ҚР-ның инновациялық дамуының бағыттары мен мәселелері

КІРІСПЕ

1.ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инновацияның мәні,түсінігі
1.2 Инновацияның формалары мен түрлері
1.3 Инновациялық дамудың шетелдік тәжірбиесі
2.Қ.Р/Ң ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Үдемелі индустриялық.инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы аясындағы өтпелі шарттары
2.2 Инновациялық дамудың басты басым бағыттары
2.3 Инновациялық дамудың институциялық базасы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Әлемдік экономиканың өнеркәсіптік өндіріс және қызмет көрсету салаларының қазіргі технологиялық өзгерістерге негізделген даму үрдістері уақыт талабынан туындайды. Экономикалық өсудің дәстүрлі бағыттарының мүмкіндіктері қанат жая бастаған шақта жаңа үрдістердің, инновациялық үдерістер жүйесінің басымдығы айқындалып отыр. Мұның өзі ХХІ ғасырдағы экономикалық өсу тағдыры ғылыми сана, инновациялық процестер, жаңа технологиялар, өнімдер мен қызмет көрсетулер үлесінде екендігін білдірсе керек. Инновациялық бағдар тек қана бүгінгі күннің емес, сонымен бірге кез келген сферадағы адамзат іс-әрекетінің болашағын да көрсетеді. Осы орайда экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруда инновациялық фактордың маңыздылығын, негізгі мәселелерін, болашағын зерттеу қажеттілігі туындайды. Дипломдық жұмыста ұлттық экономиканы инновациялық даму жолына бағыттау мәселелерін теориялық және тәжірибелік тұрғыдан қарастыруға талпыныс жасалды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі жаһандану жағдайында қатаң бәсекелестік күреске төтеп беру үшін бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастырып, оны модернизациялау және әртараптандыру, яғни инновациялық даму жолына бағыттау кез келген елдің алдында тұрған үлкен міндет. Себебі, инновациялық дамудың өзі ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін көтерудің ең маңызды факторы. Ал, инновациялық дамудың мақсаты – ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру негізінде сапалы экономикалық өсуге жету.
Қазақстанның қазіргі кезде инновациялық даму жолына бет бұруының өзі елдің әлемдік қатаң бәсекелік күресте экономикалық, әлеуметтік, саяси, экологиялық, жалпы алғанда ұлттық шаруашылықтың кез келген саласы жағынан мықты болу мақсатынан туындауда. Себебі елдің экономикалық жағдайы мен даму болашағын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі – ұлттық бәсекеге қабілеттілік.
1. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы: «Жаңа әлемдегi жаңа Қазақстан». – Астана, 2007. – 70 б.
2. Аубакиров Я.А. Конкуренция – закономерность рыночных отношений // «Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы». Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 2 бөлім. – 9–14 бб.
3. Кенжегузин М.Б., Днишев Ф.М., Альжанова Ф.Г. Наука и инновации в рыночной экономике: мировой опыт и Казахстан. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2005. – 256 с.
4. Шумпетер Й.А. Теория экономического развития. – М.: Прогресс, 1982 – 453 с.
5. Бернал Дж. Наука в истории общества. – М.: ИЛ, 1956. – 735 с.
6. Кузнец С. Современный экономический рост: результаты исследований и размышлений. Нобелевская лекция // Нобелевские лауреаты по экономике: взгляд из России / под ред. Ю.В. Яковца. – СПб.: Гуманистика, 2003. – 20 с.
7. Глазьев С.Ю. Теория долгосрочного технико-экономического развития. – М.: ВлаДар, 1993. – 310 с.
8. Хайек Ф. Дорога к рабству. – М.: Экономика 1992. – 175 с.
9. Агеев А.И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры. – М.: Наука, 1991 – 106 с.
10. Твисс Б. Управление научно-техническим нововведениями. –
М.: Экономика, 1989. – 271 с.
11. Анчишкин А.И. Наука – техника – экономика. – М.: Экономика, 1986. – С. 24.
12. Яковец Ю.В. Эпохальные инновации ХХІ века. – М.: Экономика, 2004. – 444 с.
13. Санто Б. Инновация как средство экономического развития / пер.
с венг.; общ. ред. и вступ. ст. Б.В. Сазонова. – М.: Прогресс, 1990. – 296 с.
14. Богатырев А.Н., Андреев П.А. и др. АПК России: приоритеты развития инновационных процессов в условиях рыночной экономики (теория, методология, практика). – М.: Колос, 1994. – 210 с.
15. Фатхутдинов Р.А. Инновационный менеджмент: Учебник для вузов. −
5-е изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448 с.
16. Барышева А. В., Балдин К.В., Галдицкая С.Н., Ищенко М.М., Передеряев И.И. Инновации: Учебное пособие. – М.: «Дашков и К», 2007. –
382 с.
17. «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 31 наурыз.
18. 18Чулок А.А. Анализ эффективности инноваций на микро-
и макроуровне // Инновации. – СПб. – 2004. – № 5 (72). – С. 27–30.

19. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы: «Жаңа әлемдегi жаңа Қазақстан». – Астана, 2007. – 70 б.
20. Аубакиров Я.А. Конкуренция – закономерность рыночных отношений // «Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы». Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 2 бөлім. – 9–14 бб.
21. Кенжегузин М.Б., Днишев Ф.М., Альжанова Ф.Г. Наука и инновации в рыночной экономике: мировой опыт и Казахстан. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2005. – 256 с.
22. Шумпетер Й.А. Теория экономического развития. – М.: Прогресс, 1982 – 453 с.
23. Бернал Дж. Наука в истории общества. – М.: ИЛ, 1956. – 735 с.
24. Кузнец С. Современный экономический рост: результаты исследований и размышлений. Нобелевская лекция // Нобелевские лауреаты по экономике: взгляд из России / под ред. Ю.В. Яковца. – СПб.: Гуманистика, 2003. – 20 с.
25. Глазьев С.Ю. Теория долгосрочного технико-экономического развития. – М.: ВлаДар, 1993. – 310 с.
26. Хайек Ф. Дорога к рабству. – М.: Экономика 1992. – 175 с.
27. Агеев А.И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры. – М.: Наука, 1991 – 106 с.
28. Твисс Б. Управление научно-техническим нововведениями. –
М.: Экономика, 1989. – 271 с.
29. Анчишкин А.И. Наука – техника – экономика. – М.: Экономика, 1986. – С. 24.
30. Яковец Ю.В. Эпохальные инновации ХХІ века. – М.: Экономика, 2004. – 444 с.
31. Санто Б. Инновация как средство экономического развития / пер.
с венг.; общ. ред. и вступ. ст. Б.В. Сазонова. – М.: Прогресс, 1990. – 296 с.
32. Богатырев А.Н., Андреев П.А. и др. АПК России: приоритеты развития инновационных процессов в условиях рыночной экономики (теория, методология, практика). – М.: Колос, 1994. – 210 с.
33. Фатхутдинов Р.А. Инновационный менеджмент: Учебник для вузов. −
5-е изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448 с.
34. Барышева А. В., Балдин К.В., Галдицкая С.Н., Ищенко М.М., Передеряев И.И. Инновации: Учебное пособие. – М.: «Дашков и К», 2007. –
382 с.
35. «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 31 наурыз.
36. Чулок А.А. Анализ эффективности инноваций на микро-
и макроуровне // Инновации. – СПб. – 2004. – № 5 (72). – С. 27–30.
37. Тодаро М.П. Экономическое развитие. – М.: «Юнити», 1997. – 671 с.
38. Жатканбаев Е.Б. Человеческие ресурсы как важнейший фактор конкурентоспособности страны // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы. Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конферен-циясының материалдары. – Алматы: «Қазақ университеті», 2006. – 4.2. – 23–25 бб.
39. Максимов Ю., Митяков С., Митякова О., Фалеева Т. Инновационный мультипликатор и экономический рост // Инновации. – СПб. – 2004. – № 5. – С. 23–27.
40. Буктуков Н.С. Место науки в индустриально-инновационном развитии экономики // Наука и высш. шк. Казахстана. – 2005. – 1 октября.
41. Янсен Ф. Эпоха инноваций / пер. с англ. - М.: Инфра-М, 2002.- 234 с.
42. Абишев А.А. Технологическая модернизация национальной экономики // Национальная экономика в векторе глобального развития. Материалы международной научно-практической конференции, 9-10 декабря 2006 года. – Алматы: «Қазақ университеті», 2006г. – C. – 18–22.
43. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының индустриалдық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы» Жарлығының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 3 сәуірдегі № 319 қаулысы // http://www.zakon.kz.
44. Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева «Стратегия вхождения Казахстана в число наиболее конкурентоспособных стран мира»: приоритеты и пути их релизации. – Алматы: КИСИ, 2006, –
С. 25
45. Жылжақсынова Ш.П. Білімге негізделген экономиканың ұлттық бәсекелік қабілеттілік артықшылықтарын қалыптастырудағы маңызы
// Социально-экономические и правовые проблемы в условиях вхождения Республики Казахстан в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. Материалы научно-практической конференции, 11 мая 2007 года. – Алматы: «Status A.Ltd.», 2007. – C. – 395–398.
46. Михеев В. «Новая экономика» Восточной Азии // Федерализм. – 2005. – № 1. – С. 50–60.
47. Адам даму туралы есеп. Қазақстандағы адам дамуына арналған жаңа технологиялар. Қазақстан 2006 жыл. БҰҰ. – Алматы «S-Принт», 2007. –
158 б.
48. Алшанов Р.А. Новый экономический курс Казахстана: цифры и факты // Казахст. Правда. – 2008. – 15 февраля.
49. 33Сагадиев К. Экономика Казахстана: очерки актуальных проблем. – Алматы: Б. и., 2004. – 312 с.
50. 38Сасыкбаев К.А., Жолдасбаева А. Классификация и перспективы использования текстильных отходов для производства нетканых материалов
// Вестник им. Х. Дулати. Природопользование и проблемы антропосферы. − 2004. − №3. – C. 115 – 112.
51. 58Лекция Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева в Евразийском Национальном Университете имени Л.Н. Гумилева // Офиц. сайт Президента Республики Казахстан. – Астана, 2006. – 26 мая
// http://www.akorda.kz.
52. 60Назарбаев Н.А. Казахстан 2030 // http://www.kazembassy.com.ua.
53. 61Швецов Д. Роль и место России в инновационной сфере мирового хозяйства // Вестн. МГУ. Серия «География Мирового Хозяйства», Москва – 2003. – 19 сентября – C. 29 – 32.
54. 62Елемесов Р.Е. Глобализация и стратегии национального экономического развития // Қазақстан және Орта Азия экономикасын жан-жақты жедел модернизациялау: қазіргі заман және болашағы. «Қазақстан - 2030» Стратегиясының 10 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары – Алматы: «Қазақ университеті», 2007. – 20–21 бб.
55. 63Елешев Р.Е. Современное состояние производства и применения минеральных удобрений, основные направления агрохимических исследований в мире // О состоянии и тенденциях развития мировой и отечественной науки: нац. докл. по науке / отв. ред. Журинов М.Ж. – Астана; Алматы, 2005. – 480 с.
56. 64М.Д. Исқалиев. Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көқарас: Монография. – Алматы: КазГосИНТИ, 2004. – 299 б.
57. 65«Қазақстан Республикасының ғылымын дамытудың 2007-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 20 маусымдағы № 348 Жарлығы
// http://www.zakon.kz.
58. 1 60!!!!Н.А. Назарбаев. Қазақстан – 2030 Қазақстан халқына Жолдауы.
59. 2Е.З.Сулейменов,Н.В.Васильева «Инновационная деятельность в РК»:аналитический обзор.- НЦ НТИ РК-Алматы 2009, С 7-53.
60. 3/4!!! Шумпетер Й. Теория экономическая развития. – Москва; Прогресс. 1998. – 454 с.
61. 4Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2002 г.
62. 5Инновационный менеджмент / К.Нарибаев, С.Джуманбаев, А.Нусупова. – Алматы: Қазақ унивеситетi. – 1998. – 60 с.
63. 6 Соколова М.С. Управление наукой и техникой в Республике Корея // Инновации №9-10, 2002 г.
64. 7Карибджанов Е.С. Модели экономикаческого развития Юго-Восточный страны – Алматы: 2000 г.
65. 8Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2003 ж.
66. !!!!9!!Б.А.Алдашов, Е.В.Ткач «Инновационная инфраструктура: понятие,основные элементы и направления развития»//НПЖ «Транзитная экономика» №2-2007,С110-114.
67. !!!10! Әбдiжапар Сапарбаев “Инновация – негiзгi қозғаушы күш” // Егемен Қазсқстан, 24 наурыз, 2004 ж.
68. 11 Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.

69. 13Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны //Саясат №2, 2005
70. !15!!!!!!!!!Дәуренбекова Ә.Н. “Бәсеке қабiлеттi өнеркәсiптi дамыту – индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари, №2-3. 2005 ж.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ... ... ... БАҒЫТТАРЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
мамандығы 050610 – «Құқық және экономика негіздері»
Алматы 2011
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым ... ... ... ... ... ... ... (при необходимости)
«Допущена к защите»
___________ Заведующей кафедрой ___________ Р.Г. Абдрахимов
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Қ.Р/Ң ... ... ... МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ»
мамандығы 050610 – «Құқық және экономика негіздері»
Орындаған:
М.А.Тугелбаева
Ғылыми жетекшісі
Э.ғ.к., ... ... ... В
ПОРЯДОК НАПИСАНИЯ И РАСПОЛОЖЕНИЯ СПИСКА
ИСПОЛЬЗОВАННЫХ ИСТОЧНИКОВ
Список книг и монографий
Смолянинов В. В. Математические ... ... ... ... ... И.В., ... А.А., ... В.Н. Экспериментальный мутагенез садовых
растений.- Кишинев: Штиинца, 1981. -240 с.
Список ... ... ... В.К. Термические ... ... ... биологических мембран //Биофизика.- 1973.-Т. 18.-
Вып.2., ч.1. - С. 827-833.
Возможно сокращение названий ... в ... с ... в ... ... например: Бюлл. эксп. биол. и мед.; Физиол. журн.
СССР.
Список статей и ... ... ... Т.Н. ... эффекты в мембранах // В кн.:
Биофизика мембран.- Каунас, 1971. - ... или. В сб.: ... ... ... ... и функционирования биополимеров.- М.,
1996. – С. 10-39.
Список диссертаций и авторефератов
131 Соколов Ю.В. ... ... ... с ... ... ... ... канд.дис.биол.наук.- Киев, 1982. – 19
с.
Алматы, 2010 г.
ЖОСПАР
КІРІСПЕ
1.ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инновацияның мәні,түсінігі
1.2 ... ... мен ... Инновациялық дамудың шетелдік тәжірбиесі
2.Қ.Р/Ң ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Үдемелі ... даму ... ... ... шарттары
2.2 Инновациялық дамудың басты басым бағыттары
2.3 Инновациялық дамудың институциялық базасы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Әлемдік ... ... ... ... ... ... қазіргі технологиялық өзгерістерге
негізделген даму үрдістері уақыт ... ... ... ... бағыттарының мүмкіндіктері қанат жая бастаған шақта жаңа
үрдістердің, ... ... ... ... айқындалып отыр.
Мұның өзі ХХІ ғасырдағы экономикалық өсу тағдыры ғылыми сана, инновациялық
процестер, жаңа ... ... мен ... көрсетулер үлесінде
екендігін білдірсе керек. Инновациялық бағдар тек қана бүгінгі күннің ... ... кез ... ... ... ... болашағын да
көрсетеді. Осы орайда экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруда
инновациялық ... ... ... ... болашағын зерттеу
қажеттілігі туындайды. Дипломдық жұмыста ұлттық экономиканы инновациялық
даму жолына бағыттау мәселелерін ... және ... ... ... ... ... ... Бүгінгі жаһандану жағдайында қатаң
бәсекелестік күреске ... беру үшін ... ... ... оны ... және ... яғни ... жолына бағыттау кез келген елдің алдында тұрған үлкен ... ... ... өзі ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігін
көтерудің ең маңызды факторы. Ал, инновациялық дамудың ...... ... ... ... ... сапалы экономикалық
өсуге жету.
Қазақстанның қазіргі кезде инновациялық даму жолына бет бұруының өзі
елдің әлемдік қатаң ... ... ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылықтың кез келген саласы жағынан
мықты болу мақсатынан ... ... ... экономикалық жағдайы мен даму
болашағын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі – ... ... ... ... ... маңыздылығын Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа ... жаңа ... ... Жолдауында «бәсекеге қабілеттілік ( Қазақстанның әлемдік
экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті», – деп айтқан сөзі ... [1, 12 б.]. ... ... үшін ... бәсекелік
арттықшылықтарын үйлесімді пайдалана ... ... мен ... ... мен ... ... ... серпінді
бөлігіне айналуы бүгін де, келешекте де ... ... ... қала ... ... ... ... туралы қазақстандық ғалымдардың
көзқарастарына тоқталар болсақ, ҚР ҰҒА ... Я.Ә. ... ... жылдары бәсекелестік теориясында жаһандану аясының
кеңеюіне байланысты жаңа ... ... ... Егер ... ... ... тауар өндірушілер арасындағы қарым-қатынас ретінде
қарастырылса, қазір бәсеке заңдылықтары қоғамдық қатынастар аясында кеңінен
тарап, елдің, ұлттың, ... ... ... ... ... 10 ... ... 90-жылдарының соңынан бастап қазақстандық экономика қалыпты
деңгейде өсті. Экономиканың өсуін көптеген экономистер ... ... ... ... ... арқылы, яғни әлемдік рынокта осы
тау-кен, мұнай-газ салаларының ... ... ... ... Бұл, ... қазіргі экономикалық даму қағидаттарына біршама
қайшы келеді. Қазақстан ғалымдарының айтуы бойынша: «шикізаттық даму моделі
тек ... ... ... ғана емес, әлемдік даму ... ... ... ... ... ... ... маңызды
экономикалық ресурс ретінде пайдалану негізінде ... ... ... ... [3, 5 б]. Яғни ... дамудың
инновациялық жолына өту кезеңі басталып кетті.
Қазақстанда ұлттық бәсекеге ... ... ... бірқатар
іс-шаралар жүргізіліп жатқаны белгілі. Олардың қатарында 1997 ... ... ... «Қазақстан – 2030» ұзақ мерзімді даму
стратегиясы, ҚР Индустриялық-инновациялық дамуының ... ... ... ... қатар мемлекет басшысының ағымдағы жылдың
мамырындағы «Нұр-Отан» халықтық демократиялық партиясының 12 ... ... ... дағдарыстан кейінгі серпінді ... ... ... және басқалары бар.
Әлемдік рынокта бәсекелік күреске төтеп беруге нық ... ... ... ... ... сай ... ... және елдің
бәсекеге қабілеттілігін арттырудың негізгі көздері болып табылатын
салаларды, яғни ... ... ... және ... қарқынды дамытуға қомақты қаржы бөліп, үлкен зер салуда.
Себебі инновациялық экономикалық дамуды ... ету, ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешу, күннен күнге
артып келе жатқан әлем ... ... ... ... ... отырып қанағаттандыру сияқты мәселелердің байыбына ... ... ... аса зор. ... үшін де ... ... ... экономиканың басқа да басым бағыттарын дамыту арқылы индустриалды
дамыған елдердің қатарына қосылу ең өзекті мәселелердің ... Сол ... ... ... ... сәйкестендіре дамытуға,
экономиканың шикізат ... ... ... және ... сапалы бәсекеге қабілетті өнім ұсынысына бағытталған сервистік-
технологиялық экономикаға өтуге жағдай ... ... ... ... мен ... ... тақырыбының
өзектілігіне ешбір күмән келтірмейді деп санаймыз.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Экономикалық әдебиеттерде инновацияның
мәні, оның ... ... ... орны мен рөлі ... ... және ... жеткілікті. Бұл ұғымды сараптау және дәйектеу ... орын ... ... ... ... келеді. Кез келген
инновациялық түсінік туралы теориялық ізденістер бірқатар ... ... ... ... ... ... ... түсуде.
Инновациялық даму мәселелерін зерттеушілердің алғашқы тобына
Й.А. Шумпетер, Н.Д. ... Дж. ... С. ... Г. Менш, Ф. Хайек,
Б. Твисс, Б. Санто, М. Портер және т.б. ғалымдардың еңбектерін жатқызуға
болады.
Тәуелсіз мемлекеттер ... ... ... даму теориясына
үлес қосқан А.Н. Анчишкин, А.Н. Богатырьев, П.А. Андреев,
Г. Крутиков, Р.А. Фатхутдинов, А.В. ... К.В. ... Ю.В. ... ... ... бар.
Я.Ә. Әубәкіров, А.Қ. Қошанов, Д.Қ. Қабдиев, К. Сағадиев,
М.Б. Кенжегузин, С.Н. Нысанбаев, Р.Е. Елемесов, Ф.М. Днішев, Ә.Ә Әбішев,
М.Д. Исқалиев, М.С. ... Р.А. ... Ө.Қ. ... ... Б.А. ... Ф.Ғ. ... А.Н. Тулембаева, Е.З. Сулейменов,
Қ. Берентаев және тағы басқа отандық зерттеуші-ғалымдар да ... ... ... ... үлес ... ... Аталған ғалымдардың
тұжырымдамаларына осы диссертацияда жан-жақты талдау, сараптау жүргізілді.
Біздің пікірімізше, Қазақстанның бәсекеге ... ... ... ... ... бірі болып қала береді және ол ... ... ... мен ... ... ... ... талап етеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... ... дамуының бағыттары мен
мәселелерін ... ... ... ... ... ... белгілейді:
– инновация ұғымы мен инновациялық даму туралы заманауи зерттеулерді
сипаттау;
... ... ... ... ... ... инновациялық дамудың институционалдық-ұйымдастырушылық ... үшін жаңа ... ... ... ... Қазақстанның ұлттық экономикасы болып табылады.
Ғылыми зерттеудің пәні – Қазақстан экономикасын инновациялық дамыту
үдерісінде туындайтын ... ... ... ... ... инновациялық даму, бәсекеге
қабілеттілік мәселелеріне қатысты экономика ілімдері классиктерінің
еңбектері, шетелдік және ... ... ... ... ... ... конференциялар жинақтары,
оқулықтар, басылымдар ... ... мен ... ... ... салыстырмалы, экономикалық-статистикалық, ... және ... да ... ... ... ... ... «Қазақстан – 2030» даму Стратегиясы,
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ҚР индустриялық-инновациялық дамуының ... ... даму ... ҚР ... ... ... қалыптастыру және
дамыту жөнiндегi 2005-2015 жылдарға ... ... ... Үкіметінің Қаулылары, Қазақстан Республикасының Экономика және
бюджеттік жоспарлау министрлігінің ... ... ... туралы есебі, Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекеге
қабілеттілігі мен экспорттық ... ... жаңа ... ... ... арналған тұжырымдамасы, басқа да құқықтық-нормативтік
актілер, арнайы веб-сайттар, Ұлттық ... ... ... құрайды.
Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы ұсынылған негізгі тұжырымдардың
ұлттық ... ... ... ... арқылы бәсекеге
қабілеттілігін арттыру мәселелерін әрі ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және тәжірибелік қорытындылары мен байламдары
экономика ғылымының дамуына өзіндік ... ... және ... ... ... барысында қолданбалы деңгейдегі әдістемелік негіз
ретінде қолдануға ұсынылады.
Инновациялық даму ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатындағы ұзақ және қысқа мерзімді ... ... ... ... даму ... ... пайдалануға болады.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен құрылымы. Дипломдық ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыстың
жалпы көлемі 71 ... оның ... 17 ... 21 ... берілген.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 93 мәліметтер атауын қамтиды.
1 ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен даму эволюциясы
Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктері өндірісте ... ... ... ... алғашында белгілі бір мәдениеттің
жекелеген элементтерін ... ... ... Ол, әдетте, еуропалық
салт-дәстүрдің ерекшеліктері мен ұйымдастыру әдістерін дәстүрлі қоғамдарға
енгізу түрінде көрініс тапқан еді. ... ... ... ... ... «жаңалық енгізу» ұғымын білдіреді. Ал
«жаңалық» деп жаңа тәртіпті, жаңа ... жаңа өнім мен ... ... ... ... тек техникалар мен технологияларға ғана
емес, сонымен бірге басқаруды және ... ... ... ... Олардың барлығы бір-бірімен өзара тығыз байланыста ... ... ... мен өндіргіш күштерді дамытуда сапалық саты
болып табылады.
Инновация туралы тәжірибе мыңдаған жылдарды қамтығанымен де, әлеуметтік
ғылыми ілім ... ... тек XX ... ... ... іргелі негіздерінің қалыптасуы өткен ғасырдың 10–40 жылдарын
қамтиды. Осы аралықта инновация теориясының ... күш ... ... Н.Д. ... Й. Шумпетер, С. Кузнец,
Г. Менш және басқа да ғалымдарды атауға ... ... және Й. ... ... ... негізі қаланған. Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... берген. Олардың
еңбектеріне кейінгі инновация теориясын ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда еңбегі аса зор.
XX ғасырдың бас кезінде Н.Д. Кондратьев капитализм кезіндегі ұзын ... ... ... ... ... ... әрбір ұзын толқыны бір
мезетте ғылыми-техникалық дамудың барлық көрсеткіштерін, яғни идеяның пайда
болуын, ... ... ... ... ... төрт ... ... зерттеулері 100–150 жылды қамтитын ұзақ ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар,
еңбек ақы, ... ... ... ... ... ... т.б.)
эмпирикалық талдау жүргізуге негізделген. Осы талдаудың нәтижесінде ол ... ... ... өспелі және кемімелі фазаларына әсер беретін
заңдылықтарды анықтаған. Ұзын ... ... ... ... ... өнертабыстар мен жаңалықтар әсер ететінін дәлелдеген. Бірінші
толқынға тоқыма өнеркәсібі, шойын өндірісі, бу ... ... ... ... және ... ... ... сияқты
жаңалықтар әсер берсе, екінші толқынға – жаңа ... ... және ... ... ... ... теміржол құрылысы және теміржол
көлігі мен металлургия саласының дамуы, үшінші толқынға – электр қуатының,
радио мен ... кең ... ... ... және автомобиль
өнеркәсібінің дамуы әсер еткен. Ал төртінші ... ... ... ... ... ұшқыштар жасау өнеркәсібі жатқызылды.
«Инновация» терминін алғаш рет экономикалық ұғым ... ... XX ... ... австриялық экономист Йозеф Алоиз Шумпетер
енгізіп, өзінің ... даму ... (1912 жыл) және ... және ... (1942 жыл) атты ... ... Ол өз ... қалыпты экономиканың «нормасы» мен экономикалық
теорияның негізгі ақиқаты ретінде тепе-теңдік емес, ... ... ... ... туындайтын «динамикалық теңсіздік»
болатындығын дәлелдеп, соны қарастыру ... ... ... ... ... бері «инновация» термині әлемдік экономикалық әдебиеттерде
жалпыға бірдей ұғым ретінде қалыптасқан болатын. Техникалық инновациялардың
заңдылықтары экономикалық құбылыс ... тек ХХ ... ... ... ... ... ... кезеңінде енгізілген
өнертабыстар өздерінің ... ... ... ... ... ... жаңа тауарлар мен қызметтер түрлерін талап
етті.
Шумпетер инновацияны «өнертабыс – жаңалық енгізу – диффузия» үдерісінің
бір бөлігі және ... ... ... комбинациясы» ретінде
қарастырған, ал мұның өзі ... бар ... ... мен ... бірігуін көрсетеді, яғни кәсіпкердің инновациялық қызметі болып
саналады. Ол ... ... ... ... ... игіліктер өндірісі;
игіліктер өндірісін коммерциялық пайдаланудың жаңа әдістерін қолдану;
өткізудің жаңа рыногын игеру;
жаңа шикізат көздерін ашу және қолдану;
салалық құрылымды өзгерту (монополия құру ... жою) [4, 159 ... ... ... ... жүзеге асыру үшін және
жаңа идеяларды тиімді экономикалық шешімдерге айналдыру үшін жаңашыл,
новатор – кәсіпкердің ... ... ... қажет. Себебі,
кәсіпкер – өнертапқыш емес, ол – жаңашыл-новатор.
Өнертабыс – бұл жаңа үдеріс немесе жаңа өнім ... ... ... үдеріс түпкі фазасына дейін жүзеге асырылған жағдайда, яғни
инновация өндіріске енгізіліп, ... ... ... ... ғана ... табылады. Өнертабыс пен новаторлықтың бір-бірімен өзара ... ... ... келесі бір өнертабыстың туындауына түрткі
болады, яғни, әрбір инновация өз циклына «қарама-қарсы» келіп, өзін ... ... ... үшін ... ... яғни жаңа техниканы,
технологияны, білімді, ... және ... ... Сондықтан
инновациялық даму бұралым тектес формаға ие, ол шексіз және белгілі бір
кезең ... ғана өз ... ... ... ... ... ол – жаңа өнімді немесе
үдерісті алғашқы коммерциялық енгізу, ал ... ...... ... жүйе ... арасында байланыс тетіктері арқылы
тарату ... ... ... ... ... негізгі көзі ретінде
қарастырады, яғни ... жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... енгізуін ынталандырады.
Шумпетер бойынша пайданың көзі тек бағаны өзгертуде немесе ... ғана ... ... ... ... өнімдерді түбегейлі өзгертуде
болса керек, яғни: ... ... ... даму ... [4, 160 ... ... – қоғамдық прогрестің ірі ... ... ... ... инновациялық рентаны иелену және пайдалану –
осы прогрестің негізгі ынталандырушы күші ... ... кету ... ... ... инновациялық даму циклдық
сипатқа ие, ал оның ... ұзақ ... ... ... және ... ... құлдырау үдерістері орын алып отырады. Ол ... ... ұзақ ... ... ... ... инновациялық «жиынтық» жасап, үлкен үш толқынды – бу
машинасын (1790–1842), ... ... ... ... ... ... (1898–1949) пайдалану мен оның кең ... ... ... ... 40-70 ... ... зерттеу еңбектері ҒТП-ның даму
заңдылықтарына, яғни жаңалықты өндіріске енгізу емес, тек жасау ... Бұл ... ... ... үшін ... ҒТП-дың
маңыздылығының артуымен, екіншіден, ғылым мен өндіріс арасындағы тікелей
байланыстың жоқтығымен байланысты. Бұл ... ... ... туындамады. Себебі, осы аралықта екінші дүниежүзілік соғыстың
көптеген ауыртпашылықтар әкелгені ... Осы ... ... ... ... ... ... қару-жарақ жасауға жұмсалды.
Осы кезеңдегі инновация ... ... ... ... мен ... өсу арасындағы өзара байланысқа көп көңіл
бөлінуін айтуға ... Осы ... ... американдық экономист-статистик
– С. Кузнец өзінің нобельдік дәрісін арнаған. Бұл дәрісте Й. Шумпетер мен
Дж. Берналдың ... әрі ... ... ... теориясындағы
бірқатар жаңа көзқарастар ... Дж. ... ... ... үлкен үлес қосқан ағылшын ғалымы. Оның әйгілі «Қоғам тарихындағы
ғылым» атты монографиясында қоғамның даму ... ... ... ... және ... жаңалықтар енгізу арасындағы байланыстар
көрсетілген. Оның пікірі ... ... ... кезеңі – экономикалық
белсенділік пен техникалық прогрестің нығаю кезеңімен сәйкес келеді» [5, 30
б.].
С. Кузнецтің ұсынған көзқарастары:
... ... ... ұғымын енгізу. Ол ... ... ең ... рет ғылыми айналымға енгізген Нобель
сыйлығының лауреаты ... Ол бұл ... ... ... ... ... дамуындағы, ұзақ мерзімді экономикалық
өсудің басты көзі болған және ... ... ... ... инновациялар» деуге болады [6, 105 б.];
– екіншіден, индустриалды кезеңдегі ... өсу ... ... ... ... «Экономикалық өсудің негізгі көзі –
ғылымды қарқынды ... ... ... ... мәнін ашатын
технологиялық жаңалықтарды жаппай қолдану кезекті техникалық прогрестің
негізін қалайтын ғылыми прогреспен тығыз байланысты.
Жаңалықтарды пайдалану ұзақ мерзімді уақыт аралығын ... және ... ... ... ... ... ... және қолданбалы зерттеулер
үшін тек қосымша экономикалық ресурс болып қана ... ... ... ... және ... ... ... табиғаттағы өзгерістер
жөнінде қосымша ақпарат алуға мүмкіндік береді» [6, 110 б.];
– үшіншіден, технологиялық жаңалықтар қоғамның ... ... ... ... ... экономикалық өсуге тән сипат
технологиялық жаңалықтардың және олармен қатар жүретін ... ... ... ... ... мен ... ... әсер
етуші негізгі факторлар болып табылады, олар ... ... ... ... ... да ... әкеледі» [6, 113 б.].
С. Кузнец Шумпетер теориясын сынға ала отырып, оның ... ... ... дамуға қатысты бірнеше іргелі
проблемаларды зерттеген еді. Біріншіден, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды болуы
керек немесе олардың көп мөлшерде шоғырлануы белгілі бір шектеулі ... ... ... ... ... саны жүйелі түрде көп
болғанымен, олардың ішінде экономикалық ... ... аса ... әсер ... инновациялар аз. Екіншіден, Шумпетер теориясы маңызды
инновациялар әсерінің не себепті бірнеше ... ... ... оны неге одан да ... ... аралығында қарастыруға болмайтындығына
жауап таппады. Үшіншіден, ... ... ... ... ... және ... ... пайда болуының біркелкі еместігіне
сенімді түсініктеме бере алмады [7, 41 б].
Шумпетердің шеше алмаған проблемаларын ... ... ... ... күш ... Ол ... ... базистік (олар өнеркәсіптің жаңа
салалары мен мамандықтың жаңа түрлерін қалыптастырады) және жақсартушы
(қалыптасқан ... ... ... ... деп ... Жақсартушы жаңалықтар базистік жаңалықтар арқылы қол жеткен жаңа
мүмкіндіктерді тәжірибе жүзінде іске ... ... ... болады.
Менштің сипаттауы бойынша, ... ... ... ... көп ... ұзақ ... толқынның тоқырау фазасында шоғырланады.
Ал келесі фазаларда базистік жаңалықтар ... ... ... ... ... және ол құлдырау фазасында жалған жаңалықтар
енгізумен аяқталады.
Осы фазада ҒТП-ның дәстүрлі бағыттары ... ... оған ... ... қанағаттандырылуы, жаңа
технологиялық мүмкіншіліктердің белгісіздігі себеп болады, ал бәсеңдеп келе
жатқан тұтыну ... ... ... ... ... бір ... ғана
ұстап тұрады. Менштің айтуы бойынша жалған жаңалық – бұл өнімнің ... сәл ғана ... жаңа өнім ... ұсыну. Тоқырау фазасында
базистік жаңалықтарды енгізу ең тиімді, пайдалы инвестиция жұмсаудың бірден-
бір мүмкіншілігі және ... ... ... ... жол».
Инновация теориясының дамуында ХХ ғасырдың көрнекті экономисі Фредерих
фон Хайектің идеялары өте ... Ол ... ... тән, ... үдерістің негізі болып табылатын ерекшеліктерге – ақпараттың
айқынсыздығы, шектеулілігі, білімнің жетілмегендігі туралы ... ... ... [8, 34 ... пайымдауынша, интеллектуалды немесе ақпараттық ... ... ... алу мақсатында қолданудың бірден-бір мүмкіндігі –
рынок болып табылады. Хайек бойынша, ... ... ... жол ... алаң», бұл алаңдағы ...... ... ... ... ... қанағаттандырудың
жаңа құралдарын, әдістерін, жолдарын іздеп табу [9, 7 б.].
Технологиялық жаңалықтарды зерттеуде Б. Твисс зерттеулеріне де тоқталып
өткенді жөн көрдік. Оның ... ... ... ... ... қарқындылығын қамтамасыз ететін жаңа салалардың негізін қалайды.
Олай болса, ғылыми-техникалық жаңалықтардың-экономикалық ... ... ... ... ... отырады»
[10, 25 б.]. Сонымен қатар оның еңбегінде инновацияның қоғам дамуындағы
ерекше рөлі сипатталған: ... ... ... ... біріктіретін бірден-бір үдеріс – ғылыми-техникалық жаңалықтар
үдерісі. Онда ... ... ... қызмет ететін ғалым, ақылды
шенеунік және қоғамның білімді ... ... ... ... бар» [10, 30 ... ... 70–90 жылдары әлемдік экономикада монополизациялану мен
жаһандану үрдістерінің күшеюіне байланысты ... ірі ... ... ... қол ... көзі ғылыми әзірлемелерде
екеніне көз жеткізе бастады. Сол ... ... ... мен ... ... ... ... бастап, корпорациялардың ішкі
құрылымдарында қолданбалы ұсыныстармен айналысатын зерттеу бөлімдері көптеп
құрыла бастады. Осы ... жеке ... ... ... белсенді
субъекті болып, ғылымды қаржыландыру бірте-бірте арта түседі.
Инновация негізі болып ... жаңа ... мен жаңа ... ... Ол ... ... етуі ... инновация рөлінің сапалы
түрде өзгеруінің дәлелі. Инновация теориясында бұл кезең ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерді Ресей
академигі А.И. Анчишкиннің КСРО-ның Мемлекеттік сыйлығына ие болған «Ғылым-
техника-экономика» атты еңбегінен де ... ... Ол ... ... базистік инновациялардың кластерлерін құраған үш
негізгі дәуірлік ... атап ... ... ғ. ... ғ. бас ... ... ... төңкеріс; ХІХғ. соңы-
ХХ ғ. бас кезіндегі екінші ... ... ХХғ. орта ... ... ... ... А.И. Анчишкиннің айтуы бойынша, ХХғ.
80 жылдары ҒТР-дың екінші толқынының белгілері көрініс таба ... ... ... – өндіріс технологиясын электроника,
биотехнология, күрделі техникалық ... ... ... ... білімдерді материалдандырудың ұлғаймалы ұдайы өндірістің
басты көзіне айналуы негізінде түбегейлі өзгеруі болып табылады ... ... жаңа ... ХХғ. 70–80 ... әлемдік
экономикадағы терең энергетикалық дағдарыспен байланысты деуге де ... ... ... ... ... беру үшін бесінші технологиялық
укладтың негізін қалайтын базистік ... ... ... Осы аралықта бесінші ТУ-дың қалыптасуы кезінде ... ... ... ... арта бастады. Нәтижесінде әлемнің ЖІӨ көлемі 15
жыл ішінде бірден 63%-ға көтерілген [12, 34 б.].
Бүгінгі таңда экономикалық ... ... ... ... ... ... да өзгерістерге ұшырауда, яғни экономикалық өсудің
негізгі факторы өндірісті интеллектуалдандыру болса, негізгі ... – адам ... ... ... ... ... болып
табылады.
Венгерлік ғалым Б. Санто өзінің еңбегінде инновацияны қоғамдық-
техникалық-экономикалық үдеріс ... ... яғни ... тәжірибеде пайдалану арқылы ... ... ... ... оны рынокқа шығару арқылы қосымша табыс ... ... ... ... ...... мен ... бастап,
рынокқа маркетингтік зерттеулер жүргізуді толық ... ... ... іске ... ... ... зерттеуде ТМД елдерінің зерттеуші ғалымдарының да
еңбектері зор.
Мәселен, А.Н. Богатырев пен П.А. Андреевтің ... ... – бұл ... әсер алу мен ... ... ... идеяларды, жаңалықтарды және техникалық өнертабысты жүзеге
асыру кезінде орын алатын үдеріс немесе ... ... Р.А. ... ... мен ... ... ... яғни жаңашылдық – бұл ... ... ... мен тәжірибелік жұмыстардың нәтижесі. Олар:
жаңалықтар, өнертабыстар, патенттер, өнертапқыштық ұсыныстар. Ал ... ... ... нысанын өзгерту және ғылыми-техникалық, экологиялық
әсер алу мақсатында ... ... ... 15 ... А. В. ... К.В. Балдин, С.Н. Галдицкая, М.М. ... ... ... «Инновациялар» атты еңбектерінде «инновация
адамның әрекет ету саласын жаңарту, жетілдіру арқылы аламасуына ... ... деп ... ... өндіріс саласына әсері
ұсынылатын тұтынушылық мүмкіндіктердің ... ... ... аяқталады
[16, 29 б.]. Яғни ... ... ... ... ... көңіл бөліп, оның өндіріс саласында пайда әкелуіне негізделеді.
Қазақстандық ... ... ... зерттеулерінде де бір қатар
маңызды тұжырымдамалар бар. Мысалы, Ф.М. Днішев инновацияның ... ... ... ... ... ... идеяларды,
өнертабысты, жаңалықтарды, т.б.), жаңа құралдар немесе жаңа еңбек өнімдерін
жасау нәтижелерін, тиімді технологияларды, энергия көздерін ... ... ... және ... ... ... ... жақсартудың тиімділіктерін арттыру үшін қолдану» [3,
54 б.].
Ф.Ғ. ... ... ... ... жаңалықты деңгейін
рыноктық және ... ... ... ... Осы ... ... ... байланысты және олар бір инновацияның бойында
болуы мүмкін. ... ... ... табиғаты рыноктық жаңалықтың
ғылыми-техникалық жаңалыққа қарағанда басымдылығының жоғары ... ... ... ... идеяның бірегейлігі емес,
оның пайдалы әсері, тиімділігі тартады. Ғылыми-техникалық аспекті инновация
жаңа ... ... оған ... ... ... жағдайда ғана экономикалық
фактор болып табылады [3, 57 б].
Қазіргі экономикалық жаһандану жағдайында инновация ұғымын
1992 жылы ... ...... ... халықаралық
стандарттарға («Ғылым және инновация статистикасындағы ... яғни ... ... ... сипаттауға болады. Бұл
стандарттар технологиялық инновацияларға қатысты жасалған, яғни олар жаңа
өнім мен жаңа ... және ... ... ... ... Халықаралық стандарттарға сәйкес «инновация» – ... ... жаңа ... ... ... ... және ... шығарылған жаңа немесе жетілдірілген өнім түрінде
көрінетін инновациялық қызметтің түпкі нәтижесі.
«Инновациялық қызметті ... ... ... ... 2006 ... 23 наурыздағы № 135 Заңында «инновация» – бұл
өндірістің және қоғамды басқарудың түрлі ... ... ... ... және ... ... ... маңызды болып
табылатын, зияткерлік меншік объектісі болып табылатын ғылыми және ғылыми-
техникалық қызметтің ... ... ұғым ... ... ... теориясының дамуына үлкен үлес қосқан зерттеуші-
ғалымдардың, яғни шетелдік ... ТМД ... мен ... ... ... келе ... қорытындыға келдік.
Инновация ұғымын зерттеу барысында ... сан ... ... ... ... ғалымдардың пайымдауларынша инновация бұрын-соңды
болмаған жаңа өнім, жаңа қызмет, ... ... ... ... ... жүзеге асыратын инновациялық қызметтің нәтижесі.
Бірақ, инновацияның экономикалық мәнін зерттеуде бірқатар қайшылықтар ... ... ... бірі – әлемде теңдесі жоқ жаңа өнім бола ... орта мен адам ... ... ... оны инновацияға жатқызуға бола
ма?
Біздің пайымдауымызша, кез келген жаңа өнімді немесе қызметті, ... мен ... ... деп ... үшін ... ... ... рыноктық аспектісіне ғана ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету
мүмкіндігі жағынан қарастыру керек. ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бірден-бір
сара жолы инновациялық даму бағыты болып табылады.
Қазақстандық ғалымдардың пікірінше бәсекелік-жаһандық ... ... тән ... ... күш – ол әлі күнге дейін пайданы максимал-
дауға деген ұмтылыс [2, 11 ... ... ... банктің «Әлемнің дамуы туралы» баяндамасында: «Даму
мақсаты... өмір сүру сапасын ... ... ... Өмір сүру ... ... ... ... ең алдымен табысты өсіру. Ол өз қатарына
жақсы білім алуды, тамақтануды, денсаулық ... ... ... ... ортаны сауықтыруды, мүмкіншіліктерді теңестіруді,
жеке басының еркіндігінің кеңеюін және мәдени ... ... өмір ...... [19, 30 б.].
Ал американдық ғалым, профессор Дадли Сиирс даму мәнін қысқаша ... ... ... келе ... ... үшін ... ... жауап алу қажет: елдегі кедейшілік қандай деңгейде? Жұмыссыздық
деңгейі қалай өзгерді? Теңсіздік ... ... Егер осы үш ... ... ... белгілі бір дәрежеде қысқартылса, ... даму ... Егер ... ... екінші, тіпті үшінші
көрсеткіштің жағдайы нашарлап кетсе, онда ... жан ... ... екі есе өссе де, даму ... сөз ... өзі ... [19, 30 б.].
Жоғарыда қарастырғандай, байлықтың болуы ол сапалы өмір сүрудің ... ... ... адам ... ... ... яғни ұзақ әрі
салауатты ғұмыр кешу, білім алу, ... өмір сүру үшін ... ... ... және т.б. үшін ... ... мүмкін. Ал байлықты ең
төменгі экономикалық шығындар ... ... ... ... өмір сүруінің
сапасын жақсартудың шарты болып табылады. [20, 24 б.]. Сондықтан да ... ... ... ету үшін ... даму ... түсу ... ... үрдіс болып тұр.
Инновациялық даму теориясына зерттеу жүргізген Ресей экономистерінің
бірі – И.Б. Гурков. Ол зерттеу жүргізу барысында инновациялық даму ... ... [21, 24 ...... даму моделі
И.Б. Гурков 2-суретте көрсетілген инновациялық дамудың негізгі ұғымдары
арасындағы тұрақты байланыстың бар екендігін дәлелдеді. ... ... ... ... ... ... және оның
экономикалық жағдайын көтереді. Ол өз ... ... ... өсуіне әкеліп, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін жаңа ... ... ... ... ... ... ... әсер беріп, кәсіпорынның жалпы экономикалық жағдайын
жақсартады. Сонымен бірге, бәсекеге ... өнім ... үшін ... ... ... ... да ... жоғарылайды.
Себебі, бәсекеге төзімді өнім шығару үшін де ... ... ... ... профессор Н.С. Бұқтұқовтың қарастыруынша, «инновациялық
даму бұл – ғылыми сыйымды ... ... ... Жаңа ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнындағы интеллектуалды
бөлігінің осы өнімді жасауға ... ... мен ... ... ... ... ... сыйымды өнімнің техникалық-экономикалық
көрсеткіштері осыған ұқсас өнімдермен салыстырғанда бірнеше пайызға ... одан ... ... ... ... ... басымды және алдыңғы
қатарлы технологиялардың пайдаланылуы. Ендеше, ... ... даму – бұл ... даму» [22, 3 б.].
Соңғы кездері инновациялық даму туралы көптеген ... ... ... де ... Соның бірі американдық ғалым Ф.
Янсеннің «Инновация дәуірі» атты ... ... ТАМО ... ... инновациялық траектория келесідей тізбекпен сипатталған:
Т (жаңа технологиялар) → А (тауарлар мен қызметтердің жаңа түрлері) → М
(жаңа рыноктың ... → О ... ... нысандарды енгізу).
Ф. Янсен өсу стратегиясын инновациялық даму барысында пайда болатын
үдерістердің, яғни өзара ... ... ... Мысалы, «рынок үлесінің артуы» байламы → «ауқым арқылы
үнемдеу» → ... ...... ... ... ... байламдар» құнды жасау мен басқа да мүдделі ... Ол ... ... ... ... → сату ...... табысын арттыру → пайыздық қойылымды төмендету →
инновациялық жобаларға ... ... → тағы да сату ... ... [23, 9 ... ... Ф. ... ТАМО моделіне тағы бір ... ... ... ... ... ... ... 25 б.].
3-сурет – ТАМОS моделі
Қазіргі жағдайда әлеуметтік инновациялардың маңыздылығы аса ... ол – ... ... ... ... сұранысты арттырудың
маңызды алғышартының бірі. Ал, мұның өзі кез ... ... ... ... түпкі мақсат екендігі белгілі. Осы тектес тұжырымды
қазақстандық ғалым, профессор Ә.Ә. ... ... де ... Оның ... жоғары технологиялық, индустриалық-рыноктық қоғамды
қалыптастыру үшін индустиализация да, ... да ... және ... ... мүлдем болмайды. Олар бір-бірімен қатар жүріп, бірін-бірі
толықтырады. Себебі кез келген технологиялық қатынастар ... ... ... ... ... ... кезінде индустриализациялау үдерісіне көптеген мемлекеттік
ресурстар жұмсалғанымен де, экономика мен қоғамды ... ... ... ... айтқанда, өндірісті дамыту мен өндіргіш
күштерді қалыптастыру рыноктық тұтыну мен қоғамның ... ... ... ... ... асырылмады. Яғни халықтың тұтыну
қабілеті төмен болды, олар жарқын болашақ үшін ... ... бар ... ... ... өмір сүру ... ... дәрежеде жақсы болды деп
айта алмаймыз. Осы ... Джон ... ... 20 ғасырдың 30-жылдары
әлемде орын алған «Ұлы тоқыраудан» шығу механизмдерінің бірі ... ... ... ... ... ... өндірісті қазіргі заманғы
технологиялармен жабдықтап, индустриалық қоғамнан постиндустриалық ... ... алға қояр ... тек қана өндіргіш күштерді бір жақты
дамытуға ғана емес, тұтынушылық ... ... ... ... ... бөлген жөн. Мұны Елбасының Қазақстанды экономикалық және ... ... ... ... және ... ... болуына ұмтылыс жасауынан да көруге болды.
Профессор Ә.Ә. Әбішевтың пайымдауынша, Қазақстанда ... ... ... даму ... мен ... ... елді ... екі жеке бағыт та, міндет те ... түп ... ... алға ... ... даму ... ... экономика дамуының жаңа сатысында ... ... ... ... бірден-бір сара жолы ... ... ... ... Ал, ... ... негізгі мақсаты – жаһандану
үдерісі аясында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін нығайту,
әлеуметтік-экономикалық және ... ... шешу ... ... сүру ... ... Ендеше, инновациялық даму – бұл ... өмір сүру ... ... ... ... жаңа тауарлар мен
қызметтер ұсынысының артуы. Нақтырақ айтқанда, инновациялық даму – ... ... ... негізінде қоғамның өмір сүру сапасын
жақсартуға жағдай жасайтын даму.
2. Инновацияның формалары мен ... ... ... ... ... жəне технологиялық емес ... ... ... Əлеуметтік жаңалықтар, басқару формалары мен əдістерінде
болатын өзгерістер мен тағы ... ... емес ... Ал ... ... жаңа ... жақсартылған
тауарлар мен техникалық ... ... мен ... ... жаңалықтардан айыра білу тиіс, ... бұл ... ... ... ... бұл тек идея немесе ... ... пен жаңа ... ... ... ол нарыққа
жетпегенше инновация болмайды.Нарықтық ... ... ... 6-8%-ы жаңа ... ... ... ... жіктеуінше, технологиялық инновациялар өнімдік
жəне
процестік инновацияларға айналуы ... ... ... ... материалдар мен жартылай фабрикаттарды пайдалана отырып, ... алу ... ... жаңа жəне ... ... ... жəне енгізу болып ... ... ... жаңа ... ... табыстау əдістерін
қоса технологиялық едəуір жетілдірілген өндірістік ... ... ... ... ... ... жаңа өндірістік жабдықты,
өндірістік процесті ұйымдастырудың жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... нəтижелерін
пайдалануда негізделуі мүмкін. Əдетте мұндай инновациялар өндірістің
тиімділігін ... ... ... бар өнімдерді табыстауға
бағытталған, бірақ сондай-ақ ... ... ... пайдалана
отырып өндіруге немесе жеткізуге ... ... жаңа ... ... ... ... ... арналуы мүмкін.
Өнеркəсіпте технологиялық инновацияға мынадай ... ... ... ... жəне т.б.) ... өзгерістер; оның
конструкциялық орындалуын өзгеріссіз ... осы ... ... ... ... құнына жеткілікті елеулі əсер етпейтін
елеусіз техникалық немесе өнімнің ... ... ... ... ... мен компоненттер. Сонымен қатар инновациялар
өнімнің ... мен ... ету ... ... салаішілік, кəсіпорын ішіндегі инновация деп ... ... ... екі ... одан да көп сала
арасындағы байланыстың нəтижесінен пайда болған инновация.
Салаішілік инновация- белгілі бір сала ... ... ... ... ... ... ішіндегі инновациялық
жаңалық, яғни кəсіпорын жұмысының сапасына тиімді əсер ететін ... ... ... инновациялардың 4 категориясын
көрсетеді:
1) Базистік ... ... ... ... ... жаңа ... ... машиналар, технологиялар келеді.Олар
күрделі ғылыми зерттеулерді жəне аса ірі ... ... ... ... ... ... инновациялар нарықта бір тауарлар
мен қызметтердің белгілі бір қасиеттерін немесе параметрлерін жетілдіруге
бағытталған.
3) Кешенді ... ... ... ... ... ... екі ... одан да көп саланың жиынтығынан немесе бірлесуінен
қалыптасатын өнімдер мен қызметтерден құралады.
4) ... ... ... ... ... жаңа салалардың
немесе ғылыми бағыттардың қалыптасуына алып ... ... ... ... күш ... бəсекелестік болып
табылады.Бұл жердегі инновациялық өнім дегеніміз-түрлі дəрежеде
технологялық өзгерістерге ұшыраған ... мына ... ... (қайта енгізілген)- радикалдық өнімдік инновация;
2) жетілдірілген бұйымдар;
3)жаңа немесе өндірістің елеулі жетілдірілген əдістерінде құрылған
бұйымдар- өзге де инновациялық өнімдер ... ... жаңа ... ... ... процесін 7
элементке жіктеп көрсетеді:
1. Инновациялық идеяның тууы.
2. Жаңа өнімді ... ... ... нарығын анықтау.
4. Сұранысты анықтау.
5. Өнімді жарнамалау.
6. Сату процесін ... ... ... ... ... өнімді нарықтық жағдайда өткізу
көлемін
арттыру, оған деген ... ... ... тауарлардың
бағасын төмендету, тұтынушыларға қосымша сыйлықтар ... ... ... қолданылады. Белгілі бір мерзімді аяқтап, өзін-өзі өтеген
инновациялық өнім ескіріп кетпеу үшін оны келесі ... ... ... қажеттілігі туындайды.
2 Қазақстан Республикасының инновациялық дамуының бағыттары
мен мәселелері
2.1 Үдемелі ... ... ... ... ... ... ... оның интеллектуалды қоры, ... ... ... Бұл ... Президент Н.Ә.Назарбаевтың халыққа
арналған Жолдауында айтылған болатын. Өмір өзі көрсеткендей, ... ... ... ... ... Тек ... сапалы, ең соңғы
ғылыми жетістіктеріне сай техника мен технологиялар ғана ... ... ... ... ... Сондықтанда, ғылымға және
ғылыми-техникалық және инновациялық саясатқа ерекше көңіл бөлінуі ... ... ... мемлекеттің ұлттық байлығының
негізгі саласы. Барлық дамыған елдер тәжірибесі көрсеткендей, экономикалық
даму, көркеюдің ... жолы ... жолы – ... ... салада көшбасы болу. Инновациялар мен жаңалықтар экономиканың
құрылуына төтеп беріп, ғылыми-техникалық прогрестің белсенді ... ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін
жоғарылатады. Сондықтан бүкіл дүние жүзіндегі кәсіпкерлер инновацияларды
тиімді басқару мен ұйымдастыруға ерекше ... ... Ал ... ... ... және ... даму ... қолдау жасап,
тиімді саясат жүргізіп отырады. Өйткені ... ... ... ... – ғылыми-техникалық жетістіктерді адам игілігі үшін
пайдаланып, ... өмір сүру ... ... түрде жақсартуға
бағытталған. Ал бұл бүкіл ... ... мен ... негізгі
басты мақсаты. Қазір ... ... ... мен ... ... ... ... Бірақ сол
қиындықтарға қарамастан Қазақстан кәсіпкерлері шет ел ... ... ... ... түрде игеріп, оларды жоғарғы
қарқынмен қызметтеріне енгізіп келеді. Әрине бұл инновациялар халықаралық
технологиялық ... ... ... ... ... сол ... ... көбісі тек біз үшін ғана ... ... үшін олар ... күн ... ... да ... мен ... игерумен қатар өз ұлттық ғылыми-техникалық
әлеуетіміздің ... ... ... ... ... ... ... енгізіп, оларды бағалай білуіміз керек.
Инновациялық прогрестің инновациялық саясатпен тікелей байланысты
екендігі ақиқат. Осы тұрғыдан алғанда, ... ... жаңа ... ... ... түсіндіріледі:
- ірі инновациялық жобаларды іске асыруда белгілі бір ... ... ... алмаса, оған мемлекет тарапынан құрылған орталықтың
көмегі керек болады. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... үйлестірушілік қызметін керек ететін және ... ... ... ... ... ... ... арттыратын және технологиялық жылжушылыққа
әкелетін ғылым мен техниканың ... ... жеке ... ... Ірі ... ... және ... қоғамның денсаулық сақтау,
мәдениет, білім беру, қоршаған ... ... ... ... ... ... мемлекеттік деңгейде тәжірибеден өткізу мүмкіндігін
қарастыру.
Инновациялық саясаттың басты ерекшелігі – оның ... ... ... ... ғылым мен техника нарық жағдайында басқа
салалар сияқты өз алдына дербес дами ... ... ... ... ... ғылым жеке меншік өндіріске жұмыс істеген жағдайда, оның ... пен ... ... ... даму ... ... екендігі сөзсіз.
Мұны қазіргі күні АҚШ, Жапония, Оңтүстік Корея сияқты елдердің тәжірибелері
толықтай дәлелдеп отыр. ... ... ... ... әрі ... ... жол ... саясатты жүзеге асыру барысында өндіріс өнімінің көлемін
ұлғайту тұрғысында сападан алшақтамау бірінші кезектегі ... ... Тек ... орталығымен ғана шектеліп қоймай, "өндірістен -
өндіріске" қағидасын ұстаған абзал дейді зерттеушілер. Мұның мәні – ... ... одан ... өнім ... ... ... - өндіріске"
қағидасы бүгінгі күні Қазақстан үшін ең қажетті қағидалардың бірі болып
отыр. Бұл қағида ... ... жағы өте ... әрі ... артық өнім
шығарудан сақтандырады. Осындай адамзат үшін өте тиімді және ... ... ... саясаттың негізгі бағыттары төмендегідей болып келеді:
- жоғары бәсекелестікке ұмтылған, ... аз, ... ... ... ... жаңа ... ... Ресурстарды
үнемдеу арқылы өндіріс өзінің өсімін көбейтеді. Еліміздегі энергетикалық,
материалдық және қазба ... ... ... ... ... халық шаруашылығының құрылымдарындағы ішкі саудада қазба
байлықтарының үлес ... ... ... ... ... өндіріс
орындарының мөлшері артуы қажет;
- елдердің техникалық артта қалуын тоқтатып, жаңа технологияларға ... ... ... сапасының әлсіздігінен инженерлік басқару
технологияларының ... ... ... ... ... біршама тежейді.
Енді осы саланы инновациялау керек. Бәсекелестікке ұмтылған әрбір ... ... ... басты міндет деп санайды.;
- өнім өндірмейтін салалардағы құрылымдық алға жылжу, яғни ... ... ... ... ... ... венчурлік қорлар құру және венчурлік
капиталды ғылыми-техникалық және инновациялық салаға тарту;
- инновациялық қызмет субъектілерін ... ... ... ... ... инновациялық қызметтің мемлекеттік, салааралық, салалық және ... ... ... құруға енетін инновациялық
инфрақұрылымды қалыптастыру;
- ... сала үшін ... ... және ... ... ... базалық салаларында жаңа технологиялық құрылым
қалыптастыру.
Елiмiздегi инновациялық қызметке ... ... ... ... жүйе ... iске асады. (Сурет 1) / 4, 56 б. /
1-шi ... ... ... ... ... ... үшiн ... құқықтық нысандары елiмiзде ... ... ... Ал ... қаржылық қолдау және инновациялық құрылымдарды
құру үшiн оған көп мөлшерде қаржы керек. Осы мәселе қазiр елiмiзде ... бiрi ... ... сондықтан қаржыландыру, сырттан инвестиция
тартуға негiзделген Инвестициялық, ... ... Даму ... ... мен ... ... ... сияқты даму
институттары құрылды.
Сурет 1 - Инновациялық қызметке мемлекеттiк қолдау ... ... II ... ... ... көп көңіл
бөліне бастады.Елде шағын және орта кәсіпорындар бүкіл ... ... ... ... ... 2 ... ... болады
Мемлекет
Құқықтық- нормативтік жағынан ... ... ... қаржыландырады
Ал мемелекет инновациялық саясатты солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық кәсіпорындардың 99%-н ... ... ... ... ды ... ... ... шағын және орта бизнестегі
кәсіпкерлікті қолдауының мәні қажетті капитал салымы мен ... ... ... ... ... таңда әлемнің көптеген елдері алдында тұрған өзекті
мәселелердің бірі индустриалды-инновациялық процестерді ... ... ... ... ... ... ... инновациялар кез-
келген ұлттық экономикаға тән және ... ... ... ... деп ... ... ... қабілеті бар, соның ішінде экспортқа
бағытталған, шикізаттық емес, бағыттағы экономика салаларында жүзеге ... ... ... ... ... басымдықтары болып келеді. Ұзақ мерзімді стратегиялық міндеттерді
шешу ... ... ... және ... технологиялық өндірістерді
дамыту үшін жағдайлар жасауға ерекше назар аудару керек.
Экономиканы модернизациялау мен диверсификациялау ... ... ... ... ... ... түрлерін өндіру мен экспорттың
өсуіне ... ... ... ету ... 17 мамыр 2003 жылы
Елбасы ... ... ... ... ... даму ... қол қойды. Аталған Стратегияны экономика
және бюджеттік жоспарлау Министрлігі индустрия мен сауда, білім мен ... пен ... ... және ... ... ... мен минералды ресурстар, ... ... ... мен ... монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау
Агенттігімен, Ұлттық банкпен бірлесе отырып жасады.
Стратегияның басты мақсаты – шикізаттық бағыттамадан ... ... ... салаларын диверсификациялау жолымен тұрақты
дамуына қол жеткізу, ұзақ ... ... ... көшу үшін ... дайындау. /6-49-51/
Өңдеу өнеркәсібінде орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4% мөлшерінде
қамтамасыз ету,2015 жылғы еңбек өнімділігін 2000 жылмен ... ... 3 есе ... және ... энергия сыйымдылығын 2 есе ... ... ... қорлардың өнімділігін көтеру, жеке ... және ... ... ... қоғамдық
институттардың құрылымы мен мазмұнын дайындау және ... ... ... ... және ... ... ... технологиялық
өндірісті қалыптастыруды ынталандыру, сапаның әлемдік стандарттарына көшу
және әлемдік пен ... ... ... ... ... міндеттері болып табылады.
Стратегияны іске асыру мерзімі 3 кезеңге бөлінген:
- 1-ші кезең (2003-2005жж.), мұнда Стратегияны іске ... ... ... ... жүргізу көзделген. Бұл кезеңде салық салу
механизмін жеңілдету бойынша қазіргі ҚР ... ... мен ... ... ... ... ... қосылу мен Халықаралық электротехникалық комиссияға ... ... ... ... ... және ... ... даярлау
бойынша реформаларды жүргізу, оларды индустриалды-инновациялық дамуға
бағыттау, стандартизация мен сертификацияны жетілдіру мен ... ... ... аяқтау көзделген
- 2-ші кезең (2006-2010жж.), бұл кезең экономиканың барлық салаларында
Стратегияны іске ... ... ... белснеді жүргізумен
сипатталады. Ғылыми-инновациялық ... ... Жеке ... ... бір бағытта жұмыс істеп, инфрақұрылым кәсіпорындарды ұлғайту,
қайта құру мен жаңа ... салу ... ... ... ... саласындағы прогреске қарағанда, экономиканың дамуы мұнай
мен газды өндіру мен экспорттау арқасында орын алады.
- 3-ші ... ... ... іске ... ең ... ... Бұл кезеңде жаңа аялар мен нарықтарды енгізілген қуаттарды игеру
мен Қосылған құн ... ... орын ... ... мен ... өндірісі
мен экспортының өсуі мен темпі мұнай мен газ ... ... ... мен экспорт құрылымының диверсификациясы пайда болады.
Стратегияның орындалуы оны іске ... ... ... ... жүргізіледі, олар үш жылдық мерзімге Қазақстан Республикасының
Үкіметімен әзірленіп бекітіледі. /6-49-51/
Индустриалды-инновациялық даму ... ... іске асуы ... ... модернизация және өнімнің бәсекелес түрінің
өндірісі мен ... ... ... ... негізінде ұзақ мерзімді тұрақты
өсуін қамтамасыз етеді.
Индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ... өзгерістерді көздеп отыр. (1-кесте)
Әлемдік экономиканың ғаламдану тұрғысынан Қазақстан экономикасы бірнеше
проблемалармен ... ... ... ... ... экономикамен төмен деңгейде интеграциялану, ішкі нарықта тауарлар
мен қызметтерге тұтыну сұранысының төмендігі, ел ... ... ... ... ... ... ғылым мен өндірістің
арасында әрекеттің болмауы жатады.
Кесте 1-Индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ЖІӨ
динамикасының болжамы
| ... ... орта ... ... ... |жылдық өсуі ... |
| ... ... |2010 |2015 |
| |жж ... | | | |
| | |жж | | | | ... |7,5 |9,5 |10,3 |3592,7 |5660,1 |9233,3 ... |10,0 |9,8 |9,0 |10,3 |1044,4 |1668,8 ... ... |10,2 |13,3 |8,4 |434,1 |810,4 |1213,0 ... ... |11,6 |14,2 |8,6 |383,7 |745,2 |1125,7 ... ... |7,0 |7 |7 |50,4 |90,6 |121,3 ... | | | | | | ... ... |8,6 |6,9 |9,8 |523,9 |731,4 |1167,2 ... мен |4,4 |6,1 |6,9 |172,6 |232,0 |323,9 ... ... | | | | | | ... ... |9,3 |10 |10 |206,6 |332,8 |535,9 ... өңдеу | | | | | | ... ... |21,3 |7 |10 |16,0 |22,5 |36,2 ... жасау |8,1 |3,5 |15 |26,4 |31,4 |63,2 ... ... ... |45 |55 |2,2 |14,2 |123,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |8,1 |6,2 |6,1 |100,0 |98,5 |81,4 ... |3,4 |8 |7,5 |86,4 |127,0 |182,3 ... | | | | | | ... мен бөлу | | | | | | ... ... |4,8 |5 |5 |266,6 |340,3 |434,3 ... |16,0 |20 |20 |282,7 |703,4 |1750,4 ... ... |9,7 |11,2 |11,8 |1593,8 |2712,6 |4747,3 ... өндірісі |7,4 |8,0 |9,0 |1791,4 |2631,4 |4054,9 ... ... |8,5 |9,5 |10 |391,2 |615,9 |991,8 ... ... |10,5 |9 |10 |63,2 |97,2 |156,6 ... ... |8,6 |9 |9 |488,7 |751,9 |1156,8 ... беру ... |5,5 |8 |9 |143,8 |211,2 |325,0 ... мен |4,0 |12 |25 |29,2 |51,5 |157.0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |6,2 |6 |7 |675,4 |903,8 |1267,7 ... ... | | | |-23,7 |-23,7 |-23,7 ... | | | | | | ... елде ... мен инновациялық қызметті ынталандыруға
бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми инновациялық саясат ... ... ... ... ... жету ... ... әрі қарай дамыту мен
фискалды, білім беру монополияға ... ... ... ... ... ... ... экономика мен
бесқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу көзделген.
Cтратегияны сәтті жүзеге асыру адами, өндірістік және табиғи капиталды
тиімді ... ... ... ... алып ... сапалық
өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік береді. /7-11-13/
Экономикалық ғылымдар және ... даму ... ... дамуда жаңа технологиялар экономиканы тиiмдi модернизациялауды
қамтамасыз етедi. Бұл әсiресе ... үшiн өте ... ... 1991 ... ... ... ... қалыптасты. Өндiрiстiң техникалық
деңгейi құлдырады, ғылыми ... ... ... ... ... кеттi, сондай-ақ бұрынғы экономикалық жүйе түгелiмiн
жойылды, елiмiз өзiнiң iшкi сұранысын қамтамасыз ете алмай ... ... ЖIӨ ... де 1990 ... ... 1995 жылы 40%-ға дейiн
азайды.
Индустриялық-инновациялық саясатты белсендi жүргiзу экономиканың ... ... ... 8,8-9,2 % ... етедi. Бұл 2000 жылмен
салыстырғанда 2015 жылы ЖIӨ көлемi шамамен 3,5-3,8 есе ... ... ... ... орта ... өсу қарқыны 8-8,4 % дейiн, 2000
жылмен салыстырғанда 2015 жылы жұмыс өнiмдiлiгiнiң өсiмi кемiнде 3 есе ... ... ... eceгe ... /5/
Бiрақ та бiздiң экономикалық өсуiмiз толықтай шикiзат түрiнде болып
отыр, ал бұл әлемдiк тәжiрибе бойынша ел экономикасына тиiмсiз. Ол ... ... ... ала ... әсiресе жергiлiктi экологиялық
мәселелердi ... және көп ... ... ... ... ... Әлемдегi
дамыған елдердiң барлығы шикiзатты және өндiрiстi ... ... ... ... ... ... ... және
өндiрiстiк экономика дамушы және даму жағынан артта қалған елдерге өтуде.
Елбасымыздың ... ... ... әлемдегi алдыңғы қатарлы
дамыған елдер қатарына ... ... Ендi осы ... жүзеге асыру үшiн
индустриялы-инноваиялық дамуда сервистiк-технологиялық экономикға өту үшiн
2003-2015 жылға арналған стратегиялық жоспар жасалды /10/.
Стратегияны iске ... ... 2015 жылы ... және газ кен ... игеру кезiнде өнеркәсiп өндiрiсi мен ... ... ... ... Стратегияны iске асыру:
ЖIӨ құрылымындағы өнiмдердi шығарудың үлес салмағын 2015 жылы 46,5 %-
тен 50-52 %-ке дейiн ұлғайту;
ЖIӨ ... ... және ... ... ... ... 2000 жылы 0,9 %-тен 2015 жылы 1,5-1,7 %-ке ... ... ... өнеркәсiбiнiң үлесiн 2000 жылы 13,3 %-тен 2015
жылы 12-12,6 %-ке ... ... ... (осы ... ... ... ... жүргiзбесе 2015 жылы 10,9 %-тi құрайтын болады);
 Стратегияны iске ... ... ... тау-кен
салаларының қосылған құн үлесi 2015 жылы 55-56 %, оның ... 2000 ... % және 25,6% ... ... ... - 50-51 % ... ... асыруды ескере отырып, тау-кен өндiрiсi 45-47 % ғана құрайды. Бұл
ретте ғылымды қажетсiнетiн және ... ... ... ... 2000
жылы ЖIӨ 0,1 %-тен 2015 жылы 1-1,4 %-кe дейiн өседi.
Өңдеу өнеркәсiбiнiң қосылған құн ... ... ... ... және ... ... үлесi өңдеу өнеркәсiбiнiң қосылған
құнының жалпы көлемiнен 40,1 %-тен ... ... ... ал ... өнiмдерiнiң үлесi 38,1 %-тен 45-46 %-ке дейiн өседi. Бұл ... ... және ... ... өнiм 2000 жылғы 0,6 %-ке
қарағанда 9-11%-тi құрайды.
Бұл ретте күнкөрiстiң төменгi ... ең аз ... және ... Ел ... ... ... ... 2,1-2,4 есе ұлғаяды.
Сонымен қатар елiмiзде ғылым мен ғылыми-техникалық ... ... өте аз, оның ... 0,9% ... ... Ал ... жүзеге асырмасақ, онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесi ... ... ... Бұл стратегияны жүзеге асырған жағдайда 2015 жылы болжам
бойынша ғылым және ғылыми-инновациялық ... ... ... ... дейiн өсудi жоспарлап отыр.
Егер мұны дамыған елдермен салыстырсақ ғылымға бөлiнетiн ... 45%, АҚШ пен ... – 36%, ... – 20% ... ... ... жүзеге аспағандағы және ... ... ... ( % ), ( ... 2 ). / 8, 95-100 б. ... 2 - ... ... бөлiнетiн ЖIӨ көлемiнiң стратегияны
жүзеге асырғанда және оны жүзеге асырмағандағы үлесi. (%)
2.2 Инновациялық дамудың басты басым бағыттары
Қазақстан ... ... Н.Ә. ... ... ... ... ... халықтық демократиялық партиясының 12 съезінде
Қазақстан экономикасының дағдарыстан кейінгі серпінді даму ... ... ... 2010 ... ... ... бес жылдық
инновациялық индустриализациялаудың бастау ... атап ... ... аса зер ... ... ... ... жеті бағытты атады. Оның ішінде
агроөнеркәсіп кешені және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді; ... мен ... ... ... ... өңдеу және мұнай-
газ секторының инфрақұрылымын; металлургия және дайын металл өнім-дерінің
өндірісін; химия, фармацевтика және ... ... ... ... және телекоммуникация инфрақұрылымын дамыту көзделген [60].
Қазіргі таңда әлемдік экономикада аса ... үш ... ... Олар информатика, денсаулық сақтау және қоршаған ... Бұл ... ... әрқайсысы, сарапшылардың бағалауы бойынша,
ХХІ ғ. экономикалық дамудың басты көзіне айналады.
Осы бағыттағы жобаларды, жаңа ... ... ... ... мен оның ... ... барлық салаларына тигізетін
әсері жоғары. Себебі, осы салалардың жоғары тұтыну сұранысына ... ... ... жүргізу үшін мүмкіндіктері мол.
Аталған салаларды жеткілікті дәрежеде дамыту экономикалық өсудің ... ... өмір сүру ... ... ... ... сара жолы. Олай
болса, денсаулық сақтауды қазіргі ... ... ... ... ... бірі ... ... болады.
Денсаулық сақтау саласы маңызды ... ... ... ... Біріншіден, демографиялық жағдайды. Егер ... ... ... ... ... ... жоғары болуы, адам
өмірінің қысқалығы) қазірден бастап ... ... ... күні ... ... ... ... тапшылық туындайды.
Денсаулық сақтау саласының маңыздылығының артуы экономиканың негізі (
тұрақты төлем қабілеті бар сұранысты қалпында ... ... ... бар сұраныстың болуы ( зейнетақының, сақтандыру ... ... ... ... ... ... сақтау бірқатар
мамандандырылған материалдық өндіріс салаларына, ғылым және ... иек ... Бұл ... жеке ... да, ... те,
тұтынушы халық та қаржыландырады. АҚШ-та денсаулық сақтау осыдан 30 ... ... ... саласы ретінде қарастырылмаған болса, қазіргі таңда
бұл салаға бөлінетін қаражат ғарыш саласының жалпы ғылыми ... ... ... ... бойынша ғарыш және қорғаныс салаларынан да басым
болып отыр. ... ... ... ... дамыған елдерде денсаулық
сақтау мәселесіне бағытталған инновациялар қарқынды өсе ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсу концепциясын қалыптастыруда қиындықтар туғызады. Бүгінгі ... ... ... өту және ... ... ынталандыру
сияқты екі ірі ғылыми-қолданбалы мәселелер ... ... ... ... ... ... бір ... экологиялық шиеленістердің
үдеуі, табиғи ресурстардың сарқылу проблемаларына қатысты болса, екінші
жағынан, осы аталған ... ... ... және тәжірибелік
деңгейде нақты әдістерінің, тәсілдерінің болмауы.
Экологиялық зардаптарды жою, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... қадағалануы энергетика, биотехнология,
химия, нанотехнология ... ... ... ... ... Осы бағыттарды дамыту барысында экономиканы диверсификациялау
және модернизациялау мүмкіндіктері кеңейетін болады.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің ... ... ... Н.Ә. ... былай деді: «Біз жаңа ғасырдың
талаптарына тез ... және ... ... әзір ... Қазақстанның әлем рыногында негізгі бәсекелестік басымдылығы жоғары,
білікті, жинақы адамдық капитал, сондай-ақ ұдайы жаңашылдықты енгізу болып
табылады» [58]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдау жасау оңай іс ... ... ... ... ... укладтардың қалыптасуына
және келесі укладтың құрылуына негіз болып, ортақ экономикалық ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
өндірістің сыртқы және ішкі бәсекеге қабілеттілігін қалыптастырып, ... ... ... ... көбейту және мамандардың біліктілігін
жоғарылату сияқты әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпалын тигізуі қажет.
Қазақстанның технологиялық ... ... сөз ... ... ... ... ... дамудың барлық бағытында бірден көшбасшы
болады деген қате пікірден арылып, оның әлемдік ғылым мен ... ... ... және ... ... қағидасын ұстана
отырып, өз орнын табуына әрекет жасауымыз тиіс.
Бәсекелік артықшылықтарына сүйене ... ... ... ұлттық
экономиканың ең тиімді басым салаларына ... ... ... зор.
Үкіметтің 2007(2008 жылдарға арналған бағдарламасына сәйкес, ... тек ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар
жүйелі өндірісті және республиканың жекелеген аймақтарында индустриалық-
инновациялық парктер қалыптастыруға бағытталған. Өйткені, ... ... ... ... ... ... ... ауқымын толық
қамтуға мемлекеттің мүмкіндіктері жеткіліксіз. Сол себепті орнықты экономи-
калық дамуға қол ... ... ... ... ... салала-рына
қозғаушы күш болатын және мультипликаторлық әсері басым экономи-калық өсу
нүктелері мен негізгі бағыттарын дамыту аса ... ... ... Қ.
Берентаевтың пікірі бойынша, мемлекеттің тікелей қолдау объектісін, басым
бағытын анықтау үшін ең алдымен ... ... зер ... ... ішкі және ... ... ... белгілі бір түрлеріне деген төлем
қабілетті сұраныстың ... ... ету ... ... бәсекелік артықшылықтарға ие болуы;
– келешекте ұдайы өндірістік үдерісті өз бетінше ... ете алу ... ... ... ... да ... ... ұлттық шаруашылықтың
тұтастай дамуына мультипликаторлық әсерінің бар болуы.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... байланысты, оның кез келген саласын басым бағыт
ретінде ұсынуға болады.
«Қазақстан-2030» Стратегиясында, ҚР ... ... ... даму ... және ... жыл ... халқына Жолдауында жоғарыда аталған ... ... ... ... ... экономиканы әртараптандыруға негіз
болатын, халықтың өмір сүру ... ... ... ... және
бәсекелік артықшылыққа да ие болатын басым бағыттар анықталған. ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ішкі
саяси тұрақтылықты нығайту, экономикалық өсуге қол жеткізу, энергетикалық
ресурстарды тиімді пайдалану, ... ... ... ... ... ... ... қорғау, кәсіби мемлекет құру сияқты
стратегиялық бағыттары белгіанленген [61].
Әлемде «үлкен жетілік» елдерінің үлесіне ... ... ... ... және оның бүкіл экспорты тиесілі. Жалпы әлемде
50 макротехнология бар деп ... Оған ... бір ... ... ... ... ... (ҒЗТКЖ, өндірісті даярлау, жобаны
сервистік қолдау) жиынтығы жатады.
Бүгінгі ... ... ... ... елдері ресурстарын
макротехнологияларға құюда. Себебі, 10-15 жыл ... ... ... ... бойынша, аса жоғары болады деп күтілуде. Мысалы, 1996 жылы ... ... 22,6 ... АҚШ ... ... ... ала
болжауға байланысты 1996 жылмен салыстырғанда 2010 жылы ол 4,1 есеге, ал
2015 жылы 13,3 есеге ... деп ... ...... әлемдік рыногының болжамдық көрсеткіштері
млрд. АҚШ долл.
|Технологиялар ... |
|1 |2 |3 |4 |
| |1996 |2010 |2015 ... |4,0 |18-22 |28 ... |0,9 |4 |8 ... |0,6 |6 |10 ... ... |0,4 |4 |10 ... жасау |0,2 |2 |6-8 ... ... ... |0,6 |4 |8-12 ... ... ... |0,6 |3 |8-10 ... ... |7 |12 |14-18 ... ... және ... |6,4 |8 |14-22 ... ... және оны тасымалдау |0,6 |7 |21-28 ... ... ... |0,5 |4 |12-14 ... және ... |0,05 |4 |7-9 ... және ... |0,05 |4,6 |7,8 ... және ... |0,2 |3,8 |12 ... |0,4 |6 |10 ... |22,6 ... ... ... – [62] ... таңда ғылыми сыйымды өнімдердің әлемдік рыногының көлемі 2300
млрд. АҚШ ... ... ... 700 ... АҚШ ... АҚШтың, 530 млрд.-
Германияның, 400 млрд.-Жапонияның үлесіне тиесілі [58].
Қазақстанның машина жасау, металл өңдеу салаларындағы күш-қуаттың және
бай шикізат қорының, жоғары ... ... бар ... және ... ... ... ... макротехнология (ядролық
энергетика, ғарыштық технология, энергетикалық машина жасау, ... ... ... ... ұлттық басымдықтарды қалыптастыруға болады.
Егер осы салалар байыпты дамитын болса, онда Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сапа, баға, сервистік қызмет
көрсету арқылы арттыру мүмкіндігі туындайды.
Біз төменде 2004-2005 жылдары Ғылым ... ... ... ... ... ... ... – 2004–2005 жылдары Ғылым қорына байқауға ұсынылған жобалар
|Басым бағыттар |2004 ж. |2005 ж. ... ... және жаңа ... |84 |117 ... техника, жабдықтар және технологиялар |52 |107 ... |26 |76 ... ... және |12 |75 ... ... ... қамтамасыз ету | | ... және ... ісі |45 |71 ... және ... ... |35 |61 ... ... |10 |19 ... ... барлық ұсыныстар |264 |526 ...... ... ... ... отырып құрастырылды. |
7-кестеден 2005 жылы Ғылым қорының гранттары бойынша байқауға ... ... ... ... химия және жаңа ... 117 жоба ... ол 2004 ... салыстырғанда 1,4 есеге, ал
жаңа техника, жабдықтар және технологиялар тиісінше – 107 және 2,1 ... – 76 және 2,9 ... ... ... ... ... ... жоғарыда анықталған басым бағыттармен
қатар ... ... ... бағыттарының бірі ретінде елдің отын-
энергетикалық ... (ОЭК) және ... ... да ... инвестициялық және өндiрiстiк әлуетiн тиімді пайдалануды ... ... ... ... отын-энергетикалық кешені – ұлттық
экономиканың ірі салаларының бірі. Қазақстанның ірі ... ... ... өнеркәсіптік ассоциация, «Миттал Стил Теміртау»,
«Қазақмыс» АҚ, «Қазцинк» АҚ, ... ... және ... ... ... энерго және жылу өңдейтін ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарын қамтамасыз
етуге мүмкіндігі бар инфрақұрылымға ие. Қазақстанның металлургия саласында
бірқатар жетілдіру шараларын қажет ... ... бар. ... елдің
минералды шикізат қоры көп болғанымен, ... ... ... ... оларды тасымалдау шектеулілігіне байланысты жағдайлар бәсекеге
қабілеттілікті ... кері әсер етуі ... ... және сирек кездесетін
металлдарды өндіру технологиясы қазіргі экологиялық, экономикалық,
минералды ... ... ... топтарына толық сәйкес келмейді.
Металлургиялық зауыттардағы қолданыстағы технологиялар газ тектес ... ... ... және улы ... көп ... ... ... қатар улы қалдықтар шлак, шлам түріндегі өнеркәсіптік
өнімдер зауыттар маңында жылдан жылға жинақталуда. ... ... ... ... ... ... ... жан басына шаққанда 15 тоннаны
құрайды. Ал шикізатты бағыттағы экономикасы бар елдердегі ... ... ... ... ... бұл ... 60 тонна мөлшерінде. Жалпы
республикада 20 млрд. тоннадан астам қалдық көмілген, оның ... 230 ... ... болып табылады [38].
Ол үшін, біздің ойымызша, дәстүрлі технологияның орнын тиімді жоғары,
экологиялық таза, қалдықсыз ... ... ... көбейтіп, минералды және ауыл шаруашылығы шикізаттарын өңдеу
және қайта өңдеу үдерісін тереңдетуді, ... ... ... мұнай және газды терең өңдеуді, қалдықтарды жою және қайталама
шикізатты қолдану мәселелерін шешу ... ... ... ... мен ... ... ... және құрылымдық ... ... және ... ресурстарды қайта өңдеу
сфераларындағы жаңғыртуларсыз республика дамыған елдерге шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... бойынша шикізат
экспортынан мүлдем бас тарту мүмкін емес, себебі мұнайдың әлемдік ... ... 30–35 жыл ... 1,5 ... өссе, кейінгі жылдары ол төмендей
қоймайды. Сол себепті, еліміздің экономикадағы шикізат секторы мен ... ... ... ... ... ... басымдық беруді
қалайды. Сонымен қатар шикізатты сатудан түскен табыстатрды ... ... ... ... күн ... ... ... Қазақстан аумағында Менделеев кестесіндегі барлық
элементтердің бар болуы және ... ... ... ... ... ... Осы ... өнеркәсіптің негізгі салаларын
дамыту да мүмкін емес. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... алдымен ішкі рынокқа кейін халықаралық рынокқа
шығаруымыз керек. Қазіргі ... ... ... «локомотиві» жаңа
қызмет салаларындағы ғылыми сыйымды әрі жоғары технологиялы ... дау жоқ. ... ... ... ... шикізаттық
салаларда да жүріп отырады. Ендеше, біз технологиялық ... қай ... ... ... бар және ... нақты ғылыми-
технологиялық жетістіктеріміз бар сол бағыттарға «байластыруымызға» болады.
Сонымен қатар құрылымдық ... де осы ... ... ... ... ... яғни жаңа ... негізінде оларға
қызмет көрсетуші салаларды дамыту арқылы [63, 21 б.].
Олай болса, Қазақстан өзінің бәсекелік басымдықтарын ... ... ... ісі, металлургия кешендерін дамыта отырып, осы ... ... ... ... ... мысалы әртүрлі құрылғылар мен
машина жасау, ... ... ... ... жетілдіру, мұнай-химия
өнеркәсібін өркендету және басқаларын жаңа ... ... ... ... ... ... бар. ... қазіргі өнеркәсіп саласының құрылымы 2008 жылдың ... кен ... ... ... ... әлі ... ... басым
екендігін көруге болады (8-кесте).
8-кесте – Экономикалық қызмет түрлері бойынша өнеркәсіп және ... ... ... |2008 жыл ... |
| | ... |
| | ... ... – БАРЛЫҒЫ: |10188,4 |100 ... ... ... о.і.: |6271,1 |61,6 ... ... |5748,5 |56,4 ... ... | | ... ... о.і.: |3378,4 |33,2 ... ... ... сусындарды қоса |692,4 |6,8 ... және ... ... |24,4 |0,2 ... ... өндіру |207,3 |2,0 ... ... |110,9 |1,1 ... ... |1408,3 |13,8 ... жасау |297,5 |2,9 ... ... газ бен су ... және бөлу|538,9 |5,3 ... ... ... ... БАРЛЫҒЫ о.і.:|1316,4 |100 ... ... |679,7 |51,6 ... шаруашылығы |636,7 |48,4 ... ... ... 2008 жыл қорытындысы бойынша елдің
өнеркәсіп құрылымында кен ... 61,6%, оның ... шикі ... және ... ... 52,6% екенін көруге болады. Ал өңдеу өнеркәсібінің үлес ... оның ... ... өнімдерін өндіру, сусындар қоса – 6,8%, тоқыма
және тігін өнеркәсібі – 0,2%, мұнай ... ... – 2%, ... өнеркәсібі
– 1,1%, металлургия өнеркәсібі – 13,8%, ... ... – 2,9% ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсіп
саласының кен ... ... ... ... ... ... екі есеге төмен екендігін дәлелдейді.
Ауыл шаруашылығы 2008 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында
1316,4 млрд. теңгені құрады. ... ауыл ... ... ... өндірісімен салыстырғанда 7,7 есеге, соның ішінде кен ... 4,8 ... ... Бұл өз ... ... ... ... көзі кен өндірісіне келетіндігін дәлелдейді және ішкі ... ... ... дайын өнімдерді сырттан импорттауға толық дерлік
тәуелді екендігін сипаттайды.
Минералдық ресурстар академиясының президенті, академик
Ғ. Бекжановтың пікірі бойынша, ... жер ... мол ... ... басым салаларын өркендетуге жағдай туғызады. Табысты
реформалардың сенімді ... ... ... аса ... ... ... оны ғылыми-технологиялық дамытуды жаңа тұрғыда қолға алу керек.
Тек еліміздің ... ... ... мен ... ... ... жою үшін ... салалар жағына басымдық беруді
қалайды.
Келесі маңыздылығы жағынан кем түспейтін салалардың бірі – ... ... ... ... ... тауарларын, яғни азық-
түлікке деген сұранысын ... ... ... дамыту арқылы ғана
қамтамасыз етуге болады. Қазақстанның 47% халқы әлі ауылдық мекендерде ... ... ... ауылды аймақтардың күн-көріс жағдайы, ... ... ... ... ... есе ... ... т.б. әлеуметтік
қамсыздандыру мүмкіндіктері де аз екендігі баршаға мәлім.
Қазақстан Республикасы Кеңес Одағы кезінен бастап агро ... ... ... ... ауыл ...... ... мамандандырылған салаларының бірі.
Кезінде Қазақстан жерінде 3 млн. астам қызметкерлері бар ... ... ... ... Оның құрамында ауыл шаруашылығы
шикізаттарын өңдеу бойынша жеңіл өнеркәсіп, азық-түлік ... ... ... ... ... ... және ... да салалар болған.
Бұрынғы Кеңес Одағы елдерін ... ... ... ... ... тыңайтқыштары 1200 мың тонна, азот 450 мың ... ... мың ... өндірген. Ал 500–600 мың тонна фосфат тыңайтқыштары басқа
республикаларға жөнелтіліп отырған [64, 430 ... ... ... ... әлем ... өсу ... ... жылына 0,4%, ал дамушы елдерде 1,6%) 2025 жылы 8 млрд. адамнан
артуы мүмкін. ... ... ... ... ... үшін болжам бойынша 4000 млн. тонна бидай қажет ... ... ... ... 4,5 т/га ... тиіс. Астықтың қазіргі ... ол ... ... емес. Сол себепті қазірден бастап минералды
тыңайтқыштар ... ... ... қажет. Қазақстанның минералды-
шикізат қорымен минералды тыңайтқыштардың әлемдік рыногын ... ... ... ... ... ... ... кейін минералды тыңайтқыштар
өндірісі бойынша Қытай елі көптеген дамыған ... ... озып алға ... ... ... ... ... елдер негізгі өндірушілер болып
саналады. Олардың әлемдегі үлесі 2000 жылы 38,6%-ды құраған [64, 430 б.].
Профессор М.Д. ... ... ... ауыл ... өндіру мен өңдеу, сатумен байланысты әлемдік рынок ... ... ... ... ... ... ... өнімдеріне деген сұраныс
көршілес алыс-жақын шетелдерде барған сайын өсіп ... ... ... ... ... өнім шығарып сатуға толық мүмкіндігі бар [65, 33
б.]. Атап айтқанда осы ... ... ... ... ... ауыр ... Дүниежүзілік сауда ұйымына енуді алға мақсат етіп отыр. Бірақ
ДСҰ-ға ену барысында пайда болатын артықшылықтар мен қатар ... ... Ол ... ... ... бәсекелік күреске төтеп беруі
және азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Агро өндірісінде бәсекеге
қабілетті артықшылықтары бар ... ... ... болады. Себебі
елімізде азық-түлік тауарлары (сүт, ет тағамдары, шырын ... ... ... шұбатты экспортқа шығаруға болады) табиғи таза болуымен қатар, емдік
қасиеттерге де ие.
Ауыл шаруашылығында туындап отырған бәсекеге ... ... ... «4–5 ... ... сүтін дамыған елдерде бір-ақ
сиырдан сауады. Ал егін түсімі елде ... 10 ... ... Қытайда
гектарына 40 центнер, Еуропа елдері 60–70 центнерден жинайды. ... ... ... құны ... астықтың құнымен салыстырғанда бірнеше есе
арзан». Академик К. Сағадиевтің пікірі бойынша, ауыл мен ауыл ... яғни ... ... ... ... кем ... центнер түсім беретін астық тұқымын және ең аз дегенде 5 мың литр сүт
беретін сиыр түрін өсіру ... ... ... 300 б.].
Қазақстанның транзиттік мүмкіндігін халықаралық сауда ... ... ... керек. Қазақстан тоғыз жол торабында, ... жол ... ... ... Еуропа және Азия тасымалдау
көпірін қосатын ортада ... ҚР ... және ... ... ... ... осы мүмкіндіктерін дұрыс пайдаланса, кем
дегенде жылына түсетін таза табыс 1 млрд. АҚШ ... ... ... таңда тауарларды сақтау және ... ... ... дамымауы елдің транзиттік ... ... ... Олай ... ... ... кластерінің
маңыздылығы жоғары. Себебі Қазақстан Қытайдан Еуропаға, ... ... ... ... транзиттік басыдыққа ие болып отыр.
Сонымен осы аталған және басқа да басым салаларды іске қосу ... ... ... ... ... өмір сүру ... қауіпсіздік
деңгейін арттыруды, денсаулық сақтау және оқу-ағарту жүйелерін жаңғыртуды,
қоғамның экологиялық ... ... ... қамтамасыз етуді
жеделдетуге болады.
Қазақстанның инновациялық және технологиялық сипаттарын жылдам дамыту
үшін ... ... және ... ... ... шешу де аса маңызды.
2.3 Инновациялық дамудың институционалдық базасы
Инновациялық жүйе әрқайсысы тиiсiнше осындай элементтердi қосып ... ... кiшi ... ... ... әлеует коммерциялық пайдалану деңгейiне ... ... ... ... ... қолданбалы зерттеулердiң
дамыған саласын құру жолымен инновациялық даму үшiн сөзсiз қажеттi фактор
қалыптасады;
2. Мемлекеттiк ғылыми ұйым – ... ... ... ғылыми-зерттеу
институттары, жоғарғы оқу орындары, жобалық институттар;
3. Ұлттық компаниялар жанындағы ғылыми ұйымдар, iрi кәсiпорындар ... Жеке ... және ... ... ... ... ... шағын және орта кәсiпкерлiктер;
6. Ғылыми кадрлар және ... өнер ... ... ... ... ... қамтиды:
1. Бизнес-серілер;
2. Кәсiпорындар;
3. Инновациялық менеджерлер;
4. Инновациялық қызметтi iске асыру үшiн қызмет көрсететiн және жағдайларды
қамтамасыз ететiн өзара байланысты ... ... ... ... құрылымдардың кешенi айқындалатын көп деңгейлi инновациялық
инфрақұрылым;
Инновациялық инфрақұрылым төмендегідей элементтерден тұрады:
1.Ұлттық технологиялық парктер;
2.Өңiрлiк технологиялық ... ... ... инфрақұрылым төмендегідей элементтерден тұрады:
- мемлекеттiк даму институттары;
- венчурлiк қорлар;
- кәсiпорындар;
- жеке кәсiпкерлер;
- екiншi деңгейдегі банктер.
Қазiргi уақытта, өзiнiң ... ... ... ... және ... ... аз үлесi ғана ие болады.
Проблема, бүгiнгi күнi елде iс ... ... база ... институттар бұзылуында және ғылыми зерттеулердiң
нәтижелерiн экономиканың ... ... ... ... ... ... тұр. ... институционалдық құрылымында соңғы жылдары
болып жатқан қайта құрулар ... ... ... өзгерiстерге қарамастан жалпы алғанда инновациялық дамудың
талаптарына жауап бермейдi. Ғылымда түпкілiктi ... ... ... ... жаңа ... ... ... енгізуге әлсiз
бағдар сақталып отыр. Бiрқатар салалық ... ... ... бойынша
ғылыми болып қағаз жүзiнде қала отырып, iс ... ... ... ... және тек ... құрылымға айналды.
Қазақстанның ҰИЖ инновациялық инфрақұрылымының негiзгi ұйымдық
институттары ұйымдық құрылымы бар, инновациялық ... ... ... ... ... үшiн ... және жеткілiктi қаржылық, кадрлық
және материалдық-техникалық қамтамасыз етiлген технологиялық ... және ... ... болады.
Шетелдiк тәжiрибе көрсететiндей инновациялық саладағы шағын және орта
кәсiпкерлiк өнеркәсiптi дамыған ... ... ... ... және ... ... құрылым. Шағын және орта инновациялық
фирмалар экономиканың пайда болатын салаларында, рыноктың жаңа сегменттерiн
ашатын, жаңа ... ... ... ... ... және
бәсекеге қабілетiн арттыратын және сонымен, жаңа технологиялық тәртiптi
қалыптастыруға жәрдемдесетiн технологиялық ... ... ... инновациялық кәсiпорындарды дамыту мен қолдаудың ... бiрi ... ... ... табылады, яғни табыстың
мүмкiндiгiн айқындау әлi күрделi, оларды ... әлi ... ... ... ... ... жағдай жасау, сондай-ақ
технологиялық компанияларды жедел дамыту үшiн ... ... ... ... ... инновациялық кәсiпорындарды дамытудың
бастапқы барысында жинақталған, ... ... ... болуы
тиiс, "технологиялық бизнес-инкубаторлардың" жүйесiн ... ... ... ... мемлекеттiң басты мiндеттерiнiң бiрi
болады.
Технологиялық ... ... ... және ... ... ... ... бередi. Бұдан өзге, инновациялық
компанияларды қаржыландыру желiсi бойынша технологиялық бизнес-инкубаторлар
қаржыландырылатын жобаларды басқару және ... ... ... ... агентiнiң функциясын орындайтын болады. Осы ... iске ... ... ... ... ... ... және заңгерлердiң штатына ие болады. Бұл
ретте, технологиялық инкубаторлардың ... ... ... ... үшiн ... ... ... бизнес-
инкубаторлардың бiрiншi кезеңдегі оларда ... ... мен ... ... ҒЗТКЖ-ға мемлекеттiк гранттарды
алушыларға қызмет көрсетумен байланысты ... ... ... капиталдандыру жолымен мемлекет өтейтiн болады. Инновациялық
кәсiпкерлiктi дамыту көзқарасынан технологиялық бизнес-инкубаторлар мынадай
функцияларды орындауы ... Жаңа ... ... ұлғайту және оларды "Start-up"
кезеңiнде қолдау, өйткенi инкубаторлар кәсiпорынды басқаруда ... ... ... ... қол ... және ... бизнестi
жоспарлау, бухгалтерлiк және ... ... ... ... ... ... қоса алғанда, қажеттi қызмет ... ... ... ... ... ... ... инновациялық менеджмент негіздерiне оқыту.
Тәжірибе көрсететiндей, технологиялық инкубаторлар кәсiпорындарға кез-
келген басқа жерде бастайтын кәсiпорындармен салыстырғанда, ... ... есе ... отырып, "жедел мәре" бередi. Инкубаторлар бұған арнайы
дайындалған мамандардың, рәсiмдердiң және ... ... ... 2007 жылға дейiнгi кезеңде технологиялық ... ... ... ... және Қазақстанның жетекшi техникалық,
аграрлық және медициналық жоғарғы оқу орындарының жанынан кем ... ... ... ... және ... жанындағы 8 оқу
орталықтарын құру болжануда.
Жетекшi технологиялық жоғары оқу орындары жанынан бизнес ... ... құру ... әзiрлеушiлер ұсынатын барлық
инновациялық бастамаларды бiрте бiрте ... алып ... деп ... жыл ... ... ... ... құрайды.
Инновациялық процестi басқарудың көзқарасынан технологиялық бизнес-
инкубаторлардың желiсiн құру:
- технологиялық бизнес-инкубаторлардың ... ... ... ҰИЖ гранттық қаржыландыруы үшiн қажеттi материалдық
ресурстарды жинақтауға;
- инновациялық ... ... ... ... ... ... жедел қабылдауға;
- инфрақұрылымды ұстап ... ... ... ... ... ... қабылдауда бюрократиялық рәсiмдердiң санын
қабылдауға;
- инновациялық кәсiпорындардың басқару құрылымын оңтайландыруға;
- инновациялық жүйеде бiлiмдi алмастыру және беру үшiн ... ... ... ... үшiн ... мен инновациялық
кәсiпорындарды iрiктеу өтiнiш берушiнiң жеке басына, ғылыми дәрежелерi ... ... ... жобалар мен идеялардың конкурсы ретiнде
конкурстық негізде жүргізiлетiн болады. Бизнес-инкубаторлар өткiзетiн және
ұйымдастыратын осы ... ... ... сараптама жасау,
экономикалық есептерiн жүргiзу әлемдiк практика көрсететiндей, құрылатын
технопарктерде орналастыру қажеттілігі кезiнде және ҰИЖ ... ... ... 5-10 %-ы ... алып ... деңгейлер бойынша олардың ҰИЖ ... ... бөлу ... ... ... жағдайы үшiн
мейлiнше қолайлы болып табылады:
- ұлттық ғылыми-технологиялық парктер;
- өңiрлiк технологиялық парктер.
Ұлттық ғылыми-технологиялық парктер нормативтiк ... ... ... ... даму үшiн ... болып
табылатын салаларды, өңiрлердi, білiм беру салаларын қарқынды (жедел)
дамытуды ... ету үшiн ... ... ... аумақтарындағы инновациялық қызметтi ынталандыру үшiн Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес арнайы экономикалық аймақтар ... ... ... ... өңiрдiң инновациялық
қабiлеттiлiгiн айқындау, ашу және дамыту, өңiр экономикасының ... ... ... ету ... құрылады. Мемлекеттiк
бюджеттiң қаражатын пайдалануды жоспарлау мақсатында ұлттық сол ... ... құру мен ... ... ... құру ... бағдарламасы қалыптасады.
Таяудағы екi жыл "Ақпараттық технологиялар паркi" арнайы экономикалық
аймағын дамытудың негізгi бағыттары екiншi кезектегi құрылысты ... ... ... ... Ядролық технологиялар паркi, Жаңа
материалдар паркi, Агротехнологиялар паркi және т.б. бар ... ... ... ұлттық ғылыми-технологиялық парктердi дамытудың нақты
бағыттары тиiстi құжаттарды әзiрлеу және ... ... ... ... ... ... ... дамуы үшiн
басымдықты ұлттық ғылыми-технологиялық парктердi құрудың мүмкiндiктерi ... сай ... ... ... ұлттық технопарктердi дамыту жөніндегі iс-шаралар жоспары
болып табылады.
Осы немесе өзге салалардың басымдықтарының негiздемелерi технологиялық
дамудың ... ... ... Қазақстанның қолданыстағы ғылыми
және өндiрiстiк жасап шығаруларына негiзделе отырып, ... ... ... мен ... ... ... барысында әзiрленетiн болады. Осы жұмысқа тиiстi салаларда
ғылыми-технологиялық парктердi құру және ... ... бар ... ... тартылатын болады.
Ұлттық ғылыми-технологиялық парктердi дамытудың нақты бағыттарын
айқындау, оларды технологиялық ... ... ... ... ... парктердi құру мен дамытуға жауапты тиiстi уәкiлеттi орган
ұлттық технопарктердi құру және ... ... ... ... ... ... ұйым ... "Ұлттық инновациялық қор" АҚ-мен,
сондай-ақ өзге де мүдделi органдармен бiрлесiп жүргiзетiн болады.
Ұлттық және ... ... ... ... үшiн 2006-2007 жж.
кезеңiнде дамудың келесi ... ... ... ... ... дамыту бағдарламаларында көзделген iс-шара
болады:
- технопарктердi дамытудың анағұрлым тиiмдi нысандарын айқындау жөнiндегi
қажетті ... ... ... ... жүргiзу;
- физикалық инфрақұрылымды, оның iшiнде құрылыс, зертханалық, зерттеу
базаларын құру;
- технопарктердегi жобаларға жәрдемдесудiң ... ... ... iшiнде қаржыландыру үшiн оларды ресiмдеу және дайындау;
- технопаркке жобаларды тарту, енгiзу, дамыту жүйелерiн құру, оның iшiнде
технопарктердi мамандандыру салаларындағы ... пен ... ... және ... жетекшiлердiң қатысуымен;
- оның аумағында технопарктер мен жобаларды дамыту процестерiнiң
ақпараттық ... ету ... ... бiлiм беру ... ... ... қызметiнiң әдiстемелерiн
әзiрлеу, оқытушылар құрамын даярлау;
- технопарктердiң тиiмдi дамуын қамтамасыз ететiн отандық және шетелдiк
серiктестермен тұрақты ... ... ... ... желiлерiн құру және дамыту жөнiндегi қызметін iске
асыруды, ... ... ... ... ... ... ағымдағы қызметiне iлесумен аяқтайтын технопарктердi
қалыптастыру ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкiндiк беретiн тиiсті уәкiлеттiк органдармен бiрлесе отырып, "Инжиниринг
және технологиялар трансфертi орталығы" акционерлiк ... ... ... ... көзқарасы тұрғысынан қаражатты тиiмдi пайдалану,
нақты айтсақ ғылыми әзiрлеменiң жылдамдығын нарықтық өнiмге дейiн ... ... ең ... ... ие. ... осы ... негізiнен
қолданбалы ғылыми-технологиялық зерттеулерді дамытуға, қолдауға ... ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасы
Білiм және ғылым министрлігі ғылым мен ғылыми-техникалық қызмет саласында
басшылықты ... ... ... ... ... табылады. Бұл
министрлiктен өзге ғылыми-техникалық ... ... ... де
айналысады. Уәкiлеттi органның функциясына бюджеттен қаржыландырылатын
ғылыми зерттеулердiң барлығына ... ... ... ... ... кiредi. Сараптау кезінде бағдарламаның
ғылыми ... ... ... ... ... мен құрамы,
зерттеулердiң бас ... ... ... ... ... ... ұйымдарды тарту қажеттілігі және тағы басқалар
тексеру мен ... ... ... ... ... шеңберінде ғылыми ұйымдар
ҒЗТКЖ жүргізуге мемлекеттік ... ... ... ... және іске ... ... заңнамалық бекітілген
бағдарламалық-мақсаттағы қағидаттар негізінде жүзеге асырылады. ... мен ... ... ... ... бағдарламалар мен ғылыми зерттеулердiң нәтижелерiне
мемлекеттік ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазiргi заманғы кезеңде бағдарламалық-мақсаттық әдiс ... ... және ... ... қалыптастыру
мен iске асыру жүзеге асырылады:
-табиғи және әлеуметтiк жүйелер туралы ... жаңа ... ... ... ... ... ... мәдениеттiң және ғылымның
өзiнiң тұрақты дамуының ғылыми негіздерiн әзiрлеудi алу ... ... және ... ... ... ... сол ... бойынша iргелiк зерттеулер;
- өнеркәсiптiк-технологиялық және әлеуметтiк экономикалық ... ... ... ... ... ... ... саясатты iске асырудың маңызды құралы
ретiндегi республикалық мақсатты ғылыми-техникалық бағдарламалар;
- ғылыми-техникалық қызметтiң нақты және ... ... және ... ... мен әзiрлемелердi, өңiр үшiн ... ... ... ... қолданбалы (салалық, салааралық
және өңiрлік ғылыми-техникалық) бағдарламалар;
- айқындалған басым бағыттар шеңберiнде "тәуекелдiк" пен ... және ... ... ... және өңiрлердегі ғылыми
зерттеулердi дамытуға ... ету ... бар ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң жанындағы Жоғарғы
ғылыми-техникалық комиссия (бұдан әрi - ... ... ... ... 5 басым бағыттары айқындалған. Басым бағыттар шеңберiнде
iргелiк және ... ... ... ... iске асыруды
ғылыми және ... ... мен Бiлiм және ... ... да ... ұйымдары, бағдарламаның басқа әкiмшiлерi
жүзеге асырады. Орталықтардың қызметi, ... ... ... ... ұйымдарды жетелейтiн әлеуеттерді сақтауға және одан әрi
дамытуға, пәнаралық өзара әрекеттi, ... және ... ... ғылымның өндiрiспен және біліммен ықпалдасуын ... ... Бұл ... ... ғылыми орталықтар қолданбалы
зерттеулердiң басым бағдарламаларын іске асыру жөніндегі бас ... ... Оның ... ... ... ... ... және
минералдық ресурстар министрлiгiнiң Ұлттық ... ... ... Индустрия және сауда министрлiгiнiң Радиоэлектроника және
байланыстар жөнiндегi, минералдық ... ... ... ... ... ... ... қатар, ұлттық ғылыми орталықтар үшін "бас
ұйымдар" ... ... ... ... ел экономикасының
қажеттілігіне сүйене отырып, ғылыми бағыттарды үйлестiру бойынша ... ... ... ... iске ... емес.
Ғылыми зерттеулердiң жоғарыда аталған бағдарламаларын орындауға ғылыми-
зерттеу институттарымен қатар көптеген жоғары оқу орындары да қатысуда. Бұл
ретте iргелiк және ... ... iске ... ... ... ... орта есеппен тиiсiнше 12 - 20%-ды құрайды. ... ... ... ... ... ... кешенi жекелеген және едәуiр тар ғылыми проблемаларды
шешуге ... Iрi ... ... ... және ғылыми
мектептер Ресей Федерациясында, ... және ... ... ... ... кейiнгі алғашқы жылдары қабылданған
ғылыми-зерттеулер мен ғылыми-техникалық бағдарламаларды қаржыландырудың
бағдарламалық-мақсаттық әдiсi ... ... ... ... және ... мүлде жаңа бағыттарына сәйкес ... ... ... ... мүмкiндiк бердi. Соған қарамастан, мемлекеттiк
тапсырыс нысанындағы қолданбалы ҒЗТКЖ-ны қаржыландыру ел ... ... ... ... даму ... iске асыру
шеңберiнде алға қойылған мiндеттердi толық түрде жүзеге асыруға және ... ... ... ... мүмкiндiк бермейдi. Қаржыландыруды
гранттар нысанында емес мемлекеттiк тапсырыс нысанында бөлу ... iшкi ... ... және ... заңды енгiзу компанияларын
туындатады. Бұдан өзге, iргелiк ... ... ... және ... ал ... ... министрлiктердiң тиiстi салалары
жетекшілiк ететiнiне байланысты республикада елдегi ... ... ... ... органның жоқ екенiн атап кету керек.
Инновациялық кәсiпкерлiк экономикалық қызметтiң ерекше түрi ретiнде
инновациялық процестің негiзгi қозғаушы күшi ... ... ... ... инновациялық қызметтi жүзеге асыратын
кәсiпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... инновацияларды пайдаланудың нәтижесiнде пайда
табудан көрiнедi. Дамыған елдерде кәсiпорындардың 70%-на ... ... ... ... ... ... ... кеңейтумен
байланысты инновацияларды жүзеге асырады. Осы ... ... ... ... 30%-на ... құрайды.
Инновациялық кәсiпорынның кәсiпкерлiк қызметi төмендегілерге:
- жаңа ғылыми идеяларды әзiрлеуге немесе iздеуге және ... ... ... ... ... iздеуге;
- жобаны немесе кәсiпорынды басқарудың тиiмдi модельдерiн ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшiн оны мемлекеттiк қолдайтын ... ... ... iске асуы үшiн оны қамтамаасыз ететiн
қаржылық институттар және оны нақты түрде жүзеге асыратын мекемелер, ... ... ... ... ұлттық инновациялық жүйесiн 3-
шi суреттен көруге болады: (Сурет 3 ) / 4, 84 б. /
Сурет 3 - Ұлттық ... ... ... саланы мемлекеттiк ... ... ... ... ... көрумізге болады. Оның негізгі
бағыттары келесідей:
1) Инновацияның басым ... ... ... ... ... инновациялық саясатын жүзеге ... ... ... ... және ... жасау.
3) Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4) Мемлекеттік бюджеттен инновациялық ... мен ... ... ... жарамды өндірісті құруға мемлекеттің араласуы.
6) Мемлекеттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды міндетті түрде
рынокпен қаматамасыз ету.
7) Отандық инновацияларды ... ... ... ... ... өсу ... ретiнде посткеңестiк
елдерде инновация екiншi деңгейдегi жоспар болып келдi. ... ... ... тәжiрибесi және отандық тәжiрибе бойынша тұрақты экономикалық
өсуге қол жеткiзу инновациялық қызметсiз ... ... көз ... осы ... ... 3-4 жылда инновацияға деген көзқарас өзгердi.
Елбасымыз Н.Ә. ... ... ... ... кездесуiнде
атап өткендей, “елiмiзде ұлттық инновациялық жүйе құратын уақыт жеттi” деп
атап көрсеттi. / 15, 205 бет /
Елiмiзде ғылыми-техникалық ... ... ... ... даму ... ... Оның ішінде 3 қаржылық және 2 қызмет
көрсету институтары бар.
Қазақстан экономикасының нарықтық ... ... ... ... ... даму ... ... әсiресе шағын
кәсiпкерлiк рыноктық жүйеде толық ... ... ету үшiн ... ... мен ... ашып ... ... де бұл инновациялық жобаларға көптеген қаржы қажеттiлiгi туындап
отыр, ол ... ... ... көп ... ала ... ... бұдан басқа салаларға қаржы сұранысы туындап отыр, әсiресе
әлеуметтiк ... ... ... тартудың бiрден бiр көзi инвестиция
тартуды ынталандыру болып табылады.
Қазақстандағы инновациялық қызмет индустриялық-инновациялық дамуының
2003-2015 ... ... ... стратегиясы қабылданғаннан кейін
ғана дами бастады. Әрине бүгінгі күнге дейін ... ... ... қажетті жағдайлар жеткіліксіз түрде жасалынып отыр. Әйтсе
де, инновациялық кор ... ... ... ... ... ... ... іске асырып отыр.
Мысалы, былтырғы жыл ... ... даму ... ... ... ... құны 100 ... шамасындағы 37 өндірістік
нысан іске ... ... ... ... ... байланыс серігі
«KazSat» ғарыштық жобасы мен Оңтүстік Қазақстан облысындағы ... ... ... ... ... ... ... кезегін,
«Қазхимволокно» АҚ химиялық өндірісін, отандық қағаз өндірісін, ТМД ... рет ... ... ... ... құрылыс индустриясы мен тамақ
өнеркәсібі саласындағы бірқатар өндірістерді айрықша атап көрсетуге ... ... ... талдауда статистикалық мәліметтерді
пайдалануды жөн көрдім.
3-суреттегі графикке назар аударатын болсақ, инновациялық өнімдердің
құрылымында ең үлкен ... ... ... ... алып ... ... бір өнімдердің сапалық сипаттамаларын жақсартуға, ең жоғары
тиімді компоненттерді ... ... бір ... одан да ... ... жүйелерді жартылай өзгертуді (кешенді өнім ... ... ... ... ... ... ... бар өнім болып табылады. Бұл әрине ... ... ... ... сыйымды өндірісті жедел дамытуға, ... ... ... ... ... ... Ал бұл өз алдына
мемлекеттің экономикалық саясатын дамытып, ... ... ... ... ... бағытынан қол үзу арқылы елдің
тұрақты дамуына қол жеткізуге өз ... қоса ... ... ... ... ... ... 64,3%-ын алып отыр. Қайтадан
немесе ... ... ... ... ... инновациялық
өнімдердің 28,6 %-ын алып отыр. Яғни бұл технологиялық сипаттамалары
ескірген немесе шамаланған ... ... ... ... не осыған
ұқсас бұрын бұрын шығарылған өнімдерден елеулі айырмашылығы бар өнім.
Сурет 4 - Қазақстандағы 2009 жылы инновациялық ... ... ... ең аз ... (7,1%) өзге де инновациялық өнімдер алып
отыр. Бұл біздің республикамызда өндірістің ... ... ... даму деңгейінің әлі төмен екендігін көрсетеді.
Сурет 5 – ҚР инновациясындағы зерттеулер мен ... ... мен ... Қазақстандағы ғылыми-техникалық қызметтің даму
тенденциясы көрсетілген. Көріп отырғанымыздай, индустриялық-инновациялық
стратегия 3 жыл ішінде зерттеулер мен ... саны ... ... ... 2007 ... ... 2009 жылы 41%-ға өскен оның ... ... ... ... ... алып ... 2009 жылы
ол 52%-ды құраған.Үлесі жағынан соңғы орында ... ... ... 2007 жылы 13%-ды құраған.
Сонымен қатар отандық зерттеушілеріміздің санында да үлкен өзгерістер
бар екенін байқауға болады. 2007-2009 жылдар аралығында олардың саны ... ... ... ... ... ... ішінде 2009 жылы
ғылым докторларының үлесі 10%, ал ... ... саны ... ... ... ... ... экстенсивті түрлерінің
қайсысына жатқызуды әлі өмір көрсетеді деп ойлаймын.
Өзіміз зерттеп отырған инновациялық қызметпен айналысатын кәсіпорындар
саны да ... ... ... өсіп ... Осы ... ... саны 42%-
ға өсті.Осы талдалған мәліметтерге жүгіне отырып, мынадай қорытынды ... ... ... индустриялық-инновациялық стартегияның 3 жылы
ішінде оң ... ... ... ... ... 2 - ... ... қызметтің сипаттамасы[9]
|Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009* |2009 жылы 2008 ... |
| | | | ... ... |4612 |5870,1 |7457,1 |161,68 ... мен |11643,5 |14579,8 |21527,4 |184,88 ... ... | | | | ... шығындар қолданыста| | | | ... | | | | ... | | | | ... |0,25 |0,25 |0,28 |112 ... мен |273 |295 |390 |142,85 ... ... | | | | ... саны | | | | ... мен |16578 |16715 |18912 |114,07 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ішнде: |  |  |  |  ... |9899 |10382 |11910 |120,31 ... ... |979 |1013 |1106 |112,97 ... ... |2781 |2739 |3018 |108,52 ... мен |9037,3 |12396,6 |14584,2 |161,37 ... ... | | | | ... теңге | | | | ... мен |29348 |34946 |41624* |141,83 ... саны | | | | ... Қазақстанның 2009 жылғы қысқаша статистикалық жылнамалығынан |
|алынған ... ... ... ... ... ... ... инновацияларды енгізу, өңдеуші тиімді кәсіпорындар
құру мен осындай ... ... ... ... ... баса назар аударылуда. Осының нәтижесінде, өңдеу өнеркәсібі
өндірушіден тұтынушыға дейінгі баға ... ... ... үшін ... ... ... ... құны жоғары тағам
өнімдерінің қауіпсіздік жүйелерін құру және ... ... жаңа ... ... ... ... санына келетін болсақ, зерттеулер мен ... ... ... ... ... ... өзгермегендігі туралы, 27%-өскендігі туралы, ал 8%-
қысқарғандығы ... ... ... ... ... ... өте маңызды. Ғылыми
мекемелердің технологиялық даму деңгейі көбінесе ғылыми ... ... ... ... ... 2008 жылдың ... ... ... ... жуығы (48%) зерттеулер
мен әзірлемелерге инвестицияларды бөлгендігі ... ... ... ... ұлғайтты,ал 3%-ы қысқартты. Қарастырылып отырған жылы инновациялық-
белсенді кәсіпорындардың 31%-ы cатылған өнімнен ... ... 5%-ын, ... ... 25%-ға ... және 29%-ы- 25%-дан көп бөлігін инновацияға бөлді.
Инновациялық белсенді ... ... ... ... ... ... қаржыландыру көзін мемлекеттік және
жергілікті бюджеттен, 37%-ы өз ... 11%, 14%, 21% ... қор, ... ... және тағы басқа қаржыландыру
көздерінен қаражаттар алды.
Қазiргi уақытта ... ... ... ... қатысуымен
iрi корпорацияларда, ұлттық компанияларда, екiншi деңгейлi банктерде,
қаржылық-өнеркәсiптiк топтарда менеджменттiң ... ... бар. ... ... теорияларды және құқықтық қорғаудың ... ... ... пайдалануды коммерциялизациялаудың iскери
қағидаттарын ... ... ... және ... ... басқара алатын кәсiби инновациялық менеджерлер - мамандардың
институты мүлдем жоқ. Кез келген елде және ... кез ... ... ... ... ... емес менеджментпен байланысты
болғандықтан бұл тәуекелдi барынша азайту басқару және ... ... ... ... ... ... оқытумен және
қайта даярлаумен, оларды ... ... ... және ... ... қол ... ... экономиканың дамудың инновациялық
қорына көшуi барлық қоғамның инновацияларды ... және ... ... мен ... iске асыруды жүзеге ... ... ... санының болуынсыз мүмкiн емес. ... ... ... ... Қазақстанда инновациялық қызметтің
мынадай инновациялық өнімді құру және инновациялық ... ... ... ... қызметтерді орындау сияқты негізгі түрлерін
жүзеге асыратын кәсіпкерліктің болмауы елдегі төменгі ... ... бірі ... ... ... субъектілерi орындайтын ... ... ... даму ... ... ... процесiне
жәрдемдесу жөнiндегi қызметтер;
- бизнес-қызметтердiң кешенi (кешендiк консалтинг);
- ақпараттық-коммуникациялық қамтамасыз ету;
- жалпы ... - ... ... ... қол ... ету;
- бiлiм беру қызметтер кешенi;
- технологиялар трансфертi;
- өкілдiк қызметтер (серiктестік ... ... ... Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымын мемлекеттiк
бюджет (республикалық, жергiлiктi бюджеттер, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... құрған
сервистік даму институттарының қатысуымен құрылған жұмыс iстеп тұрған
субъектілер ... ... ... оның ... ... ... етудiң қажетті деңгейiн қамтамасыз етпейдi ... ... ... ... әрі – ҰИЖ) қатысушылардың қызметiнiң
процесiне және өзара iс-әрекетiне ... ... ... ... ... ұйымдардың жүйесi болып табылмайды. Қазақстанда ұсынылған
инновациялық инфрақұрылымның сапасы мен саны Қазақстанның инновациялық даму
ерекшелiгiн, нақты алғанда төмендегілерді:
- инновациялық ... ие ... ... ... және өңiрлердiң
инновациялық инфрақұрылымды жеткiлiксiз қамтуы;
- қолдау инфрақұрылымын салалық та, өңiрлiк инновациялық даму процестер
ретінде де құру ... ... ... ... ... ... бiр
өңiрде инновациялық инфрақұрылым объектілерiнiң көп санын қажет етпейтiн
инновациялық бастамалардың салыстырмалы төменгi санын;
- ... ... ... ... және ... мемлекеттiк
бюджеттiң мүмкiндiгiне сәйкестігін;
- инновациялық инфрақұрылым ұйымдарының олар жекелеген функцияларды
қайталаумен ... үшiн ... ... ... ... ҰИЖ-дың барлық элементтерi мен қатысушыларының өзара ... ... ... ету ... нақты болмауын және оны
құрудың аса қажеттілiгiн қанағаттандырмайды.
Дамыған инновациялық жүйелерi бар барлық ... ... ... ... ... ... қалыптасады:
- ҒЗТКЖ-ға мемлекеттік гранттар жүйесi, олардың нәтижелерiн патенттеу және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен олардың нәтижелерiн енгізу;
- жекелеген инвесторлардың шығыстары.
Қазiргi уақытта Қазақстанның ҒЗТКЖ-ның қаржылық ... ... ... Ғылым қорын қоса алғанда, ғылыми зерттеулер бағдарламаларына арналған
республикалық бюджет қаражаты;
- ұлттық компаниялар мен кәсiпорындардың қаражаты;
- жеке ... ... ... ... қор" ... ... венчурлiк қорлардың қаражаты.
ҒЗТКЖ-ды бюджеттік қаржыландыру республикалық бюджеттiң, Ғылым қорының
қаражатынан жүзеге ... ... ... ... ... қор" ... әрi – ҰИҚ) (елдегі инновациялық белсенділікті жандандыру мақсатында
2003 жылы құрылған және басқалармен қатар ... ... ... ... даму ... инвестицияларының бағыттарының бiрi
қолданбалы ҒЗТКЖ-ды конкурстық негізде гаранттар беру жолымен қаржыландыру
болып табылады. Инновациялық ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттiң күш салымы
инновациялық процеске ... мен жеке ... ... ... ... ... ... кезде кәсіпкерлердің отандық ғылыми
әзiрлемелердi iздестiруде, бағалауда және жылжытудағы ... ... ... ... ... ... негізгі тетiгi болып
табылады. Венчурлік инвестициялауды дамытудың бастапқы ... ... ... немесе коммерцияландыруға бағытталған жеке ... ... ... ... ... ... үлестік қатысуымен
венчурлiк қорларды құру ... ... ... Венчурлік қорға
инвестицияланатын мемлекеттiк қаражат бұл қорға кiретiн жеке ... ... ... ... ... бастапқы
кезеңiндегi мемлекеттiк жәрдемдесудiң мұндай нысаны барлық елдерде дерлiк
өзiнiң тиiмділігін көрсеттi. Мемлекеттiң венчурлiк қорларды құруға ... ... ... ... ... инновациялық саясатының негiзгi
бағыттарының бiрi құрылатын ... ... ... ... ... (49%-ға дейiн) жолымен отандық және шетелдiк ... ... ... құру ... табылады. Осы Бағдарлама қызметi
компанияның/жобаның ... ету ... ... ... арналған
инновацияларды құру және коммерцияландыруға бағытталған компаниядағы
инвестицияларды венчурлiк инвестициялау ... ғана ... ... осы ... ... ... пайдаланылады:
Венчурлiк инвестициялау - идеяларды жаңа өнiмнiң тұсаукесер ... және оның ... ... бағалауға дейiн жеткiзуге байланысты
қолданбалы ҒЗТКЖ-ның зерттеулерi (1); бастапқы сериялық өндiрiс және өнiмдi
бiрiншi сату (2); ... ерте ... және ... өткiзудiң жаңа
рыноктарына шығу (3) ... ... ... ... бағытталған инвестициялау.
Венчурлiк қор - венчурлiк инвестициялауды ... ... ... ... құрумен де, құрмай да ... ... ... ... бiрiктiрiлген капиталы.
Қазақстанда ҰИЖ-ды қалыптастырудың негiзгi қағидаттары:
- мемлекеттiң ҰИЖ-ны қалыптастыру мен дамыту процесiндегi белсендi рөлi;
- мемлекеттің жеке ... ... ... ашық ... ... рөлi ... ... ҰИЖ-ды қалыптастыру үшiн
қажет. Шетелдiк тәжiрибенi талдау көрсетiп отырғандай әлемнiң бiр де бiр
елiнде рынок, жеке ... ... ... қалыптастырған жоқ. Барлық елдерде
ұлттық ... ... ... арттыру үшiн мемлекет жүйеге
белсендi қатысушының рөлiн өзiне ... тура ... ... ... ҰИЖ-дың барлық элементтерiнiң өзара iс-қимылдарын мемлекеттiк деңгейде
үйлестiрудi жүзеге асыруға; дамудың ... ... және ... ... ... ... ресурстарды басым
бағыттарға шоғырландыруды қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi. Мемлекеттiң
жеке капиталмен ... ... даму ... жеке ... ... үшiн қажет. Мемлекет жеке секторды алмастыруы тиiс емес,
ол ҰИЖ-ды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... ғана көрiнедi, бiрақ оның басты мақсаты - жеке
капиталды инновациялық процестерге белсендi қатысуға тарту ... ... ... ... оның жұмыс iстеуiндегi және одан әрi дамуындағы
мемлекеттiң рөлi қысқаратын болады. Ұлттық инновациялық жүйенiң ашық ... ... ... ету үшiн ... ... бар. ... ... ортада да, дара өнер тапқышта туындаған iшкi және ... ... ... қабілетiн білдiредi. ҰИЖ кез келген
қызықты өнертабысты, кез келген коммерциялық перспективалық әзiрлеменi ... ... ... етуi тиiс. Бұл ... пен ғылыми
зерттеулердiң жаһандану процестерiнен барынша нәтиже алуға, инновациялық
қызметке елдiң барлық талантты ... ... ... ... ... ... процесiнiң және әсiресе, бiлiмдердi,
технологияларды, ақпараттарды беру процестерiне негiзделген ... ... ... бiрi ... ... ... жалпы жүйе
құру қажет. Ол ... ... ... дәл сондай шетелдiк
серiктестерге индустриялық-инновациялық дамуы процестерiнiң ... ... ... ... - "Виртуалдық технопарк" инновациялық дамытудың
бiрыңғай ақпараттық жүйесi (бұдан әрi - ... ... ... жүйе ... мен ... ... ... ұсынылатын
және талап етiлетiн технологиялар бойынша ақпаратты жинауға, талдауға ... ... ... iргетасын бiлдiруi тиiс. Инновациялық дамудың
"Виртуалдық технопарк" БАЖ даму және ... ... ... ... ... да ... қызмет көрсетуiн бiлдiретiн көп деңгейлi
дерекқорды бiлдiредi деп жоспарлануда.
Елдiң инновациялық дамуын тиiмдi ... ... ету ... ... iске асыру жөнiндегi уәкілеттi мемлекеттiк органдар
инновациялық қызметті дамыту саласында - Индустрия және сауда ... ... және ... қызмет саласында - Білiм және ғылыми
министрлiгi өз ... ... ... ... ... ... ... ел экономикасының инновациялық дамуының ғылыми-техникалық
қамтамасыз етуiнiң басым бағыттары, iргелiк және ... ... ... ... ... ... ету, ғылыми-техникалық
өнiмдердiң рыногын қалыптастыру;
2) орта және жоғарғы оқу орындарын қоса алғанда ... ... ... ... ... және қайта дайындауды жүзеге асыратын
инновациялық ... үшiн ... ... және қайта дайындау жүйесiн
қалыптастыру;
3) инновациялық ... ... ... қоса ... ... ... қалыптастыру, инновациялық
кәсiпорындарды және өндiрiстердi құрайтын және ... ... ... ... ... инкубаторлар, арнайы конструкторлық және
технологиялық бюро және т.б.;
4) отандық өндiрiстiң ішкi және сыртқы рыногына ... ... кіру ... ... ... ... экспорттық
және жоғарытехнологиялық өнімдері үшін жеңiлдiк жүйелерді, жағдайларды
жасау;
5) инновациялық даму үшiн тікелей әсер ету, оның ... ... ... ... ... және ... мүдделерi
мен зияткерлiк меншігін қорғайтын заңнама базасын қалыптастыру.
Инновациялық қызметтi ... ... ... ... ... ... және маңызды жобалардың шеңберiнде
республикалық ... ... ... ... ғылыми зерттеулердi
қаржыландыру сақталады. Салалық ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ҰИҚ және
технологиялық парктер арқылы одан әрi ... ... ... ... шығыстары 2005 жылы 7972,4 ... ... 2006 жылы - 7972,4 млн. ... ... 2007 жылы ... млн. ... ... және 797,24 млн. теңге жеке капитал қаражаты
есебiнен.
Осы ретте, республикалық ... ... ... инновациялық жобаларды және инновациялық қызметтi дамыту
жөніндегі басқа ... ... ... ... ... оның ... ... бағдарламалар арқылы
қаржыландыруға бөлiнетiн жыл сайынғы қаражат көлемi тиiстi ... ... ... ... ... iске асырудан күтілетiн нәтижелер
Бағдарламалар іс-шараларын іске асыру экономиканың ... ... ... ... ... ... жүйені құруға
мүмкіндік береді.
Бұл ретте 2015 жылы:
- ғылыми және ғылыми-инновациялық қызметтің 2005 жылы ЖІӨ ... ... ... ... үлес ... көбейтуге;
- Қазақстанның инновациялық және ғылыми-зерттеулер қызметiнiң ... ... 2003 ... ... 2015 жылы 15-20 рет
ұлғайтуға;
- ҒЗТКЖ-ның қолданбалы бюджеттiк қаржыландыру жүйесiн ... ... ... инфрақұрылымның мынадай негiзгi элементтерi қалыптастыра
бастайды:
- берілетін гранттардың жүйесiн кеңейту;
- озат шетелдiк венчурлiк қорларды ... үшiн ... дәл ... ... ... венчурлiк қаржыландыру жүйесi;
- венчурлiк қорлар мен жас технологиялық компаниялардың (IРО рыногы) құнды
қағаздарының рыногы.
Инновациялық инфрақұрылымның ... ... ... ... және ... ... ... технологиялық парктер мен аймақтар құру: ақпараттық технологиялар
паркі; ядролық технологиялар паркi; биотехнологиялар паркi; ... ... жаңа ... ... ... ... 7 ... парктер құру;
- iрi технологиялық университеттер мен технопарктер жанынан 12
технологиялық бизнес-инкубаторлар және ... ... 8 ... құру;
ҰИЖ-iң құрамына кiретiн ... ... ... ... даму ... ... мақсатында көрсеткiштер (мақсатты
индикаторлар) жүйесi әзiрленетiн болады. Қазiргi әлемде ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстанның жағдайына бейiмделген индикаторлар келтiрiлген:
1. Адам ресурстары. Адам ... саны мен ... жаңа ... да, оны ... ... да ... ... болып табылады.
2. ҒЗТКЖ инвестициялары. ҒЗТКЖ ... ... ... басты
орынды алады, бiлiмге негiзделген мұндай экономиканың серпiлiсi мен ... ... ... ... және ... құруға, таратуға және
пайдалануға байланысты болады. Осы тәсiлге сәйкес бiлiм өндiрiстiң ... ал бiлiм ... ... ... көмегімен
ынталандыруы мүмкiн.
3. Ғылыми және технологиялық өнiмдiлігі. Инновациялық жүйенi дамытудың
көрсеткiшi, бiлiмнiң өзiнiң нарықтық көрiнiсiн ... ... ... ... тиiмдiлiк әкелуi мүмкін бiлiмнiң табыстылығын бiлдiредi.
4. Экономиканың бәсеке қабiлетiне және жұмыспен қамтуға ҒЗТКЖ-ның ... ... ... тауарлар мен қызметтер қабiлетiне
ресурстардың аз жұмсалуымен ... ... ... ... ... ... осы ... енгiзу көмегiне қол жетуi
мүмкiн.
Осындай мақсатты индикаторлардың ... ... ... әлеуетiнiң
барынша жылдам дамуын ... ... ... ... ... iске ... үшiн мемлекеттік қолдауды шоғырландыруды
көздейтiн және мемлекеттiк ... ... және ... ... ... ... ... стратегиялық басымдықтарын
айқындайтын болады. ҰИЖ-i тиiмдi дамыту экономиканың еңбек өнiмдiлiгiн
және ... ... ... бұл өз кезегiнде Стратегияны iске
асырудан күтiлетiн нәтижелердiң орындалу қарқынына әсер ... ... ... ... ... ... мақсатты индикаторлары болып
табылады.
Сонымен қатар экономикалық қызмет түрi бойынша ... ... ... отырып, сондай-ақ ҰИЖ салалық және өңiрлiк құрылымды
дамытуды сипаттайтын салалық және ... ... ... әзiрленетiн
болады. Бұл көрсеткiштер жоғары технологиялық және ғылымды қажетсiнетiн
салаларды, өнеркәсiптiк ... ... ... ... аймақтарды дамыту үрдiстерiн талдау үшін, ... ... және ... ... ... құру саласындағы
әлеуеттi басымдықтарды айқындау ... ... ... ... Республикамыздың экономикалық дамуында жоғарытабысты
ауылшаруашылығы ... ... ... ... тиімді кәсіпорындар
құру мен осындай кәсіпорындармен ... ... ... ... баса ... аударылуда. Осының нәтижесінде, өңдеу өнеркәсібі
өндірушіден тұтынушыға дейінгі баға саясатын дамытуы керек. Ол үшін ... ... ... кәсіпорынның қосылған құны жоғары ... ... ... құру және ... нарықтарға жаңа жоғары
сапалы өнімдерді шығару қажет. ... ... ... ... ... ... ... Осы сұраққа жауап беру үшін ... ... ... ... ... табылатын отандық инновациялық
кәсіпорындардың жағдайын қарастырып, талдау қажет.
Осы зерттеулер бойынша 2008 жылдың І ... ... ... 56%-ы ... ... ... ... негізгі мақсаттары ретінде респонденттер:
- кәсіпорын мәртебесінің өсуі ( ... ... ... ... ... ... ... және ұйымға байланысты әлеуметтік жауапкершілік (34%);
- табысты ... ... ... ... ... және инновациялық өнімді өткізуді өсіру (18%);
- өмір қауіпсіздігін қамтамасыз ету. (13%) ... ... ... ... ... мен ... жағдайын
бағалау.Ол кәсіпорындардың ғылыми-техникалық әлеуетін, зерттеу базасы мен
персоналдың біліктілігін ғана ... ... ... ресурстармен
қаншалықты қамтамасыз етілгендігін көрсетеді. Қазіргі кездегі ... ... ... 34%-ы ... ... деп
сипаттаса, 27%-ы «жаңа ... ... деп ... 3/1-і (39%) ... ... ... ... «іргелі зерттеулер» деп анықтады (3-сурет). /9-5-8/
Cуреттен көріп отырғанымыздай, инновациялық белсенді кәсіпорындардың
біршама бөлігі үшін ... ... ... ... бар ... ... Зерттелген кәсіпорындардың басшыларының
көзқарастары бойынша, инновациялық қызметтің негізгі түрлері келесідей:
- ғылыми-зерттеу ... (бұл ... ... 83%-ы ... ... ... ... жаңашылдықты енгізу (35%);
- конструкторлық жобалау жұмыстары (29%);
Сурет 6 - 2008 жылдың І жартыжылдығындағы инновацияларды ... ... ... ... ... %-нен
Сурет 7- 2008 жылдың І жартыжылдығындағы инновациялық қызметтің
бағыттары, инновациялық-белсенді кәсіпорындардың жалпы санына %-нен
- «ноу-хау»,технологиялар және өндірістік меншіктің ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың басым бөлігі(90%) алдыңғы
кезеңмен (2007 жылдың ІІ ... ... ... ... ... қысқармағаны, ал 45%-ы осы ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылдың І
жартыжылдықта ғылыми-техникалық жұмыстардың көлемін ... ... ... Ол 7 пайыздық пунктке ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстар портфеліне де
теріс әсерін тигізді. Тапсырыстар ... ... ... ... ... ... ІІ ... салыстырғанда 9 пайыздық
пунктке қысқарып, +23%-ды құрады.
Инновациялық қызметке кететін шығындарды ... өте ... ... ... даму деңгейі көбінесе ғылыми зерттеулер ... ... ... ... 2008 ... І
жартыжылдығында зерттелген кәсіпорындардың жартысына жуығы (48%) ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтты, ал 3%-ы қысқартты. Қарастырылып отырған жылы ... ... 31%-ы ... өнімнен түскен табыстың 5%-ын, 40%-
ы -5%-дан 25%-ға дейін және 29%-ы- 25%-дан көп бөлігін инновацияға бөлді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Барлық ... ... ... оның iшiнде экономиканың
шикiзаттық емес бағытындағы салаларда жұмыс iстейтiн экспортқа бағдарланған
өндiрiстер индустриялық-инновациялық саясаттың басымдықтары ... ... ... ... мiндеттердi шешу мақсатында ғылымды көп қажет
ететiн және жоғары ... ... ... үшiн жағдайлар жасауға
ерекше көңiл бөлу қажет.
Инновациялық даму және инновация түсініктері жөнінде зерттеу
жүргізген ғалымдардың еңбектерін, зерттеулерін ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың бірі ретінде
Й. Шумпетердің еңбектеріне, басқа да ... ... ... ой-пікірлеріне қысқаша сараптау жүргізу барысы бойынша
инновация ұғымы ... ... ... ... ... ... Қазақстан инновациялық қызмет
құрылымы жағынан экономикасы дамыған ... ... ... отыр. Мәселен, өнеркәсібі дамыған елдерде инновациялық белсенділік
жоғары ... ... ... ... ... ... ... салаларында енді ғана бастау алып келеді.
Дамыған елдердегі инновациялардың экономикалық ... да ... ... ... ... ... дамыған рыноктық
институттармен, ғылым мен жаңа ... ... ... ... ... ірі ... ... ие мемлекет. Бірақ, әзірше елдің ғылым
саласы заман талаптарына ілесе алмай ... және ... ... саласынан
алшақ болғандықтан, инновациялық қуаты әлсіздігін көрсетіп отыр. ... және ... ... ... белсенділігін
салыстыру арқылы көруге болады. Мысалы, Ресейде 2002 жылы ол ... – 25%, ... – 33%, ... – 36%, ...... дамыған елдерде 50%-дан асады, ал Қазақстанда ол 5%-ға да жетпейді
Мәселелерді шешу және Стратегия аясында алға ... ... ... қол ... үшiн Даму ... қызметiн жандандырумен қатар
Қазақстанның инвестициялық қоры, Экспортты сақтандыру жөнiндегi корпорация,
Инновациялық қор сияқты арнайы даму ... құру ... ... елде ғылымды және инновациялық қызметтi ынталандыруға бағытталған
белсендi мемлекеттiк ғылыми және инновациялық ... ... ... ... iске ... экономиканың адам капиталын, өңдiрiлген
және табиғи капиталды тиiмдi пайдалануға негiзделген ... ... ... оның ... ... өзгерiстер жасауға, Қазақстанның
әлеуметтiк дамуының құрылысының сапалық жаңа деңгейiне ... ... ... ... ... ... әдiстерi мен саясатын жетiлдiру жөнiндегi
жекелеген ұсыныстарды ... үшiн ... ... бөлiмдерiне
импортты алмастыратын және экспортқа бағытталған саясатты iске асыру
жөнiндегi шет ... ... оның ... ... саясаттың әрқилы
түрлерi мен кезеңдерi, ... ... ... ... қол ... ... ... факторлар келтiрiлген.
2003 жылы Индустриялық-инновациялық стратегиямызды iске асырудың
алғашқы жылы ... ... даму ... ... олар ... ... ... жаңғыртуға нақты ықпал жасай бастады. Даму банкi
жарты миллиард доллардан астам ... 20 ... ... ... ... ... нышан деу керек, бiзде тәуелсiздiк алған жылдар iшiнде ... ... рет ... өнеркәсiптiң өсу қарқыны өндiрушi өнеркәсiптiң өсу
қарқынынан асып түтi. Машина жасауда бұл ... 20 ... ... ... шаруашылығы өнiмдерiн өңдеу көлемi өткен жылы нақтылы есептегенде 9,5
пайыздан аса ұлғайып отыр.
Дипломдық ... ... келе ... ... болжау мүмкіндігі
бар болашағы үшін үдемелі ұдайы өндіріс үдерісін дербес ... ... ... деңгейде ұстап тұру іс-әрекеттері мүдделі
тараптардың – мемлекеттің және жеке бизнестің күнделікті бақылауында ... ... ... бар ... ... жұмысына, әсіресе,
инновациялық тұрғыдан қарастырғанда, мейлінше басымдықтар берілуі қажет.
Мемлекеттің инновациялық кәсіпкерлікті ... ... ... тиіс ... жүзеге асыру жолдары ... ... кету ... ... ... субъектілердің инновациялық қызмет жүргізуі үшін
қолайлы жағдайлар жасау мақсатында салық жүйесін жетілдіре түсу;
– білімнің ... ... ... ... ... ... арттыру үшін институционалдық,
қаржылық және құқықтық қолдау жүйесін жетілдіру;
... ... ... инновациялық кәсіпорындар құруды
ынталандыру;
– инновациялық тәуекелдерді сақтандыру тетіктерін жасау және басқалары.
Индустриалық-инновациялық даму стратегиясында ... ... ... ... ... ... қатарында даму
институттарымен қаржыландырылып жатқан жобалардың көп бөлігі ... ... ... ішкі рынок қажеттіліктеріне арналған. Сол себепті елде
күні бүгінге дейін дамымай отырған ... ... ... ... ... ... бағалау жүйесін жетілдіруді қажет
етеді.
Қазақстанның индустриалық-инновациялық стратегиясын басшылыққа ала
отырып, қолға алынған жүйелі іс-әрекеттерді тиімді жүзеге ... ... ... ... экстенсивті даму тенденциясын интенсивті өркендеу
үрдісіне ... ... ... ... ... ... ең басты ерекшелігі ( ... даму ... ... ... ... ... жобаларды тиімді
жүзеге асыру арқылы ұлттық ... ... ... ... ... ... жақсартудағы рөлінің жоғары болуы.
Елбасымыздың 2008 жылғы 5-ші ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын
арттыру - мемлекеттік саясаттың басты ... атты ... ... ... ... арналған 2006 және 2007 жылдарындағы
Жолдауларымда мен ағымдағы міндеттер туралы ғана ... ... ... ... да ... ... Осыған орай әлемнің бәсекеге қабілетті ... ... нық орны алу мен 30 ... ... ... елді индустрияландыру міндеттері біздің басты
стратегиялық мақсатымыз ... қала ... ... ... елдер қатарына қосылу үшiн сол елдердiң даму ... ... ... ... ... жақтарын ала бiлуiмiз қажет.
Бiздiң елiмiзге әсiресе Оңтүстiк Азияның бiрнеше жаңа индустриялы елдерiнiң
ұстанған саясаты ыңғайлы ... ... Яғни ... ... мен ... ... қысқа мерзiмдi аралықта индустриялы-инновациялы саясатты
тиiмдi жүргiзу арқылы ... ... қол ... Яғни , инновация –
экономикалық өсуде ... ... күш ... ... ... Республикасы алдағы кезеңде тиiмдi реформалар
жүргiзу арқылы және индустриялы-инновациялы ... iске ... ... өсу ... әлем таныған, алдынғы қатарлы дамыған елдер
қатарына “Азия барысы” деген атаумен ... ... мол. Ол ... Қазақстандық азамат осы шара үшiн аянбай еңбек етуi ... ... ... ... ... Н.Ә. ... ... халқына
жолдауы: «Жаңа әлемдегi жаңа Қазақстан». – Астана, 2007. – 70 б.
Аубакиров Я.А. Конкуренция – ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі,
болашағы». ... ... 15 ... ... ... ... материалдары, – Алматы: Қазақ
университеті, 2006. – 2 бөлім. – 9–14 ... М.Б., ... Ф.М., ... Ф.Г. ... и ... в ... ... опыт и Казахстан. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2005. – 256 ... Й.А. ... ... ... – М.: Прогресс, 1982 – 453 с.
Бернал Дж. Наука в ... ... – М.: ИЛ, 1956. – 735 ... С. Современный экономический ... ... ... ... Нобелевская лекция // Нобелевские лауреаты по экономике:
взгляд из ... / под ред. Ю.В. ... – СПб.: ... 2003. – 20 ... С.Ю. ... ... технико-экономического развития. – ... 1993. – 310 ... Ф. ... к ... – М.: Экономика 1992. – 175 с.
Агеев А.И. ... ... ... и ... – М.:
Наука, 1991 – 106 с.
Твисс Б. Управление научно-техническим нововведениями. –
М.: Экономика, 1989. – 271 ... А.И. ...... – экономика. – М.: Экономика, 1986. – С. 24.
Яковец Ю.В. Эпохальные инновации ХХІ века. – М.: Экономика, 2004. – 444 ... Б. ... как ... ... развития / пер.
с венг.; общ. ред. и вступ. ст. Б.В. Сазонова. – М.: Прогресс, 1990. – ... А.Н., ... П.А. и др. АПК ... приоритеты развития
инновационных процессов в условиях рыночной экономики ... ... – М.: ... 1994. – 210 ... Р.А. ... ... ... для вузов. −
5-е изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448 с.
Барышева А. В., ... К.В., ... С.Н., ... М.М., Передеряев И.И.
Инновации: Учебное пособие. – М.: «Дашков и К», 2007. –
382 ... ... ... ... ... ... Республикасының
2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңы // Егемен Қазақстан. – 2006. – ... А.А. ... ... ... на ... ... // ... – СПб. – 2004. – № 5 (72). – С. 27–30.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... жаңа ...... 2007. – 70 ... Я.А. Конкуренция – ... ... ... //
«Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... ... ... 15 жылдығына арналған халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, – ... ... 2006. – 2 ... – 9–14 ... М.Б., ... Ф.М., Альжанова Ф.Г. Наука и инновации в ... ... опыт и ...... ИЭ МОН РК, 2005. – 256 ... Й.А. ... экономического развития. – М.: Прогресс, 1982 – 453 с.
Бернал Дж. ... в ... ... – М.: ИЛ, 1956. – 735 с.
Кузнец С. Современный экономический рост: результаты ... ... ... ... // ... лауреаты по экономике:
взгляд из России / под ред. Ю.В. Яковца. – СПб.: Гуманистика, 2003. – 20 ... С.Ю. ... ... ... развития. – М.:
ВлаДар, 1993. – 310 с.
Хайек Ф. Дорога к рабству. – М.: ... 1992. – 175 ... А.И. ... ... ... и культуры. – М.:
Наука, 1991 – 106 с.
Твисс Б. Управление научно-техническим нововведениями. ... ... 1989. – 271 ... А.И. ......... – М.: Экономика, 1986. – С. 24.
Яковец Ю.В. Эпохальные инновации ХХІ века. – М.: Экономика, 2004. – 444 ... Б. ... как ... экономического развития / пер.
с венг.; общ. ред. и вступ. ст. Б.В. Сазонова. – М.: ... 1990. – ... А.Н., ... П.А. и др. АПК России: приоритеты ... ... в ... ... экономики (теория, методология,
практика). – М.: Колос, 1994. – 210 с.
Фатхутдинов Р.А. Инновационный менеджмент: ... для ... ... изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448 с.
Барышева А. В., ... К.В., ... С.Н., ... М.М., Передеряев И.И.
Инновации: Учебное пособие. – М.: «Дашков и К», 2007. ... ... ... мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының
2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңы // Егемен ... – 2006. – ... А.А. ... эффективности инноваций на микро-
и макроуровне // Инновации. – СПб. – 2004. – № 5 (72). – С. ... М.П. ... ... – М.: ... 1997. – 671 ... Е.Б. ... ... как важнейший фактор
конкурентоспособности страны // Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... ... Республикасының 15 жылдығына
арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... ... ... «Қазақ университеті», 2006. – 4.2. – 23–25 бб.
Максимов Ю., Митяков С., ... О., ... Т. ... и ... рост // ... – СПб. – 2004. – № 5. –
С. 23–27.
Буктуков Н.С. ... ... в ... ... экономики
// Наука и высш. шк. Казахстана. – 2005. – 1 октября.
Янсен Ф. Эпоха инноваций / пер. с ... - М.: ... 2002.- 234 ... А.А. Технологическая модернизация национальной экономики //
Национальная экономика в ... ... ... ... ... ... 9-10 декабря 2006 года. –
Алматы: ... ... 2006г. – C. – ... Республикасы ... ... ... ... 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттiк
бағдарламасы туралы» Жарлығының жобасы туралы ... ... 2003 ... 3 сәуірдегі № 319 қаулысы // http://www.zakon.kz.
Послание Президента ... ... Н.А. ... ... Казахстана в число наиболее конкурентоспособных стран ... и пути их ...... ... 2006, ... 25
Жылжақсынова Ш.П. Білімге негізделген экономиканың ұлттық ... ... ... маңызы
// Социально-экономические и правовые проблемы в ... ... ... в ... 50-ти ... конкурентоспособных стран мира.
Материалы научно-практической конференции, 11 мая 2007 года. – Алматы:
«Status A.Ltd.», 2007. – C. – ... В. ... ... ... Азии // ... – 2005. – № 1. ... 50–60.
Адам даму туралы есеп. ... адам ... ... ... ... 2006 жыл. БҰҰ. – ... «S-Принт», 2007. –
158 б.
Алшанов Р.А. Новый экономический курс Казахстана: цифры и ... // ... – 2008. – 15 ... К. ... ... ... актуальных проблем. – Алматы: Б.
и., 2004. – 312 ... К.А., ... А. ... и перспективы использования
текстильных отходов для производства нетканых материалов
// Вестник им. Х. Дулати. ... и ... ... ... − №3. – C. 115 – ... Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева в Евразийском
Национальном Университете имени Л.Н. ... // ... сайт ... ...... 2006. – 26 мая
// http://www.akorda.kz.
60Назарбаев Н.А. Казахстан 2030 // http://www.kazembassy.com.ua.
61Швецов Д. Роль и место России в ... ... ... ... ... МГУ. ... «География Мирового Хозяйства», Москва – 2003. – 19
сентября – C. 29 – ... Р.Е. ... и ... национального экономического
развития // Қазақстан және Орта Азия экономикасын ... ... ... ... және ... ... - ... 10 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференциясының материалдары – ... ... ... 2007. – ... Р.Е. Современное состояние производства и применения ... ... ... ... ... в мире // ... и тенденциях развития мировой и отечественной науки: нац. докл.
по науке / отв. ред. ... М.Ж. – ... ... 2005. – 480 ... ... ... кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көқарас:
Монография. – Алматы: КазГосИНТИ, 2004. – 299 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы
Президентінің 2007 ... 20 ... № 348 ... ... ... Назарбаев. Қазақстан – 2030 Қазақстан халқына Жолдауы.
2Е.З.Сулейменов,Н.В.Васильева «Инновационная ... ... ... НЦ НТИ ... 2009, С ... ... Й. Теория экономическая развития. – Москва; Прогресс.
1998. – 454 с.
4Купешова ... ... / ... и практика инновационного
процесса в переходной ... ... ... – диссертация,
Алматы, 2002 г.
5Инновационный менеджмент / ... ... ... – Алматы:
Қазақ унивеситетi. – 1998. – 60 ... ... М.С. ... ... и ... в ... ... //
Инновации №9-10, 2002 г.
7Карибджанов Е.С. Модели экономикаческого развития ... ... ... 2000 ... / ... ... Индустриялы-инновациялы дамуының
2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2003 ж.
!!!!9!!Б.А.Алдашов, ... ... ... элементы и направления развития»//НПЖ «Транзитная
экономика» №2-2007,С110-114.
!!!10! ... ... ... – негiзгi қозғаушы күш” // Егемен
Қазсқстан, 24 наурыз, 2004 ... Н. Ә. ... ... ... ... ... және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. //
Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің
орны ... №2, ... Ә.Н. ... ... өнеркәсiптi дамыту –
индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // ... ... ... құқықтық қолдау
Мемлекеттiк қаржылық қолдау
Инновациялық құрылымды құру
Салықтық және несиелiк ... ... және ... ... климат
ҒЗТКЖ ұйымдары
Мемлекеттiк реттеудiң тiкелей және жанама құралдары
Ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... дамуы, қысқа
және ұзақ мерзiмдi стратегиялар.
Ғылыми зерттеу институттары, ғылыми конференциялар, тәжiрибе-құрастырушылық
орталықтар, Вуздар, кәсiпорындар, фирмалар және ... ... ... ... сақтандыру және зейнетақы компаниялары,
инновациялық қорлар, инновациялық банктер, венчурлық қорлар, даму
институттары, экспортты сақтандыру жөнiндегi корпорация және Даму ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл аумақтарының мәселелерін шешу жолдары және дамыту88 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Нарықтық жағдайда инновацияның экономикалық рөлі31 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Еңбек биржасы мен жұмыссыздықтың теориялық мәселелері25 бет
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь