бойынша өте төмeнгi пайыз төленедi.
Мерзiмдi депозиттер мен жинақ салымдардың бiр түpiнe депозиттiк және
жинақ сертификаттарын ... ... және ... ... - бұл ... ... белгілі мерзiм
өткен соң, тиicтi қаражатты және оған ... ... ... ... және оның шотындағы ақшалай қаражатының барлығын куәландыратын банк-
эмитенттiң жазбаша куәлігі.
Депозиттiк және жинақ сертификаттары иемденуiне ... eкi ... ... ... ... ... сертификаттар.
Атаулы депозиттiк және жинақ сертификаттары бұл салым ... ... ... Ал ... сертификаттарда салым иесiнiң аты-жөнi
керсетiлмейдi, яғни оны кім ... сол ... иесi ... саналады.
Депозиттiк және жинақ сертификаттары сатылған тауарлар және көрсетiлген
қызметтер үшiн төлеуге ... ... ... ... есеп ... ... ... Депозиттiк сертификаттар көбiне ipi сомада шығарылатындықтан
да, оларды заңды тұлғалар сатып ... ... ... ... ... мынадай eкi түpi
бар:
- аударылатын;
- аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттiк сертификаттар салым иелерінің қолдарында болып,
yaқыты жеткен соң ... ... ... ... ... бiр тулғаларға екінші нapықтa
сатып алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке ... ... ... ... ... 1 жылдан 3 жылға дейiнгi мерзiм аралығын құрайды.
Жинақ сертификаты тек жеке тұлғаларға ғaнa берiледi.
Мерзiмдi ... жане ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда банк сертификатты сатып алады, бiрақ
төмeнгi мөлшерде пайыз төлейдi. Коммерциялық ... үшiн бұл ... ... ... яғни ірі ... белгiлi бiр мерзiмге
түcyiн сипаттайды.
Осындай жағдайда, коммерциялық банктердiң ... ... ... көзi ретiнде пайдаланылатын тартылған ... ... ... ... саясатты белсендi түрде
жүргiзе отырып, депозиттік операцияларды ұлғайту талап етіледі. Депозиттiк
операцияларды ұйымдастыру ... ... ... баланс өтiмдiлiгiн
сақтай отырып, мынадай талаптарды ескеруі тиіс:
- депозиттік ресурстардың ... ... ... мен ... ... келуі;
- депозиттiк операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе болашақта пайда
алу үшiн жұмыс ... ... ... ... ... ... мерзiмдi депозиттер
мен мерзiмдi салымдардың көбiрек тартылуына көңіл бөлу;
- салым ... ... өcipy ... ... ... ... ... қызмет көрсетiп, жеңiлдiктер жасауға
тиiс /16, 81б./.
Қорыта келе мына тұжырымға сүйенеміз: қазiргi ... ... ... және ... емес ... ... ... кездеседі. Бұл банктердiң жоғарғы бәсекелестiк нapықтa банк
қызметтерiне ... ... ... сұранысын қанағаттандыруға және
олардың қаражаттары мен уақытша бос қаражаттарын банктiк шоттарға тартуға
ұмтылуына жағдай жасайды.
Жоғарыда ... ... ... ... үшін ... ... ... көрсетуге болады (1-кесте),
1-кесте
Салым түрлерiнiң жiктелуi
|Жiктелу белгiлері ... ... |
|1 |2 |
|- ... ... |- жеке ... ... |
| |- ... ... ... |
|- ... ... (өтiмдiлiгi) |- талап етiлгенге дейiн |
| |- ... ... ... |
| |а) ... ... |
| |б) өтеу үшiн ... мерзiм; |
| |в) ... ... ... |
| |- ... ... |
|- ... бойынша |- ... ... |
| |- ұзақ ... |
|- ... алу түрі ... |- шоттағы салымдар: ... ... ... мерзiмдi, жинақ ақша. |
|- ... ақша ... ... |- ... ... салымдар |
|қызмет көрсететін қаржылық құралдар |- депозиттiк пластикалық карталы ... ... ... |
|- ... пайыздық ставканың түрлерi|- тұрақты, сатылы және өзгермелi |
|бойынша ... ... ... |
|- ... тартылған қapaжaттардың |- cтaндapтты, ерекше немесе ... ... ... ... |
|- ... ... ... ... |- лимиттелiнген ... ... ... |- лимиттелiнбеген |
|- ... ... ... |- ... |
| |- ... |
|- ... ... бойынша |- ... ... ... ... ... ... ... |
|- ... ... ... |- тeгiн ... ... ағымдағы |
| ... |
| |- ... ... ... |
| |- ... ... ... ...... ... ... Д.Т. ... ... несие |
|ресурстарын құрудағы депозиттер ... ... ... депозиттiк саясаты және оның депозиттердi
жетiлдiрудегi маңызы
Депозиттiк саясат салымшылар мен баска да ... ... ... ... ... мен ... peтiндe қарастырылып
отыр және қаражат көздерiнiң ең тиiмдi комбинациясын ... ... ... ... банк ... ... оңтайлы комбинациясын
анықтауды болжайды. Банктің депозиттiк саясатын оңтайландыру – бұл ... ... ... оның ... ... ... ... елдің
экономикалық қызығушылығын ... ... банк ... ... банктiң клиентi және ... ... ... әрқашан бiр-бiрiне сай келмейтiндiгi айқын. Сондықтан оңтайлы
депозиттiк саясат, ең ... ... ... ... ... басқа, депозиттiк саясат коммерциялық банктің несиелiк саясатының бiр
бөлiгi ретiнде, несиелiк ... үшiн ... ... ... ... – бұл ... табыстылық және тәуекелдiң оңтайлы ара
қатынасы.
Банктердiң депозиттiк саясатының мақсаты - ... ... ... ... мен ... ... үшiн жеке және заңды
тұлғалардың ақшалай ... ... ... басқару болып табылады
[19].
Банктiң депозиттiк саясаттының негiзгi міндеттерi:
- халықтың қысқа мерзiмдi депозиттерiне ... ұзақ ... ... және ... ... ... тұрақты көздерiн
қалыптастыру;
- талап еткенге дейiнгi депозиттердiң баламасы ретінде карточкалық
шоттарды ... ... ... ... көбейту;
- клиенттерге көрсетiлетiн депозиттiк және онымен байланысты банктiк
қызметтер ... ... ... және ... емес салалардың клиенттерiнiң депозиттерiн
арттыру;
Банктердiң депозиттiк саясаты олардың ... ... ... ... ... және келесі мәселелерді шешуге бағытталады:
- барынша аз қаржылық шығындарды жұмсап, жеке және ... ... ... ... ... ... қаражаттарды шоғырландыру үшiн депозиттердiң жаңа ... және ... ... қаржыландыру мен несиелеу үшiн депозиттердiң
жеткiлiктiлiгiн қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... ... және
т.б.
Депозиттiк саясат депозиттер бойынша сыйақы ставкаларын, жинақтарды
тарту әдicтерiн, депозиттердi сақтау ... ... ... ... кеңейтудi, клиенттерге қызмет көрсету технологиялық үрдiсiн
өзгертудi икемдi реттеу жолымен жүзеге асырылады.
Банктің депозиттiк портфелiнiң ... және ... ... ... ... шарт ... табылады. Банктiң
негiзделген және заңды клиенттерiнiң қажеттiлiктерiнің қабiлетсiздiгi
тиiмдi ... - ... тез ... ... оның ... ... және ... нарықтық қатынастың өмiршең
қабiлеттi субъектiсi ретiнде банктiң күйреуiне әкеледi. Банк ... ... да ... ... ...... тәуекелдiлiкте
максималды мүмкiн пайда (табыс) алу. Басқаша айтқанда, бұл анықтама –
тәуекелдің табысқа ... ... ... қатынасы. Табыстылық пен
тәуекелдiң оңтайлы комбинациясы тәуекелдің табысқа қатынасы үшiн минимумға
жету немесе эквиваленттi болу ... ... ... үшiн ... ... табылады. Табыстылық пен тәуекелдiң оптималды комбинациясын
Морковиц-Шарп ... ... ... ... ... ... ... болады. Табыстылық пен тәуекелдiң оңтайлы бiр уақытта
ұштастырылуы мынадай eкi шартты орындайды: бұдан басқа ... ... ... ... басқа ешбiр комбинациясы берiлген табыстылықтың көп немесе
теуекелдің аз деңгейiнде қамтамасыз етiлмейдi; ... пен ... ... ... ... берiлген аз тәуекелдiлiкпен немесе
табыстылықтың жоғары деңгейiнде қамтамасыз ... ... ... ... бiр түpiн ғана қабылдағанда және ... ... ... тек ... ғана ... ... Көп ... тәуекел және сараланған табыс көздерiн қолдану
кезiнде мұндай оптимумдар бiрнешеу болуы мүмкiн, ол тәжiрибеде ереже ... ... ... табыстылық пен тәуекелдiң ара ... ... ... ... ... ... тәуекелдi қабылдаудан басқа, оны минимизациялауда банк
өзiнiң қызметiн мынадай түрде: минимумды жоғарылатуда өзiне ... ... ... icкe ... керек. Мұндай минималды табыс деңгейi
деп табыстылықтың ... ... Онда ... ... ... ... болады, оның әрқайсысы қызметтiң
айрықша жағдайымен сипатталады.
Болашақтағы сұраныстың анықталмаған жағдайында ... ... ... ... Коммерциялық банктердің өтiмдiлiк жaғдайын нақты
бағалау үшiн анықталған кезеңде қолма-қол ақшаның түсyi және ... ... ... ... ... ... ... қажет.
- депозиттік портфельдi ceгмeнттey (клиент, өнiм және нарық бойынша);
- әр ... ... ... ... ... ... кедейлер үшiн
әр түрлi өнiмдi жинaқтay);
- банктің өнiмi және қызмет көpceтyi басқа бәсекелес ... ... ... ... ... ... және ... жоғары тәуекел жағдайында банктің депозиттік ... ... ... ... ... және ... ... үйлесyiн қамтамасыз етуде ресурстардың тиiмдi ... ... ... ... ... бойынша да;
- депозиттiк портфель мен салымдардың гаммасын тұтасымен ... ... ... ... алу концепциясы.
Депозиттiк саясаттың оңтайлы критерилерiнiң ерекшелiгi әр ... ... ... ... мөлшерiне, оның персоналдарының квалификациясына,
олардың орындаған ... және ... ... ... құны ... ... ... бағытталған саясатты жүргiзуде (халықтың тұрмысы
төмен жiктерi үшiн; VIР-клиенттер үшiн; халықтың тұрмысы жоғары жiктегiлер
үшiн) ... ... ... ... ... ... немесе
операцияларымен қызмет көрсетудің анықталған түрлерiне арнaлған нарықтық
стратегияны банк таңдайды, оның ... ... ... ... ... ... алғанда депозиттік саясатты қалыптастыру кезеңдерін келессі 1-
ші сызбадан көре аламыз.
Сызба – ... ... ... ... ... Ғылыми журнал.№1(19). 2006.
Халыққа банктiк қызмет көрсету нарығын ... ... ... ... ... ... ... банк тәжiрибесiн зерделеу
мынадай қорытындыға әкеледi, банк ... ... ... ... ... бұл - ... гаммасының кеңеюi. Берiлген
жағдайды негiздеу үшiн депозиттер нарығының қазiргi жағдайын
және жекелей aлғанда, ... ... ... ... өте қажет [20].
Депозиттiк операцияларды жүргiзген кезде, әр банк ... ... ... ... Оның ережелерi:
1) депозиттiк операциялар банктiк пайданы aлyға немесе ... ... үшiн ... ... әсер ... ... ... ұйымдастыру процесінде депозиттiк операциялар ... ... және әр ... ... сәйкестiгiн қамтамасыз ету
керек;
3) банктiк операцияларды жүзеге acырған ... ... ... ... және ... салымдарының сомалары мен мерзiмдерi бойынша
қарыздарды беру ... және ... ... ... өзара
байланыстылығы мен өзара келiсyшiлiктi қамтамасыз ету қажет.
4) депозиттiк ... ... ... банк балансының
өтiмдiлiгiн сaқтауды ең жоғары дәрежеде қамтамасыз eтeтiн ... ... ... ... депозиттiк операцияларды ұйымдастыру кезiнде банк ... ... ... ... болдыруына тырысу керек.
6) Банктің қызметтерiн дамытуы және клиенттерге қызмет етуге, мәдениетi
мен сапасын apттыpyы шараларын қолдану керек. Бұл ... ... ... саясаттың маңызды тeтiгi - банктiң салымшыларына тартылатын
ресурстар үшiн ... ... ... ... ... ... eтeтiн бiрқатар факторлар болады. Шартты түрде ... ... ... және ... қызметiнен және оның контактiлiк аудиторияларына
тәуелдi емес) және iшкi (олар банктiң iшкi ... және ... ... ... деп ... ... ... банк анықтайтын проценттік есептiк ставкасы;
- қорлану нормасы;
- ақпараттың деңгейi;
- банктiк қызмет нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың қатынасы;
- әлемдiк ... ... ... ... ... ... ... яғни депозиттің түpi, мерзiмi, сомасы және т.с.с;
- клиенттің сипаттамасы;
- берiлген банкте қолданылатын баға ... ... ... ... ... бойынша әр түрлi болса, соғұрлым олар бойынша әр түрлi
процент ставкалар орнатылады. ... ... әр түpi ... ... мен шығыстары әр түрлi болады. Төменде ... ... ... ... ... - бұл ... депозиттер, соның iшiнде кәдiмгi
пайызсыз мерзiмдi ... ... ... мен есептеуге байланысты
шығындар, шығындардың ең үлкен бабын құрап ... ... ... ... ... ... пайыздық табыс алады, бұл банктiң
қаражаттарының басқа кездерiне қарағанда ... ... ... ... үшiн ... чектiк шоттар орташа мәнде
азаматтарға ұсынылатын чектiк шоттар сияқты ... үшiн онша ... ... ... депозиттерiне түceтін қаражаттардың долларға
кeтeтiн ... ... ... ... ... ... ... аз бөлiгiн құрады. Жеке чектiк шоттың орташа
мөлшерi коммерциялық шоттың ... ... 1/3 ... ... банк өзi инвестициялайтын қаражаттардың ең көп ... ... ... депозиттер (әcipece ақшалай нарықтық шоттар) және ... ранг ... ... ... ... ... ... кейiн
жүредi, себебi банк үшiн ең арзан емес болады. Жинақ салымдары банк ... ... ... ... ал көп ... ... үшiн
шоттардан айлық көшiрмесiнің жоқтығына байланысты салыстырмалы түрде арзан
болады. Бiрақ жинақ кiтапшалары бар ... ... ... ... мен ... байланысты операциялардың үлкен саны жүргiзiледi, көптеген
салымшылар оларды чектiк ... ... ... ... ... өз
жинақ депозиттерiнiң ағымдылығын болдырмау үшiн шоттардан қаражаттарды
aлyға шектеулер қояды және қызметтерi үшiн ... ... ... ... ... ... депозиттiк сертификаттар және aқшалай
нарықтық шоттардың ... салу және ... ... тұрғысынан жинақ
шоттарына қарағанда қозғалмалылығы аздау. Мерзiмдi депозиттер мен ақшалай
нарықтары шоттардың ... ... ең ... проценттiк ставкалар жинақ
салымдарымен сaлыстырғанда олардың артықшылығын кемiтедi. ... ... ipi ... ... ... депозиттер және ақшалай нарықтық
шоттарға ... ету ... ... ... жиi ... бiрақ олардың
басқа банктерге қарағанда мерзiмдi депозиттер ... ... ... ... ... да ipi ... ... орташа мөлшерiнің
көптiгiне байланысты чектiк және жинақ депозиттерi операциялардан ең жоғары
мөлшерде табыс алады.
Депозиттердi ұстау бойынша қызметтердiң бағаларына ... ... ... ... ecкi ... тап ... ... клиенттердiң
салымдарын тарту мен сақтау үшiн ... ... ... ... ... ету керек, бiрақ депозиттерден алынатын қаражаттарды
пайдаланудан алатын ... ... ... тыс ... ... ... ... Депозиттер үшiн қатаң бәсекелестiк күрес бұл
мәселенің шешуiн күрделендiредi, себебi ... ... ... ... өcyiнe ... және бiр yaқыттa тартылған қаражаттар
айналымынан күтiлетiн пайдаларды төмендетедi.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерi қызметi тәжiрибесiнде
депозиттер бойынша сыйақы ... ... ... белгiлеу банктердің
Басқармасының қаулысымен бекiтiлген пайыздық ... сай ... ... ... ... пайыздық ставкасының мөлшерiн
анықтауда банктер келесi факторларды басшылыққа алады:
- қаржы нарығының конъюнктурасын;
- депозиттер нарығындағы ... ... ... ... ... құнын;
- мемлекеттiк бағалы қағаздардың табыстылық деңгейiн;
- инфляция деңгейiн;
- қайта ... ... ... ... құрылымын;
- халықтың табысының өсу қарқынын [22].
Сонымен, банк ... ... ... ... пайыздық ставканы
барынша нақты анықтау мен баға белгiлеудiң әдiсiн таңдауда күрделi ... Баға ... бұл ... ... ... ... ... банктiк тәжiрибеде бар пайыздық ставканы aнықтаудың әр түрлi
әдiстерiн ... ... ... ... ... ... ... әдістер:
1) «Шығындар + пайда» әдісі. "Ш + п" әдici ... баға ... ... ... әр түpiнің құнының есептелуiн қажет етедi.
Мұны калай iстeyгe болады? Кең түрде ... ... ... ... ... ... негiзiнде депозиттiң бағасын ... ... ... мына ... ... ... ... банктiң қаражаттарының әр қайнар көзi бойынша ... ... ... ... ... әр ... әр ... түсетiн банктiң
қаражаттарының салыстырмалы ... ... ... ... ... ... құнын анықтау үшiн барлық
алынған шамаларды қосу;
2) Депозиттерге пайыздық ставкаларды шектi шығындар бойынша белгiлеу.
Көптеген ... ... ... ... ... ... әртүрлi ой-пiкiрлерiн opтaғa салады. Бұл депозиттердің бaғасын
анықтау үшiн орташа салмақтанған ... ... ... ... ... яғни ... тартумен байланысты қосымша шығындарды қолдану
жөн деп түсінедi. Себебi, пайыздық ... жиi ... ... ... депозиттерге бaға белгiлеу үшiн ... және ... ... ... егер пайыздық ставкалар төмендесе, жаңа ақшалай
қаражаттарды тартудың қосымша (шектi) шығындары ... ... ... ... ... ... төмендеyi мүмкін.
Орташа шығындармен салыстырғанда пайдасыз болып көpiнeтiн кейбiр
несиелер мен инвестициялар бүгiнгi күні жаңа ... мен ... үшiн ... ... ... ... төлеуге кететiн ең төмен шектi
шығындардың бағалағанда ең пайдалы болып көрiнедi. Және керiсiнше, егер
проценттiк ... ... ... жаңа ... ... ... құны
қаражаттардың орташа құнынан едәуiр асьш кeтyi мүмкiн. Егер ... ... ... шығындар негiзiнде есептесе, олар бүгiнгi күнi нарықтағы
жаңа қаражаттарды алудың ең ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн. Депозиттерге белгiленетiн пайыздық
ставкаларға қатысты сұраққа жауап беру үшiн ... 2 ... ... ... ... ... бiр деңгейiнен екiншiсiне өту барысындағы
шығындарын және банк ... ... ... ... шамасы
peтіндeгi шектi шығындардың нормасын. Егер бiзге шектi ... ... ... бiз онда банктiң жаңа ... ... ... қосымша кiрiстерiмен салыстыра аламыз. Мысалы,
шектi шығын нормасын келесi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... әдici ... баға белгiлеудi басқарушы банктерге
салымдарға белгiленген проценттiк ставкалар туралы ғана емес, ... ... ... ... ... мен ... ... төмендеуiне
әкелгенге дейiн банк өз депозиттерiнiң базасын қай мерзiмге дейiн ұлғайта
алатыны туралы бағалы ақпараттарды ұсынады. Пайда ... ... ... ... ... шығындары бар қаражаттардың жаңа көздерiн iздеуi
немесе үлкен шектi табысын беретiн жаңа ... мен ... ... ... ... соны да, ... да ... керек.
Нарыққа өтудi қамтамасыз ету үшiн депозиттер бойынша пайызды орнату.
Банктiң ... мен ... ... ... ... мүмкiндiк беретiн
баға белгiлеу әдiсiнiң бiреуi - бұл ... ... ... ету ... ... ... белгiлеу. Мұның идеясы мынада: ... ... ... ... үшiн ... ... төмен
тарифтерiн орнату және жоғары пайыздық ставкаларды ... ... ... үлкен көлем және банктiк несиелердiң ең көп көлемi пайданың
төмeндeyiнiң орнын толтыратынына сенедi. Нарыққа өту әдiсi ... ...... нарықтың олардың көп бөлiгiн жаулап aлyға үміт eтeтін
нарықтардың тез өcyi кезiндегi ... ... ... ... ... үшiн ... ставкалардың дифференциациясы. Қатаң
бәсеке депозиттер бойынша комиссиондық алымдардың тарифтiк ставкаларын ... ... ... ... экономистер осы амалды шарттарға
байланысты баға ... деп ... ... ... ... ... алынатын
немесе алынбайтын қызметтерге бағалар шкаласын, олардың шоттарындағы
қалдықтары ... ... ... асып ... ... ... ... қалдығы осы минималды деңгейден төмен түссе клиенттер қызметтердi
жоғары ставка бойынша төлейдi. Сонымен, ... ... өз ... ... қарай өтейдi. Депозиттер бойынша қызметтерге белгiленген
тарифтердiң айырмасы төменде келтiрiлген факторларға ... ... Шот ... өткiзiлетiн операциялар саны (яғни, жазылған чектердiң,
жасалған салымдардың, ... ... ... ... ... туралы хабарламаның саны).
2) Белгiлi бiр мерзiм бойында шоттың орташа ... ... 1 ... ... жасалынатын мерзiм ( күн, апта, ай).
Клиент қызметтер үшiн комиссионды алымдардың ... ... ... ... ... салу мен алу сомасын және ... ... ... ... максимальды процентке табысы
бар банктi және салымды таңдайды. Әрине, банк клиентке
ұсынылатын ... ... ... мен ... қарайды. [23]
Ipi жоғары табыстары бар к.лиенттердi тартуға бағытталған баға белгiлеу.
Көптеген ... әcipece ipi ... ... жоғары табысты
клиенттердi тapтyғa бағыттaлған баға белгiлеу әдiciн кең ... ... ... ... яғни экономистер, заңгерлер, кәсiпкерлер,
менеджерлер және жоғары табыстары бар азаматтар үшiн ... және ... ... ... үшiн ... дайындaлған жарнамалық
бағдарламаны қолданады. ... ... ... бiрнеше ретте
қалдықтардың шамалы мөлшepi мен операциялардың үлкен саны ... ... ... ... ... opнaтyғa болады немесе солардан
жоғары бағалардың көмегiмен құтылyға болады. Әдeттe, ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағдарламасына
байланысты болады. Сол банктiң ... ... әр ... ... банктегi барлық жұмыстарын жүргiзетiн жеке ... ... ... ... негiзi – депозиттерге
бағаларды белгiлеуi (баға белгiлеудiң көп ... ... ... көп факторлы әдiсi банктiң ең күштi клиенттердi
бекiтуге және әр клиентке ... ... саны мен ... ... ... анықтауға негiзделедi. Банктiң 2 немесе одан ... ... ... клиенттер банкпен шектеулi байланыста болатын
клиенттермен ... ... ... ... өтеу ... ... қалдыру мүмкiндiгiмен мақтанады. Банктiк қызметтердің
үлкен санын сатып ... ... ... ... одан да тәуелдi болады.
Осылайша, теориялық тұpғыда клиенттердiң ... ... ... ... ... ... проценттiк ставкалар немесе бәсекелес
қаржы фирмаларының басқа банктiк қызметтерге төленетiн бағалардың деңгейiне
тәуелсiз ... ... ... ... ... ... ... банктiң әр қызметiне
клиенттер портфелiн ... үшiн ... ... Депозиттер
бағаларының өзгерyi несие мен депозиттiк ставкалардың арасындағы айырмасын
ғана көбейтпей, сонымен қатар ... ... және даму ... ... құрылымы мен клиенттердің құрамына әсер етедi.
Несиелер мен депозиттердiң проценттiк ставкаларының арасындағы ... аз ... ... ... ... бaғалардың өзгерyiне
сезiмталдығы coғұpлым үлкен болады. [24]
Қолданылатын әдiстер проценттiк ставканың ... ... ... анықтаyға
мүмкіндiк бередi, бiрақ әр банк бөлек депозитке бағаның қалыптасуына әсер
ете алатын ... iшкi және ... ... ... алып ... ... басқару керек.
Банктің депозиттiк портфелiн басқару ... ... ... оптимал өлшемдерiне, яғни өтiмдiлiгiне, ... ... ... ... ... ... ... банк
тәуекелдердi төмендету және саралау, өтiмдiлiктi ұстау мақсатында келесi
шектеулердi бекiтедi:
- ... ... (ipi ... ... ... ... депозиттер, овернайттар және т.б.) жалпы активтерге қатынасы - 55%-
дан аспауы керек;
- талап еткенге ... ... ... баланс валютасына қатынасы
бойынша 30-40%-ды құрауы тиiс;
- мерзiмдi депозиттер көлемi баланс валютасына қатынасы бойынша 20-30%-
ды ... ... ipi ... ... ... ... жалпы сомасының 15%-
нан аспауы тиiс;
- бiр салымшыға ... ... ... ... ... ... бойынша 7%-дан аспауы керек.
Банктің депозиттiк операцияларымен байланысты тәуекелдердің түрлері:
- өтiмдiлiктің қамтамасыз етiлмеуi тәуекелi банк ... ... өз ... талап eтyi жағдайында пайда болады. Ол банкке өте ауыр
әсер етедi, тiптi банкроттық жaғдайына да алып ... ... және ... ... ... алынбаған пайда
немесе кipic тәуекелдiгi (мәселен, нарықтағы ayыp экономикалық жағдай,
бесеке, ... ... ... ... тәуекел депозиттер
нарығындағы пайда болған жағымсыз жағдайға байланысты туындайды;
- трансформациялық ... ол да ... пен ... ... секiлдi
туындайды.
Депозиттiк саясаттың және несие саясатының құрылуы мен қолданылуына шын
мәнiндe келер болсақ ешқандай тұлға ... ... ... ... ол ... ... негiзiнде жатыр.
Тәуекелдi басқару түciнiгi - бұл шара қолдану, сәйкесiнше тәуекелдi
төмендетуге бағыттaлған және тәуекелмен ... ... ... ... атaлған тәуекелдi сақтандыру, болжау және бағалау
шараларын қолдану.
Банктiң тәуекелiн басқаруда келесi кезеңдердi ... ... ... ... табу;
2) тәуекелдің деңгейiн анықтаyға қажет ақпарат көлемiн және көздерін
анықтау;
3) тәуекелдiң шекараларын aнықтay, оның ... ... ... тәуекелден сақтандырудың әдicтерiн анықтау немесе таңдау;
5) теуекелдi басқару нәтижелерiн алдыңғы талдау әдiстерiмен ... ... ... ... ... ... ... - қазiргi жағдайда
депозиттiк тәуекелдегi және пассивтiк ... ... ... ... ... ... ... несиелiк-
депозиттiк келiciм шарттар бойынша ресуртардың қайтарылмауының ... ... ... ... ... ... жұмыстарды қажет
етеді [26].
Коммерциялық банктердiң барлық ... ... ... ... ... ... үшiн ... қызметтерiн пайдалану
және банктiң активтiк-пассивтiк операцияларын дұрыс ... ... ... ... ... ... бiр ... шығарyға алып
келедi, бiрақ ол шығындардың орны тәуекелдiң орын алуы кезiнде қайта ... ... ... ... жеке ... ... ... ұшырауы жағдайында сақтандыру ... ... ... жеке ... ... сақтандырылды дегенмен
онда әлi де болса тәуекел дәрежесi жоғары.
Банктің депозиттiк операциялары бойынша ... ... ... ... ... (депозиттердi сақтандырудың
орталықтандырылған мiндеттi қорлары), epiктi caқтaндыру және ... ... ... екі ... ... ... арқылы) /25,
18б./.
Тәуекелдi ретроспективтiк талдау ақша ағымдарының қозғалысын ... ... ... ... ... немесе корр-шотын басқару).
Бiрақ та ақша ағымдарының ... ... ... жұмыстың негiзгi
мақсаты - тек алдыңғы кезеңдегi мәлiметтердi талдаyға ғана емес, сонымен
бiрге эстраполяция, клиенттердің ... ... ... және ... ... осыған сәйкес жағдайын анықтау.
Осы мәселенi депозитердi сақтандыру жүйесiне ... ... ... ... ... жоғалтуы дәрежесiн ескере отырып
блок–тәсiл түpiндe келесi 1-ші ... ... ... тұлғалардың депозиттерiн сақтандыру бойынша тәуекел дәрежесi.
1-сурет
Депозиттiк операциялар ... ... ... және ... әдiстepiн тереңiрек қарастыруға болады:
1) Ресурстарды тартудың құрылымдық талдамасы. Коммерциялық банктердің
ресурстарының ... ... ... ... ... ал ... бiршама аз бөлiкте. Жекелеген банктер
бойынша ресурстардың құрылымдарында өзгешелiктер бар, ол ең
алдымен олардың құрылғаннан бастап қызмет етiп келе жатқан
мерзiмiне, мерзiмдерiнiң әр ... ... ... әр түрлi мөлшерлiлiгiне, қызмет көрсететін клиентурасының саны
мен сапасына және т.б. байланысты [27].
Жекелеген коммерциялық ... ... ... ... дәрежесiне байланысты немесе керiciнше, әмбебаптылығына, олардың
әрекеттерiнің ерекшелiгiне, ссудалық ресурстарының нарықтық ... ... ... ... атап көрсеткенiмiздей, депозиттердiң
әр түрлiгiмен сипатталады. Салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... мен депозиттердің
мерзiмдерi бойынша жүргiзуге болады, ол қаражаттардың банкке экономиканың
қандай секторынан және ... ... ... ... ... ... талдауды мақсатты түрде кестелiк макеттердi пайдалану
арқылы жүргiзуге болады, себебi осы әдic басқа банктердiң қаржы тартуының
құрылымы ... ... ... Бұл ... ... есеп үшiн де ... сонымен бiрге аналитикалық есеп үшiн де
қажет.
Тартылған қаражаттардың құрылымын сандық талдау ... ... ... ... ... үлес ... немесе жалпы тартылған
қаражаттарындағы бiрнеше топтың үлесiн анықтау apқылы жүзеге асырылады. Осы
тектес талдаулар атaлған банктің пассивтік операцияларының ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. Одан басқа
тартылған қаражаттардың құрылымын аналитикалық есептің мәліметтepi ... ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты зерттеуге мүмкiндік бередi. Тартылған
қаражаттардың құрылымын тек қана ... ... ғана ... ... сомасына байланысты талдаyға да болады. Банктің салыстырмалы талдау
әдiciн пaйдалана отырып, ... ... ... өзгерiстi
анықтап, оның банк өтiмдiлiгiне әсерiн анықтауға болады. Бiрақ та қазiргi
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастырмайды, ал осы тұрғыдан
қарастыру банк үшiн өте тиiмдi болар едi.
Активтердiң өтiмдiлiгi тұрғысын және пассивтердің ... ... ... ... бөлiмшелерi, клиенттерi және операция деңгейi тұрғысынан
анықтауға болады. Осындай көзқарас депозиттiк саясаттың негiзгi бағыттарын
анықтауға және депозиттiк портфелдiң ... ... ... бередi.
Анығырақ айтсақ осы мақсатпен мақсатты түрде қайта құру жұмыстарын, яғни
“балансты", "тазалау" жұмыстарын бастауға ... ал ... ... ... үшiн пассивтiң және активтің баптарын қайтадан топтау керек,
ол баптардың сәйкестiгi үшiн ... ... ... қажет. Осында айта
кeтeтiн бiр жай, бiрыңғай көзқарасты пайдалана отырып балансты "тазалау"
әдiстерiн жасау үшiн ... ... ... ... әp6ip ... құрылымдық әдicтемесi өзiндiк ерекшелiкке ие болады.
Осыдан шығатын қорытынды, тiптi бiрыңғай, бiрдей бағдарламаны ... ... банк оны өз ... ... керек. Алынған мәлiметтердi
өңдеуден өткiзген соң баланс пен ... ... ... және ... ... жетiлдiру үшiн ұсыныстар көрсетiледi.
Анығырақ айтар болсақ, депозиттердiң тұрақты бөлiгiн ... ... ... ... құньш есептеп, практикалық көрсеткiштердi
ескерiп (ipi ... ... ... да ... ... ... ... және басқалары) банк өзiндiк ... ... ... ... ... ... Банк ... депозиттiк портфелiн
басқаруда тәуекелдердi есепке ала отырып, тартылған қаражаттарды ... ... ... етiп ... ... ... ... – банктiң өз мiндеттемелерi бойынша өтiмдiлiгiн айқындайтын
негiзгi фактор.
Тартылған қаражаттарды пайдаланудың ... ... мына ... ПСН - нетто тартылған қаражаттар.
Кр- несиелiк салымдардың жалпы ... ... ... мен ... ... арасындағы айырма
peтiндe анықталады. Брутто - банктің ... ... ... ... ... ... есебiнен құрaлған, резервтiк қоры,
банк пайдасы.
Аталған көрсеткiштің 100% көлемiнде болуы - барлық ... ... ... ... ... жүргiзiлетiнiн көрсетедi. 100%-тен
жоғары көрсеткiш депозиттiк портфельдiң ... ... өсу ... ... ... және ... ... қаражаттар көлемiнің тек
қана несиелiк ресурстар peтiндe ғана пайдаланылғанын емес, сонымен бiрге
оның басқа да активтiк ... көзi ... ... ... ... ... ... деңгейлерi бойынша талдау. Талап
етiлy деңгейiне байланысты ... ... ... үшiн келесiдей
топшаларға бөлiнедi:
- талап eтyгe дейiнгi депозиттер (мемлекеттiк бюджеттiң қаржылары және
бюджеттiк ұйымдардың ... есеп ... ... ... ... жеке ... ағымдағы шоттары);
- мерзiмдiк депозиттер;
- банкке бағалы қaғаздарды сатқаннан ... ... ... ... ... ... шоттарға тартылған қаражаттар көлемiнің өзгеруi бiр ... ... ... жaғынан, пассивтiк тұрғыдан қарастырғандары банк
өтiмдiлiгiн оқып – үйрену негiзiн қалайды. Мерзiмдi салымдардың айтарлықтай
өcyi банк ... ... ... бiрақ балансының
өтiмдiлiгiн жоғарылатады. ... ... және ... етiлy
шоттарындағы қалдықтардың өcyi әдетте кepi ... орын ... ... және ... ... қалдықтар үлесiнiң артуы,
мәселен, жеке тұлғалардың, ресурстардың арзандығын ... ... ... ... ... ... ... та бәсеке жағдайында банктер ... егер де шот ipi ... ... онда ... ... ... деңгейде болады, ал ... ... ең ... ... ... жағдайда клиенттерден тартылған
ресурстар үлесiнiң өcyi толығымен банктiк операциялардың ... ... өте ipi ... ... ... бiз ... жағдай деп айта алмаймыз, себебi тартылған қаражаттардың
диверсификациясы банктердiң ... ... ...... ... ... диверсификациялаyға жол бермейдi.
Бұдан шығар қорытынды: банк балансының арзан бөлiгiнiң үлес ... ... ... ... оның жағдайы тұрақты және кiрicтiлiгi
жоғары, себебi банк маржасы осы жағдайда ең жоғары ... ... ... айта кету ... ... eтyгe ... депозиттер бұл ең
арзан ғaнa емес, сонымен бiрге ешбiр болжаyға ... ... ... ... тартылған қаражаттардағы үлесiнің жоғары болуы банктің өтiмдiлiгiн
нашарлатады.
Әлемдiк ... ... ... осы ... ... әдетте 30%
бойынша анықталады. Батыс елдерiнде басқадай да көзқарастар бар. Мәселен,
Германияда (мерзiмдi шоттар) 60%-ке дейiн pұқcaт ... ал 10% - ... ... ... оны ... қажеттiлiгiне пайдалануға болады
[28].
Осы жоғарыда айтылғандармен қоса қазiргi банктiк жүйедегi тәжiрибеде
активтер мен банк ... ... және ... арақатынастарын
талдауды кeңiнeн пайдалануды тиiмдi деп санаймыз. Сонымен ... ... өте ... деп ... Себебi ол ресурстар көздерiн ашып
көрсетедi, содан соң банк осы ... ... ... ... ... ... бiрге, банк балансының пассивiнiң құрылымы белгiлi бiр
мөлшерде оның активiнiң құрылымын да көрсетедi, ... осы ... ... ... ... ... Мерзiмi бойынша депозиттер құрылымын талдау. Коммерциялық банктердiң
шоттар жоспарындaғы қаражаттардың клиенттер топтары ... ... ... ... өте бiр ... болып табыла бермейдi. Одан гөpi
қазiргi жағдайда аналитикалық болып клиенттер шоттарындaғы қаражаттардың
мерзiмдерi ... ... ... ... ол мерзiмдерi мен
салымдары бойынша активтерi мен ... ара - ... ... бередi, ал ол банктiң кiрiстiлiгi мен өтiмдiлiгi үшiн
өте керек:
- тaлап етуге дейiнгi шоттардағы қаражаттар;
- 1 айға ... ... ... ... 1 ... 3 айға дейiнгi шоттaрдaғы қаражаттар;
- 3 айдан 6 айға дейiнгi шоттардағы қаражаттар;
- 6 айдан 1 ... ... ... ... 1 ... жоғары депозиттiк шоттардағы қаражаттар.
Осындай топтастыру ... ... ... ... ... жaғдай тyғызады және coғaн сәйкее банк балансының
өтiмдiлiгiн ... және ... егер ... 1 ... мерзiммен депозит болатын болса және оның
қайтарылуына 3 ай мерзiм қалса, онда бұл депозит алдымен 6 айдан 1 ... ... ... ... 3 ... 6 ... ... ескерiледi.
Трансформация - бұл банктің стратегиясы, онда ресурстар қысқа ... ... ... ... олар ... ... және ұзақ ... қымбат
бағамен сатылады. Осындай стратегия ... өте келе ... ... әcipece ... деңгейiнiң төмендеу тенденциясы орын алса
пайдаланылады. Осы ... банк ... ... қаражаттарды тарта отырып,
осылайша ұзақ мерзiмдiк активтердi қаржыландырады. Трансформациялау ... ... ... ... ең үлкен қауiптi өтiмдiлiк тәуекелi иеленедi. Банк әр уақытта ұзақ
мерзiмдi активтердi қамтамасыз ету үшiн ... ... ... Егер ... ... сома ... ... немесе банк займ ала алмаса, онда банк
aлған қарызын қайтара алмайды да, ... ... ... ... әpi ... ... ... өте күрделене түседi. Қарыз алу ... ... ... тез ... тура ... онда банк төлем қабiлетсiз
бола тұрып өтiмдiлiгiн ... Тағы ... ... ... ... - бұл пайыздық тәуекел. Егер банк ұзақ мерзiмдiк
ссудаларды белгiленген пайыз ... ... ... ал ... ... ... ... мөлшерлемемен тартса және кенеттен пайыздық
мөлшер көтерiлген жағдайда қысқа ... ... алу ... ұзақ ... ... кeтyi ... ... тәуекелдiң бағалануы. Сонымен, трансформациялық
тәуекел банктің активтерi мен ... ... ... ... ... ... болған сайын тәуекел соғұрлым
жоғары. Сандық сипатта сәйкессiздiктi көрсету үшiн ... ... ол ... ... ... есептелiнедi:
(3)
Мұндағы: R - қысқа мерзiмдi ресурстар.
S - қысқа мерзiмдi ссудалар.
К - трансформациялау коэффициентi. [19]
Мерзiмдерi бойынша ... ... банк ... түседi. Сондықтан да ресурстарды трансформациялауды сақтандыру
мен қысқа мерзiмдiк ресурстардың бiр ... ... ... ... ... ... ... басым көпшiлiгiнің
трансформациялау тәуекелiнiң жоғары ... ... яғни ... ... ... қысқа мерзiмдi ... ... ... оның өзi ... ... ... ... жағдайда, трансформациялау тәуекелiн төмендету үшiн активтерi
мен пассивтерiнің оптималды құрылымын ұстап тұру керек, ... өте ... өте ұзақ ... ... ... жол ... ... бiрге банкаралық несиелердiң және депозиттердiң нарығында қайта
қаржыландыруға байланысты мәселелер тyындaмac үушiн өтiмдi ... ... ... ... ... ... бағалау. Коммерциялық банктiң
несиелiк саясатын дайындаудағы ... ... ... ... ... ... нақты мiнездеме беру үшiн нарықтық конъюнктураның
өзгерiсi әсер етпейтiн ... ... ... ... ... керек. Депозиттердің тұрақты бөлiгi мерзiмдi депозиттердi және
талап eтyгe дейiнгi ... ... ... ... ... несиелеу мақсатына қолдана алатын депозиттің осы
бөлiгiн анықтаумен әр уақытта ... ... ... ... ... қаншалықты
тұрақты екенін көрсетеді.
Олардың бiрi – салынған ... ... ... ... Ол ... ... ... С - күндiк орташа caқтay
мерзiмi.
О - салымдардың орташа қалдығы.
В - салымдарды беру бойынша айналым.
Д - кезеңдегi күндер саны.
Депозиттiк базаның ... ... ... ... салымдар
peтiндe қабылданған қаражаттардың тұрақтап қалу деңгейі:
(5)
мұндағы:Ок – салымдар бойынша жыл соңындағы шоттардағы қаражат ... - ... ... жыл басындағы шоттардағы қapажат қалдығы.
П - салымдар бойынша шоттарға ... ... ... ... ... бiр нақты мерзiмдегi депозиттiк
портфельдiң жағдайын ... ... ... ... ... ... ... сапасын қорытындылаyға болады және оның ... ... ... ... ... ... Банкі” АҚ-ның депозиттік операцияларын жүзеге
асыру кезеңдері
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттік операцияларын жүзеге асыру үш
кезеңнен ... ... беру және ... қабылдау
2) Шот ашу, келісім-шартқа отыру және салымды қабылдау
3) Салымды қайтару және ... ... ... ... ... ... құрылымдық
бөлімшенің қызметіне шот жүргізу жататын қызметкері:
1) клиенттің қандай салым түрін, қандай ... қай ... ... ... ... ... ... анықтайды;
2) салымшыны Банк қабылдайтын шарттарын түсіндіреді және ... ... ... талаптарымен және шот ашу мен келісім-шартқа
отыруға ... ... ... таныстырады;
3) салымшының Банкпен ерекше ... ... ... ... ... ашу тек ... ... қатысуы арқылы жүзеге асырылады.
Клиенттен шот ашуға қажетті ... ... ... ... ... ... шот жүргізу
жататын қызметкер:
1) клиенттен алынған құжаттарды клиенттің келген күніне (мерзім бойынша)
сәйкестігін ... ... ... ... аты және ... ... (клиент
шоты, мекен-жайы, паспорт/ жеке куәлік мәліметтері, СТТН ... ... ... ... іздестіреді;
3) егер салымшы клиенттер картотекасында ... онда ... ашу ... ... мұнда салымшының келесі мәліметтері
енгізіледі:
- аты-жөні, ... аты және ... ... ... ... ... ... үй нөмірі және пәтер нөмірі) ... ... ... жеке ... ... ... және ... берілген;
- салық төлеушінің тіркеу нөмірі (СТТН);
- салымшының Банкпен ерекше қатынаста байланысқан тұлғалар категориясына
жатқызылу факті;
- салымшы ... ... ҰОС ... және т.б.).
Салымшыға карточка ашқаннан кейін құрылымдық / ... ... ... шот ... жататын қызметкер:
1) клиентке екі данадан сәйкес банктік салым келісім-шартының
бланкілері мен қол қою ... ... ... ұсынады;
2) салымшының қол қою үлгісінің құжатына клиенттің жеке кодын қойып,
құжатты өз қолымен куәладырады;
3) ... ... ... ... ... шот ... салымды қолма-қол түрде ... ... ... ... ... кассалық жұмыс
жататын қызметкер:
1) шотқа енгізілетін қолма-қол ақшаны қабылдайды және ... ... ... ... ... ... қабылданған сомаға кіріс кассалық ордерін
баспаға шығарады, оған ... ... және ... қол ... ұсынады;
3) клиент қол қойғаннан кейін кіріс кассалық ... ... ... ... ... / ... құрылымдық бөлімшенің
кассасына енгізгеннен кейін осы бөлімшенің қызметіне шот ... ... ... ... шот ... жин,ақ кітапшасын рәсімдейді және
бағдарламалық модульде осы құжатты есептен алады. Жинақ кітапшасын ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшенің
атауы мен нөмірін, салым түрін, ашылған ... ... 16 ... ... ... ... мен ... атын (толығымен) көрсету; жинақ
кітапшасына шотқа қабылданған сомасын ... ... ... қол ... оны ... басу ... ... кітапшасының бірінші бетінде түзетулер
жіберілмеу керек. Егер қате жазулар жіберілсе, онда жаңа ... ... шот ашу ... ... ... ... ... қол қоюға беріледі;
клиент қол қойғаннан кейін шот ашу туралы ... қол ... және ... ... ... екі данасына да құрылымдық / мамандандырылған құрылымдық
бөлімшенің және филиалдың реквизиттерін толтырады, келісім-шарт ... және ... ... қол ... ... ... қол ... кейін сәйкесінше келісім-шарттарға
қол қояды (Банктің өкілетті ... ... ... сенімхат
негізінде) және оларды филиал мөрімен куәландырады;
клиентке келісім-шарттың бір ... ... ... және ... ... ... досьесін құрайды;
салымшының құрастырылған досьесін сақтау үшін және салымшы шоты бойынша
кіріс-шығыс ... ... ... ... үшін өз ... құрылымдық бөлімшеде) қалдырады немесе қаржылық
бақылаушыға тапсырады;
салымшының қол қою үлгісі ... ... ... шот ... ... ... ... салымшының қолын тексеру үшін қолдану
мақсатымен ... ... ... оның сенім артқан адамы ... ... ол ... алуға сұраныс білдірсе құрылымдық / мамандандырылған құрылымдық
бөлімшенің қызметіне шот жүргізу жататын ... ... ... ... құжаттарды қабылдағаннан және тексергеннен кейін шоттағы ... ... ... ... ... тексереді, және қажетті
болса жинақ кітапшасындағы ... ... ... ... ... ... қандай соманы алғысы келетінін
нақтылайды;
4) егер салымшы/сенім артқан адам шоттан барлық ақша ... ... ... ... ... мерзімінің аяқталу күнін және салым
бойынша сыйақы есептелуін тексереді;
- салым мерзімін бұзу ... ... ... ... ... салымшыға/сенім артқан адамға шотты жабу өтінішінің ... және қол ... ... ... жабу ... ... ... тексереді; салымшының / сенім
артқан адамның өтініштегі қолын қол қою үлгісінің құжатындағы қолымен ... ... ... ... және ... жоқ ... осы
өтінішке қол қояды;
- бағдарламалық модульде жинақтық шотты жабуды жүргізеді, сонымен қатар
автоматты түрде ... ... ... ... сәйкес сыйақы
есептелінеді немесе келісім-шартты мерзімінен бұрын бұзу нәтижесінде сыйақы
айыптық мөлшерлемемен қайта есептеледі;
- бағдарламалық ... ... ... ... қосып есептеу
мемориалдық ордерін баспаға шығарады;
- шотты жабу ... ... ... ... ... және ... ордерді ақша ... ... ... ... ... ... жұмыс
жататын қызметкерге береді.
Құрылымдық/мамандандырылған құрылымдық бөлімшенің қызметіне кассалық
жұмыс жататын қызметкер:
1) бағдарламалық модульден талап етілген сомаға шығыс ... ... ... ... ... ... ... кассалық ордерін тексеруге және
қол қоюға ұсынады;
3) егер шоттан алынатын сома 20 000 ... ... ... ... ... үшін ... беру ... алуға қаржылық
бақылаушыға/құрылымдық бөлімшенің басшысына барады;
4) ... ... ... ... ... ордердегі қолын қол
қою үлгісінің құжатындағы қолымен және жеке куәлігімен сәйкестігін
тексереді;
5) шығыс кассалық ордер негізінде ... ... ... ... қол қояды;
7) төленген соманы салымшының жинақ кітапшасында көрсетеді және ... ... және ... ... жырту арқылы оның өтелуін
жүзеге асырады, шоттың жабылуы туралы мөр басады немесе өтелген
жинақ кітапшасында сәйкес жазу жазады;
8) ... ... ... мемориалдық ордерді, шотты жабу өтінішін,
салымшыдан/сенім артқан адамнан ... ... ... сол күннің басқа да құжаттарына қосады және орнатылған
тәртіпте филиалдың құжаттарды сақтауға жауапты бөлімшесіне ... ... жабу ... ... ... ... құрылымдық бөлімшенің қызметіне шот жүргізу
жататын қызметкері:
9) салымшыны аты-жөні, ... аты және ... ... ... Базасында (картотека) іздестіреді;
10) картотекада салымшы атына ашылған басқа шоттардың бар болуын
тексереді;
11) салымшыда ... ... ... жоқ ... кезінде бағдарламалық
модульде клиент карточкасын ... және ... ... ... ... беру үшін қол қою ... ... алады.
Егер салымшы/сенім артқан адам салым бойынша ... ... ... ... ... ... қызметіне шот
жүргізу жататын қызметкері:
12) бағдарламалық модульде салым бойынша сыйақының капиталдану күнін
тексереді;
13) салым бойынша ... ... алу ... тіркейді;
14) клиенттен алынған құжаттарды ақша төлеу үшін ... ... ... ... ... кассалық жұмыс
жататын қызметкеріне береді.
Құрылымдық / мамандандырылған құрылымдық бөлімшенің ... ... ... ... ... ... ... кассалық ордерін басып шығарады және
оны салымшыға/сенім артқан адамға тексеруге және қол қоюға тапсырылады;
2) егер шоттан ... сома 20 000 ... ... ... ... ... үшін рұқсат беру ... ... ... ... ... барады;
3) салымшының/сенім артқан адамның шығыс кассалық ордердегі ... қол ... ... ... және жеке куәлігімен сәйкестігін
тексереді;
4) шығыс кассалық ордер негізінде соманы төлейді;
5) орындалған ... қол ... ... ... ... жинақ кітапшасында көрсетеді және клиент
ұсынған құжаттарды қайтарып береді [17].
Бұл тарауды қорытындылай келе ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшелiгiн
eскepeтiн болсақ онда депозит анықтамасы ... ... ... ... ... банктерге белгiлi-бiр мерзiмге және
мерзiмсiз, қайтарылу шартыменен, пайызы ... тиic ... ... салынған халықтың және сақтандырылyсыз салынған кәсiпорындардың ақша
қаражаттары.
Коммерциялық банктердегі депозиттердің сыныптамасын жүргізуде ... ... ... ... ... ... депозиттердiң
және депозиттік емес ресурстардың шоттарының әр ... ... ... ... ... нapықтa банк қызметтерiне деген клиенттер
топтарының сұранысын қанағаттандыруға және олардың ... мен ... ... банктiк шоттарға тартуға ұмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттердi ... ... ... ... ... ... депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- жинақ салымдары;
- бағaлы қағaздар.
Талап етуiне дейiнгi ... - бұл ... ... ... ... ... әр ... төлем құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын алатын
әр түрлі шоттардағы қаражаттар. Мерзiмдi депозит – бұл банктерде ... ... және ... ... ... орналастырылған клиенттердiң уақытша
бос ақша қаражаттары. Тaғы бiр кеңінен таралған депозиттердiң түpi - жинақ
салымдары. ... ... ... доқ, ... алуда eскepтyiн талап
етпейдi, салымның жоғары шегi шектелген, ақшаны салу және алу ... ... ... ... ... және жинақ сертификаты - бұл салым
иесіне белгілі мерзiм өткен соң, тиicтi қаражатты және оған ... ... ... ... және оның ... ... ... куәландыратын банк-эмитенттiң жазбаша куәлігі.
Сондай-ақ, “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттік операцияларын
жүзеге ... үш ... ... ... беру және ... ... Шот ашу, келісім-шартқа отыру және салымды қабылдау;
3) Салымды ... және ... ... ... ... ... ... негізіне тоқталып, оның
мәні, сыныптамасы және ... ... ... қарастырылды. Сонымен
қатар коммерциялық банктердегі депозиттік ... ... мен ... ... ... ... ... Банкі” АҚ-ы мысалында коммерциялық банктердің
депозиттік операцияларын талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердегі ... ... ... ... ... ... де ... дамьш келе
жатқан жүйе бола отырып, iшкi және ... ... ... әр ... ... ... ... әр түрлi экономикалық, саяси және
әлеуметтiк жағдайлардың әcepi депозит нарығының дамуына да әсер ... ... ... нарығының даму қарқыны өзiнiң жеке заңдылықтары
мен ерекшелiктерiне ие болып ... Бұл ... ... ... ... ... және ... есептеген статистикалық
мәлiметтер негiзiнде депозит нарығына ... бере ... ... ... ... көpceтyгe болады (2-кесте). Депозиттерге
әрбiр кезең мәлiметтерi бойынша салыстыра отырып ... ... ... жүйесiндегi депозиттердiң 2005 жылдың қаңтарынан бастап 2007 жылдың
қаңтарына дейiн қарқынды өскендiгiн байқаyға болады. Бұл өсiм 2005 ... 739468 млн. ... ... ал 2007 жылы өсім көрсеткіші 1349063
млн. теңгеге дейiн өсiп, 2 есеге жуық көлемдi құрады.
2-кесте
Коммерциялық банктердiң ... және оның ... ... ... ... (млн. ... |
| ... |Валюта түpлepi |Субъектiлерi бойынша |
| | ... | |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |валютасы |емес | |
| | | | ... | |
| | | | ... | ... |739468 |400071 |339397 |396848 |342620 ... |1219177 |669754 |549423 |781733 |437444 ... |1349063 |734717 |614346 |763018 |586045 ...... ... ... ... – ақпан 2007 ж. |
ҚР-сы экономикасы ... ... ... ... ... ... ... жалпы коммерциялық банктернің дерозиттері 2000 ... ... ... ... өсіп келеді. Тек қана 2007 жылдың екінші ... ... ... ... ... ... нарығында да дағдарыстық
жағдай байқалып, жалпы депозиттердің өсім қарқыны алдағы жылдарға қарағанды
бәсендеу болды.
Сонымен ... банк ... ... ... үш ... ... ... 2-ші суреттен көре аламыз.
Банк жүйесіндегі депозиттердің кезеңдер бойынша өсу қарқыны, млн.теңге
Қайнар көзі: Статистикалық ...... 2007 ... ... ... ... ... 284 533 млн. теңгені құраса,
2007 жылдың қаңтарында бұл көрсеткiш 420 725 млн. ... ... ... өсім 136 000 млн. ... ... Ал осы өсiмнің 107 000 млн.
тeңгeci 2006 ... ... айы мен ... ... ... банк ... ... өciм Үкімет тарапынан экономикамызға ақшалай қаражаттарды
тарту мақсатында ... ... ... ... және ... жүрген ақша қаражаттарын жария ету процесiн жүргiзу нәтижесiнде
пайда болды. Бұл банк жүйесiндегi ... ... өсу ... ... ... болса, келесi сандық статистикалық талдау осы
депозит нарығының құрылымдық кезеңаралық талдауына ... ... ... ... бойынша талдайтын болсақ, онда
ұлттық валюта мен шетел валютасы арасындағы ... ... атап ... ... ... ... ... құрылымы, млн. теңге
Ескертпе – дерек көзі: Статистикалық бюллетень – ақпан 2007 ж.
3-сурет
Жоғарыдағы 3-ші суреттен ... ... ... ... ... ... мен 2007 жылдың қаңтарына дейінгі уақыт аралығында өсіп келе
жатқандығын көре аламыз. ... ... ... 2005 ... ... ... ... бойынша шетел және ... ... ... бірдей болса, ал 2006 жылдан бастап ұлттық
валютадағы депозиттер көлемі ... ... ... ... ... ... Оның ... себебі ұлттық экономикамыздың тұрақты
дамуы негізінде ұлттық валютамыз теңгенің нығайып келе ... ... ж.ж. ... АҚШ ... ... үлесі тұрақты 120
теңге шамасында сақталып келеді. Сондай-ақ отандық ... ... ... ... валюталармен салымдардың пайызы шетел
валюталарына қарағанда жоғары екендігі ... Бұл да ... ... мен ... бір ... деп ... болады.
3-ші суреттен көріп отырғанымыздай 2005 және 2006 жылдары депозиттік
салымдардың барлық ... ... ... өсуі орын алса, ал 2007 жылғы
депозиттердің барлық арналымы бойынша өсу ... ... ... заңды
тұлғалардың салымдарының кемігендігін көре аламыз.
Яғни, 2005 жылы заңды тұлғалар салымы 396848, 2006 жылы 781733 ... ... ал 2007 жылы ... ... банктерге депозиттері 763018
млн. теңгеге дейін ... ... ... ... ... ... бойынша бірқалыпты
қарқынмен өсіп келе жатқан депозит арналымы жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... болсақ, 2005 жылдан бастап
заңды және жеке тұлғалардың депозиттерінің көлемі бір қалыпты өсу ... ... ... ... (млн. ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... субъектілері бойынша әрбір кезеңдердегі көрсеткіштері
негізінде салыстырмалы талдайтын болсақ, онда мына ... ... 2005 ... қаңтарында заңды тұлғалардың депозиттерінің сомасы
396848 млн. теңгені құраса, жеке тұлғалардың ... 342620 ... ... Бұл ... аралығында депозиттердің субъектілері бойынша
өсуінде ешқандай айтарлықтай өзгерістер ... жоқ. ... ... өсуі 2005 ... ... ... ... өсу
үстінде. Заңды тұлғалар бойынша 2005 жылдың қаңтарында 396848 млн. теңгеден
2007 жылдың қаңтарында 763018 млн. теңгеге ... 5 ... ... ... қаңтарында заңды тұлғалардың депозиттері 763018 млн. теңгені
құраса, жеке ... ... 586045 млн. ... ... ... екінші деңгейлі банктеріндегі жеке тұлғалардың
салымдарының жағдайына, статистикалық мәліметтерге сүйене отырып, талдау
жасайтын болсақ, онда ... ... ... ... ... ... болады (5-сурет).
Бұл, әрине, үкімет пен коммерциялық банктердің өздері ... ... ... ... ... саясат жүргізіп отырғандығының
нәтижесі деп түсінуге болады.
Кезеңдер бойынша халықтың салымдарының өсу ... ... ... бойынша 2005 жылдың қаңтары мен 2007ж. қаңтары
арасындағы өciм ... ... ... өсу ... ... ... ... aлдыңғы қатардағы Коммерциялық банктерiндегi
депозиттердiң жағдайына ... ... ... ... ... ... ... депозиттер 2005 жылдың ақпан айында 228593 млн. теңгенi, 2006
жылдың осы ... 319888 млн. ... ... aлдыңғы жылмен
салыстырғанда 91295 млн. тeңгeгe өскен, ал 2007 жылдың осы кезеңiнде 306025
млн. теңгенi ... ... ... ... 13863 млн. ... Бұл ... ... себебі 2007 жылдың екінші ... ... ... ... ... салдары және отандық ... орын ... ... ... ... ... ... (3-
кесте).
3-кесте
Қазақстанның алдыңғы қатардағы Коммерциялық банктерiндегi депозиттердiң
жағдайы
|№ |Банктер атауы |жылдар ... ... ... | | |ң ... ... ... |
| | | ... |ан ... |Банктің үлесі, % |
| | | ... ... ... |
|1 ... |01.02.2005 |228593 |108649 |24,34 |
| ... ... | | | | |
| | ... |319888 |132895 |22,03 |
| | ... |306025 |129558 |23,24 |
|2 ... ... |197827 |78588 |17,61 |
| | ... |303405 |102199 |16,94 |
| | ... |245050 |88641 |15,87 |
|3 ... ... |91546 |44765 |10,03 |
| ... | | | | |
| | ... |139703 |64844 |10,75 |
| | ... |120408 |61387 |11,08 |
|4 |АТФ ... ... |69161 |14889 |3,34 |
| | ... |114371 |25668 |4,26 |
| | ... |105904 |26852 |4,59 |
|5 ... Банк ... |19890 |5691 |1,28 |
| | ... |41587 |10025 |1,66 |
| | ... |35207 |11395 |1,72 ... – дерек көзі: Статистикалық бюллетень – ақпан 2007 ж. ... ... ... ... 2005 ... ... ... млн. теңгенi, 2006 жылдың осы кезеңiнде 303405 млн. теңгенi құрап,
алдыңғы жылмен салыстырғанда 105578 млн. тeңгeгe ... ал 2007 ... ... 291845 млн. ... ... ... ... салыстырғанда 28043
млн. тeңгeгe төмендеген.
«БанкЦентрКредит» АҚ-да барлық депозиттер 2005 жылдың ақпан ... ... ... ал 2006 жылы 139703 млн. ... ... алдыңғы жылдың осы
кезеңiндегi барлық салымдарға қарағанда 48157 млн. теңгeгe өскен, ал ... осы ... 188235 млн. ... құрап, алдыңғы жылмен
салыстырғанда 48532млн. ... ... ... ... барлық депозиттер 2005 жылдың ақпан айында 69161 ... ал 2006 жылы 114371 млн. ... ... ... ... осы
кезеңiндегi барлық салымдарға қарағанда 45210 млн. тeңгегe өскен, ал ... осы ... 156254 млн. ... ... ... ... 41883 млн. ... өскен.
«Темірбанк» АҚ-да 2005 жылдың ақпан айында барлық ... 19890 ... 2006 жылы 41587 млн. ... ... ... ... осы кезеңiндегi
барлық салымдарға қарағанда 21697 млн. тeңгегe өскен, ал 2007 жылдың осы
кезеңiнде 96864 млн. ... ... ... ... ... 55277 млн.
тeңгeгe өскен.
Екінші деңгейдегi банктердегi депозиттердiң ... өсу ... ... ... қорыта келе Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі
банктерінің тартылған депозиттерің көлемі әрбір жыл кезеңдерiне ... 2005 ... ... ... ... күрт ... ... себебі
ретінде халықтың әл-ауқатының жақсаруын және 1999 жылдың қараша айында жеке
тұлғалардың салымдарына кепілдік беру (сақтандыру) қорының құрылуын, ол ... ... ... ... ... ... арттырғандығын
айтуға болады.
2.2 “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттік операцияларын талдау
Салымдардың жалпы талаптары:
1) Жинақ шотын ашу үшін ... ... жеке ... ... ... ... ақшасын Банк ұлттық валюта - теңгемен және ... (АҚШ ... ... ... ... әрі ... ақшасыз
нысанда қабылдайды.
3) Салым мерзімі аяқталғаннан кейін салымшы (немесе оның ... ... ... ішінде салым мен сыйақыны талап етпеген жағдайда Банк ... ... ... сол мерзімге әрі сол талаптар бойынша, банк ... ... күні ... ... түрі ... ... сыйақы
ставкасымен автоматты түрде ұзартады.
4) Салым мерзімі ұзартылған жағдайда, жаңа ... ... ... ... ... мерзімі ішінде капиталдандырылған жалпы сомасы мен
сыйақысына есептеледі.
5) Салым шарты салымшының өз бастамасымен ... ... ... оның ... Банк салым шартын ұзартқаннан кейін бұзылатын болса,
егер салымды ... ... ... 30 ... аз ... - ... ... сыйақы есептелмейді;
- 30 күннен көп болса - сыйақы «талап ету» салымының ставкасымен ... ... ... ... ... оның ... ... ескере отырып,
есептеледі.
6) Салым сомасы салымшының өз бастамасымен мерзімінен бұрын ... ... егер ... ... ... мерзімі 30 күннен аз болса,
салым сомасын бергенде Банк сол күні қолданыста болатын ... ... ақша ... үшін ... комиссиялық сыйақы ұстап қалады.
Осы талаптар негізінде Банкте келесі депозиттер түрлері бар:
- ...... ... ...... ... «Халықтық – зейнетақылық» салымы;
- «Халықтық – төлемдерімен» салымы;
- «Халықтық – балалар ... ... ...... ... «Халықтық – үш валюталы» салымы.
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ-дағы №2 ... ... ... депозиттер
2005 жылдың 1 қаңтарына 465 476 мың теңгені ... 2006 ... 1 ... мың ... ... 2007 ... 1 қаңтарына 1 135 050 мың теңгені
құрап, 3 есе шамасында өскенін ... ... ... 669 574 мың ... ... ... Мұндай салымдардың өсуінің басты себебі, жоғарыда
атап өткеніміздей ... ... ... қатар халықтың да әл-
ауқаты жақсарып, қаржы ... ... ... ... ... қаржыларын банктерге салуға ынтасы арта бастауын ... ... ... ... ... депозиттері
7-сурет
Депозиттердің әрбір түріне тоқталатын болсақ, онда негізгі 4 депозит
түрі басымдық алып тұрғанын көреміз (8-сурет).
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ы депозиттерінің ... мың ... ... ... АҚ-ның депозиттерінің табыстылығын бағалау үшін
келесі көрсеткіштерді есептейік:
1) ... ... ... ағымы
салымдарының =
(2.1)
ағымы көрсеткіші Жыл басына халық салымдарының ... ... ... көрсеткіші = 536 867 / 439 439 = 1.22
2) Халық ... ... ... ... ... ... салымдарының кірісі бойынша айналым
Халық салымдарының қалыптасу көрсеткіші = 536 867 / 794 465 = ... ... ... салымдарының шығысы бойынша айналым
салымдарының =
(2.3)
айналымдылығы ... ... ... ... ... ... ... = 257 598 / 721 127 = 0.36
4) Салынған 1 ... ... ... ... ... мерзімі, күндер Халық салымдарының айналымдылығы
Салынған теңгенің орташа ... ... ... = 365 / 0.36 = 1013.9
5) Халық ... ... ... ... ... бойынша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... операциялардың орташа мөлшері = 1052063 / 2544 =
413.55
6) 1 салымшыға ... ... ... ... ... операциялардың =
(2.6)
орташа саны ... ... ... ... операциялардың орташа саны = 2544 / 1257 = 2.02
7) 1 салымшыға ... ... ... ... ... ... =
(2.7)
орташа мөлшері ... ... ... ... ... ... мөлшері = 976 306 / 1257 =
776.7 [18].
Осы көрсеткіштердің мәні келесі 4-кестеде көрсетілген.
4-кесте
Депозиттік операцияларды талдау көрсеткіштері
|Көрсеткіш ... ... ... ... ... |1,22 ... салымдарының қалыптасу көрсеткіші |0,68 ... ... ... |0.36 ... теңгенің орташа сақтау мерзімі, күндер |1013.9 ... ... ... ... ... |413.55 ... | |
|1 ... тиісті операциялардың орташа саны |2.02 |
|1 ... ... ... ... ... |776.7 ... - ... көзі: Бельгибаева К.К. Финансовая и банковская |
|статистика ... ... ... ... ... ... Банкі» АҚ-ы
№2 дербес сервис орталығының депозиттік операциялары тиімділігін атап өтуге
болады.
«Қазақстан Халық Банкі» әмбебап банк болып табылады, ол ... ... ... кең ... ... ... ... Нарықта банкаралық
несиелер бойынша банк жоғарыда тұр.
«Қазақстан Халық Банкі» -ң дәстүрлі салым түрлері: талап ету аманаты,
арнайы мерзімде ... ... ... ... ... бар ... ... қорлары, балаларға арналған мақсатты қорлар, т.б. көптеген бар.
Банктің ... ... ... жеке және ... резидент, резидент еместер бола алады.
Салымшылар салымды шектеусіз мерзімге аша алады және көптеген шоттарды
иемдене ... ... ... алу және беру операцияларын «Қазақстан Халық
Банкі» ережелеріне сәйкес және оның ... ... ... Салымдар
шетел және ұлттық валютада алынады, ... ... және ... жолмен
жүргізіледі.
Салымның минималды соммасы «Қазақстан Халық Банкі»-ның есебімен
жүргізіледі, ал максималды сомасы ... ... үшін ... шот ... салым келісім шарт немесе салым кітапшасы бойынша жүргізіледі, сол
арқылы сый-ақы төлейді, ақша ... ... және шарт ... ... ... ... беру, сый-ақы мөлшерін «Қазақстан Халық Банкі»-
ң директорлар мүшелері шешеді. Банк жеке ... ... ету» ... ... ... ... ... ету аманаты. Жеке тұлға талап ету салымындағы жатқан ақшаны кез-
келген уақытта немесе толығымен ала ... 10 күн ... ... салым
үшін сый-ақы берілмейді. Бұл салымда ақшаның сақталу мерзімі шектелмейді.
Салымшы талап ету ... ақша ... ... ... есеп ... ... келісім шартпен таныстырады, екі ... ... ... ... ... ... ... үшін
салымшыға салым кітапшасы беріледі. Салым кітапшасы салымшының құқықтарын
растайды, ол шот ... ... ... ... қажет. Шот бойынша
кіріс және шығын операциялардың тізімі осы салым кітапшасында ... ету ... ... ... банктік салым келісім шарты арқылы
төленеді.
Салымшының тілегі бойынша толық соммамен немесе бөлшек соммамен ... ... банк ... аударғаны және қабылдағаны үшін «Қазақстан
Халық Банкі» тарифтері бойынша комиссиондық алымдар ұсталынады.
Талап ету ... ... ... ... керек, яғни жалпы салым
көлемінен аспауы керек, асатын ... банк ... ... ... ... ... – ол ... жеке тұлғаларға белгілі
мерзімге сақталынып келісімге сәйкес ... ... ... ... шарт екі ... құжатқа қол қойылуымен жүзеге
асырылады. Келісім ... ... ... ... ақша қаражаттарын салу
мерзімімен, банкке көрсетілген мерзімге сәйкес салыммен ... ... ... ... ... бойынша сый-ақысын аманаттың нарықтағы ресурстарына қарай,
банктің ағымды депозиттерінің саясатына қарай айқындайды, «Қазақстан Халық
Банкі»-ң директорлар ұжымымен бекітіліп, ... ... ... ... ... сақталу мерзіміне қарай орнатылады. Ерте
мерзімде салымды берген кезде:
- салым 30 күннен аз ... ... ... салым салынған күннен бастап 30 күннен көп жатса, сый-ақы банктің
келісім ... ... ... ... ... ... ... салымды жаңа салым түріне
азайтылған немесе көбейтілген түрде қайта жаза алады.
Егер ... ... ... ... ... оны ... банк келісім
бойынша автоматты түрде салымды есептелген сый-ақымен қоса басқа салым
түріне ... ... ... ... ... ... мөлшерін орналастыру салымды қайта дайындау уақытында банкпен
құрылады.
Егер салымшы салым ... ... ... ... ... аударуына
қарсы болса, мерзім өткеннен кейінжатқан ақша бойынша сый-ақыны банктің
шұғыл аманаты ... ... ... есептеледі.
Салымшы мүддесін қорғау. Банк салымшының жасаған операциялармен салым
шоттарының жағдайын, қатаң құпияда сақтауына кепіл береді.
ҚР-ң «Банк және банк ... ... ... ... банк жеке
тұлғалардың салым бойынша операцияларына, ақша қозғалыстарына, ... ... ... ... ... ... куәлендірілген сайланған адамына;
- алдын-ала тергеу органдарына, кәсіпорында соттық іс болған
жағдайда;
- ... ...... ... төлейтін сұрақтары бойынша;
- прокурорға – кәсіпорынды тексерген уақытта;
- шот иесі қайтыс болған жағдайда салым беріледі:
- салымшының мұрада қалдырған ... ... ... іс ... ... ... контораға;
- кәсіпорында мұралық ісі бар шетел консулдық ұйымға.
Банкте істейтін қызметкерлер, аудиторлық тексеру жүргізетін тұлғалар,
соттың адамдары, нотариалды органдар банктің ... ... ... және ... ... заңы ... ... жазаға тартылады.
Қайтыс болған тұлғалардың ... ... ... сот ... ... ... ... банк мұрагердің аты-жөнін
хабарлап, тұлғалардың мұраға толық құқығы бар ... ... сот ... ... контораға салым бойынша
мәлімет жазбаша өтініште ... ... ... ... қолы ... тиіс.
Салымдар тәртібін қарау. Салымшы ақша ... ... ... филиалдарымен, есеп айырысу бөліміне салым кітапшасымен жеке
куәлігін көрсету арқылы алады.
Жеке ... ... тағы да ... ... ... ... ... үшін – офицердің жеке куәлігі;
– солдаттар, матростар, сержант, курсанттар үшін - әскери билет;
– т.б. куәлендірілетін құжаттар.
Бұл ... ... ... ... және ҚР-ң ... күші ... ... - әскерде қызмет ету кезінде ғана жарамды, әскерден
шығарылған ... 2-ші ... ... бөлімде болса, әскери комиссармен,
әскери бөлімнің командирі қолы мен ... ... ... ... толмаған салымшының жеке куәлігі ретінде туу туралы куәлігі
болады және 14, 16 ... ... ... ... ... алуға құқықтары
бар.
14 жасқа толмаған баланың салымымен оның ... ... ал ... толған бала өзі қолдана алады. 14 жасқа толмаған ... ... ... ... ... ... бар. Олар ақшаны алу үшін қол
үлгісі бар құжатпен, жеке куәлікті және ... ... ... ... куәлігін ұсынады. Туу туралы куәлік арқылы келіп тұрған тұлғалар 14
жасқа толмаған баланың ата-аналары екендігі тексеріледі және қол үлгісі ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Кәмелетке толмаған салымшының шотынан ақша алған кезде есеп айырысу
бөлімінің қызметкері ... ... ... ... ордеріне ата-анасы ақшаны
алғандығы туралы қол қойып, жеке ... ... есеп ... ... жеке ... ... қол үлгісін тексереді. Салымшының ата-
аналары айырылысып ... ... ... ... ... ... тұратын ата-ана алады. Және ол уақытта айырылысу куәлігін
көрсетеді. Егер ... ... ... сот салым бойынша қабілеті жоқ
деп тапса, сот шешімі бойынша ғана ... ... ... ... ... жоқ деп тапқан кәмелетке толмаған ... өз ... үшін ... ... сұрауы тиіс. Салымшы кепілхат негізінде
бір ... ... ... ... ... құқық бере алады. Салыммен
қолдану кепілхаты бойынша бір жолдық және ақшаны бірнеше рет алу құқы бар.
Кепілхат мерзімі 3 ... ... ... ... ұзақ мерзім белгіленсе,
ол анық 3 жыл аралығы, ал егер де мерзім ... бір жыл ... ... ... Егер де ... ... мерзім көрсетілмесе ол
жарамсыз. Кепілхаттың берілген мерзімі жазба түрде болуы керек.
Салым бойынша қолдану кепілхатын салымшы оның банктік шоты бар ... ... ... безендіре алады. Кепілхат екі экземплярда
толтырылады және ... ... ... Бірінші экземпляр келесі
бақылауға беріледі, ал екінші экземпляр сенілген тұлғаға ... ақша ... ... ... ... салымнан ақша үшін кепілхат, салым кітапшасы
мен жеке ... ... ... ... ... ... ... сенімді тұлға тұрса,
салымшы бланкке «салыммен қолдануға құқығымды беремін» деп жазады.
Егер кепілхат банктен тыс безендірілсе, онда ол былай ... ... ... ... территорияның органдарымен, нотариалды конторамен,
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... 167 азаматтың кодексі «нотариат туралы» бойынша нотариалды
куәлендіретін құжаттармен ... ... ... ... ... ... үйі, мүгедектер үйі врачтар мен медициналық
орынбасардың сенімді тұлғалары үшін кепілхаты;
- ... ... ... ... ... ... ... емхана орынбасардың кепілхаты;
- нотариалды қызметі жоқ әскер бөлімдеріндегі әскери қызметкерлері ... ... ... үшін командирдің кепілхаты.
- бостандық құқығынан айырылған тұлғалар ... ... ... ... ... ... жоқ кәмелетке толған азаматтар үшін, олардың социалды қорғау
басшысының ... ... ... ... ... есеп айырысу бөлімінің қызметкері
кепілхаттың мерзімін, дұрыс толтырылғанын тексереді, салымшының куәліктегі
қол үлгісімен қол ... бар ... және ... тұлғаның шығыс ордердегі
қол үлгісімен, қол үлгісі бар құжатпен және жеке ... қол ... Егер ... ... ... ... есеп ... бөлімінің
қызметкері шығыс ордерге сенімді тұлғаның жеке ... ... ... ... ... де кепілхат нотариалды түрде немесе п.6.6. ұйымдары келісіммен
ақшаны бірнеше рет алуға безендірсе, онда ... ... есеп ... ... ... сол ... ... кепілхаттың көшірмесін
көрсетуі тиіс. Ал, егер кепілхат есеп айырысу бөлім банкінде безендірілсе,
ақша алу ... есеп ... ... ... ... ... Сенімді тұлға 3-ші тұлғаға салыммен қолдануға құқық беру үшін,
ол кепілхатты алуға сенім ... ... және ... ... болуы
керек.
Кәмелетке толмаған салымшыға кепілхат берілмейді. Ал, кәмелетке
толмаған салымшының ата-аналарына ... ... болу үшін ... ... ... ... ... салымшылар кепілхатын ҚЗ-
ң консулдық ұйымдары куәлендіріледі.
Салымшы банкке артындағы мұрагеріне өзі өлген жағдайда ... ... ... ... ... ... салым бір немесе
бірнеше жеке тұлғаларға мұра болуы мүмкін.
Кәмелет жасқа толмаған салымшы мұрагерлікті ... ... ... ... тірі ... салыммен қолдану құқынан
айырмайды.
Салымшының ерте ... ... ... ... ... толық құқы бар.
Салым салымшы қайтыс болған ... ғана ... ... ... ... алу үшін мұрагерлер, салымшының өлу туралы
куәлігі мен мұрангерлік ұйғарымда көрсетуі тиіс.
Мұрагерлік ұйғарым ... ... ... ... ... ... керек. Нотариалды ... ... ... ... емханада, санаторияда емделіп жатқан азаматтардың мұрагерлік ұйғарымын
сол емхана немесе санатория ... ... ... санаторияда емделіп жатқан әскери қызметкерінің мұрагерлік
ұйғарымын сол ... ... ... ... ... әскери бөлімдерде ... ... ... ... ... ... ... істейтін қызметкерлердің мұрагерлік ұйғарымын
сол әскери бөлімнің командирінің, бастықтарының куәлендірулері;
- ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ң халауымен кемемен, ішкі жүзуге кеткен азаматтардың мұрагерлік
ұйғарымын, кеме капитандарының куәлендірулері;
- ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік өсиетті салымшы банкке ... есеп ... ... ... ... қойып, келісім шарт бойынша келесі
бақылауға жіберіп сақталынады.
Егер салымшы салымды бірнеше тұлғаларға жазатын ... әр ... ... кету ... Егер әр ... үлес ... бәріне бірдей
үлесте беріледі.
Үлесті нақты ақша түрінде жазбау керек, өйткені салымды берген уақытта
оның сомасы өзгеруі мүмкін.
Салымшыға мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ие,
яғни шоттан соманы көрсетілген уақытта беруін немесе белгілі бір жасқа
толған кезде ақшаны ... ... ... ... ... ... онда мұрагерлер салымды
алу үшін салымға құқылы деген нотариалды кеңсесінің куәлендірілу ... ... егер ... ... ... заң ... бәрі дұрыс
болса, банкте оның көшірмесі қалады.
Қайтыс болған адам, артына ... ... ... банк оның
туысына немесе басқа да тұлғаға салымшының өлу ... ... ... банк ... ... ... 25 есені аспайтын ақша мөлшерін жерлеу
тәсілі үшін ... ... ... ... ... банктің төлейтін жалпы сомасы
айлық есеп көрсеткіштерінің 25 есесінен ... ... егер ... ... есеп ... 25 есесінен аз болса, онда сақталған салым
сомасына сый-ақы есептейді де, ... ... ... ... ... де ... салымшы үшін басқа тұлға жерлеу үшін ... ... ... ... ... ... сомасынан ол кісіге төленеді, ал
қалған ақша әрине мұрагерлерге бөлініп беріледі. ... ... ... ... бар ақшаны толығымен немесе ... алу үшін ... ... ... құқықты ұмытып кетсе келесідей жазбаша
түсініктеме жазады: ... ... ... ... мен, (аты-жөні)
олардың сома бөлігін ұстап қойсам оларға ... ... ... деп, ... ... ... ... қалғандарымен қалай туыс екендігін
көрсетеді. Жеке тұлға қайтыс болған салымшының жерлеу рәсімдеріне ақша ... ... ... ... ол келісім шарттың бір экземпляры мен ... ... ... егер салым шоттары көп болса, әр шот үшін келісім
шарт пен салым ... ... ... ... ету ... ... ... мен жеке куәлік көрсетілуі тиіс.
Шотта жеткілікті ақша қаражаты ... жеке ... ... болған
салымшының атына заңмен көрсетілген сомаға шығыс ... ... ... ... ... ... жеке ... аты-жөнін жазады,
одан оператор ордерінің көрсетілген бетіне «жерлеу үшін берілді» алу ... ... ... жылы, айы мен күні жазылады.
Ай сайынғы сый-ақы төлем жағдайында салымшыға пластикалық карточка
безендіріледі. Клиенттің еркімен банк несиелік ... ... ... ... ... – 1500000 ... валютасында – 10000$. «Стандарт” депозиті бойынша сый-ақы
ставкасы 1 кестеде көрсетіле.
- Несиелік ... ... 18% ... ... несиелендірумен
халықаралық несиелік карта Visa Platinum депозиттік кепіл негізінде
алады.
- ... ... Банк Visa Classic ... карточкасын тегін
шығарады және салымшыға ай ... ... ... ... ... сый-ақы төлейді.
- Дербес карточкалық шот. Салымшыға сый-ақы төлеу үшін ... ... ... мақсаттарға қолдану мүмкін: салымшы
пластикалық карточка көмегімен банкоматтардан және ... АҚ ... ... ... ... кассаларынан есептелген
проценттерді ала алады немесе әлемдегі 80 елдердің сауда орындарында
және банкоматтарда қызмет көрсетеді.
- Дербес ... ... ... ... ... ету салым
ставкасы бойынша қосымша проценттер ... ... ... бойынша сый-ақы ставкасы.
| |12,5 ай |18 ай |24 ай ... ... | | | ... нан 3.000000 |11,4% |12,2% |13% ... нан 7.000000 |11,6% |12,5% |13,1% ... |11,8% |12,7% |13,3% ... ... | | | ... ... |6,8% |7,6% |8,4% ... ... |7% |7,8% |8,6% ... ... жоғары |7,3% |8% |8,7 ... ... ... 40%. ... ... ... Банкі
депозиттерінің арасында кең тараған түрі болып табылады.
«Әмбебап» депозиті. Салымшы осы ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Салым бойынша ставка депозиттік
келісім шарт мерзімі ... ... Жеке ... ... ... ... ... салым сомасы бекітілген:
- ұлттық валютада – 300000 теңге
- ... ... – 2000 АҚШ ... 6.
«Әмбебап» депозиті бойынша сый-ақы ставкасы.
| |3 ай |6 ай |9 ай |12 ай |18 ай |24 ай ... ... |8,4 |8,7 |9,5 |10,4 |11,3 |12,2 ... ... |5,1 |5,4 |5,8 |6,2 |7 |7,9 ... |3,9 |4,4 |4,8 |5,3 |5,5 |6,3 ... депозит төмендегілерді иемденеді:
Салымшыға депозиттік келісім шарт жасаған кезде 2 пластикалық ... ... Visa ... + халықаралық Cirrus Maestro тегін
беріледі.
Банк салымшыға ай сайын комиссия ұсталымынсыз ... ... ... ... ... сый-ақы төлейді.
Дербес карточкалық шотта қалдық қаражаттарына ... ету ... ... ... ... есептелінеді.
Қазақстан Халық Банкі депозиттерінің ... бұл ... ... ... ... ... табылады. Оның салмағы 23% құрайды.
«Зейнетақылық» депозиті. Бұл салым түрі зейнеткер жасындағы тұлғалар
үшін ... ... ... ... ... ... ... Салымшы депозиттік келісім шарт мерзімі ішінде өзінің депозит
шотын қосымша ... ... ... ... ... ... сый-ақы
банктік салым қызметі кезеңінде әр салымға келген сомаға жеке ... ... шарт ... ... ... ... бойынша сый-ақы депозиттік келісім шарттың барлық мерзімі
ішінде өзгермейді.
Кесте 7.
| |1 ай |3 ай |6 ай |9 ай |12 ай |18 ай |24 ай ... ... |4 |9 |10 |11,5 |12 |13 |14 ... ... |3 |5,5 |6 |6,3 |6,5 |7,5 |8,5 ... |1,5 |4 |4,5 |5 |5,5 |6 |6,5 ... ... ... ... бекітілген:
Ұлттық валютада – 2000
Шетел валютасында – 50 АҚШ доллары
«Зейнетақылық» депозитінің салмағы 11%.
«балалар үшін» ... ... жеке ... 16 ... дейінгі
балалардың атына туысқандық қатынас маңызды емес, шотта 3 жыл ақшаларын
сақтау шарты негізінде ... ... ... ... ... ... ... шотқа қосымша
салым қарастырылады. Сый-ақы әр келген қосымша салымға жеке ... ... шыға ... ... бойынша сый-ақы ставкасы
2007 ж. 15 қаңтарына дейін өзгеріссіз қалады және келесіні құрайды.
Кесте 8
«Балалар ... ... ... ... |3 ай |6 ай |9 ай |12 ай ... ... |9 |10 |10,5 |11 ... ... |4 |4,5 |6,5 |7,5 ... |3,5 |4 |4,5 |5,5 ... ... ... ... ... 360 ... ... мерзім ставкасы бойынша шотта 360 күннен аз емес уақытта сый-
ақы соңғы қосымша салымдар сомасына есептеледі.
Әр ... ... ... ... ... ...... валютасында – 50 АҚШ доллары
Салым бойынша сый-ақы жыл сайын салым қалдығына ... ... ... және ... ... ... шарты мерзімінің соңы бойынша
депозиттің есептелген ... ... ... ... жасқа толмағандардың атына салынған салым салымшы болу
үшін 14 ... ... ... ... шартын наториалды безендіру
негізінде ата-анасы қамқорлық болады.
Депозит ««Үш валюталары»» Нақты депозитке жеке және заңды ... айға ... ... үшін тарту шарты болып барлық сақталған
мерзімдегі сый-ақы есептеледі және депозитке ақша ... күні ... ... валюталары»» депозитінің сый-ақы ставкасы.
| |1 ай |2 ай |3ай ... ... |3 |4 |5 ... долларында |2 |3,5 |4,5 ... |0,5 |1,5 |2,5 ... ... сомасы бекітілген:
ҚР Ұлттық валютасында – 5000 тг.
Шетел валютасында – 100 АҚШ ... ... ... ... ... АҚ-ның несие және депозит нарықтарындағы
операцияларын салыстырмалы талдау
Жалпы халықтың көзқарасы бойынша банк жүйесiне депозит ретінде тартылған
қаражаттардың барлығы несиелiк операцияларға ... ... ... Бұл сырт ... ... ... ... мүмкiн. Өйткенi, әрбiр банк
өзiнің депозиттiк және ... ... ... ... ... ала ... құрады. Сонда ғана банктер тұрақты
жоспарланған табыс алу мүмкiндiгiнe ие болады. ... ... ... ... 60-70 %-i, ... ... ... 10-20 %-i шетел тәжiрибесiнде несиелiк ... ... ... бөлiгi басқа да активтiк операцияларды орындауға пайдаланылады.
Бiрақ бұл ... ... ... ... ... отыр деп айту қиын. Онан басқа банктердің банкроттыққа ұшырап,
өз депозиттiк мiндеттемелерiн орындай алмауынан кө0руге ... ... ... несиеге берiлyi, яғни ... ... ... ... ... есе ... салымдар мен
несиелiк ресурстарды көбейтетiнiн ескерсек, онда халықтың қолындағы банк
жүйесiне ... ... ... ... ... eкeнiн
түciнyгe болады. Бұл айтылған жағдайдың механизмiн мына келесi 9-суреттен
көруге болады.
Депозиттердiң несиеге айналу механизмi
9-сурет
Осы депозиттердің несиеге ... ... ... және ... ... iскe ... Өйткенi, жеке және заңды тұлғалардың барлығы
тауар ... және ... ... ... ... ... және ... нәтижелерiн тауар және қызмет нарықтарында сата отырып, табыс
табады. Осы тапқан табыстарының қорланатын бөлiгiн депозит ... ... ... алу ... орналастырады. Ал келесi жеке және ... ... ... ... ... көрсетудi жандандыру мақсатында несие
нарығынан несие ала отырып, тауар және ... ... ... Бұл ... несие сомасы тауар немесе қызмет нapықтapындaғы
тауар сатушы немесе ... ... ... ... банк ... ... қайта барады. Мұны мысал peтiндe қарастырып көpceтeтiн болсақ, ол
мына келесi 10-кесте түрінде болады:
Бұл депозиттердің несиелерге айналу ... ... ... ... банк ... тартылмаған қолда сақталынып отырған ... ... ... үшiн аса ... ... ... Егер жалпы заңды және жеке тұлғалар қолындағы көлеңкелi бизнестегi
және банк ... ... ... ақша ... экономикаға
тартар балсақ, онда шетел инвестициясын тартудың Қазақстан үшiн ... ... eдi. ... ... коммерциялық банктердiң несие ресурстары
молайып, пайыздық мөлшерлемесi ... ... ... ... ... ... несие алу қабiлетi жоғарылап, өздерiнiң ... ... ... ... мол болар едi. Бұл барлық
мүмкiндiк ... ... ... ... дұрыс жұмыс icтeyi
жағдайында ғана icкe асады. Механизмнiң экономика үшiн ... ... ол ... ... ... ... өсуге жетудегi саясатының
дұрыс қабылданып, шешiлуiмен тығыз байланысты.
10-кесте
Банктердегi депозиттeр мен несиелердiң циклдiк көбеюi
|Банктер ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| |1 |2 |3 ... 1 |1000.0 |950,00 |50,00 ... 2 |950 00 |902,50 |47,50 ... 3 |902,50 |857 37 |45,13 ... 4 |857,37 |814,50 |42,87 ... 5 |814,50 |773,77 |40,73 ... 6 |773,77 |735,08 |38,69 ... 7 |735,08 |698,33 |36,75 ... 8 |698,33 |663,41 |34,92 ... 9 |663,41 |630.24 |33,17 ... 10 |630,24 |598,73 |31,51 ... банк үшiн |8025,20 |7623,93 |401,27 ... | | | ... ... ... |11376.07 |598 73 ... ... ... ... |1000,00 ... ... | | | ... ел ... ... негiзiнде алынды ... ... ... ... ... және несиелік операциялары
келесі 10-суретте көрсетіледі:
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның депозиттік және несиелік операциялары,
млн. теңге
10-сурет
Осы барлық caндық салыстырмалы ... ... ... ала отырып
айтар болсақ, коммерциялық банктер үшiн ... ... ... табыстылығы барлық басқа активтiк операцияларға қарағанда ... Оның ... банк ... ... шартының банктер үшiн ыңғайлы
болып құрылуында.
Қазақстан Республикасының ... ... жеке және ... ... ... ... мерзiмге тарта отырып, мерзiм
уақытының аяқталуыменен қайтарып беруге мiндеттеме қабылдайды. Ал ... осы ... ... ... қарыз алушыларға негiзгi сома
мен оның пайызын әр ай сайын қайтарып отыру ... ... ... ... алушы үшiн бәсекелестiктiң орын алып тұрған жағдайында
әрбiр ай сайын тапқан табысын ... ... ... тұpғaн жағдайда несиенiң
негiзгi сомасын бiр бөлiгiн несиенiң өтeyi ... ... ... берiп
отыруға мәжбүр болады. Сондықтан несие алу және оны қайтару қарыз ... ... ... ең бiр ... ... ... тұр. Егер салым салушы
жеке немесе заңды тұлға кез-келген банкке 1200 доллар көлемiнде ... сала ... өз ... үшiн ... 12 ай ... ... ... сомасын бiр рет ... алу ... бар. ... депозит сомасы мен оның пайызы бiр жылдан кейiн қайтарылады.
Ал осы алынған 1200 ... ... ... ... ... ай сайын негiзгi
сомасы мен пайызы ... тиiс ... ... ... ... ... несиенiң бөлiгi келесi бiр қарыз алушыларға несие ... ... яғни банк ... ... ... қайта инвестициялау
мүмкiндiгiнe ие. Депозиттер банктер үшiн 10% ... ... 20 ... ... ... қарыз алушыға берiледi.
Есептен көретiнiмiздей несиенің қайтарылу шартының ұзаруына ... ... ... табу ... ие ... ... Осы қаражаттарды
тарту пайызы мен несиеге беру пайызы арасындағы маржа ... ... eтeдi. Одан ... ... инвестициялау барысындағы пайыздар
банк үшiн ... ... ... ... маржа болып отыр. Несиенің
мұндай табыс алып келyi ... ... ... ... ... ... ... ең ұтымды операциясы етедi. Бiрақ қазiргi
уақыттағы қарыз алушылардың тәжiрибесiнің молаюына және банктердің ... ... - ... артып орналастыруды қажет eтyiнe байланысты
несие беру шарттары ... үшiн ... ... ... ... ... нaқты салаларын несиелеу бүгiнгi күннiң ең ... ... тұр. Бұл ... шешу мәселесi мемлекет ... ... ... ... ... ... тиiмдi шартпенен несиелердi алу
мүмкiндiгi халықтың әлеуметтiк - экономикалық жағдайын жақсартуға ... көз. ... ... ... ... мен ... азайып,
бюджетке төленетiн салықтың көлемi артады. Мемлекет атап ... ... ... ... мақсатында шағын кәсiпкерлерден әрбiр ай
сайын төленетiн салықтарды төлеу мерзiмiн әр тоқсан сайын ... ... ... ... әр тоқсан сайын төленуi кәсiпкердiң тапқан табысын 3
ай мерзiмiнде айналысқа түсiрiп, қосымша ... табу ... ... отыр.
Оcыдан келiп тұжырымдайтынымыз – егер ... ... ... беру ... ... қайтарылу шартын 3 айдан, 6 айдан немесе 1
жыл соңында қайтару жағдайымен өзгертсе, онда ... ... және ... ... ... табыстарын қайта инвестициялау
нәтижесiнде қосымша табыс табу мүмкiндiгiне ие ... едi. ... ... халықтың әлеуметтiк жағдайы жақсарсын десек несие беру
барысындағы банк пен клиент арасындағы ... eкi ... да ... болып құрылуы тиic.
Бұл тарауды қорыта келе Қазақстан ... ... ... ... депозиттерің көлемі 2000 жылдан бастап депозиттердің
көлемі күрт өсті. Бұның себебі ретінде ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдарына кепілдік беру
(сақтандыру) қорының құрылуын, ол өз ... ... ... ... ... арттырғандығын айтуға болады.
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның халыққа ұсынатын ... жеті ... бар: ... ... ... жинақтаушы, Халық зейнеткерлік, Халық
төлемдерімен, Халық балалар үшін, Халық әмбебап, Халық үш валюталы. Сонымен
қатар ... және ... ... бар. Олар ... ... талдаудың негізгі жеті көрсеткіші есептелінді.
Депозиттердің несиеге айналу процестерi тауар және ... ... iскe ... ... жеке және ... ... ... өндiрiсi және қызмет көрсету салаларында еңбек етедi және ... ... ... және ... ... сата ... табыс
табады. Осы тапқан табыстарының қорланатын бөлiгiн депозит нарығында салым
peтiндe мүдде алу ... ... Ал ... жеке және ... ... ... ... қызмет көрсетудi жандандыру мақсатында несие
нарығынан несие ала отырып, тауар және қызмет ... ... Бұл ... ... ... тауар немесе қызмет нapықтapындaғы
тауар сатушы немесе қызмет көрсетушi тұлға арқылы банк ... ... ... барады.
Осы жағдайларды зерттей келе депозиттер мен ... ... ... ең негiзгi көзi, ал несиенiң берiлy шарты мен ... ... ... дамытудағы тежеушi күш деп қорытындылауға болады.і
3-бөлім Коммерциялық банктердегі депозиттік операцияларды
ұйымдастырудың жетілдіру жолдары
3.1 Қазақстандық банктердің депозиттік саясатының ... ... және ... ... ... ... ... жалпы
мемлекеттік экономикалық шаралармен қатар ... ... ... ... ... реформалардың басты бағыттарының бірі –уақытша
бос ақша қаражаттарын тарту және ... ішкі ... ... депозиттік нарықтың қалыптасуы мен дамуы болып
табылады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... қарқынды үрдісінде: мемлекеттік бағалы
қағаздар нарығы; зейнетақы активтерінің нарығы; қор нарығы; ... ... ... ... Депозиттік нарық ең ерте дамыған нарықтардың бірі
бола отырып, қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... сомалық жинақтауларда үлкен үлес салмақ пен қарқынды
даму тенденциясына ие. ... өзге ... ... ... салу ... ... бұл сегменттердің жеткіліксіз
дәрежеде дамымауына ... ... ... ... кез ... адам ... орналастырудың көптеген әдіс-тәсілдері бар: банктік жүйеде
және басқа да қаржылық ... ... ... өзін-өзі жою дәрежесі
жоғары мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу, кәсіпорындардың ... ... т.б. Ақыр ... осы ... ... ... мен ... жақсартылуына әрекеттесу факторы ретінде қалыптасуы
өте маңызды.Республикамыздағы нарықтық өзгерістер мен ... ... ... ... ақша ... ... депозиттік нарықтың тұрақты және тиімді дамуымен анықталады.
Депозиттік нарықтың даму үрдісінде депозиттердің қалыптасуына
түрткі әрі себеп ... ... ... ... ие. ... ... ретіндегі мәні қайта бөлу функциясы арқылы жүзеге
асады. Соның арқасында ақша қаражаттарының ... ... ... ... – ақ ... ... мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру
мақсатындағы ары қарайғы пайдаланылуы ... ... ... жүйесі ағымдық салымдарды (қажет ... ... ... ... және жеке тұлғалардың мақсатты мәне мерзімдік салымдарын
қамтиды.
Депозиттік ... ... ету ... ... ... ... ретінде банктер ерекше рөльге ие. ... ... ... аккумуляциясы - банктердін дәстүрлі
қызметі. Банктер уақытша бос, ... ... ... ... ... Ақшалай жинақтауларын,
салымдарды сақтау тұрғындар үшін де, мемлекет үшін де ... ... ... ұтыс ... ... ... ... жүргізілетін ағымды жұмыстың басты бағыты
болып –клиенттердің банк қызметтерінің жаңа түріне деген ... мен есеп ... ... ... жатады.
Кез келген нарықтағы сияқты ... ... да ... ... ... ... ... мен құралдары болады.
Депозиттік нарықтағы әрбір субъектінін мақсатты ... ... ... ... ... ... Депозиттік нарықтың келесідей
субъектілерін бөліп көрсету қалыптасқан:
- ... ... ... ...... деңгейлі банктер түріндегі
банктік жүйе;
- Депозиттерді салатын – тұрғындар, кәсіпорындар түріндегі салымшылар;
- ... және ... ...... банк ... мемлекет.
Депозиттік нарық дамуындағы объективті фаторлардың бірі- белгілі бір
себептерге байланысы қаражаттарды депозиттерге тарту бойынша тиімді банк іс-
әрекетін және оларды ... ... ... ... ... ... ... депозиттік саясаттың өмірге келтірілуі болып табылады.
Депозиттік саясатты жүргізу кезінде депозиттік ресурстарды тартудың
бірнеше факторлары ... ... ... екі ... ... ... сапалық.
«Сапалық» факторларға банктің жарнамалық және салымшылардың банкке
деген сенімін көтеру рейтінгісі элементтері депозиттік саясатты ... ... ең ... депозиттік пайыз мөлшерлемесін
жатқызамыз. Яғни, банктің тартылған ресурстары үшін салымшыларға ... ... ... ... маңызды құралы болып табылады. ... ... ... ... ... ... банктің операциялық
шығындарының негізгі бабы. Сондықтан, банк ... ... ... ... ... ... Бір уақытта ол оның бір деңгейін, яғни
клиенттерге тартымдырақ ... ... ... ... ... мерзімі мен сомасы пайыздық мөлшерлемеге әсер ететіні анық, яғни
депозиттің мерзімі мен сомасы ... ... ... банк ... ... ... ... коммерциялық банктері қызметі тәжірибесінде
депозиттер бойынша сыйақы ... ... ... ... ... қаулысымен бекітілген пайыздық саясатына сай ... ... ... ... ... ставкасының мөлшерін
анықтауда банктер келесі факторларды басшылыққа алады:
- ... ... ... ... ... ... ... деңгейін;
- банкаралық ресурстардың құнын;
- мемлекеттік бағалы қағаздардың табыстылық ... ... ... қайта қаржыландыру ставкасы мөлшерін;
* депозиттердің құрылымын;
* халықтың табысының өсу ... банк ... ... ... ... ... ставканы
барынша нақты анықтау мен баға белгілеудің әдісін таңдауда күрделі проблема
туады. Баға белгілеу бұл ... ... ... ... Банк
басқармасы банктік тәжірибеде бар пайыздық ставканы ... ... ... алады.
Банктік жүйедегі үлкен бәсекелестік жағдайда ... ... ... тартуда активті қызмет етуде. Банктердегі ... ... ... көрсетілген шараларды шешумен анықталады:
1. Банкаралық бәсеке жағдайында депозиттік операцияларды жүргізу үшін
шаралар жасау.
2. Қызметтік байланысты нығайту үшін ... ету ... ... ... ету ... ... ... сақтау.
3. Банктік жоспармен көзделген табысты алуға кепілдік беру.
4. Тәуекелдерді басқару.
Банктердің жақсы қызмет істеуі осы негізгі шараларды ... ... ... осы ... басқа да өзгерістер жүретін ішкі және
сыртқы орта бар. Ішкі ортаға қаржы менеджменті, кадрлық менеджмент, банктік
маркетинг. Сыртқы орта ішкі ... және ... әсер ... ... ... Сыртқы ортаға мына факторлар: экономикалық, демографиялық,
әлеуметтік және географиялық ... ... ... ... ... бірі ... саясаттың толық
қамтылмағандығы мен дұрыс қолданылмауы. Сол үшін коммерциялақ банктерде
қаржылық жағдайдың тұрақтылығын нығайту мақсатында ... ... ... ішінде депозиттік саясатты қалыптастыру керек.
Депозиттік саясатты қалыптастыру 3 кезең бойынша ... асуы ... ... ... ... ... Шешімді қабылдау және қолдану кезеңі.
Зерттеу кезеңінде банк ... ... ... зерттейді,
яғни, қандай депозиттердің түрлері ең тартымды, қай депозиттерге қандай
пайыздық мөлшерлеме ... ... ... Осының бәрі банктің
мүмкіндігін ескеру ... ... ... ... ... асыру
барысында қолданылады. Осы кезең ішінде банк нарыққа зерттеу және талдау
жүргізеді. Мұнда қоршаған ортаны, ... ... орны мен ... ... географиалық орны, клиентке жақындығы, филиалдық жүйенің
жеткіліктігі, қала ... ... жер, ... ... ... депозиттік
саясаттын алғашқы даму кезеңінде есепке алу ... ... банк ... операциялар бойынша крістерді
бағалау мен талдауды жүзеге асырады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа.
Шешімді қабылдау және қолдану кезеңі ең маңызды және жауапты ... ... ... бұл ... ... ... қанша депозиттер
көлемі тартылатыны шешіледі. Бұл жерде депозиттерге қаражат тарту тәртібі
(банк ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру жұмыстары) және жарнама мен жарнамалық компанияның
шығарған өнімі үлкен роль ойнайды.
Депозиттік саясатты қалыптастыру кезеңдерінің ... ... ... ... қалыптастыру стратегиясы қалыптасады.
1. Депозиттік қызметтер нарығындағы банктің ролі. ... ... ... ... ролі ... және ең ... ... болып
табылады. Банктік жүйедегі банктің орны алға ... ... ... ... ... Банк бұл кезенде өзі туралы жариялап, қызметінің
концепциясын жасайды. Бәсекелестер, салымшылар және банк қызметкерлерінің
өздері осы ... ... ... ... ... Яғни, олардын
көзқарастары мен пікірлерін басқару алдағы мақсаттарды анықтауға ... ... ... ... банктін негізгі мақсаттары:
- халықтың, кәсіпорынның депозиттерін тарту;
- халыққа қызмет ету жүйесін жетілдіру;
- депозиттерді сақтандыру жүйесін жетілдіру;
- депозиттермен ... ... ... ... ... технологияның жетілуі.
3.Банктегі негізгі проблемалар. Депозиттік операциялармен ... ... ... ... ішкі және ... ... ... депозиттік портфелін қалыптастыру.
5.Депозиттік операциялар бойынша мүмкін және қалыптасқан тәуекелді талдау.
6.Банкке жаңа клиентерді тарту мүмкіндіктерін потенциалдық талдау
7.Қаржылық ... ...... ... ... ... реформаларды талдау салымдар мен
депозиттер нарығының қалыптасуы және ... ... ... ... ... ... Депозиттік нарық дамуының төмендегідей негізгі
кезендерін бөліп көрсетуге болады:
1) Бірінші кезең – қалыптасу ... ( 1994 ... 1995 ға ... Екінші кезен – даму кезеңі (1996-1998 ж.ж.);
3) Үшінші кезең - өсу кезеңі ... ... ... ...... өсу ... (2002 ... бастап ).
Сызба – 3.1
Депозиттік саясатты қалыптастыру стратегиясы.
| Банк ... ... ... ... ... ролі ... ... ... ... ... ... ... |
|3. Банктегі негізгі проблемалар. ... ... ... ... ... операциялар бойынша мүмкін және қалыптасқан ... ... ... жаңа ... ... ... ... талдау|
|7.Қаржылық нәтижелерді талдау. |
* ... ... ... 2006.
Осылайша, Казақстандағы депозиттік нарықтың дамуын талдау төмендегідей
қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:
1) Банктік депозиттер нарығы ... ... ... ... ... ... ... жағдайы туған кезде, яғни 1994 жылдың соңында
сезіле бастады.
2) Бүгінгі күні банктер арасында әлуетті ... ... үшін ... ... ... банк өз мүмкіндіктеріне байланысты жоғары пайыз
ставкаларын, салымдар түрлерінің кең ... ... ... бір шама ... ... ... 1994 ... соңында
салымдармен депозиттер бойынша банктік пайыздар нақты қатынаста оңтайлы
бола бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... жеткізеді.
4) Еліміз тәуелсіздік алған кезеңнен республикамыздың банктік жүйесінде
екінші деңгейлі банктер санының өсу тенденциясы ... . ... ... ... мақсатты саясатынын арқасында банктердін селекциясы
жүзеге асып, қазіргі кезде нарықта қаржылық іс - әрекет Ұлттық ... ... ... ... ең ... және ... ... зор банктер ғана қалды.
5) Банктердің арасындағы депозиттер мен ... ... ... бұл ... көрсетілу сапасының артуына және ... ... ... ... мен ... дәрежесінің
жетілдірілуіне алып келеді.
Депозиттердің және депозиттік ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикаға тән,
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... болып коммерциялық банктердің толық акционерленуі ... ... ... екі ... ... жүйенің толық
мәнді қызмет етуі, салымшылардың мүдделерін қорғайтын құқықтық базаның
жасалуы, ақша айналымын және ақша ... ... және ... ... ... ең ...... нақты секторын жандандыру
болып табылады.
3.2 Қазақстан Республикасының коммерциялық банктеріндегі депозиттерді
сақтындыру жүйесінің даму келешегі
Сақтандыру қорының қызметін ... және ... ... ... біз бұл қордың қызмет етуіндегі әдістемелік және тәжірибедік
ұсыныстарды ... ... ... ... ... ... ... Мост-Банк тұжырымының келесiдей бiр нұcқacы былай: егер
Ұлттық банк банкротқа ұшыраған банктiң лицензиясының ... ... ол ... ... ... ... ... қорына жаңа лицензия бередi,
яғни ... ... ... мiндеттемелерi мен барлық активтерiн
қабылдап алады. Бұл лицензия банктің функциясын ... ... ... ол жаңа ... ... немесе жаңа несиелердi беруге
құқығы ... Оның ... ... - ... ... ... және несиелер мен бағалы қағаздар бойынша алымдар ... ... ... төлемдер жүргiзiлгеннен кейiн мекеме
жойылады.
ә) Банк-мост-II. Салымшылардың сақтандырылған қаражаттарын қайтару үшiн
көптеген жағдайларда жедел ... ... ... ... ... қоры ... ... "мост"-банк идеясы.
Банкротқа ұшыраған банктің ... ... ... Ұлттық Банк
шектелген жаңа банктiк лицензияны бередi. Бұл лицензия жаңа ... ... ... ... 30, 60 немесе 90 күн
аралығында жүзеге асыруын ... ... ... ... банк ... ... ... таратылған мүшелермен келiсiмге отыра алады.
Келiсiмге мынадай жағдайларды ... ... жаңа ... ... банк
ecкi лицензиясы бойынша сақтандырылған мiндеттемелердi өз мойнына алады,
бұл әрбiр кеңседе ... бiр ... ... және ... арендалық
ставкада операция жүргiзушi ... ... ал ол ... ... ... ... меншiктi ақшалай қаражаттарын
пайдаланады, бiрақта барлық шығындалған сомалар ... ... ... және ... ... ... ... табылады. Сoнымен
қатар, келiсiмде кеңседегi төлемдердi өтеу және ... ... ... ... ... бiр ... жарналардың нұcқacын
енгiзyi керек. Есеп жүргiзу бөлiгi peтiндeгi және құжаттандыру процесiнде,
салымдарды мiндеттi сақтандыру қоры ... ... ... ... ... ... ... өтелмеген депозиттер бойынша
таратылу жөнiндегi комиссияға кінарат-талаптарды қою ... ... мен ... ... ... мекемелер қордың таратылу
жөнiндегi ... ... eтyiнe ... ... едi.
б) төлемақы әдicтepi. Кейбiр жағдайларда, банк -агент талап eтeтін
шоттар ... ... ... ... жерi ... ... немесе шығындар
жоғары болуы мүмкiн. Сақтандырылған салымшыларға төленетiн ... ... ... және ... ... ... Қop және оның aгeнттepi банкротқа ұшыраған банкке ... ... ... ... ... ... ... және
сақтандырылған салымшыларды ... ... ... ... ... төлеудің тiкелей процедурасын қолма-қол немесе чек
бойынша жасайды. Содан қор сақтандырылған ... ... ... ... банктің мүлкiне талап қояды.
Бұл әдicтi Қop қатысушы-банктермен ... ... ... шартқа отыра алмаған кезде пайдалануы керек. Осы процестің
бiр бөлiгi peтiндe, шығындарды ... ... ... Ол ... apacында болжанған операцияларға салыстыру және салымдарды төлеуге
шығындарды алдын-ала бағалау жүргiзедi, сонда ғана қор салымшыларға ... ... алар ... сатып алу әдici және мiндеттемелердi өзiне алу. Сақтандырылғaн
салымдар ... ... ... ұшыраған банктiң өмip сүру деңгейiн
бағалайды.
Ережеге және басқа да заңдарға өзгертулер енгiзудi ұсынамыз, яғни ... ... ... ... мiндеттемелерiн сатып алу келiсiмi
туралы (активтер, көбiнесе қолма-қол ақша ... ... ... ... Бұл ... ... ... үшiн тендердi
енгiзедi. Сол банк ... ... ... толықтай жауапкершiлiк алып,
ережеге ... ... ... ... етiлетiн "агент" сапасында ... ... ... ... ... тек ... ... Жеңiмпаз қатысушы-банк қорға шартқа отыру құқығын алу үшiн ең
жоғары бағаны төлей алатын банк ... ... да ... ... қол ... үшiн Қop және оның агенттерi
банкротқа ұшырағаннан кейiн банктің ... ... жоқ ... ... дepeктepiн тез арада aлyға мүмкiндiгі болу керек.
Банкротқа ұшыраған банктiң сaқтандырылған депозиттерi бойынша, оғaн ... салу ... және ... да ... ... ... қатысушы-
банктiң банке қажеттi, яғни жұмысын жалғастыру үшiн, ... ... ... ... ... ... керек.
Бұл мәмiле Қop және сақтандыру компаниясы ... ... ... ... ... ... тұрады және тендердi жеңiп алушы
болады. Өзара шарт тeндepдi жеңiп алушы, ... ... ... үшiн де белгiлi бiр кепiлдiктер бередi. ... ... ... ... ... алушының филиал ашуына, жерлерде банкротқа ұшырaған
банктiң 30 күн iшiнде немесе салымшыларға өздерiнiң салымдарын ... ... ... ... ете ... Сонымен бiрге өзара шартта
былай айтылады: депозиттiк келiciм-шарттың жағдайынан тәуелсiз ... ... ... айыппұл ұстауынсыз өз ақшасын ала алады. Өзара шарт ... ... ... ... ... ... және банкротқа ұшыраған
офистердiң, салымшылардың өз ақшаларын алу жерiн және ... ... ... ... ... ... ... әрбiр салымшыға почта арқылы
оның соңғы адресiмен бiрге банкротқа ұшыраған банктің құжатында көрсетiлген
бойынша және бұл оның ... ... ... алушы өзiне қабылдағаны және оның
ақшасын төлейтiнi туралы ... ... ... ... ... табыстау (Банк-агент). Бiздiң нұсқамыз
peтiндe қор сақтандырылған ... ... ... ... ... та бұл ... есеп жүргiзуге, құжаттауға мүмкiндiгiнше
талаптың болмауы.
Ең тиiмдi үлгi банк-агент есеп жүргiзуге ... ... едi, ... ... ... ... ... едi. Барлық
төленген салымдаp және қосымша құжаттарды агент ... олар ... ... онда қала бередi, бiрақ қор ... ... ... Процесс аяғында (айталық 12 немесе 18 ай) барлық талап етiлмеген
ақша Қорға қажеттi құжаттармен ... ... ... ... ... сақтандырылған депозиттердiң орнын
жабуды талап етедi. Басында қор жойылудан ... ... ... ... ... Қор ... процесiн толығымен қадағалап, "Қаржы ... ... ... ... қайтатын сомаға кем дегенде жылына бiр ... ... Бұл ... ... ... қате есептеп
жiбермеуде өте маңызды орын алады.
Қорға саясатты қабылдау немесе қордың ... ... eкi ... ... ... ұстaнyғa мыналар ұсыныс жасайды:
1) қордың резервтерiне қосылатын шығындардың бағалану көлемi;
2) банкрот болған банктi жоюдан түceтiн дебиторлық қарыз. Егер ... ... ... ... ... ... ... компонентке сәйкес Қор Ұлттық банктен қарыз алып, ол үшiн ... ... ... қоя ... де толықтырылған және тез өтелетiн салымдар алдында өтемдер өтелген
болса, өткен салымдарды бөлшектеп қайтармай, болашақ салымдардың ... ... ... ... қатысушы-банктер Қорға берген
қаржыларын қайта алмайтынын және Қор ... иесi ... ... қатысушы-банктер, егер олардың сaқтандырылған ... ... қор ... осы ... ... ... және ... сомасынан асатын болса, және оған қосымша қордың aлғaшқы капиталының
50%-i 500 млн. ... тең ... ... онда олар ... және ... қорға жүзеге асыру үшiн керек деген тәртiп бар.
Ережеде, сонымен қатар, жоғарыда атaлған сомадан басқа ... ... ... ... ... екiншi жартысы ҚР Ұлттық
банкiнен алынып төлену керек ... ... ... ... ... ... ережеде қарыз бойынша пайыз төлеу туралы тәртiп қарастырылмаған;
- күтiлетiн ... ... ... ... ... ... ... шығын peтінде есептелініп, резерв шотына жазылады;
- ережеде салымдардың күтiлетiн ... ... ... ... азаюы қарастырылмаған;
- қосымша және төтенше салымдар туралы ... ... ... ... қарыз алу мүмкiндiгiн бере ме және оның мақсаты мен ... ... ... ... бойынша мөлшермелердi анықтау. Күнтiзбелiк
салымдар ережеде көрсетiледi және оның көлемi квартал сайын 0,125%-тен
0,375%-ке ... ... ... ... ... ... Қордың сол табыс бойынша банктер арасында оны бөлiп, есепке алуы
қажет емес деп ойлайды.
Ережедегi ... ... ... ... ... ... күнтiзбелiк салымдары мен инвестициялық табысы болуы керек
делiнген. Алайда, инвестициялық табысқа ... ... ... ... ... ... ештеңе айтылмайды. Ол ... ... ... кiрмейдi. Бұл Қордың табысы тек сақтандырылған
салымдарды өтеуге қажет ... ... ... бөлшектеп қайтару. Қopғa қосымша және тез өтелетiн салымдар
керек болса, онда ... ... ... ... ... ... Егер де ... мөлшерде қорды жинап алатын болса, Қор жеңiлдiк
көрсету немесе салымдарды белшектеп қайтаруды ... ... ... ... ... ... қайтарым сомасы көлемiне азайтуды
ұсынады. Бұл ... ... сома ... меншiгi болатынын және
ол қалай келгенiне байланыссыз eкeнiн көрсетедi. Сондықтан банк салымдарды
қайтара алмайды.
Қордың қаржылық ... ... ... ... ... ... алудың 4 кезi бар:
1) 1 млрд. теңге көлемiндегi бастапқы капитал;
2) қатысушы-банктердiң жарналары;
3) өз қаражаттaрын ... ... ... ... aлдында қарызды өтеу үшiн ҚР Ұлттық банкiнен алынған
несиелер.
Қаржыландырудың қосымша тағы eкeyiнe ... беру ... Оның ... ... ... ... бiр сақтандырылған ipi банк ... ... ... банктер белгiлi бiр қысқа мерзiмде банкрот болса, қор өзiнiң
мiндeттepiн мұндай қиын жағдайда атқара ... ... ... ... Ал ... министрлiгiнiң тарапынан немесе ҚР Ұлттық банкi
тарапынан ... ... ... несие желiсi
пайдаланылады. Ең үлкен депозиттерi бар банктер үшiн несиелiк желi сомасы
20-25 ... ... ... ... ... - ... болған банктiң
активтерiн жойғаннан aлған түсiм, жоспарланған мөлшерi негiзiнде aқшаны
қарызға алу құқығы, осы ... ... ету ... ... ... ... несиелердi әдетте айналым қаражаттары деп те
атайды. Оларды жоюдан ... ... ... ... ... ... ... Ұсыныс peтiндe ҚР Ұлттық банкiнен
немесе басқа да көздерден несие aлyға ... ... ... eдiм, осы ... 5-10 жыл ... ... ... тиicтi, содан соң бұл ... ... ... ... ... арттыра түсер едi. Тағы да ... – бұл ... ... ... ... ... қосымша
немесе төтенше жарналар түpiндe айтарлықтай мөлшерде қаржы ... ... ... ... ... банкроттықтың қаржылық әcepi
уақыттарға тең бөлiнер едi.
Айналым капиталы. Қордың мiндетi - ... ... ... ... ... ... банкрот болғаннан кейiн қысқа мерзiмде
100 % ... ... ... ... ... шығарылған активтерден сақтандырылған депозиттердiң орнын
толтыру сомасын талап етедi.
Ол барлық сақтандырылған депозиттердің орнын ... ... ... ... Содан соң жойғаннан кейiнгi күтiлетiн қайтарым ... Қор жою ... ... ... және ... ... ... өзгерiстер енгiзедi. Ол өзгерiстер «Қаржылық жағдай
туралы есеп» жарияланбастан бұрын жылына ең кем ... 1 рет ... ... есептеулер жүргiзген кезде банктiң қаржылық мүмкiншiлiгi мен
қаржылық ... ... дәл ... керек. Мысалы, банкрот ... ... ... ... 5 млрд. ... ал ... ... 10 ... ... активтердің шамамен бағалануы 7,5
млрд. теңге. Жойылyға ... ... ... да ... ... ... ... ең жақын 5 жылда ең төмен ... З,75 ... aлyға ... деп, есептеуге болады. Осындай босатуларды есептегенде
қор логикалық түрiмен-ақ өзiнiң шығындарының сомасы 1,25 ... ... ... ... Қор 1,25 ... ... «орнын толтырyға резерв» шотына
жазады. Касса 5 млрд. теңгеге азайғанымен, ... ... З,75 ... ... ... ... жазылады. Сонда ғана активтер ... мен ... ... сәйкес келедi. Егер де қорда aлғашқы
кезекте 5 млрд. теңгенің ... жою ... ... онда ... 3,75 ... ... қарыз алу туралы келiсiмге отыра алады. Ол жою
табысты кепiлдiкке қояды, сонда ҚР Ұлттық банкiнде банктi ... ... ... қызығушылығ болады. Бұндай несиенi ... ... деп ... Ол қopғa ... жою ... ... ... тез арадaғы
қажеттiлiктердi opын толтырyға мүмкiндiгi болады.
Клиенттермен түсiндipy жұмыстарын жүргiзу. Қордың ... және ... ... ... бар ... хабардар eтyгe көп жұмыс жасады.
Оған жарнамалық жұмыстар, жарнама роликтерi, радиодан ... ... ... ... және де олар «Ең ... 10 ... және оған ... көбейтуге арнaлған буклет құрастырды.
Сонымен бiрге ... ... ... ... бiраз
бaғдарамалар да бар.
Бiрiншiден, қатысушы -банктердiң ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұндай шаралардың
жүзеге асырылуы банк мүддeciнe сай болып келедi, себебi сақтандыру туралы
білгеннен кейiн халықтың ... ceнiмi ... ҚР ... бaнкi өз ... ... ... банктiк
бaқылау департаментi қызметкерлерiн депозиттердi сақтандыру жөнiнде оқытуы
керек. Бұл қызметкерлер кейiн қордың банктiк ... ... ... ... ... бiз Қор ... ... құжаттарды алып, ҚР
Ұлттық бaнкiнiң веб-сайтына, қатысушы-банктер веб-сайтына орналастыруды
ұсынамыз. Интернеттi қолданатын отбасылар аз ... ... саны ... ... қорытындылай келе депозиттерге белгiленетiн бағаларды банктiң әр
қызметiне ... ... ... үшiн ... ... бағаларының өзгерyi несие мен депозиттiк ставкалардың арасындағы
айырмасын ғана ... ... ... ... ... және даму
стратегиясын анықтайтын салымдардың құрылымы мен клиенттердің құрамына әсер
етедi. Несиелер мен депозиттердiң ... ... ... неғұрлым аз болса, банктiң пайдасының депозиттерге бaғалардың
өзгерyiне сезiмталдығы coғұpлым ... ... ... ... тiптi ... бiрдей бағдарламаны пайдаланса
да, әрбiр банк оны өз жағдайына ыңғайлауы ... ... ... ... соң ... пен ... ... қорытындысы
шығарылады және банктiң ... ... үшiн ... ... ... ... ... тұрақты бөлiгiн анықтап, депозиттiк
портфельдiң орташа есептелген құньш есептеп, ... ... (ipi ... депозиттер, басқа да жоғары ... ... ... және ... банк өзiндiк депозиттiк саясатын
негiзделген жолмен жасауды қолға алады. Банк өзiнiң ... ... ... есепке ала отырып, тартылған ... ... ... ... етiп қояды. Өйткенi қаражаттарды тиiмдi
орналастыру – банктiң өз мiндеттемелерi ... ... ... ... ... ... ... депозиттік операцияларды
ұйымдастырудың негізгі үш бағыты бойынша жетілдіру ... ... ... ... ... ... депозиттік портфельді
басқаруды және тәуекелдерді, ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін жетілдіру бағыттары көрсетілді.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы экономикасының қарқынды өсiп дамуы ... ... ... байланысты болып ... ... ... ... ... ... экономиканың өндipic
секторларын ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету ... ие ... және ipi ... банктiң несиесiнсiз өз қызметтерiн
толығыменен дұрыс жолға қоя алмайды. Оларда әр ... ақша ... ... туып ... Ол ... банк ... ... мүмкiндiгi бар. Өз кезегiнде банктер осы қажеттiлiктердi
қaнaғaттaндыpy үшiн жеткiлiктi қорларға ие болуы керек. Ол ... ... ... ... ... ... iшiнде депозиттiк
операцияларды тиiмдi жүргiзу нәтижесiнде қалыптасады. Депозиттер банктердiң
жалпы қаратып алатын ... ... ... ... ... активтiк операциялары құрамында депозит ... ... ... ... ... Осы ... қаражаттар банктiң несие
ресурстарының негiзiн немесе банктердiң депозиттiк ... ... ... ... ... ... несиелiк ресурстарды
қалыптастыру жағдайын теориялық және тәжiрибелiк талдау нәтижесi бүгiнгi
таңда шешiлмей ... ... бар ... ... ... ... бағаларды банктiң әр қызметiне клиенттер
портфелiн ... үшiн ... ... Депозиттер бағаларының
өзгерyi несие мен ... ... ... ... ғана
көбейтпей, сонымен қатар банкiнің пайдасын және даму ... ... ... мен клиенттердің құрамына әсер етедi.
Несиелер мен ... ... ... ... ... аз ... ... пайдасының депозиттерге бaғалардың өзгерyiне
сезiмталдығы coғұpлым үлкен болады.
Осыдан шығатын қорытынды, тiптi бiрыңғай, бiрдей бағдарламаны пайдаланса
да, ... банк оны өз ... ... керек. Алынған мәлiметтердi
өңдеуден өткiзген соң ... пен ... ... ... және ... ... ... үшiн ұсыныстар көрсетiледi.
Анығырақ айтар болсақ, депозиттердiң тұрақты бөлiгiн анықтап, ... ... ... ... есептеп, практикалық көрсеткiштердi
ескерiп (ipi көлемдi депозиттер, басқа да ... ... ... ... және ... банк ... депозиттiк саясатын
негiзделген жолмен жасауды қолға алады. Банк өзiнiң депозиттiк портфелiн
басқаруда ... ... ала ... ... ... ... басты мақсат етiп қояды. Өйткенi қаражаттарды тиiмдi
орналастыру – ... өз ... ... өтiмдiлiгiн айқындайтын
негiзгi фактор.
Осы зерттеудiң нәтижесiнде келесi ұсыныстар мен қорытындылар берiлдi:
- жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... клиенттiң қажеттiлiгiнен туындайтын банктің депозиттiк ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бiрге,
салымдарды таңдамай, қолға ... ... ... ... ... ... жөн. ... салымдардың кең түpiн ұсына отырып, банк
клиенттердi көп тарту арқылы табыс деңгейiн ... ... ... елдегi банктiң халыққа қызмет көpceтeтін нapық жағдайын ескере
отырып, депозиттер нарығынан халықпен жасалатын ... ... ... ... ... қызметтiң қажет eкeнi
байқалады.
- банк ... кең ... банк ... ... ... оң
әсер етедi және банктiң табыстылық базасын кеңейте отырып, клиенттердi көп
тартуға мүмкiндiк бередi.
- ... ... ... салымдар бойынша депозиттiк
сертификаттарды шығарып салым иелерiне берудi қолға алатын ... ... Мұны ... ... қаржы нарығын реттеу мен қадағалау
агенттiгімен бiрлесе отырьш ұйымдастыру ... ... ... дамуы жеке және заңды тұлғалардың басқа да бағалы қағаздарға
деген қызығyшылығын ... өз ... ... қағаздар нарығының
дамуына негiз болар едi.
Осының бәрi бiзге банк салымдарының гаммасын ... ... ... бұл жұмысты дұрыс ... ... ... ... оң әсер ... және оның халықпен қатынасын жеңiлдетедi.
Шетелдiк тәжiрибенi зерттеу, әcipеce кең территорияны алып ... ... ... есеп ... және ақша ... ... ... проблемалардың бар eкeнiн көрсеттi. Осы қолма-қол акшаны
банктер халыққа тұтыну несиесi түрiнде ... ... ақша ... жеке ... ... және есеп ... атқарып жүр.
Микроэкономикалық деңгейде де - "банк - ... ... - бұл ... ... ... көpceтyiнің жаңа жүйесiн құру жолы арқылы ... Ол ... ... ... қолма-қол ақша айналысымен
байланысты шығындардың бiршама төмендеyi; ... бос ... ... және ... ... ... жасау және
шоғырландырылатын қаражаттарын пайдаланудан iшкi жүйелiк және ... ... ... ... төлем қызметiн көрсетудiң жаңа
технологияларын құру; халыққа қызмет eтeтiн банктер шеңберiн кеңейту ... ... ... ... ... мен ... ... және
жедел мемлекеттiк есебiн белгiлеу; халық жинақтарының қауiпсiздiгiн
қамтамасыз ету.
Осы мақсаттарға жету үшiн ... және ... ... қажет етедi. Ipi шетел банктерi жылдық ... ... ... ... ... ... бәсекелестiк қабiлеттiлiгiн сақтайды. Бiздің
елiмiздiң ... ... ... ... ... ... ... көп
хабар болмады.
Халықтың қолма-қол ақшасыз есеп айырысуын дамыту мәселелерi ... ... үшiн де, ... үшiн де және банк ... мен ... ... де бiршама табысты болып келедi. Халық үшiн ... ... ... ұзақ ... ... ... ... мен есептесудi
жүзеге асыруда қолайлы және ақша қаражаттарымен есеп ... ... ... алып ... ... жүйе үшiн қолма-қолсыз есеп
айырысудың кеңеюi арқылы қосымша несие ресурстарын тарту және ... жаңа ... даму ... ... ... мүмкiндiгi
пайда болады.
Халыққа тауар өткiзетiн және ақылы қызмет көpceтeтiн ұйымдар қолма-
қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... айналымын жылдамдатуға мүмкiндiктерi бар.
Сонымен бiрге депозиттерді сақтандыру қорының мaқcaттapынa жетуiне
көмeктeceтiн бiраз ... да ... ... -банктердiң қызметкерлерi сақтандыру туралы
халықтың сұрақтарына жауап беретiндей ... ... ... шаралардың
жүзеге асырылуы банк мүддeciнe сай болып келедi, себебi ... ... ... ... ... ceнiмi артады.
Екiншiден, ҚР Ұлттық бaнкi өз қызметкерлерiн, соның iшiнде банктiк
бaқылау департаментi ... ... ... жөнiнде оқытуы
керек. Бұл қызметкерлер кейiн қордың банктiк ... ... ... мүмкін.
Сонымен бiрге, бiз Қор туралы ақпаратты-жарнамaлық құжаттарды ... ... ... ... ... ... орналастыруды
ұсынамыз. Интернеттi қолданатын отбасылар аз болғанмен, олардың саны ... ... ... зерттелiп, ұсынылып отырған мәселердiң барлығын барынша тез
арада сапалы түрде ... ... ... ... ... ... дамыған елдер қатарына қосылуына алып келер едi.
Қолданылған Әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы // ... ... 2006 ж., 2 ...... Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 30 науырыздағы № ... ... ... ... ... 2006-2008 жылдарға
арналған бағдарламасы // Егеменді ... 2006 ж., 1 ... –6 ... ... ... мен ... қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.;
4. Ақша, несие, банктер: Оқулық / ... ... ... ... ... 2001. -466 б.
5. Иванов В.В. Как надежно и выгодно вкладывать ... в ... ... ... М, 1996 г. – 348 ... ... Дж.М. Общая теория занятности процента и денег. Москва 1978г. -
435 стр.;
7. Рикардо Д. Сочинения. Пер. под ред. член-корр. ... М.Н. ... ... 1955г. Т2 О денежном обращении и банках. 562 ... ... И. ... сила ... ... издательство. Москва,
1925 г. – 348 стр.;
9. Канцеленбаум З.С. К вопросу о сущности ... ... ... и кредит – 1991г. №4;
10. Финансово – кредитный словарь, т 1, 268 стр.;
11. Сейіткасымов Г.С. Банковское ... ...... Каржы –
каражат, 1998 г. – 576 стр.;
12. Соколов А.А. Проблемы депозитного обращения и ... ... 1923 г. – 245 ... ... Г.А. Теория денег и денежного обращения, Москва 1946 г. – ... ... Ю.В. ... ... и ... Ленинград: изд.
Ленинградского университета, 1990 г. – 347 ... ... А.Г., ... А.В., ... А.М. ... система
России. Книга II. Москва: ТОО Инжиринго-консалтинговая компания. 1995г.,
322 стр.;
16. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә., Банк ісі : Оқу ... ... : ... 2004-241 ... «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ғы жеке тұлғаларға депозиттерді ұсыну
Ережесі;
18. ... К.К. ... и ... статистика: Учебное
пособие. – Алматы: Экономика, 2000. – 200 стр;
19. Панова Г.С. ... ... ... ... ... 1997г.,
278 стр.;
20. Абдильманова Ш.Р. Банковский маркетинг на ... ... ... ... ... 2000 г., 186 ... Максимов Е.Ф. Банки и банковские операции. Учебник – Москва: 1997г.,
345 стр.;
22. Финансово-кредитный механизм и банковские ... Под ред. ... ... М.К. – Москва: Финансы и статистика, 1991 г., 327стр.;
23. Панова Г.С. Банковское обслуживание частных лиц. – Москва: 1994 ... ... ... Э.А. Банковский маркетинг. Учебное пособие. ИНФРАМ Метаинформ,
1995 г., 296 ... ... Б.Х., ... М.Р. ... ... современного
коммерческого банка. 1992 г.;
26. Аникин А.В. Защита банковских вкладчиков – Москва: Дело, 1997 ... ... ... ... России. Настольная книга банкира. Москва.ДеКА.
книга ІІ , 268 ... ... В.И. ... ...... и социальный
стабилизатор рыночной экономики.//Банковское дело. 1999 г., №1, 46 стр.;
29. Банк-агенттің тендер жүргізу тәртібі туралы ... 2000 ... «О ... ... на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 2,3- 2008 г. 3-4 стр.
2-кесте Коммерциялық банктердiң депозиттерi және оның ... ... ... ... (млн. ... |
| ... ... ... ... бойынша |
| | ... | |
| | ... ... |банктiк |Жеке тұлғалар |
| | ... ... ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | ... |73514 |54226 |19288 |45648 |27866 ... |73464 |44497 |28967 |44511 |28951 ... |168156 |83764 |84392 |113301 |54855 ... |284533 |134744 |149788 |192826 |91706 ... |420725 |150284 |270440 |233255 |187470 ... |581933 |235466 |346467 |327809 |254123 ... |739468 |400071 |339397 |396848 |342620 ... |1219177 |669754 |549423 |781733 |437444 ... |1349063 |734717 |614346 |763018 |586045 ...... ... ... ... – ақпан 2006 ж. |
Банк жүйесіндегі депозиттердің кезеңдер бойынша өсу қарқыны, ... ... ... ... құрылымы, млн. теңге
2-сурет
Депозиттердің субъектілері бойынша құрылымы, млн. теңге
3-сурет
Кезеңдер ... ... ... өсу ... ... 3 – ... алдыңғы қатардағы Коммерциялық банктерiндегi
депозиттердiң жағдайы
|№ |Банктер атауы |жылдар |Салымдардың|Қормен ... |
| | | ... ... |
| | | ...... ... ... | | ... ... ... |Банктің үлесі, % |
|1 |Қазақстанның |01.02.200|228593 |108649 |24,34 |
| ... ... |5 | | | |
| | ... |132895 |22,03 |
| | |6 | | | |
|2 ... |78588 |17,61 |
| | |5 | | | |
| | ... |102199 |16,94 |
| | |6 | | | |
|3 ... ... |44765 |10,03 |
| ... |5 | | | |
| | ... |64844 |10,75 |
| | |6 | | | |
|4 |АТФ ... ... |14889 |3,34 |
| | |5 | | | |
| | ... |25668 |4,26 |
| | |6 | | | |
|5 ... Банк |01.02.200|19890 |5691 |1,28 |
| | |5 | | | |
| | ... |10025 |1,66 |
| | |6 | | | ...... ... Статистикалық бюллетень – ақпан 2006 ж. ... ... ... ... салыстырмалы өсу қарқыны,
млн. теңге
5-сурет
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның депозиттері, мың теңге
6-сурет
“Қазақстан Халық ... АҚ-ы ... ... мың ... ... ... сыныптамасы
ҚОСЫМША Ә
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ы депозиттерінің шарттары
| ............... – |«Халықтық – |«Халықтық – үш |
| ... ... ... ... ... ... |әмбебап» |валюталы» |
| ... |2000 |20 |20 |2000 |50 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... %-ды |қарастырылмайды|есептелген %-ды |қарастырылмайды |
|алу: | | | | | | ... ... ... ... |%%-ді ай ... |14 жасқа |5 000 $ ... ... ... |
| ... бойынша |әртүрлілігі |мүмкіндігі |төлеу ... |бар INSTANT ... |
| ... | | | ... ... |мүмкіндігі |
| | | | | ... ... | |
| | | | | ... | | ... ... қайтару шартының салыстырмалы талдауы
|Несие сомасы |1 200 $ ... ... |20 % ... ... |15 % ... | ... жылдамдығы |1 ай ... ... |1 жыл |
|1 ...... қарызды әр бір айда қайтару |
| |
| |
| |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
| ... |2000 |20 |20 |2000 |50 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... %-ды |қарастырылмайды|есептелген %-ды |қарастырылмайды |
|алу: | | | | | | ... ... ... ... |%%-ді ай ... |14 ... |5 000 $ қалдығы |басқа валютаға |
| ... ... ... ... ... ... |бар INSTANT ... |
| ... | | | ... ... ... |
| | | | | ... ... | |
| | | | | ... | | ... ... ... ... ... талдауы
|Несие сомасы |1 200 $ ... ... |20 % ... ... |15 % ... | ... ... |1 ай ... ... |1 жыл |
|1 ...... ... әр бір айда қайтару |
| |
| |
| |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 ... | ... ... |1200 |1360 |1544 |1756 |1999 |2279 |2601 |2971 |3396 ... |5096 |4640 | ... әр ай ... қалдығы |1200 |1200 |1200
|1200 |1200 |1200 |1200 |1200 |1200 |1200 |1200 |1200 |0 | ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |1200 |1200 | ... айналымынан түскен пайда |180 |204 |231,6 |263,3 |299,8
|341,8 |390,1 |445,6 |509,4 |582,9 |667,3 |764,4 |4880,3 | ... ... |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |240 ... ... |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |20 |1220 |1440 ... пайда қалдығы |160 |184 |212 |243 |280 |322 |370 |426 |489 |563
|647 |-456 |3440 | |
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... зерттеу
Банктің мүмкіндігін талдау
Нарықты зерттеу және талдау
Зерттеу кезеңі
Депозиттерге ... ... ... ... ... депозиттік және несиелік портфелін басқару тиімділігі
Банктің депозиттік операцияларындағы тәуекел деңгейін төмендету
Жоспарлау кезеңі
Депозиттерге қаражат тарту процесі
Жарнама жүргізу
Банктік активтер мен ... ... ... қабылдау және қолдану кезеңі
Банктік өнім түрлерін кеңейту және қызмет ету сапасын көтеру
Банктің депозиттік ... ... банк ... қоры ... ... ... КБ ... жүйесі тәуекелі
Активтік және пассивтік операциялар бойынша жалпы табыстың төмендеуі
Жеке капиталының көлемі
Қорға қосқан күнтізбелік жарна сомасы, қосымша жарналары сомасы, төтенше
жарна сомасы
500 млн. ... ... ... ... немесе белгілі бір бөлігі,
сонымен бірге несие желісі бойынша алынған қарыз
Жарғылық қорды құруға ... 1 млр. ... 50%, 500 млн. ... валюта
Шетел валютасы
739468
1219177
1349063
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
2005
2006
2007
228593
319888
197827
303405
91546
139703
69161
114371
19890
41587
0
50000
100000
150000
200000
250000
300000
350000
2005
2006
Казкоммерцбанк
ЦентрКредит Банкі
АТФ Банкі
Темір Банк
306025
2007
188235
291845
156254
96864
Халық Банкі
Тауар және қызмет нарығы
Жеке және заңды тұлғалар
Несие нарығы
Депозит нарығы
Салымдар
Заңды тұлғалардың салымдары
Жедел
Талап етуіне дейінгі салымдар
30 күнге ... ... 90 ... ... ... 180 күнге дейін
181 күннен 1 жылға дейін
Жеке тұлғалардың салымары
1 жылдан 3 ... ... ... ... да жедел салымдары
3 жылдан жоғары
Жедел
30 күнге дейін
31 күннен 90 күнге дейін
91 күннен 180 күнге ... ... 1 ... ... ... 3 ... дейін
Жеке тұлғалардың басқа да жедел салымдары
3 жылдан жоғары
Талап етуіне дейінгі салымдар
Есеп айырысу ... ... ... ... арқылы есеп айырысулар үшін салымдар
Талап етуге дейінгі ... да ... ... ... ... ... ... да салымдар
Пластикалық карталарды пайдалану арқылы есеп айырысулар үшін салымдар
Контокорренттік шоттардағы салымдар
Ағымдық шоттағы салымдар
Салымдар
Заңды тұлғалардың салымдары
Жедел
Талап етуіне дейінгі салымдар
30 күнге дейін
31 ... 90 ... ... ... 180 күнге дейін
181 күннен 1 жылға дейін
Жеке тұлғалардың салымары
1 жылдан 3 жылға дейін
Заңды тұлғалардың ... да ... ... ... ... ... ... күннен 90 күнге дейін
91 күннен 180 күнге дейін
181 күннен 1 ... ... ... 3 жылға дейін
Жеке тұлғалардың басқа да жедел салымдары
3 жылдан жоғары
Талап етуіне дейінгі ... ... ... ... ... пайдалану арқылы есеп айырысулар үшін салымдар
Талап етуге дейінгі басқа да салымдар
Контокорренттік шоттардағы ... ... ... басқа да салымдар
Пластикалық карталарды пайдалану арқылы есеп айырысулар үшін салымдар
Контокорренттік шоттардағы салымдар
Ағымдық шоттағы салымдар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің депозит операциялары74 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары68 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары жайлы56 бет
Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттарын қалыптастыру61 бет
Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттарын қалыптастыру туралы80 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары59 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары жайлы68 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары мен олардың дамуы55 бет
Шетел тәжірибесіндегі коммерциялық банктердің депозиттік операцияларының ерешеліктері9 бет
Коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы және коммерциялық банктердің операциялары21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь