Білім беру модернизациясының әлемдік тәжірибесі және оқытудың интерактивті әдістері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.Тарау. Білім беру жүйесін жаңалау бағытына әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1. Жаһандану жағдайындағы білім берудің жаңа тұжырымдамасы мен моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. АҚШ.ғы саяси оқиғалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.3. Еуропалық білім беру жүйесінің реформалары ... ... ... ... ... ..9
1.4. Бизнес.білім берудің мәні мен қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.5. Бірыңғай білім беру кеңістігін құру қажеттілігі туралы ... ... ..16
Экономикалық білім беруді қамтамасыз ету мен ұйымдастырудың әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Институционализм қазіргі заманғы экономикалық теорияның бағыттарының бірі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
Білім беру жүйесіндегі реформаның ұйымдастырушылық. экономикалық компоненттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

2.Тарау. Жаһандану заманындағы оқытудың интерактивті әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.1. Жоғары білім беруде ақпараттық технологияларды қолданудың әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.2. Онлайндық бағдарламалар жүйесіндегі жоғары оқу орындары, оқытушылар және студенттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
2.3. Виртуалдық оқыту, қажеттілігі және даму тенденциялары ... 36
2.4. Дистанциялық оқыту: мәні, даму сатылары және тәжірибе...38
2.5.Тренинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
2.6.Белсенді оқыту әдістері. Іскерлік ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.7. Студенттердің оқу іс.әрекетін өзін.өзі ұйымдастырудың мәні және қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
Түйінді сөздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66
Әлемдік өндірісте болып жатқан әлеуметтік–экономикалық өзгерістер, дамыған елдердің постиндустриалды қоғамға өтуі жаңа экономикалық парадигманың қалыптасуын қамтамасыз етті. Ондағы экономиканың тиімді сапалы және құрылымдық өзгерістерге (түрлендіруге) бейімділігі адам және оның қабілеттігін қалыптастыратын байлықтар мен салалардың материалды емес формаларға тікелей тәуелді болады. Бұл контексте білім беру жүйесінің рөлі мен маңызы артады. 2015 жылға дейінгі тұжырымдамада білім беру жалпы ұлттық басымдық ретінде қарастырылатыны белгілі. Ол адамзат капиталымен қатар елдің экономикалық қуаты мен ұлттық қауіпсіздігінің базасын құрайды. Бүкіл білім беру жүйесінің жетекші буыны педагогикалық білім беру болып табылады ([18]).
Экономикадағы трансформациялық үрдістер білім берудің барлық деңгейлерінің модернизациясына әкелді, бірыңғай білім беру кеңістігінің құрылу үрдісі жүріп жатыр. Сондықтан білім беру саласының мазмұны мен ұйымдастыруын қалыптастыру бойынша АҚШ, дамыған Батыс елдерінің тәжірибелері бірінші тараудың негізін құрайды.
Білім беру модернизациясының әлеуметтік құрастырушысы болып халықтың барлық санаттарына білім алуда теңдей мүмкіндіктерді құру табылатыны белгілі. Әлемдік дамудың бағыты мынада: білім беру барған сайын адамға жақындай түсуде. Әртүрлі жолдармен–білім берудің дистанциялық формалары, филиалдардың ашылуы,мемлекеттік емес бағдарламалар, жеке бағдарламалар және т.б. арқылы, мұндағы өзекті бағыт - бұл білім берудің оңтайлылығын қамтамасыз ету. Осыған сәйкес екінші тарауда балалар мен ересектерді оқытудың кейбір қазіргі заман әдістерін қарастыруға тырыстық.
Бұл жұмыста шетелде білім беру мәселелері бойынша ресей авторларының ғылыми мақалалары, заң құжаттары, статистикалық мәліметтер және т.б. пайдаланылды.
1. Животовская И.Г. Европейская система образования в условиях глобализации //Экономика образования, 2003. №4.
2. Косолапова Н.В. Бизнес-образование и традиции российского образования //Экономика образования, 2003. №4.
3. Субботин А.К. Глобальная образовательная стратегия и бизнес-образование для развивающихся стран в первой четверти 21 века //Экономика образования, 2002. №4
4. Баширова М.Я. Вклад высшего образования в социально-экономическое развтите страны // Финансы и кредит, 2005. №17 (185)
5. Рамазанов А. Интеллектуализация отношений собственности //Экономист, 2005. №2
6. Зарецкая С.Л., Семеко Г.В. События 11 сентября 2001 г. и система высшего образования США // Экономика образования, 2002-№4.
7. Преимущества обучения в режиме on-line //Экономика образования, 2002-№2.
8. Информационные технологии и университеты //Экономика образования, 2003-№6.
9. Черноморова Т.В. Преподаватели и обучение в режиме on-line //Экономика образования, 2002-№4.
10. Семеко Г.В. Проблемы экономического образования во Франции, //Экономика образования, 2002-№2.
11. Тамбовцев В. Реформы российского образования и экономическая теория //Вопросы экономики, 2005, №3.
12. Зарецкая С.Л. Виртуальное обучение в совремменном мире: тенденции развития, Эффективность и перспективы //Экономика образования, 2002-№3.
13. Животовская И.Т. Дистанционное обучение в мире: история, теория и практика //Экономика образования, 2002-№4.
14. Жилинкова А.П. Дистанционное обучение: этапы становления и перспективы //Экономика образования, 2002-№5.
15. Трайнев В.А. Деловые игры в учебном процессе. – М. Издательство «Дашков и Кº», 2002-360с.
16. Пучков О.А. Солопова Н.С. Самоорганизация учебной деятельности в юридическом вузе (методологические основы).
17. Модернизация образования// Экономика образования, 2003-№5.
18. Министерство образования и науки РК. Концепциянепрерывного педагогического образоваия педагога новой формации Республики Казахстан (проект) // Казахстанская правда. – 18.08.2005.
19. Исаева З.А., Мынбаева А.К., Садуакасова З.М. Активные методы и формы обучения в высшей школе. –А: Қазақ университеті, 2005.
20. Шаститко А.Е. Неоинституционализм //Вестник МГУ, 1997- №6.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Т. С. Сарбасова, А. К. Сарбасова
Ж. Т. Бейсенбаев
Білім беру модернизациясының ... ... және ... әдістері
Оқу құралы
Алматы
«Қазақ университеті»
2006
Баспаға әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті экономика және бизнес
факультетінің Ғылыми кеңесі және Редакциялық – ... ... ... жазғандар:
Экономика ғылымдарының кандитаты, доцент Г. Т. Күренкеева;
Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент Ұ. Б. Төлешова
Сарбасова Т.С., Сарбасова А.К., Бейсенбаев ... беру ... ... ... және ... ... Оқу құралы – Алматы:
Қазақ университеті, 2006ж. 67-бет.
Оқу құралында біртұтас білім кеңістігін құру қажеттілігіне алып ... ... ... ... беру ... ... ... және бұл контексте әлемдік білім беру жүйесіне
толығымен кірігудегі Қазақстанның орны анықталған.
Оқу құралы жоғары оқу орындарының ... ... ... Сарбасова Т.С., Сарбасова А.К.,
Бейсенбаев Ж.Т., 2006
с ... ... ... 2006.
Кіріспе
Әлемдік өндірісте болып жатқан әлеуметтік–экономикалық өзгерістер,
дамыған елдердің постиндустриалды ... өтуі жаңа ... ... ... ... ... экономиканың тиімді сапалы
және құрылымдық өзгерістерге (түрлендіруге) бейімділігі адам және ... ... ... мен ... материалды емес
формаларға тікелей тәуелді болады. Бұл ... ... беру ... ... ... артады. 2015 жылға дейінгі тұжырымдамада білім беру жалпы ұлттық
басымдық ретінде қарастырылатыны белгілі. Ол адамзат ... ... ... ... мен ... ... базасын құрайды. Бүкіл
білім беру жүйесінің жетекші буыны педагогикалық білім беру болып ... ... ... ... ... ... модернизациясына әкелді, бірыңғай білім беру кеңістігінің
құрылу үрдісі жүріп жатыр. ... ... беру ... ... ... ... бойынша АҚШ, дамыған Батыс елдерінің
тәжірибелері бірінші тараудың ... ... беру ... әлеуметтік құрастырушысы болып халықтың
барлық санаттарына білім алуда теңдей мүмкіндіктерді құру ... ... ... бағыты мынада: білім беру барған сайын ... ... ... ... ... ... ... ашылуы,мемлекеттік емес бағдарламалар, жеке бағдарламалар
және т.б. ... ... ... ... - бұл ... ... ... ету. Осыған сәйкес екінші тарауда балалар мен ... ... ... ... ... ... тырыстық.
Бұл жұмыста шетелде білім беру мәселелері бойынша ресей авторларының
ғылыми ... заң ... ... мәліметтер және т.б.
пайдаланылды.
І-тарау
Білім беру жүйесін жаңалау бағытына Әсер етуші факторлар
1.1. Жаһандану жағдайындағы білім ... ... мен ... деп өндіріс сферасындағы микроэлектрондық революция туғызған
«өнеркәсіптік төңкерістің» нәтижесін айтады. ... ... ... дамыған елдердің дамудың постиндустриалды сатысына өтуін, ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың 70–ші жылдардағы Еуропа елдерінде ... ... ... ... шығу ... ... ... келумен,
бәсекелестік индивидуализмге негізделген жеке ... мен ... ... ... Ең ... ... өсуіне қол жеткізу,
демек өңдіріс шығындарын азайтуға қол жеткізу мүмкін еді. Бұл ... ... ... ... және ... ... бәсекелестің жаңа
шарттарына бейімделу үрдістерін күшейтер еді.
Қарқынды техникалық прогреспен үйлесе отырып, экономиканы және ... ... ... ... ... ... ... алғышарттарын құрды. Олардың заңдары ... ... ... ... және азаматтардың орнын анықтайды.
Ақпараттық–коммуникациялық желілердің дамуы ақпараттық және интелектуалды
кеңістіктің қалыптасуына әкелді. Осылайша, ... ... ... нәрсе қазіргі таңда әлемдік нарықтарда өсіп келе жатқан бәсекелестік
және нарықтар ұсынатын идеялармен және ... ... ... ... және ... күрес пен нарық
логикасын енгізудің ... ... ... ... ... денсаулық
сақтау, әлеуметтік қызметтер сияқты сфералар түсті, бұл сфералар бұрында
«қоғамдық ... ... ... ... бәрі ... ... ... біріншіден, кейбіреулер онда еуропалық елдерге тән, ... ... ... бар деп ... ... және бұл ... ... таңдағы білім беру-бұл
стратегиялық ресурс және оны тиімді ... жеке ... ... ... ... ... етеді;
- үшіншіден, осының салдары ретінде білім беруді дамыту проблемаларын
талқылауға білім беру саласындағы мамандар, ... мен ... ... ... ... ... топтар, халықаралық ұйымдар – ЮНЕСКО, ОЭСР,
әлемдік банк, ХВҚ (МВФ) және ХСҰ (ВТО) ... ... ... беру елдердің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
факторына айналып отыр.
Білім берудің жаңа тұжырымдамасы мен ... ... пе?, ... ... ... беруден бұрын, алдымен білімнің өсуі мен оның
қолданылуының экономикаға әсерін ... Бұл үшін ... ... ... ... ... білім ел дамуының негізгі факторына
айналып отыр. Адам капиталы елдегі жалпы байлық көлемінің 64%-ға ... ... ... 45%-ы ғылыми зерттеулер, білім беру, бағдарламалық
қамтамасыз ету өндірісі сферасында жасалады ([4], 50б.).
Ақпараттық технологияларды пайдалану Нью-Йорк ... өз ... ... ... ... ... білімін» бір академиялық
жылға арттыру ЕО экономикасын қысқа мерзімдік переспективада 5%-ға ... ... ... ... өсуін қамтамасыз етті ([4], 51б.).
Білім өз мәні жағынан демократиялық ... ... беру ... ... ... ... ... көлемі мен студенттер ... оқу ... ... ... ... мамандар арасында; еңбек
ресурстары үшін елдер арасында.
Осындай жағдайда елдің экономикалық өсуі мен ... ... ... ... ... Әр елдер мәселесінің шешімін әрқалай табады. Алайда,
Әлемдік банк мынандай ... ... ... білім беруге салынатын
инвестицияның ... ... ... ... ... ... Орташа
есептегенде, ЕО елдері ЖІӨ-нің 5%-ын, АҚШ ЖІӨ-нің 6,6%-ын, ... ... ... ... ҚР ... ... аз ғылымға жұмсайды.
Білім беру сферасындағы 10 жылдық нарық реформалары білімді ... ... ... кері ... ... Ең алдымен, бұл:
- білімге практикалық және тұтынушылық көзқарастарын нығайту, оның
руханилығы мен ағартушылығының маңызын жою ТҰК–мен ... ... ... ... ... ... ... білім алуға кедергі жасау;
- білім берудегі нарықтық бастамалар әр түрлі елдердегі ... ... ... ... ал ел ... ... күрт әлеуметтік
поляризациясына әкеледі;
- білім беру саласындағы мамандар мен саясаткерлер мемлекетті білім беру
саласынан шығару тенденциясына ... ... ... ... қоғамдық
маңыздылығынан айырылады: білім беруге «таңдау», «бәсекелестік»,
«стандарттар», ... ... ... ... бола ... ... ... нарық сұраныстарына бағытталуы сынға түсіп отыр: мәселен,
мектептік білім беру сферасындағы басымдықтар жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... бар ерекше тұлғаны қалыптастырудан жылжып отыр;
- нарық жоғарғы білімді әлемдік ... ... ... ... ... ... ... және зерттеулерді жүргізуге
бағыттайды және де экономика мен қоғамның әрі ... ... үшін ... отырып, табиғи және қоғамдық ... ... ... зиян ... мамандарды сонымен бірге білім беру бағдарламаларында ... ... ... ... ... ... да ... бұл болашақта қоғамның, экономиканың мәселелерін ұзақ ... зиян ... ... ... жаһандану жағдайындағы қоғам дамуының ұлттық
ерекшеліктерін ескере отырып, жоғарғы ... ... ... ... жаңа ... мен үлгісін құру қажет.
Моделдің негізі–бұл үздіксіз білім беру немесе өмір бойы ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мен институтционалдық
құрылымын, мектептік, жоғары оқу орнындағы, жоғары оқу ... ... ... және ... білім беруден бастап радикалды қайта ... ... ... ([18]) ... ... беру ... ... берудің барлық деңгейіндегі өзара іс-әрекет ететін оқу орнындары
жүйесіндегі бірізді, ... оқу ... ... қызметін,
тұлғаны дамыту, сондай-ақ педагогикалық кадрлардың біліктілігін көтеру және
қайта даярлау жүйесін ... ... ... және ... ... Тұжырымдамада, сонымен бірге, үздіксіз педагогикалық
білім берудің қағидалары анықталған, ... ... ... білім берудің барлық 5 сатысының мазмұнын ... ... ... ... ... мен ... нәтижелері табылды.
Білім беру жүйесіне қоғамдық жоба дәрежесін қайтару қажет, онда барлығы
үшін мүмкіндіктер теңдігі қамтамасыз етілер еді.
Жаңа ... ... ... ... ... мемлекет білім беру
қызметтерін алуға тұтынушылар құқығының, сондай-ақ азаматтардың өмір бойы
білім ... ... ... ... ... Ал білім беру жүйесі
азаматтардың жекелеген және әр түрлі қажеттіліктеріне сай ... ... беру ... ... ... ... асыруы қажет.
Осылайша, білім беру қазіргі жаңа әлемде қоғамдық ... ... ... ... ал оның ... ... ... байланысты.
1.2. АҚШ-ғы саяси оқиғалар
Бұл оқиғалар ... ... ... ... ... ... алғанда, жоғары білім беру жүйесіне күшті әсер ... ... ... ... ... студенттердің қауіпсіздік мәселесіне алаңдаушылығы
өскендіктен, олардың көбісі үйлеріне ... ... оқу ... ... 30%-ы ... ... аймақтарда тұратындарға басты назар
аударды;
- 173 жеке және 63 ... ... ... ... қауіпсіздік пен білім беру мәселелеріне үлкен көңіл ... ... ... ... санының динамикасы қандай? 2002 жылдың мамыр
айында АҚШ сенатымен қабылданған шекара ... ... ... ... ... қабылданды:
- туристік визаның студенттік визаға алмастырылуы қиындайтын болады;
шетелдік ... ... үшін ... ... виза ... қосымша қаражаттар алынатын болады (мәліметтер
базасына мәліметтерді кіргізу үшін) және оларды алу мерзімі ұзартылады;
Осыған ... ... ... саны ... ... ... ... себебі шетел студенттері өз оқуларын толық төлеп
отырған.
Тиісінше, ағылшын тілінің жазғы курстарына қатысатын шетелдіктердің ... ... бір ... ... ... ... отырған елдерге
қаржы ресурстарының жалпы ағыны жыл сайын 20 млрд. долларды құраған. АҚШ-та
шетелдік студенттердің ... ел ... 2002 жылы 12,3 ... ... ... ... оқу ... АҚШ–та 515 мыңға жуық ... ... ... ал ... мың ... ... мың
студент. Ресей білім беру қызметімен осы қызметтерді тұтынушылардың әлемдік
нарығының тек 1%-ға ... ғана ... етіп ... ([3], ... Шетел студенттері мен аспиранттар санының қысқаруынан табиғи және
техникалық факультеттер ... ... ... өмір ... ... және мазмұнын әскери мақсатқа пайдалану потенциалды мүмкін
болатын академиялық сабақтарды оқып үйрену ең көп зардап шегеді;
- ... ... ... оқуын АҚШ–та өткісі келетін ағылшын студенттерінің
саны өсті. Мұны АҚШ–тың сырты саясат мәселелеріне ... ... ... Уэйн ... ... ... ... саны
бір жыл ішінде 50%-ға дейін артты. ... ... ... ... Кеннеди Мемориалды трастын (12%-ға) ... саны ... ... соңғы трасттар атақты университеттерде,
мәселен Гарвард ... ... оқу ... толық төлейді ([6],
31б.).
Оқу курстарының құрылымы және білім берудің мазмұны өзгертілді, жеке
алғанда:
- адам ... ... ... ... ... ... ... жарылыс қауіпінен сақтау, жалпы ... ету, ... ... ... ету ... ... алу, құтқару психолгиясы және ... ... ... ... тәуекелді сақтандыру саласындағы
қызметінің маңызы жоғарлады, осыған сәйкес тәуекелдерді ... ... ... енді ... ... зерттеуді, әсіресе табиғи
апаттардың, терроризм және қылмыстық әрекет тәуекелдерін экономикалық және
техникалық шешімдерді қабылдауды, ... ... ... және ... зерттеуді қамту қажет.
- Таяу Шығыс проблемаларына, ... араб ... және ... ... ... ... ... қызығушылық күрт өсті;
Мәселен, 2001 жылдың қазан айының ... ... ... ... ... ... ... тыңдаушылардың саны 70%-ға өсті, ал
Стэнфорд ... ... ... және ... қақтығысы»
курсында олардың саны 40–тан 100 адамға дейін артты; Бостон университетінде
95 студент терроризм бойынша курс ... ... етті және ... ... университетте (Лос-Анджелес) 50 жаңа курс енгізілді, жеке
алғанда, колониалды Мысыр әдебиеті және ... мен ... ... ... ... ... және Макиавелли философиясы,
талибан қозғалысын, лаңкестік тарихын оқып–үйрену және т.б.
- ... ... және ... ... ... мамандарды даярлауды арттыру
қажеттілігі туындады, бұл ... ... ... ... ... ... және басқа елдермен байланысты нығайтуға мүмкіндік
туғызар еді ([6], 32-33б.б.).
11 қыркүйек ... тағы бір ... on-line ... ... ... авиатасымалдау мәселесі бойынша алаңдаулар
электронды ... ... ... ... мұнда ешқандай жерге
барудың қажеті жоқ, ... ... ... ... ... алу
үшін.
Күйдіргі ауруының пошта арқылы тарату жағдайлары корреспонденцияны
электрондық пошта ... ... ... ... беру саласындағы
интернет–технологияларды пайдаланудың ... ... Мұны ... үшін ... Йель ... және т.б. ... ... қолданды.
1.3. Еуропалық білім беру жүйесінің реформалары
80–ші жылдардың ортасында басталған реформалардың мақсаты– бұл ... беру ... ... жаңа ... істеу жағдайларына, сондай-ақ
жаһандану мен техникалық прогрестің ... ... ... өзгерістерге бейімдеу ([1], 25б.).
Бұл реформаларды жүргізуге дейін білім беру ... ... ол ... ... ... ... табылады, ал білім беру құқығы
демократиялық мемлекеттің құндылықтар ... ... ... ... мемлекет шеңберінде жеке азаматтардың әлеуметтік әділеттілік пен
әлеуметтік интеграциясын ... ... ... ... ... ... ... беру болып табылады;
- ол қоғамдық игілік болып табылады және барлық азаматтарға ... ... ... ... жиынына кірді;
- еңбек күшінің әлеуметтік ұдайы өндірісіне жұмсалған шығындар ... ... ... ... бұл ... ... моделі
шеңберінде) барлық адамдарды жоғары біліммен қамтамасыз ету кірмеді.
Алайда, 70-ші жылдардың соңынан бастап ... ... ... ... өсуі ... Оның ... ... біріншіден, өндіріске ақпараттық технологияларды енгізу және
техникалық ... ... пен өнім ... ... ... ... микроэлектроника, ақпараттық жүйелер, фармацевтика,
биотехнология және т.б. салаларға техникалық жаңалықтарды ... ... ... ... ... әкелді;
- үшіншіден, ауқымды мектептік білім беруге деген ескі бағыт елдердің
әлемдік нарықтағы жеңілісіне ... ... еді. ... ... мемлекет
университеттерге элитарлық білім беруден кадрларды ауқымды ... ... ... ... беру реформаларын бүгінгі таңда экономикалық
жаһанданудың факторын күшейту және ... ... мен ... ... ... ... ... ұсынады.
Білім беруді реформалаудағы барлық Еуропа елдеріне ... ...... беру ... жоғарлату және ұлттық оқу орындарының бәсекеге
қабілеттілігін арттыру мақсатында ... беру ... ... ... ... ... ... беру жалпы арнада реформаланады, мұндағы
басты элементтер болып басқаруды орталықсыздандыру және жеке ... ... ... ... ... беруді реформалаудың негізгі бағыттары ... ... ... ... беру ... қатысуын айтарлықтай қысқарту, себебі
ол оқу орындарының тиімді оқытудағы икемділігін жояды;
- оқу мекемелері арасындағы ... ... ... ... өте тиімді пайдалану;
- жаңа жағдайларда мемлекеттің міндеттерін анықтау - бұл кедейлердің
білім алуына құқығының кепілі, ... алу ... ... ... ... беру ... мен ... сақтау мониторингін енгізу
жолымен білім беру сапасын қамтамасыз ету;
- жоғары білім беруді басқарудағы бизнес тәжірибесін енгізу;
- оқытудың ... ... және ... ... оның ... ... қарай жоғарғы оқу орындарының балама қаржы ... ... ... ... ... ... оқу орындарына тән
белгілер–бұлар:
- оқу үшін ... ... жеке ... және әртүрлі деңгейдегі билік орындарымен
келісім–шарт бойынша жұмыс істеу;
- көптеген ... ... оқу ... ... ... келісім–шарттық негізге ауысуы;
- бизнес және жоғарғы оқу ... ... өте ... ... орнату;
бизнес, мемлекет және университеттер арасында жоғарғы технологиялық
зерттеулер бойынша ... ... ... ... сондай-ақ жобалар егер
қысқа мерзімдік ... ... ... ... аса ... болып
табылады;
- жаңа жүйеде «студент-тұтынушыға, ... ал ... ... ([1], 28б.).
1.4. Бизнес–білім берудің мәні мен қызметтері
Бизнес–білім беру жалпы білім беру жүйесінің шағын жүйесін ... ... жыл ... ... ... ... ... Еуропаға өтті. Ресей Федерациясында
және Қазақстан Республикасында бизнес– білім беру ... ... ... ... ... айналған жоқ.
Бизнес–білім берудің туындауы мен дамуына бірнеше жағдай әсер етті.
Жоғарыда ... ... ... ... саласындағы ғылыми және
техникалық білімдерінің жылдам таралуы, ... ... және ... ... енуі ... ... Осылайша, дамыған елдердің білім,
ақпарат, коммуникация сияқты материалдық емес ... ... ... жаңа моделіне өтуі жүзеге ... ... ... қабілеттілігінің параметрі адам ресурсы болып
табылады.
Қазіргі ... ... ... корпорациялар білім беру ... ... ... даму ... стратегиялық инвестиция ретінде
қарастырады. Мемлекет істің мұндай ... ... ... ... отыр және ... ... әрбір адамның ішкі ісі ғана деп
қарастырады. ... ... ... ... беру ... ... ... жолымен өнеркәсіп пен білім беру мекемелері
арасындағы ... ... ... өсуі және онымен байланысты бәсекелестік жағдайында бизнес
білім беру процесіне белсенді араласа ... және ... беру ... ... қоя ... ... мектеп бітірушісіне кәсіпкерлік саласында дағдарыстық
жағдайларды шешу және т.б. саладағы білімімен кең ... алу ... ... ол осы ... іс ... ... алуы тиіс. Ол
еңбек нарығында қандай өзгерістер болып жатқандығынан үнемі ... ... ... ... ... ... жастарды кәсіптік даярлау жүйесін
дамытуға күш салынып отыр. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... кәсіптік техникалық оқу мекемелерінің қайта ашылу, лицейлер
мен ... ... ... және т.б. ... ... ... отыр.
Жоғарғы білім беру саласында бизнес ... оқу ... ... жәй әсер етуін белгілейді. Жоғары білікті кадрларға, олардың
үнемі қайта даярлануына ... ... ... ... ... үшін ... жоғарғы оқу орындарының оқу
жұмысын қайта құруды ұсынады.
Жеделдетілген және модельді курстар, кешкі білім беру және ... ... ... ... ... ... ... сияқты
жаңа оқыту жүйесін енгізу ... ([1] ... ... бір деңгейде жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... түсінік
стереотипі кедергі болып отыр.
Компанияның өздері де жеке оқу ... - ... құра ... айта кету ... ... ТҰК ... ... істеу үшін бірыңғай корпоративті нормалар мен ережелерге
сәйкес жеке персоналын даярлай бастады. Сонымен қатар, кадрларды даярлаудың
өзі ... ... ... бір ... айналды. Корпоративті
университет қызметшілеріне бүкіл өмір ... ... ... беру ... ... мүмкін.
Корпоративті университеттер басқа корпорацияларға оқыту бағдарламаларын
сату, оларға ... ... ... оқу ... оқу құралдарын шығару және
т.б. жолымен тұрақты өзін-өзі қаржыландыруға ауысады.
1.4.1. ... ... беру ... және Қазақстан
Республикасындағы ерекшеліктері
Әрбір бизнес – білім беру, ... ... ... ... және ... ... ... білім беру өз кезегінде көптеген ұлттық мәдениеттердің ... ... ... ... беру ... онымен байланысты қазақстандық
білім беру) келесі ... ... ... Германиялық педагогиканың, ол қоғамдық мүддеге және ... ... ... ... ... тұлғалық құндылықтарға негізделген;
ол, сонымен қатар білім беруге және ... ... ... ... ... гуманистік идеалы емес, сондай-ақ ... түрі де ... ... ... шенеунік, ғалым (және бұл
Ресеймен мойындалды);
- Гуманистік идеалы бар романдық білім беру ... ... ... ... мен ... діни ... ... бар англосаксондық педагогиканың (оның американдық
нұсқасымен бірге);
- Жекелікке, тұлғаның өзіне практикалық ... ... ... ... ... осы ... ... тұлғаның
қоғамдағы өмірге бейімделуіне жағдай жасауға басты назар қойған американдық
педагогиканың ([2],37 б.).
Кеңестік ... ... беру ... ... ... түрін, қоғамдық құндылықтардың жеке құндылықтардан басым
келуін, тиісті идеология мен авторитарлы ... ... ... ... ... ... ... пен өмір жағдайларының ықпалында бүгінгі білім
берудің сипаттық ерекшеліктері айқындалды ([2], 37б.): ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік
анықтаушы рөлі; оқыту және тәрбиелеу мәселелерінде қалыптасқан қоғамдық
мүдделердің жеке ... ... ... және ... ... ... ... айрықша маңыздылығы, білімді
тұлғаның жоғары беделі, білімнің қуаттылығына деген сенім; политехнизм;
тұлғаға ... беру ... ... ретінде емес, нысаны ретінде дәстүрлі
көзқарас; білім берудегі авторитарлық; ... ... ... ... ... адамды идеалды адам құндылықтары әлемінде тәрбиелеу.
Көрсетілген кейбір ... ... ... ... ... негізделген. Әсіресе бұл мемлекеттің білім беру ... ... ... ... мемлекетпен білім беру сапасы
куәландырады, бұл ... ... беру ... ... ... ... ... білім алуға кәсіптік қызмет түрі ретінде
емес, жалпы оқу ретінде қарайды. Дипломды алған соң, олар алынған ... жоқ ... ... ... ... екінші жоғарғы білім алғысы
келетіндер саны өсіп ... ... ... ... ... ... ... орынды нығайту
ретінде қарастырады ([5], 58б.).
Бизнес–құрылымдарындағы және мемлекеттік ... ... ... деңгейіне және кәсіптік білімге ... ... ... Қазіргі
жағдайларда білімнің ескіру қарқыны жеделдеп отыр. Мұның бәрі ... ... ... ... қажеттілігіне мүмкіндік туғызып отыр.
Нарықтық экономиканың іс-әрекет ... ... ... ... ... ... қоғамдықтан басымдылығын ұйғарады. Соңғысының қызметі -
пайдаға, мансаптық өсуге, кәсіпкерлік бағытта ... ... ... үшін ... ... ... адамдарды ұжымда жұмыс істеуді,
командалық жұмысқа үйрету ... ... оқу орын ... ... әзірге бизнес заңдарын
білмеуінен, алынған білім негізінде шығатын ілімдер мен ... ... ... ... ... – бұл бизнес–білім берудің қызметі.
Екінші жағынан; ... ... ... ... ... үшін бизнес-білім беруде тыңдаушылар бизнес этикасы, ... ... ... және т.б. ... ... өтеді.
Қазақстанда нарықтық экономика бойынша білім алуды және қайта даярлауды
қажет ететіндер үшін МВА (Master of Business Administration) ... ... беру ... Оның ... атап
өтейік:
- Біліктілік кез–келген жоғарғы білімі бар ... ... Оқу ... ... ... ... сипаттағы диссертация жазады.
- Оның тәжірибемен, бизнес–кейстермен (case study) тығыз ... ... ... ... ... ... бизнес– жағдайларды
талдау тыңдаушылардың кәсіби ілімдерінің, сараптамалық қабілеттіліктерінің
дамуына көмектеседі.
МВА бағдарламаларының бүкіл курсының құны ... ... ... мың долларға тең, ал Қазақстанда 5–8 мың долларға тең.
Бағдарламалардың міндетті компоненті – бұл оқу ... ... ... ... ... шетелдерде сынақ өткізуі, аккредитацияның
әлемдік тәжірибесін игеру және т.с.с. болжанып отыр.
Бизнес–білім беруде компаниялардың топ ... ... ... ... ... ... ... көрсету міндетті болып
табылады. Негізінен, ондағы оқу қымбат, ... ... ... мен ... ... ... етеді. Жұмыс көлемінің толықтығынан ... ... мен ... үнемі қатыса алмайды. Сондықтан
оларды оқыту қысқартылған оқыту формаларды қолдана отырып, демалыс ... Осы ... ... МВА, DBA– Doctor of ... ... ... ... бағдарламалық өнімдер қолданылады
([5],58 б.).
Қазақстанда жаңа ақпараттық технологияларды, ақпараттық жүйелерді, жеке
алғанда ... ... ету ... ... ... жасау
бойынша құрылымдарды құру қажет. Ұйымдастырушылық мүмкіндіктер математика
және механика, ақпараттандыру және басқару, ... оқу ... ... мен ... ... кафедраларының ҒЗИ (НИИ)
түрінде бар деп санайды.
Бағдарламалық қамтамасыз ету ... ... даму ... ... «Про–Инвест Консалтинг» ресейлік компанияның ... ... ... Ол ... ... ... ... және болжау үшін қазіргі
заманғы компьютерлік бағдарламалардың толық пакеттерін дайындайды.
- Ол ақпараттық технологияларды пайдалана отырып, корпоративті жоспарлау
жүйелерін енгізіп, консалтингтік ... ... ... ... өнімдерді пайдаланушылар 3000–ға жуық
ұйымдар (соның ішінде халықаралық) ... ... Оның ... ... ... ... ... миллион долларға
инвестициялар тартылды ([5], 60б.).
Капитал салымының тиімді ... деп ... пен ... ... ... болашақта интернет миллиардтан астам
компьютер пайдаланушыларын біріктіреді. Батыс Еуропада электрондық саудадан
түсетін жыл ... ... 300 ... ... ... ал ... 900
миллиард доллар деңгейінде күтілуде ([5], 60б.).
1.5. Бірыңғай ... беру ... құру ... ... ... ... ... беру қызметінің қалыптасқан әлемдік
нарығының көлемі 2005 жылы 90 млрд. долларды құрады. Білім берудің ... ... (2000 жыл ... айы, ... ... 56 ... 458 ... мемлекеттік ұйымдардан 3000 кәсіби мамандар қатысты ([1], 31б.).
Алайда білім беруді коммерциялизациялау мен жаһандандыру үрдістері білім
берудің әлеуметтік және ...... ... ... ... оның униформизациясы мен әрі қарай ... ... ... ... мен оқу ... ... жоғарғы оқу орындарының дистанциялық оқыту бойынша
курстары ерекше алаңдатады. (Интернет ... ... ... ... үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет болды:
- 1998 ... ... ... ... Германия, Ұлыбритания және Италияның
білім беру министрлерінің «Еуропалық жоғарғы білім беру ... ... ... декларация» құжатын қабылдауы. Онда барлық Еуропа елдерін
ортақ «Еуропалық жоғарғы білім беру кеңістігін» ... ... ... 1999 ... маусымында 30 еуропалық ел Болондық декларацияға қол
қойды. Онда еуропалық ... ... беру ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінген. Ол декларацияда еуропалық
жоғарғы білім беру аймағын құру ... және ... ... ... ... ... ... белгіленген.
Француз министрі К.Аллегр Ванкуверлік салонда айтып өткендей: «...
әлемнің технологиялық дамуына ... ... ... сондай-ақ либералды
дамудың логикасын тұтастай ... ... жоқ. ... ... ... ... жолын табу қажет» ([1], 31бет).
Сонымен, Болондық декларацияға қол қою елге қандай міндет жүктейді? Бұл:
- дипломдардың салыстырмалылығын қамтамасыз ету;
- ... ... қос ... ... ... (бакалавриат және
магистратура);
- Еуропада қабылданған өтетін сабақтар сағатын есепке алу және сынақтық
бірліктер ... ... ... ... ... оқу ... аттестациялануы мен аккредитациялануын қамтамасыз ету;
- оқу сағаттарын өтетін ... ... ... есепке алу жүйесіне
ауыстыру;
- аттестация және ... ... ... ... құру және ... ... қол ... елдер үшін 2010 жылға жоғарғы мектептің
бірыңғай жүйесін құру міндетті болып ... Бұл ... ... ... Республикасы да қосылды.
Қазақстан Республикасындағы жоғарғы оқу орындарындағы білім беру батыс
әдістемесі – несие ... ... ... Оған ... студент міндетті
сабақтардан басқа бірқатар курстар мен оқытушыларды таңдауға құқылы. Ол оқу
барысында басқа оқытушыға ... ... және бұл ... ... ... ... ... әдістемесі үшін, ең қызықты материалдар
үшін бәсекелестіктің негізіне айналады.
Алайда Ресейде 2010 жылға жоғарғы ... беру қос ... ... ... ... ... және мемлекеттік стандарттарды қайта қарауды
енгізу жолымен халықаралық деңгейге «өз бетінше ... ... ... ... туғызып отыр. Күмәндердің себебі ретінде ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақылары ... ... ... оқу ... жабдықталу сапасын және
т.б. қарастырады.
Болондық үрдістің жақтаушылары дәлел ретінде студенттердің жоғарғы оқу
орнын таңдаудағы ... ... ... оқудағы еркіндігін қарастырады.
Әрине, бұл жерде бітірушінің дипломының «иесізделгендік» мәселесі және оның
жұмыс берушілер үшін маңыздылығы туындап отыр.
Алайда ... ... ... оқу ... ... ... ... мәселен, Кембридж, Париж саяси ғылымдар институты және
т.б. ... ... оқу ... ... ... ... оқу орындары да
қосыла алады. Сонымен қатар, элитарлық жоғарғы оқу орындарының студенттері
мен олардың ... ... ... ... ... деп ... отыр.
Салдары келесідей болады: жоғарғы білім алуға тең жағдай жасалмайтын болады
– біреулері артықшылыққа ие ... ... оған ие ... ... ... ... болады, мұнда 1950 жылы қарапайым отбасынан
шыққандар элитарлық жоғарғы оқу ... 30%-ды ... ал 1995 жылы ... ... ([4], ... ... беру кеңістігін құру бірқатар оң мүмкіндіктерге ие. Оларға
жататындар:
- білім мен ... ... алу ... ... елдердің жинаған тәжірибелерін, ілімдерін және білімдерін алуды
қамтамасыз ету;
- экономиканың кейбір сфераларындағы өсу ... ... ... ... жетілдіру;
- әлемдік мәдениет пен адамдар арасындағы толеранттықты ... ... ... және т.с.с.
Алайда көбісі мұндай процестің кері әлеуметтік-экономикалық салдарын
көрсетеді. Жекелей алғанда, бұлар:
- елдер арасындағы ... ... мен ... айырмашылықтың ұлғаюы;
- «ақыл-ой ағымының» өсуі және адам капиталының шығуы;
- қоғамдағы саяси және әлеуметтік тұрақсыздық;
- ... ... пен ... беруді монополияландыру (жоғарғы
білікті еңбек күшін ұдайы өндіру);
- ұлттық білім беру жүйесінің өзіндік ерекшелігін жоғалтуы.
Жоғарыда аталғандардан шыға ... ... ... ... жоғарғы білім
беру жүйесін құру мәселесі тұр. Ол ... ... ... даму ... ... ... ұлттық мүдделерін үйлестірер еді.
1.6. Экономикалық білім беруді қамтамасыз ету мен ұйымдастырудың әлемдік
тәжірибесі
Экономика әлемі үнемі өзгерістер үстінде, әсіресе ... 10 ... ... Бұл ... шешуге тиісті ... ... және ... ... әдістерінің, тұжырымдамалардың
трансформациясына әкеледі.
Әлемдік экономикалық білім берудің ... ... ... ... оны ... қажеттілігіне әкеледі.
Біріншіден, экономикалық теорияда реализмнің ... ... ... ... қазіргі уақытта үстем болып тұрған неоклассикалық бағыт
тұрғысынан ғана зерттеліп отыр. Ал сонымен қатар экономикалық ... әр ... ... бар. ... ... ... жағдайында баға
құрудағы монополиялардың рөлін ескермеуге болмайды. Дамушы және дамыған
елдер ... ... ... дамыған елдердің ішінде байлар мен
кедейлер ... ... ... ... ... ... ... байқалуда және сонымен қатар кейбір елдерде халықтың өмір сүру
ұзақтығының төмендеуі жалғасып отыр және ... ... ... ... дамудың әлеуметтік факторының рөлі күшейіп отыр. Мұндағы ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы
институттардың дамуын, ... ... ... ... ... әлеуметтік параметрлерді ескеру қажет ... ... ... ... ... бәрі ... теорияда неокейнсиандық,
институционализм және неомарксизм ережелерінің маңызы артып отырғандығына
дәлел болып тұр, ... ... ... ... ... ... ... бермейді.
Екінішіден, экономикалық теорияда ... ... ... ... және ... ... экономикалық мамандықтар бойынша
(менеджмент бойынша ... ... өсуі ... студенттердің
саны азайған. Мәселен, Францияда соңғы 5 жылдың ішінде 10%-ға азайды ... ... ... жолы ... ... ... күші нарығының талаптарына
бейімделуден және білім алушылардың ... ... ... көрініп отыр. Экономикалық білім беру бағдарламаларының
мазмұны туралы пікір ... ... 20 ... 50 ... АҚШ-та да
жүргізілгенін айта кеткен жөн: экономиканы оқыту нақты өмірден ажыратылған
түрде жүргізілді, ... ... ... ... ... оқу орындары
студенттерді дискуссияларға қатысуға үйретуі қажет. Сабақ курстарын нақты
әлеуметтік- экономикалық проблемаларға ... ... ... ... экономикалық талдауда мамематикалық
(сандық) әдістерді пайдалану мәселесін де ... ... бұл ... тек қана бір ... ... ... ... экономикалық құбылыстар арасындағы
тәуелділікті көрсетуге ... ... ... ... және
салыстыруға мүмкіндік беретіні мәлім. Сондықтан экономиканы зерттеу
математикамен тығыз байланысты.
Экономикалық ... оқып ... ... формализациясыз болмайды,
себебі:
1) математикалық әдістердің көмегімен ойды айқын, әрі жылдам білдіруге,
әдеби тілмен баяндалатын ... ... ... ... ... математиканы оқыту деңгейінің
төмендеуінің кері ... ... алу ... ... ... даярлауда университеттер арасында және басқарушыларды, ... және ... ... ... ... ... мектептер»
(grandes ecoles) арасында бәсекелестік бар. ... ... ... ... ... ... ал «үлкен мектептер»
оларды оқып-үйретуді қысқартпай отыр. Салдары ретінде, ... ... ... ... гегемониясы күшейеді, демек
олардың студенттерді алуы да ... ... ... ... ... ... теориялық курстың
мазмұнынан оңашаланған. Ол әлсіз қолданбалы сипатқа ие (негізінен, ұлттық
есеп жүргізу сферасында).
Басқа ... ... атап ... орта және ... оқу ... экономиканы оқыту арасындағы өзара
қатынас: орта оқу орындарында ...... ... ... ... ... ... экономиканы оқып үйренуге негіз ретінде ... ... ... орта және жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... мен ... ету саласында: дәрістердің сағаттар
санын қысқартып, студенттердің өз ... ... ... үшін уақытты көбейту
ұсынылды. Мақсаты – студенттердің ... ... алу және өз ... ... үйренуі. Мысалы, Францияда оқу курстары 3 циклдан тұрады: ... цикл ...... дайындық, университеттік курстан өзіне 3 пән
және қосымша информатиканы, шет ... ... және ... ... ... цикл ...... дайындық – таңдап алынған мамандық бойынша
пәндерді тереңдетіп оқу. 3-ші цикл – ... оқу ... ([8], 42 ... ... ... ... экономикалық
теорияның бағыттарының бірі ретінде
а) Институционализмнің және ерте
институционализмнің пайда ... ... ... ... жиырмасыншы ғасырда АҚШ-та пайда
болды. Оның ... ... ірі ... ... ... экономикалық агенттердің бет алысында негізгі болып саналатын
толық рационалды тұжырымдамасы мен оған сәйкес аса ... ... Т. ... ... одан арғы дамуы У.Митчел және ... ... ... ... байланысты.
Институционалистер алғаш рет экономиканың үстінен әлеуметтік
(мемлекеттік) ... ... ... сөз ... және ... ... кезектегі бағыты үшін нақты платформасын даярлаған еді.
Ертедегі институционалистер ... ... ... ... Атап ... ... ... кезекті бақылай отырып
билікті инженерлік-техникалық интеллигенцияға ... өз ... ... рөлі мен оның ... араласуын күшейту туралы
Дж.Коммонс: “үкімет пен қоғамның әртүрлі топтарының назар аудару ... ете ... - ... ... ... ... көбейту
есебінен дағдарыстарды жоюға болады және ұлттық жоспарлау ұйымының ... ... өз ойын ... ... ғасырдың 50-60 жылдарында, соғыстан кейінгі
кезеңдерде қайта дами бастады: ... ... ... ... ... ... детерминизм
теориясын, ... ... ... тұжырымдамасын және
Г. Мюрдалль–үшінші әлемнің келелі мәселелерінің зерттелуін ұсынды.
Институционализмнің маңызды белгілері.
Біріншісі. Нарықтың неоклассикалық теориясына сынай қарау: ... ... ... ... әлеуметтік, саяси және әлеуметтік-
психологиялық факторлардың ... ... ... ... ... ... экономиканың маңызды ... ... ... ... үшіншіден, неоклассикалық
теорияның идеологиясының теріс түсініктілігіне.
Екіншісі. Неоклассикалық ... ... ... ... ... ... ... неоклассиктер негіз ретінде абстрактілі
тұлғаның бет алысын, рынок ... ... ... ... ... реттеудің жалпы механизмі секілді жетілген бәсеке жайында
қарастырды. Мұның ... ... ... ... ... ... детерминделген мақсатты қызмет идеясы ұсынылды.
Үшіншісі. Араласу анализінде негізгі әдіс ... ... ... аппарат қолданыла бермейді. Мұнда ойын ... ... ... біріншіден, әртүрлі жағдайларда индивидтердің бет
алыстары өзара байланыста болса, екіншіден, ... ... ... ... ... ... етілмейді және үшіншіден, белгілі Парето-
оптималдық тепе-теңдігі емес Нэштың, Штакельбергтің ... ... ... тепе-теңдіктер қолданылады.
б) Неоинституционализм және жаңа институционалдық экономика
Институцинализмді талдау орталығында институттар, яғни адамдардың ... және ... ... ... ... ... орналасады. Институттар–экономикалық теориядағы анализдің жаңа
сферасы.
Имре Латоштың пікірі бойынша, кез-келген теория–екі компоненттен ... және ... ... ... “қатты ядросын” құрайтын ұсыныстар теориясы ... ... ... модификациялар мен дәлдеулерде өзгермей ... ... ... ... ... ... тілмен сынаса да, ... ... ... ... зерттеуші бұл қағидаларға бағынуы қажет болатын
зерттеу парадигмасын түзеді.
Керісінше, теорияның “қорғаушы қабығын” құрайтын ... ... ... ... ... түзетулерге ұшырайды. Теория сынауға ұшырап,
жаңа элементтер оның ... ... ... бұл барлық үрдістер оның
“қорғаушы қабығының” үздіксіз өзгеріп отыруына себеп болады.
Неоклассиктердің ... ...... ... ... де ... мүмкін емес. Олар:
- нарықта тепе-теңдік әрқашан болады және ол ... ... Ол ... ... ... келеді (Вальрасс-Эрроу Дебре моделі);
- индивидтер таңдауды рационалды түрде жүзеге асырады (рационалдық таңдау
моделі);
- индивидтердің бағалауы ... және ... ... болады, яғни
оларға сыртқы факторлар әсер етпейді;
Неоклассиктердің “қорғаушы қабықтары”:
1. ресурстарға жеке меншік нарықта айырбасты ... ... ... ... ... ақпарат алуға шығындар болмайды, және индивидтер келісімдер
туралы ... ... ... ... ... болады;
3. экономикалық айырбас шегі араласуға қатысушылар арасындағы
ресурстардың алғашқы ... ... ... ... ... ... Айырбасты жүзеге
асыру кезінде шығын болмайды және ... ... ... түрі қарастырылады, ол - өндірістік шығындар.
Неоинституционализм-неоклассикалық теорияның өзгермеген ядросы,
анализдің жаңа элементі ... ... ... ... ... кіретін сыртқы факторларға идеология, жүріс-тұрыс нормалары, қор,
отбасы және т.б. жатады.
Оның ... ...... Коуз болды. ... ... ... ... ... Осы ... теорияның “қорғауыш қабығына” келесі өзгерістерді енгізген:
• Осылардың негізінде айырбас жүзеге асатын ... мен ... ... аса кең ... ... ... қамтамасыз етуде төмендегілердің
салыстырмалы нәтижелілігі салыстырылады: осындай ... ... ... ... ... ... теориясы және қоғамдық сайлау теориясы (меншік құқығын
жасау мен ... ... ... ... ... ... ... конституциялық экономика бөлініп шықты.
• Неоклассикалық модельге “ақпараттық шығындар” деп аталатын
түсінік те кіреді. “Ақпараттық ... – бұл ... мен ... ... ... алу және ... ... түрі. Дегенмен, ақпарат теориясы
неоинституционализмге жатпайды, ... оның ... ... ... ... ... трансформациялық шұығындармен қатар,
трансакционды (трансакционды шығындар теориясы ... яғни аса ... ... ... ... ... бәрі ... жасалғанда пайда болады.
Жаңа экономикалық тарих (Д.Норт) трансакционды шығын теориясы мен меншік
құқығы теориясын тарихи ... үшін ... ... қалыптаса бастады.
Жаңа институционалды экономика ертедегі неоклассиктердің постулаттарымен
байланыспайтын институционализм теориясын құруда ... ... ... ... ядроға” осымен байланысты біраз өзгерістер енгізілді:
1. Вальрасс–Эрроу Дебренің жалпы тепе-теңдік модельдері бойынша
соққы-ойын теориясы (Дж.Фон ... ... ... теорияның тәуелсіз бағыты, бірақ ол жаңа
институционалдық экономика моделінің тілін жасады. ... ... ... ... біріншіден, тепе-
теңдіктің бірнеше нүктелері болуы мүмкін; екіншіден, тепе-
теңдік нүктелері Парето бойынша оптимум ... ... ... ... ... ... ... болмауы да
мүмкін.
2. Рационалды тепе-теңдік моделі Г.Саймонның ... ... ... ... ... Ол тек ғана ... ескермейді, оларды когнитивті шектеулердің
қатысуымен қарастырады: индивид рыноктағы жағдайлар ... ... ... ... ... ... отырғанымен,
жиналған ақпаратты өңдеуге қабілеті мен ақыл-санасы ... ... Мұны ... игеру де сирек ресурстарға ... ... ... алу ... ... ... ... оптимизация қағидасын қанағаттану
қағидасына алмастыруды қажет етеді.
3. Оның ... ... ... мен ... артық
қоюының экзогенді сипаты күдік тудырады. Д.Норттың көрсетуі
бойынша институттардың араласуының екіжақты ... ... өз ... ... үрдістеріне институттар
пікірлерін шындыққа айналдыру рамкасын ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы институционалдық талдаудың
ең жас дамыған бағыты - келісім ... ... ... ... Ол ... ... ... Францияда
неоклассиктер өкілдерінен, әлеуметтану, ... және ... ... ... бөліп алынып жеке бағыт болып құрылды.
Оның талдауының орталығында-индивидтер арасындағы ... ... ... келісім орналасады.
Сонымен, экономикалық теориядағы шектеудің жаңа типтерінің талдауына ... ... ... ... және ... орта түсініктерінің
бірігуіндегі шектеулер. Оларды неоклассикалық теорияның ... де ... ... ... бұл ... ... екеуі де
пайдаланылатын болады.
1.8 Білім беру жүйесіндегі реформаның ұйымдастырушылық-экономикалық
компоненттері
Қазақстан ... ... беру ... ... ... ... кіру мақсатында жоғарғы білім беру бойынша Әлемдік конференция
Декларациясының, біліктілікті мойындау туралы Лиссабон ... ... ала ... ... ... ... білім беру
Министрлер Кеңесуінің ұсыныстарын есепке ала отырып, мемлекеттік саясаттың
қағидалары мен ... ... ... ... 2030»
стратегиясында, «Білім беру туралы» және «Ғылым ... ... ... ... ... бағдарламасында, ҚР
білім беруді дамыту тұжырымдамасында (2003-2015ж.ж.) негізі салынған.
Ресей Федерациясында да ... ... ... ... айта ... ол ... ... мектептің ағымдағы шығындарын нормативті ... ... ... ... ... ... ... үшін оқу
мектептері арасында бәсекелестікті ... ету. Ал ... ... ... ... сәйкес анықталады.
Екіншіден, мұғалім жұмысының сапасы мен оның еңбекақы деңгейі арасында
байланыс орнату. Жұмыс сапасын ... және ең ... ... ... нормативтік қаржыландыру шеңберінде міндетті тариф үсті ... ... ... бітірушілерінің білім деңгейі мен сапасын тәуелсіз
бағалауды бірыңғай мемлекеттік емтихан (БМЕ) ... ... ... ... өз ... оқу орнын таңдайды ([11] қара).
Жалпы білім беру жүйесінің реформалары халықтың барлық ... ... тең ... ... бағытталған. Бастысы – оңтайлылықты
қамтамасыз ету, мұнда басты рөлге БМЕ ие.
Алайда, БМЕ бойынша ... бойы ... ... ... кемшіліктерді
шығарады:
Біріншіден, оқушылардың 30-40%-ы стандарттарды игермейді екен (математика
бойынша кейбір аймақтарда 70%-ға дейін «екілік» баға алды). Нәтижесінде БМЕ-
да «екілік» баға алған ... ... ... ал бұл ... ... қазіргі кезде жоғарғы оқу орындары студенттердің 70-90%-ға
дейінге жуығын ... оқу ... ... ... ... ... ... қамқорлыққа алынған ... ... Дәл нақ осы 70-90% ... БМЕ ... ... деп ... жағынан болжанған еді.
Үшіншіден, кейбір жоғарғы оқу орындарының студенттерді алу ... олар түсу ... ... ... бір ... ... ... болады. Алайда, жылдан жылға үздік оқушылардың саны
артуда. Мәселен, жоғарғы экономика мектебіне 2001 жылы 19 ... 2002 ... ... 2003 ... ... ... 845 орынды бюджет жиыны болатын
аймақтардан түсті. Әсіресе, «пилотты» аймақтардан–Чуваш, Марий эл және
Якутиядан ... ... көп ... Сондықтан, өз қаражаты есебімен бес
толассыз факультеттен қосымша 70 орын ашуға тура келді.
Басқа кемшіліктер: ... ... ... ... ... мен ... түсу ... тапсырушылардың қарсы тұруы.
Орын алған жағдайдан шығу жолы мынадан көрінеді:
▪ Мәскеулік мектептер бітірушілер үшін федералды үлгідегі ... ... ... ... ғана ... ... жоғары
күрделі тесттерді тапсыруды (елдегі ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қамтамсыз
етті; мұнда олимпиада, конкурстардың нәтижелерін, сонымен ... оқу ... ... ... ... ... бағдармаларын (МГТУ ректоры) есепке алу қажет;
Мәскеуде БМЕ-ды өткізудің жеке технологиясын ... ... ... мен
коридорларды бөтен адамдардан оңашалай отырып, оқушыларды өз мектептерінде
қалдыру. Содан соң емтихан жұмыстарын ақпаратты өңдеудің ... ... ... ... беру ... тест Орталығының нұсқауы бойынша
балаларды емтихан өткізу ... ... де, 15 ... топтарға
бөледі ([17], 32-36б.б.).
Өзіндік жұмыс пен бақылау жұмыстарының тақырыптары
1. Институттар: олардың мәні және маңызы.
2. Институционализмнің маңызды белгілері.
3. Неоклассикалық модель.
4. ... ... ... ... ... «қатты ядросы».
6. Неоклассиктердің «қорғаушы қабықтары».
7. Неоинституционалды экономиканың сипаттамасы.
8. «Ескі» институционализм.
9. Жаңа институционалды экономиканың негізгі теориялары.
10. Қазіргі ... ескі ... ... ... ... қалыптасу кезеңіндегі ҚР-ның институционалдық
өзгерістері.
12. Жаңа институционалдық экономика бағдарламасы.
Әдебиеттер:
1. Олейник А. В поисках институциональной теории переходного ... ...... ... А. Институциональная экономика. М., -1999.
3. Норт Д. ... и ... ... историческое введение.
//THESIS – 1993, т. 1,№2.
4. Шаститко А.Е. ... // ... МГУ – ... ... А.Е. ... и ... ... институтов.//Вопросы
экономики - 1997,-№3 с.67.
6. Городецкий А. Об основах институциональной трансформации.//Вопросы
экономики – 2000,-№10
7. ... М. ... ... ... периода.//Вопросы
экономики. - 2001,-№3.
Тест сұрақтары
1. «Институционализм» терминін алғаш рет кім қолданды?
a) У.Гамильтон;
b) А.Такер;
c) ... ... ... ... ... өкілдеріне төмендегілердің қайсысы жатпайды?
a) Д.Норт;
b) Т.Веблен;
c) У.Митчелл;
d) В.Зомбарт;
e) Дж.Коммонс.
3. «Жаңа» институционализм ... ... ... ... ... ... О.Уильямсон;
c) Г.Демсец;
d) Ф.Найт;
e) Дж.Бьюкенен.
4. «Институттардың маңыздылығы бар» деген ... ... ... ... ... ... М.Вебер;
e) Ф.Найт.
5. Неоклассиканың «қатты ядросына» жатпайтын элемент:
a) ресурстарға жеке меншік нарықта айырбасты жүргізудің ... ... ... ... бар;
c) индивидттер таңдауды рационалды жүргізеді;
d) индивидттердің таңдаулары әрқашан тұрақты;
e) нарықтық тепе-теңдік ... ... ... ... Жаңа институционалды экономикаға қайсы теория жатпайды?
a) қоғамдық таңдау теориясы;
b) ойындар теориясы;
c) келісімдер экономикасы;
d) толық емес рационалдылық теориясы;
e) ойындар теориясы және ... ... ... ... жатпайтын теорияны көрсетіңіз:
a) ойындар теориясы;
b) оптималды мәміле теориясы;
c) меншік құқығы теориясы;
d) трансакционды шығындар ... жаңа ... ... ... теорияға «трансакционды шығындар» ұғымын кім енгізді?
a) Р.Коуз;
b) Т.Веблен;
c) Ф.Найт;
d) О.Уильямсон;
e) У.Митчелл.
9. Дұрыс емес тұжырымды көрсетіңіз:
a) неоинтитуционалды теория неоклассикалық тұжырымдаманың ... ... ... пайда болды;
b) институционалды теория өкілдері ... ... ... ғана ... ... ядросын» өзгеріссіз қалдырды;
c) институциолизм әдістемелік индивидуализм қағидасын ұстанады;
d) неоклассикалық теорияның «қатты ядросын» өзгеріссіз қалдырады;
e) Р.Коуз неоинституционализмның негізін ... ... ... ... ... ... арқылы индивидтер іс-әрекетін түсіндіру;
b) алдын-ала тексерілмеген қағида;
c) экономикалық мінез-құлық моделін жасау үшін фактілерді пайдалану;
d) фактілерді жинау және бақылау;
e) индивидтердің қажеттіліктері ... ... ... ... кім ... ... сенің кім екеніңді айтамын» нақыл сөзі
қандай қағидаға сай келеді?
a) холизм қағидасы;
b) детерминизм қағидасы;
c) атомизм қағидасы;
d) homo economicus қағидасы;
e) ... ... ... Неоинституционалистердің пікірінше, шектелген рационалдылық ненің
салдары болып табылады?
a) айтылғанның барлығының;
b) ақпараттың толық еместігінен;
c) назар аударудың ... ... ... ... мүдделердегі қарама-қайшылықтардан.
13. Меншік құқығы экономикалық теориясының негізін қалаушы ... ... ... Р.Коуз;
d) Г.Беккер;
e) Дж. Гэлбрейт.
14. Меншік құқығы құрамына кірмейтін элемент:
a) барлығы кіреді;
b) табыс табуға құқық;
c) ресурсты пайдалануға құқық;
d) басқа агенттердің ... ... ... ... ... ... құқық.
15. Меншік құқығын тиімді сақтау кепілдігінің шарттары қандай?
a) барлық жағдайлар дұрыс;
b) азаматтарды ұрлықтан, ұрып-соғудан және меншікті ... ... ... ... айырбастан қорғау;
d) үкіметтен қорғау;
e) әділетсіз және алдын ала белгілі сот жүйесінің болуы.
16. Меншік ... ... ... негізін қалаған кім?
a) А.Алчиан;
b) Г.Демсец;
c) Р.Коуз;
d) Г.Беккер;
e) Дж. Гэлбрейт.
17. Оппортунистік мінез–құлық бұл:
a) өз мүддеге бағытталған іс-әрекет;
b) ... ... ... іс-әрекет;
c) қулық, алдауды пайдаланумен байланыссыз мінез-құлық;
d) тараптардың ұзақ келісімдері;
e) шектелген ресурсты пайдалану режим.
18. Кооперация және ... ... ... ... мен ... ... келісім бұл:
a) институционалды келісім;
b) институционалдық орта;
c) институционалдық тепе-теңдік;
d) оппортунистік мінез құлық;
e) ереже.
2–Тарау
Жаһандану заманындағы оқытудың интерактивті әдістері
2.1 Жоғарғы білім ... ... ... қолданудың әлемдік
тәжірибесі
Экономикада инновацияларды жүзеге асыру оқу ... жаңа ... ... ... ... ... факторының бірі білім
потенциалы, кәсіби ілімі, біліктілігі бар адам болып ... ... ... өзгеруде – инвестиция тұлғасынан негізгі нысанға айналып отыр. ... ... ... бірі ... ... ... ... инновация деп - әлемдік экономикалық әдебиеттерде потенциалды ... жаңа ... мен ... ... ... ... айналуды
айтады. Демек, инновация – бұл жаңа немесе жетілдірілген өнім түріндегі ... ... ... ... ... түріндегі инновациялық
қызметтің соңғы нәтижесі.
Ақпараттық қоғамға өту жалпыға бірдей жоғарғы білімді ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы экономика жоғары
білікті еңбек пен ... ... ... ... деген қажеттілігі бұдан
былай жаңа ақпараттық– коммуникациялық технологияларды пайдалану және білім
беру қызметі ... ... және ... ұйымдар жағынан
бәсекелестікті кеңейту есебінен қанағатандырылуы мүмкін. Бұл ... ... ... және техникалық және бағдарламалық
қамтамасыз ету саласындағы ірі ... ... ... ... ақпаратты жинайтын «бағдарламалық оқыту агенттері» (soft ... деп ... ... мен бағдарламалардың қазіргі заман
модельдеріне қарағанда өте қуатты ... ... ... ... ... АҚШ үстем келетіні мәлім. Американдық ғалымдардың пікірінше,
ақпараттық технологиялар ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... оқу ... жұмысына маңызды әсер
етеді.
Американдық тәжірибе көзқарасы жағынан on-line ... ... ... ... ... ... оңай қол жететіндей ету, сонымен қатар университеттер
мен колледждер түнгі уақытта, демалыс күндері және ... тыс ... ... ... тіпті аудиторияға кірмей, сертификаттар мен
дипломдарды алуға болады. 80%-ға жуық американдық ... ... ... ... ... формасын ұсынады. Студенттер үшін
бесекелестік көптеген университеттер мен колледждер ... ... ... ... мәжбүр болды. «2003 жылы 2.2 млн. ... ... ... деп болжанып отыр (1998 жылы тиісті көрсеткіш
700000 адамды құрады) ([7], 92 ... ... оқу ... онлайндық оқытуды ұйымдастыруға тарту,
әдетте олар онлайндық режимде бірнеше оқу ... ... ... студенттер дәреже алу үшін адиторияларда дәстүрлі оқумен қатар
бірнеше онлайндық оқу курстарын игереді. Толығымен онлайндық ... ... ... ... degrees) (ол үшін ... ... оқу ... және магистр дәрежелерін алуға мүмкіндік береді. Мәселен,
екі жылдық жергілікті колледждерде ... ... соң ... ... үшін on-line ... оқуды жалғастыруға болады. Онлайндық оқу әсіресе
адамдардың өзінің ... ... ... рет ... жұмыс орнын
ауыстырған жағдайда өте маңызды. Қайсысы дұрыс: on-line режимінде ме, әлде
дәстүрлі жоғарғы оқу ... ... де ... ... дәстүрлі үрдісінде оқу жақсы болса, онда сізге
онлайндық оқу, шамасы жарамайды. Көптеген адамдар онлайндық оқу ... ... ... ... ... және оқу ... ... ... деп қате ... Іс ... жаңа оқу ... өте қиын ... шығуы мүмкін. Оn-line режимінде оқу туралы нақты
соңғы шешім қабылдау үшін, ең алдымен шағын ... ... ... ... ... ... пәнінен игеріп көрген дұрыс).
Жергілікті, сіздің тұрғылықты жеріңізге жақын орналасқан оқу орындары
ұсынған on–line ... ... оқу ... ... алу ... және ... «бетпе-бет» байланысу мүмкіндігі бар
жоғарғы оқу орындарында білім алған ... ... ... ... алу да ... Егер сіз ... ... курстары кейін университеттер мен колледждерде дәстүрлі оқу ... ... онда ... ... сіз таңдаған оқу орындарында
нақты бар ... көз ... ... Сіз ... ... курстарда
аккредитацияның бар екендігіне көз жеткізу қажет. Кейбір онлайндық ... ... ... ... өзінің аккредитациясы туралы мәліметтерді
орналастырады, алайда аккредитация бойынша жеке ... ... ... ... ... ... ... әйгілі жоғарғы оқу орындар, мысалы,
АҚШ–та Висконсин Университеті немесе ... ... ... ... отырып, өз сайттарында аккредитация туралы мәліметтерді
орналастырмауына да ... Егер ... ... ... ... беру ... кіруіне кеңес береді. Онда ... ... ... ... ... «Higher Education
Directory» анықтамасына жүгінуіне болады.
Сонымен қатар, тәжірибе келесі мәселелер мен кемшіліктерді шығарды:
1) адамдар мен білім арасында ... ... ... ... білім беруде кез-келген режимде қолдану оқытудың екі дәстүрлі
негізін бұзады – онлайн режимінде бір-бірімен және оқытушылармен ... ... ... отырып, дәрістік сабақ формасын және дәрістерді
ашық (көпшілік алдында) оқу. Сол ... ... ... ... ал бұл ... ... дамуына кері
әсер етеді. Алайда, колледждердің жұмысы ең алдымен студенттермен жеке
байланысына ... ... жеке ... ... мен эксперттік
бағалау жүргізу жолымен деп санайды.
2) жеке оқытушылармен жасалатын жеке оқу курстары жоғарғы оқу орындарын
білім өнімдері ... ... ... нәтижесінде, сапасы жағынан да
бәсекеге қабілетсіздікке әкелуі мүмкін.
3) зерттеу университеттері коммерциялық ... беру ... ... шыдамауы мүмкін (АҚШ-та олар Финикс университеті және Халықаралық
Джонс университеті), өйткені қаржылардың алғашқы көзін ... ... және ... ... ... ... Дәл осы ... 2-шілердің
басып кіру нысандары болып ... ... жол ... ... мен оқытушыларды қазіргі заманғы ақпараттық ... ... ... ... бөлу ... себебі студенттер жағынан сұраныс
дәл осы технологиялар бойынша оқытуға артатын болады.
4) жоғарғы оқу орындарының ... ... ... бірі ... және ... зерттеулер үшін жоғары жеделді
компьютерлік желі Интернет–2 жобасы болып ... ... ... 200
университеттері біріккен). Алайда оның рөлі әзірше гуманитарлы колледждер
секторында шамалы ... ... ... ... ... колледждер үшін,
әсіресе, ауылдық колледждер үшін тым қымбат. АҚШ ұлттық ғылыми қоры ... ... ... ... ... беру ... жасауда.
Негізінен бағдарлама оқыту үрдісінде интернет– технологияларды қолданатын
шағын көлемді гуманитарлы ... ... ... ... ҰҒҚ бағытында грант алған колледждер арасында ақпараттық–
бағдарламалық қызметті ... ... ... азайтуға болады.
Мысалы, жаңа коммутаторды (маршрутизаторды) орнату жыл сайын жуық шамамен
68,5 мың доллар ... ... ... ... етеді. Интернет–2 қосылуда,
сондай–ақ, қолданылатын ақпараттық-бағдарламалық ... ... ... стандарттарды қамтамасыз етуді қажет етеді, ал бұл ... ([8], ... ... мен ... оқу ... бірінші деңгейлі маркетингтік
құралы Web-сайттар болуы қажет. Олардың қызметтері - ... әрі ... беру және ... ... әрі оңай алу және ... үшін дизайнның
болуы. Алайда, мұнда көптеген мәселелер кездеседі: ... ... ... жоқ Web-беттерін көрсету, қабылдау коммисия ... ... ... ... ... ... бұзылуы (көп
жағдайда). Жалпы оқытуда ақпараттық ... ... - ... ... ... жүйесіндегі жоғарғы оқу орындары, оқытушылар
және студенттер
Мұнда жоғарғы оқу ... мен ... ... ... ... өтті ме жоқ па, осы мәселе қарастырылған.
Жоқ, мұндай оқыту бағдарламаларына жоғарғы оқу орындарының ... ... ... ... ... Бостон колледжі, Нью–Хэмпшир
университеті. Бұлар студенттері өздерін ғылыми қоғамның бір бөлігі ретінде
сезіну қажет деп дәлелдейді. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Бостон колледжі (гуманитарлы ғылымдар)
оқытушылардың жеке бастамасы бойынша жасалған бірнеше ... ... ... ... ... ... ... курстар міндетті тәртіпте студенттер мен
оқытушылар арасындағы жеке қатынасты қарастыруы тиіс.
Оқытушылардың көзқарасы ... ... бәрі ... оқу ... ... ... бойынша белгілі бір қысымға ... ... ... 25 ... оқу ... 237 оқытушылардың көбі
дистанциялық технологияға қарсы болды ([9], 48б.), олар ... ... адам ... деп санайды.
On–line режимде оқыту жаңа не нәрсе алып келеді? ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді;
2) оны студенттердің көп бөлігіне жеткізуге мүмкіндік береді;
3) материалды оқып үйрену барысында студенттерге әр ... ... ... ... ... анимацияны ұсына алады;
4) интерактивті режимде қосымша ақпарат үшін студент оны қызықтырған
немесе курстың ... ... ... ... » ... оқыту үрдісі
одан әрі тереңделе түседі және жағымды бола ... ... бір ... оқу орнынан екіншісіне баруға кететін
уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді.
Сонымен ... ... ... ... жою ... ... сабақтар ұйымдастырылған (Колорадо университеті).
Әрине, алғашқы сабақтар психологиялық тұрғыдан олар үшін ... ... ол ... және ... ... тап болады. Алайда оn–line
режимін бір жылдық жұмыс тәжірибесінен кейін оқытушылар игеріп алды, ... ... ... ... одан әрі ... түседі деп сенеді.
Студенттерге қатысты ақпараттық технологияларды пайдалануға ... ... ... жылдар ішінде онлайндық қосылулармен пайдаланатын
студенттердің саны 2,5 ... ... ... оны ... оқу ... ... ... мен ақпараттар алу үшін, ... ... ... үшін пайдаланады .
- Университет кітапханалары студенттерге мәліметтер базасы ... ... ... ... ... айналысып отыр. Өйткені
студенттерге тиісті ... ... ... көп ... кетіргенше,
оған тікелей кіру қолайлы. Ал ... ... әр ... ... әрі жаңартуға көмектеседі.
- Алайда, студенттер онлайндық технологияларды оқу материалдарын игеру
үшін аз мүдделі. Мысалы, олар ... және Web ... ... ... шамалы ғана уақыт жұмсайды. Студенттер кітапты
компьютерлік файлдар ретінде емес, кітап ... ... ... оқу
курстарында тек онлайндық ақпарат қана ... ... ... да
материалдардың болуын қалайды.
- Онлайндық ... ... ... тапсырманы бағалау
кезінде аз қолданылады. Тапсырмаларды ... ... ... ... ... көп ... алғанмен, оқытушылардың көбісі тапсырмаларды
тексеру кезінде дәстүрлі белгі (таңба) ... ... ... ... ... және даму ... компьютерлік технологияларды пайдалану (соның ішінде интернетті
де) негізінде вируалдық оқыту барған сайын кең қолданылуда. ... ... ... ... ... бар ... оқу орындары санының артуы,
«физикалық» кампуссыз толық виртуалды оқу орындары құрылуда, виртуалды
оқытудың (ВО) ... ... ... мұнда маңызды рөл коммерциялық
білім беру ... ... және ... ... және ... Мысал ретінде 17 мың студенттері мен аспиранттары бар
университет ... ... ... кибер университетті» (Оңтүстік
Корея) құрылуын келтірейік. Ол ... ... ... әр ... ... ... оқу ... жеткізіп отырады, әзірге бұл
курстар 30 жоғарғы оқу орындарына ұсынылып отыр ([12], ... ... ... ... ... ... ... атап өтейік:
- Жоғарғы білімге ғаламдық сұраныс шексіз, планета халқының 40%-ын ... ... ... ... ... демографиялық жағдаймен байланысты.
Сондықтан дәстүрлі оқу орындарымен және дәстүрлі ... ... ... ... ... ... (ДО), оn–line
режимінде оқыту қарқынды дамуда, осы түрдегі қызметке маманданған жаңа
құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... елдерде жоғары. Ұлыбритания (6
млн. доллар) мен Еуропа елдері (7 млн. доллар) ... ... ... ... ... 2000 ... ақпан айында ол 14
елде 25 орталығы 12 мыңнан астам студенттері бар Тәуелсіз коммерциялық ... ... ... ... ... онда ... және өзге
дамыған елдерден келетін ... ... ...... ... ... ... дамыған елдерден артта қалуын азайту ([12], 38б.).
- Ересектерді оқытуға,өмір бойы оқуға сұраныс өсіп отыр. Өйткені ... ... ... ... да ... ... ... оқыту
үрдісінде басты рөл атқаратын болады.
- Персоналды дайындау ... ... ... ... ... артып отыр. Мәселен, 1999 жылы АҚШ-та корпорацияларда
оқытудың 20%-ы электрондық форматта ... ... ал 2003 жылы ... есе ... ([12], ... ... онлайндық оқытуға сұраныстың өсуіне 2001 ... ... ... да ... ... себебі көптеген адамдар авиаұшудан
қауіптенеді.
- Жоғарғы оқу орындарындағы онлайндық ... ... ... ... да бар. ... АҚШ қорғаныс министрлігі
интернетте eArmyU порталын ұйымдастырды. Ол арқылы әскери ... ... және ... ұйымдастырған 90 шақты дәреже ... кіре ... 2002 жылы бұл ... ... 12 ... ... ал 2005 жылы 80 мың адам ... 5 жылдың ішінде АҚШ қорғаныс
министрілігінің ... ... ... ... 453 ... ... ([12] 39б.).
- Оқу орындары, ірі медиакомпаниялар пайда алуға ұмтылып отыр, өйткені
виртуалдық оқыту қазіргі уақытта ... өте ... ... ... ... оқу ... жеткіліксіз мемлекеттік қаржыландыру жағдайында
қосымша табыс алуға қамтылады және ... ... және ... ... ... ... қызықтырады.
Оқытуға жұмсалатын шығындар тұрғысынан. Оқу бөлмелерін тиімді пайдалану
кезінде ... ... ... ... ... ... санын 1/3-не дейін артырады, ал бұл оқытуға кететін
үлестік шығындардың азаюына ... ... ... оқу ... курс шығындары дәстүрлі оқытумен ... 20%-ға ... ... ... ... ... ... шығындарды қажет
етеді. Корпорациялар үшін On–line режимінде оқытуға ... ... өте ... ... қала ... оқу ... оқытумен
салыстырғанда бір жұмысшыға 100 долларды құрау мүмкін.
Онлайндық оқытуға жұмсалатын шығындардың ... ... ... ... ... көлемін тарту қажет.
Даму преспективасы тұрғысынан:
- Дәстүрлі жоғарғы оқу орындары онлайндық оқыту үшін нашар жабдықталған.
Олардың маркетинг және ... ... беру ... ... ... жоқ. ... олар ірі ... компаниялардың
пайдасына виртуалды оқыту сферасында үстем орынды иеленуге ұмытылмау керек.
- ... ... оқу ... үшін ... білім берудің негізгі
белгісі оқыту мен ғылыми зерттеулер арасындағы, жалпы ... беру мен ... ... тығыз байланыс болып табылады. Электронды білім беруді
дамыту жоғарғы білім берудің әр түрлі бөліктерінің байланысын үзуі ... ... ... ... ең ... ... жұмыс істеуші халықтың
қайта даярлығы мен ... ... ең ... ... ... Ол өз ... ... қалайтындар үшін ерекше маңызды болуы мүмкін.
Батыс эксперттерінің пікірінше, оқу ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы білім алу үшін On–line
режимінде оқитындар саны дәстүрлі әдіс бойынша оқитындармен ... ... ... онлайндық оқыту «бетпе-бет» дәстүрлі оқытуға қосымша
болады.
2.4 Дистанциялық ... ... даму ... және ... ... ... мәні ... әртүрлі зерттеушілер
Дистанциялық оқыту (ДО) деп оқу орындарының қабырғасынан тыс балалар мен
ересектерді дәстүрлі емес оқытудың әр ... ... ... айтады. Оған оқушы мен мұғалімнің уақыты мен кеңістігіндегі ... ... ... мен ... бет» ... әр түрлі
байланыс және технология құралдары көмегімен персонсыздандырылған қатынас
формасы мен ауыстырылу тән.
Бүгінде ол ... ... ... және жеке оқу ... ... ... мен ... сырт (дистанциялық) факультеттері мен
экстернаттарға дейін, сонымен ... ... мен ... ... ... ... ... оқытуда пайдаланылатын техникалық құралдар да тым әр түрлі
– бұл ... ... ... ... және ... курстар,
телеконференциялар, электрондық пошта, видеоконференциялар, интернет.
Ғылыми әдебиеттерде ... ... ... бір ... ... ... ... істеу тәжірибесін теориялық жалпылау әрекеті
қолданылған алғашқы жұмыстар 20ғ. ... ... ... ... ... ... ... білім беруді индустрализациялау
теориясы болды. Оның ... ДО ... жаңа ... ... ... ... ... да негізделеді: оларға рационализациялау,
еңбек бөлінісі (бағдарламалардың және ... ... ... білімін бағалаушылар арасындағы), еңбекті механикаландыру,
ауқымды өндіріс, алдын ала ... ... ... және ... ... ДО ... жүйе ... білімге деген қажеттілігін
қанағаттандыра алмайтын жерде ұйымдастырылған. Екінші жағынан, ... ... ... бұзу ... кемшіліктері жоқ емес, ... ... ... ... субституттармен ауыстырылады.
ДО үрдісінің аталған кемшіліктері оқытушы мен ... ... ... ... ... бұл ... оқыту формалары мен әдістерін ДО
ерекшелігіне бейімделу мәселесін шешуді ... ... ... ... ... батыс қоғамындағы білім беру құрылымдарын
дамытудың соңғы сатысы ретінде және оқыту үрдісіндегі ... ... ... және ... ... ... ... сияқты өзгеше
белгілері бар жүйеден технологияға негізделген және ... ... ... орын және ... ... емес
демократиялық, ауқымды аудиторияларға ауысу ретінде қарастырылады ([13], 40
бет).
Басқа Германиялық ... ... ... техникалық байланыс
құралдарының көмегімен жүзеге асырылатын ... ... ... ... ол ... беруге емес, студенттерді оқытуға береді. ДО-ды, сондай-ақ
таңдауды, ... және ... оқу ... ... жүзеге
асыратын, оған қолдау көрсететін, жеткілікті арақашықтықта материалдардың
игерілуіне бақылау ... ... ұйым ... қарастырады. Сонымен
қатар ДО үлкендер үшін білім беру ... ... ... ... ... ... ... ғалым Ч.А.Ведемейер «тәуелсіз оқыту» теориясында ... деп ... және ... түріндегі шектеулерді бұзатын ... ... ... , яғни ... алушы тұрған жерде және оған ыңғайлы
уақытта оқыту) келтіргендей, мұндай оқыту білім алушының ... ... ... ... және ... таңдауға мүмкіндік
береді. Осылайша, «тәуелсіз ... ... ... ... ... М.Дж.Мурдың ойынша ДО телеконференцияларды
ұйымдастыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... жүйе болып ... ... және ... ... көмегімен барлық деңгейлердегі
(жергіліктіден халықаралыққа ... ... ... ... ... ... ... аудиографикалық және
видеожелілерді пайдалану маұғалім мен оқушы ... ... ... ... ... ... ... болады:
- білім алушының «жетекшілікке» деген қажеттілігімен емес, оқытушымен
дидактикалық бағытталатын диалогпен ұсынылатын кері ... ... ... ... оқу материалдарына қатысты: мазмұны жағынан нақты, қол ... ... оны ... бойынша анық ұсыныстарды қамтуы тиіс, материалдарды
берудің диалогтік формасы және т.б.;
- ... және ... жеке ... ... ... ... – бұл хат ... бойынша бүкіл оқыту жүйесі; кері
байланысының болмауына қарай, радио және ... ... ... ... – ең ... ... үшін (М.Дж.Мур).
Қалған дискуссияға қатысушыларының ДО туралы ой-пікірлерінің [13] оқуға
болатындығын айта ... Оқу ... ... ... ДО ... зерттеуші Д. Киган ДО-да ... ... ... ... 2 топқа бөлді: автономды оқу орындары және аралас түріндегі білім
беру мекемелері.
- Бірінші топқа хат ... ... ... ... ... барлық
мемлекеттік және жеке ... мен ... ... ... ... емтихандық талаптарға бағытталған; күндізгі бөлімде оқи ... ... ... даярлау немесе орташа техникалық білім беретін колледждер де
кіреді. Мұндай колледждерге Кембридждегі (Ұлыбритания) ... ... ... ... үйден оқыту бойынша ұлттық кеңеске ... ... мен ... ... ... ... оқу орындары (АҚШ).
Бұларға ортақ нәрсе – оқушыларға баспа оқуы және ... ал ... ... аудио және видео кассеталарды жіберу
жолымен оқушылармен хат ... ... іс - ... ... ... барлық дистанциялық жоғарғы оқу орындары да жатады.
Соңғылары Ұлыбритания Ашық университетінің 1969жыл моделін қайталап отыр:
бұл жоғарғы ... ... ... ... оны бәрі ... ... мен сырқаттар, әскери ... ... ... ... ... отырған тұлғалар да.
Бұл, сонымен қатар, ДО-ның дамуында жаңа кезеңіне айналды. Шын мәнінде
университет - ... оқу ... ... және телекурстарды,
компьютерлік ақпараттық технологиялар мүмкіндіктерін және де ... ... да ... мен ... ... жеке
байланыстары бар байланыс құралдарын ... ... оқу ... ... ... ... ДО жүйесіне біріктірілген. Мұндағы
жетекші жоғарғы оқу орны – 170 ... 350 мың ... ... бастапқы
мектептік білімнен бастап, университеттік білімге дейін беретін француздық
Ұлттық орталық ([13], 45б.).
90–шы ... ... ... Британдық моделге сәйкес 25 ашық университет
құрылды.
- Екінші топқа, аралас оқу орындарына ... ... ... ... орындарының тәуелсіз бөлімшелері жатады. ... ... ... ... ... ... ... ДО
курстары. Студенттерге баспа оқу құралдарынан басқа аудио және видео
кассеталар, ... ... ... ... ... технологиялар пайдаланылады.
Болашақта көптеген оқу орындары ДО-ды ұйымдастыруы бойынша өз ... ... ... оған ... ... ... ... мемлекеттік агенттіктері, бизнес өкілдері, радио
және телеөнімді өндірушілер мен ... ... ... ... ... үшін провайдерлер кіреді.
Консорциум – бірнеше оқу орындарының бірлестігі немесе ... ... ... ... Оның ... оқу орны
консорциум көпшілігінің ... ... ... ... ... қатар
ресурстарды ортақ пайдаланудың арқасында белгілі бір ... ... ... оқитын жерге тиісті консорциумда немесе жеке оқу орнында.
Мысалдар: ... ... ... (АҚШ) 1995 жылы ... ... бойынша 1300 курс ұсына отырып, 47 ... Ол ... ... ... ... ... ... Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили және Парагвай
университеттері бағдарламаларды одан әрі сапалы және ... қылу ... де жаңа ... ... кең ... ... аралық телеоқыту «Кеприкон» бағдарламасын ұйымдастырды.
Ресейде қазіргі заман ... ... (СГУ) ... ондаған тұлғалары үшін спутниктік ... беру ... ... СГУ мен ... ... арасындағы келісім-
шарт негізінде әлемдегі беделді осы университет профессорлары Ресейдің
кейбір аймақтары үшін ... ... ... ... рет Ресей
студенттері тұрғылықты жері мен жұмысы ... ... және ... ... ... ... ... СГУ–да қолданылатын ДО
мен оқу үрдістерін ұйымдастыру ... ТМД ... ... тудырды.
Қазіргі уақытта СГУ ... ... ... ... ұйымдастырушысы болып табылады.
в) ДО және білім беру қызметі нарығының даму ... ... ... ... ДО ... ... ... даму кезеңінен өтті. Мәселен,
А.П. Жименкова ([14], қара) ДО дамуының келесі кезеңдерін қарастырған.
І – кезең. Оқыту «бір педагог – бір ... ... ... ... ... ... құралдары кәдімгі пошта, телефон, компьютерлер болып
табылады. Бұл формаға мамандардың ... саны ... ... ... көп ... ... Оқу құралдарын пайдалануда жүйелілік
пен кешенділік жоқ.
ІІ – кезең. «Педагог – көп оқушы» - схемасы бойынша ... ... тағы ... ... байланыс болады, яғни кері байланыс жоқ. Мұнда видео және аудио
кассеталар, компьютерлік ... ... ... және тағы ... ... ... – кезең. 80 жылдардың басында белгіленген, интернет желісін кең
қолданумен ... ... - ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ақпаратты «жеткізушілердің», сондай
– ақ интернет желісін ... саны ... өсіп отыр ... ... – 100 млн. ... соңғысы, бүгінде сөз ДО дамытудың 4–ші, ... ... ... ... ... ... ... ретінде кешенді
виртуалды–тренингтік ... ... және оған қоса жер ... ... кез–келген ақпаратты жылдам жеткізу мақсатында қазіргі
заман коммуникациялық жүйелерін (радио, ... ... ... және ... ... ... ... нақты кешендік
енгізуге негізделген барлық ДО формаларын айтуға болады.
ДО-ды ұйымдастырудың қазіргі ... ... ... және ... ... ... ... кампусты» құруға
негізделеді. Бұған Ұлыбритания ашық университетінің байланыс жолдарына кіру
сәйкес келеді, жаңа ақпараттық ... ... ... ... ашық ... ... және т.б. енгізілген.
ДО инновациялық құралдарын енгізу білім беру ... ... ... алып ... Оның ... ... жатқан аймақтар
халқына жоғары сапалы білім алуға мүмкіндіктер құру, сондай-ақ ең сапалы
дидактакалық өнімді таңдау құқығын ... ... ... табылады.
ТМД елдерінде ДО жүйесін ары қарай дамыту үшін ... ... шешу ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибе
көрсеткендей, жаңа ақпараттық технологиялар өз қызметтерінің ақылы болуы
есебінен өзін-өзі ... ... ... жаңа технологияларға салынатын бастапқы капитал салымдары мен
тәжірибелерді мемлекет жеңілдетілген салық салу ... және де ... ... ... ... ... базалық білім беру орталықтан алыс жатқан аймақтарда ДО идеаларын
жоғарғы сапамен жүзеге асыруға ... ... ... дайындау.
Мұндай ДО-ның дидактикалық формалары «кейстік» ... ... ... беру ... ... әр ... ... жақын шетелдердің жоғарғы және орта ... ... ... ... ... күш ... қажет; Оқу орындарын,
дидактикалық және материалдық–техникалық ДО ... ету ... мен ... ... ... ... беру ... үйлесімділігі және т.с.с.;
Осы жерде – ТМД елдерінің жоғарғы оқу орындарының жаңа дистанциялық
дидактикалық ... мен ... ... ... ... ... олардың аумақтарында оқыту тілдерінің мәселесін шешу ... ... беру ... ... шектеусіз, ТМД елдерінің әрбір тұрғынына
қол жететіндей әрі жоғары тиімді болуы тиіс. Бұл ... ... ... компьютерлік, ақпараттық және өзге ... ... ... пайдалану жолымен бүкіл халыққа үздіксіз
білім беру мен тәрбиелеу үрдісі болуы тиіс.
г) ДО технологияларының түрлері:
Американдық 2 және 4 ... ... ... ... ... ... шығарды, бұларды Қазақстан Республикасындағы білім
беруді әрі қарай ... ... ... ... ДО ... ... ... берудің ең таралған формасына айналып отыр;
- ДО-ң ... ... ... ... саны өсуде. Мысалы,
1997–1998 оқу жылы ішінде ... 50 мың курс ... ... ... ... ... ... гуманитарлық және қоғамдық
ғылымдарды (оқу орындарының 70%-ы), сондай–ақ ... және ... (оқу ... 55%-ы ) ... басымдылығымен сипатталды;
- оқу орындарының көпшілігі курстардың аяқталуымен дәреже ... ... ... ... ... ... (340 ... ... ... ... 4 тобы ... видеотехнологиялар: екі жақты аудиомен бірге екі жақты видео, екі
жақты аудиомен бірге бір ... ... бір ... ... ... берілетін)
видео, алдын–ала жасалған видео жазбалар негізіндегі бір жақты видео (соның
ішінде студенттерге ұсынылатын ... ... ... және ... ... ... берілетін алдын- ала
жасалған видео жазбалар);
2) аудиотехнологиялар: екі ... ... ... ... және бір ... аудио трансляциялар (радио хабар мен
студенттерге ұсынылатын алдын–ала ... ... ... ... ... компьютер арқылы синхрондық оқыту
(интерактивті ... ... ... ... көмегімен on–line
режимінде) және компьютер арқылы асинхрондық оқыту (электрондық ... ... ... ... технологиялар: CD-ROM, аралас бағдарламалар пакеті және
кеңейтілетін жүйелер.
Колледждердің технологияларды ... ... ... кететін
шығындар деңгейі, студенттердің саны,оқыту ... ... ... байланысты. Мәселен, екі жақты ... ... ... негізінен мемлекеттік (80%-ға дейінгі оқу орындары), жеке
(оқу орындарының 29%-ы) оқу ... ... ... ... оқу ... ... дерлік қолданады, ... ... және ... ... түрін ғана
пайдаланады. Дистанциялық оқыту дәуірі бірінші ... ... ... ... (60ж.). Сол ... ... ... оқытушыдан студентке оқу бағдарламаларын жеткізіп тұрды. 90-шы
жылдары орташа табысы бар отбасыларға персоналды компьютерлер келді. Бұл ... ... ... ХХғ. соңындағы әлемдік қауымдастықтартың ең
ірі жетістігі ... ... ... ... жалпы сипаттамасы келесіні
қамтиды:
- ДО-ның қолдану шектері оның ... ... ДО ... ... ... мен ... құрал жабдық,
оқытушылық және әкімшілік құрам анықтайды;
- ажыратылмас элементі тиімді ... ... ... табылады;
- теориялық тұрғыдан ол арзандай түсуі тиіс, ... оның ... ... ... салу ... түрінде кедергі тұр;
- ДО бағасы-донор елі мен реципиент арасында жаңа ғаламдық стратегияны
жүзеге ... ... де ... ... ... дамушы елдердегі
студенттер санының шетелдерде де және өз елдерінде артуы үшін жаңа ... құру ... ДО ... ... ... ... ... бітірген соң студенттің
кім болатынын анықтау – ірі ауқымды ... бар ... ... ... ... ... клерк бола ма. Әзірге сол бір бағдарлама
барлық студенттер үшін пайдаланылады ([3], 18-20б.).
2.5. Тренинг
Тренинг ... ... Training - ... ... оқыту, дайындау
дегенді білдіреді. Тренинг білікті маманның жетекшілігінде ... ... пен ... ... және ... еңбек қызметінің
тиімділігін жоғарлату мақсатында әр түрлі ... ... ... ... білдіреді. Тренингтер мыналар үшін қолданылады:
- жаңа жұмысшылардың бейімделуін жылдамдату, жұмыс орны мен жалпы ... ... ... ... ... және тәртіп формаларының тиімсіздігін жоюда
кемшіліктерді болдырмау;
- жаңа технологиялар мен ... ... ... ... ... ... ... жылдам даярлау.
Тренинг шынықтыру дегенді білдіреді, яғни маманға қажетті белгілі бір
іскерлігін шынықтыру. Тренинг алғаш рет психологияда жасалынып, ... ол әлі де ... ... ... ... ... байланысты
сұранысқа ие.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг – бұл басқару қызметінің коммуникативті
жағының формасы. Коммуникацияның өзінде оның ... ... ... мен ... ... ... ... аспект бөлінеді. Мазмұн,
әдетте белгілі бір кәсіби міндетті білдіреді, кәсіби білім мен ақпараттан
тұрады және ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың іскерлігін, ілімдерін
және модельдерін іздеу мен ... ... ... ... бола ... ... ... тәжірибелік үйрену мен
теориялық (және дәрістік) ... ... ... буын ... ... ... даму басқарушылық тәжірибе алады. Демек, тренинг
теория мен тәжірибе арасында, ... мен ... ... ... ... ... оқыту әдістерінің негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
- студенттерді маманның кәсіби қызметі моделімен таныстыру;
- кәсіби ойлау тәсілдері мен техникасын, өз ... ... ... ... жеке ... қызмет пен кәсіби өзін-өзі дамыту проблематизациясы
мен жобалауды игеру;
- кәсіби өзіндік ... ... ... ... ... мен ... іскерлікті бағалауды жоғарлату (жеке және ... ... ... ... ... ... мен ... кәсіби есептерді шешу және оларды қолданудың құрылымдық- техникалық
сызбаларын ... құру ... жеке ... мен ... ... табу;
- кәсіби өзін- өзі жетілдіруге ынталандыру.
Нәтижесі оқу үрдісі барысында барлық жеке педагогикалық әсер ... ... ... ... ... ... ... дайындауда тренингті ұйымдастыру бойынша әдістемелік
ұсыныстар. Бұл ұсыныстар оны ... ... ... шыға отырып, педагогикалық әдебиетті оқып үйрену негізінде
жалпыланған және жүйеленген.
Тренингте келесі шарттарды ... ... ... кеңістік» құру. Сабақ кең бөлмеде өткізілуі тиіс, ... ... ... ... 1-ші ... ... Дамушы кеңістік
Үстелдердің орналасуы, тренингті ұйымдастыру элементтерінің бірі ретінде
келеді, себебі аудиториядағы оң ... ... пен ... ... әсер ... Тренинг бойынша сабақты табысты өткізу үшін
төмендегілер қажет:
- ... ... ... ... ... ... еденнің жұмсақ жабылуы (шаршы тәріздес маталар немесе кілем
төсеу);
- кассеталарымен бірге магнитафон ... оқу ... оң ... ... тану үрдісіне жинақтауға мүмкіндік беретіндігі
психологтармен дәлелденген);
- ... мен ... ... ... ... яғни ... есімі» немесе психологтар
атайтындай, «үлкен қабылдау синдромын» сақтау. Оның мәні ... ... өзге ... қарағанда өзінің есіміне жылдамырақ жауап қайтаруы тән.
Тіпті адам толған бөлмеде, шу мен ... ... өз ... ... ... Бұл ... дистанциясын қысқартады; әңгімелесушімен әңгіме
кезінде, диалог ... ... ... көп. Оқу ... ... үшін және ... ... оңай есте сақтау үшін, әр бір топ
мүшесіне өз киіміне өз есімі жазылған ... ... ... ... ... ... босану) жаттығулар таңдап алу маңызы. Оқыту
үрдісінде оқытушы ... ... ... ... ... бойынша қай сабақ (алғашқы сабақта психикалық процестер әлі ... ... ... ... ... шаршаған);
- апта күні (дүйсенбі және сенбі күндері, басқа ... ... ... ... ... ... немесе өткен мерекелер немесе демалыстар;
- аудиоторияда студенттерді табудың аралық уақыты. Егер де студенттер
ұйымдаспаған, шаршаған, ... ... онда ... арнайы таңдалған
жаттығулар оларды оқу үрдісіне көңіл бөлуге көмектеседі.
Басқарушылық ... ... ... ... ... ал ... болашақта осындай жағдайларда өз ... ... ... ... ... ... үшін наушниктерді
пайдалануды ұсыну, бұл ... ... жеке ... ... ... береді.
2.6. Белсенді оқыту әдістері
Іскерлік ойындар
Белсенді оқу әдістері (БОӘ) деп оқу ... ... ... ... ... және ... қызметке тартатын әдістерді
айтады ([15], қара). Олардың бәрі ... ... ... ... мыналарды жатқызады:
1. олардың көмегімен студенттердің ойлау қабілетін белсендіру;
2. олар ... оқу ... өз ... шығармашылық шешімдер
қабылдауға ынталандырады;
3. материалды терең игеру есебінен ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
«Педагогикалық технологияларға» біріктірлген имитациялық және имитациялық
емес БОӘ қарастырылады (2-сурет).
Имитациялық емес БОӘ, жалпы студенттердің танымдық қызметін белсендетуге
бағытталған, олардың келешегі ... ... ... ... ... ... ... дәрістер мен семинарлар, өз бетінше жасалатын
курстық және дипломдық жобалау, әр түрлі олимпиадалар, конференциялар және
т.с.с. ... ([15], ... ... ... ... ... бір тақырып бойынша
жүргізілетін арнайы семинар болып ... ... сөз ... тақырыбын
алады да, оған өз бетінше әдебиет таңдайды және ... ... ... әр ... ... екі ... оқушы мен
оппонент шығады. Семинардың кемшілігі мынада: әдетте баяндамаға оқушылар
ғана дайындалады да, қалғандары ... ... ... тыңдаушы ретінде
БОӘ-не жатпайтынын ескерген жөн. Бұған жеке тапсырмаларды орындау бойынша
өндірістік іс–тәжірибесі ... және ... БОӘ ... ... ... ... және ойынсыз оқытуларға
бөлінеді ([15], қара).
Педагогикалық технологиялар
| | ... емес ... |
|- - ... |Ойынсыз: |Ойынды: ... |- ... |- ... ... |
|- - проблемалық ... |- ... ... ... |оқу ойындары – блиц|
|- - тақырыптық |- ... ... ... ... ... ПК-де жеке|
|- - ми шабуылы; | ... ... |
|- - ... ... ... ойындар |
|ойын жаттығулары; |- тренинг. |– |
|- ... ісі | ... | |к ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... | |к ... |
| | ... ойлау |
| | ... ... ... ... ... ... ... БОӘ-не нақты жағдайлар әдісі, имитациялық жаттығулар,
оқытушыларға белгілі ... ... ... ... ... Мұнда талап – ауыспалы шамаларды өзгертпеу және рөлдерді ойнамау.
Мысалы, нақты жағдайлар ... ... ... ... мен ... сұрақтары айтылады, берілген мәселе ... ... және ... ... ... ... ... бөлу, оларды бір–бірімен салыстыру, бір–біріне қарсы қою жоқ, яғни
ойын элементері жоқ.
Ойынды имитациялық БОӘ-не іскерлік ойындар, оқу ... ... ... ... жеке ойын ... ... ... негізінде ойын байланыстары, қатынастар бар. Алайда,
оған іскерлік ... ... ... ... ... жеке ойын тренингінде рөлдерді бөлу жоқ, себебі ... ... ... ... ... орын алуы ... БОЭ
формаларының бірі «Педагогикалық іс-тәжірибесі бойынша ... оқу ... ... ... ... ... қағидаларының бірі студенттердің ... ... ... ... ... ілімдер мен іскерлікті
қалыптастыруға және өңдеуге бағытталған оқу іскерлік ойындары осы ... ... ... оқу ... ... ... және ... ие:
- әрбір қатысушының зерттеу мәселесін өте ... ... ... ... педагогикалық шеберлікті қалыптастыруға және жоғарлатуға мүмкіндік
береді;
- тәртіптілік, борыштық ... ... ... ... білу ... ... шығуына ықпал етеді және т.с.с.
Ғылыми–педагогикалық кадрларды даярлау жүйесінде белсенді педагогикалық
практика (ПП) ... ... ... ... факультетте ол 5 курста
студент – ... ... және ... ... 2 ... ... Оның негізінде студенттердің
теориялық, психологиялық- ... және ... ... жатыр.
Педагогикалық практикаға келесі міндеттер жүктелген:
- біріншіден, студенттердің кәсіби ... ... ... оған
туындаған мәселе бойынша өзі бетінше шешім ... ... ... ... ... ... ... студенттің кейінгі
қызметіне байланысты - оқытушы болу қажет па, жоқ па, жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... және практика үрдісінде кей жағдайда таңдалған кәсіптен көңілі қалу
кездеседі. Ол келесі себептерге байланысты:
1) теориялық ... ... ... ... ... нақты тәжірибе жағдайлары арасында алшақтықтың болуы;
2) практиканттар арасындағы ... ... ... тәжірибенің, аудиториямен кері байланыстың ... ... ... ... сезімнің жетіспеуі
және т.с.с.
ПП қорытындылары әдетте қорытынды конференцияда жасалады.
ПП қорытындыларын жасаудың әртүрлі ... ... ... ... пайдалануға болады.
1. Мақсаттарды анықтау:
- студенттерді педагогикалық жағдайларды талдауға үйрету;
- студенттерді дағдарыстық жағдайда ... және ... ... ... тәжірибемен ауысуды ұйымдастыру;
- студенттік ПП-н бағалау.
2. Ойын ережесі мен регламенті.
Ойын ... ... ... ... ... ... ... жалпы және дағдарыстық жағдайда өзінің және басқалардың іс- әрекетін
бағалауда толық дербестік таныту ... ... адам ... ... ... ... 1 форма бойынша жеке жұмыс – 10 мин;
- 2 форма ... жеке ...... 2 ... ... ... топ ... тәжірибесін зерттеу
және бағалау – 20 мин;
- топта талқылау – 15 мин;
- топтардың қатысушыларының ... ... – 10 ... ойын ... ... сөзі – 20 ... ... оқу орнымен кездесу»
1. Факультеті ___________________________________________
2. Студенттің аты-жөні ___________________________________
3. Тобы №______________________________________________
| | | ... ... | | |
| ... |
| |і | |
| | | |
|1 |2 |3 ... Сіз ... бір ... ... | | ... еттіңіз бе | | ... ... ... тура ... | | |
|студенттердің | | ... ... | | ... ба: | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... деңгейде | | ... ... ... | | ... : | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... деңгейде | | ... ... ... | | ... : | | ... ... емеспін | | ... ... | | ... жеткілікті деңгейде | | ... ... | | ... | | ... ... емеспін | | ... ... | | ... ... ... | | ... Сіздің идеялық-тәрбиелік | | ... ... | | ... таныс емеспін | | ... ... | | ... ... деңгейде | | ... ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... | | ... достық | | ... ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... | | ... шығармашылық | | ... ... ... ... | | ... | | ... формальды | | ... ... | | ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... қабілетіңіз: | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... | | ... ... ойын ... | | ... кейбір кезде басқаның | | ... ... | | ... ... ойын ... | | ... Факультеттегі өткен оқудың | | |
|ішінен тәжірибеге ең ... | | ... | | ... мектеп оқулықтарын білуі | | ... ... ... қатысуы | | |
|В) ... ... ... | | ... пәнді білуі | | ... ... ... ... | | ... ...... | | ... | | ... ... ... | | ... ... ... білім | | ... | | ... | | ... | | ... ... ... | | ... дайындау қалауыңыз: | | ... Әр ... ... ... ... ... 2 және 3 жолдардағы таңдалған
көрсеткіштерге қарсы 1 немесе 0 ... ... ... жазған және оларды бағалағаны үшін ... ... ... ... ... Студенттің аты-жөні ________________________________
3. Тобы № __________________________________________
4. педагогикалық практика ... ... ... ... әкімшілікпен немесе ата- анамен болған
дағдарыстық жағдайды және оның шешілуін суреттеңіз.
5. Форма 3 немесе форма 4 ... ... ... ... ... 1 ... ұсынылған сызба бойынша өзіңіздің немесе басқа ойыншының іс-
әрекетін бағалаңыз.
ФФорма ... ... ... |Өте |Топ ... ... ... ... |
| ... |рін ... |
| | ... |
| | |у | |
| |2 |3 |4 |
|1 | | | ... ... | | | ... ... | | | ... студент | | | ... екі ... | | | ... ... жақ | | | ... Шығу ... | | | ... кездейсоқ | | | ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... | | | ... | | | ... Қайшылық үрдісіндегі | | | ... ... | | | ... ... емес | | | ... жеке ... ... | | | ... ... ... | | | ... толық дұрыс | | | ... ... ... | | | ... ... жоқ | | | ... ... ... | | | ... бір жақ үшін әділетті | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | ... ... ... | | | ... жеке алғанда пайдалы | | | ... ... ... | | ... кері ... ... | | | ... 4
1 Форманы бағалау. «ЖОО-мен кездесу» топ ... ... | | | | ... ... 2-11 ... ... |мен |і |пы ... ... | ... ... ... ... | ... | ... ... |
| | ... | |
| | |ң | | |
| | ... | |
| | ... | | |
| ... ... | | | |
| |А1 |Б2 |В3 ... |Б2 |
| ... |балл |балл |н ... ... | | | ... |л |
| | | | ... | |
| | | | |ң ... | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| |а |б |в |а |б |в |г |
|2 |c |7 |d |12 |c |17 |a |
|3 |d |8 |d |13 |a |18 |b |
|4 |a |9 |d |14 |d |19 |c |
|5 |a |10 |b |15 |c |20 |d ... ...... ... ... мен ... жиынтығы. Оқыту және
тәрбиелеу әдістерінің жүйесі.
Дидактика – ... беру мен ... ... ... зерттейтін
педагогика бөлімі.Сонымен қатар, - бұл оқу және ... ... ... әдістері, құрал-жабдықтары, ұйымдастырылуы ... ... ... әдіс – оқу ... ... ... философия) мазмұнымен
байланысты жалпы әдіс жағдайының спецификалық көрінісі.
Жеке әдіс – тақырыптың ғылыми спецификасын, ... ... ... орны мен ... оның теориялық және ... ... ... ... interaction – динамикалық әсер ету) – педагог
пен оқушының өзара әсер ету әдістері.
Оқыту ... – іс ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік беретін ой-пікірлерді іске асыратын
тетіктер.
Оқытудың белсенді әдістері – оқушы іс-әрекетіне өнімділік, шығармашылық,
жасампаздық және ... ... ... жол-жобалар тобы. Оқу
танымдық үрдісте студент белсенділігін көтеруге дидактикалық ойындар, нақты
жағдайларды ... ... ... ... мәселелерді шешу,
алгоритм бойынша оқу, ақыл ... ... ... жеке ... ... дегеніміз – адамзаттың өз тарихи даму барысында жасаған ... ... ... адамдарға белгілі болған білімдер, ептіліктер,
ойлау тәсілдері, құқықтық және т.б. ... ... (лат. ... ... - ... ... сыртқы
түрі, қолданылу тәсілі және мазмұнының көрінісі.
Дистанциялық оқыту – бұл қазіргі заманға телебайланыс, ... ... және ... ... оқу ... қатыспай-ақ
білімдену қызметтерін пайдалану. Қашықтан оқу қандай да ... ... қол ... ... ... бәріне бірдей үйде ... ... ... кредиттік технологиясы – өз білімін көтеру мақсатымен білім беру
технологиясы және жеке негізде шығармашылық білім алу, оқу үрдісін ... ... ... жолын таңдау және кредит түріндегі білім алудың
есебі.
Тренинг (ағыл. training) – тәрбие, ... ... ... маманға
қажетті белгілі бір іскерлікті жаттықтыру.
Ғылыми-техникалық жақсару – идеялардың пайда ... ... ... ... жүзеге асырылуына дейін, жаңа еңгізілу мақсатымен
адамдармен саналы түрде қолданып жандандырылатын инновациялық ... ...... ... ... ... ... техникасының салыстырмалы жылдам арада ...... мен ... ... мен ... ... ... өзгерістер, жаңалықтар.
Институционализм – экономикалық ой-пікірлердің неоклассикалық бағытына
балама ретінде XXғ. 20-30ж.ж. қалыптасқан, қазіргі замандағы ... ... ... ... ерекшілігі: әлеуметтік-экономикалық
институттардың толық жинақтары бойынша бір-бірімен өзара ... ... ... ... және ... ... жүргізеді, сонымен бірге
экономикаға қоғам әлеуметтік ... ... ... ... ... синтез - классикалық саяси экономия ашқан шындықтардың
және табыстар қалыптасуының ... ... ... ... ... ... П.Самуэльсон енгізген термин; экономикалық әдебиеттердегі
бұл терминнің мағынасы бұл ... ... ... жаңа әмбебап
доктринаның қалыптасуын ... ...... ... ... ой-пікірлер
бағыттарының бірі, XIXғ. 90-шы жылдары қалыптасқан экономикалық либерализм
мен «таза теория» идеялары ... және ... ... ... ... ... ... талдануы негізінде пайда
болған. Классикалық ... ... ... болып ... 30-шы ж.ж. ... ... ... ... жәен әлеуметтік бағытталумен, экономиканы
мемлекеттік реттеу мәселесімен толықтырады.
Неолиберализм – кәсіпкерлердің еркін бәсекеге жету кағидаларының нарықтық
және ... ... ... да элементтері еркіндігінің
қағидалары негізінде, шаруашылық үрдістерге мемлекеттік реттеу ... ... ... мемлекеттік реттеудің кейнстік
тұжырымдамасының баламасы.
Әдебиеттер
1. Животовская И.Г. Европейская система ... в ... ... ... 2003. ... ... Н.В. ... и традиции российского образования
//Экономика образования, 2003. №4.
3. ... А.К. ... ... ... и ... для ... стран в первой четверти 21 ... ... 2002. ... Баширова М.Я. Вклад высшего образования в социально-экономическое
развтите страны // ... и ... 2005. №17 ... ... А. ... ... собственности //Экономист,
2005. №2
6. Зарецкая С.Л., Семеко Г.В. События 11 сентября 2001 г. и ... ... США // ... ... ... ... ... в режиме on-line //Экономика образования,
2002-№2.
8. Информационные технологии и университеты //Экономика образования, 2003-
№6.
9. Черноморова Т.В. ... и ... в ... ... образования, 2002-№4.
10. Семеко Г.В. Проблемы экономического образования во ... ... ... ... В. Реформы российского образования и экономическая теория
//Вопросы экономики, 2005, №3.
12. ... С.Л. ... ... в ... мире: тенденции
развития, Эффективность и перспективы ... ... ... ... И.Т. Дистанционное обучение в мире: история, теория и
практика //Экономика образования, 2002-№4.
14. Жилинкова А.П. Дистанционное обучение: ... ... и ... ... ... ... В.А. ... игры в учебном процессе. – М. ... и Кº», ... ... О.А. ... Н.С. ... ... ... в
юридическом вузе (методологические основы).
17. Модернизация образования// Экономика образования, ... ... ... и науки РК. Концепциянепрерывного
педагогического образоваия педагога ... ... ... ... // ... ... – 18.08.2005.
19. Исаева З.А., Мынбаева А.К., Садуакасова З.М. ... ... и ... в ... ... –А: ... ... 2005.
20. Шаститко А.Е. Неоинституционализм //Вестник МГУ, 1997- №6.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
......................................3
1–Тарау. ... беру ... ... ... әсер етуші
факторлар............................................................
......................4
1. Жаһандану жағдайындағы ... ... жаңа ... ... ... ... ... Еуропалық білім беру жүйесінің реформалары ……….............9
1.4. ... ... мәні ... ... ... беру кеңістігін құру қажеттілігі туралы..........16
6. Экономикалық білім беруді қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... теорияның бағыттарының
бірі
ретінде..........................................................20
8. Білім беру ... ... ... ... ... ... оқытудың ... ... ... ... ақпараттық технологияларды қолданудың әлемдік
тәжірибесі ................................................31
2.2. Онлайндық бағдарламалар жүйесіндегі жоғары оқу орындары, ... ... ... ... ... қажеттілігі және даму тенденциялары....36
2.4. Дистанциялық оқыту: мәні, даму сатылары және тәжірибе...38
2.5.Тренинг
.......................................................................
..................45
2.6.Белсенді ... ... ... ... оқу ... ... ұйымдастырудың мәні және
қағидалары.............................................................
.............57
Түйінді
сөздік......................................................................
.........64
Пайдаланылған ... ... ... модель ауқымды өндіріске және стандартталған тұтыну
тауарларын тұтынуға негізделген.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері106 бет
Тоталитарлы саяси режим және авторитарлы саяси жүйе5 бет
Үндістан экономикалық модернизациясының теориялық-концептуалды негіздері109 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет
ҚР білім туралы заңы жайында3 бет
Әлемдік экономикадағы жаңа құбылыстар және білім беру47 бет
Activ studio жалпы мағлұмат70 бет
Activstudio Professional16 бет
Corel draw28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь