Шағын және орта бизнестің экономикалық мәні және несиелеу негіздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ НЕСИЕЛЕУ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.1 Шағын және орта бизнестің қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің .
дамуындағы банктік несиелеудің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУ ТӘЖІРИБЕСІНЕ ТАЛДАУ .26

2.1 ҚР.дағы банктердің шағын және орта бизнесті несиелендірудің жалпы жағдайына талдау және даму бағыттарын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.2 Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несиелік қабілетіне
талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУДІ
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53

3.1 Шағын және орта бизнесті несиелеудегі «Халық Банк» АҚ жобалары ...53
3.2 Қазақстанда шағын және орта бизнес субъектілерін несиелуді
жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .86
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Шағын және орта бизнестің жағдайы мен даму деңгейі ел экономикасының тұрақты дамуының қамтамасыз етілуіне негіз болатын буын болып табылады. Экономиканың нақты осы секторының мемлекеттің экономикалық өсуіне, атап айтқанда, дамымаған бәсекелестік, материалдық және материалдық емес ресурстардың тиімсіз пайдаланылуы, ішкі сұраныстың импортқа тәуелдіілігі, жұмыссыздық, кедейшілік және т.б. сияқты тосқауыл болатын көптеген проблемаларды шешу үшін үлкен әлеуетті мүмкіншілігі бар.
“Бiздiң елiмiздiң болашағы – оның интелектуалдық қоры, ғылым және инновация жетiстiктерiнде”. Бұл сөздер елбасымыздың халыққа арналған “Қазақстан – 2030” Жолдауында айтылған болатын.
Шағын және орта бизнес – бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып саналады. Нақты сектор және сауда кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да басқа көрсеткіштердің артуына тікелей әсер етеді. Кейінгі жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастады. Шағын бизнестің дамуының бірден бір көзі банктік несие болып табылады. Экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын коммерциялық банктердің несиелеуі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ынталылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасының жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу механизмін қалыптастырып, , ондағы жетілдіру жағдайлары мен несиелеу мәселелеріне талдау жүргізу, несиелеу процесіндегі теориялық және практикалық мәселелерін, қарастыру, сараптау және зерттеу болып табылады.
Аталған мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттерді орындау шарт:
– шағын және орта бизнестің экономикалық мәні мен экономиканың дамуындағы алатын рөлін қарастыру;
1. «ҚР Конституциясы» 1995 жылдың 30 тамыз.
2. «ҚР Азаматтық кодексі» Жалпы бөлімі 1994 жылы 27 желтоқсанда қабылданған, (19.06.07ж. қосымшаларымен)
3. «ҚР Ұлттық Банк туралы» ҚР заңы. 1995 жылдың 30 наурызда қабылданды, (28.03.07ж. қосымшаларымен)
4. «Қаржылық нарықты және қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен бақылау туралы» ҚР заңы. 2004 жылдың 4 шілдеде қабылданды, (27.01.07 қосымшаларымен)
5. «ҚР банктер және банк қызметі туралы» ҚР заңы 1995 жылдың 31 тамызда, (28.03.07 қосымшаларымен)
6. К.Б. Блеутаева «Кәсiпкерлiктiң жаңа формаларын ынталандырудағы мемлекеттiң ролi» //Аль-Пари, 2008, №3.
7. ҚР-да шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша жеделдетілген шаралардың 2009-2011жылдарға арналған бағдарламасы. – Астана 2008.
8. К. Жуйриков, И. Назарчук, Р.Жуйриков «Страхование: теория, практика, зарубежный опыт», ОФ «Бис», Алматы – 2004
9. Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары», Экономика, Алматы – 2005
10. «Қаржы-қаражат» журналы, 2007-2008 аралығындағы
11. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», «Қазақ университетi», Алматы – 2003.
12. Мақыш С.Б. «Ақша, несие, банктер: практикум», «Қазақ университетi», Алматы - 2005
13. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары», ИздатМаркет, Алматы – 2005
14. Міржақыпова С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» Алматы – 2007
15. Қазақстандағы шағын және орта бизнес // Егемен Қазақстан, 2010 ж. 22 шілде, 10 б.
16. Сейiтқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», Экономика, Алматы – 2004
17. Н.Н.Хамитов. Банк ісі. / Алматы: Экономика, 2008. – 265 б
18. Региональный статистический ежегодник Казахстана. //Агентство РК по статистике, Алматы, 2010, С.64-75.
19. А.Кульчукова, Становление и развитие малого предпринимательство а Казахстане // Вестник КазНУ. Серия экономическая №5(69), 2009г. – стр 113-115
20. Көшенова А.С. “Ақша, несие, банк және валюта ” Оқу құралы- Алматы: Экономика, 2004
21. Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы.-Алматы: Қазақстан Республикасы статистика агенттігі, 2010ж.
22. Бейсембетов К. “Аль – Пари” №6, 2009 ж. – 60б
23. Қазақ Ұлттық Университетінің хабаршысы экономика сериясы – Алматы: Қазақ Университеті, 2010 №3(49)
24. Орманбаев А.Ж., Өмірбаев С.М., Есенгельдин Б.С. “Ақша, қаржы және несие” Оқу құралы. Қарағанды: Болашақ-Баспа 2007ж.-109б.
25. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банк және валюта ” Оқулық – Алматы: Экономика, 2004 – 466б
26. Саниев М.С. “Ақша, несие, банк ” Оқу құралы: Саниев М.С., 2005 – 165б
27. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы, 2010.
28. Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие – Алматы: Экономика, 2007г. – 230 с.
29. Руководство по реализации Программы Малого Бизнеса Казахстана по кредитной линии Европейского Банка Реконструкции и Развития в АО “Банк ТуранАлем”.// Алматы 2010.
30. Банковское дело: Учебник / Под редакцией Лаврушина О.И. Москва. 2007. - С. 256-305.
31. Банк ісі: Оқу құралы // Мақыш С.Б., А.Ә. Ілияс - Алматы: Қазақ университеті 2006.
32. «Қазақстан – 2030 Стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде» // Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, 28 ақпан, 2008 жыл.
33. http://www.bta.kz
34. ҚР Ұлттық банктің статистикалық бюллетені // №02 (159) ақпан 2010ж.
35. Дауранов И. и др. Малый бизнес: итоги 2010, ожидания 2011 / Дауранов И., Рудецких А., Шиянова Е.// Вестник предпринимателя.-2011.-№2.-С.23-26.
36. Программа малого бизнеса Европейского Банка Реконструкции и Развития // Новое поколение.-2010.4 мая (№18).-С.22.
37. С.Гарибанова. «Страховки от кризиса нет» // Сайт журнала «Эксперт-Казахстан» // 29.04.2010 (http://www.expert.ru/printissues/kazakhstan)
38. Жандилдин Ж.А. «Қазақстан экономикасына әлемдік рыноктағы ауытқулар қорқынышты емес»// «Интерфакс Қазақстан» агенттігі 2010 жыл, сәуір. (http://www.google.kz)
39. Әділбек С. «Экономикамыздың бір саласы қаржыға малтығып жатса, бір саласында қаржы ресурстары жетпейді»// Айқын Республикалық газеті.// 12.02.2010. (http://www.aikyn.kz)
40. «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2010 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
1. Шағын және орта бизнестің экономикалық мәні және несиелеу
негіздері..............................................................
.........5
1.1 ... және орта ... ... ... ... Республикасындағы шағын және орта бизнестің .
дамуындағы банктік несиелеудің алатын
орны..................................................14
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА ... ... ... ... ... ҚР-дағы банктердің шағын және орта бизнесті несиелендірудің жалпы
жағдайына талдау және даму бағыттарын
анықтау...........................................26
2.2 Шағын және орта ... ... ... ... ... және орта ... ... несиелеуді
жетілдіру
жолдары.....................................................................
..............53
1. Шағын және орта бизнесті несиелеудегі «Халық Банк» АҚ ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін несиелуді
жетілдіру.......................……..........................................
........................................66
Қорытынды...................................................................
.................................83
Қолданылған әдебиеттер
тізімі.....................................................86
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Шағын және орта бизнестің жағдайы ... ... ел ... ... ... ... ... негіз
болатын буын болып табылады. Экономиканың нақты осы ... ... ... атап ... ... бәсекелестік, материалдық
және материалдық емес ресурстардың тиімсіз пайдаланылуы, ішкі сұраныстың
импортқа тәуелдіілігі, ... ... және т.б. ... ... ... проблемаларды шешу үшін үлкен әлеуетті мүмкіншілігі бар.
“Бiздiң елiмiздiң болашағы – оның интелектуалдық қоры, ... ... ... Бұл ... елбасымыздың халыққа арналған
“Қазақстан – 2030” Жолдауында айтылған болатын.
Шағын және орта бизнес – бүгінгі өркениетті ... ... ... болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып
саналады. Нақты сектор және ... ... мен ... Қазақстан
экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы
ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да ... ... ... әсер етеді. Кейінгі жылдары елімізде шағын және ... ... ... ... ... ... Шағын бизнестің
дамуының бірден бір көзі банктік несие болып ... ... ... және де ... ... ... ... несиелеуі –
ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа ... ... ... ... ... қаржылық сектордың, яғни
экономиканың ... ... ... ... мемлекеттің, экономика
агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Отандық банктер ... ... үшін ... ... ... ... беру ... ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу
тенденциясы байқалуда. Нақты жоба ... ... ... ... дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік
тәжірибеде кеңінен қолданылатын ... ... ... ... ... несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ынталылығын
көтермелеу, Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты – ... ... және орта ... ... ... ... , ... жетілдіру жағдайлары мен несиелеу мәселелеріне
талдау жүргізу, несиелеу процесіндегі ... және ... ... ... және ... ... ... мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттерді орындау шарт:
– шағын және орта бизнестің ... мәні мен ... ... ... қарастыру;
– «Халық Банк» АҚ-ның шағын және орта бизнесті ... ... ... саясатына жан-жақты тоқталу;
– кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... қарастырып , оған баға беру;
– шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдарын
айқындау, ... ... ... ... мен ... пәні ... қазіргі кездегі Қазақстан республикасындағы
коммерциялық банктердің шағын және орта ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың жиынтығы қарастырылады.
Зерттеу объектісіне – Қазақстанның екінші ... ... ... ... теориялық және әдістемелік негізі – шағын ... ... ... ... талдау саласында еңбек еткен
Экономикалық ілімдер тарихының шетелдік және отандық ғалым ... ... ал ... ... ретінде 1997 жылы 19 маусымда
«Жеке кәсіпкерлік туралы» Қ.Р-ның Заңы, 2007 7-ші ... ... ... мен ... ... отырып. Ұлттық банктің ережелері мен
нұсқаулары.Статистика бойынша Қ.Р-ның Агенттігінің мәліметтері, «Халық
Банк» ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы:
– шағын және орта бизнес сияқты экономикалық терминдердің ұғымдары
зерттеліп және олар ... ... ... ... Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... бір ... ... «Халық Банк» АҚ-ның шағын және орта бизнесті қаржы-несиелік және
инвестициялық қолдау саясатының негізгі бағыттары ұсынылды;
– республикадағы шағын және орта ... ... ... және
несиелеуге кедергі болып отырған негізгі факторлар және ... ... ... ... банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу үдерісін
жетілдіру бойынша ұсыныстар келтірілді.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен ... ... ... ... ... мен ... ... тізімінен тұрады. Жұмыста
24 кесте келтірілген.
1 Шағын және орта ... ... ... ... негіздері
1.1 Шағын және орта бизнестің қалыптасуы және ... және орта ... ... кез ... ел экономикасының
негізі.Бұл қосымша жұмыс орындарын құруға жағдай жасайды, қаржы нарығын
жандандырады, бәсекелестікке ... орта ... ... қабілетін арттыруға және ірі бизнестің одан әрі даму ... ... ... және орта ... ... ... үшін
тартымды сипатқа ие болып, нарық экономикасының ... ... ... ... ... жекелеген нарық
элементтерінің пайда болуы, экономикалық өмірге ... ... ... ... ... ... ... субъектілерін әкелді. Сонымен бірге қоғамымызда меншік иесі
деген жаңа әлеуметтік топ ... Осы орта ... ... орта және шағын кәсіпкерліктің дамуымен тікелей байланысты.
Шаруашылық ... жаңа ... ... ... экономикасын
жандандыру, халқымыздың әлеуметтік хал-ахуалын көтеру мүмкін емес. ... - ... және орта ... ... болып табылады. Ел экономикасын
дамытуда, нарықты қалыптастыруда, ірі ... ... ... ... ... ... және ... сұраныстарын
қанағаттандыруда, жалақы мен зейнетақыны ... ... ... тежеуде және жаңа технологияларды енгізуде ... және ... ... фактор ретінде маңызды рөль атқарады. Шағын бизнес ірі
бизнеске қарағанда нарыққа тез ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған өндіріс секторларында жұмыс істеуге
қабілетті.
Шағын және орта бизнестің мәнi мен ... ... бiлу үшiн, ... сол ... және орта ... алып ... ... – кәсiпкер
кәсіпкерлік терминiне тоқталып өтелік. Кәсiпкерлiк, шағын және орта
бизнес негiздерi ... ... ... ... ... ... И.Шумпетер, Ф.Хайск, А.Чаянов және тағы басқа экономист -
ғалымдар негiзiн қалаған. [2]
Шағын ... – жеке ... өз ... ... ... ... жүзеге асырушының тиімді тәсілі. Ол сондай- ақ, адамдардың
өзіне сенімін арттырады, іскерлігін қалыптастырады. ... ... ... - оның ... ... ой - пiкiр сияқты ұзақ тарихы мен
терең тамырының бар ... ... Көне ... пен орта ... ... ... оның индустриялық кезiне ... ... ... ... ой - пiкiр қалыптасқан. Экономикалық
мағынада кәсіпкер iрi ... ... ... ... ... - экономикалық құбылыс ретiнде кәсiпкерлiк көптеген қоғамдық
қатынастарды қамтиды. Мұның мәнiнде экономикалық - ... ... ... ... бар. ... шағын және орта бизнестiң, яғни
кәсiпкерлiктiң негiзi адам ... ... ... ...... ... еңбек шығындарына немесе жалдамалы еңбектi
пайдалануға негiзделедi. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... оған қатысушылар мiндеттi
шарт жасасып ұйымдастырады. Мұндай бизнес түрi - ұжымдық деп ... ... ... ... шектеулі серіктестіктер
көптеген мәселелердi шеше ... ... ... ... ... үшiн ... субъектiлерiн номиналды және
нақты деп бөлудiң маңызы ... ... ... ... ... жатады. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде әрбiр
азаматтың кәсіпкерлікпен айналысуға құқығы бар. ... оны ... ... ... ... ... келе ... Сондықтан
кәсiпкерлiктiң шын, нақты субъектiсi - бұған деген алғы шарттары бар, ең
бастысы капитал ... ... ... жатады. Мiне, осы ... ... ... құрып, дамыта алады.
Шағын және орта бизнестің объектiсi - ... ... ... ... нәтижесi өндiрiлген өнiм мен көрсетiлген ... ең ... - әр ... оның тек ... ... пайдалысын ғана
жасайды. Мiне, осы себептен кәсiпкерлердiң ең ... ... - ... ... ... ... ... шығындарын барынша
азайту болып табылады. Ал, ... ... ... оның ... ... ... ... бастапқы кезеңiнде кәсiпкер
қатаң бәсеке жағдайында нарықтан шығып қалмас үшiн өндiрiс факторларын
жүйелеудің жаңа жолдарын ... ... бұл ... ең ... ... ... - жаңа ... iздеу, жаңа технологияны
пайдалану, капиталды жұмсаудың ... ... ... ескi ... ... ... ... өндiрiстiң жаңа түрiн ашып, дамыту,
тауарлар мен қызметтердiң жаңа түрлерiн ... ... ... ... сонымен қатар оларды жаңарту және өркендету. Мұндай
өзгерiстердiң түрлерi әр-алуан жаңа кәсiпорындар ашу ... ... ... құру, байланыстардың жаңа түрлерiн ұйымдастыру немесе
ескiлерiн жою, модификациялау ... ... ... нақты
өмiрде кәсiпкерлiктiң объектiсi - новаторлық, жаңашылдық мағынадағы
ерекше өндiрiс және ... пен ... ... ... ... ... қызметке талдау жасау- оның жалпы экономикалық ой-пікір
сияқты ұзақ тарихы мен ... ... ... ... Орта ғасырларда
“кәсіпкер” деген термин, одан да бұрынғы “антрепренер” ... сөзі ... ... білдіреді) екі мағынада қолданылады-түрлі
мереке мен музыкалық көріністі ұйымдастырушы және ірі өндірістік немесе
құрылыс ... ... Көне ... пен орта ғасыр ғылымдарында
кәсіпкерлік туралы оның индустриялық кезіне ... ... ... ерекше ой-пікір болған. ... ... ... ... ... назар аудару XVІІІ ... Оны ... ... Р. ... А. Тюргоның, Ф. Кенэнің, А.
Смиттің, Ж. Сэйдің есімдерімен байланыстырады. “Кәсіпкер” терминының атасы-
белгілі ... ... ... ... (XVІІ ... ... ... деген нарық жағдайында әрекет жасаған адамды айтқан.
Әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде кәсіпкерлік көптеген қоғамдық
қатынастарды ... ... ... заң-құқылық, психологиялық, тарихи
жақтары бар. Бірақ ... ... адам ... ... ... ... ... қараудың алғашқы нүктесі-
олардың субъектісі мен объектісін анықтау.
Сонымен елімізде кәсіпкерлік ... ... ... ... ерекше мән беріп отыр. Шағын ... құру ... ... жеке меншікті немесе аралас ... ... ... ... берілген. Бірақ, қалыптасқан тәжірибе
бойынша шағын кәсіпорындар көбінесе жеке ... ... ... ... (шетелдің қатысуымен құрылған бірлескен кәсіпорындар) қызметін
жүзеге асырып отыр. Егер ... атап ... ... ... өзге ... нысандарында да құрылып қызмет ете алады. Дегенмен,
шағын кәсіпорындар ... ... мен ... ... құрылады, сондай-ақ, заңды тұлға құрмастан дара кәсіпкерлікпен
айналысқан жағдайда да ... ... ... ... ... ... ... осы нысандардың әрқайсысына қысқаша тоқтала кеткен
дұрыс. ... ... ... ... белсенді дамуы 1992-1993 жылдары
басталды. Содан бері нарықтық ... ... да 10 ... ... ... бірнеше кезең ішінде мемлекеттің меншігі бірте-бірте жеке
меншікке ауысты. Олар әртүрлі шаруашылық ассоциациялары, жауапкершілігі
шектеулі ... ... ... акционерлік қоғамдар
формаларында қайта ... ... ... ... ... үшiн ... құқықтық базасын құрып, оларды одан әрі ... ... ... ... ... жалпы кәсiпкерлiк кызметтi
төрт түрге бөлiп қарастыруға болады. Олар:
Өндiрiстiк - оның ... ... ... жаңалықтарға
сай тауар өндiру, қызмет көрсету және басқалар.
Коммерциялық - сауда-саттық, делдалдық, сауда үйлерi, ... ... ... - ... ... ... лизингтiк қор биржалары
және т.б.
Кеңес ... - ... ... ... ... ... және ... республикамызда қаржылық кәсiпкерлiктiң банктiк ... ... ... ғана айналыса алады.
Кеңес Одағының ыдырауымен және халық шаруашылығының реформалар кешені
мен құрылымдық қайта ... ... ... ... қатынастарға
өткен бірқатар тәуелсіз мемлекеттердің құрылуымен кәсіпкерлік жаңа күшпен
жанданды және ... ... ... ... ... тұтастай
елдің экономикалық өрлеуінің ішкі көзі болды.
Қазіргі уақытта ... ... ... әр
түрлі жалпы экономикалық баптар тұрғысынан белсенді қарастыруда: ... ... салу ... ... қызметтері, мемлекеттік,
аймақтық және салалық деңгейлерде шаруашылық жүргізуші субъектілерді
қолдаудың әртүрлі ... ... ... орта және ... ... ... және сапалық бағалау өлшемдерін анықтау,
кәсіпкерліктің қызмет ету жүйелері.
Осы ... ... ... ... қарамастан, отандық және
шетел ғалымдарының еңбектерінде ... ... әлі де ... ... Н.Ә. Назарбаев кәсіпкерлердің оныншы форумында, елде
жеке кәсіпкерліктің көпшілікпен ... ... ... орта
және ірі кәсіпкерліктің аяғына дейін өңделген сандық және сапалық ... ... ... және орта ... (ШОБ) ... ... ... аппаратының жоқтығын атап өтті. Сонымен бірге, ШОБ-
тің мәнін анықтауда алдымен «кәсіпкерліктің» ... ... ашып ... ... тек ... соң ... және орта бизнестің» негізгі
түсінігін нақтылау ... ... ... ... ... түрімен байланысты және
оның пайда болуына бірнеше маңызды алғышарттар себепші болды:
- ... ... және ... ... ... болуы;
- дүниеге келгеннен ажыратылмайтын құқықтар мен бостандықтар кешенімен
үйлестірілген, жеке адам ... ... және ... мен ... ... ... ... өзінің қазіргі түсінігінде жеке меншікке ажыратылмайтын құқық
санасының қалыптасуы мен ... және ... ... ... немесе экономикалық таңдау еркіндігі;
- меншіктің ... ... және ... ... ... ... биліктен бөлінуі;
- өмірдің экономикалық, әлеуметтік және саяси сфераларының бөлінуі;
- ... ... ... ... және тағы басқалары.
Кәсіпкер, жинаған тәжірибесін пайдалана отырып, факторларды
«экономикалық ... ... мен ... мен ... саладан,
өнімділігі мен пайдасы жоғары салаға», ауысатындай үйлестіруі қажет. ... ... ... ... ... оның ... ... болып табылады. Ал кәсіпкерлік ұсыным болып оның
рухани (жеке) қасиеттері, тәжірибесі және «байланыстары» ... ... ... ... ... ... ие болуы қажет:
- төлеуге қабілетті, парасатты, сақ, шыншыл және тұрақты болу;
- займ түрінде капиталды тарту мен ... ... ... өз ... ... ... және бизнесті жете білу сияқты
моральдық қасиеттерді сиғызу;
-жеткілікті дәлдікпен, ... да бір ... ... ... ... ... мен оны ... тәсілдерін бағалай білетін
күйде болу.
Берілген талаптарға сай ... адам ... ... ... өз ... үшін ... ... басқа жұмыскерлердің табысына
қарағанда жоғары. Кәсіпкер табыстары тек жалақымен ... ... ... ... егер ол ... және ... үшін ... ғасырдың 90-шы жылдарынан бастап кәсіпкерліктің проблемалары
отандық ғалымдардың және ТМД ... ... ... кеңінен
қарастырылды. Әрине, жүргізілген зерттеулерде кәсіпкерлікке, кәсіпкерге
және кәсіпкерлік табысқа ортақ анықтама берілмеген. ... ... ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырайды. Бұл әр түрлі елдердегі кәсіпкерлікті
дамытуда ... ... ... ... ... мақсаттарының
әр түрлілігіне, тікелей кәсіпкерліктің даму деңгейіне және тағы басқаларға
байланысты. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... мен өзін ... ... моделі ретінде
қарастырылған. Кәсіпкерлер жұмысын тиімді ... ... ... ... ие ... Өндірістің алдағы дамуы спираль бойынша
жүзеге асырылады.
Сонымен, кәсіпкерлік пен кәсіпкерлік қызмет ... ... ... және ... варианттарда қарастырылды.
Орындалған экономикалық зерттеулер талдауының ... ... ... ... ... талпынып,содан соң берілген
сатыда, анағұрлым таралған формада әрекет ететін шағын кәсіпкерлікке
анықтама беруге ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, әлемдік экономикалық ойды ұғыну, зерттеу ... ... ... ... ... ... берді:
1) кәсіпкер – бұл қауіп, белгісіздік;
2) кәсіпкер – бұл пайданы және үстеме пайданы, яғни ... ... ... өндірістің барлық факторларын үйлестіреді: ... ... ... ... ... жаңа өнім мен қызметтерді өндіруге,
жаңа әдістерді енгізуге және өткізудің жаңа ... ... ... ... – бұл ... істі ... үшін ... білім мен
ақпараттың белгілі деңгейін меңгерген адам;
6) кәсіпкер, табыс алу мақсатында, жаңа ... ... ... ... ... және ... қалыптасқан
конъюнктурасы тұрғысынан шешімдерді қабылдауға қабілетті;
7) кәсіпкер кез келген, әсіресе белгісіз жағдайларда бір ғана ... ... ... уақытта кәсіпкерлікті жандандыру процесі экономикалық
және инвестициялық дағдарыстармен; білікті ... ... ... ... ... ... ... тұрақты қауіппен; капиталдың
тапшылығымен; шаруашылық жүргізуші ... ... және ... ... ... ... қиын жағдайларда өтуде. Осыған
қарамастан Республикада ШОБ қызметінің алғашқы жемістері бар, бірақ ... ... мен ... қызметтерде. [5]
Нарықтық қатынастарды еңгізуші ТМД республикаларының біразында,
соның ішінде Қазақстанда, ШОБ кеңінен тарады, ... ... және ... нарықтық экономика не қызмет ете алмайды, не ... әр ... ... жеңіп алу және көптеген ... ... ... ... ... ... осы ... жүргізуші субъектілерін мақсатты түрде мемлекеттік ... ... оның ... ... негіздеуде, ұлттық
экономикадағы рөлі мен орнын анықтауда қызығушылығын тудырмай қоймады.
Ғалымдардың басқа бөлігі ШОБ-тің мәні «максималды ... ... ... ... қатар тәуелсіздік, творчествалық сипат пен ерекше
тұрмыс қалпы ... ... емес ... ... алатын
қанағатында» деп санайды.
Бірқатар авторлар ШОБ монополияланған экономика жағдайында
маңызы ерекше бәсекелестік ортаны құрайды деп ... ... ... ... және орта ... өзінің табиғаты жағынан
монополияға қарсы, ол оның қызметінің әртүрлі жақтарында ... ... ол, оны ... ... аз ... және жоғары
динамикасынан, монополиялауға аз ... ... ... ... тар
мамандану және жаңа техниканы пайдалану ... ШОБ, ... ... ... ... қауіпті бәсекелес
ретінде болады».
Шағын кәсіпкерліктің басқа артықшылықтарынан, автолар айналымдылықтың
жоғары жылдамдығымен, құрылыс мерзімдерінің ... ... ... ... ... ... жоғарлауымен, басқару
персоналдарын ұстау шығындарының төменділігімен, ірі ... ... ... қамтылған күрделі және ағымдағы шығындардың тиімді
қолданылуынан көреді.
Шағын және орта бизнес бұл кәсіпкерліктің аясындағы ұғым, яғни ... ... ... ... ... табу мақсатында іскерлік қызметтер жасап,
жоғары тәуекелдiктерге баруы деп түсiнсек болады. Әсiресе, шағын және ... ... ... ... көзi болып табылады. Осы шағын және
орта бизнес ... ... ...... ... ... Осы шағын және орта ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, халықтың негiзгi бөлiгiң жұмыспен
қамту, қоғамда орта ... ... ... ... [2.б, ... және орта ... нарық қатынастарын ұдайы iске қосып отыратын
орта. Экономиканың өтпелi кезеңiндегi ... және орта ... ең ... ... толығуына және жаңа жұмыс орындарының құрылуына мүмкiндiк
бередi. Жалпы алғанда, іскерлік экономикада нақты белсендi, ... ғана ... ... ... қатар, мемлекеттiң
экономикалық дамуында оның ... ... ... ... ... жасақтайды. Шағын және орта бизнестiң әлеуметтiк мiндетiне:
• Халықты жұмыспен қамту және ... ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз ету;
• Адамның өмiрге тың сенiммен қарауының мүмкiндiктерiн арттыру;
Ал ... және орта ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру;
• Жаңа жұмыс орындарын ашу;
• Рыноктағы сұранысқа және жалпы өзгерiстерге тез бейiмделу;
... ... ... ... ... ... халықты барынша ынталандыру;
• Инвестицияларды тиiмдi салаларға тарту;
• Инновациялық жаңалықтарды ашып оны өндiрiске енгiзу;
• Кластерлiк жүйенiң ... ... ... ... Өнiмдердiң сапалылығының жоғары болуы;
Тұрақты экономикалық өсудi қамтамасыз етiп, ... ... өз ... ... күнi кіші және орта ... ... кешiрiп
отырған қатынастарға қарамастан, экономиканың серпiндi дамып келе жатқаны
белгiлi болып отыр. Ең бастысы ... және орта ... саны өсiп ... ... ... да ... ... пайыздық бөлiгi ғана. Оның ЖIӨ-де
өзiндiк үлесi бар. Ол 30 % құрайды. ... ... ... ... экономикасында лайықты орын алуда.
Дамыған елдердiң тәжiрибесi шағын және орта бизнес экономиканың даму
қарқынын ... ... ... ... ... ... ... 50%-iн
іскерлікпен шұғылданушылар құрайды. Iшкi өнiмнiң 33%-i шағын және ... ... ... ... ... 80% ... және орта ... және жалпы өнiмнiң 55% үлесiн алып ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының 3% ғана жүзеге асырса ... ... iрi ... экономикадағы елеулi үлесi 50%
құрайды. [4.б, 118]
Қаржыгерлердiң III Конгресiнде ҚР-ның Елбасы Н.Ә. ... ... және ... ... ... ... саясат шеңберiнде
приоритеттiк маңызы бар салаларды нақты анықтауды және ... ... ... ... белгiлi. Әлемдiк тәжiрибе ... ... ... ... ... сұрақтарды шешуде
шағын және орта бизнестің ерекше роль ... ... ... өсу ... ... келе ... ... және орта бизнестің қосар үлесі айтарлықтай маңызды, өйткені іскерлік
немесе шағын және орта ... ... ... ... нақты факторы
болып табылады.
Экономикалық дамуда ЖІӨ-нің үлесінде шғын іскерліктің үлес салмағының
басым ... сол ... ... экономикалық өсуін қамтамасыз етеді. Ал
Қазақстанда ЖІӨ-де шғын іскерліктің рөлі бүгінгі ... ... ғана ... Ал ... ... ... шғын іскерліктің ЖІӨ-гі үлесін
алдағы жылдары 60%-ға дейін жеткізу керектігін баса атап ... Бұл ... 1-ші ... көре ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
1 - ...... ... іскерліктің үлесі [16.б, 5]
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... ... ... кезiнде, ел экономикасы макроэкономикалық дағдарысқа
ұшыраған кезiнде де ... күй ... ... объективтi және
субъективтi қиындықтар оның ... ... ... ... ... ... дағдарысқа ұшырауынан, бюджет тапшылығы, қаржылық
ресурстар жетiспеушiлiгi, мiне осы ... ... және орта ... ... қарқын алуына кедергi етуде. Нарықтық ... ... ... мемлекеттiң инвестор ретiндегi ролi төмендеуде. Мемлекет
өз тарапынан бизнестi дамытуда қолайлы климат жасауы, ... ... ... ... және ... ... шағын және орта
бизнестi дамыту жолында капитал құюына тартуы, шағын және орта бизнестi
қолдау мен дамыту бағдарламаларын ... ... ... қажет.
Ресми статистика деректері бойынша республикада осы сектор дамуының оң
серпіні, шағын және орта ... ... ... өсуі 2010 жылы ... жуық ... ... ... есепке алынған, оларда шамамен
1,8 миллион адам жұмыс істейді. Шағын ... ... ... ... ... ... ... санының 19,7% -ін құрайды [6].
Кесте 1
2008-2010 жж. ... ... ... ... және ... субъектілердің саны мен құрылымы*
|Атауы |ҚР-да тiркелген ... және орта ... |
| ... саны |
| |2008ж. |2009ж. |2010 |
| ... және орта ... ... тұлғалардың қызмет түрлері бойынша
құрамын талдау барысында шағын және орта бизнесте тіркелген ... ... даму ... ... ... ... келтірілгендей, 2010 жылы 2009 жылдың ... ... ... ... ... ... ... артқаны анықталып, 2008-2010ж.ж. басқа кәсіп түрлеріне қарағанда
саудадағы кәсіпкерлердің үлес салмағының басымдығы ... Бұл ... жылы 40,36 ... құрады.
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... 2. ... ... ... ... және орта бизнестегі кәсіпкерлердің
құрамы, 2009 ж
*Дерек көзі: ҚР Агентiгiнiң статистика мәліметтері бойынша
Бұл индустриалды, дамыған экономикасы бар және ... ... ... отырған елдер экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. ... ... ... ... ... кең етек алуы
экономикалық әл-ауқаттылыққа зардабын тигiзер фактор ... ... ... ... жұмыс орындары ашылады. Осы жаңа жұмыс орындарын ұсына
отырып шағын бизнес ел ... ... ... ... Ол бәсекелестiкке
сай келе алатын динамикалық диверсификациялық ... ... ... ... оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын ... ... ... ... жол ... жылы ... ... субъектілері тауарлар сату мен қызметтер
көрсетуден 725,5 ... ... жуық ... ... ... Шағын және орта
кәсіпкерлік өндірген өнімдер мен қызметтер елдің ІЖӨ ... ... 30 ... ... Шағын кәсіпкерлікті реттеудің нормативтік
құқықтық негізі құрылды [6].
2. Қазақстан ... ... және орта ... ... несиелеудің алатын орны
Қазіргі кезде нарықтық қатынастарды реттейтін заңдар ... ... ... нысандарына тәуелсіз, кешенді
несие-есептік және кассалық қызмет ... ... ... ... желісі қалыптасуда.
Қазақстан Республикасында ендi ғана жанданып келе ... ... ... ... ... ұйым ол - ... ... коммерциялық
банктер болып табылады. Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды
және ... ... ... ... – тарихи қалыптасқан жағдай.
Қазақстандық шағын және орта бизнес субъектілерінің ... ... ... ... алуы ... дамыту үшін
қаражаттарды молықтырудың іс жүзіндегі негізгі көздерінің бірі ... Оны ... ... көре аламыз.
Кесте 2
Екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерліксубъектілеріне берген
несиелері
( млн.теңге ).
| |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... оның ... |146515 |196212 |288367 |470168 |861045 ... ... |55465 |104434 |171541 |261121 |466243 ... |30664 |48249 |71860 |100628 |146158 ... |24800 |56185 |99681 |160494 |320095 ... ... |91051 |91778 |116826 |209046 |394802 ... |32384 |32334 |25692 |40804 |92633 ... |58667 |59444 |91134 |168243 |302169 ... ... ... ҚР Агентігінің мәліметтері негізінде |
|өңдеген. ... ... ... ... ... ... өз ... атқара
алмайды. Бірақ кішігірім компаниялар банкпен мәміле жасаған кезде қолайсыз
жағдайға келеді. ... ... ... ... ...... несие қабілеттілігінің төмендігі, өндіріс пен мүлкінің
өтімсіздігі, маркетингтік және ... ... ... артта
қалуы.
Қазақстан Республикасында ендi ғана жанданып келе жатқан шағын бизнеске
несие беретiн бiрден-бiр ұйым ол - екiншi деңгейдегi ... ... ... Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды және қысқа
мерзімді несиелеуді ...... ... ... ... және орта ... субъектілерінің екiншi деңгейдегi ... ... алуы ... ... үшін ... іс ... негізгі көздерінің бірі болып табылады. Алғашқы
құрылу кезінде шағын бизнес несиесіз өз ... ... ... ... ... ... мәміле жасаған кезде қолайсыз жағдайға
келеді. Мұндай жағдайға келудің бірден-бір себептері – ол ... ... ... ... пен ... ... маркетингтік
және технологиялық потенциал дамуының артта қалуы.
Республикадағы шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі болатын факторларға
мыналарды жатқызуға болады:
- несиеге қол жеткізудегі шектеулер;
- екiнші ... ... ... ... ... ... талаптары;
- несиенің қысқа мерзімділігі (6 айдан 18 айға ... және ... ... ... ... процедурасының ұзақтылығы және оны сақтандыру
қажеттігі;
- ... ... емес ... және шетелдік
қорлардың кіші фирмаларды микронесиелеудегі заңдық ақпараттық базаның
жетілмегендігі;
- шағын бизнес сферасындағы капитал ... тым ... ... ... ... ... Республикасының ... ... ... ұшырауы, соның iшiнде импорттық
либерилизациялау, ... ... ... ... үдете түсу,
жекешелендiру және тағы да ... ... ... тән ... ... ... банктiк сектордың несиелеу iсiнде де ғаламдық өзгерiстер
процесi жүрiп отырды.
Мемлекеттiк экономикалық даму жолында оған ... ... ... айналыс аясы мен оның орны да бiраз ... ... ... ... ... орталықтандырылған
мемлекеттiк жоспарлы экономикадан нарықты ... өту ... ... ... ... ... ... көлемi ұлғайды. Бұл процестiң
жүруi нарықтың заңдылығы. Егер, бұған стандарттық емес мынандай ... ... ... дамымай қалуы, тыңғылықты жасалмаған ақша несие
саясаты/ әсер етпесе. Осылайша нарықты ... ... ... ... кезде де несиенiң алатын орны ерекше. Жоспарлы орталықтандырылған
экономика кезiнде елдiң несиелiк ресурстары КСРО Үкiметiмен жалпыға ... ... ... бойынша берiлдi. Тiптi, ол несие қандай мақсатқа,
оған яғни несиеге кәсiпорын мұктаж ба, жоқ па оған ... ... ... осы несиелiк жоспар бекiтiлгеннен кейiн ағымдағы тоқсанда
несиеге қажеттiлiк бiлдiрiлсе, жергiлiктi банктер ... ... ... жоқ және ресурстары да жоқ ... Бұл өз ... ... ... және де ... ... жедел де тез
шешу сипатын жоғалттырды. Ал, нарықты экономика кезiнде несиенiң берiлу
мәселелерi әр ... өз ... ... сай әр банк өзi ... ... берудiң барлық жағдайлары банкпен клиенттiң арасында ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге бiраз мүмкiншiлiктер
ашылды. Олардың iшiнде атап айтқанда коммерциялық және ипотекалық - несие,
вексель, ... мен ... ... ... алу үшiн ... етiп ... қатынастардың кең ауқымға жайылуы арқылы несие ролiнiң оң бағытқа
бұрылуында ... жаңа ... әдiсi - ... бiр ... ... / ... ... бұл ретте банктер ұзақ мерзiмге несие
қаражатын берiп қана ... ... ... ... аяқталғанына дейiн
бақылау жасап, несиенiң тиiмдi пайдалануын ... ... ... бизнестi несиелеу қаржыландырудың банктер
үшiн тәуекел деңгейiнiң өте үлкендiгi ең ... ... ... ... ... ... қызметтердiң iске асуының өзiндiк құнының жоғарылауымен де
тiкелей байланысты. Осы аталған факторларға байланысты ... ... емес ... мекемелердiң шағын бизнестi ... ... ... ... ... кезде менiң ойымша шағын бизнестi арнайы инвестициялайтын
компания құру ... ... ... шағын бизнестi несиелейтiн
коммерциялық банктердiң ... мен ... ... ... ... шағын бизнестi несиелеуде бюджет қаражаттарының
кепiлiмен және де ... ... ... ... мен ... ... арқылы несиелеудi қарастыруы керек.
Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктердің шағын бизнес
субъектілеріне берген несиелер көлемін келесі 3-кестесінен көре ... ... ... ... ... ... ... берген несиелері
және олардың сыйақы мөлшерлемесі*
млн. теңге
| |2008 |2009 |2010 |
| |млн. KZT |% |млн. KZT |
| ... |762 145 | 1 307 456 |
| |15,3 |14,6 |14,6 |
| ... |427 685 |665 081 |
| |15,4 |14,7 |14,3 |
| ... |334 460 ... |
| |15,0 |14,5 |14,8 |
| ... |390 100 |562 395 |
| |13,3 |13,1 |13,7 |
| |68 207 |146 288 |172 591 |
| |12,6 |12,6 |13,4 |
| | 142 113 |243 812 |389 805 |
| |13,7 |13,4 |13,8 ... ... : ҚР ... ... ... ... ... |
|бойынша. №2, 2011ж. ... ... ... және орта ... әр ... қаржылық мекемелерден
көмек алуда. Банкпен несиелендiру мерзiмдерi өте қысқа. Сондықтан осы
корпоративтi ... ... ... сай ... ... формаларын енгізу керек. Ол шағын бизнеске төмендетiлген процентпен
несие беру, өзара несиелеу ... құру ... Ал, ... банктер
мемлекет тарапынан шағын бизнестi ... үшiн ... ... үшiн бұл ... ... онша қызығушылық тудырып отырған
жоқ.
Шағын ... ... ... ... және басқа да қаржылық
институттардың несиелiк ресурстарын кеңiнен ... ... алға ... ... ... ... бойынша коммерциялық құрылымдардың
коммерциялық шағындарының ... ... ... ... ... бөлу ... ... керек. Шағын және орта
бизнестiң дамуы мен оның одан әрi нығаюының базасы ретiнде ... ... ... ... ... ... Осы ... корпорациялар жүйесi мекемелерi зор роль ... ... ... және орта бизнестi қаржыландырғаны үшiн ... ... ... ... ... ресурстар және мемлекет кепiлiн
алады. Мұндай несиелiк корпорациялар ... ... ... негiзде жұмыс жасайды.
Шағын және орта бизнес экономиканың негізгі буыны болып табылады, оның
дамуы мен ... ... ... тұрақты экономикалық өсімі де
көрінеді. Экономиканың осы саласын дамыту арқылы дамымаған ... және ... емес ... ... ... ... импорттан тәуелділігі, жұмыссыздық, кедейшілік сияқты
мемлекеттің ... ... кері ... ... ... ... ... бар.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктің мәліметтері бойынша 2009 ... ... ... ... ... ... берген
несиелері 1 505 487 млн. теңгені құрады, соның ... ... ... тұлғаларға берілген несиелер ... 1 162 420 ... ... жеке ... ... ... сомасы 343 068 млн.
теңгені құрап отыр. 2010 жылы ... ... ... ... ... берген несиелерің сомасы 5%-ға ... ... 734 млн. ... құрады, соның ішінде банкке ... ... ... ... ... 4,8%-ға өсіп, 1 219 245 млн. теңгені
құраса, жеке тұлғаларға берілген несиелер сомасы 2,5%-ға өсіп, 351 488 млн.
теңгені ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берілген
несиелерін экономика ... ... ... ... 2009 жылы өнеркәсіп
саласына республика бойынша барлығы 112 068 млн. теңге ... ... ... жатпайтын заңды тұлғаларға берілген несиелер көлемі 101 129
млн. теңгені құраса, жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... 2010 жылы ... саласына республика бойынша
бөлінген сома 48%-ға ... яғни 165 319 млн. ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға берілген ... ... ... 154 401 млн. ... құраса, ал жеке тұлғаларға берілген
несиелер сомасы 1%-ға ғана төмендегенін көреміз.
Кесте 4
Экономика салалары бойынша ... ... ... ... ... ... несиелері
(2009 – 2010 жылдар)*
(млн. теңгемен)
| |
| ... ... жылы ауыл ... ... ... қаржының жалпы сомасы
109 270 млн. теңгені құрады, соның ішінде банкке жатпайтын ... ... ... көлемі 95 833 млн. теңгені құраса, жеке тұлғаларға
берілген несиелер сомасы 13 436 млн. ... ... ... Ал 2010 ... ... ... берілген қаржының жалпы сомасы 14%-ға азайды,
яғни 98 085 млн. ... ... ... ... ... жатпайтын заңды
тұлғаларға берілген несиелер көлемі 14%-ға ... 82 470 млн. ... ал жеке ... ... ... сомасы 16,3%-ға өсіп, 15 615
млн. ... ... ... ... ... ... 2010 жылы бөлінген қаражат 2009
жылы бөлінген қаражат сомасынан аз болып отыр. 2009 жылы ... ... ... банктердің берген несиелерінің көлемі 305 667 млн. ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға берілген несиелер
көлемі 301 111 млн. теңгені құраса, жеке тұлғаларға ... ... 4 556 млн. ... ... ... 2010 жылы жылы ... саласына
екінші деңгейлі банктердің берген несиелерінің көлемі 10%-ға азайды, яғни
276 395 млн. теңгені ... ... ... ... ... тұлғаларға берілген несиелер көлемі де 10%-ға азайып, 270 945 млн.
теңгені құраса, ал жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... млн. ... құрап отыр.
2009 жылы саудаға республика бойынша барлығы 619 714 млн. ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға берілген несиелер
көлемі 432 028 млн. теңгені ... жеке ... ... несиелер
сомасы 187 686 млн. теңгені құрап отыр. 2010 жылы ... ... ... сома 4%-ға ... яғни 644 641 млн. теңгені құрады, соның
ішінде банкке жатпайтын заңды тұлғаларға ... ... ... ... 463 300 млн. ... құраса, ал жеке тұлғаларға берілген
несиелер сомасы ... ... ... ... ... ... салалардан бөлек өзге салаларға екінші деңгейлі
банктердің берген несиелерінің көлемі 2009 жылы 308 664 млн. ... ... ... банкке жатпайтын заңды тұлғаларға берілген несиелер
көлемі 189 932 млн. ... ... жеке ... ... несиелер
сомасы 118 731 млн. теңгені құрап отыр. 2010 жылы өзге ... ... ... ... ... көлемі 7%-ға көбейді, яғни 331 064
млн. ... ... ... ... ... жатпайтын заңды тұлғаларға
берілген несиелер көлемі 5%-ға артып, 200 053 млн. ... ... ал ... ... ... сомасы 10%-ға өсіп, 131 011 млн. теңгені
құрап отыр.
Экономикада болып жатқан қиындықтарға қарамастан, мемлекет ... ... ... ... ... қаржыларды көбейтіп жатыр. Шағын және
орта бизнес тұрақтылығын ... ету үшін 2009 жылы ... ... млрд. теңге бөлінген болатын, бұл қаражат 2 мыңнан астам жобаларды
қаржыландыруға және 2,5 ... ... ... ... ашуға жұмсалды.
Сондай-ақ Үкімет 2010 жылы қосымша 50 млрд. теңге бөлу ... ... ... ... ... ... 113 ... теңгесі игерілді,
осы қаражат есебінен 3 мыңнан астам жобалар қаржыландырылып, 1,5 ... ... ... құрылды. Осы транштың басты аспектісі ... ... үшін ... ... ... ... арттырмау болып
табылады.
Ал «Даму-аймақтар» бағдарламасы әкімшіліктермен бірге іске ... бұл ... ... 8,7 ... ... астам қаржы игеріліп,
500-ге жуық жобалар қаржыландырылды. Нәтижесінде 2010 жылдың наурыз ... ... ... ... деп ... жылы шағын және орта бизнесті қолдау мақсатында екінші ... ... 174 ... теңге игерілді, 5 мыңға жуық жобалар
қаржыландырылды және 4 ... ... ... орындары құрылды. Екінші деңгейлі
банктердің несиелік портфеліндегі мемлекеттік ... ... ... артты. Қаражаттың негізгі бөлігі кәсіпкерлердің белсенді әрекет етуші
негізгі бөлігі шоғырланған ... ... ... ... және Қарағанды
облысында игерілді.
Үшінші кестеден көріп отырғанымыздай, қаражатты аймақ арасында бөлген
кезде ... орын алып ... ... 2010 ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілеріне берген несиелері республика
бойынша  1 570 734 млн. ... ... 2010 жылы ... ... Алматы қаласының шағын кәсіпкерлігіне берген несиелері осы
қаражаттың 58%-ын қамтыды, ол 926 116 млн. ... ... ... Ал ... ... кәсіпкерлігіне екінші деңгейлі банктердің берген несиелері
барлық қаражаттың 6%-ын ғана құрады, яғни 90 446 млн. ... ғана ... ... ... ... деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерліктің
субъектілеріне берген несиелері
(2009-2010 жылдар)*
(млн.теңгемен)
| | | ... |2009 жыл |2010 жыл ... |23 506 |25 237 ... |40 364 |37 298 ... |14 593 |15 637 ... |37 283 |36 204 ... ... |72 613 |76 060 ... |21 992 |21 719 ... ... |26 524 |27 644 ... |80 166 |67 310 ... |58 231 |55 056 ... |17 365 |19 884 ... |46 360 |37 581 ... |51 366 |48 672 ... Қазақстан |23 621 |22 681 ... ... |67 816 |63 189 ... ... |814 733 |926 116 ... қаласы |108 955 |90 446 ... ... |1 505 487 |1 570 734 ... | | ... ... ... ... Ұлттық Банкінің мәліметтерінен ... ... ... және орта ... қалыптасуында орын алған
жағдайды жақсарту үшін мемлекет мынадай ... ... ... ... тиімді ставка көлемін 12,5%-дан асырмай ұстап тұру
көзделді;
- шағын және орта бизнестің бір ... ... ... ... ... ... 750 млн. ... дейін арттырылды;
- шағын және орта бизнестің субъектілері үшін несиені өтеу мерзімі
7 жылға дейін ... ... ... ... және орта бизнесті қолдауға бөлінген қаражат
екінші деңгейлі банктерге ай ... ... ... қадағалау жолға қойылды.
Осы бағдарламаларды қаржыландыру «Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры
есебінен екінші деңгейлі банктер арқылы жүзеге асырылды. ... ... ... ... және орта бизнес субъектілеріне қаражаттарды берудің
оң және кері әсерлері бар.
Оң әсерлері:
- шағын және орта бизнеске уақтылы қаржылық ... ... ... ... ... ... және орта ... беретін
несиелер үлесінің азаюына жол бермеуі.
Кері әсерлері:
- ... ... ... ... сала ... ... құрылымының өзгермеуі;
- шағын және орта бизнестің негізгі қаражаттарын кеңейтуге, жаңартуға
және жаһандандыруға ... аз ... ... ... қаражатты бөлудің әркелкілігі.
Республикадағы шағын және орта бизнесті несиелеуді дамытуға ... ... ... ... ... ... алу ... шарттардың қатал болуы;
- несиенің мерзімі мен пайыздық ставкаларының бизнеске қолайсыздығы;
- несиені ... ... ... және оны ... ... ... кепілге қоятын талаптарының жоғарылығы;
- Әлемдік несие нарықтарындағы дағдарыстар әсерінен ... қол ... ... және ... ... ресурстарының аз болуы;
- Мемлекеттік инвестициялық-несиелік ... ... ... ... Республикасының ... ... ... ... ... iшiнде импорттық
либерилизациялау, бағалар ... ... ... ... ... және тағы да басқа нарықтық экономикаға тән өзгерiстер орын
алды. Осылайша банктiк сектордың несиелеу iсiнде де ... ... ... ... ... даму ... оған ұшырасатын өзгерiстерге
байланысты несиенiң айналыс аясы мен оның орны да бiраз ... ... ... Республикасының бұрыңғы орталықтандырылған
мемлекеттiк жоспарлы экономикадан ... ... өту ... осы
несиелiк қатынастар аясында несиелiк салымдар көлемi ұлғайды. ... ... ... ... ... ... ... емес мынандай
мәселелер елдiң банктiк жүйесiнiң дамымай қалуы, тыңғылықты жасалмаған
ақша несие саясаты әсер ... ... ... экономика жағдайына
көшуде, көшiп бiткен кезде де несиенiң алатын орны ... ... ... ... ... ... КСРО ... жалпыға бiрдей жасалған несиелiк жоспар бойынша
берiлдi. Тiптi, ол несие қандай мақсатқа, оған яғни ... ... ба, жоқ па оған ... бөлiнбедi. Ал, шаруашылықтар осы несиелiк
жоспар ... ... ... ... ... ... жергiлiктi банктер мұндай мәселелермен айналысуға құқығы жоқ
және ресурстары да жоқ ... Бұл өз ... ... ... және де ... ... ... де тез шешу сипатын
жоғалттырды. Ал, нарықты экономика кезiнде несиенiң берiлу ... ... өз ... ... сай әр банк өзi жекеше шешедi. Несие берудiң
барлық жағдайлары банкпен клиенттiң арасында жасалатын несиелiк келiсiм
шартта қарастырылады. Нарықтық ... ... ... ... ... ашылды. Олардың iшiнде атап айтқанда коммерциялық
және ипотекалық - несие, вексель, акциялар мен бағалы қағаздарды несие ... ... етiп ... ... ... кең ... ... арқылы
несие ролiнiң оң бағытқа бұрылуында ... жаңа ... әдiсi ... бiр ... жобаны несиелеу жобалық қаржыландыру бұл ретте ... ... ... ... ... қана ... жобаның басынан бастап,
аяқталғанына дейiн бақылау жасап, несиенiң тиiмдi ... ... ... ... ... қатынастарының қалыптасуына,
қоғамдық өндірістің тиімділігін көтеруге, Қазақстан Республикасы егеменді
мемлекеттің экономикасы мен ... ... ... ақша
массасының негізсіз өсуін шектеуге, инфлияция процестерін болдырмауға және
ұлттық валютаның ... ... ... ... қарыздарды
өндірістің тиімділігін, оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, ... ... ... ... шығаруға ынталандыруға, тұрғындарға әртүрлі
қызмет көрсетуге, тауарларды халық үшін және экспортқа өндіруге байланысты
мақсаттар мен шаралар үшін береді.
шағын және орта ... ... тек қана ... ... ғана емес, сонымен қатар екінші деңгейдегi коммерциялық
банктердiң бұл ... ... ... ... және оның
тәуекелдiлiгi де әсер ететiндiгiн атап өту ... ол ... ... ... емес. Салыстырмалы
Республиканың қаржылық орталығы Алматы ... iрi ... ... ал ... ... әртүрлi облыс орталықтарында шоғырланған.
Екiншiден, iрi банктер мен кiшiгiрiм банктердiң мүмкiндiктерi мен
ұсынатын қызмет түрлерi адекватты ... ... ... несиелеу түрiмен
негiзiнде iрi банктердiң айналысуы шамалы, ал орта және ... ... де аз ... отыр.
Үшiншiден, орташа банктер шағын бизнеске несие ұсынудың орнына,
iс жүзiнде олардың қаржыларға қол ... ... ... жоқ. ... ... банкаралық несиелер, қарыздар, банкаралық қаржы нарығында
орналасқан қаражаттарды айтуға болады. Осы ретте кiшiгiрiм ... ... ... ... ... тартуға, депозиттiк базасын
кеңейтуге, активтiк операцияларды толығымен жүргiзiп, осыдан түскен пайда
арқылы капитализациялануға кедергi етуде. ... ... және ... ... ... ... несиелерiнiң көлемi бұл бизнестi
делдалдық және ... ... ... ... ... ... iрi банктердің көпшiлiгi iрi қалаларда орналасқандығынан және
несиелiк ... ... ... емес мөлшерде бөлiнуi ауыл шаруашылығы
секторын айналып өтуге мұқтаж етедi. Мемлекетiмiз бен ... ... ... және орта ... ... ... ретiнде Еуропалық Даму және қайта құру Банкi /ЕДҚБ-
ЕБРР/ мен ... Даму ... /АДБ/ ... несие беру
коммерциялық банктерге жүктелген.
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін
қатаң сақтау, несиелерді ... ... мен ... ... ... жақпен келісілген жағдайда ... ... ... ... ... жүйе - бұл алуан түрлi және дәстүрлi емес жаңа банктiк
қызметтердi ... ... ... ... банктердiң дәстүрлi
қызметтерiнiң бiрi - несиелiк операцияларды iске асыру. Шағын және орта
бизнестің ... ... бірі – ... ... ... Себебі, несие алу үшін кепілге қоятын мүлік, бизнес-жоспар жоқ.
Осы ... ... ... және орта ... ... ... шағын кәсіпкерлікті тиімді қаржыландыру үшін қажетті
ресурстарға деген үлкен тапшылық орын алып тұр. ... ... ... ... тұрған мәселелерге:
1) несие алудың шектеулігі;
2) коммерциялық банктердің кепілдік міндеттемені жоғары деңгейде
ұстауы;
3) ... ... ... ... ... болуы және
қысқа мерзімділігі;
4) шағын кәсіпкерлікке микро несие берудің заңдылық негізінің
жоқтығы;
5) банктердің шағын ... ... ... берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімді және ұзақ
мерзімді ... ... ... ... оны қайтару, өтеу
мерзімдерімен ... ... ... ... несиелер бір жылдан
аспайтын мерзімге, ал ұзақ ... - бір ... ... ... ... айтылғандай, шағын бизнестi несиелеу қаржыландырудың
банктер үшiн тәуекел деңгейiнiң өте үлкендiгi ең ... ... ... ... ... ... қызметтердiң iске асуының өзiндiк құнының
жоғарылауымен де тiкелей байланысты. Осы аталған факторларға ... ... ... емес ... ... шағын бизнестi
инвестициялауына ынталандырудың қозғаушы механизмiн жасау ... ... ... бизнестi несиелеуде бюджет қаражаттарының
кепiлiмен және де арнайы мемлекеттiк қоғамдық қорлар мен ... ... ... ... ... ... ... және орта
бизнестiң дамуы мен оның одан әрi нығаюының базасы ретiнде тұрғындардың
банктiк жинақтарының индексациясын жүргiзу болып ... Осы ... ... ... мекемелерi зор роль атқарады. ... ... және орта ... ... үшiн ... ... салықтық жеңiлдiктер, несиелiк ресурстар және мемлекет кепiлiн
алады. Мұндай несиелiк корпорациялар ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес әр ... ... ... ... ... несиелендiру мерзiмдерi өте қысқа.
Сондықтан осы ... ... ... ... сай ... жаңа формаларын енгізу керек. Ол шағын бизнеске
төмендетiлген ... ... ... ... несиелеу қоғамдарын құру керек.
Ал, коммерциялық банктер мемлекет тарапынан шағын бизнестi ... ... ... ... үшiн бұл секторды несиелеуге онша
қызығушылық тудырып отырған жоқ.
Шағын кәсіпкерлікті қолдауда ... ... ... ... ... ... барлық тексерулердің
бірыңғай статистикалық есебі енгізілді; шағын кәсіпкерлікке ... ... ... дайындалды; лизингтік операцияларды жүргізу
шарттары құрылды; отандық өндірушілер үшін жинақтаушы детальдар ... ... ... баждарды төмендету, кедендік құжаттарды
толтыру рәсімін жеңілдету және ... ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілерін қаржы
құралдарымен қамтамасыз етуге бағытталған, «Қаржылық ... ... ... ҚР ... тізімі бекітілген, лизинг заттарын ... және ... ... ... «ҚР кедендік іс туралы» заң
қарастырады: «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы» Заңда болашақта лизинг алушының ... ... үш ... ... алынған негізгі құралдар мен ... ... ... жеке ... және ... ... ... салық
салудан босатылады.
Бағдарламада шағын кәсіпкерлікті тұрақтандыру мен ... ... ... қарастырылған. Алғашқы кезектегі әрекеттер
арасында инфрақұрылым объектілерінің торабын әрі ... ... ... ... ... ... несиелік қаржыларға қол
жетімділігін қамтамасыз ету, өндірістік объектілерді алу рәсімін одан әрі
ықшамдау, ШКС ақпараттық ... ... ... және үйрету шаралары
көрсетіледі.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН
НЕСИЕЛЕУ ТӘЖІРИБЕСІНЕ ... ... ... ... және орта ... ... талдау.
Әлемдік қаржы дағдарысының белең алу мүмкіндігі туралы анда-санда бір
айтылып келген әңгіменің көрігі тамыз айының ... ... ірі ... ... операцияларын тоқтатқаннан кейін күрт қызды.
Былтырғы жылы 59 миллиард ... ... ... ... берген American
Home Mortgage компаниясындағы осы дағдарыс бұқаралық ақпарат құралдарының
айтысына қарағанда, әлемдік қаржы ... басы ... ... ... ... ... ... салаларға да дереу «жұғып»,
несие ставкілері көтерілген. Қарапайым тілмен айтсақ, шамадан тыс ... ... ... ... қайтымы қаржы тапшылығына әкелген.
Осыған байланысты ипотека секторындағы американдық өзге ... ... ... ... ... және ... тапшылығын еңсеру үшін
көптеген қаржы ... өз ... ... ... ... ... салдарынан ірі қор биржаларында индекстер түсе ... ... ... Еуропа нарығына, одан асып күншығыстағы Жапонияға да ... ... ... ... ... 17-сі ... нөмірінде Токио,
Гонгконг, Сингапур биржаларының индексі өткен аптада 3 пайызға ... ... ... да ... ең ... ... ... ставкісін 0,5-1 пайызға көтергенін жазды. /30, 23 б/
Мұхиттың арғы жағынан басталған дүрбелеңнің Еуропа мен ... ... ... ... мен Капитал.kz басылымдары да жарыса
жазуда. Олардың деректеріне сенсек, Еуропаның ... ... ... ... алу үшін ... ... қолға алып жатыр.
Дүние өстіп дүрлігіп жатқанда, қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... салқынын тигізе алмайтындай
жайбарақат болжамдар жасап, мейілінше сабыр ... ... ... банк ... ... ... ... коммерциялық банктерге қатысты
ең төменгі резервтік талап көлемін өзгертіп, олардың ішкі міндеттемелеріне
қатысты көлемін 5 пайыз көлемінде ... ... яғни ... ... ... міндеттемелеріне қатысты минималдық резерв көлемін 10
пайызға бекітетіндігін мәлімдеді. Мұндай шара белгілі бір ... ... ... ... мол ... ... тежейтіндіктен, оны бір сөзбен
сақтық шарасы деуге келеді. ... ... ... ... ... бұдан былай олардың өздерінде бар резервтің шамасына тәуелді болады.
Біздегі жағдай қандай? Бізде халыққа несие ретінде ... ... ... дерлік сол банктердің өздері сырттан түрлі шарттармен
алған ... ... да ... бар. Оның үстіне клиент үшін бәсекеде бұл
банктер халықтың төлем қабілетін тексеру талабын да ... ... ... ертең алған несиені қайтара алмау ықтималдығы ... ... ... АҚШ-тың кебі бізге де келуі әбден ... Бұл ... ... ... ... есебі басқаша сияқты. Таяуда өткен
баспасөз мәслихатында банкирлер Америка мен ... ... ... көп, ол ... қарызын өтей алмайтынын біле тұрып, бірін
екіншісімен жабуға үміттенетін қарыз алушылар 60 ... ... 3 ... ... алға тартты.
Әлемнің мықты экономистері мен сарапшыларының, ... ... ... осындай сын сәттен сүрінбей өтудің кез келген елдің
болашағы үшін маңызы өте зор. ... ... күні ... ... ... ... елдер мен шаруашылық субъектілері арасалмағының
ауысу үрдістері басталды. Кім ... ... ... ... сонда.
Алдағы уақытта әлемдік дағдарыс жаһандық деңгейде ... ... ... елдерге көбірек назар аударылып, инвестициялар легі ... ... біз ... қазіргі жүргізіп жатқан жұмыстарын тек
дағдарыс әсерін жеңілдету деп қана ... ... ... ... ... үлкен стратегиялық мақсаттар да бар.
2010 жылы тұрақтандыру жоспарының ... ... ... ... ... ең бастылары – макроэкономикалық
тұрақтылықты сақтау, ... ... ... қамтамасыз ету, іскерлік
және инвестициялық белсенділікті ынталандыру, тұтыну сұранысының ... қол ... Бұл жылы ... орындарының тұрақтылығын сақтау,
жұмыссыздыққа жол ...... ... ... ... ... ... сәйкес үстіміздегі жылы 5785 жоба жүзеге асып, 348 300 жаңа
жұмыс орны ... ... ... ... ... түрлеріне қосымша 529
мың адам тартылатын болады.
Жыл ішінде Үкімет басымдық ... ... ... мәселе – халықтың
неғұрлым әлсіз топтарын ... ... ... Осы үшін ... ... асырған кезде бағаның күрт көтерілуіне жол ... ... ... ... ... отырып сақталатын болады. Бірінші
кезекте қажет етілетін тауарлардың ... ... ... ісі
одан әрі жалғасады.
2010 жыл – жаңа үш жылдық бюджет аясында әлеуметтік төлемдерді ... ... ... ... ... жыл. Осы ... негізінде
халықтың нақты кірістерін сақтай және тұрмыстық жағдайын жақсарта отырып,
бюджеттік сала қызметкерлеріне ... ... жаңа ... ... ... ...... жылдың 1 қаңтарынан бастап бюджеттік
сала қызметкерлерінің жалақысының 25 ... ... Ал 2011 ... ... жалақылар мөлшері өткен жылғы деңгейден екі есе
арттырылатын болады.
Қазақстан – мейлінше ... ... ... ... ... Ол ... ағза ... қаржы-экономикалық жүйе» деп аталады.
Демек ағзаның өзге мүшелерінде пайда болған дерт ... бір ... әсер ... қоймайды. Мұны біз Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қаржы
дағдарысы кезінде де, осы жолы да ... ... ... ... ... ... егемендігін жаңада алған республикамыз әлемдік
жүйеге онша ... ... еді. ... да оның ... ... ... сәл ұлғайтуға ғана жетті. Бір қызығы, сол дағдарыс
кезінде Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен ... ... ... ... ... ... ... «себелеп өтіп», дамуымыздың жеделдеуіне
септігін тигізген. Ал бұл жолы дамудың даңғыл да қарқынды ... ... үшін ... ... ... ... ... болды. Екінші
деңгейдегі банктеріміз сырттан «қорлана» (фондирование) алмайтын ... ... ... ... ... ... тура ... да Қазақстанның ипотекалық жүйесі біраз ақсады. Ипотекалық несие
арқылы «май шелпекке кенелеміз» деген топ ... ... ... ... несие қайтарымы іркіліске ұшырады. Жылжымайтын мүлік құны екі
еседен астамға түсті. ... үй ... ... әлі де ... ... ... халқының нақты табысына шақталмаған, алыпсатарлардың қолдан
жасаған бағасы еді. Солай бола тұрса да, өз ... ... 18 ... ... ... ... үлгерген мемлекет басшылығы қазынамызға
Ұлттық қор мен Ұлттық банктің тұрақтандыру қорындағыны қоса есептегенде ... ... ... мол ... ... ... Оның ... бағасы төмендемеген шикізаттық экспортынан түсетін валюталық
кіріс елден бұрынғы алынған ... ... ... шет ... ... ... ... жабатындай деңгейден де артық. Міне,
осы екі жағдай ... ... ... ... ... ... /29/
Бүкіләлемдік қаржы дағдарысының ТМД елдері ішінде ең ... әсер етуі ... ... ... нарықтық жағдайларға толық
өткендігін, ғаламдық қаржы жүйелерімен тығыз байланыстылығын ... бір ... осы ... ... еліміздегі екінші деңгейлі банктер
өздерінің қаражаттарының негізгі ... ... ... ... ір ... төмен пайызбен алып, отандық экономика сұранысын
қанағаттандырып отырды. Ал дағдарыс орын ала сала ... ... ... ... ... азайтты, немесе мүлдем тоқтатты, ол банктер өздерінің
берген несиелерін, яғни қарыздарын талап ете бастады және олардың да ... өсіп ... ... ... ... банктерде қаржы тапшылығы орын
алып, қаржы саласы тоқырауға ұшырады.
Бұл жағдай өз ... енді ... келе ... ... құрылыс
компанияларына, жалпы экономика салалары мен халыққа ... ауыр ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін жалғасып отырған қаржылық
дағдарыс ұлттық экономикамыздың өсуінің баяулауына, жұмыссыздық деңгейінің
өсуіне, ... ... ... ... ... өз ... ... кәсіпорындардың банкротқа ұшырауына, бір сөзбен айтқанда еліміз
экономикасы алдыңғы жылдардағыдай қарқынды әрекет ете алмауына алып ... ... ... ... келтіру үшін ендігі жерде ұлттық
экономиканы әлемдік экономикаға ... ... ... ... ... ... ... бағытынан
арылу, өңдеу өнеркәсібін дамыту, банк жүйесін одан әрі жетілдіру және
Ұлттық Банк пен ... ... ... ... өзара ықпалдастықпен
қызмет етуін ұйымдастыру болып табылады.
Әлемдік қаржы нарықтарындағы және ... ... ... 2009 жылдың екінші жартысындағы қолайсыз жағдайлар еліміздің
басшылығынан экономиканы тұрақтандыру және сауықтыру жөнінде ең ... ... ... етті. Әлемдік экономикадағы қазіргі ахуалдың
маңыздылығы елдің өсіп ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс үрдістерін игеру және экономикада
рецессияға жол бермеу үшін ... ... ... ... болған G-20 елдері көшбасшыларының саммиті бұған жарқын мысал
болады, онда әлемдік жетекші экономикалық ... ... ... ... әлемдік байлықтың 85 %-ын құрайды) жаһандық экономикалық дағдарыстан
шығу жөніндегі жоспарды бірлесіп әзірлеуге ұмтылды.
Үкіметтің дағдарысқа қарсы шараларының ... ... ... ... Іс ... ... ... экономикалық жағдайда Үкімет
дамудың алдын алатын ішкі ресурстарды жұмылдыру саясатына көшеді.
Қосымша тұрақтандыру шаралары шеңберінде бюджеттік шығыстарға қосымша
Қазақстан ... ... 19 ... АҚШ долл. Көлемінде мемлекеттік
қолдау алады: Ұлттық қордың қаражаты есебінен (10 млрд. АҚШ долл.), ... ... (4 ... АҚШ ... жаңа ... ... қолданылу
шеңберінде салық жүктемесін азайту (4 млрд. АҚШ долл.) және ... ... құру (1 ... АҚШ ... ... ... ... жұмсалатын болады:
1) қаржы секторын тұрақтандыруға (4 млрд. АҚШ долл.);
2) развитие жилищного сектора (3 млрд. АҚШ долл.);
3) шағын және орта ... ... (1 ... АҚШ ... ... ... дамытуға (1 млрд. АҚШ долл.);
5) серпінді инновациялық, ... және ... ... ... (1 ... АҚШ ... ... алғанда, бұл шамамен елдің ЖІӨ-сінің 20%-ын құрайды.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін Үкімет, ... Банк пен ... бес ... ... ... Қаржы секторын тұрақтандыру
• Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу
• Шағын және орта бизнесті қолдау
• Ауыл шаруашылығын дамыту
• Серпінді инновациялық, индустриялық және ... ... ... ... ... ... Үкіметтің ағымдағы жылдың қазанындағы кеңейтілген
отырысында сөйлеген ... ... ... – бұл ... еліміздің қаржы
секторының орнықтылығын қамтамасыз ету» деп атап өтті.
Мемлекет басшысы Ұлттық инвесторлар кеңесіндегі өзінің ... ... ... ... ... ... мен инвесторлар
Қазақстанның банк жүйесі қалыпты жұмыс істейтіндігіне, өз міндеттемелерін
мүмкіндігінше және қажеттілігіне орай ... ... ... ... ... банктердің акционерлері өз банктерін нығайтуға ақша салуды
жалғастыруға тиіс. немесе өздерінде бар активтерді ... ... ... ... ... ... егер қарсы қозғалыс болса ғана
үкімет қолданатын шаралар жұмыс істейтін ... Бұл ... ол ... айналасында алыпсатарлық жасамауы қажет, бұл бюджеттің ақшасы, яғни
халықтың ақшасы және олар жағдай тұрақтанған кезде ... ... ... Қазақстанның банк жүйесін қолдау жөнінде қосымша ... ниет ... ... ғана экономикаға қаражат тиімді құю үшін қажетті пәрменді,
ашық және нарықтық тетіктерді қамтамасыз ететін болады.
Мемлекет банктерге қолдау ... ... ... ... ... ... шикізат емес секторына, оның ішінде шағын және орта бизнеске
кредит ... шешу үшін ... ... пайдаланатындығын атап өткен
маңызды.
Екінші деңгейдегі банктерді Үкіметтің экономиканы тұрақтандыру және
сауықтыру жөніндегі шараларын іске асыратын ... арна ... ... ... ... саласы ... ... ... және осылайша, банктердің қаржылық мүмкіндіктеріне
тікелей байланысты болатындықтан, оны одан әрі ... үшін ... ... ... ... ... ... дамытудың мультипликативті әсері
болады, себебі құрылыс ... ... ... құрылысының
дамуына, ал, ізінше, құрылыс секторының ... ... ... орта
бизнестің дамуына ықпал ететін болады, сол сияқты жаңа жұмыс орындары пайда
болады.
Банктер ... пен ... ... ... ... орындай отырып,
мемлекет беретін қаражатты пайдалана отырып, ... ... ... кірісті алу есебінен зор қолдау алады.
Қаржы секторын ... үшін ... ... ... болады:
• біріншіден, қарапайым және артықшылықты акциялар сатып алу, сондай-ақ
бағынысты қарыздар беру арқылы төрт жүйе ... ... ... ... ҰӘҚ ... банктердің капиталындағы бақылау
пакетін сатып алуды жоспарламайды. «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-ның ... 25%-ға ... ... ... ... ... Корпоративтік
басқару қағидаттарына сәйкес мемлекет өзі капиталға кіретін банктерді жедел
басқарумен айналыспайды және ... ... ... ... ... ... ие болады.
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ осы банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы болып қала
беруді жоспарламайды. Әлемдік қаржы дағдарысының ... және ... ... қолжетімділіктің ашылу шамасына орай «Самұрық-
Қазына» ҰӘҚ нарықтық қағидаттарда банкке қатысушылар ... ... ... акционерлері 5 жылдың ішінде акциялардың мемлекеттік
пакетін кері сатып алу құқығын алады.
ЕДБ акциялардың қосымша ... және ... ... алу ... ... ... ... мемлекет қайтарымды инвестициялар
ретінде қарайды: облигациялар белгілі бір мерзімге және инвестор (мемлекет)
тарапынан шартпен және ... ... ... ... шығарылатын
болады. Айналым мерзімі аяқталғаннан кейін банктер бағынысты облигацияларды
өтеуге міндетті болады, яғни мемлекет мемлекет атынан «Самұрық-Қазына» ... ... ... ретінде, облигациялар бойынша пайыздар ретінде де
алады.
ЕДБ акцияларының мемлекеттік пакетін сату туралы шешім нарықты ... ... ... болады және, әрине, мемлекеттің бұл бағалы
қағаздарды әлемдік экономиканың қаржы дағдарысы ... ... ... қымбатқа сатады. /27, 38 б/
Қазақстан Республикасы экономикасының тұрақты дамуы екінші деңгейлі
банктердің осы салаға жұмсаған ... ... ... ... қазіргі несиелеу қызметінің даму кезеңіндегі қаржылық жүйе құрылымының
өзіндік ерекшеліктерімен сипатталады: несие жүйесінің ... ... ... ... үшін банк ... ролі мен мәні ... кезде банк активтерінің шамамен 60%-ын ... емес ... ... ... ... Осы көрсеткіш бойынша олар АҚШ жіне
Жапонияның банк ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайын сипаттай келе, банктерде
«қысқа мерзімдегі ақшалар» ... ... атап өту ... ... ... ... 2-3 жіне одан да ұзақ мерзімге несие қажет.
Осылайша, ... ... ұзақ ... ... болашағы коммерциялық
банктерде ұзақ мерзімді несиелік ресурстардың болуына тікелей тәуелді.
Бүгінгі күні орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... базасы экономиканың нақты секторының сұранысын
толық қанағаттандыра алмай отыр. Өз кезінде, ... ... ... ұзақ ... ... болуын білдірмейді. Жалпы соңғы 5 ... ... ... ... ... ... берген несиелердің
жіктелуін келесі кестеден көруге болады:
6-кесте
ЕДБ-дің нақты секторға берген несиелері
| ... ... ... ... |12, 2010ж |
| |млн. т. |млн. т. |млн. т. |млн. т. |млн. т. |
| ... |үлесі ... ... ... |
| ... ... ... ... ішінде нақты секторға ... ... 90-93% ... ... ... ... ... банктер
табысының ең көп бөлігін құрайтындықтан, заңдв тұлғалардың ... ... ... әсер ... Жылдан-жылға беріліп отырған
несиелер күрт өсіп отырған, соның ... ұзақ ... ... ... ... ... ... өсу қарқынынан жоғары болып табылады.
Бұл елімізде несиелердің ... ... ... ... ... ... Нақты секторға
берілген несиелердің ішінде теңгемен берілген ... өсу ... ... болғанына қарамастан, шетел валютасындағы несиелердің ұлесі
әлі де көп болып отыр.
Қазақстанның 2030 жылға дейін дамуының ... ... ... ... бірі – ... ең ... проблемаларын шешу және
кедейлік пен жұмыссыздықпен күресу. Бұл мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... көп халық санын кәсіпкерлік
қызметке жұмылдырудың маңызы үлкен.
Негізінен, «шағын» деген сөздің өзі ең алдымен сандық сипатқа ... емес пе? Ал көп ... ... ... ... ... ... олардағы сан өлшемі әр алуан екені белгілі ... ... ... кәсіпкерлікке 50 адамға дейін, Италия мен Францияда -100,
Ұлыбританияда – 200, ал ... ... 500-ге ... адам ... ... ... көрінеді. Сондықтан АҚШ экономикасында шағын
кәсіпкерліктің үлес салмағы үлкен деген кезде осы ... ... жөн ... ... ... ... ... жалпы соның неше проценті шағын
кәсіпкерліктер екенін айтады, яғни бұл өнім көлеміндегі үлес салмағы емес.
Батыс елдерде ШОБ-ті бәсекелі нарық экономикасының субъектісі ... оның сан ... аса ... ... оларда «шағын» кәсіпкерлікпен
қатар «ұсақ» бизнес дегенді есепке алатыны бар. Мәселен, АҚШ-та ... 20-ға ... адам ... ... 27-30%-ы шоғырланған. Бұл
ұсақ кәсіпкрлік бизнеспен шұғылдана бастаушылардың алғашқы қадамы іспеттес
және оларға мемлекет тарапынан көмек қажет.
Қазақстанның отбасылық ... 3,5 деп ... ... 4
миллионнан астам адам өз еңбек ақыларын осы мекемелерден тауып отыр. ... ... ... ... құрайды деген сөз.
Табыстың орташа көрсеткіші 18%-ға өсті. Біздің халқымыздың ... ... ... жалпы көлемі 500 миллиард теңгеге жеткен.
Бұл - өте ... ... биік ... ... ... ... ... динамикасы
|Көрсеткіштер-|Өлш. | ... |2010ж ... |Бір. | |2005ж- ... | | |ға % |
| |
9 ... мәліметтерінен көріп отырғандай, қарастырылған аралықта шағын
кәсіпкерлік сферасындағы жұмыс істейтіндер саны 930,7 мың адамнан 1407,6
мың адамға дейін немесе 51,2% ... Жеке ... ... өсу қарқыны шағын кәсіпорындарға қарағанда жоғары. Егер базалық
жылда қарастырылып отырған субъектілердің ... саны ... ... онда 2010 жылы жеке ... ... саны 715,4 ... тең, ал шағын кәсіпорындарда 692,2 мың ... ол ... ... ... 23,2 мың ... ... 2009 ... 1
қаңтарына базалық кезеңмен салыстырғанда шағын кәсіпкерлік аймағындағы
жұмыскерлердің саны Алматы облысында – 367,5%-ке, Жамбыл облысында – ... ... ... – 72,9%-ке ұлғайды. Осы кезде Қарағанды облысындағы
жұмыскерлер санының 17,5% төмендегендігі байқалды
Жалпы алғанда ШКС ... ... саны ... ... 51,2% ... соның ішінде шағын кәсіпорындарда 48,8%, жеке
кәсіпкерлер 53,7%-ке. 8 кестеде ... ... ... ... ... ШКС, ... ішінде шағын кәсіпорындарда жұмыспен
қамтылғандар және жеке кәсіпкерлер санының өсу ... ... ... 4 - ШКС, ... кәсіпорындар жұмыскерлері мен жеке кәсіпкерлер санына
байланысты аймақтардың бөліну динамикасы.
ШКС өндірілген өнім мен қызметтер көлемдерінің өсуі бір ... ... ... ... етілген. Кәсіпкерлерде өз ... ... ... ... және ... ... ... пайда болды. ШКС қаржылы-несиелік қолдауды көрсетуші негізгі
субъектілерге ... ... ... ... серіктестер,
республикалық және жергілікті бюджеттер, ломбардтар, әр ... ... ... ... және ... ... жатады.
Көрсетілген қаржылы-несиелік қолдау несиелер, гранттар, бюджет ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің мәліметтері бойынша, қарастырылған алты жыл
аралығында, ШКС берілген ... ... ... 145,4 млрд. тг.
құрады. Қысқа мерзімді несиелер үлесі 55,9%, орта және ұсақ ... – 44,1% тең. ... ... ... үлес салмағының жоғарлығы
екінші деңгейдегі ... тез ... ... ... ... көрсетеді. Орта және ұзақ мерзімді несиелердің
төменгі үлесі өндіріс және ауыл ... ... ... ... ... ол ... ... мүліктің
жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды реттеу қиыншылықтарына және
банктердің басқада талаптарына байланысты. ... ... ШКС ... ... ... ... несиелеудің негізгі көрсеткіштері
|Көрсеткіштердің |Өлшем | ... ... ... | |
| | |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... тг |71,6 |93,4 |148,8 |276,2 |489,8 |672,4 ... бойынша | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... – ШКС ... тг |22,9 |24,3 |39,9 |74,2 |122,0 |145,4 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ШКС | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... тг |20,1 |17,7 |20,4 |40,1 |60,2 |67,6 ... мерзімді |млрд тг |2,8 |6,7 |19,5 |34,1 |61,8 |77,8 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... тг |13,0 |17,1 |2,3 |40,7 |75,4 |53,2 ... ... тг |9,9 |7,2 |17,6 |33,5 |46,6 |92,2 ... | | | | | | | ... Қазақстанның ұлттық банкі.Жылдық есептері негізінде өңдеген.|
Қарастырылған аралықта елдің экономикасына бағытталатын несиелердің
жалпы сомасының базалық ... ... 2005 жылы 71,6 млрд ... млрд тг. дейін немесе 9,4 есеге, соның ішінде ... ... ... 22,9 млрд ... ... 6,3 есе ... ... күрт кеңейюі біріншіден ... ... ... ... ... ... ШКС ... өсуімен түсіндіріледі. Елде қысқа мерзімді несиелеу көлемдерінің
20,1 – 67,6 млрд тг немесе 47,5 млрд тг. ... ... өз ... және ұзақ мерзімді несиелеу 2,8-ден 77,8 млрд тг. немесе 75,0 ... ... ... ... ... ... несиелеу көлемдері 13,0-ден
53,2 млрд тг. дейін немесе 309,2%, ал шет ... ... ... ... 92,2 млрд тг. ... немесе 9,3 есе өседі. ШКС белгілі
бөлігі несиелерді шетелдік валютада алуды ұнатады.
Сөйтіп, шағын кәсіпкерліктің дамуының динамикасы экономиканың берілген
секторының жаңа ... ... ... және ел ... ... сұранысқа
ие, әр түрлі тауарлар және қызметтерін тұтыну нарығын толтырудың негізгі
құралының бірі болып табылатынын көрсетті.
Сонымен ... ШКС ... ... ... ... емес ... Сауда-делдалдық қызмет 2009 жылы өнімді өндірудің жалпы көлемінен
53,6% құрады және 2010 ... ... ... қалуда-46,3% (5 және 6
суреттер).
Сурет 5 – 01.01.2009 жылы қызмет түрлері ... ... ... ... ... құрылымы
Сауда-делдалдық қызмет 2009 жылы барлық өңірлерде жоғары болды,
әсіресе келесі облыстарда: Ақмола – 48,3 %, ... ...... – 53,6%, ... – 77,3%, ... – 53,3%, ...
67,3%, Павлодар – 54,5%, Алматы қаласы – 65,1%. Бұл жылы тек Атырау
(54,7%), ... (33%) және ... ... (69,7%) ... және ауыл ... өнім ... басым болды. Шағын
кәсіпкерліктің дамуының бес жылдық кезеңінен кейін алты ... ... ... (59,3%), Алматы (43,2%), Атырау (25,9%), Жамбыл (41,2%),
Солтүстік Қазақстан (51,1%), Оңтүстік Қазақстан (65,2%) облыстарында шағын
кәсіпкерлік қызметінің басым түрлерінің өсу ... ... ... он екі ... ... ШКС ... ... болып қалуда.Өнеркәсіптік
кәсіпорындармен және аграрлық сектормен базалық кезеңде өндірілген өнім
өндірілген өнімнің жалпы көлемінің 21,7% құрады, ... 2010 жылы ... 6 – ... жылы ... түрлері бойынша өндірілген өнім
(жұмыс, қызметтер) көлемдерінің құрылымы
Базалық ... ... 2010 жылы ... өнім ... ... ... үлесі 0,3% азайды.
Экономикалық қызмет түрлері құрылымының сауда-делалдық операциялар
пайдасына қалыптасуы мынаған байланысты, сауда ... үшін ... ... қажет емес және кәсіпкер өз ісін өзіндік қаржылар ... ... Ал ... сектор ірі капиталдың, өндірістік қуаттар мен
маманданған техникалық және ... ... ... талап етеді.
Қазіргі уақытта шағын кәсіпкерліктің өрдірістік секторы күрделі емес және
бәсекеге қабілетсіз өнімді өндірумен айналысады. ... ... ... қол ... және ... ... табыстылығының
төмендігін атап кету қажет, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бағыт экономиканың тұрақты жағдайы,
ұлттық валютаның тұрақты курсы және кәсіпкерлердің ... ... ... ... нәтижесінде мүмкін болып отыр.
Әрине, Үкіметпен жүргізілетін саясат шағын кәсіпкерлік субъектілерін
несиелеуді белсендетуге бағытталған, бірақ ол әліде оның ... ... ... ... ... әрі қарай дамыту,
елдің жалпы ішкі өнімінде оның ... ... ... орындарынң санын әрі
қарай өсіру, меншік иелерінің жаңа табын қалыптастыру үшін оның ... және ұзақ ... ... ... ... кезеңдерді
пайдаланумен қызметтің маңызды түрлерін несиелеу, мемлекеттік сатып алулар
бойынша тендерлерді ұтып ... ШКС ... ... ... дайындау
мен енгізу қажет. Ұлттық банкке ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ... ... кеңейту, Республикада
мамандаған құрылыс банктерін құру керек. Екінші деңгейдегі банктерге
өзінің ... ... ... белсенді пайдалану қажет.ҚР
Үкіметімен жүргізілетін жұмыстарға қарамастан, ... ... ... ... көлемдері әлі ел экономикасында елеулі роль атқармайды.
Сонымен қатар, дамыған елдердің шағын кәсіпкерлігі барлық өнеркәсіптік
өнімнің 65-70% өндіреді, ал берілген ... ЖІӨ оның ... ... ол 20,4% тең, ол ... қол ... ... деңгейден үш
есеге төмен, яғни шағын кәсіпкерлік өнімді өндіруде басты роль атқармайды.
Демек, Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің даму ... ... ... ... жасауға болады:
1) Қазақстанның шағын кәсіпкерлігі ел экономикасының басым бағыттарының
бірі ... ... Оған ... ... ... тән. ... ... ел экономикасына қосқан үлесі жылдан жылға өсуде. ... ... осы ... 765,5 млрд тг. ... өнім өндіреді және қызмет
көрсетеді, ол ел экономикасының ЖІӨ 20,4% ... бұл ... 1407,6 ... ... ... ол ел ... жұмыс істейтіндердің жалпы
санының 21,0% тең; ШКС ... ... ... 66,0 млрд ... ол ... түсетін жалпы түсімдердің 8,2% құрайды.
Екінші жағынан ШКС қызметінің нәтижелерін талдау, оның ... ... тән ... ... 1000 тұрғынға шаққандағы шағын және орта кәсіпорындардың саны төмен –
9,3 бірлік, ... ... ... ... – 8,5, ал ... ... бұл көрсеткіш АҚШ 74,9, Италияда – 68, Англияда – 46, Германияда –
37, Жапонияда – 49,6 ... тең. ... ... және орта
кәсіпорындар саны дамыған елдердегі берілген көрсеткіштің деңгейінен 4-8
есе төмен, ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың
үлесі 48,8% тең;
2) Республика аймақтары бойынша ШКС ... ... 2006 ... ШКС көпшілігі жалпы саннан 18,4 %, Оңтүстік Қазақстан облысында,
ең аз 2,1% Маңғыстау облысында ... ... ШКС 3% ... ... үш ... ... – 2,1%, ... – 2,6%, Қызылорда –
2,8%); ШКС 3-7 % дейінгі үлес ... жеті ... және бір ... – 5,7%, Солтүстік Қазақстан – 4,9%, Павлодар – 4,8%,Ақмола –
4,5%, Астана каласы – 4,2%, ... – 4,1%, ... – 3,7%, ... ... 3,5%); ШКС 7-10% ... үлес ... екі облыста ( Шығыс Қазақстан –
9,7%, Қарағанды – 7,3%); ШКС 10% жоғары үлес ... екі ... пен ... (Алматы – 12,4%, Алматы қаласы – 11,7%, Оңтүстік Қазақстан – 18,4%)
орналасқан. ШКС бұлайша ... бір ... ... ... ... ... жоғары болуына байланысты, ол шағын кәсіпкерліктің дамуына
ықпал етеді (Алматы қаласы); екінші жағынан, бұл аймақтарда ... ... ... ... ... меншігінен шығару мен
жекешелендіру ШКС құрылуына ... ... ... ... Алматы
қаласы); басқа жағдайларда, бұл мал шаруашылығы мен суармалы жерлері жақсы
дамыған ... ... ... ... Қазақстан облыстары).
Соңғыларда шағын өндірістен қайтарым жоғары, ол да шағын кәсіпкерліктің
қалыптасуына көмектесті.
3) Облыстар ... ШКС ... ... ... ... ... ... кемшіліктерде ықпал етті. 2005 жылдың
басына шағын кәсіпкерлікте жұмыспен қамтылған жұмыскерлердің ең көбі жалпы
санынан 14,8% ... ... ... жұмыспен қамтылғандардың ең аз
үлесі Маңғыстау облысында – 2,1%. ... ... ... ... ... 3% ... үлес ... үш облыста
(Маңғыстау – 2,1%, Атырау – 2,7%, ... – 2,7%); ... ... жұмыспен қамтылғандардың 3-тен 7% дейінгі үлес салмағы жеті
облыс пен бір ... ... ... – 5,2%, Қостанай – 5,2%, Ақмола –
4,9%, ... – 4,7%, ... – 4,6%, ... Қазақстан – 4,0%, Ақтөбе –
3,4%, Батыс Қазақстан – 3,4%); шағын кәсіпкерлік сферасында жұмыспен
қамтылғандардың 7-ден 10% ... үлес ... екі ... ... ... ... ... – 9,0%); жұмыспен қамтылғандардың 10% астамы екі
облыс пен бір қалада шоғырланған (Алматы облысы – 12,7%, ... ... ... ... ... - 13,4%). ... ... жұмыспен
қамтылғандар санының бұлайша бөлінуі бірінші кезекте облыстардағы ШКС ең
үлкен үлес салмағына ... ... бұл ... ... жоғары.
4) Шағын кәсіпкерлік жұмыскерлерінің жалақысының едәуір дифференциялануы
байқалады. Оның мөлшері қызметтің түрі мен өңірге тәуелді. Ең ... ... ... кәсіпорындарының жұмыскерлерінде, ал ең төмен – ауыл
шаруашылық кәсіпорындарында. Байланыс жұмыскерлерінде ол 4,6 есе ... ... ... байланысты аймақтарда, екі қаланың шағын
кәсіпорындарының жұмыскерлерінде ең ... ... және ...... ... ... кәсіпкерлерінің біразына жеке кәсіпкерлік тартымды болып
қалуда. 2010 жылдың басына шағын кәсіпорындарда жұмыспен қамтылғандардың
үлесі 49,2%, жеке ... 50,8% тең ... 2006 ... ... ... ... 0,8% азайды, ал жеке сферада
жұмыспен қамтылған жұмыскерлердің үлесі 0,8% жоғарылады. Бұл тіркеуге алу,
есептілік және ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерліктегі жұмыс бастылық деңгейі жұмыссыздық проблемаларын
шешуге қоғамдағы әлеуметтік шиеленісушілікті жоюға көмектеспейді. 2010
жылдың басында ... осы ... ел ... ... ... санының 21,0% жұмыс істеді, ол экономикасы ... қол ... ... 2,4 - 2,9 ... төмен.
7) Республиканың ЖІӨ ШКС ... өнім мен ... ... ... ... қол ... көрсеткіштерден 3 есе төмен, және
де ең үлкен үлес салмақ 46,3% сауда-делдалдық операцияларға ... ... ... ... ... 21,4%, ал ... ... 24,9 % төмен.
8) Республиканың жалпы кірісіндегі ШКС қызметінен түскен төлемдердің үлесі
10% аспайды, ол сондай-ақ экономикасы ... ... қол ... 3-4 есе ... ... жүгінетін болсақ, өткен жылдың басында
жалпы республикамыз бойынша 737886 кәсіпкерлік нысандары тіркелгендігі осы
сөзді дәйектей түседі. Ал ол ... ... 2010 ... ... саны 17,8 пайызға өскендігін көрсетеді. Егер, осы көрсеткішті одан
әрі саралай талдасақ, бұлардың ішінде 163416-сы заңды тұлғалар екендігін
аңғарамаыз. Демек, жеке ... ... ... құлшынысы
ояна бастағандағы байқалады. Екінші жағынан, бұл жұмыс жасындағы адамдарды
еңбекпен қамтуға елеулі септігін тигізуде. Мәселен, бүгінгі таңда ... ... ... адамдардың саны 1,5 миллион адамға
жеткен. Егер осы үрдістен айнымай, бұл ... ... ... ... ... ... ... жасындағы адамдардың жұмыспен қамтылуы
одан әрі жақсара түседі деуге толық негіз бар. ... осы ... ... сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10 пайыздан астамға өсіп
отыр. Егер де осы ... одан әрі ... ... ... ... 539 мың шаруа қожалықтарынан 404 мың, ал жеке кәсіпкерлікпен
айналысатындарда 583 мың ... ... ... ... мына жайға да назар аудармасқа болмайды. Бүгінде негізгі
өлшем ретінде жұмыс істеп тұрған ... ... ... әр бір ... ... ... ... негізгі көрсеткіш болып табылады.
Міне, мәселеге осы ... ... ... қазіргі кезде ... ... 1 мың ... шаққандағы саны 7,6 бірлік
өлшемін құрып отыр, ол көрсеткіш шаруа ... 24,2 ... ... 19,2 бірлікті құрайды. Ал осыны ел
ауқымында алып ... ... ... ... ... ... 1
мың адамға шаққанда щағын кәсіпкерлік нысандарының қатары едәуір толыға
түскендігін аңғарамыз.
Әрине, шағын кәсіпкерліктің түрі мен ... сан ... ... қай ... ... ие ... ... бағамдағанның да
артықшылығы жоқ. Енді осыны да бір талап ... ... 2010 ... ... ... 40 ... жуығы саудаға,
автокөлік, тұрмыстық заттар мен жеке бұйымдарды жөндеуге баса ден ... ауыл ... ... пен ... ... ... ... саны 164511-ді немесе 29 пайызды құрап отыр.
Бұлардың ... 96,5 ... ... ... ... Бұлардан басқа
тікелей өндіріспен шұғылданатын 18 мыңнан астам шағын ... бар. ... 90,8 ... ... ... ... ... ретте Қазақстан кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің «Атамекен»
деп аталатын жалпыұлттық одағының ... рөлі ... ... ... ... ... қызметтің нормативтік-құқықтық базасын жетілдіруге,
біздің елімізде орта тапты деңгейдегі кәсіппен ... ... ... ... ... ... жолын кеседі, әкімшілік
кедергілерді жояды, лицензиялық рұқсаттар алудағы ... ... ... деп ... ... ... ... барынша
ашық, оңтайлы жағдай туғызылғанда ғана біздегі өрге басатындығын қазір
әркім жете түсінген.
Сонымен ... ... ... ... ... арналған
кәсіпкерлікті дамытудың бағдарламасын қабылдауы да, бұл ... ... ... деп ... Олай ... ... мейлінше дамыған,
бәсекелестікке қабілетті 50 елдің қатарына ену, ... ... ... ... ... ... бизнестің қаншалықты дамып, талап
пен талғамға жауап бере алатындығына байланысты. Бұл үшін кәсіпкерлікті
дамытуға және жеке меншік институтын жетілдіруге баса мән ... ... ... ... ... бәсекелестік негіздер мен жеке
капиталдың іске араласуына барынша ... ... ... қажеттілігін
осы себептен де баса айтып келеді. Себебі әлемдегі дамыған елдердің қай-
қайсысы да осы шағын және орта ... ... бұл ... ... ... қою арқылы өркендеген.
Демек, қазіргі экономикалық даму үрдісінде шағын және орта ... ... ... ... кеңінен көрсетіп, талдап және саралып
отырудың маңызы зор болмақ. Әсіресе, ауыл шаруашылығындағы шағын бизнесті
көтеру-мұндағы ... және ... ... ... ... ... ... жылдардан басталған кәсіпкерлік бумы ең ... ... ... ақпаратқа ие және кішкене болса да бастапқы
капиталы бар ғылыми – техникалық интелегенцияның келуімен ... ... ... ... ... Алматы қаласында тіркелген шағын
бизнесте жұмысбастылардың саны 162 000 жуық ... ... бұл ... ... ... 2 есе (88646 ... ... 7 – 2005-2010 жж.тіркелген шағын және орта бизнес
субъектілерінің саны
Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелеу 1992 жылы ... және ... ... құру және ... ... ... жылғы 8 сәуірдегі №100 «Коммерциялық ... ... ... несиелеудің минималды мөлшері туралы» ҚР Ұлттық Банкінің
Басқармасының ... ... ... деңгейлі банктер шағын бизнес
саласын банктің несие портфелінің кем дегенде 10%-ын несиелеуі міндетті.
Қарастырып отырған мерзім ... ... ... банктердің
шағын кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелері құрлымы
айтарлықтай өзгерген жоқ. ... ... ... ... ... ... ... экономика салалары бойынша
несиелерінің жартысына жуық ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым қол жетерлік, себебі
үлкен капитал жұмсалымын, тауарлы-материалды запастарды қажет етпейді,
сондай-ақ ақша ... тез ... ... етеді.
Сурет 8 - 2010ж. 1 наурызына екінші деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеу жағдайын талдау ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілеріне берілген несиелер көлемі жыл
сайын өсуде: ... ... ... ... ... ... ... ақпан айында 205322 млн теңгені құрады;
- Екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнес ... ... ... бойынша құрылымының көп бөлігін шетел
валютасындағы несиелер алады;
- ... ... ... аймақтар бойынша шағын және орта бизнес
субъектілеріне берген несиелерінің құрылымында дербес кәсіпкерлік қаласы –
Алматы ең үлкен орынды ... ... де ... ... сондай-ақ Шығыс
Қазақстан, Ақтөбе, Павлодар облыстарында берілген ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікке экономика салалары
бойынша ... ... жуық ... ... ... ... даму банкі кәсіпкерлікті қолдау мақсатында республикамызға 100
миллион доллар несие беріп отыр.
Экономика секторы ... ... ... бағалау 14 кестеде
көрсетілген.
Көрсетілген ақпаратты талдаудан мынадай ... ... ... ... ... несиелеу саласында банктің қалыпты
жұмысын ... ... ... ... ... ... қаражатын
ең көп қажетсінетін сауда секторы болып табылады. ... 2010 ... ... үлесі, олардың жалпы сомасынан 35565,6 млн. теңге құрады.
Бұл 2009 жылмен салыстырғанда 1,2 ... ... 15417,6 млн. ... Өндіру өнеркәсібі 2010 ... ... 29280,3 млн. ... құрады.
Бұл 2010 жылмен салыстарғанда 1,1 есеге немесе 10796,6 млн. ... 2008 ... 2010 ... ... ауыл шаруашылық жақсы
несиеленді. 2010 ... оның ... 36638,7 млн. ... ... ... тұтынушылық несиенің үлесі 8584,8 млн. теңге құрады. Бұл 2009
жылмен ... 1,1 ... ... 6832,8 млн. ... ... ... бойынша несие ... ... 9 ... ... ... ... несиені жіктеу млн. теңге*
|Экономика секторы|2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... |
| | | | ... ... |
| | | | | | |
| ... ... ... ... көрсетуде географиялық дисбаланс
байқалады. Өйткені қаржының ... ... ... ... ... ... ... шоғырланған. Ал екінші қалалар мен ауылдың
шағын және орта кәсіпорындары несиелік ресурстарға өте зәру ... ... ... ... ... жобалардан тыс қалып отыр. Өйткені
коммерциялық банктердің аймақтармен байланысы және аймақтық кіші және орта
жобаларды ... ... ... жоқ. ... қатар банктік
нормативтер де шағын бизнесті ... ... ... жоқ. ... ... болғандықтан оның басты мақсаты табыс табу, сондықтан
да банк кіші жобалармен жұмыс ... ... ... ... ұсақ ... ... кафе ашу сияқты өте қарапайым жобалар ғана
ұсынылады.
2.2 ... және орта ... ... ... ... ... несиелiк қабiлетi – несиесі бойынша қарызды уақтылы
және толық көлемде қайтару қабiлетiн бағалаумен ... ... ... ... ... факторлардың әсерiнен болуы мүмкiн,
сондықтан да, банк клиентке несие беруге шешiм ... ... ... ... талдайды. Бұл көрсеткiш банктің өтiмдiлiгiне ықпал
ететiн бiрден-бiр фактор.
«Центр Кредит» АҚ-ның қауіпсіздік қызметі ... ... ... ... ... ... мақсатында қарыз алушының сенімділігін
бағалауды жүзеге асырады.
Қамсыздандыруды бағалау және тексеру ... ... ... ... ... ... шешімі бойынша қажетті
қамсыздандырудың көлемі негізгі қарыз сомасынан және сыйақыдан кем болмауы
қажет.
Банктің ... ... ... ... ... ... – қамсыздандыруды өтімділігіне, оның нақты
нарықтық ... ... ... ... ... ... бақылауды
жүргізу кезінде ұйымдастырылуына, нарықта өзгеру жағдайлары пайда ... ... ... ... ... таңдап алу;
- заңи талаптар – келісім шартта кепіл ... мен ... ... мен ... ... ... қамсыздандыру бойынша құқық
белгілейтін құжаттарды дұрыс рәсімдеу және жүргізу, оларды белгіленген
тәртіпте тіркеуді және ... ... ... ... ... ... кезінде кепілді ауыстырғысы келсе,
онда ұсынылатын кепіл мүлкінің құны анықталады және жаңа кепіл ... ... ... ... ... міндеттемелердің
орындалуын қамтамасыз ететін кепілге Қазақстан Республикасының заң
актілеріне сәйкес өндіріп ... ... ... ... ... екі негізгі крийтерилер бойынша былай сыныпталады:
1)кепіл шартының екі жақ ... ... ... ... ... ... қойылған мүліктің сипаты бойынша: жылжитын және
жылжымайтын.
Кепіл беруші болып қарыз ... өзі және ... ... бола ... затының нарықтық құнын есептеу және негіздеу мақсатында ... ... ... ... ... нарықтық құнын бағалауды
«ЦКБ» акционерлiк қоғамының Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бар банк ... жүргізеді. Банктің тәуелсіз
эксперті немесе уәкілетті органы кепілдің нарықтық ... ... ... ... ... ... анықтау үшін кейде тәуелсіз мамандар мен
эксперттер жүргізеді.
Кепілмен ... ... ... құны осы ... ... қолымен расталған бағалау актісімен қуатталады. Банкте кепілдің
нарықтық құнын анықтауды ... ... ... максималды
коэффициенттері қолданылады:
Кесте 10
Кепіл өтімділігінің максималды коэффициенттері
|Кепіл тобының атаулары ... ... ... ... |70% ... ... ... кафе, қонақ | ... ... | ... ... |70% ... ... ... | ... ... ... |60% ... ... | ... |60% ... |50% ... ... ... | ... |50% ... ... ... | ... ... |50% ... ... ... |70% ... ... | ... ... қағаздар |100% ... |50% ... да ... ... |70% ... |100% ... ... жеке мүліктері |50% ... ... да ... |50% ... ... ... ... қарыз алушының несиелік кабілетін |
|анықтау әдістері негізінде өңдеген. ... ... ... ... ... ... ... олардың клиенттері арасындағы қатынастар, егер ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк қарыз ... ... ... болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін
несиелеу субъектісімен қатынасқа түседі.
Несиелік келісімшарт – бұл осы ... ... екі ... ... барлық пунктері міндетті түрде орындалуы тиіс заңды құжат
болып табылады. Заңды құжат ретінде несиелік ... ... ... екі жақ арасындағы барлық кешенді сұрақтарды реттеп ... ... ... ... екі ... ... ... іске асу мерзімі;
• несиелік мәміленің құралы мен шарттары;
• екі жақтың міндеттері мен ... осы ... ... ... кепілдемесі.
Мұндай құқықтық кепілдемеге жататындар: қарыз алушының заңды
формасының ... ... ... ... ... екі жақтың біреуі өзінің міндеттемесін ... ... ... ... ... бұзу ... ... – екі жақтың өзара міндеттемелерін және
жауапкершіліктерін анықтайды. Онда ... ... ... ... несиенiң мөлшерi, оның мақсаты;
• несиені беру шарттары және өтеу ... ... ... алушы
қызметінің жақсаруына әсері;
• несиенi қамтамасыз ету формасы;
• несие үшiн төленетiн сыйақы мөлшерлемелері, ... ... ... төлем тәртібі;
• қарыз алушының міндеттемелерін ... ету ... ... ... беру және ... ... ... мен өндірістік шығындарды өтеудегі меншікті
айналым қаражаттарының нормативі;
• несие беру және өтеу үшін екі ... ... ... ... ... ... және клиенттiң қаржылық жағдайын бақылау
үшiн қарыз ... ... ... тiзiмi және оларды банкке
тапсыру мерзімділігі;
... ... ... ... қызметi.
Несиелiк келiсiм шарттың мазмұнын келiсушi жақтардың өздерi анықтайды.
Бұл жерде екiншi деңгейдегi банктер оның ... ... ... ... шарттың мазмұнында несиелеу механизмi, оның негiзi
элементтерi (несие ... және ... ... несиенiң бағасы,
несиелеу әдiстерi және ссудалық шот формалары, ссуданың ... ... ... ... банк бақылауы) және банк ссудаларының қозғалысы
қарастырылады.
Қарыз алушының заңды формасы өте ... ...... ... ... ... – іс-әрекет нәтижесі үшін міндеттеме
жүктелген тұлғаларды анықтауда. Бұндай жағдай банк ... ... ... ... актуалді болып келеді.
Банк несие шартында ... ... ... ... ... ақша ... ... беруге Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің лицензиясы бар банк немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... берілуі мүмкін ақша болып табылады.
Соңғы жағдайда шарт егер осы шартта өзгеше көзделмесе, оның ... ... ... енді деп ... жазбаша түрде жасалуы тиіс. Заң құжаттарында немесе тараптардың
келісімінде тікелей көрсетілген реттерде мәміленің жазбаша ... ... ... ... қалуына әкеледі.Жазбаша түрде жасалған мәмілені
орындаған тарап екінші тараптан оның орындалғанын растайтын құжатты талап
етуге құқылы.
несиелiк ... ... ... өз ... ... алушыға әрi қарай ... ... ... ... ... ... ... несиенi берудi тоқтатуға құқығы бар.
Қарыз ... ... ... шарттарын жүйелi түрде орындамаған
жағдайда банк ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Кез – келген несиелік шарт өзінің мазмұны мен формасына қарай төрт
негізгі ... ... ... ... ... ену ... екі ... бір-біріне деген өзара мүдделілігі;
- мәміле шарттарына келісімділігі.
Несиелік мәміленің құқықтық негізін банктік қызмет сферасына жататын
жалпы шаруашылық ... бар ... ... мен ... құрайды.
Қазіргі кезде шаруашылық, қаржылық және банктік құқықтың көптеген
нормалары ... ... және оның ... сот ... қарым-қатынаста болмауы, заң кадрларымен заң ... ... орын ... шарт ... ... бұл клиенттің несие алу туралы
өтінішін бергенде ... ... ... ... және осы ... ... түсу мүмкіндігі туралы сұрақтарды шешеді. Екі жақта өз
еркімен келісім-шартқа отырады. Екі жақ несиелік келісім-шартқа отырған
кезде бір ... ... ... ... ... ... қарыз алушы
өзінің іске қосылмай тұрған құралдарын жөндеп, одан пайда табу ... ... бір ... ақша қаражаты керек болды, бұл кезде банк осы
клиентке несие беруге дайын болады. Несиелік ... ... ... оның ... және ... талаптарын, шарттарын еске түсіру керек.
Елеулі талап несиелік шартты жасасудың мүмкіншілігін анықтайды. Олар
өздеріне мыналарды қосады: екі ... ... ... іске асу ... сомасы мен мән-мағынасы, несиені өтеу мен беру ... ... үшін ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз
ететін тәсілдер, екі жақтың жауапкершіліктері.
Қосымша ... ... ... ... ету үшін ... ... бағытталған. Олар нақты қарызгерлерге қолдануды
сараптайды және қарызгердің несие қабілетінің ... бір ... ... есеп пен есеп-қисаптың қажетті жағдайлары бойынша, кепілге
салынған мүліктің сақталуы бойынша, банктің ... ... ... ... ... қарастыра отырып несие шартының жалпы схемасын
келесідей түрде көрсетуге ... ... ... мен ... Несиені өтеу мен беру тәртібі;
3) Несие үшін төлем;
4) Несиенің қайтарылуын қамтамамасыз ететін ... Екі ... ... ... Екі ... ... ... қосымша талаптар;
8) Дауларды жүргізуге рұқсат беру;
9) Шарттың қызмет ету ... Екі ... ... ... – жайы мен қолдары.
Кіріспеде несиелік мәмілеге қатысушылардың заңды ... ... ... ... ... ... үшін – аты, ... есеп
айрысу шотының номері, ал банк үшін – оның атауы, ... ... ... ... ... ... немесе қоғам формасында құрылғандығы
туралы заңды формасын көрсетуі ... ... ... ... үшін материалды жауапкершілігі жүктелген тұлғаларды анықтау
үшін қажет.
Бірінші «Келісім-шарттың мән-мағынасы мен ... ... ... объектілерінің табиғи және сандық сипаты көрсетіледі. ... ... ... мен ... ... ... ... Қарастырылып отырған бөлімде несиелік ... ... ... ... да ... Ол ... ... көрсетеді.
Екінші «Несиені өтеу мен беру тәртібі» бөлімі мәміленің нақты түрін
қолдануын ... ... ... ... ... ... түрде жүзеге асырылады. Сондықтан, несиені беру төлем төлеу кезінде
жүзеге асырылады.
Үшінші «Несие үшін төлем» бөлімінде несиені ... ... ... төлеу шарты көрсетіледі. Бұл бөлімде мақсатқа сай
проценттік ставка бекітіледі. Ондай ... ... ... ... кезеңдегі несиені пайдалану мерзімі;
б) несиенің мерзімі ұзартылған жағдайда;
в) несиені өтеуді кешіктірген жағдайда;
г) клиенттің несие ... ... ... ... ... ... ... басқа да факторлар пайда болған жағдай.
Несие шартының төртінші бөлімі «Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... нақты
тәсілдерге мыналар жатады: мүлікке сәйкес ... ... ... ... алу). ... ... несиенің қайтарылуын
қамтамасыз ететін тәсілдерді қарыз алушының несие ... ... алу ... ... кез-келген түріне қолдануға болады.
Несие шартының бесінші бөлімі екі жақтың құқықтары мен міндеттемелерін
айқындайды. Банк тұрғысынан орындауға ... ... ... ... сәйкес, сомасына сәйкес және түріне сәйкес келетін несие беру.
Егер банк ... ... ... ... айыппұл төлеуге міндетті.
Банктің міндеттемелеріне қарағанда клиенттің міндеттемелері ... ... ... ... ... несиені мақсатты, уақытылы
және толығымен қайтарылуына бағытталынған. Сондықтан клиенттің міндеті
несиелеудің шарттарын, ... және ... ... ... «Екі ... ... бөлімі екі жақтың несиелік
келісімшартты бұзған жағдайда оларға арнайы ... ... ... ... ... ... бөлімінде қажетті кезде
басқа да талаптар қойылады. Ондай ... ... мен ... ... ... депозиттерді қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... ... өзгеру
тәртібі, несие шартына және тағы басқаларына өзгертулер мен толықтыруларды
енгізу ... ... ... рұқсат беру» бөлімінде екі жақ өзара
тиімді шешімге ... ... ... сотқа жүгінуге болады.
Несие шартының тоғызыншы бөлімінде осы ... ... ... яғни оның ... және аяқталу уақытын көрсетеді.
Соңғы оныншы бөлімде екі жақтың ... ... ... ... ... шот, ... ... сонымен қатар, мөрмен
расталған қолдары белгіленеді.
Заңи экспертиза жүргізу кезеңі. Заңи экспертизаның негізгі мақсаты
банктің ... ... ... ... ... ... заңдардың
бұзылуын ескерту, банктің қарызды өндіріп алуы бойынша қызығушылығы үшін
жағдай ... және ... Заңи ... ... заң ... ... дайындау кезеңі. Банктің несие бөлімшесіндегі қызметкермен
жасалатын резюме ... ... ... ... ... ... банк ... өткізілген
экспертизаның қорытындысы;
-қарыз алушының несие қабілеттілігіне берілген рейтинг;
-несиені беру туралы ... ... ... ... валютасы, сыйақы
мөлшері, несиені өтеу мен кестесі мен ... ... ... ... ... ... ... операцияларын реттейтін
нұсқауларына, процедураларында ... ... ... формада
жасалынады.
Банктің ұсынатын қызметтері мен оны жүзеге асыру бойынша мақұлдау
процедуралар кезеңі. Несиені ... ... ... ... процесіне қатысатын банктің құрылымдық бөлімшелері бекіткен
барлық қажетті құжаттарды қарыз алушыдан ... ... оң ... ... ... ... ... және борышты өтеу бойынша
тексерулер жүргізу кезеңі. Несиелік мониторинг — ... ... ... ... лимитін (несиелік желі бойынша) сақтау
проценттерді төлеу сияқты мәселелерді бақылау сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... шарттарды орындауын банк
объектіге барып ақша-есептік құжаттарды ... ... және ... есеп ... ... ... іске
асырады. Сонымен қоса ақпараттың барлық көздері ... ... ... ... ... асыру келесі сұрақтар
бойынша жүреді
банктік несиені мақсатты пайдалану;
банктік ... ... ... ... ... болуы;
бухгалтерлік есептің ахуалы;
тауарлы-материалдық запастардың сақталу жағдайлары;
қарыз алушылардың өз ... ... ... ... ... ... несиелік іске келесі
құжаттарды тіркейді:
- Қарыз алушы мен банк арасындағы ... ... ... ... ... ... ... зат ретінде берілген меншікті түгендеу акті;
- Меншікті орындарына барып тексеру графигі. Несиелік ... ... ... ... ... ... ... осы мақсатқа жету
мақсатында шаралар қолдану ... беру ... Бұл ... ... шот ашу, ... ... құжаттау
тәртiбiн (қосымша құжаттар толтырылуы мүмкiн), несиені беру тәсiлiн
анықтайтын несиелеудi ... және ... ... қамтиды.
Несиенiң көлемiне байланысты әртүрлi берiлу тәсiлдерi болады.
Біріншісі - несие клиенттiң шотына толығымен аударылып, қажет болған
жағдайда ... - ... ... ... ... ... ... туындауына байланысты берiледi.
Үшiншiсi - белгiлi бiр соманы алуға клиенттiң құқығы бола отырып, ол
оны алудан бас тартады (мысалға, ... ... ... ... мөлшерi оны беру барысында несиелеу ережелерiне ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға
байланысты болып келеді.
Біріншіден, қарыз алушыға берілетін несие шамасы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты, соның
ішінде:
- қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтық ... ... ... ... ... ... ... және олардың өтімділік дәрежесіне;
- маржа деңгейіне;
- несиелік тәуекел дәрежесіне және банктің клиентке деген ... ... бар ... ... және т.б.
Несиенi қайтару және оған сыйақы төлеуiне бақылау жасау кезеңі -
несиелiк операцияның ... ... ... ... ... ... банк ... пайдалану ұзақтығына және олардың төлем
айналымын құраудағы рөлiне байланысты.
Іс жүзінде ... ... ... ... ... ... негізінде эпизодтық қайтару;
2. меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп ... ... азаю ... ... қайтару;
3.алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4.түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
5.несиенің ... ... ... ... ... «мерзімі өткен несиелер» шотына аудару;
7.банк резерві есебінен ... ... ... ... ... қайтару туралы қарастырылған варианттар,бұл процесті
мынадай белгілеріне байланысты жіктейді:
Қайтаруына қарай:
1.несиені толық қайтару;
2.несиені жартылай қайтару;
Қайтару жиілігіне қарай:
1.несиені ... ... ... ... ... асырылу уақытына қарай:
1.несиені жүйелі түрде қайтару;
2.несиені эпизодтық қайтару;
Қайтару мерзімдеріне ... ... ... ... созып қайтару;
3.несиенің мерзімін өткізіп барып қайтару;
4.несиені иерзімінен бұрын қайтару;
Қайтару көздеріне қарай:
1.клиенттің меншікті қаражаттары;
2.жаңа несиені ... ... ... ... ... шотынан түскен қаражаттар;
5.бюджеттік түсім және т.б.
Несиені қайтару мерзiмi беру ... ... ... егер де ... ... ... болса, онда бiр ғана
мерзiмдi мiндеттеме толтырылады, ал несие бөлiп-бөлiп қайтарылатын болса,
онда әр ... ... ... ... толтырылады. Несиенің
қайтарылуына бақылау жасау үшiн банкте ... ... ... ... ... Банк қызметкелерi күнделiктi
қайтарылатын мерзiмi жеткен несиелерді қарай отырып, қарыз алушының есеп
айырысу ... ... ... үкiм ... бередi. Жартылай
қайтаруға байланысты төлемдер уақыты жеткен кезде мерзiмдi мiндеттеменiң
келесi бетiне тиiстi белгiлерiн ... Егер де ... ... есеп
айырысу шоты басқа банкте ашылған болса, несие бойынша қарызды ... ... ... ... төлем тапсырмасы негiзiнде жүргiзiледi.
Жекелеген жағдайларда қарыз ... ... ... кезігуiне
байланысты банк қайтару мерзiмiн кейiнге ... ... етуi ... бұл ... ... ... ... сыйақы мөлшерi оны төлеу
мерзiмi және тәртiбi, ... ... ... механизмi несиелiк
келiсiм шартта анықталады. сыйақы ай сайын, тоқсан сайын есептелінедi және
қайтару кестесiне сәйкес iздестiрiлуi ... ... ... ссуда
бойынша жай және күрделi сыйақы есептеу формулалары қолданылады.
Жай проценттер бiрiншiден, қысқа мерзiмдi несиелеу үшiн қолданылады.
Олар бойынша проценттердi ... және ... ... ... ... S - ... бойынша барлық соманың көлемi
P - бастапқы қарыз
i - пайыздық мөлшерлеме
n - мерзiмi
Банк ... ... ... ұзақ ... ... ... ... Мұнда мәмiле аяқталғанға дейін ... ... сома ... ал ... қарыз сомасы өсiп отырады. Оны мына
формуламен көрсетуге болады:
S=P(1+i)n
(2)
Мысалы, АҚ «Серт» жылдық ставкасы 14%-ға тең ... ... екі ... ... ... ... ... белгілі. Сонда,
несие бойынша барлық соманың көлемі неше болғанын табу керекпіз. Есептің
шешімі бойынша, P=260 000 000 ... ... n=2 ... ... ... S=? (несие бойынша барлық соманың көлемi)
S=260 000 000*(1+14)2 =260 000 ... 500 000 000 ... АҚ ... ай ... ... ... банке 1,625 млн.теңге несие
сомасын төлейді.
Банк несиелiк келiсiм шарттың орындалуына, қарыз ... ... ... және оны ... ... ... ... Осы
мақсатта қарыз алушының шаруашылық қызметiне, оның қаржылық жағдайына
талдау ... ... ... ... ... және есеп ... бухгалтерлiк жазуларын, есептiк материалдарын тексередi. Осы
жерде қарыз ... ... ... ... ... ... мен басқадай
ақпараттар, сондай ақ басқа да көздер пайдаланылады. Әрбiр банктiң өзiнiң
клиентiнiң ... iсiн ... ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін
несиелеуді жетілдіру жолдары
3.1 Шағын және орта бизнесті несиелеудегі «Халық Банк» АҚ жобалары
2011 жылы Халық банкіне 88 жыл ... ... ... банкінің
тарихы – бұл Қазақстан территориясындағы жинақтаушы жүйенің даму және
қалыптасу тарихы.
«Қазақстанның Халық ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу негізінде құрылды.
1923 жылы Ақтөбеде бірінші жинақ кассасы ашылған болатын. Осы жинақ
кассасы ашылғаннан кейін келесі 4 жыл ... ... 335 ... кассасы
қалыптасты. 1929 жылы Қазақстандағы ... ... ... қызметін
басқаратын Республикалық жинақ кассасы пайда болды.
Кеңестік ... ... және ... ... әр ... ... ... Банкісінің салымшысы
болуына әкелді.
Жинақ кассаларына мемлекеттік займдардың ... және ... ... ... ... ала ... мерзімді ссудалар беруге рұқсат
етілген болатын. Осы уақытта жинақ ісі мемлекеттік несиелердің қалыптасуы
мен ... ... ... Сол ... ... ... займдар, оның
ішінде үшеуі натуралды және екеуі алтын есеп негізінде берілді.
1960 жылдың соңына ... ... ... ... саны 1770 ... ... 322,7 млн.соммаға, ал салымның орташа саны 182 соммаға дейін
жетті. Жинақ кассаларының саны 1950 ... 1960 ... ... 1,8 есе ... ... ... қарай 2805 құрады.
60-шы жылдардың басында жинақ кассалары ... ... ... және ... да ... үшін ... қабылдады.
Жинақтаушы жүйенің дамуына ақша бірлігінің қатаюы әсер етті. 1961 жылғы
реформа ақша бірлігінің өзгеруі мен жаңа сом курсының ... ... жылы ... ... ... ... Мемлекеттік банкке өткеннен
кейін халықтың салымдарының ... ... ... көбейтуге
бағытталды.
1988 жылғы банк реформасы екі деңгейлі банктік жүйеге: орталық банк –
арнайы банктерге өтті.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... үшінші қайта қалыптасу кезеңіне өтуін
білдірді.
Қазақстан 1990 жылдың ... ... ... ... ... ... жауап беретін өзінің жеке банктік жүйесін құруға
кірісті. 1991 жылдың қаңтарында «Қазақ ССР-ғы банктер және ... ... заң ... жылы ... ... ... ... құрылды. Халық
банкі оның заңды жалғастырушысы болып табылады.
1993 жылы Жинақ банкі Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... несие портфелі ең жоғарғы стандарттарды енгізуге
тырысады. Халық Банкінде ... ... ... ... мақсатымен
несиелеу бойынша операциялардан тәуелсіз қызмет ететін Тәуекел Басқармасы
құрылған. Басқарманың басты функциясы – тәуекелге ... ... ... ... ... ... ... күмәнді
және үмітсіз болып жіктеледі. Стандартты және субстандартты ... ... ... жоғары ретінде қарастырылады. Күмәнді және
үмітсіз болып жіктелінетін қарыздар ... ... өтеу ... ие ... ие болмаса да болашақта мүмкін орын алатын белгілі бір ... және ... ... ... ... ... 3 ... қарыздарының 85%
астамы стандартты және субстандартты болып ... ... ... ... ... ... бағдарламасынан
тұрады :
Бірінші бағдарлама – тұрақтандыру бағдарламасы. Бұл бағдарламаның
мақсаты ШОБ үшін ... бара ... ... ... тапшылығын
толықтыру , алайда ол ШОБ құрылымын ... етіп ... ... ... ҚР Үкіметінің 2008 жылғы 6 қарашадағы №1039 қаулысымен бекітілген
елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... ... ... іс-қимылдар Жоспарына сәйкес, аталмыш
бағдарлама бойынша республикалық ... ... 48,8 ... ... Бірінші транш ШОБ субъектілерін кейіннен несиелеу үшін
бүгінгі күні толығымен ... ... ... ... ... 2009 ... 28 ... хаттамасына сәйкес, шағын және орта бизнес субъектілерін қолдауға
тұрақтандыру бағдарламасының екінші ... - 50 ... ... бөлу жөнінде
шешім қабылданды.
Тұрақтандыру бағдарламасы бойынша үшінші ... ... 2010 ... айында бөлінді, ШОБ қолдауға бөлінген қаражат 117 ... ... Бұл ... ... 1-ші және 2-ші ... ... ол ҚР ... және «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-
ауқат қоры» АҚ тапсырмасы бойынша ... ... ... қаражаттың
соңғы қарыз алушыларға тездетіліп жеткізілуі, мемлекеттің шағын және ... ... ... ... ... ... ... беру.Экономиканың диверсификация үдерісін қолдау
мақсатында ...... ... ... бағдарламасы
әзірленді. Бағдарлама шеңберінде өңдеуші өнеркәсіп, көлік және байланыс,
қызметі есептеуіш техникамен байланысты, ... ... және ... ... ... ... несие берілетін болады.
«Қазына» ОДҚ» АҚ (қазіргі «Самұрық - Қазына» ҰӘҚ» АҚ) бөлген 50
млрд. теңге ... ШОБ ... ... ... ... дамыту қоры» АҚ жіберілді. Осы қаражатты ШОК субъектілеріне
жеткізу ШОБ субъектілерін ЕДБ және қаржы ұйымдарымен бірлесе ... ... ... ... ЕДМ мен ... ұйымдары ШОБ-ты
несиелеуге Қормен бірдей мөлшерде қаражат бөледі. Осылайша, ШОБ-ты
несиелеуге ... ... ... ... ... Бағдарламасына
сәйкес 100 млрд. теңгені құрайды.
Несиелік қоржынның субъектілері бойынша жіктелуі 11 – кестеде берілген.
Кесте ... ... ... ... жіктелуі
млн. теңге
| |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... ... | | | | |
| | | | | |
| | | | ... ... |
| ... ... |Сомасы |Сомасы ... ... ... |3200 |53500 |95300 |50300 |41800 ... ... |1610123 |4745690 |9270147 |3135567 |4524457 ... ішінде: | | | | | ... |54853 |153574 |196674 |98721 |43100 ... |1178460 ... |8507413 |3278467 |4050486 ... |376810 |135189 |566060 |-241621 |430871 ... |1613323 |4799190 |9365447 |3185867 |4566257 ... ... Несиелік қоржынның субъектілері бойынша жіктелуінің есептемесі|
|алынды. |
| ... ... ... заңды тұлғаларға – Жауапкершілігі Шектелген
Серіктестіктерге – 90,8 % ... ... ... ... ... жеке
кәсіпкерлердің үлесі әр жыл сайын күрт өзгерістерге ұшырайды. 2009 жылы
2008 жылға қарағанда жеке ... ... ... ... 241621 млн.
теңгеге азайса, 2010 жылы 2009 ... ... 430871 млн. ... ... ... ... бір мақсаттарға беріледі. « Қазақстан
Халық Банкі » несиелерді айналым қаражаттарын ... және ... ... 2008 жылы ... 99,8 % ... ... ... алынған, ал 2009 мен 2010 жылдары бұл көрсеткіш 99 % ... % ... Ал ... ... ... ... ... Тұтынушылық
несиелердің көлемі жыл сайын өсуде, 2010 жылы 2009 ... ... ... ... 41800 млн. ... яғни 1,8 ... ... ал 2009 жылы
2008 жылмен салыстырғагнда 50300 млн. теңгеге өскен, яғни 16,7 ... ... ... ... ... ... ... несиелердің көлемі
ұлғаюда. 2010 жылы 2009 жылмен салыстырғанда айналым қаражаттарын толтыруға
бағытталған несиелердің ... 4524457 млн. ... өсті ... 2 ... 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда бұл несиелердің көлемі 3135567
млн. ... яғни 3 ... ... ... АҚ ең ... iрi ... клиенттер үшiн қызмет
көрсететiн банк болып табылады. Ол жайында оның ... ... ... 13,9%) ... ... ... (1-сурет) қарасақ түсiнiктi.
Сонымен бiрге ... ... ... ... iрi ... ... яғни ... банк несиелерiн бiрнеше ... ... деп ... ... ... ... банктiң зерттеулерi
бойынша 50 ең iрi компаниялардың несиелiк ... ... 2008 жылы ... 5 жыл ... ... ... бiршама төмендеген, алайда әлде
де – жоғары деңгейде сақталып «Халық Банк» АҚ 44 мың ... ... ... ең iрi 10-20 ... ... ... ... 3 жыл
iшiнде күрт төмендеуде (2-сурет). Оның себебi ретiнде ... ... мен ... ... ... ... ... ету болып отыр (жеке
тұлғалар мен КБС (кiшi бизнес субъектiлерi) ).
Банк жүйесi бойынша банктер саны 2004 жыл ... 2009 жылы 33-ке ... ... ... ... 2002 жылы 97,6 млрд. 2009 жылы
269,3 ... ... ... ... неғұрлым көп болса соғұрлым жақсы
көрсеткiш. Банк активтерi үш есеге өскенiн байқаймыз. ... ... ... тез әрi ... ... даму ... байқауға болады.
Жалпы алғанда, жоғарыда аталған мәселені тек несие ... ... ... туралы ақпараталмасу үшін құралған несиелік бюролар
көмегімен ... ... ... ... бәрі үлкен қиындыққа тірелді:
кәсіпорындар мен ...... банк ... ... ... ... келмейді. Батыста мұндай ақпаратты беруденьас тарту
берілген компанияны ... ... ... ... ... ... Яғни, Қазақстанда жалпы ақпараттық желі болмайынша ... ... ... орын алуы ... ... «Халық Банк» АҚ бойынша жүргізілген операциялардың ішінде ең
көп табыс әкелген операциялар – несиелік операциялар ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 238%-ға немесе 3,4 есе артты. 2009
жылы басында банктің несиелік портфелі 54315,5 млн. ... ал 2009 ... 183454,2 млн. ... құрады. Банктің несиелік портфелінің өсімі
және активтерде банктің ... ... 10 және 11 ... 10 ... ... АҚ ... ... өсімі динамикасы
14 суретте Банктің активтеріндегі несиелік ... ... ... 2009 жылдың басында 55,1%, ал жыл бойындағы өзгерістер
жоғарылау ... 9,9% ... 11 ... ... ... активтеріндегі несиелік портфелі
Берілген қарыздар көлемінің өсуі ең алдымен бөлшек бизнестің дамуына, ірі
инвестицияларды ... жаңа ... ... ... филиалдық жүйені
кеңейтуге бағытталған Банктің жаңа даму стратегиясымен ... ... ... ... ... орта ... бағадарламасы бойынша, факторинг,
форфейтинг, лизинг және ... ... ... жаңа өнімдер енгізілген.
2009 жылы жеке тұлғаларға келесі өнімдер мен ... ... ... Альянс ипотека (КИК) – сомасы 859,9 млн. теңге;
- Сомасы 8372,1 млн. ... ... ... ... ... 1388,6 млн. ... ... ипотека класс;
- Сомасы 225,3 млн. теңге құрайтын мемлекеттік бағдарлама;
- Сомасы 54655,2 млн теңге құрайтын тұтынушылық ... ... 2009 жылы ... ... ... туралы мәліметтер
ұсынылған.
Кесте мәліметтері бойынша экономика салалары бойынша несиелік
портфельдің ... ... ... ... ... құрылымы теңдестірілген, банктің несиелік ресурстары
экономиканың ... ... ... ... жаңа ... көбі бөлшек сауда сектор болып табылады және бұл секторға
берілген қарыздар үлесі 14,2 %, ... – 10,8 %, ... ... – 7,3 %, ... секторы – 2,3 %, жеке ... - 24 ... ... – 4,4 %, қызмет – 13,4 % құрады.
Салалық диверсификация құрылымында көрсеткіштердің сапалы жақсаруы бейне
тапты, яғни ... ... ... ... ... ... 2008 жылы 15 ... 2009 жылы 14,2 %-ға дейін төмендеді. Өткен жылда несиелік портфельмен
салыстырғанда ... ... ... ... ... ... 11,5 %-дан 13,4 %-ға ... және жылжымайтын мүлікпен операцияларға
салымдар үлесі 5,5 %-дан 7,3 %-ға дейін ... 2008 ... ... ... ... берілген қарыздар 2,57 есе өсті.
Шағын және орта бизнесті несиелендіруге ерекше назар ... ... ... ... ... ... ... жалпы көлемінде
22,8% құрады.
Бұл банктің несиелік портфелінде жеке ... ... ... ... байланысты 2010 жылы берілген қарыздар бойынша орташа
мөлшерлеме 15,22 % құрады.
Тұтынушылық ... ... жыл ... өсіп келеді, 2010 жылы жеке
тұлғаларға берілген ... ... ... ... 24% ... Халық Банк
бөлшек банктік бизнесті өз қызметінің стратегиялық бағыттарының бірі
ретінде қарастырады.
Қорлану ... да, ... ... ... мен ... ... ... да бұл стратегиялық бағыт сенімді болып табылады.
Бөлшек несиелеудің дамуы ... ... және ... ... және ... және орта бизнес субъектілеріне
тәуекелдердің концентрациясын төмендетуге ... ... ... ... ... сәйкес бөлінген қаражаттың
игерілу мерзімі – қаражатты ЕДБ шотына ... ... ... 6 ай ... ЕДБ ... ... айдың 20- нда, есепті айдан кейін , берілген
жобалар бойынша Қорға есеп береді.
Кесте 12
Экономика секторларын қаржыландыру
|Экономика секторы |2010 ... ... ... |2010 жылы ... ... |пайыздық | | |
| ... | |
| |н |е | | |
| ... | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... | ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... |е | ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | ... |
| | | | | | ... ... |5 891,2 |16,9 |2 559,4 |15,4 |3 169,5 |1 974,1 ... |28 ... |9 378,4 |15,2 |10 866,7|8 907,6 ... ... |11 782,3|15,6 |6 069,5 |15,1 |8 753,8 |4 718,6 ... ... |38 ... |15 ... |19 620,5|13 096,6|
|Электроқуат |2 677,8 |12,5 |487,5 |12,6 |1 358,3 |150,9 ... |10 ... |6 191,3 |16,5 |6 037,1 |1 735,7 ... ... |1 338,9 |13,7 |914,1 |15,84 |905,5 |528,2 ... |4 820,0 |15,1 |2 498,5 |15,69 |2 263,9 |2 641,2 ... | | | | | | ... |35 ... |10 ... |19 620,5|9 124,3 ... |803,3 |15,4 |60,9 |15,2 |301,9 |24,1 ... мұнай, газ |10 711,2|12,5 |365,6 |12,9 |5 433,4 |279,3 ... |19 ... |2 888,5 |16,2 |10 715,8|2 214,9 ... | | | | | | ... | | | | | | ... және картон |10 443,4|13,0 |12,2 |14,2 |6 188,0 |9,1 ... ... |64 ... |- |- |32 298,4| ... |21 ... |3 510,1 |15,5 |23 393,7|2 744,6 ... |267 |- |60 938,5|- |150 |48 ... |780,1 | | | |927,1 | ... ... 2010 жылдар аралығында «Халық Банк» АҚ қаржылық есептемесінен |
|алынды. ... ... ... ... ... ... комиссияның
21.04.08 ж. №17-5/011-08 хаттамасына сәйкес, ШОКС аймақтық жобаларын ЖАО
бөлетін сомасынан 100% дейін бірлесе қаржыландыруы үшін, Қор өз ... ... ЖАО ... бойынша ШОКС-ті қаржыландыру үшін бастапқы
15, 215 млн. теңге сома бекітілді, оның 7, 797 млн. ... ... ... АҚ аймақтар бағдарламасы бойынша ЖАО бекітілген сомасы
туралы 2010 ж. ақпарат
| | ... ... |
| | ...... ... ... |соманың 2 |
| |Аймақ ... ... ... |млрд.тең ге, |
|№ | ... | ... ... |
| | | | ... млн. ... |
| | | | ... | |
|1 ... | 2 200 | 1 400 | 800 | - |
|2 ... | 2 000 | 1380 | 620 | - |
|3 ... | 1 770 | 900 | 870 | - |
|4 ... | 1500 | 1 250 | 250 | - |
|5 ... | 1 200 | 621 | 579 | - |
|6 ... | 1 000 | 0 | 1 000 | -1 000 |
|7 |СҚО | 1 000 | 167 | 833 | - |
|8 ... | 1 000 | 500 | 500 | -1 500 |
|9 ... | 1 000 | 651,9 | 348,1 | - ... |БҚО | 770 | 727,4 | 42,6 | -1 ... |ШҚО | 725 | 0 | 725 | -1 ... ... | 400 | 0 | 400 | -1 600 ... ... | 300 | 0 | 300 | -1 700 ... ... | 200 | 200 | 0 | 0 ... ... | 150 | 0 | 150 | 0 ... |ОҚО | 0 | 0 | 0 | -2 000 |
| ... | 15 215 | 7 797 | 7 418 | -20 732 |
| ... ... ... ... АҚ мәліметтері негізінде өңдеген. ... ... ... 500 млн. ... ... ... ... ЖАО, Қостанай облысындағы ЖАО 200 млн. те ң ге бөлінбеді .
Осылайша, ЖАО 6 717,7 млн. ... ... ... қаражат әріптес-
банктерге орналастырылды. Бағдарлама шеңберінде «Даму» Қоры ЕДБ-ге 34
867,4 млн. теңге бөлді , ... 6 717,7 млн. те ң ге ... ЖАО ... 28 150 млн. ... ... қаражаты.Банктер 651,4 млн. ... ... ... ... ... мерзімінде толығымен
игере алмады , Әкімдіктердің жергілікті бюджетке қайтарылған 550,7 млн.тг
және Қордың 100,7 млн. те ң ге ... , ... ... ... ... ... ЕДБ ... қайта үлестірілетін болады.
Сонымен, Әкімдіктердің орналастырылмаған қаражатының қалғанын
«КазАгро» АҚ және оның « ... ... ... қоры » ... ұйымының мүмкіндіктерін пайдалану арқылы ауылды жерлердегі
Микронесие беру ... ... ... ... 01.04.09 ж . ... ... ... қаражат сомасы 23,1 ... ... ... ... ШОК ... саны – 979. ... қаражат ҚР
заңымен анықталған ШОК субъектілеріне беріледі . Сонымен, салық ... ... өзге ... бойынша мерзімі өткен берешектері бар ШОК-
ты қаржыландыруға тыйым салынады .
Қазіргі коммерциялық банктер, ... ... ... ... отырып,
ақшалай капиталдың сала аралық және аймақ аралық қайта ... ... ... ... халықшаруашылық функцияны орындайды. Банктің капиталды
аймақ пен сала ... бөлу және ... бөлу ... ... объективті сұранысына байланысты дамытуға мүмкіндік береді.
Бастаушы кәсіпкерлерге тиімді инструменттер мен халықаралық несиелеу
объекттері біздің елде әлі кең өріс ала ... жоқ. ... жаңа ... ... несиелеуді, факторингті, форфейтингті,
франчайзингті жатқызуға болады. Әрі қарай халықаралық несиелеудің лизинг
сияқты инструменті қарастырылады.
Бәрімізге белгілі, ... ... ... ... ... негізгі құралдарды тез жаңартудың көзі ретінде пайдаланылады. Ол
бастапқы едәуір көп капиталды және ... ... ... ... алынатын зат өзі кепілдікке ... ... ... ... ... ... инвестициялар тартылады.
Қазақстан үшін лизингті ... ең ... ... ... нашар
жағдайымен байланысты.
Кәсіпкерлердің көбісі қазіргі кезде несие алуды оңай көреді. Ақшаны
алып, пайызбен болса да ... ... ... Ал ... алған
кезде көп тәуекелдікке барады, себебі алған техниканы бұзып, ұрлап кетуі
мүмкін. Оның үстіне алынған техника жарнамадағыдай бүкіл ... ... де ... болады.
Төменде лизингтік келісімдерге қатысушылардың жиі ... ... ... шешу Қазақстанның экономикасының дамуына
маңызды:
1. Әрдайым техника дер кезінде, өз ... ... ... ... және ... ... басқа да шығындар лизинг
алушының мойнына ілінеді;
2. Елімізге әкелінетін техниканың 80% жуығы басқа ... ... ... ... ... ... өкілеттіктері жоқ;
3. Лизингтің 14 жуық түрі бар, алайда, Қазақстан Республикасының
заңнамасына сәйкес ... ... ... бір ғана түрі ... ... ... Осыған байланысты лизингтің басқа
түрлері өз дамуына мүмкіндік алмайды;
4. Салықтардың ... ... ... ... инфрақұрылымының дамымауы [12].
Негізі, лизингтің анықтамасына қарасақ, лизингтік бизнес, лизингтік
индустрия, лизингтік қызмет, лизингтік операциялар болып келеді. ... ... бір ... жатқызуға әбден болады. Қазір тек қана несие
беру саласында ғана емес, банктер лизинг саласында да ... ... ... Бұл – банк қызметінің ауқымды бір бөлігі. Бұған мемлекет тарапынан
да қолдаулар жасалынып жатыр. Қазір ... ең ... ... ... ... ... ... қаржы көлемі 180
миллион доллардан асып отыр. Бұл компания мемлекеттік бағдарлама ... тек 4 ... ... 7 ... ... ... өзінде жеке қаржы
есебінен және сырттан алған қаржы есебінен беретін басқа да бағдарламалары
бар. Ал қазіргі ... ... 15-20 ... ... тұр. ... жоқ. Өйткені қазір инфляция деңгейі жоғары. Сондықтан табыс табу
үшін олар өз пайыздық қойылымын көтеруге ... ... жоқ, ... мен ... аз кезінде олар монополиялық тенденциялар
көрсетіп, өз пайыздық қойылымдарын жоғары көтеріп отырды. Алатын лизингтік
төлемдердің де деңгейін ... ... ... ... ... саны ... келеді. Бұлардың арасында да бір-бірімен
бәсеке пайда болды. Лизингтік келісімдердің шарттары тұтынушыға ... ... ... ... ... оң ... болып жатыр деуге
болады.
Бірақ, лизинг саласында әлі қағазбастылық көп. Мәселен, лизингке
техника алу үшін ... 27 ... ... ... қажет екен, Шаруа сол
толған құжаттарды дайындаумен қаншама уақытын жоғалтады. Сосын ... ... ... ... ... ... ... білім-
қабілеті жетеді деп ойламаймын. Нарықтық ... ... ... әзірлейді.Шағын және орта бизнесті дамытып, оған ... үшін ... ... ... болуы қажет. Оларға аса ... ... ... де, реті де жоқ. Әрине, ірі мақсатты ... те, ... де мол ... Ал шағын жобада үлкен
бюрократияны болдырмаған абзал.
Дүние жүзінде банктермен қоса, ... ... табу ... бірі ... ... Ал бізде әлі қор ... ... ... ... көздері ретінде қор нарығына облигациялар шығарылды. Мысалы,
«BTA ORІX ... ... 2 ... ... қор ... ... қаржы тартты.«Альянс-лизинг» компаниясы 2,5 миллиард теңгеге
облигация шығарды. Олар лизинг жүйесіне қор ... ... ... ... бір көзін ашты. Бірақ әлі ол қатты дамып кетті дей алмаймыз. Бізде әлі
де шетелдік қаржы көздері – Дүниежүзілік банк, ... ... құру және ... ... ... да қаржы жүйелері тартылып ... ... ... ... ... отырған кезеңде бұл әдісті лизингтік жүйеге де
пайдалану орынды. Сырттан ... ... ... ... ... қауіп төндіруі мүмкін, сондықтан да біз неғұрлым ... ... ... ... ... ... кезге дейін
коммерциялық лизингтік компаниялардың қаржыландыру көздері банктік несиелер
болып ... ... бұл ... ... да қаржы ... ... ... ... дамуына енді-енді ғана қолайлы
жағдайлар туып ... ... ... құрылымдық бөлімі ретінде активтер мен
міндеттемелерді ... ... бір ... ... салымшылар мен
кредиторлардың салынған қаражаттарының өтімділігі мен реттеуші ... ... ... қамтамасыз ету негізінде табыс алу ... ... ... ... мен ... басқаруды сипаттайтын
көрсеткіштерді үш топқа бөлуге болады: табыстылық көрсеткіштері, ... және ... ... ... ... ... ... нормативтердің құрамына кейбір өтімділік көрсеткіштері
де кіруі мүмкін)./15, 21-24б./
Банк қызметінің ... ... ... ... ... отырған кезеңде алынған табыс болып табылады. Табыс алынған
табыс пен шығарылған ... ... ... ... ... оның сомасына әсер ететін негізгі жалпылама ... ... мен ... ... ... табылады. Банктің кірістері мен шығыстары
туралы мәліметтер оның табыстар мен шығындар ... ... ... ... ... ... әсер ... факторларды
анықтау мақсатында банк қызметін ішкі талдау кезінде осындай есептемелерді
пайдаланған жөн.
2 кестеде «Халық Банк» АҚ-ның табыстары мен ... ... ... ... ... ... сомасы берілген. Банктің пайыздық
табыстары 2008 жылмен салыстырғанда есепті 2010 жылы 68597501 мың ... яғни ... ... 2008 жылы 6972704 мың ... құраса, 2010 жылы
75570205 мың теңгеге дейін жеткен.
Кесте 2
«Халық Банк» АҚ-ның табыстары мен шығыстарының
баптары бойынша мәліметтер
мың ... ... ... |Пайыздық шығыс |Пайыздық табыс – Пайыздық шығыс |
|2008ж |6972704 |4205353 |2767351 ... ... ... |5732029 ... ... ... |35381239 ... ... ... ... ... ... ... АҚ қаржылық ... ... ... ... ... ... көлденең (қарастырылған кезеңде және
келесі бірнеше кезеңдерде табыстың өзгерісін ... және ... ... ... бар ... мәндерді анықтау) талдаулар жүргізу
қажет./15, 18-20б./ Фирмалардың табыстылығын ... ... база ... ... ... ... өткізуден түскен түсім сомасы алынады.
Банк қызметін осылай талдау кезінде база ретінде ... ... ... немесе активтер сомасын алуға болады.
Көлденең талдау табыстың ... ... ... ... ... ... талдаудың нәтижелері кесте түрінде көрсеткен
дұрыс.
3 кестеде «Халық Банкт» АҚ-ның 2010 жылы ... ... ... ... есептемеде берілген табыс, шығыс, пайда динамикасы туралы
мәліметтер берілген. Кесте мәліметтері ... ... ... ... ... қарағанда 2009 жылы 10574068 мың теңгеге ұлғайып, 17546772 мың
теңге, ал 2008 ... ... ... 2010 жылы 58023433 мың ... 75570205 мың ... ... жетті. Бірақ пайыздық табыстар өсуімен
бірге шығыстар да өскен, яғни олар 2008 жылы 4205353 мың ... ... ... бұл ... 40188966 мың ... ... күрт өсті.
Кесте 3
«Халық Банк» АҚ-ның кірістер мен шығындар динамикасы
мың теңге
|Көрсеткіштер |2008ж |2009ж ... ... | | |(+/-) | |(+/-) ... ... |6972704 ... ... шығыстар |-4205353|-11814743|-7609390|-4018896|-2837422|
| | | | |6 |3 ... ... ... |2767351 |5732029 |2964678 ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... ... |-3613434|-1589021|-1096875|
|жоғалтуларға резервтерді құру | | | |2 |8 ... ... ... |1459331 |810575 |-648756 ... ... және |1380436 |3410738 |2030302 |6018688 |2607950 ... ... | | | | | ... ... және |-113119 |-435804 |-322685 |-805952 |-370148 ... ... | | | | | ... ... ... |15689 |15689 |2216321 |2200932 ... ... | | | | | ... ... |45793 |620420 |574627 |1641185 |1020765 ... ... таза ... | | | | ... ... ... |128062 |272098 |144036 |336239 |64141 ... бойынша таза пайда| | | | | ... ... |70302 |733090 |662788 |922454 |189364 ... ... емес ... |1511474 |4616231 |3104757 ... |
|Операциялық табыстар |2970805 |5426806 |2456001 ... ... ... ... | | | |4 | ... ... құруға және |888469 |1382111 |493642 |18472288|17090177|
|табыс салығына дейінгі пайда | | | | | ... ... ... |-27866 |-138958 |-111092 |-365240 |-226282 |
|жоғалтуларға резервтерді құру | | | | | ... ... ... ... |860603 |1243153 |382550 ... ... ... шығыстар |0 |356033 |356033 |-4800000|-5156033|
|Таза табыс барлығы |860603 |1599186 |738583 ... ... 2008 – 2010 ... ... ... ... АҚ ... |
|есептемесінен алынды. ... ... 2008 ... қарағанда 2009 жылы 2456001 мың теңгеге
ұлғая отырып, 5426806 мың ... ... ал 2010 жылы бұл ... ... ... 24393156 мың ... ұлғайып, 29819962 мың теңге құрады.
Пайыздық шығыстар да сәйкесінше өсіп ... 2008 жылы 2082336 мың ... жылы 4044695 мың ... 2010 жылы 11437674 мың ... құрады.
Банктің тартылған және меншікті қаражаттарын орналастырумен байланысты
негізгі қызметтерден кірістері әр түріндегі ... ... ... ретінде алынатын операциялар түрлерінен кірістерден қосылады, ал
олар өз кезегінде әр ... жеке ... ... ... ... көп ... операциялар сыныптамасын әр банк
өзінше жүргізуі мүмкін. Қазіргі кезде банктердің негізгі операциялары
несиелік ... және сол ... мәні ... ақша ... негізделетін
операциялар, сонымен қатар бағалы қағаздар нарығындағы операциялар мен
валюталық операциялар болып табылады.
4 кестеде ... ... ... ... ... ... ... табыстар құрамы туралы мәліметтер берілген.
Банктің таза пайыздық табыстарының құрамына талдау жасайтын болсақ, таза
пайыздық табыстар бағалы ... ... ... шет ел
валютасымен операциялардан табыстар мен басқа табыстардан ... ... таза ... табыстар 19491027 мың теңге, басқа табыстар 9157463 мың
теңге ... ... ... осы ... ... ... ... әр бабы бойынша
детализациясы кең, мысалы, несиелер бойынша пайыздарды қарыз алушылардың
түрлі ... ... беру ... ... ... әртүрлі пайыздық мөлшерлемелерге бөліп, талдау жүргізуге
болады. Ұқсас талдауды банктің негізгі қызметтерінен ... ... ... ... ... қажет.
Кесте 4
«Халық Банк» АҚ-ның 2008-2010 жылдар аралығындағы
таза пайыздық табыстар құрамы
мың теңге
|Көрсеткіштер |2008 ж |2009ж |2010ж ... ... ... |1459331 |810575 ... ... ... ... табыстар|128062 |272098 |336239 |
|Шет ел ... ... ... |620420 |1641185 ... ... |1450738 |4159517 |9157463 ... ... 2008 – 2010 ... ... ... ... АҚ қаржылық |
|есептемесінен алынды. ... ... ... ... есепті кезеңге және ... ... де ... салыстырмалы талдау, сонымен қатар
ағымдағы кезеңнің басынан ... ... ... да ... ... түрлі қажетті дәрежесінен топты бөліп операциялардың
әр түрі үшін ұқсас талдау жасау қажет. Өткізілген ... ... ... ... ... есепке ала отырып, түрлері және топтары
бойынша банктің активті операцияларының ... ... ... ... ... Сыртқы факторларға қаржы нарығындағы жағдайлар,
банк қызметінің аймағында экономиканың ... ... ... қызметі
және т.б. жатқызуға болады. Осы талдауды жүргізуге қажетті мәліметтер кез
келген уақыт ... кез ... ... ... ... ... күні» бағдарламалық кешенімен біріктірілген ... ... ... ... есептелуі мүмкін.
3.2 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары
Қоғамдағы әлеуметтік дағдарысты кәсіпкерлер тобын қарастырмай ... ... ... бұл ... ... ... ... гүлдене алғанда ғана әлеуметтік-экономикалық, саяси тұрақтылық
жағдайында сеніммен ... ... ... ... өз ісін ... ... тарапынан бірдей дәрежеде жәрдем алуға құқықты. Ал, мемлекет
әрбір кәсіпкермен қарым-қатынас жасап, ... ... ... ... ... Осыған орай ғалымдар шағын кәсіпкерлік
нысандарын дамытудағы ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Шағын және орта бизнесті несиелеуді қолдауда кешендік ... ұзақ ... ... ... бола ... Әрбір
кәсіпкердің іс-әрекеті мен жағдайы әрқалай.
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді ... ... ... ... орнығуы тиіс. Шағын және орта ... ... ... ... алғы ... мен ... ырғақты дами отырып, әрдайым мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж.
Олар:
- тұтынушылық тауарлар мен ... ... ... ... ... ... халыққа қажет тауарлар мен қызметтердің өндірісін ... ... ... ... ... өндірісін (аз сериялы,
бөлшек) қолға алып, өнім шығару және осының ... ... ... ... арттыру;
- қосымша әрі көмекші өндірісті жандандыру;
- нарық сұранысына ыңғайлы және шұғыл жұмыс істейтін өнім ... ... ... ... ... ... ... әл-
ауқатының артуына ықпал ету;
- жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
- экономикадағы бәсекелестікті дамыту тағы басқалар жатады. [29]
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... жолы – бұл сала ... шағын кәсіпорындар құру,
аймақтық салалық құрылымды жетілдіруде шағын кәсіпкерліктің рөлін көтеру
арқылы ... ... ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастыру, шағын кәсіпкерлікті ... ... ... экономикасы тұсында көп деңгейлі шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... қолдауда кешендік көзқарастың қажеттілігі ұзақ
мерзімдік тұрақтылықтың ... бола ... ... кәсіпкердің іс-әрекеті
мен жағдайы әрқалай болғанымен, мемлекеттік ... мен ... бір ... ... принципі орнығуы тиіс. Шағын кәсіпкерлік өзінің
дамуына байланысты алғы ... мен ... ... ... ... әрдайым мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж. [30]
Шағын кәсіккерлікті мемлекеттік қолдау жүйесінің құрылымы үш деңгейде
қалыптасады.
- республикалық деңгей;
- аймақтық деңгей;
- жергілікті деңгей.
Әрбір ... ... жүйе ... үш ... ... блок шағын кәсіпкерлікті қолдаудың
мақсаттарын, әдістерін, принциптерін, ... мен ... ... блок ... кәсіпкерлікті қолдаудың арнайы
мемлекеттік басқару органдары мен ... ... ... ... және ... ... ... инфрақұрылым
нысандарын біріктіреді.
Функционалдық блок шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесінің
негізгі бағыттарын ... ... ... бұл ... ... ... ... ортасының факторларын басқару;
- жекелеген шағын кәсіпорындарды тікелей ... ... ... ... мен ... ... ... дамытудың құқықтық ... ... ... қорғау жөніндегі заңдарды түсіндіретін ... ... ... кәсіпкерлер арасында анкета жүргізу, фермерлер,
шағын және орта бизнес өкілдері, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жөнінде түсініктемелер беруді
ұйымдастыру қажет. [34]
Шағын кәсіпкерлікті ақпараттармен және мамандармен қамтамасыз ету үшін
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... көмек көрсету, шағын кәсіпкерлікті тіркеу, қаржыландыру және
салық салу курстарын бизнес-инкубаторларда ұйымдастыруда өз жалғасын табуы
керек.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... шаруашылығында, жалпы алғанда экономиканың
барлық секторларын жандандыру, халықтың ... ... ... ... және ... ... ... орында болуы тиіс. [4]
Импорт алмастыру бағдарламасына сәйкес кәсіпорынның босаған алаңдарында
шағын бизнес кәсіпорындарын орналастыру арқылы тауарлардың жаңа ... ... ... ... ... ... тиіс. [35]
1)Шағын кәсіпкерліктің сыртқы ортасының факторларын басқару дегеніміз
– шағын кәсіпорынның ... аса ... ... ортаның жаңа
элементтерін (мысалы, ірі және кіші ... ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін қалыптасқан факторларының
озығын ... және ... ... қою.
2)Жекелеген шағын кәсіпорындарға тікелей ... ...... ... ... ... Атап айтқанда:
а) қаржылық институттар (шағын кәсіпкерлікті қолдау қорлары, ... ... ... қорлары);
ә) лизинг компаниялары;
б) бизнес-инкубаторлар, технопарктер, кластерлер, ... ... тағы ... ... ... дамытудың агенттіктері мен орталықтары;
г) технологияларды тарату орталықтары;
д) ... ... ету ... оқу ... ... аудиторлық, жарнамалық, маркетингтік, көлік және басқа
да қызметтер көрсету жөніндегі ... ... ... ... агенттіктер.
3)Қолдау жүйесінің ұйымдастырылуы мен жетілдірілуі-қолдау көрсетудің
нақты стратегиялық бағыттарын анықтаумен тығыз байланысты. Қолдау ... ... ... ... мен ... қызметіне
бақылау жасаудың тәртібін белгілеп алудың маңызы ерекше. Жүйенің ... ... ... ... кең ... интерациялық өркендеуге қол
жеткізуге әбден болады. [31]
Шағын кәсіпкерлікті қолдау жүйесінің жоғарыда қарастырылған үш
деңгейінің ... да ... ... бар. ... ... ... ... құрылымдары құқықтық нормативтік және әдістемелік
көмек көрсетіп қоймай, аймақтық, және ... ... ... ... ... аудару арқылы да жәрдемдесуге тиіс.
Республикалық шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... есеп ... мен ... ... салық салу базасын,
салықтың түрлерін анықтауға қатысты салық заңдарына өзгерістерді ... ... жиі емес ... ... қабылдауға байланысты енгізуді
шектеу және оны күнтізбелік жыл басына енгізу;
- қаржы операцияларын қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... жүргізуге мұрындық болатын салық ставкаларын
азайту және соған сәйкес ... ... ... ... ... ... беру ... ұзарту және аймақтық мәні зор ... ... үшін ... ... ... арқылы
отандық өндірістерді ынталандыру және сапасы төмен ... ... ... ... тосқауыл қою;
- шағын кәсіпкерлікті несиелендіру механизмдерін жетілдіру үшін
лизингтік ... ... ... ... ... кепілдік қорларды құру және өзара несиелендіруді
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті шағын бизнес
нысандарының жабылуын жылдамдатты.
Шағын кәсіпорындардың өмір сүру мерзімінің қысқа болуына әсер ... ... ... ... ... ... Салық қысымдары.
4. Қылмыстық құрылымдардың қысымы.
5. ... ... ... Заң ... ... ... және ... етпеуі.
7. Тауар өткізу нарығының таралуы.
8. ... ... жоқ, ... ... деңгейінің қаржылық нашарлауына халықтың
басым көпшілігінің кедейшілік халге ... ... ... ... әсер ... [34]
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың негізгі мақсаты-олардың әлеуметтік-
экономикалық қызметін тиімді атқаруына мүмкіндіктер ... өмір ... ... ... ... ету. ... пікірімізше, мемлекеттік
қолдаудың бағыттары бойынша бірнеше нақты ... іске ... ... ... ... мүдделерін қорғайтын салық
реформасын жасау керек, атап айтқанда, ... ... ... ... ... таза фискалдық көзқарасты өзгерту; екіншіден,
тиімді инвестициялар тарту үшін салық жеңілдіктерін енгізу.
Кәсіпкерлердің тауар өткізу нарығын кеңейту үшін ... ... ... ... ... ... керек. Мемлекет мұқтаж
өнімдерді шығаруға шағын кәсіпкерлік нысандары үшін ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың тұрақтылығын
нығайта түседі. Сондай-ақ ойға қонымды протекционизм мен импортқа ... де ... ... ... ... ... шара-шағын кәсіпкерлікке қаржылық жәрдем беретін ... ... ... Бұл қорлардың шағын кәсіпорындардың ... мен ... ... ... тіпті, несие алуға кепілдік бере
алатындығы мақұл.
Үшінші ... ... ... ... ... орнату,
тұтынушылар құқығын қорғау, осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика
бойынша шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ең ... – үшінші Мемлекеттік
бағдарламасына байланысты пікірімізді мейлінше жұмсақтап жеткізе отырып,
еліміздің ... ... ... ... әзірленген шағын
кәсіпкерлікті қолдаудың жүйесін ұсынып көрейік (11-сурет)
Сурет 12 – ... ... ... ... жүйесі
Салалық министрліктер мен комитеттердің өз қызметтерін ... ... ... ... ... ведомстволық қолдау
көрсетуге әбден болады. Бұл шараға ірі ... ... ... ... да қатыса алады. [37]
Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың қажетті инфрақұрылымдарын құру-
мағынасы терең мәселе. ... ... ... ... ... тікелей
міндеттерінің бірі-осындай құрылымдар қалыптастыру болатын. Өкінішке орай,
бұл Дамыту қоры халықаралық ... ... ... ... ... ма, бұл ... қоры ... қолы жетпейтін «Қытай
қорғанына» ұқсас құрылымға айналды. Аймақтық және жергілікті кәсіпкерлерді
былай қойғанда, ірі қалалардағы ... ... ... – Дамыту
қорынан консалтингтік көмек те ала алмауда.
Біздің ойымызша, Дамыту қоры ... ... ... ... ... шұғыл шешу керек:
- жергілікті билік органдарымен қарым-қатынас ... ... ... мен ... алу. Сол ... бизнес-
орталықтарын ашып, кәсіпкерлерге нақты ақылы-кеңестер көрсету,
бизнес-жоспарлар әзірлеуге жәрдемдесу және несиелер бөлу;
- ... ... ... ... институттарынан несиелер алғанда,
оларға кепілдік беруді тәжірибеге енгізу.
Шетелдік нарық экономиканың ... ... ... ... ... және ... ... қолайлылығын да
дәлелдеді. Біздіңше, шағын кәсіпорынның ірі ... және ... ... ... ... ... дамуы да тығырықтан шығудың бір жолы іспетті. [37]
Шағын кәсіпкерлікті дамытуда лизингтік ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелерінен
белгілі. Лизинг көмегімен кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды
несиелеуге болады. Лизингтік ... ... ... ... ... ... берушінің меншігінде қалады да, лизинг алушы банкротқа
ұшыраған жағдайда несиелік тәуекел деген болмайды. Лизинг 100% несиелеуді
ұсынады, кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... жаңа ... пайдалана отырып, өнеркәсіптік өнім
шығаруға және пайда табуға ... ... ... ... ... ... ... өнімнің құнына лизингтік
төлемдер ғана қосылып, мүлікке салынатын салықты ... ... ... ... ... алушы салықтық жеңілдіктер алады. Мұның барлығы
шағын кәсіпкерлікті дамытуға өз ... ... ... ... ... ... қолайлы әлеуметтік,
экономикалық, құқықтық және саяси еркі қалыптасқанда ғана ... ... ... ... қолдау мен нығайту шағын кәсіпкерліктің кең ауқымды
дамуына жол ашады. [39]
Шағын кәсіпкерлікті дамытуда мемлекеттік ... ... ... оның ... ... ... ұтымды құқықтық – нормативтік база;
- мемлекеттің реттеуші ... ... ал, ... қарапайымдылығы;
- қолданыстағы заңдардың қатаң сақталынуы;
- бұл сала ... ... ... ... мемлекеттік реттеу формаларының икемділігі;
- шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ету;
- шағын кәсіпкерлік қолдау жөніндегі арнайы мемлекеттік органдардың
кәсіби деңгейінің жоғары ... ... ... нысандарының жүйелі мониторингін жасау;
- шағын кәсіпкерлік саласындағы үгіт-насихат жұмыстарының кешенді
жүргізілуі.
Өтпелі экономикада шағын кәсіпкерліктің ... ... ... Мемлекет тарапынан жіберілген кемшіліктер мен ... өзі ... ... да белгілі. Дей тұрғанмен, шағын
кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік қолдаудың біз ... үш ... ... күні ... ... ... аймақтық және
жерлілікті деңгейдегі мемлекеттік қолдау механизмдері нарық экономикасының
ең ... ...... кәсіпкерліктің дамуына жол ашады. [40]
Шағын кәсіпкерлікті аймақтық дамыту, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... дамытуға, жаңа
жұмыс орындарының неғұрлым көп ... ... ... ... ... орта мен неғұрлым жоғары деңгейде өзара іс-қимыл
жасауына бағытталатын болады. Аймақтарда шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... қана ... олардың әлеуметтік, рухани,
экономикалық іргелі мәселелерін шешуге ықпалын тигізеді. Жастар ... ... ... ... нашақорлық, ішімдіктерге, бой
алдыру сияқты қоғамға жат қылықтарды болдырмауға шағын ... және ... ... мол деп ... ... ... өз ... нарықты қажетті тауарлармен толықтыру, халықтың
тұтынушылық қабілетін ... ... ... оның ... өнеркісіптік өнімдердің көптеп шығарылуын қамтамасыз етеді.
Мұның өзі тауарлар өндіру және сату ... ... ... ... арзандатуға бірден-бір себеп болмақ. Өндірістік сектордың дамуы
жергілікті бюджеттің толығуына, аймақтық гүлденуіне әлеуметтік ... ... ... ... қалыптасуына тигізер әсері көп.
Өнеркәсіптік өндірісті өрге ... үшін ... ... ... кәсіпорын жанындағы энергетика, көлік, құрал-сайман, ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікке жүгініп, оның
тиімділігін арттырудың ең ұтымды түрлері мен жолдарын ... ... ... деп ... Осы ... да ... кәсіпкерлікті қолдаудың
инфрақұрылымын жетілдіру ең басты мәселе ... ... ... ... ... ... төмен бағамен жалға немесе уақытша тегін
беру, кәсіпорын тарапынан ... ... ... ... ең ... қолдану шағын кәсіпкерлікті дамытуға себебін тигізері хақ.
Жаңа жұмыс орындарын шағын ... ... ...... қызмет саласын да белсенді түрде тартуға мүмкіндік береді.
Мұның өзі ... өмір сүру ... ... ықпал етіп, ондағы
тұрғындардың жұмыссыздық салдарынан ірі қалаларға көшуін ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау және
дамыту стратегиясын ... ... ... ... ... Шағын
кәсіпкерлікті дамытуда мамандар даярлау, олардың біліктілігін ... ... ... ... ... ... оның нарық
талаптарына сәйкес жоғары нәтижемен жұмыс істеуіне ... ... ... ... ... ... басқа жаңа
инвесторлар жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... Зейнетақы
активтері зейнетақы реформасының кейін 107 млрд. тенгеге өсті. Қазіргі
кезде “Мемлекеттік ... ... ... АҚ-ы ... және орта ... жобаларды екінші деңгейдегі банктер: “Еуразия ... ... АҚ, ... банк” АҚ, “Цент Кредит Банк” АҚ, “БТА
Банк” АҚ, “Халық банк” АҚ, “Темірбанк” АҚ, ... ... АҚ және т.б. ... ... ... өзінің қызығушылығын білдіруде [23].
Бұл халықаралық қаржы институттарының бағдарламаларын қолданудың
мақсаты ... ... ... орта кәсіпкерлікке қысқа мерзімді
және орта ... ... ... жолымен бәсекелі жеке секторды
кеңейтуді ынталандыру. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... республиканың банк секторын нығайту мақсаты да
қарастырылған. Бұл бағдарлама шағын бизнестің несиелік ресурстарға ... ... және ... ... ... ... ... пен
қосымша құрал-жабдықтарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... ... түріне байланыссыз беріледі),
негізгі капиталды және жеңіл транспортты ... ... ... құрылысты қаржыландыруға бағытталған.
Шағын және орта бизнес нарықтық экономиканың негізгі элементтерінің
бірі болып табылады. Экономиканың осы ... ... ... ... ұсақ жеке ... ... ... басталды,
сонымен бірге олардың біреуі де дайын өнім бағасына әсер ... Олар ... бойы ... елдердің біразында ұдайы өндіріс процесін қамтамасыз
етті.
Ұлыбританияны алып қарайтын болсақ, бұл елде шағын және орта бизнеске
деген қызығушылық 70-ші жылдары, ... ... ... шағын және
орта кәсіпкерлік секторындағы жағдайды зерттеу және қажетті шаралар ұсыну
мақсатымен Болтон комиссиясын (1971ж.) құру нәтижесінде арта ... ... ... ... және клирингтік банктермен қадағаланатын
«Өнеркәсіп және сауда кәсіпорындарын қаржыландыратын» ... ... 20%-ын ... Осылайша 3900 фирмаға 500 млн. фунт
стерлинг қаржы көлемінде инвестиция жасады. Әрбір банктің өзінің ... ... бар. ... Barklays Bank ... құруға және
кеңейтуге арналған 2 бағдарлама әзірледі.
Бірінші бағдарламаға сәйкес несие көлемі 5000-100000 фунт стерлингті
құрады және 2 жылдан 20 ... ... ... ... Ал пайыздар (15-
17%) несие сомасынан емес, фирманың жылдық айналымынан алынады.
Екінші бағдарламаға сәйкес несие көлемі ... фунт ... және 2 ... 20 ... дейінгі мерзімге завод сатып алу үшін немесе
құрал-жабдықтарды сатып алу үшін және т.б. мақсаттарға беріледі. ... ... ... ... қолданыстағы ставкасы бойынша немесе банктің
өзінің ставкасы бойынша белгіленеді.
Мемлекеттің несиелерді ... ... ... ... ... көлемінің 70-80%-на қатысты. Жыл сайын банк ... ... ... 50 млн. фунт стерлинг шамасында қаржы бөлінеді.
Мемлекеттің банктерге деген үлкен қолдауына ... көп ... және орта ... банкротқа ұшырайды. ШОБ Федерациясының Басқармасы
және Британ өнеркәсіп Конфедерациясының пікірінше мұның басты себебі салық
жүйесінің кемшіліктері болып табылады. 80-ші ... ... ... позицияларын нығайту ... ... ... ... ... ... мен ... алғашқы 50000 фунт стерлингтен алынатын салықтан босату;
корпоративті табыс салығының нормативін (оның ставкасы 35%) 200100-нан
250000 фунт ... ... ... ал қалған фирмалардікін 1 млн.-нан
15 млн. фунт стерлингке дейін ұлғайту; ... ... ... ... ... ... ... және шағын бизнес одағы.
Шағын және орта фирмалардың құрылуына ірі компаниялардың қосқан ... зор. ... Royal Dutch Shell, Control Data ... ... ... кәсіпорындарынан шағын және орта
фирмаларға екі жылға дейінгі мерзімге іссапарға ... Ал British ... ... және газ өнеркәсібіне жаңа технологиялар енгізумен
байланысты ШОБ-тің дамуына 15 млн. фунт ... ... ... ... ... ... және ... деген ірі
компаниялардың көмегі елеулі болып отыр. Royal Bank of ... ... British Telekom ... ... ... шағын кәсіпорындардың
транспорт және қонақ үймен байланысты шығындарын, компьютерлермен, көшірме
және телекоммуникациялық ... ... ... орнын
толтыру сияқты көптеген бағдарламалар сериясын әзірледі. Осындай көмек өз
бизнесін жаңа ғана ... ... ... ... ... ... бастапқы кезеңде банктердің қолдауы да өте қажет
болып ... ... ірі ... ... ... ... риясыздық (безкорыстность) емес. Олай дейтін себебім, осындай
қолдау жасаудың нәтижесінде Royal Bank of Scotland ... ... 45%-на ие ... ал British Gas ... ... ... жаңа ... дамуын дәл осы шағын компаниялардың
арқасында қамтамасыз етті. Өз ... ... ... және ірі ... ... ... Экономикалық дамудың ұлттық одағы
шағын фирмалардың арнайы коталогын құрған. Бұл ... ... ... ... ... (потенциалды) серіктес таңдай алады. ... ірі және ... ... ... ... ... ... орталық
құрылды. Шағын бизнеске деген елеулі көмегімен General Electric, National
Computer фирмаларының ақпарат ... ... ... және ... ... ... ... мамандарды дайындау бағдарламаларына аса үлкен
көңіл бөлінеді. Жалпы оқыту ... ... ... ... Ең ... курс 5 бизнес мектептерінде – Дюраме, Глазго, ... және ... ... ... – 16 ... оның ішінде 4-6 аптасы
бизнес экономикасының жалпы проблемаларын қарқынды зерделеуіне арналған,
ал 10-12 ... ... жеке ... ... ... Бұл ... ...
4000 фунт стерлинг тұрады. Мұндай мектептерді жылына 200 адам ... ... ... басқару орталықтарында және
жеке консультативтік фирмаларда мерзімі 6-10 аптаны ... ... ... ... ... ШОБ ... ... бойынша
үкіметтік агенстволардың қаражаттарына жүргізіледі.
1992 жылы ашық университеттік бизнес ... ... ... ... ... ... – ең жақсы жері студенттер өзіне ыңғайлы уақытта бара алады.
Бұл жобаны Barklays Bank және ICI қаржыландырды. Курстың бағасы – 350 ... ... ... ... ұйымдастырушылық сұрақтары,
маркетинг, қаржылық стратегия кіреді. ... ... ... ... ... ... ... – муниципалитеттер арқылы
лицензия алуға көмектеседі, өзінің жеке ісін ашу үшін ... ... ... шет елдерінде кәсіпкерлікті оқитын студенттерге
степендиялар төлейді.
Францияда ... ... ... бірнеше ұйымдар жүзеге асырады:
Шағын және орта ... ... ... және ... ... жаңадан бастаған және дамушы кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... ... т.б. Ұйымдардың әрқайсысы шағын кәсіпорындардың дамуы бойынша өзінің
сәйкес функцияларын ... және де ... ... ... дәрежеде
бәсекелестік орын алады. Германияда – осындай функцияларды кәсіпкерлердің
Ұлттық Палатасы және Сауда палатасы атқарады. Италияда ... ... ... ... ... органдарымен қатар тәуелсіз қоғамдық
ұйымдардың жүйесі әрекет етеді. Оларға сауда, өнеркәсіп, ауыл шаруашылық
және кәсіптер ... ... ... ... жатады, олар өз
кезегінде шағын және орта кәсіпорындарға ... ... ... бойынша
Ассоциациялар құрамына кіреді; кәсіби-іскерлік оқыту мен ШОБ-тің дамуына
көмек көрсету Институттары мен кәсіпкерліктің бірқатар мектептері жатады.
Қоғамдық ұйымдардың ... ... ... және ... беру ... шағын
және орта кәсіпорындар үшін ақпаратты беру, әр ... ... ... ... ... CONFAPI ... ... Ассоциациясымен ғана
20 мыңнан астам шағын және орта кәсіпорындарға әсерлі ... ... ... ... ... ... ... – 11 аймақтық
орталықтарда жұмыскерлер саны 900 адамнан ... ... бар, ... ... ... және орта ... дамуына мүмкіндік
туғызатын, ұйымдардың толық жүйесі қызмет етеді. Сонымен, Әкімшілік
жанында ... мен ... ... ... ... ... жүйесі, арнайы тағайындалған коммерциялық банктер бар.
Қазіргі ... ... ... және орта ... ... ... ... Мемлекеттік сауда-экономикалық комитеті
шеңберіндегі шағын және орта кәсіпорындар бөлімі, Қытайдың ... ... ... шетелдік ынтымақтастығын Үйлестіру орталығы, шағын және
орта кәсіпорындардың дамуын ... ... ... ... жұмысшы
жетекші тобы, банк және басқа да ұйымдар.
Сөйтіп, ... ... ... ШОБ-ті басқару органдарының
тармақталған жүйесі экономиканың осы сферасын ынталандыруға бөлінетін,
мемлекеттік ... ... ... ... ... етуге
мүмкіндік береді.
Әрекет ететін заңнамаға келетін ... ... ... істегі
нормативті-құқықтық актілерді нақтылай қарастыру қиынға түседі. Сондықтан
бізбен нарықтық экономикаға өткен жеке ... заң ... ... ... ... ... ШОБ және оны ... қолдау туралы арнайы федералдық
заңның болуы. АҚШ-та қабылданған ... ... ... заң ... ... ... «Шағын және орта кәсіпорындар туралы негізгі заң»
(1963ж.), Германияда ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» заң (1995ж.)
және т.б.
- ШОБ-тің басым бағыттарын дамытудағы қосымша ... ... ... ... ... ... ... экономиканы инвестициялау
туралы заң», 1960, 1961, 1963, 1966 жылдар заңына түзетулер қабылданды.
Жапонияда «Субконтракты ұсақ және орта ... ... ... ... ... құнға салық туралы заң» (1990ж.), ... ... ... ... ... ... ... актілер арасында «Шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін ... ... алу және ... ықшамдалған жүйелері туралы» (1995ж.),
«Федералдық мемлекеттік қажеттіліктер үшін өнім мен тауарларды жеткізу мен
өндіруге шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қатысуы туралы» және ... ... ... қабылданды.
Заңдарда және нормативтік актілерде ШОБ-ке қатысты, арнайы ... ... ... заңдардағы ұсақ кәсіпорындар статусы және олардың
жеңілдіктері туралы Жапонияның 12 заңы; ... ... ... ... ... ... заң).
Сонымен экономикасы дамыған елдердің ШОБ-імен қол жеткен нәтижелерді
талдау, экономика үшін ... мәні бар, ... ... көмегімен
ұлттық экономикадағы оның орнын анықтауға ... ... ... ... болады – елдің ЖІӨ шағын және орта кәсіпкерліктің
үлесін, жұмыскрлердің жалпы санын, елдің бюджетіне ... ... ... 1000 ... ... ... және орта кәсіпорындардың
санын, кәсіпорындардың ... және ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік жыл сайын ЖІӨ
20-60%, өнер жаңалықтарының 50%, жаңа жұмыс орындарының 70-80% ... ... ... ... 50-60% ... ... төлемдердің 30-40%, лицензиялық келісімдердің 50% қамтамасыз
етіледі, табыстардың жалпы сомасындағы лицензиялық түсімдер 25-45% тең, ... ... ... ... ... және ... ... 80-нен 99 %-ға дейін құрайды, бюджетке аударылған
төлемдер ... 20-40 %, 1000 ... ... ... және ... саны 16-80 бірлікке тең.Экономикасы дамыған елдерде ШОБ-ке
инновациялық қолдау көрсетуге үлкен көңіл бөлінеді, ол ... ... ... бірі болып табылады, ал бұл өз кезегінде
жеке шағын және орта кәсіпорындармен жаңалықтарды ... ғана ... қоса ... ... ... белсенді енгізу. Америка
ғалымдары, нарықтық экономикаға өткен 500 алдыңғы қатарлы елдерде соңғы 20
жыл ішінде ... ... ... жаңалықтарды дыйындаудағы
шағын және орта фирмалардың ролі зор екендігін анықтады (кесте 14).
Кесте 14
80-ші жылдары едәуір дамыған ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер | Шағын фирмалар | ... ... | Iрi |
| | | ... |
| АҚШ | 35 | 15 | ... Ұлыбритания | 24 | 9 | 67 |
| ... | 26 | 11 | 63 |
| ... | 4 | 11 | 63 |
| ... | 31 | 16 | ... ... | 50 | 0 | 50 |
| ... Ансофф И. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989, С.147-149|
|мәліметтері негізінде өңдеген. ... АҚШ ... ... қорының бағалауы бойынша ... ... ... ... ... ... ... 100-ге дейінгі фирмалар 4 есе көп жаңалықтарды жүзеге асырды,
жұмыспен қамтылғандар саны 100-1000 адам және ... ... ... ... ... ... ... 24 есе көп. Олардағы жаңалықтар
қарқыны ірілерге қарағанда үштен бір есеге жоғары. ... ... ... орта ... өзінің жаңалығымен нарыққа шығу орташа есеппен 2,5
жыл, ірі ... – 3,5 жыл ... ... ... ... ... тобы ... шағын және орта фирмаларда ірілерге қарағанда жоғары.
Технологиялық жаңалықтармен қалыптасқан жағдайды келесімен түсіндіруге
болады, ... ... ірі ... үшін болашағы жоқ немесе қауіпті болып
көрінетін салаларда жаңалықтарды дайындаумен шын көңілімен айналысады.
Сонымен ... ... ... жаңа ... ... маңызды роль атқарады.
80-ші жылдардағы әлем нарығындағы жаңа өнімді игеру мәліметтері, әлемдегі
500 ірі компанияның жаңа өнімді игерудегі ... ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді (кесте 15)
Кесте 15
80-ші жылдардағы салалар бойынша фирмалар ... жаңа ... | Жаңа өнім ... ... ... |ірі ... |фирмалар ... ... | | ... |16 |84 ... | | ... ... және | | ... металлургия өнімі |43 |57 ... және ... ... | | |
| |0 |100 ... жасау және электроника | | |
| |16 |84 ... және ... ... | | |
| |47 |53 ... ... | | |
| |21 |79 ... ... | | |
| |48 |52 ... ... ... | | |
| |10 |90 ... ... И. ... управление. М.: Экономика, ... ... ... ... ... орталықтандырылған мемлекеттік қолдаудың соңғы
объектісі, кәсіпорындарды ... ... ... ... көрсетуден тұратын, ұйымдастыру-басқарушылық қолдау болып табылады.
Көптеген елдерде шағын және орта ... ... ... ... бар ... атап өту ... ... Францияда 1999
жылы, ШОБ-ті 24 сағат ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлерді оқыту мақсатты бағдарламалар көмегімен үнемі
істегі білім беру ... іске ... ... және ... ... ... әр ... ұйымдар жүргізеді. ЕО
шағын және орта кәсіпорындарын ақпаратпен қамсыздандыру қазіргі заманғы
компьютерлік технологиялар көмегімен ... және орта ... ... ... ... экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі, олар
арқылы әлеуметтік – экономикалық дамудың ... ... ... ... ... және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті
өнімдерді шығарады, жұмыс орны ... ... ... ... ... көтереді.
Анық көрсету үшін, әр түрлі ердер, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... (кесте 16).
Кесте 16
Дамыған елдердегі және Қазақстандағы шағын ... ... | ... және |1000 ... және ... |ЖІӨ ... |
| ... |тұрғынға ... ... орта |
| ... ... ... |ң |кәсіпорынд|
| ... |ғы ... ... ... ... |
| |дың ... орта ... ... |үлесі,% |
| |саны, ... ... | | |
| |мың бір. ... ... |шағын және| |
| | ... бiр. ... ... | |
| | | ... ... |
| | | | ... | |
| | | | ... % | ... | 2630 | 46 | 13,6| 49| ... | 2290 |37 | 18,5| 46| ... | 3920 | 68 | 16.8| 73| |
| | | | | |57-60 ... | 1980 | 35 | 15,2| 54| |
| | | | | |55-62 ... | 19300 | 74,2 | 70,2| 54| |
| | | | | |50-52 ... | 6450| 49,6| 39,5| 78| |
| | | | | |52-55 ... | | 7,3| 0,692| | |
| |114.8 | | |10,3 |16,3 ... ... и ... ... России: проблемы и перспективы, М., РАРМП,|
|1996,11с.мәліметтері негізінде өңдеген. |
16 ... ... ... ... елдердегі шағын және орта
кәсіпорындар саны айтарлықтай үлкен. 1000 тұрғынға есептегенде бірінші
орынды АҚШ – 74,2 ... ... ... ... – 68 және Жапония – ... ... ... аз саны ҚР – 7,3. ... ... ең көп саны 70,2 млн. адам сондай-ақ АҚШ және ең азы ҚР ... млн. ... ... ... ... ... ұсақ
кәсіпорындардың үлесі де келесілерді сипаттайды: бірінші орында Жапония
(78%) және Италия (73%) екендігін. Ең төменгі көрсеткіш ҚР – 10,3%. ... ... ... ... ... ... ... елдерде 50%-
н жоғары, ол Қазақстандағыдан 3,1 есе жоғары. Сонымен, ҚР шағын және орта
кәсіпкерлікпен қол жеткен ... ... ... ... ... ... етеді.
Жалпы шағын бизнес сферасына бағытталған қаржы-несие ресурстарының
негізгі көздерінің бірі Азия Даму банкісі мен ... Даму және ... ... несие желісінің құралдары болып табылады.
Қазақстанда шағын бизнесті несиелеу Еуропалық Даму және Қайта Құру
банкiсі мен ... ... ... ... ... ... ... келеді. Бағдарламаның мақсаты шағын жеке кәсіпкерлерге ... және ұзақ ... ... ұсыну жолымен Қазақстан
Республикасының бәсекелестік нақты секторын дамыту.
Шағын және орта ... ... ... ... ұзақ ... ... ... болады. Қазіргі кезде ірі банктер ... ... ... ... ... саясатының жалпы ... ... ... ... тарту және олармен ынтымақтасу негізінде шағын
және орта бизнес субъектілеріне ... ... ... ... ... асыруда. (23- кесте )
Екiншi деңгейдегi коммерциялық банктермен ... және орта ... ... ... Азия Даму Банкi 50 млн. АҚШ долларын,
Еуропалық Дамыту және Қайта Құру Банкiмен шағын ... ... ... млн. АҚШ ... аударды, оның ішінде ауыл шаруашылығы үшiн 2,5
млрд. теңге жұмсалу ... Яғни бұл жүйе ... ... ... және ... ... ... сипатталады. Мысалы,
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестi дамыту үшiн 77,5 млн.
АҚШ долларын ... ... ЕДҚБ – ... ... ... екiншi
деңгейдегi коммерциялық банктердiң даму ... ... ... ... ... Азия Даму банкі мен Еуропалық Даму және Қайта Құру
банкiнің жүргізген бағдарламаларының мақсаты ... ... ... ... ... ... ... дамыту болып
табылады. Қазіргі кезде екінші деңгейдегі банктер аймақтық ... ... құру ... шағын бизнес субъектілерін несиелеуді ынталандыру
бойынша қосымша шараларды қолдануда.
Кесте 17
Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... көздері*
|Қаржы |Ынтымақтасу |Агент-банктер |Қаржыландыру шарты ... | | |
| | | ... ... өнім ... сыйақы |
| | | | | |у ... |
| | | | | ... ... |“Қазақстанда|АСҚбанк, |77,5 |30 мың |6-12 ... ... және ... ... ... |1-2 жыл|ның ... Құру ... |, ... ... | ... ... мен ... |Кредит Банк, | |микронесиелер| ... ... ... | |. | | ... | ... банк | |30 дан 75 мың| | ... ... | |долларға | | ... ... | |30 ... | ... 125 | | ... | ... | |мың ... | | |
| | ... | ... ... | ... ... пен | |25 тен 30 мың|3 жылға|18 % ... ... ... ... |долларға ... ... ... ... | ... ... | ... қолдау | ... ... | ... |6 айы –| ... | ... 20% | | ... ... ... | ... ... | | ... | ... | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | ... ... ... по реализации Программы Малого Бизнеса Казахстана по |
|кредитной линии Европейского Банка Реконструкции и Развития в АО ... ... ... 2009. ... ... әлемдік дағдарысқа байланысты ҚР-ы екінші деңгейдегі
банктер несие беру талаптарын күшейтіп, ... ... және орта ... шарасын баяулатып тастады. Қаржы қадағалау ... ... 2009 ... ... ... коммерциялық банктердің
таза табысы 47% төмендеген. Егер өткен жылдары ЕДБ-ң активтері орта есеппен
100%-ға өсіп отырса, 2008 жылы тек ... осы ... ... бері ... ... ... ... құлдырауы экономиканың барлық саласына әсер етті деуге
болады. Бұл ең алдымен құрылыс саласына, жылжымайтын мүлік нарығына қатты
ықпалын тигізді. Осы ... ... ... ... ... және ... субъектілеріне несиеге қол жеткізу мүлдем қиындап кетті. ... ... ... бар ірі ... мен ... және орта ... ... қарай тұрақты несиелеуді қамтамасыз ету үшін үкімет даму институттарына
қор бөлу ... ... Бұл ... екінші деңгей банктері
несиелейтін және ... ... ... ... ... ... және қосымша қаржыландыруды жүзеге ... ... ... ... пайдаланып отырған инвестициялық жобалар
бойынша несиелік қарыздарды қайта қаржыландыруды да жүзеге асырады.
Жалпы банктердiң тәжiрiбесiнде ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын несиелеу
механизмiнiң элементтерi несиелiк операциялардың сапалы ... ... ... жүзеге асырылу техникасын бiлдiредi. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерді қамтиды:
- несиеге деген өтiнiштi қабылдау, қарау және талдау;
- қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдау;
- қарыз алушының сенімділігін бағалау;
- ... ... және ... ... келiсiмшарт жасасу;
- заңи экспертизаны жүргізу;
- резюме дайындау;
- банктің ұсынатын қызметтерімен және оны жүзеге ... ... ... ... ... бойынша мониторинг және борышты өтеу бойынша
тексерулер ... ... ... ... ... келiп түскен несиеге деген өтiнiштi қабылдау, қарау және талдау
кезеңі. Несиеге деген өтiнiштi қабылдау, ... және ... ... қоғамының Нұсқаулықтарына, Ережелеріне сәйкес ... ... кез ... ... ... осыдан басталады. Арыз
келiп түскеннен кейiн несиелiк жобалардың тиiмдiлiгiн зерттеу ... ... ... ... ... сол ... арызын
алғаннан кейiн, оның сұранысын қанағаттандыру ... керi ... ... ... ... бұл ... өзi ... келгенде, осы жоғарыда айтылғандардың барлығы шағын және орта
бизнесті несиелеуді тез жандандыру мен оның экономиканы ... ... ... және ... жұмыстардың бастауы болса деймін. Банктер
шағын ... ... ... ... сай технологиясын толығымен
игеруi керек, олар ... ... ... ... орын алуы ... шағын бизнестi несиелеу схемасын тұрақты түрде жүзеге асуына
қол жеткiзу банктер арқылы несиелердi ... ... ғана ... банктер
тарапынан да қызығушылық болуы керек.Банктердiң ... ... ... ... ... негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн,
несиелердiң ... ... ... ... ... ... ... жасаған жөн. [34]
Қорытынды
Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді дамыту
мен жетілдіру ... ... ... және ... ... ... ... мен ұсыныстар жасауға болады:
Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... ... келе бұл ... ... ... белгілі болып отыр. Қазақстан Республикасының ішкі қүрылымдық
және географиялық орналасу ерекшеліктері ескеріліп, экономика салаларын
несиелеу барысында әрбір салаға ... ... ... ... коммерциялық
банктермен, несиелік серіктестіктермен және баса да несиелік мекемелермен
өздерінің шарттары бойынша ... ... ... ... және орта
бизнес субектілерін несиелеуде қолданылуда. Осы ... алу ... ... ... және ... болатын факторлар анықталып
ұсынылып отыр.
Жалпы Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... байланысты шағын және орта бизнес экономикалық өсудiң басты факторы
екендiгi анық. Сондай ақ шағын және орта ... ... өзi ... ... оған ... мемлекет, қоғам, әрбiр тұлға жағдай жасауға
талпынулары қажет. Өйткені еліміздің жерінің өте ... ... ... байланысты шағын бизнесті дамыту мүмкіндігі мен қажеттігі ешкімнің
қарсылығын туғызбауы керек. Еліміз аграрлық мемлекет болғандықтан ... орта ... ... және ... ауылдардан бастау және
қолдау керек екендігі зерттеу барысында атап айтылды.
Шағын ... ... ... бiр көзi ... ... ... сол ... қалайша қол жеткiзуге болатындығы, оны ... дер ... ... ... мәселелерi жұмыста зерттеліп
қарастырылды. Шағын және орта бизнес субъектiлерiнiң банктiк ресурстарға
мұқтаж болуы ... ... ... ... бiрi. ... ... жоба бойынша, банктiк несиеге арыз берген заңды тұлға жобасының
үлгiсi бойынша несие ... ... ... ... ... несиенi
қамтамасыз ететiн кепiл мүлкiн бағалау негiздерiмен ... ... ... ... ... сәйкес рәсiмделуi, қарызды
беру, қайтару механизмдерi ... ... ... ... ... ... ... орын алып келе жатқан шағын
бизнестi шетелдiк банктердiң ... ... және ... ... ... ... ... қорлары арқылы, мысалы Еуропалық Даму және Қайта Құру
банкiнiң және де «Азия Даму ... ... оның ... ... ... ... ... талданылды.
Банктердiң шағын кәсіпкерлік субъектілерге несие ұсынуының тиiмдiлiгiн
арттыру негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн, ... ... ... ... ... ... ... шараларын үнемі
жасап отырған жөн. Ол Қаржыгерлер Ассоциациясы, ... ... ... ... және ... тарапынан іске асырылуы тиіс. Қарыз
алушының – шағын бизнестiң тұрақты жұмыс жасауымен қатар өз ... ... ... ... және оны ... қайтару процестерi
ғылыми-тәжірибелік дәрежеде зерттелiнуі қажет. Осы секторды көтермелеу
арқылы өндiрiстi жандандыру, оның iшiнде ... ... ... ... мен ... ... өндiрушiлердi қолдау мәселелері
осы зерттеу жұмысының басымды бағыты болып табылды.
Елiмiздегi ... ... ... бүгiнгi таңдағы жалпы
мәселелерiне тоқталатын болсақ, оларды келесiдей етiп топтастыруға болады:
... ... ... жеткiлiксiздiгi;
• Қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ... салу және ... тексеру жүйелерiнiң тым күрделiгi;
• Негiзгi қаражатты ... және ... ... ... үшiн
кешендiк ресурстарға қол жеткiзудiң ... ... ... секторында жұмыс ... ... және ... ... iске ... ... меншiктегi
өндiрiстiк үй - жайларды ... алу ... ... ... ... жалға алу ақысы;
• Кадрларды даярлау және ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк құрылымдармен өзара iс қимыл жасаудың
ұйымдық проблемалары;
• Кәсiпкерлiктiң даму ... ... ... орын ... Кәсiпкерлiктi инновациялық тұрғыдан барлық жағынан қолдаудың әлi де
қалыптасып болмауы;
• Кәсiпкерлiктi дамытуағы ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң, әсiресе шағын ... ... ... ... кедергi болуы;
Ең жиi кездесетiн әкiмшiлiк тосқауылдардың бiрi ... ... және ... жүйесiнiң жетiлмегендiгi болып
табылады. Осы ... ... ... және ... жерлерде қатаң
түрде бақылауға алу керек.
Кәсiпкерлiктiң дамуы үшiн қолайлы орта қалыптастыру ... ... ... ... ... мен ... асырудағы
мемлекеттiк үкiмет орындарының ... ... ... ... ... ... ... белгiленетiн
кедергiлердi жою болып табылады. Осы ... ... ... ... ... әрекетiне байланысты.
Нарықтық қатынастар аясында жүзеге ... ... ... ... ... және экономика өмiрiнде атқаратын ролiнiң
ұшан теңiз ... ... ... ... ... ... ... қайсысын алып қарасақ та шағын және орта кәсiпкерлiктi дамыта
отырып, ... ... ... жеткенi баршаға мәлiм.
Осыған орай шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... ... ... ... субъектілерінің мемлекеттік қаржылық, статистикалық,
материалдық-техникалық және ақпараттық ресурстарды, сондай-ақ ғылыми
техникалық әзірлемелер мен технологияларды пайдалануы үшін ... ... ... ... ... ... және ... әзірлеуді;
- шағын кәсіпкерлік субъектілерін мемлекеттік тіркеудің және таратудың
оңайлатылған тәртібін белгілеуді;
- шағын кәсіпкерлікке кредит берудің бағдарламаларын қабылдауды;
- ... ... ... мен ... үшін ... оның
ішінде шет елдік инвестицияларды тарту мен пайдалану жүйесін жасауды;
- мемлекеттік ... үшін ... ... ... ... қамтамасыз етуді;
- жұмыс істеп тұрған оқу және ... ... ... мен ... ... ... мен дамытудың ақпараттық
жүйелерін дамыту және жаңаларын құру ... ... ... ... және ... ... арттыру бойынша жүзеге
асыру;
- шағын және орта ... ... ... ... ... ... АҚ ... одан әрі дамуын, қаржылық
жұмсалымдардың тиімділігін арттыру, бөлінген қаржыларды экономиканың
өңдеуші саласына ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстарына байланысты несиелік
ресурсқа деген сұраныс артып отыр. Бұл шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... банктердің қанағаттандыруы
мүмкін емес. Өйткені, Қазақстан банктерін несие қаражаттарымен қамтамасыз
етіп отырған ірі шет ел АҚШ, ... ... және тағы ... ... ... күні ... тоқырауға ұшырап отыр. Сондықтан, үкімет
тарапынан коммерциялық банктерге қаржылық көмектер ... ... және орта ... ... өз ... ... мүмкін. Ол
қаржылық көмек көлемі бірнеше жүздеген миллиард тегеге тең келеді. Әлемдік
қаржылық дағдарыстың несиелеу барысындағы ең ... ... ... ... фактор ретінде бірінші орынға шыққандығы аталынды.
Қорыта айтқанда, жоғарыда аталған ұсыныстардың ... ... ... ... ... ... ... асыру барысында ескерілуі
өз кезегінде шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тиімділігін
арттыруға мүмкіндік береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... «ҚР ... 1995 ... 30 ... «ҚР ... ... Жалпы бөлімі 1994 жылы 27 желтоқсанда
қабылданған, (19.06.07ж. қосымшаларымен)
3. «ҚР Ұлттық Банк туралы» ҚР заңы. 1995 жылдың 30 ... ... ... «Қаржылық нарықты және қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен
бақылау туралы» ҚР заңы. 2004 жылдың 4 шілдеде қабылданды, (27.01.07
қосымшаларымен)
5. «ҚР банктер және банк ... ... ҚР заңы 1995 ... 31 ... ... К.Б. Блеутаева «Кәсiпкерлiктiң жаңа формаларын ынталандырудағы
мемлекеттiң ... ... 2008, ... ... ... және орта ... ... бойынша жеделдетілген
шаралардың 2009-2011жылдарға арналған бағдарламасы. – Астана 2008.
8. К. Жуйриков, И. Назарчук, Р.Жуйриков ... ... ... ... ОФ ... Алматы – 2004
9. Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер, ... ... ... – 2005
10. «Қаржы-қаражат» журналы, 2007-2008 аралығындағы
11. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», «Қазақ ... ... ... ... С.Б. «Ақша, несие, банктер: практикум», «Қазақ университетi»,
Алматы - 2005
13. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары», ИздатМаркет, Алматы –
2005
14. Міржақыпова С.Т. ... ... ... ...... ... ... және орта бизнес // Егемен Қазақстан, 2010 ж. 22
шілде, 10 б.
16. Сейiтқасымов Ғ.С. ... ... ... ... ... – 2004
17. Н.Н.Хамитов. Банк ісі. / Алматы: Экономика, 2008. – 265 б
18. ... ... ... Казахстана. //Агентство РК по
статистике, Алматы, 2010, С.64-75.
19. А.Кульчукова, Становление и развитие малого предпринимательство ... // ... ... ... ... ... 2009г. – ... Көшенова А.С. “Ақша, несие, банк және валюта ” Оқу құралы- Алматы:
Экономика, 2004
21. Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы.-Алматы: Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... К. ...... №6, 2009 ж. – ... Қазақ Ұлттық Университетінің хабаршысы экономика сериясы – Алматы:
Қазақ Университеті, 2010 №3(49)
24. ... А.Ж., ... С.М., ... Б.С. ... ... және
несие” Оқу құралы. Қарағанды: Болашақ-Баспа 2007ж.-109б.
25. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банк және валюта ” Оқулық – ... 2004 – ... ... М.С. ... ... банк ” Оқу ... Саниев М.С., 2005 – 165б
27. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства
в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — ... ... ... М.Т. ... ... ... в ... Учебное
пособие – Алматы: Экономика, 2007г. – 230 с.
29. Руководство по реализации ... ... ... ... ... ... Европейского Банка Реконструкции и Развития в АО “Банк
ТуранАлем”.// Алматы 2010.
30. Банковское дело: Учебник / Под редакцией ... О.И. ... ... С. ... Банк ісі: Оқу ... // ... С.Б., А.Ә. ... - Алматы: Қазақ
университеті 2006.
32. «Қазақстан – 2030 Стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа ... ... ... ... ... Қазақстан халқына
Жолдауы. – Астана, 28 ақпан, 2008 жыл.
33. ... ҚР ... ... ... ... // №02 (159) ақпан 2010ж.
35. Дауранов И. и др. Малый бизнес: итоги 2010, ожидания 2011 / Дауранов
И., ... А., ... Е.// ... ... ... ... ... Европейского Банка Реконструкции и Развития
// Новое поколение.-2010.4 мая (№18).-С.22.
37. С.Гарибанова. «Страховки от кризиса нет» // Сайт ... ... // ... ... ... Ж.А. ... экономикасына әлемдік рыноктағы ауытқулар
қорқынышты емес»// «Интерфакс Қазақстан» агенттігі 2010 жыл, ... ... С. ... бір ... ... ... жатса, бір
саласында қаржы ресурстары жетпейді»// Айқын Республикалық газеті.//
12.02.2010. (http://www.aikyn.kz)
40. «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық ...... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
халыққа Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2010 ж.
-----------------------
331456
372497
388222
384282
442334
493000
0
100000
200100
300000
400000
500000
600000
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Кәсіпкерлік құрылымдарға екі-үш жылға дейін мерзімге ... ... ... дамытуды мемлекеттік қолдаудың жүйесі
Құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру
Нарық экономикасының тиімді ... ... ... ... ... ету
Мемлекеттік қолдау органдарының қызметі
Тәуекелшіл шараларды сақтандыру
Мамандар дайындау
Материалдық-техникалық қамтамасыз ету
Қаржылық қолдаудың механизмін ... ... ... ... шетел несиелерін алуға тиімді жолдар
ашу
Сыртқы экономикалық қызметті қолдау ... ... ... тарту
Іскерлік байланыстарды ұйымдастыру
Жекеменшік кәсіпорындар табысына салық салудың жіктелген жүйесін әзірлеу
Шағын және орта кәсіпорындарды біріктіретін ... ... ... ... ... ... ... қатысу
Бюрократияға, көлеңкелі айналымға және жемқорлыққа қарсы реттеу
механизмдерін құру
Кәсіпкерлік құрылымдардың инновациялық қызметіне (озық ... ... ... ... ... ету

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары72 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Шағын және орта бизнесті дамыту25 бет
Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, оларды тиімді несиелендіру арқылы шешу жолдарын зерттеу73 бет
Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау және дамыту13 бет
Шағын кәсіпкерлік қызметі25 бет
Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендіру14 бет
Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ұйымдастыру43 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру86 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь