Өсімдік клеткалардың программаланған өлімінің немесе апоптоздың генетикалық механизмі

КІРІСПЕ
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Астық тұқымдастарының алейрон қабаттары
1.2 Гиббереллин және абсциз қышқылдарының метаболизмдері
1.3 Оттегінің белсенді түрлерінің химиясы
1.2 Құрамында МоКо бар ферменттерге сипаттама
1.3 Альдегидоксидаза ферментінің құрылысы мен қасиеттері
1.6 Ксантиндегидрогеназа оттегінің активті формасының генерациялау жүйесінің компоненті ретінде
1.6.1 Қысқаша молекулалық және биохимиялық сипаттамасы
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Материалдар
2.2 Зерттеу әдістері
2.2.1 Бидай дәнінің жекелеген алейрон ұлпасын бөліп алу
2.2.2 Бидай дәндерінің жекелеген қабатын инкубациялау шарттары
2.2.3 Альдегидоксидаза изоферменттерін экстракциялау
2.2.4 АО ферментін электрофоретикалық сұрыптау және электрофорезден соң айқындау
2.2 Ксантиндегидрогеназа изоферменттерін экстракциялау
2.3.1Ксантиндегидрогеназа ферментін электрофоретикалық сұрыптау және электрофорезден соң айқындау
3 НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Өсімдік клеткалардың программаланған өлімінің немесе апоптоздың генетикалық механизмін зерттеу қазіргі заманғы молекулалық биология және генетиканың өзекті проблемаларының бірі болып табылады. Клетканың дифференцияциясың фундаментальді механизмін ашуға, өсімдіктің дамуы мен өсуін сонымен қатар өсімдіктің өнімділігін жоғарылату әр түрлі ортаның биотикалық және абиотикалық факторларына төзімді және өнімділігі жоғары ауылшаруашылық өнімдерін алу жолында Өсімдік клеткалардың программаланған өлімінің молекулалық және генетикалық негіздерін зерттеу өте маңызды. Жоғарыдағы мәселені зерттеу соңғы жылдарда интенсивті түрде дамып келе жатқан және биологиялық өнімнің қалыптасуын шешуші факторлардың бірі.
Алейрон қабатының онтогенетикалық программаланған клеткалар өлімі (ПКӨ) апоптотикалық сипатта жүзеге асатыны анықталған. Бұл процестің дезоксирибонуклеазалардың белсенділігінің артуымен, геномдық ДНҚ молекуласының фрагментациялануымен үйлесіп, фитогормондар - гиббереллин (ГҚ) және абсциз қышқылдарымен (АБҚ) бақыланылатыны көрсетілген.
Алейрон клеткалары – жоғары деңгейде дифференциацияланған ұлпа. Бұл ұлпаның негізгі қызметі – гидролитикалық ферменттерді (альфа-амилазаны қоса) синтездеп, крахмалды эндоспермге секрециялау. ГҚ және АБҚ гормондарының Клетканың программаланған өліміндегі рөлі анықталған.ГҚ клеткалардың өлімін жеделдетеді, ал АБҚ бұл әсерді тежейді.
Өсімдіктер жүйесінде, оттегінің белсенді түрлерінің (ОБТ) көзі ретінде липидтердің асқын тотығуымен қатар, фотосинтез үрдістерін де атап өтуге болады. Сондықтан да пластидтерде ОБТ -нің зиянды әсеріне қарсы әртүрлі қорғаныс клетканың механизмдері жақсы дамыған.
Шынымен де, Өсімдік жүйесінде фотосинтез барысында пайда болған оттегінің белсенді түрлері программаланған өлімі кезінде генрацияланған ОБТ синтезін немесе сигналының көрінуін тежейді.
Организмдерде өзінің арнайы субстраттарымен және O2 арасындағы тура реакцияларды катализдейтін өзіне тән ферменттер болады. Жоғарыда айтылған реакциялар биосинтез үрдісінің әр түрлі сатыларына, ароматтық қосылыстар метаболизміне, стероидтар синтезіне, ыдырау ракцияларына қатысады. Ондай ферменттер қатарына альдегидоксидаза (ФК 1.2.3.1; AO) және ксантиндегидрогеназа (ФК 1.2.3.2. ; КДГ) ферменттері жатады.
Альдегид оксидаза (альдегид оксидоредуктаза; ФК 1.2.3.1; AO) электрон акцепторы ретінде оттегін пайдалана отырып, әр түрлі альдегидтердің және N – гетероциклді компоненттердің тотыға гидроксилденуін катализдейді. Альдегидоксидаза ферменттер оттегі радикалдарының негізгі көздері болып табылады . АО ферменттерінің кең субстраттық спецификасын ескере отырып, бұл ферменттер фитогормондардың синтезімен қатар, басқада заталмасу үрдістеріне қатысуы мүмкін.
1. Jacobsen J.V. Regulation of the synthesis and transport of secreted proteins in cereal aleurone. Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126. - P. 49–88.
2. Бисенбаев А.К., Кениев А.М. Берсимбаев Р.И. Участие ядерных дезоксирибонуклеаз в реализации онтогенетически программированной гибели клеток алейронового слоя зерна пшеницы// Известия НАН РК. – 2003. - №.5. - С. 35-42.
3. Бисенбаев А.К., Кениев А.М., Берсимбаев Р.И. Действие гибберелловой и абсцизовой кислот на апоптоз клеток алейронового слоя зерна пшеницы // Вестник КазГУ. Серия биологическая - 2001. - № 1(13). - С. 52-57.
4. Gomez-Cadenas A., Zentalla R., Walker-Simmons M. and Ho T. H. Gibberellin / abscisic acid antagonism in barley aleurone cells: Site of action of the protein kinase PKABA1 in relation to gibberellin signaling molecules // Plant Cell. - 2001. - Vol. 13. - Р. 667–679.
5. Paul C., Bethke P.C., Robert Schuurink and. Jones R.L. Hormonal signalling in cereal aleuron // J. Exp. Bot. - 1997. - Vol.48, №. 312. - P. 1337-13566 Бисенбаев А.К., Алтыбаева Н.А., Берсимбаев Р.И. Получение изолир-ованных протопластов из алейронового слоя зерна пшеницы // Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2000. - №1(9). - С. 88-95.
6. Bethke P.C., Jones R.L. Gibberellin signaling // Plant Biol. - 1998. - Vol. 1. - Р. 440–446.
7. Гильманов М.К., Сабитов А.Н., Саменов Н.А., Ибрагимова С.А., Мусабеков К. Изучение механизмов активации надф-гдг сферосом в семенах злаковых культур ионами Са2+, медиатором цитокинина и гиббереллином // Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2006. - №3(29). - С. 111-116.
8. Rodaway S. J. Composition of alpha-amylase secreted by aleurone layers of grains Himalaya barley // Phytochemistry. - 1978. - Vol.17. - P.385-389.
9. Акаева М. М., Каракеева Р.К., Юсупова Р., Фурсов О. В. Активация альфа-амилаз из алейроновых зерен // Известия АН Каз ССР. - 1990. - Т.6. - С. 35-38.
10. Hanson J.R. Aspects of diterpenoid and gibberellin biosynthesis in Gibberella Fujikuroi // Biochem. Soc. Trans. - 1983. - Vol.11. - P. 522-528.
11. Long A.G. Gibberellins: Structure and metobolism // Ann.rev. Plant Physiol. - 1989. -Vol.56. - P. 475-479.
12. Дерфлинг К. Гормоны растений. - М.: Мир, 1985. - С.303.
13. Пасешниченко Д. Pегуляция биосинтеза дитерпенойдов // Итоги науки и техники. Серия биологическая химия. - 1998. - T.25. - C.78-87.
14. Ogawa M., Hanada A., Yamauchi Y., Kuwahara A., Kamiya Y. and Yamaguchi S. Gibberellin Biosynthesis and Response during Arabidopsis Seed Germination // The Plant Cell. - 2003. - Vol. 15. - Р. 1591–1604.
15. Beale M.H., Bearder J. R., Down G. H., Hutchison M., MacMillan J. The biosynthesis of kaurenolide diterpenoids by gibberella fujikuri // Phytochemistry. -1982. - Vol.21. - P.1279-1287.
16. Hedden P., Phillips A.L Gibberellin metabolism: New insights revealed by the genes // Trends Plant Sci. - 2000. - Vol. 5. - Р. 523–530.
17. Hedden P., Phillips A.L. Gibberellin metabolism: New insights revealed by the genes // Trends Plant Sci. - 2000. - Vol 5. - Р. 523–530.
18. Turnbull G. N., Crozier A., Schwenen L., Graebe J.E. Biosynthesis of gibberellin A12 – aldehyde, gibberellin A12 and their kaurenoid precursor from [14C] mevalonic acid in a cell-free system from immature seed of phaseolus coccineus // Phytochemistry. - 1986. - Vol.25. - P.97-101.
19. Yoshihito S., Hisakazu Y., Clive R.S., paul G., MacMillan J., Bernard P.O. Мetobolism of ent-kaurene to gibberellin A12-aldehide in young shoots of normal maize // Plant Physiol. - 1982. - Vol. 98. - P. 602-610.
20. Graebe J.E. Gibberellin biosythesis in cell-free systems from higher plants // Plant Growth substances. – London, 1982. - P. 71-80.
21. Скоробогатова И. В. Гормональная регуляция ростовых процессов. М.: МГПИ им. Н. К. Крупской, 1985. - C. 16-21.
22. Lange T. Molecular biology of gibberellin synthesis // Planta. - 1998. - Vol. 204. - Р. 409–419.
23. Живухина Г. М. Фитогормоны и их действие на растение. М.: Hаука, 1982. - C. 45-49.
24. Ахиярова Г.Р., Сабиржанова И.В., Веселов Д.С.,Фрике В. Участие гормонов в возобновлении роста побегов пшеницы при кратковременном засолении NaCI // Журнал физиология растений. - 2005. - Т.52, № 6. - С. 891-896.
25. El-Antably H.M., Wareing P.F., Hillman J. Some Physiological Responses to D, L-Abscisin (Dormin) // Planta. - 1967. - Vol.73. - P.74-90.
26. Zeevaart J.A.D., Creelman R.A. Metabolism and physiology of Ascisic acid. // Annu. Rev. Plant physiol. Plant Mol. Biol. - 1988. - Vol.39. - P.439-473.
27. Кудоярова Г. Р., Веселов С.Ю., Усманов И.Ю Гормональная регуляция соотношения биомассы побег/корень при стрессе // Журнал общ. биология. - 1999. - Т.6. - С.649-658.
28. Hartung W., Gimmler H., Hellman B. Do Сhloroplasts Play a role in Abscisic Acid Synthesis // Plant Sci Lett. - 1981. - Vol. 22. - P.235-242.
29. Хрянин В.Н. Гормональная регуляция онтогенеза растений. - М.: Наука, 1988. - С.214-225.
30. Leuhg J., Giraudat J. Abscisic acid signal transduction // Annu. Rev. Plant Physiol. Plant Mol. Biol. - 1998. - Vol.49. - P.199-222.
31. Кулаева О.Н., Прокопцева О.С. Новейшие достижения в изучении механизма действия фитогормонов // Биохимия. - 2004. - Т.69. - С.293-310.
32. Hase S., Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies heterogecity of Taka-amylas A: Isolation of an amylase having one N-acetylglucosoamine residue as the sugar chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. 265-270.
33. Apel K. and Jones J. D. G. Reactive oxygen species: metabolism, oxidative stress, and signal transduction // Plant Cell. - 1996. - Vol.8. - P.1773–1791.
34. Hahlbrock K., Scheel D., Logemann E., Nürnberger T., Parniske M., Reinold S., Sacks W. R. and Schmelzer E. Mitochondrial behaviour in the early stages of ROS srtess leading leading to cell death in Arabidopsis thaliana // Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. - 1995. - Vol.92. - P.4150–4157.
35. Rajagopalan K.V., Johnson J.L. The pterin molybdenum cofactors. //J. Biol. Chem – 1992. – Vol.267. – P.10199 – 10202.
36. Sagi M., Scazzochio C., Fluhr R. The absence of molybdenum cofactor sulfuration is the primary cause of the flacca phenotype in tomato plants. // Plant J. – 2002. – Vol.31. – P.305-317.
37. Tomita S., Tsujita M., Ichikawa Y. Retinal oxidase is identical to aldehyde oxidase.// FEBS Lett.,- 1993.- Vol.336.- P.272-274.
38. Seo M., Koshiba T. Complex regulation of ABA biosynthesis in plants. // Trends Plant Sci. – 2002. – Vol.7 – P.41-48
39. Sekimoto H., Seo M., Dohmae N., Takio K., Kamiya Y., Koshiba T. Cloning and molecular characterization of plant aldehyde oxidase. // J.Biol.Chem. – 1997. –Vol.272. – P.15280-15285.
40. Seo M., Peeters A.J., Koiwai H., Oritani T., Marion-Poll A., Zeevaart J.A.D., Koornneef M., Kamia Y., Koschiba T. The Arabidopsis aldehyde oxidase 3(AAO3) gene product catalizes the final step in abcisic acid biosynthesis in leaves. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. – 2000. – Vol.97. – P.12908-12913.
41. Akaba S., Seo M., Koshiba T. Dohmae N., Takio K., Kamiya Y., Sekimoto H.,Furuya N., Komano T. Production of homo and hetero-demeric isozymes from two aldehyde oxidase genes of Arabidopsis thaliana. // J. Biochem. – 1999. – Vol.126. – P.395-401
42. Sagi M., Lips S.H. The leves of nitrate reductase and MoCo in annual ryegrass as affected by nitrate and ammonium nutrition. // Plant Sci. – 1998. – Vol.135. – P.17-24
43. Seo M., Akaba S., Oritani T., Bellini C., Caboche M., Koschiba T. Higher activity of an aldehyde oxidase in the auxin-overproducing superrot1mutant of Arabidopsis thaliana. // Plant. Physiol. – 1998. – Vol. -116. – P.687-693.
44. Zeevaart J.A.D., Boyer G.L. Accumulation and transport of abscisic acid and its metabolites in Ricinus and Xantin. // Plant. Physiol. – 1984. – Vol.74. – P.934-939.
45. Bittner F., Oreb M., Mendel RR. ABA3 is molybdenum cofactor sulfurase required for activation of aldehyde oxidase and xantine dehydrogenase in Arabidopsis thaliana // J. Biol. Chem.,– 2001.-Vol.-40381-40384.-P.- 276.
46. Datta D.B., Triplett E.W., Newcomb E.H. Localization of xanthine dehydrogenase in cowpea root nodules: implications for the interaction between cellular compartments during ureide biogenesis // Proceedings of the National Academy of Sciences. - 1991. – Vol.USA 88. – P. 4700–4702.
47. Turner N.A., Doyle W.E., Ventom A.M., Bray R.C. Properties of rabbit liver aldehyde oxidase and the relationships of the enzyme of xanthine oxidase and dehydrogenase// Eur. J. Biochem. —1995. —232. —P. 646-657.
48. Coughlan M.P. Molybdenum and molybdenum-containing enzymes.Pergamon press:oxford. 1980.
49. Montalbini P. Purification and some properties of xanthine dehydrogenase from wheat leaves // plant Sci. -1998., V-34-: -P-89-102.
50. Triplett E.W., Blevins D.G., Randall D.D. Allantoic acid synthesis in soybean root nodule cytosol via xanthine dehydrogenase // Plant physiol., -1980. Vol - 65: P. 1203-1206.
51. Triplett E.W.,Blevins D.G., Randall D.D. Purification and propertios of soybean nodule xanthine dehydrogenase // Arch.Biochem.,-1982. Vol- 219. -P.- 39-46.
52. Montalbini P. xanthine dehydrogenase from leaves of leguminous plants: purification,characterization and properties of the enzyme // J.plant physiol.-2000. Vol. - P.- 156:316.
53. Sagi M., Fluhr R., Lips S.H. 1998. The levels of nitrate reductase and MoCo in annual ryegrass as affected by nitrate and ammonium nutrition. Plant Sci., 135: 17-24.
54. Zdunek-Zastocka E., Lips S.H. Is xanthine dehydrogenase involved in response of pea plants (pisum sattivum L.) to salinity or ammonium treatment? // Acta physiol Plant.,- 2003.-Vol - 25: P-395-401.
55. Sagi M., Omarov R.T., Lips S.H. The Mo-hydroxylases xanthine dehydrogenase and aldehyde oxidase in ryegrass as affected by nitrogen and salinity // Plant Sci.- 1998.,- Vol. 135: - P. 125-135.
56. Sauer P., Frebortova J., Sabela M., Galuszka P., Frebort I. Xanthaine dehydrogenase of pea seedlings: a member of the plant physion // Biochem., -2002. -.Vol.-40: -P.393-400.
57. Sumbayev V. V. Turnings of cysteine and histidine, catalised by xanthine oxidase // Amino Acids. —1999. —17, Vol 1. —P. 65-66.
58. Seo M., Koshiba T. Complex regulation of ABA biosynthesis in plants // Trends in Plant Science. - 2002. – Vol.7. – P. 41–48.
        
        КІРІСПЕ
Өсімдік клеткалардың программаланған өлімінің немесе апоптоздың генетикалық
механизмін зерттеу қазіргі заманғы молекулалық ... және ... ... бірі болып табылады. Клетканың дифференцияциясың
фундаментальді ... ... ... ... мен ... ... ... өнімділігін жоғарылату әр түрлі ортаның биотикалық ... ... ... және ... жоғары ауылшаруашылық
өнімдерін алу ... ... ... ... өлімінің
молекулалық және генетикалық негіздерін зерттеу өте маңызды. Жоғарыдағы
мәселені зерттеу ... ... ... ... ... келе жатқан және
биологиялық өнімнің қалыптасуын шешуші факторлардың бірі.
Алейрон қабатының онтогенетикалық ... ... ... ... ... ... асатыны анықталған. Бұл процестің
дезоксирибонуклеазалардың белсенділігінің ... ... ... ... ... фитогормондар - гиббереллин
(ГҚ) және абсциз қышқылдарымен (АБҚ) бақыланылатыны көрсетілген.
Алейрон клеткалары – жоғары деңгейде дифференциацияланған ұлпа. Бұл ... ...... ... (альфа-амилазаны қоса)
синтездеп, крахмалды эндоспермге секрециялау. ГҚ және АБҚ гормондарының
Клетканың программаланған ... рөлі ... ... ... ал АБҚ бұл әсерді тежейді.
Өсімдіктер жүйесінде, оттегінің белсенді түрлерінің (ОБТ) көзі ... ... ... ... ... ... де атап ... Сондықтан да пластидтерде ОБТ -нің зиянды әсеріне ... ... ... ... ... дамыған.
Шынымен де, Өсімдік жүйесінде ... ... ... болған
оттегінің белсенді түрлері программаланған өлімі кезінде ... ... ... ... ... ... өзінің арнайы субстраттарымен және O2 ... ... ... ... тән ... ... ... айтылған
реакциялар биосинтез үрдісінің әр түрлі сатыларына, ароматтық қосылыстар
метаболизміне, стероидтар синтезіне, ... ... ... ... ... альдегидоксидаза (ФК 1.2.3.1; AO) ... (ФК 1.2.3.2. ; КДГ) ... ... ... (альдегид оксидоредуктаза; ФК 1.2.3.1; AO) ... ... ... ... ... әр ... ... және N
– гетероциклді ... ... ... катализдейді.
Альдегидоксидаза ферменттер оттегі радикалдарының негізгі көздері болып
табылады . АО ... кең ... ... ескере отырып,
бұл ферменттер фитогормондардың ... ... ... ... ... ... Мысалы, сүтқоректілер организміндегі АО-лар
Н2О2 және О2-ның маңызды көзі екендігі белгілі. .
Оттегінің ... ... ... НАД+- ... (ФК ... КДГ), ... ... қызмет
атқарады. Ксантингегидрогеназа тірі ағзадағы оттегінің белсенді ... ... жүйе ... ... ... негізгі
қызметі аденин және гуаниннің бірінші реттік өнімінің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырушы орталық орынға ие орынға ие болған .Ксантиноксидаза (ФК ... ... ... ... ... одан ары қарай ... ... ... ... қатар, птериндер, альдегидтер,
имидазолдардың тотығуын катализдейді [1].
Гипоксантин және ксантин бар ортада адамның ксантин оксидоредуктазысының
О2 және Н2О2 түзу ... бар ... ... ... бұл ... мен физиологиялық күйлер кезінде ОБТ көзі болып табылады деген
болжам бар.
Соңғы кездерде АО и МоСо - ... ... ... және ... және ... ... пайдалана отырып, жануарлар
гомологтарының жағдайындағыдай, өсідіктер АО-сы және КДГ ... ... ... ... ... ... ... болсақ,
оттегінің белсенді түрлері митохондриальді тізбектегі ... ... және ... және ... ... ... ... ШОЛУ
1.1 Астық тұқымдастарының алейрон қабаттары
Астық тұқымдастарының ... ... кем ... 2 ... ... ... ... өсімдіктердің ең қарқынды түрде зерттеліп келе
жатқан ұлпаларының бірі болып табылады. Сыра ... және ... ... ... маңызды орын алатындықтан химия және биология
мамандары шамамен 200 жыл ... ... ... егжей-тегжейлі зерттей
бастады [1].
Бидай дәнінің эндоспермасы тозаң қапшығында, орталық клетканың аталық
жыныс клеткасымен ... ... ... болатын, триплоидты ұлпа.
Тозаңдану процесінен кейін шамамен 8-10 тәуліктен соң, дән ... ... және ... ... дифференциацияланады [2].
Алайда, ұрықтанған бір клеткадан пайда болатынына қарамастан, ... мен ... ... ... өлуі әртүрлі уақытта жүзеге
асады. Крахмалды эндосперм клеткалары бидай дәнінің ... ... дән ... белокты және крахмалды гранулалар түрінде толтырып тұрады
деген болжам бар. Ал алейрон ... ... ... ... сатысында еш-
өзгеріссіз сақталып, тек қана оның өсіп-өну ... ... ... ... ... ... ... ғана
элеминацияланады [3].
1сурет. Бидай дәнінің құрылысы
ЕСКЕРТУ: 1,2,3 - өнім қабығы, 4,5,6 – дән қабығы, 7 – ... ...... өнім ... ... ... 9 – эндосперм, 10 – қалқан
(щиток), 11 – ... ... 12 – ... 13 – түп ... ... ... ... клеткалар өлімі(КПӨ)
апоптотикалық сипатта жүзеге ... ... [4]. Бұл ... ... артуымен, геномдық ДНҚ
молекуласының фрагментациялануымен үйлесіп, ... ... ... ... көрсетілген.
Жоғарыда айтылғандай, алейрон ... ... ... ... (альфа-амилазаны қоса) синтездеп, крахмальды
эндоспермге секрециялау[5].
Алейрон клеткаларының ультра құрлымы олардың қызметін көрсетеді. Дәндегі
алейронның көптеген көрсеткіштері оның ерекше және ... ... ... ... ... ... тұқымдастарының алейрон қабаты
біртекті, жоғары дифференциалданған клеткалардың бір қабатынан ... қара ... ... ... ... қабатынан (күріш, арпа) тұрады
Пісіп жетілген, құрғақ алейрон клеткалары ... ... ... және олар ... да ... ... ұшырамайды
[6].
Алейрон клеткаларының цитоплазмасына белоктар қорынан тұратын көптеген
вакуольдер тән, оларды көбінесе алейрондық түйіршіктер деп те атайды, ... ... алып ... Бұл органелла алейронның гормондар әсеріне
қайтаратын реакциясында ... ... ... ... қоры ... өңделгеннен кейін гидролизге ... ... ... ... қажетті аминқышқылдармен
қамтамассыз ету үшін қор ретінде сақтай бастайды. Протеиндердің қоры ... - ... ... ... ... ... қоймасы болып табылады. Олардың құрамынан минералдар фитин түрінде
бөлініп алынған. Фитин-бұл К, Mg, және Ca ... мен ... ... ... ... ... комплекс болып табылады. Бұл
кристалды қосынды ... деп те ... ... ... нәтижелері
бойынша дән құрамындағы Р, К, Mg+2 және Ca+2 иондарының шамамен 75% ... ... [6]. ... ... протопластардың инкубациялық
кезеңінде вакуольдер көлемдері ұлғайып, бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... ортада гиббереллин болған
жағдайда клеткалармен ... ... ... ... ... ... ... майларды сақтайтын липидтік қосындылар
немесе олеосомдар да ... ... ... ... ... олар ... бүкіл кеңістігінің 30% алып жатқан үшглицеридтік
негізден тұрады. ... ... ... эндоплазмалық торда пайда
болып, кейіннен эндоплазмалық торға және протеиндердің қоры бар вакуольдер
бетіне ... ... ... Олеосомдардың вакуольдер бетіне бекініп жатуы
вакуолдердің кейбір түрлері тікелей эндоплазмалық тордан пайда болады ... ... Қор ... ... ... ... алейрон
клеткаларын көміртегі көзімен де ... ... ... басталғанға дейін клетка көміртегіні осы жерден ... ... ... ... май қышқылдары мембрананы ... Бұл май ... ... ... ... бірнеше дәлелдер бар. Алейрон ... және ... ... ... ... ... болады [7] және оқшауланып ... ... ... ... ... 1 - өнім ... 2 – дән қабығы, 3 – алейрон қабаты, 4 – ядро,
5 – ... ... және ... ... 6 – ... ... Бидайдың көлденең кесіндісіндегі (Triticum aestivum) қор
заттар
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... Бұл ұлпаның негізгі қызметі гидролитикалық
ферменттерді (альфа-амилазаны ... ... ... ... Олай болса, алейрон ұлпаларында, оның секреторлық қызметіне
байланысты ... тор, ... ... ... ... дамыған Аталған гидролитикалық ферменттердің ішінде α-амилаза, дәннің
өніп-өсуіне қатысты маңызды ... ... ... ... α-амилаза крахмалды қанттарға дейін ыдыратып, ... ... ... ... етеді [8].
α-амилаза ферментінің практикалық маңыздылығына ... ... сыра ... нан өндіру, фармокология және т.б.) оларды
зерттеу жұмыстарына ғалымдар ертеден көңіл ... ... орай ... ... ... мен қызметі келесі бөлімде терең қарастырылады
[9].
1.2 Гиббереллин және абсциз қышқылдарының метаболизмдері
Гиббереллиндер – химиялық ... ... ... ... қосылыстарға жатады. Олар барлық зерттелген ... ... ... ... ... ... ... қарқынды
зерттелуде, себебі олар өсімдік организмдеріндегі алуан түрлі физиологиялық
процестерді реттеуге қатысады.
Ең алғаш рет 1926 жылы ... ... ... ... күріш тұқымының
қалыпты өсуіне кедергі болатын паразиттік саңырауқұлақтарында (Gibberella
fujikuroi) ... рет, ... ... ... ... (ГҚ) 1930 жылы ... биохимиктері химиялық сипаттама беріп, таза
күйде бөліп алды. Осы ... ... ... ... аса ... ... статусы анықталды. Оның ішінде ең жақсы ... ... ... 3 (ГҚ3), ол ... fujikuroi саңырауқұлағында
түзіледі [10;11].
Гиббереллин қышқылы 4-А,В,С, және D сақиналарынан түзілген, 4 ... ... ... дитерпеноид болып ... ... ... негізінде гиббереллан қаңқасы жатыр.
Гиббереллиндер өзара А сақинасында қаныққан байланыстар, гидрок-сильді және
карбоксильді ... ... ... осы ... орнала-суымен
ажыратылады. Гиббереллин молекулаларының тетрациклді ядросында бірнеше
тұрақты ... ... ... карбоксильді топ; С-17-де
экзометиленді қос байланыс; С-18-де СН3 топ; ... ... ... топ ... ... ... ... немесе
олардың ұқсастығы барлық гиббериллиндердің алуан түрлілігін анықтайды.
Көміртегі ... ... ... гиббереллиндер екі топқа бөлінеді: 20
көміртекті және ... 19 ... ... ... ... ... ... табылады. 10-шы жағдайда 20
көміртекті гиббереллин қышқылдарының қосымша метильді, гидроксиметильді,
карбоксильді ... ... [12]. С 19 ... ... ... ... ... және С20 атомының аластатылуы
нәтижесінде түзіледі. С20 гиббереллиндер физиологиялық ... емес ... олар С19 ... ... ... ... ... айтылғандай, ГҚ тетрациклді дитерпеноидтар класына ... да ... ... ... ... ... СоА-дан
геранилгеранилпирофосфатқа (ГГПФ) дейін полиизопренойдтар үшін ортақ ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерде қандай болса, саңырауқұлақтар үшін де ... ... ... ... этапта, ГГПФ копалилпирофосфат және
кейіннен энт-кауренге айналады. Бұл айналу тізбегі екі типті ... ... ... катализденеді. Гибберелин 12 альдегидтен
бастап ... ... ... ... ... ... анықталған. Кейбір жағдайларда аталмыш саты
жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің ... тыс ... ... ... Gibberella fujikuroi саңырауқұлағының культурасы жоғарғы сатыдағы
өсімдіктерге ... өсу ... көп ... гиббереллин қышқылын
бөледі. Бұл олардың (ГҚ-ның) алынуы мен таза күйде ... ... ... ... in vitro ... ... клеткалары жақсы
өседі және ортадағы экзогенді гиббереллиндер түзуге қажет бастаушы заттарды
тез сіңіре алады. Атап айту ... ... ... В1-41а ... жұмыс ең нәтижелі болып шықты. Бұл ... ... ... ете алмайды. Алайда, мутанттағы гиббереллиндердің
биосинтездің келесі сатыларын жүзеге асыратын ферменттердің ... ... да тек ... ... қосып, оның қандай соңғы
өнімге айналатынын бақылауға болады. ... ... ... ... ... негізінде, ГҚ-ның биосинтез жолы
гиббереллиннің 12- альдегиді сатысында екі ... ... ... ... гидроксильденудің ерте жолы және 2) ... ... өту ... ... ... ... және басқа жақсы зерттелген 3-бета
оксигиббереллиндердің түзілуіне әкелетіні көрсетілді. ... жол 12 және ... ... түзілуіне әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... айтылып өткен екі жолдан бөлек, тағы бір ... ... ерте жолы бар ... мүмкіндік берді. Ең соңында осы
барлық альдегид жолдарының алмасу мүмкіндіктері С19 және С10 ... ... ... ... әкеледі. Гиббереллин-А12-
альдегидінің энт-кауреннен түзілуін зерттеудегі тәжірибелерде ... ... ... және ... ... жүгері
өсінділерінің гомогенатына енгізілген 17-13С,3Н-кауреноидтар қолданылды.
Тәуелсіз биохимиялық және ... ... ... ... қолдана отырып, алғаш рет өсімдіктердің вегетативтік
ұлпаларындағы энт-кауреннің ... ... 5 ... ... ... энткауренол, энткаурен қышқылы, энт-альфа
гидроксикаурен қышқылы, гиббереллин ... ... ... ... көрсеткіштердің бірлестігі С-19 гиббереллиннің ГҚ3
мысалында биосинтездің ... ... ... ... тегі ... ... ... табылады.
2) Энт-кауреннің бірнеше тізбектелген тотығу реакцияларының айналуы:
кауренол-кауренал-каурен қышқылы - 20 көміртекті А12-альдегид;
3) ... ... ... ... тотығуы.
Ең басты мәселе, ГҚ биосинтезіне жауапты ферменттерді анықтау. Әзірге
олардың ... аз. ... ... ... ... катализдейтін геранил-геранилпирофосфат синтетаза ферменті бөлініп
алынған. Кауренсинтетаза 2 белсенді ... ... оның ... түзілуін катализдейді, екіншісі кауренге циклдейді.
Сонымен қатар, монооксигеназаларда микросомалық ферменттер ... ... С20 және ... ... ... және ... ... ... оның ... ... ... Д
стадиясын тежейді, анцилиндал кауренінің ... ... ... ... бойымен қозғалуы базипетальды бағытта жүреді: көбіне
флоэмада және аз мөлшерде ... ... ... ... ... ... бойында көбіне бос қышқыл түрінде кездеседі.
Соңғылары комплексті түрде болады, мұнда ... ... ... ... ... арқылы байланысады. Жиі сипатталғандары
ацетаттар, β-глюкопироноидтер, β-глюказилды ... ... ... ... ... ерекшелігі олардың биологиялық
белсенділігінің төмендеуі. ... ... ... өзгеруі көп қызығушылық тудырады. ГҚ деңгейі, арпаның 2-3
жапырақты және ... ... ... яғни ... ... бойы
өсу барысында белсенді болады, ал ... өсуі ... ... төмендейді [21]. Осыған ... ... ... ... Сонымен қатар жапырақтың құрамындағы
гиббереллиндердің мөлшері өсу ... ... ... ... Оның ... өсу кезеңі аяқталуға жақын уақытта байқалады, ол ... ... ... ... және ... ... ... оның доноры болып ... ... ... ... кең ... ... клеткаларының физиологиялық
процестеріне: гүлденуіне, ... ... ... ... ... ... ... өсуіне және басқа да үрдістерге әсерін тигізеді [22;23].
Гиббереллиндердің көптеген физиологиялық эффектісін оның ... ... ... (АБҚ) ... Сонымен қатар, АБҚ-өсімдіктер
өмірінде маңызды рөл атқарады. Басқа фитогормондар сияқты соңғы жылдары АБҚ-
ның әсер ету ... ... алға ... АБҚ ... дәніндегі қор
заттардың синтезі және олардың клеткада жиналуын ... ... ... ... ... дәннің пісіп-жетілуі және оның тыныштық
жағдайына өту ... ... ... ... ... сыртқы орта
әсеріне жауап беруінде, құрғақшылық және суыққа ... ... ... зор [24].
Құрылымы жағынан АБҚ үш изопренді қалдықтан тұратын сесквитерпеноид
болып ... 1949 жылы Т. ... ... ... ... ... және ... колеоптилі кесіндісінен, өсімдіктің өсуін тежейтін
затты бөліп алды. Одан ... ... ... ... ... ... ... заттарды бүршіктен, түйнектен және өсімдіктің басқа
әртүрлі бөліктерінен ... В. Лью және Х. ... 1961 жылы ... жемісінен, жапырақсызданған кесінділердің түсуін жылдамдататын
кристал түрдегі затты бөліп алып, оны абсцизин деп ... ... ... түсу), бірақ та бұл қосылыстың құрылымдық табиғатын
зерттеген жоқ. 1963 жылы ... ... Ф. ... К. ... ... жас ... ... қатар, сұлының
колеоптилінің өсуін тежеген және жемістің ... ... ... ... алған болатын. Авторлар оны ″абсцизин II″ деп ... ... ... ... қатарын және физиологиялық қасиетін сипаттап, оған
С15Н20О4 ... ... ... Сол жылы ағаш ... табиғи
ингибиторларды зерттеген П. Уоринг және басқалар аққайың ... ... өсу ... бөліп алды. Бұл ингибитордың өсіп
келе жатқан өркендердің бүршіктерінде тыныштық күйді шақыратыны анықталды,
және оны ″дормин″ деп ... [25]. 1965 жылы Дж. ... және П. ... ... ... ... шыққан дормин мен абсцизин II
екеуін молекулалық массалары жағынан, ... ... және еру ... ... бұл екі заттың ұқсастығын анықтап тапты. Абсцизин II-
нің ... ... ... және ... тарапынан 1965 жылы ұсынылды.
Абсцизин II астық-тұқымдас өсімдіктің бірнеше түрінен бөлініп алынған. 1967
жылы абсцизин II ... ... (АБҚ) атын ... ... ... ... ... комплекс құрамына кіретіндігі
анықталды. Абсциз қышқылы [3-метил-5-(1′-окси-4-оксо-2′,6′,6′-три ... ... ... ... ... ... ... С15 сесквитерпендер қатарына жатады.
АБҚ молекуласында сақина іші көміртегінің 1 ... ... ... сондықтан молекула оптикалық изомерияны көрсетеді. Ол екі
стериоизомерлік (энантимерлік) ... ... ... (+) ... ... айналу (а) және (-) формасы немесе солға айналу (б). Өсімдік ұлпасында
көбінесе (+) АБК кездеседі.
АБҚ тек оптикалық ... ғана ... ... изомерияны
көрсетеді. Ол: 2-транс, 4-транс I және бүйір тізбектегі қос байланысты 2-
цис,4-транс-изомер II.
АБҚ-ның табиғи формасы ... ... ... ... ... оны жай ... ... деп атаса, ал 2-транс, 4-изомерді ... ... деп ... ... және ... ... сәулелермен әсер
еткенде, ферменттің қатысуынсыз табиғи ... ... ... аз 2-транс формасына изомерленеді [26].
Химиялық таза (+) АБҚ еру температурасы 160-161ºС және ... 264,31 тән, ... зат ... ... АБҚ ... суда рН ... төмен кезде 262 нм толқын ұзындығында максимум УК-спектрге ие, рН 7-ден
жоғары су ерітінділерінде ... ... - 245 нм ... ... болып
табылады. АБҚ сілтіде, хлороформда, ацетон, спирт және эфирде ... ... ... нашар ериді.
АБҚ барлық зерттелген жабық ... мен ... ... ... ... мүктерде АБҚ-
ның болуы көрсетілген. Оларда АБҚ-ның концентрациясы 1нМ-ден 1мкМ-ға дейін.
Балдырларда АБҚ-ның функциясын АБҚ-ның аналогы - ... ... ... ... рет ... cruciata (L) Dum мүгінен бөлініп алынған. Бұл
қышқыл дигидростильбендер класына жатады. АБҚ әлі ... ... ... бактерияларда табылған жоқ [27].
АБҚ жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің барлық ... ... ... ... жемістер, тыныш күйдегі өркен және тұқым АБҚ-на
бай, ал жас, белсенді өсіп келе ... ... АБҚ аз ... ... ... мөлшері Rosa arvensis өсімдігі тұқымында ... ... ... ... ... АБҚ ... және авокадо
өсімдігінің ксилемалық шырынында (13 және 27 нг 1г шикі массаға шаққанда)
және ... ... ... (25-36 нг 1г шикі ... шаққанда) табылған.
[14С] АБҚ-ның ортаға және оқшауланған хлоропластар арасында орналасуы ... ... ... ... ... ... ... орналасуы жапырақтағы АБҚ мөлшерінің ... ... ... ... ... Шпинаттың оқшауланған
хлоропластарында АБҚ концентрациясы 3х10-5М жетті [28].
Өсімдікте АБҚ-ның ... түрі ... Ол: ... ... ... және ... (абсцизил-β-Д-глюкопи-ранозид). Оның
көптеген өсімдіктерде кездесетіндігі анықталған. Эстераза тәрізді эндогенді
ферменттермен гидролизденетін ол бос ... ... 2-есе ... ... ... көрсетеді. Бұл байланыс өсімдіктерде АБҚ-
ның инактивациялануын қамтамасыз етеді деп және эстеразалармен гидролиздену
кезінде АБҚ-н босата отырып, резервтік рөл атқарады деп ... ... ... ... этерификациясы кезінде пайда болатын эфир
атқаратыны анықталған.
Өсімдікте бос күйде АБҚ-ның ... ... ... ... ... ... фазеев, 4′-дигидрофазеев және эпидигидрофазеев
қышқылы. Бұл қосылыстар өсудің белсенділігін тежеуді көрсетпейді және АБҚ
инактивациясының өнімі ... ... ... табиғи байланыс ретінде
ксантоксин, транс-изомерге қарағанда өсуді тежеуде біршама белсенді ... ... ... ... ... жоғарғы биологиялық
белсенділігі оның АБК-на айналуымен байланысты. Өсімдіктерде АБҚ-нан басқа
құрлымдық және биологиялық белсенділігі ұқсастық ... ... ... ... ... ... шай өсімдігінің ферментациясы кезінде
жасалатын теаспирин, Rauwolfia vomitoria өсімдігінің жапырағынан бөлініп
алынған волифолиол және оған туыс В және С ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Бұл топқа, сонымен
қатар, алдында айтып кеткен лунулар қышқылы кіреді. Сесквитерпендер ... ... ... ... ... tuberosus өсімдігінен
бөлініп алынған гелиангин жатады. Сесквитерпендік құрылымға ие өсімдіктен
шыққан ... ... ... ... ... ... ... антиконцерогенді эффект көрсетеді [29].
Қазіргі уақытта өсімдіктерде АБҚ-ның биосинтезінің екі жолы ... ... ... ... ... ... 3
молекуласынан; екіншіден, каротиноидтардың ыдырау өнімі ретінде. Мевалон
қышқылынан ... ... ... ... ... ... екі ... фосфорилдену және декарбоксилдену изопентонил -
пирофосфаттың пайда болуына әкеледі. Ары қарай ... - ... ... ... ... ... екінші молекуласымен өзара ... ... ... тағы бір ... ... қосылу нәтижесінде барлық сесквитер-
пеноидтардың ... тегі ... ... ... ... ... ... биосинтез жолы, өсімдік мүшелерінің кез-
келген ұлпасына таңбалы мевалон қышқылын енгізу барысында, ұлпада АБҚ-ның
пайда болуына әкелетіні ... ... ... тотығу кезіндегі ыдырауында АБҚ-ның пайда
болатыны туралы ... АБҚ және ... ... ... ... тағы да ... ... жарықта өсімдіктегі
ингибитор мөлшерінің көптігі көрсетеді. Жарық кезінде каратиноидтар
экстрактарын ... ... ... ... ... ... тұқымның
өнуін тежеуші қосылыстар пайда болады. Осы тежегіш ... ... ... ... деп ... Оны виолоксантиннің цинк перманганатының
ерітіндісінде тотығу кезінде бөліп алады. Томат пен ... ... ... ... кезінде радиоактивті АБҚ мен басқа
өнімдердің ... ... ... ... ... ... АБҚ-ның пайда болуы кезінде ... өнім ... ... Бұл ... ... жүзеге асады? Фотолиз жоғарғы интенсивті жарықты
талап ететіндіктен, бұл жолдың өсімдіктерде ... ... ... ... ... ажырауы, in vitro тәжірбиелерінде
көрсеткендей ... ... ... ... мүмкін.
Каротиноидтардың ыдырау өнімі ретінде емес, С15-аралық тегінен пайда ... АБҚ ... ... ... ... ... ... авокадо жемісіне, бұршаққа жасалған тәжірибелер нәтижесінде, АБҚ
бисинтезінде каратиноидтардың ... ... ... ... Дифениламин сияқты каротиноидтардың синтезінің ингибиторлары in
vitro жағдайда АБҚ синтезіне әсер етпеді, ... ... ... ... ... жандандырды. Жоғарыда айтқандай, АБҚ өсімдіктің барлық
мүшесінде синтезделе алады, ал клеткалық деңгейдегі синтез АБҚ-ның мөлшері
жоғары деп есептелінетін ... ... ... ... ... ... мөлшерінде, өсімдіктің өсуін ... ... ... ... және цитокининдермен өзара қатынасы,
өсімдіктердің өсуіне қандай үлес ... ... ... ... Көп
жағдайда АБҚ фитогормондардың үш тобында да антагонист болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ИУК-ң әсерін тез
тежейді, жапырақтың сарғаюындағы цитокининнің әсерін ... ... сұлы ... алейрон қабатында гидролитикалық ферменттердің
синтезіне қатысты әсерін төмендетеді. АБҚ ... ... ... ... ... уыттылық әсерін тежейді. Өсімдіктің
қалыптасуында эндогенді АБҚ-ның қатысуы: алма және шабдалының фенотиптік
тәпел өсімдіктер ... жай ... ... ... ... жоғары
болатындығы, бірақ та ... ... ... ... АБҚ
мөлшері биік өсетін бақылаудан айырмасы болмағандығын көрсетті. Өсімдіктің
екі типі де ... АБҚ ... ... ... ... ... ... Жемістің пісіп-жетілуін ... ... рөлі ... ... қалыптасқан тұқымның өсуін сақтап қалатын
маңызды фактор болуы мүмкін.
Сонымен қатар, қазіргі кезде біртұтас өсімдік пен оның жеке ... ... ... ... ... ... ... фитогормондардың таралуы және локализациясы бойынша зерттеулер
нәтижесілерінің көпшілігі тек жанама түрде, осы ... ... ... ... ... ... қалыптасуы туралы екі
көз-қарас қалыптасқан: біріншісі, өсімдіктің өркені мен жапырағы осы ... ... ал ... ... ... қабілетсіз болып табылады.
Бұндай қорытынды жасауға, АБҚ құрамына 2-14С мевалон ... ... ... ... ... ... ... жер үсті мүшелерінде
АБҚ-ның жоғарғы концентрациясының табылуы зерттеушілерге АБҚ ... ... ... отырып, концентрациясының градиенті бойынша тамыр
жүйесімен тасымалданады және цитокининмен бірге ... ... ... ... деп ... ... көзқарас: өсімдік тамырында АБҚ ... ... ... ... мевалон қышқылын қолдану тәжірибелері мен тамырдың стерильді
культурасымен жасалған тәжірибелер қорытындылары осы болжамды дәлелдейді.
Бұршақ ... және ... ... ... ... ... АБҚ-ның
өзінің 2-14С-мевалон қышқылынан пайда болатын қабілеттілігі анықталды
[30].
Жүзім ... ... ... ... ... ... АБҚ-ның 5-
8 есе жоғары екені табылған. Бұршақ өсінділерінің тамырының ... ... ... ... ... ... ... және
бұршақ өсімдіктерінің жерүсті бөлігі, сонымен қатар, стерильді ... ... ... ... 2-14С ... ... АБҚ-на белсенді
айналуына қабілетті.
Жерүсті мүшелеріндегі және ... ... ... ... ... АБҚ-ның түзілуіне қаблеттілігіне пайдалан-
байды, басқалай айтқанда, АБҚ-ның жиналу орны мен синтез орнын ажырата білу
қажет.
Алынған ... ... ... ... АБҚ қалыптасуының екі
жүйесі бар деп ... оның ... ... ... бөлігінде
орналасса, ал екіншісі ... ... Бұл екі жүйе ... ... ... ... ... тотығу процессі маңызды болып
табылады. АБҚ-ның қайтадан Д-глюкозды эфирге айналуы және ... ... ... және ... ... тотығуы мүмкін. Осы
жағдайда аралық өнім ... ... ... ... Фазеев және
дигидрофазеев қышқылы екеуі де физиологиялық белсенділік көрсетпейді.
Көп ... АБҚ ... ... ... сұлы ... ... ... тәуелді α-амилаза синтезін тежейді, ауксинмен
индукцияланған ... ... және ... ... ... ... басқа гормондарға қатысты бақталас ингибитор ... ... АБҚ ... ... ингибиторы болып табылмайды,
ол өсімдік клеткаларын 2,4-ДНФ немесе ... ... ... ... белсенділігін тоқтатпайды.
Гиббереллин және оның табиғи антагонисі абсциз қышқылының әсер етуінің
жақсы зерттелген аспектісінің бірі – ... өнуі ... ... ... ... ... ... физиологиялық іс-әрекеттерінің
жақсы зерттелген аспектілерінің бірі олардың ферменттердің синтезі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Гиббереллиндердің синтезделу орнын анықтау тәжірибелер деректері негізінде
өсімдіктердің өсу процестерінің реттелу ... ... ... ... Бұл ... орай ... ... арқылы суды
сіңіргеннен кейін, ұрық ... ... ГҚ3 және ГҚ4 ... ... ... ... ... қорын
жинақтаушы клеткаларды қоршап тұрған алейрон қабатының клеткаларына, ... ... ... ... ... және ... эндоспермге секрециялануын индукциялайды. ... ... ... ... ... ал ... болған қанттар өз кезегінде
ұрыққа сіңіп, өсімдіктің өніп-өсуіне қажет ... көзі ... ... ... кейінгі кезде көптеген экспериментальды деректермен дәлелденген.
Абсциз қышқылы гиббереллин қышқылының алейрон ұлпасына ... ... ... ... болып табылады [31].
1.3 Оттегінің белсенді түрлерінің химиясы
Өсімдіктер өздерінің тіршілік кезеңі барысында қоршаған ортаның әртүрлі
қолайсыз ықпалдарына қарсы тұруы тиіс. ... бір ... өз ... ... ... ... ... бойында өсімдік организмін
биотикалық және абиотикалық қолайсыз жағдайлардан қорғауға ... ... ... ... ... ... ... патогенді (ауру
тудырғыш) бактериялармен, саңырауқұлақтармен және вирустармен зақымдалуы
олар үшін ең қауіпті жағдайлардың бірі болып табылады.
Микроорганизмдердің ... ... ... олар да, патогендердің
көбеюін шектеу мен жою ... бір ... ... қорғаныс механизмдері
іске қосыл.уы мүмкін. Клетка қабырғаларының қалыңдауы, фитоалексиндердің
түзілуі және антимикробиотикалық ... ... ... ... реакцияларды жүзеге асырады. Бұл реакциялардың уақыт ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым-
қатынастың нәтижесін қамтамасыз етуде шешуші фактор ... ... не ... ... ... ... ... не оған қарсы
әрекет етеді). Көп ... бұл ... ... ... ... ... ... байланысты болады (гиперсезімталды жауап).
Қорғаныстық реакциялардың жүре бастауы үшін не организмге ... ... ... не өсімдіктің клеткалық қабырғаларынан ... ... ... ... қажет. Мұндай молекулалар
"элиситерлер" (ағылш. elicit – қоздырып-шақыру, шығарып алу) деп ... ... ... ... және ... идентификацияланады [32]. Бұл элиситерлер ие ...... ... бір ... жүйесі үшін арнайы түрдегі молекулалар болуы
мүмкін, немесе арнайы емес ... ... ... ... ... ... бөліктері немесе өсімдік организміне
енген патогеннің клеткалық бөлшектері ретінде болуы мүмкін.
Өсімдіктердің суспензия-культурасы ортасында ... ... үшін ... ... ... ... ... қорғаныс
жауабының негізінен клетка қабырғасының бетінде жүзеге асатын, жылдам, ... ... ... жаңа ... ... ... ішінде
мынадай түрлері идентификцияланады: оттегінің ... ... ... ... ... ТҚ), клеткадан тыс рН мәнінің мембраналық
потенциалдары, иондар қозғалысының өзгеріске ұшырауы, белоктарды фосфарлау
моделінің өзгеруі , ... ... ... бөліктерінің тотыға
иммобилизациялануы [33].
Клеткалардың көпшілігі ОБТ-рін өндіруге және ... ... ... ... ОБТ ... молекулалық оттегінің (О2) бір
электронының тотықсыздануы нәтижесінде міндетті түрде ... ... өнім ... ... ... қатар, клеткадағы ОБТ деңгейінің
мүмкіндігінше ең төмен болуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ОБТ ... ... жүретіні бізге 30 жылдан астам
уақыттан бері белгілі (фагоциттердегі ... ... ... ... ... кеш ... . Жуық арада жарияланған жұмыстардың
нәтижесі бойынша ОБТ тек организмдерге енген ... ... ... ... ғана ... ... ... өсімдіктердің бұдан кейінгі
қорғаныстық реакцияларын, ... ... ... ... ... белсендіруші сигнал болып табылады.
ОБТ ұғымы ... ... ... бір ... тотықсыздануы
барысында түзілетін (сызба-1a): супероксид (О2*), сутегі ... ... ... ... (ОН*) ... деген сөз. Бұл қосылыстар стреске
ұшырамаған клеткалардың митохондриялары мен ... ... ... ... аз ... ... түзілу үшін қуат аз мөлшерде жұмсалады. Тірі ... ... оның ... түрі ... радикалдың
(О2Н*) мөлшерімен бірдей болады. Гидропероксил радикалы супероксидке
қарағанда анағұрлым гидрофобты келеді және ... ... ... оңай ... рН-мәні физиологиялық болған ... ... ... құрамдас бөліктерімен әлсіз түрде әрекеттеседі.
Сулы ерітінділерде рН мәні бейтарап немесе ... ... ... ... ... ... да Н2О2 және О2 ыдырайды (cызба-1b/1).
Бұл реакция кенеттен жүруі мүмкін, сондай-ақ, супероксиддисмутазаның ... де ... СОД ... ... ... ... тыс ... болатыны анықталған.
Гидроксил радикалы бұл жұмыста аталған ОБТ ... ... ... ең ... ... ... ... құрайды. Ол Н2О2 мен О2* өзара
әрекеттесуі нәтижесінде пайда болуы ... ... -1b/6). ... клеткаға
тән болып келетін жағдайларда, бұл реакция баяу жүреді және ОН* ... ... үшін ... ... табылады. Бірақ, Fe2+ немесе Cu+
сияқты транзиттік металлдардың тотығуынан (Фентон ... ... бұл ... ... ... ... тотықсызданған
түрлеріне дейін регенерациялануынан тұратын реакциялар циклы барысында ОН*
айтарлықтай көп мөлшерде түзіледі.
(1)
2 О2Н Н2О2 ... О2Н + О2- + 2Н+ 2Н2О2 + ... ... ... 1 – ... белсенді түрлерінің пайда болу жолдары
Макромолекулалардың қайтымсыз өзгерістерге (модификацияға) ... ... ... жауапты болып келетін негізгі ОБТ ретінде
саналады. ОН* бос күйінде болуы шамамен 0,000000002 сек тең ... ... көру және оның ... ... ... ... аяқталды. N-ацетилхит-олигосахаридті элиситермен өңделген күріштің
(Oryza sativa) суспензиялық ... ... ... ғана ... ... бұл ... ... ОН* түзілетіні анықталды
[34].
Өсімдік клеткаларының көптеген жануар жүйелерінен ерекшелігі, олар ОБТ
негізінен алғанда Н2О2 түрі ... ... көп ... ... ... бұл процесс әдетте клетканың экстрацеллюларлық компар-
таментімен байланысты ... және ол ... ... ... ... ... әртүрлі факторлар арқылы реттеледі. Н2О2 лигнификация
процесіне ұшырайтын клеткаларда кездеседі, ... ... ... және ... ... ... болады, ал тез ... ... ... ... ... механикалық стреске
шалдығып, зақымдалған клеткаларда Н2О2 қарқынды түрде өндіріледі.
Тотықтырушы қопарылыс дегеніміз, сырттан түрткі болған факторларға жауап
ретінде ОБТ көп ... ... ... ... табылады. ОБТ өндірілу
жайында алғашқы мәліметтер 1983 жылы пайда болды, бұл ... ... ... (Solanum tuberosum) өзімен сәйкес келмейтін Phytophthora
infestans тұқымын өндіріп өсірген (инокуляциялаған) ... ... ... түзе ... Бұл ... ... ... зақымдалған өсімдіктерде және ... ... ... өңделіп немесе механикалық
стреске ұшыратылып өсірілген клеткаларда да ... ... ... ... ... ... ... ОБТ - Н2О2 болып
табылады, О2* қатысуы да мүмкін. Н2О2 мен О2* ... ... ... ... ... сондықтан тотықтырушы қопарылыстағы СОД ... ... ... ... Н2О2 СОД
қатысуымен О2*-нен түзіледі деген болжам бар.
ОБТ өнімдерінің кенеттен жоғарлауы әдетте жылдам түрде өтеді, ... ... ... ... пайдаланған жағдайда зерттеліп жатқан түрлі
жүйелерде өзгеше болады. Суспензиялық-культура ... ... ... элиситерлерді қосқаннан кейін 1-2 минут өткен соң ... ... ... ең ... ... ... де, ... 30-60 минут болғанда аяқталады. ... ... үшін ... ... ... ... ... айтарлықтай
кеш байқалды: элиситерлеуден кейін 8-12 сағатта басталып, 2-4 ... ... ... айқын белгілері көрінді. Мұны салат-латук өсімдігіне
сәйкес келмейтін Pseudomonas syringеae тұқымын ... ... ... ... соң ... ... in-vivo жағдайында ... ... ... ... ... мәліметтердің
хабарлауынша, қиярдың (Cucumi sativus) кутикуласын алып тастап, гипокатиль
аймағын не салицил қышқылымен (СҚ), не ... ... ... ... ... ... ... жүретін реакцияны тудыруға
болады, Салицил қышқылы мен 2,6-дихлороизоникотин қышқылы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мұндай гипокотильдерде Н2О2 өндірілуі элиситерлеуден кейін 20 ... соң ... бұл ... ... ... ... ұқсас келеді.
Гипокотильдерді алдын-ала өңдеудің әсері ... ... ... ... ... тежеледі, яғни бұл процесте белоктың
түзілуі ... ... ... ... Гипокотильдерді олиго-1,4-Д-
галактуронидтермен өңдеген жағдайда да нақ ... ... ... ... ... да зерттеу жұмыстарының нәтижесі бойынша соя ... ... ... ... болып табылатын "элиситерлеуге
ықпал етуші факторлар" болады. Суспензиялық ... ... ... олар ... ... ... ... "алдын-ала өңдеуден туатын жер" бұл жүйелерге онсыз да тән
қасиет болуы мүмкін. Суспензиялық ... ... ... ... ... ... тотықтырушы қопарылыстың ұзақтығы өзгермейтіні,
ал ОБТ түзілуі күшейе ... ... ... ... өсімдіктер
жүйесінде әртүрлі элиситерлердің тотықтырушы қопарылыс тудыру қабілетіне
қарай отырып, ... ... ... ... ОБТ ... және ... ... айтарлықтай айырмашылық байқалады.
Соя өсімдігінің суспензиялық культура ... ... ... ... ... ... ... dahliae
құрамынан алынған таза емес элиситерлермен өңдеуден туатын ... өте ... ... ... ... элиситердің белоктық бөлігі емес
көмірсутектік бөлігі Н2О2 өндірілуін ... ... ... ... ... tabacum) ... өзгеше құбылыс байқалады, ... ... ... ... ... таза емес күйдегі
элиситер әсеріне ... ... ... ... ал ... үшін ... емес Phytoptora parasitica культуралық ортасынан
алынған белок) ол ... ОБТ ... ... ... ... ... ... суспензиялық культура клеткаларына әртүрлі
төрт элиситердің әсер етуі ... ... ... ... жуық ... алғанда бірдей болғанына қарамастан,
реакциялардың қарқындылығында ... ... ... ... ... ... алынған тазаланбаған
күйдегі элиситерлі препарат тотықтырушы қопарылысты ен ... ... ... ... ... ... өңдеген жағдайда, оның
белсенділігі төрт есе төмендеді, бұл ... ... ... ... қалдықтардың маңызды екенін білдіреді. Бірақ элиситерлеу үшін
хитинді немесе хитозанды олигомерлерді қолданған ... ... ... тек 10 %-ке жетті, және ... ... ... ... ... ... ... төмен
болып шықты, яғни мұндай реакцияларды индукциялауға қажет болып табылатын
басқа да компоненттер бар [34].
Барлық жағдайларда егер ... ... ... ... ОБТ ... ешқашан да байқалмайды. Сәбіз протопластына
тотықсыздандырғыш қоспай, оны Pythium ... ... ... өңдеген жағдайда тотықтырушы қопарылыс байқалмайды, бірақ
иондардың қозғалысы және 4-гидробензой қышқылының түзілуі ... ... ... басқа реакциялар байқалады.
2. Құрамында МоКо бар ферменттерге сипаттама
Құрамында МО бар ... ... ... Олар ... ... ... кездесіп, микроорганизмдер, өсімдіктер және
жануарлар метаболизмінде маңызды рөл атқарады. Жалпы Молибден ... ... ... ... оның ... бактериальді
оксиредуктазалардың, С, N, S ... ... ... және ... ... ... ... қызмет атқарады. Бактериялық нитрогеназадан ... ... МО бар ... ... ... металлы бар
құрылымға ие, ол МоКО деп ... ... ... бір ... және ... (МПТ) деп аталатын ерекше органикалық
бөлшек птериннен тұрады. МоКО ... ... ... ... ... соң, sulphurase өзіне бейорганикалық атом S
–ті МО орталыққа қосып, МоКО орталықтың диокси формасын ... окси ... Осы ... МоКо ... пісіп жетілуі деп ... және ... ... ... МоКо ... альдегидоксидаза және ксантиндегидрогеназа ферменттері моноокси
МоКо орталықты пайдаланады. Осылайша соңғы екі ... ... ... стадиясынан өтеді[35].
Өсімдіктер жүйесіндегі оттегінің белсенді түрлерінің көзі ретінде
жұмыс істейтін липидтердің асқын ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да пластидтерде ОБТ -нің зиянды әсеріне қарсы
әртүрлі қорғаныс механизмдері ... ... ... ... барысында пайда болған оттегінің белсенді түрлері клетканың
программаланған ... ... ... ОБТ ... ... көрінуін тежейді. ... ... ... ... ... ... дәнінің алейрон ... ... ... ... ... де аз ... олар ішкі мембраналық жүйесінен айтарлықтай айырылған. Бидай алейрон
қабатында функционалды белсенді фотосинтетикалық аппараттың жоқ ... ... ОБТ ... қатыспайтынын көрсетеді [10]. Айта кететін бір
мәселе, астық ... ... ... қабатын КПӨ және ... ... ... бойынша тәжірибелік жүйе ретінде
пайдаланудың тиімділігі, аталмыш ұлпаның толығымен ... ... ... ... арнайы субстраттарымен және ... тура ... ... ... тән ... ... ... реакциялар биосинтез үрдісінің әр түрлі сатыларына,
ароматтық ... ... ... ... ... ... ... ферменттер қатарына альдегидоксидаза (EC
1.2.3.1; AO) және ксантиндегидрогеназа (Е.С. 1.2.3.2. ; КДГ) ... ... Мо ... ... туралы болжамға
сүйенер болсақ, нитратредуктаза, ксантиндегидрогеназа, альдегид оксидаза
ферменттерінің апопротеиндерінің ... МоКо ны ... ... ... ауа райына төзімділігін арттыру және өсімдіктің
дамуында алғашқы бейімделу сатыларының бірі болып табылады. ... ... ... азот NH4NO3 или NaNO3 ... болған
жағдайда, бидай жапырағындағы МоКо мөлшерінің ... ... ... ... ... мен ... ... жоғарлауы МоКо
мөлшерінің жоғарлауына әкеледі[36].
3. Альдегидоксидаза ферментінің құрылысы мен қасиеттері
Альдегид оксидаза (альдегид оксидоредуктаза; ЕС 1.2.3.1; АО) ... мен ... ... ... гидроксилденуін ортада
О2 бар жағдайда немесе ... ... ... әр ... ... ... ... метосульфат, метиленді көк және ... ... ... ... ... ... ... АО
ферментіне толық сипаттама беріліп, ол ксенобиотиктер мен ... ... ... ... Сонымен қатар АО
ферменті көзге көрінбелі ... яғни ... ... ... ... үрдістеріне қатысатыны анықталған болатын[37].
Өсімдіктерде АО жайлы мәліметтер шектеулі ... ... ... ... АО ... қышқылы (ИУК) және абсциз қышқылы (АБК) сияқты
фитогормондар биосинтезінің жүру ... ... ... ... АО
индол-3-уксус альдегидін (ИУА) индол-3-уксус қышқылына(ИУК) дейін, және
абсциз альдегидін (АБА) абсциз қышқылына АБК ... ... ... бар. АО ... ... ... ксантоксий қышқылына
катализдейді және ол расымен де осылай болатын болса, онда ... ... ... ... қышқылы абсциз альдегидке альтернативті
жақын болуы мүмкін [38].
Өсімдіктердің альдегид оксидазасы ... ... ... ... ... Ол молекулалық массасы 300 кДа ... ... және ... бар, ... 150 кДа ... 2 өзара
ұқсас суббөліктерден тұратын фермент ретінде анықталды[39]. Кейінірек ... ... ... колеоптилийінен АО ферментінің екі кДНК-сы (zmAO-1 и
zmAO-2) бөлініп алынды. ... TAO1 ... ... ... ... ... ... альдегидоксидазасы бойынша анықталды. Болжам
жасалынып отырған үш альдегидоксидазаның ... ... ... алған
болатын. Ал Arabidopsis thaliana өсімдігінен ... ... 4 кДНК ... ... АО ферментінің
Arabidopsis thaliana өсімдігінен бөлініп алынған үш изоформасы (АОα, АОβ и
АОγ) ... ... ... АОα және АОγ – ... ... және 145кДа
болатын 2 суббірліктен, ал АОβ ... және бір ... ... ... ... Дәл ... АО изоформасының құрылымдық
компоненттер құрамы бидай тамырымен асбұршақ ... ... АО ... эукариоттар АО-сына филогенетикалық туыстық
негізінде өзара жақын және ... ... ... жеке ... Адам ... АО-ның тек бір көшірмесі ... АО ... ... ... бар. ... ... ... қатары кең, оларға әрүрлі ароматтық ... ... ... болады. Бірақ, абсциз альдегидін АБҚ-ға
дейін тиімді тотықтыру қабілетіне ие болатын АО изоформалары, ... ... ... асбұршақтың тамыры мен жапырақтарында
жақында ғана анықталған болатын. ... ... ... ... бэнд ... АО ... ... кезде
Arabidopsis, томаттар, асбұршақ сияқты қос ... ... Lollium perenne, ... және жүгері дара жарнақты
өсімдіктердің тамырларында ... АО ... кең ... бірге гель-электрофорездегі оның полиморфизміне сүйене
отырып, бұл ... тек қана ... ... ... емес екенін
және басқа да физиологиялық үрдістерге қатысады. Асбұршақ ... АО ... ... бірі АБК ... ... жас ... жүретін әлі де анықталмаған үрдістерінде маңызды рөл
атқарады. Өсімдіктің дамуы ... ... ... ... ... АО ферментінің 2 кДНК-сының өнімі ... ... ... ... ... zmAO-2 –колеоптилийлерде өз белсенділігін
көрсеткен. Осы жоғарыда аталған екі ген жануарлар АО-сы сияқты биохимиялық
детоксикациясына қатысады . Егер ... ... ... ... ... ... ... ортаға бейімделу үшін улы субстраттарға кең
спектрлі залалсыздандыру қасиетін ... ... ... ... ... локализациясы жайлы мәліметтер өте аз. Жануарларда АО
цитозольді ... ... ... атқарады деген болжам бар, дегенмен АО-
ның аз ғана мөлшері теңіз шошқасының митохондриларында табылған. ... ... ... ... ... жоқ. Осы мәліметтерге сүйене
отырып, өсімдіктер АО-сы цитозольда орналасқан деп айтуға болады [41].
Өсімдіктер мүшелерінде АО ... ... ... және бұл ... ... ... ... мәліметтер өте аз. Lollium perenne
өсімдігін ортада тұздар мен NH4+ ... көп ... ... АО ... емес ... көп мөлшерде анықталған. Lollium perenne
өсімдігін тұзбен стимулденетін тамырындағы АО белсенділігі, ортада NH4+ ... ... ... да байқалған[42]. Фермент белсенділігінің
жоғарылауы ортада азот жетіспеуі немесе аммиак қосу ... және ... ... ... ... байқалды. Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... синтезіне АО-ның
қатысуымен тікелей байланысты. Стресс арқылы шақырылған АО ... АБК алғы ... ... ... ... түсіндірілуі тек
Arabidopsis thaliana өсімдігін құрғақшылық жағдайда өскен ... тұз және ... ... ... ... өскен бұршақтың
жапырақтары мен тамырларында байқалған болатын. Arabidopsis ... ... ... ... ... ... Cекимото
и Хофф ашқан Arabidopsis өсімдігінің АО 4 генінің біреуі ААО3 генімен
кодталады. Жекелеген ... ... ... ... ... мРНК ... ... бірақ ферменттің белсенділінде
ешқандай өзгеріс байқалмаған. Бұрынырық та, ... мен ... ... ... ... алынған экстрактіні жоғары тургорлы
шарттары бар ... ... ... АБҚ-ға дейін ыдыратқан. Осы
алынған болжамдарға сүйене отырып, ... ... ... ... АБҚ ... шектейтін фактор факторы бола алмайды, әсіресе
стресстің әсері жағдайындағы АБҚ биосинтезі кезіндегі ... ... ... ... Тұз концентрациясы жоғары ортада АО
белсенділігінің рөлі ... ... ... ... жеткізу
жылдамдығына тікелей байланысты. Ксилема ... АБҚ ... өсуі ... ... ... тұз концентрациясының
жоғары мөлшері мен ... ... ... ... ... және ... ... тамырлар біріншілік ... ... ... ... беруші мүше қызметін атқарады [43]. ... ... ... ... ... АБҚ тамырдан өскін бойына
белгі жіберіп, транспирация деңгейін реттеп отырады. Тұз бен ... ... көп ... АО ... ... ... ... тотығуы стресс-индукциялаушы АБҚ биосинтезінің реттеуші сатыларының
бірі деген болжам бар. Стресс ... ... АБҚ ... Тұз және ... ... ... ... өскен бұршақтың
жапырақтарындағы АБҚ мөлшері жас жапырақтарға қарағанда ескі жапырақтарында
көп мөлшерде жинақталатыны белгілі. Жапырақтарда ... АБҚ ... ... ... және жапырақтарда in situ синтез нәтижесінде
бөлінеді. Өсімдік ескі ... ... және ... ... ... ... ... деген болжам бар. Тұз және ... ... ... ... бұршақтың жас жапырақтарындағы ... ... АО ... қабілеті еш төмендемеген, ал ескі
жапырақтарда АО ферментінің ... ... ... ... АБҚ ... ... ... аталған мүшелерде жүретіні және
гормондар синтезіне АО ферменті қатысады деген болжам жасауға болады .
Пісіп ... ... ... ... АБҚ-ны енгізу арқылы
АБҚ транспорты ескі жапырақтардан жас ... мен ... ... қарай
жылжитынын Зиварт және Бойер дәлелдеген. Басқа жүргізілген тәжірибиелерде
ортада су ... ... ... жағдайда, АБҚ алғашында ... ... ... жас жапырақтарда байқала бастаған. өсімдіктің
үш төменгі жапырағын алып ... соң, ... суды көп ... ... АБҚ мөлшері тамырда және өскінде еш ... ... ... ... және ... ... АО белсенділігінің
өзгерістері өскіннің ескі жапырақтары АБҚ синтезінің негізгі орны болып
табылатындығын дәлелдеді ... thaliana ... ... ... АО-ның δ-
изоформасын ... мРНК ... ... бірден жоғарылады.
Бірақ та, АО белсенділігінің транскрипциялық регуляциясын және ферменттің
латентті белок молекуласының пост-трансляциондық белсенділік ... ... ... ... ... ... темкінің aba2-
мутанты және томаттың flacca-мутанты МоСо ... ... Мосо ... ... ... ... ... Алынған мәліметтер көрсеткендей, Мосо-ның бір оттегі
атомын күкірт атомына анаэробты жағдайда дитионитті және Na2S ... АО ... ... ... ... Берілген
реакцияны каьтализдейтін Мо-гидролазасының сульфуразасы (Mo-hydrolase
sulphurase) ... ... және ... клондалып алынған[45]
.
1.6 Ксантиндегидрогеназа оттегінің активті ... ... ... ... ... ... тәуелсіз украин ғалымдары
Горбачевский және неміс ғалымы Шардингер ашқан. Бұл фермент (КФ: ... ... және одан ары ... зәр ... ... ... қатар птеридиндер, альдегидтер және имидазолдар
қатарын тотықтырады. ... ... ... ... ... қа ... ксантиндегидрогеназа ретінде қызмет атқарады(КФ:
1.2.1.37), алайда бұл екі ... ... әсер ... ... бар. 1980 жылдардың соңында ксантиноксидаза
ферментін зерттеу белсенді жүре ... ... оның ... ... және ... ... анықтала
бастады Ксантиндегидрогеназа ферментінің құрылысы айтарлықтай қиын. Фермент
димерлі ... ие, ... оны ... ... ... ... ... ие екендігі анықталған. Ферменттің молекулалық
массасын ПААГ -та ... ... ... оның ... 283 кда тең. ... мономер құрамы біртекті емес, ... ... ... үш ... түұрады.
Суббірліктердің молекулалық массасын сол әдіспен анықтағанда 135,120 және
40кда тең екенін ... ... ... ... ... ковалентті
байланысқан ФАД кіреді. Әр белок мономеріне бір молекула ФАД ... ... ... ... бай және ... 60-62 бос SH ... ... биохимиялық процестердегі маңызын анықтау ... ... ... ... ... Сол зерттеулер нәтижесінде ,
ксантиноксидаза тірі ағзадағы оттегінің белсенді формасын ... жүйе ... ... ... негізгі қызметі аденин және
гуаниннің бірінші реттік өнімінің тотығуы нәтижесінде зәр ... ... ... пуриндердің ыдырауын
жүзеге асырушы орталық орынға ие орынға ие болған. Бұл екі ... тірі ... зәр ... ... ... ... болып табылады. Жоғарыда айтылғандай, зәр қышқылы ... ... ... ... да ... ... түзілетін өнім,
осыған байланысты пуриннің дезаминдеуінен шығатын өнімдердің ... ... ... және ... ... ... және ксантиндегидрогеназа барлық
“қалдық” ксантинді утилизациялайды, себебі утилизация ... і ... ... ... ... ... ... және аэробты
микроорганизмдерде зәр қышқылы ... ... ... және оның тек ... ... ... жолы ... [47].
Ксантиндегидрогеназа пуриндер ... ... ... бірі ... ... КДГ
ксантинннің гипоксантинге дейін гидроксильді тотықтыру ... одан ары ... зәр ... ... әкеледі.
Ксантиноксиредуктазаның негізгі екі формасы бар: ... ... XO; О- ... типі ), ... ... соңғы өнімі О2,
және ксантинегидрогеназа (D- ферменттің типі ), ол өз ... ... ... ... [48]. ... ... осы екі форма да өзара
байланысты бір геннің ... ... ... Сүтқоректілердің
ксантиноксидазасынының оттегін оның белсенді формаларына ... ... ... отырып, бұл фермент ұлпаның әр түрлі ... айта ... ... ишемия реперфузия, гипертензия және
алкоголизм сияқты аулар ... ол өз ... ... деп болжам
жасалынған. Басқа жағынан қарағанда, ксантиндегидрогеназа ОБТ ... зәр ... ... ... ... , ... және ... сонымен қатар стерсстік жағдайда
антиоксидантты қорғаныш жүйесінің қызметін атқарады [49].
. ... тек ... ғана ... ... ... ... әлі ... Өсімдік ксантиндегидрогеназасы
уреидтер биосинтезінің кілттік ферменті болып саналады. Кейбір тропикалық
өсімдіктерде, тамырының түбірлік орамдары бар ... ... ... симбиотикалық фиксацияланған азотты уреидтер түрінде (аллантоин и
аллантоин қышқылы) ассимиляциялап тасымалдайды. ... ... ауа райы ... ... ... ... азотты амидтер
(аспарагин и глутамин) түрінде синтездейдi. ... ... de ... ... ... de novo ... ... жүре отырып,
амидтер синтезіне қарағанада, аз энергияны қажет етеді. Одан ары ... ... ... де, ... ... ... және ... пайда болады.
Соңғы өнім ретінде аллонтоин және аллантоин қышықылы түзіледі. Уреидтер
биосинтезі кезінде ксантин дегидрогеназа ... ... ... ... ... ... Қысқаша молекулалық және биохимиялық сипаттамасы
Ксантиндегидрогеназаның субклеткалық локализациясы мен өзіндік қасиеттерін,
құрылысын білу, сонымен қатар оның белсенділігінің ... ... әлі де ... ... ... КДГ ең ... таза күйінде сояның ... ... ... кейбір бұршақ тұқымдастардан және
бұршақтың ... ... ... ... ... ... молибдофлавопротеиндер болып табылады, бірақ, сояның тамыр
түйнектерінен бөлініп алынған фермент КДГ ... ... FAD ... қызмет атқарады [51]. Өсімдіктің КДГ молекулалық массасы 300-дей ... ... ... оның ... ... ... ... болмайды.
Бұл фермент арнайы түрде ксантин мен гипоксантиннің ... ... ... ол ... да ... ... шамалы
мөлшерде альдегидтерді де тотықтырады. Электрон акцепторы ретінде КДГ NAD+-
ты пайдаланады, сонымен қатар ол NADP+-ты және ... ... ... ... ... ... көк және ... көк
тетразолиум) пайдалана алады. Ксантиннің осы фермент арқылы тотығуы
пероксисомаларда ... ... ... ... ... да ... ... [52].
Өсімдіктердің стресстік жағдайларында ксантиндегидрогеназаның қатысуы
әлі де болса, толық зерттелмеген және де ... ... ... ... ... болатын. Жүгері тамырын зерттеген кезде тұз
мөлшері мен ... ... ... ... КДГ ... байқалған болатын. Дәл осы ... ... ... КДГ ... тікелей уреидтер мөлшеріне байланысты
болды. Ферменттің рөлі мен ... ... ... ... өсімдік
өскінінің ксилемасы бойымен ... аз ... С/N ... ... азотты байланысты синтездеу үшін қолжетімді көміртектік
қаңқаны ... ... ... ... деген болжам жасалынды
[53]. Тасымалданатын N-байланыстары бар қосылыстар ретінде аидтер өнімінің
орнына уреидтер ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылу мөлшерін төмендетеді. Осы үрдіс
әр тасымалданатын азот үшін 6-9 ... ... ... ... ... ... ... кезінде көміртегі- және
энергия сақтау ... ... ... ... ... ... өсу ... зор [54]. NH4+ ассимиляциясы үшін еритін қанттарды өте ... ... NH4+ ... ... карбоксилаттардың тапшылығын
туғызуы мүмкін, оның нәтижесінде тамырға көміртегі ... ... ... ... ... улы әсер ... Сонымен қатар, ортада
тұздар мен ... көп ... ... фотосинтезін төмендетіп,
нәтижесінде тамырдың ассимиляттармен қамтамасыз етілуі ... ... ... азот ... ... ... ... жағдайларда көміртегінің жетіспеушілігін жеңілдетеді. Жүгері мен
плевел өсімдіктерін тұз немесе ... ... ... өңдеген
кезде ондағы КДГ-ның жоғарғы белсенділік ... ... ... ОБТ ... мен зәр ... ... көп ... болуы мүмкін [55]. Ал асбұршақты тұзды ортада өсіргенде фермент
белсенділігін айтарлықтай өзгермеді, тек оның ... ... ... ... жалғыз көзі болған дәл осындай тәжірибеде де ... ... ... ... ... ... көп мөлшері осы екі жағдайда да байқалды[54]. Ал ... 100 ... ... ... ... ... ... емес, тамырдан
бөліну жылдамдығы төмендеуі байқалады. Асбұршақ ... мен ... ... ... азот ... ... NH4+ ... уреидтер биосинтезіне байланысты. Бұршақ тұқымдастардан басқа
өсімдіктер түрлерінде уреидтер өнімділігінің жоғары болуы ... тұз ... ... ... ... байқалады [54,55]. Басқа жағынан қарағанда,
жоғарыда көрсетілгендей, сүтқоректілердегі ксантидегидрогеназа ... ... ... ... ... ... тотықсыздандыру
қабілетіне байланысты ұлпалардың зақымдануына алып келетін ... ... ... ... маңызды роль атқарады.
Өсімдік КДГ-сы де супероксид радикалының көзі болып ... ... ... Бұл КДГ-ның «өсімдік-патоген» қарым-қатынасына сай, мысалы, Uromyces
және Puccinia ... мен ... ... ... ... байланыстарға қатысуын түсіндіруі мүмкін. Cонымен қатар,
қартаюдың бұршақ ... ... ... ... ... КДГ ... ... супероксид дисмутаза
және басқа да антиоксидантты ферменттердің белсенділігімен сәйкес ... бұл ... ... ... іске ... ... метоболизміндегі
ролі әлі белгісіз. Жоғарыда сипатталғандай ... ... ... ... Және де ... ... КДГ-ның қызметі ОБТ-ның өнімдерінің
әсерінен жоюшы немесе уреидтержәне зәр ... ... ... әсер ... әлі ... ... ... өткендей, гипоксантиннің ксантинге айналуы, одан ары
қарай зәр қышқылына айналу жолы берілген процестің ... ... ... функциясына байланысты болады. Оттегінің жетіспеуі кезінде, рН
төмен болғанда, никотинамидтік коферменттің аз мөлшерде ... ... ... өз ... ... ... ... қызмет атқарады [2, 3]. ... ... ... ... және ... ... ... [4, 12].
Интерферон ... ... ... ... ... , ал ... гольджи аппаратының көпіршіктерінен
ксантиноксидазаның апоферментінің шығуын активтендіреді, нәтижесінде
кантиндегидрогеназаның ... ... ... ... ... ... ... молибден
мөлшеріне байланысты екенін айта кету керек. Адам организмі ... ... мг ... ... ... керек [14]. Ісік ... ... ... артатыны дәлелденген [14].
Сонымен қатар аскорбин қышқылы,глутатион және дитиотреитол ... 0,15-0,4 мМ ... ... жоғарылатады және ФАД және темір күкіртті ... ... ... молекулалар мөлшері көбейіп супероксид бөле ... ... 0,6 мМ және одан ... ... ... Ингибирлеуші әсер тотықтырғыш пен
ксантиндегидрогеназаның ... ... ... ... қатар гиперредукциялаушы ФАД қа таласуына байланысты. Бұл процесс
субстраттың қалыпты дегидрленуін қиындатады [15]. Барлық ... ... ... ... болғанда, ... ... ФАД ... ... ол ... гидратын
дегидрлеуін тежеп, нәтижесінде тұрақсыз байланыстар су және ... ... [18]. ... ... тежегіштері
вольфраматтар болып табылады. Вольфрам ферменттің ... ... ... ... ... ... инактивацияға ұшырайды
[12]. Гипоксантиннің изомері –аллопуринол, птериндер қатарына ... ... ... (гистидин) ксантиндегидрогеназаның белсенділігін
тежейді [16]. ... ... ... ... ... ... ... организміне түскен ... ... ... ... ксантиноксидазаның тежегіші бола алмайды.
Ксантиноксидазаның изостерикалық тежегіші диарилтриазол ... ... ... болып табылады [20].
Ксантиноксидаза және ксантиндегидрогеназа ... ... ... емес және ... жуық ... және ... ... катализдей алады. Сонымен қатар ферменттің екі
функционалды формасы да ... ... (2,6 ... ... және аденинді 2,8- диоксиаденинге дейін тотықтыра алады
. Сонымен қатар, екі функционалды ... ... ... ... ... ... . ... оттекке тәуелді формасы
цистеиінді цистеинсульфинатқа ... ... ... ... байланысқан гидроксильді бөліп алып цистеинсульфенатқа
айналады. ...... ... Н2О2 ... ... ... НАД- ... активтілік қабілеті де
бар, сонымен қатар азот оксидін (NO)→NO2 дейін тотықтырады [57].
Ксантиндегидрогеназаның әсер ету ... ... оңай ... ... ол субстрат құрылысындағы Р-
байланысқа шабуыл жасайды. Ол ... ... ... : ... береді, пурин ядросындағы азотпен байланысқан субстраттың екі
және үш немесе жеті және ... ... N және C ... ... үзеді. Активтенген субстрат суды өзіне оңай байланыстырады, су
Н- және ОН+ қа ... ... ... протон азотқа қосылады, ал
гидроксил ... ... ... , оның жоғалған электронын алады
және субстратты гидроксильдеп соңғысына гидроксил радикалын береді. Пайда
болған гидрат ФАД ... ... одан ары ... тотыға
отырып, электрондар мен протондардың соңғы акцепторы болатын НАД- қа ... мен ... ... [2-3, ... ... ... күкірт орталықтары қызмет атқармайды да, супероксид босалынып
шықпайды. Осыған ... ... жүру ... ... ... ... ... гидратация сатысы арқылы жүреді [2, 3].
Құрамында молибдені бар ферменттер ... ... ... негізгі реакцияларды катализдеуге қатысады. ... ... ... ... ... яғни ... ... орналасқан. Жоғарғы сатыдағы өсімдіктерің құрылымында
болатын төрт түрлі ферменттердің ... МоКо бар. ... ... ... альдегид оксидаза және сульфит
оксидаза ферменттері жатады. Құрамында молибдені бар ферменттер нитраттарды
организмге сіңіру, пуриндер ... ... ... ... сульфиттер детоксификациясында негізгі кілттік ферменттер ... Осы ... ... ... ... жағдайларға бейімделу
процесіне де қатысады деген болжам бар. Осы ... ... ... ... қатарының өсімдіктің стерсстік жағдайларға ... ... ... ... зерттеу ауылшаруашылық өсімдіктердің
стресстік ... ... ... үшін өте ... ... табылады.
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Материалдар
Зерттеулерде Қазақстан - 10 сортты гексоплоидты ... ... ... ... ... ... келесі реактивтер пайдаланылды
׃ гиббереллин қышқылы, абсциз қышқылы ("Sigma" ,АҚШ), ,трис (гидрокиметил)
аминометан ("Serva",ФРГ), ... ... көк ... ... ... ... N,N'-метилен-бисакриламид, аммоний персульфаты,
глицин ("Реанал", Венгрия), ... көк ... ... ... ФМС ("Sigma" ... ... Blue Tetrazolium Bromide
(МТТ), индол-3-альдегид("Sigma" ,АҚШ), нафтальдегид, тунгустат, ксантин,
гипоксантин ("Sigma" ,АҚШ), ... және де ... ... таза ... төмен емес.
2.2 Зерттеу әдістері
2.2.1 Бидай дәнінің жекелеген алейрон ... ... ... ... дәндердің жекеленген алейрон ... ... ... ... ... ... тежеу
үшін бидай дәндерінің ұрық бөліктері алынып тасталынды. Алынған ұрықсыз
бидай бөліктерін 10 ... ... ... ерітіндісінде
залалсыздандырып, оларды стерильді суда бірнеше рет жудық. Содан соң, ... ... құмы бар ... ... ... ... 20-25 ... сумен ылғалдап, оның ішіне 150-200 деэмбриональды дәндерді
орналастырып, ... ... ... ... ... үш ... ... (220 айн/мин), 25° С ... ... ... Инкубация уақыты аяқталған соң дән жартыларын шығарып,
20 мл суда ... ... ... ... бөліп алу кезінде дән
қабығы мен ... ... ... ... эндоспермді стерильді
шпательмен ажыраттық. Алейрон қабатын эндосперм қалдықтарынан тазарту үшін
оларды бірнеше рет ... ... ... алейрон қабаттарын ары қарай
тәжірибелерде қолдандық. Барлық ... ... ... ... ... ... ... жекелеген қабатын инкубациялау шарттары
Тәжірибелерді жүзеге асыру үшін 15-20 алейрон қабаттары, ішінде 2 ... орта бар, ... 50 мл ... ... ... колба алдын-ала автоклавтау арқылы стерильденді. Инкубациялық
орта ретінде, ... ... ... ... буферлер пайдаланылды:
0,2 М натрий ацетаттық буфер (рН 5,0), 0,2 М натрий фосфаттық ... ... 0,2 М ... ... ... (рН 7,0), 20мМ ... 60 мМ ... буфер (рН 7,8), сонымен қатар әрбір инкубациялық ортаға 15
мкг/мл ... және 20 ... ... ... ... ... ... экстракциялау
Альдегидоксидаза изоферменттерін экстракциялау 15-20 жекеленген бидай
алейрон қабаттарын уақытқа қатысты петри табақшаларына оранластырып, 0,02
Мл ... (1 мкМ ГҚ, 5 мкМ АБҚ) ... ... ортаға
қостық. Инкубациялау шарттары қараңғыда, 26°С температурада ... ... ... ... соң, ... ... бірнеше рет ионсызданған
суда жуып, құрамында 1 мМ ЭДТА, 1мМ ... 3мМ ... ... ... ... бар 250 мМ ТрисНСI буферінде (рН ... ... ... жиі ... ... 1 ... бойы
4°С температурада ұстадық. Содан соң гомогенатты 4°С температурада, 27000g
жылдамдықта 15 ... бойы ... ... ... АО көзі ... ... АО ферментін электрофоретикалық сұрыптау және электрофорезден соң
айқындау
АО изоформаларының электрофоретикалық ... 4°С ... ... ... ... Гель ... үшін мынадай ерітінділер
дайындадық: құрамында 0,8%-тік метиленбисакриламид бар 30%-тік акриламид; 3
М трис-НС1 (рН 8,9); 10%-тік аммоний персульфаты; ... ... және ... ... (14 г. ... 3 г. ... ... буфер. 12,5%-
ті сұрыптаушы гелін дайындау үшін, 8,3 мл ... ... және 5 мл ... ... ... (рН 8,9), 6,7 мл ... су қосып, жақсылап
араластырып, қоспаны дегаздейміз. Осы алынған қоспаға 0,16 мл электрофорез
алдында ғана ... ... ... ... және 0,024 мл ... гельдің полимеризациялануына арналған камераны жоғарғы бөлімінен
шамамен 2 см ... бос ... ... ... ... соң
гельдің біркелкі тегіс болуы үшін ... 3 мм ... ... ... баяу ... Полимеризация уақыты аяқталған соң, камераны
этанол ерітіндісінен аластап, оған концентрациялаушы гель ... Оның ... 1,8 мл ... ... 2,5 мл 0,153 М трис-НС1
ерітіндісі (рН 6,8); 5,5 мл дистилденген су; 0,15 мл ... ... және 0,01 мл ... ... біткеннен соң, камераны
электрофорез аппаратына қойып, электродты буфермен толтырдық.
Алейрон қабаттарынан бөлініп алынған АО ферментін ... ... 1:1 ... ... 4° С-та сақтадық. Бір қалташаға 20-
30 мкг белок ... ... анод ... ... 180В ... 2-3 ... ... соң гельді ионсыздалған суда жуып, фотохимиялық жолмен
айқындадық. ... 0,2 мМ ... ... ... (рН 8,0) 15 ... ... уақыты аяқталған соң, АО белсенділігі ... үшін ... 0,1 мМ ФМС, 1мМ МТТ бар 0,1мМ ... (рН ... ... ал АО субстраты ретінде инкубациялық ортаға 1мМ
нафтальдегид ... ... ... ... ... белсенді аймақтарын ақшыл фонда қара-көк жолақ ретінде ... ... ... ... ... ... экстракциялау 15-20 жекеленген бидай алейрон
қабаттарын уақытқа ... ... ... ... 0,02 Мл
мөлшерден (1 мкМ ГҚ, 5 мкМ АБҚ) гормондарын инкубациялық ортаға қостық.
Инкубациялау ... ... 26°С ... жүзеге асты.
Инкубация уақыты аяқталған соң, ... ... ... ... суда ... ... 1 мМ ЭДТА, 1мМ ... ... ... 1мМ ... ... бар 250 мМ ... ... 7,0) гомогенизацияладық. Алынған гомогенатты жиі араластыра отырып, 1
сағат бойы 4°С ... ... ... соң ... 4°С
температурада, 27000g жылдамдықта 15 ... бойы ... ... ... КДГ көзі ретінде пайдаландық.
2.3.1Ксантиндегидрогеназа ферментін электрофоретикалық ... ... соң ... ... қабаттарындағы КДГ ферментінің экстракциясы мен анализін
нативті ... ... ... ... ... ... 4°С температурада 7,5% полиакриламид гелінде анықтадық [368].
Гель дайындау үшін ... ... ... ... 0,8%-тік
метиленбисакриламид бар 30%-тік акриламид; 3 М трис-НС1 (рН 8,9); ... ... ... және рН 8,3 ... (14 г. ... 3 г.
трисаминометан) электродты буфер. 12,5%-ті сұрыптаушы гелін дайындау үшін,
8,3 мл ... ... және 5 мл 0,75 М ... ерітіндісіне (рН 8,9),
6,7 мл дистилденген су қосып, жақсылап араластырып, ... ... ... қоспаға 0,16 мл электрофорез алдында ғана дайындалған 10%-тік
аммоний ... және 0,024 мл ... ... ... арналған камераны жоғарғы бөлімінен шамамен 2 см
ауданын бос қалдырып, ерітіндімен толтырамыз. ... соң ... ... ... үшін ... 3 мм ... ... этанол ерітіндісін баяу
енгіземіз. Полимеризация уақыты аяқталған соң, ... ... ... оған ... гель ... ... ... 1,8 мл 5,4%-тік акриламид; 2,5 мл 0,153 М ... ... 6,8); 5,5 мл ... су; 0,15 мл ... аммоний персульфат және
0,01 мл ТЕМЕД. Полимеризация ... соң, ... ... ... ... ... толтырдық.
Алейрон қабаттарынан бөлініп алынған КДГферментін 50%-тік сахароза
ерітіндісімен 1:1 қатынаста араластырып, 4° С-та ... Бір ... ... мкг ... ... ... анод бағытына қарай, 180В ток
кернеуінде 2-3 сағаттай жүргіздік.
Электрофорезден соң гельді ионсыздалған суда жуып, ... ... ... 0,2 мМ ... ... ... (рН 8,0) 15 ... Инкубация уақыты аяқталған соң, АО белсенділігі спектрде
көріну үшін ... 0,1 мМ ФМС, 1мМ МТТ бар 0,1мМ ... (рН ... ... АЛ КДГ субстраты ретінде 1мКМ ксантин және 5мкМ
гипоксантинді қостық.
КДГ ... МТТ ... ... ... ... ... ... болуына әкелді.
Жекелеген эксперименттерде КДГ белсенділігі 7,5 % ПААГ ... ... ... ... ... 200V тоқ ... ... гель құрамында 7,5 %
акриламид, 0,75М трис-HCL (рН 8,9), ПСА, ТЕМЕД болатын,концентрлеуші ... 4 % ... 0,153М ... (рН 6.8), ПСА, ... бар ... ... ... алып құрамында (47 mM Tрис-HCl (pH 7.8), 2%
(w/v) ДСН, 7.5% (v/v) ... 40 мM DTT, 0.002% (w/v) ... бар ... ... ... ... ... 30 минут
инкубацияладық. Гель қалташаларына белокты енгізбес бұрын, 8000 ... ... ... электрофорезінен кейін КДГ белсенділігін айқындау үшін құрамында
10 мM Tрис-HCl (pH 7.8), 2 мM ЭДТА и 1.0% (w/v) ... X-100 ... 1 ... инкубацияладық.Бұл урдісті біз гельден ДСН-нен тазалау
үшін жургіздік.
КДГ белсенділігін айқындау үшін гельді бірнеше рет в 0.1 M ... (pH 8.0) ... ... 0,1 мМ ФМС, 1мМ МТТ бар 0,1мМ ... 8,0) буферінде инкубацияладық, АЛ КДГ субстраты ретінде 1мКМ ксантин
және 5мкМ ... ... ... белсенділік
арнайылылығын анықтау үшін, ортаға ксантиндегидрогеназалық ... 5 мМ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... оттегінің белсенді түрлерінің көзі ретінде
жұмыс істейтін липидтердің асқын ... ... ... үрдістерін де
атап өтуге болады. Сондықтан да пластидтерде ОБТ -нің зиянды әсеріне қарсы
әртүрлі қорғаныс ... ... ... [36].
Шынымен де, Өсімдік жүйесіндегі фотосинтез барысында пайда болған
оттегінің ... ... ... ... үрдісі кезінде
генрацияланған ОБТ синтезін ... ... ... ... ... көмегі көрсеткендей, пісіп жетілген
бидай дәнінің алейрон ... ... ... айырылған,
пластидтер мөлшері де аз күйінде және олар ішкі мембраналық жүйесінен
айтарлықтай ... ... ... ... ... белсенді
фотосинтетикалық аппараттың жоқ болуы осы үрдістің ОБТ генерациясына
қатыспайтынын көрсетеді [10]. Айта ... бір ... ... ... ... ... КПӨ және ... генерациясының механизімін зерттеу
бойынша тәжірибелік жүйе ретінде пайдаланудың тиімділігі, ... ... ... жоқ ... Организмдерде өзінің арнайы
субстраттарымен және O2 ... тура ... ... өзіне
тән ферменттер болады. Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... ... метаболизміне, стероидтар
синтезіне, ыдырау ракцияларына қатысады. Ондай ферменттер ... (EC 1.2.3.1; AO) және ... (Е.С. ... КДГ) ... ... оксидаза (альдегид оксидоредуктаза; EC 1.2.3.1; AO)
электрон акцепторы ... ... ... ... әр түрлі
альдегидтердің және N – ... ... ... ... ... АО жануар моделдеріне де ... Бұл ... ... қатар. ксенобиотиктер детоксификациясына
қатысатыны көрсетілген.. АО ... ... ... ... ... қышқылын ретиноид қышқылына айналдыру үрдістеріне қатысады.
Бірақ, өсімдіктер жүйесінде АО толықтай ... және ... ... ... ... ... (ИУК) ... қышқылы АБК сияқты гормондар синтезіндегі қызметіндегі рөліне
көп көңіл аударылған ... ... ... арнайылылғын ескере отырып, осы
ферменттердің гормондар ... ... ... ... да ... де қатысады. Мысалыға алар болсақ, сүтқоректілер организмінде
Н2О2 и О2 ... көзі ... ... ... ... АО и ... сульфуразасы бойынша жабайы және мутантты томат және ... ... ... ... ... ... ... ОБТ-ның көзі ретінде қызмет атқарады.
3 Сурет. Бидай дәнінің алейрон қабатының АО ферментіне нативті ПААГ
электрофорезі
Ертеректе бір-бірінен әр түрлі ... ... ... ерекшеленетін альдегид оксидаза ... 3 ... ... ... ... и ... альдегиді
жатқызуға болады. Осыған байланысты, бастапқы тәжірибиелерде АО- ны алейрон
қабатын ... ... (ГҚ) және ... ... (48-сағат
аралығында) инкубацияланған экстракттарында нативті ПААГ ... ... өз ... АО ферментінің белсенділігін анықтау үшін
субстрат ретінде нафтальдегид пен индол-3-альдегид қолдандық (Сурет 3).
Бұл тәжірбиелердің нәтижесінде бидай алейрон қабаттарына тән ... ... (АО-1, АО-2 и АО-3) ... ... -3). ... олар өзара субстраттық арнйылылығы бойынша ерекшеленеді, АО-1
және АО-2 нафтальдегидке де индол-3-альдегидке де ... ... ... Ал АО-3 нафтальдегид бар ортада ғана өз белсенділігін көрсетті.
АО молекулалық массасы 300 кДа ... ... ... Оның ... ФАД, Fe-S және 4:1:1 қатынасында болатын
простетикалық топ ретінде ... ... ... ... ... ... ... табылады, ол құрамында МоСО
бар ферменттердің белсенділігін ... ... ... ... ... экстрактісінің инкубациялық ... ... ... АО ферментінің барлық формаларының (АО-1, АО-
2 и АО-3) белсенділігін тежелді. Бұл ... ... ... ... белсенділігін айқындау үшін жоғарыда аталған
субстраттарға маңызды рөл атқаратындығын көрсетеді.
АО ферменттерінің ... ... ... ... ... әсерінен АО белсенді ... ... ... ... нақты анықтауға мүмкіндік туғызады.
Осыған орай, біздер бидай алейрон ... АО ... ... ... күйге көшуіне фитогормондардың (ГҚ, АБҚ) әсерін
зерттедік. Ол үшін бидай алейрон қабаттарын уақытқа ... 8, 16, 24, ... 72 ... ... ... және ... ПААГ ... АО-ның әр түрлі формаларының белсенділігіне анализ жасадық. АО
белсенділігін көрсету үшін субстрат ... ... ... нәтижессі 3А-суретте көрсетілген.
4-суретте көрсетілген нәтижелер бойынша, бидай алейрон ... ... ... 8 ... ... ... ... 1 мкМ
мөлшерде ГҚ бар жағдайда көрсете бастады. Ары қарай инкубация уақытын 24
сағатқа ... (ГҚ бар ... ... АО формаларының белсенділігінде
ешқандайда өзгеріс байқалмады. Брақ, 48 және 72 сағат
4 сурет. Субстрат ретінде нафтальдегидті пайдалану арқылы бидай дәнінің
алейрон ... АО ... ... ... ... ГҚ бар ... ... уақытын арттырғанда АО изоферменттік
спектрінде айтарлықтай өзгеріс болғанын, яғни АО-1, АО-2 және ... ... АО ... тән 4 ... минорлы
электрофоретикалық аймақтың қосылғанын атап айта кету керек (Сурет 4А).
Алейрон ұлпаларын 5 мкМ мөлшерде АБҚ бар ... ... ... тек 24 ... ... АО ... ... белоктық аймақ көріне бастады. Инкубация уақытын 72 ... ... ... ... ... ПААГ гелінде сақтап отырды.
Сонымен қатар айта кету ... ... ... АО ... АБҚ,
ортада ГҚ бар жағдаймен салыстырғанда едәуір төмендететіні байқалды (сурет
- 4В). ... ... ... ортаға АБҚ жәге ГҚ екеуін қатар қосып
инкубациялаған кезде де байқалды (сурет - ... ... ... ... ... индол-3-альдегидін пайдалану
арқылы АО ... ... ... ... ... ... ... 5).
5 сурет. субстрат ретінде индол - 3- альдегидті пайдалану арқылы бидай
алейрон ... АО ... ... ... ... нәтижелер бидай дәнінің алейрон ... АО ... ... ... ... ... Бидай дәнінің
алейрон қабатының клеткаларында АО ферментінің белсенді күйге көшуіне
тікелей әсер ... ГҚ ... ... деп ... ... ... сатыларда
көрсетілгендей, алейрон қабатының физиологиялық жағдайларының ... ( ... ... үрдісінің күшеюіне байланысты болуы мүмкін) АО-
ның қосымша ... ... ... әкеліп соғады. Берілген моделдік
жүйеде АБҚ -ның ... ... АО ... тежеуге бағытталған.
Ксантиноксидаза (ФК 1.2.3.2; XO) гипоксантиннің ксантинге айналуын
катализдейді, одан ары қарай зәр ... ... ... сонымен қатар,
птериндер, альдегидтер, имидазолдардың тотығуын катализлейді ... ... ... ... НАД+- ... (ФК 1.2.1.37; КДГ), ретінде функциялық қызмет
атқарады, бірақ айта кету керек, осы екі ... ... ... және әсер ету ... өзара ерекшеленеді [2, 3].
Өсімдік КДГ-на әртүрлі субстраттық специфика тән және олар ... ... ... ... болып келеді //.
Біздер бастапқы тәжірибелерде бидай дәнінің алейрон қабаттарының ... ... ... бойынша талдадық(жіктедік). Ол үшін 1
мкМ мөлшерде ГҚ-мен өңделген алейрон ұлпаларынан ... ... ... ПААГ ... көмегімен сұрыптадық. КДГ ... ... ... ... соң ... сурет. Бидай дәнінің алейрон қабатының КДГ ферментінің нативті ПААГ
электрофорезі
Біздің тәжірибелерімізде субстрат ретінде ксантинді де гипоксантинді
де сонымен қатар, ... де қоса ... ... ПААГ-де тек қана КДГ
ферментінің белсенділігі тән бір ғана ... ... ... ... ... ингибиторы аллопуринолды қосқанда аталмыш ферменттің
белсенділігін айтарлықтай тежеді (Сурет -6)
Ксантиноксидаза ферменті супероксид ... шығу көзі ... ... әр ... тек бір ... ФАД және екі ... осыған байланысты супероксид артық мөлшерде түзіледі. Осыған
байланысты бөлінген ... ... ... ... түзуші бос радикалды ... ... ... КДГ ... НАД+-қа қарай тасымалдайды, бірақ, ол
молекулалық оттегін ортада ксантин және гипоксантин бар ... ... ... ... ... ... ОБТ түзу арқылы қалпына
келтіру қасиетіне ие. ... ... ... ... О2-ге ... 22% электрондарды тасымалдау ... О2- ... ие ... ... ... ... нәтижесінде инкубациялық ... ... ... және ... ... ... ретінде МТТ
тұзын, ал аралық электрон тасымалдаушы катализатор ретінде ФМС және ... ... КДГ ... ... ... ... ... 6), Бірақ, ортада ФМС жоқ жағдайда, инкубациялық ... ... қосу ... ... ... СОД және ... тежелді. Осы алынған нәтижелер формазан преципитаты құрамында
молибдені бар ... КДГ ... О2 ... ... ... болады деп
айтуға болады.
Осы алынған нәтижелерден, бидай дәнінің алейрон қабаттарындағы КДГ
ферменті ... ... ... ... ... ... деп кесіп айтуға болады.
Келесі тәжірибелерде біздер КДГ ферметтінің белсенділігінің өзгеру
динамикасына фитогормондардың (ГҚ, АБҚ) ... ... Ол үшін ... ... ... ... 8, 16, 24, 48 және 72 сағат бойы
инкубацияладық және нативті ПААГ ... ... КДГ ... ... белсенділігіне анализ жасадық. КДГ белсенділігін
көрсету үшін субстрат ... ... және ... ... ... ... ... көрсетілген нәтижелер бойынша, бидай алейрон қабаттарының
КДГ ... ... 8 ... ... –ақ (инкубациялық ортада 1
мкМ мөлшерде ГҚ бар жағдайда) көрсете бастады. Ары ... ГҚ бар ... ... ... КДГ ... белсенділігі айтарлықтай
жоғарлағанын, бірақ 72 сағат бойы ... ... ... КДГ
ферментінің белсенділігі сәл төмендегенін көрсетті. КДГ ферментінің ... ... ... 48 ... ... ... ГҚ бар жағдайда
байқалды.
7 сурет. ... ... ... ... КДГ ... ... ... арқылы реттелуі
инкубациялаған алейрон ұлпаларының КДГ ферментінің белсенділігі сәл
төмендегенін көрсетті. КДГ ферментінің жоғары ... ... ... ... ... ортада ГҚ бар жағдайда байқалды.
Алейрон ұлпаларын 5 мкМ ... АБҚ бар ... ... ... тек 24 сағаттан бастап КДГ ... ... ... аймақ көріне бастады. Инкубация уақытын 48-72 сағатқа
дейін арттыру, аталмыш ферменттің белсенділігін ... ... айта кету ... ... ... КДГ ... ... ГҚ бар жағдаймен салыстырғанда едәуір төмендететіні байқалды (сурет
- 7В). Инкубациялық ортаға АБҚ жәге ГҚ екеуін ... ... ... ... ... ... ... жоқ (сурет - 6С)
Бұл нәтижелер ГҚ әсерінен ... ... ... қабаттарында АО және КДГ
ферменттері белсенді күйге көшеді, АО және КДГ ... ... ... ОБТ-нің генерациясын арттыруы мүмкін деп болжам жасауға
мүмкіндік береді.
ОБТ қалыпты заталмасудың ... ... ... ... ... ретінде түзіледі. Мысалы, клетка мембранасының оксидазасының
НАДФН -ның О2 - ... ... ... орта ... ... ретінде өсімдіктің устицаларын жабу кезінде іске қосылады.
ОБТ ... ... ... ... ... ... және ... механизмдермен реттеледі. Оттегі
радикалдарының немесе ... ... ... ... ... ... ... түзілуі клеткалардың өліміне
әкеледі.
Гипоксантин және ... бар ... ... ксантин
оксидоредуктазысының О2 және Н2О2 түзу қабілеттінің бар ... ... бұл ... ... мен физиологиялық күйлер кезінде ОБТ көзі
болып табылады деген болжам ... ... ... ... ... ... ОБТ-
генерацияланатын КДГ белсенділігін бірінші рет көрсетіп тұр. ... ... ... ... ... ... алейрон қабатындағы АО мен КДГ
белсенділігінің гормонольды реттелу сипатын айқын көрсетеді. Біз ... ... ... ... ... ... ... әсерінен АО мен КДГ
белсенді ... ... ... Бидай алейрон ұлпаларының
клеткаларындағы АО мен КДГ-ның ... ... ... ГҚ бар ... ... ұлпасының құрамында үнемі бар болатындығы
көрсетілді. ГҚ-ның әсерінің 48 ... ... ... ... ... байланысты АО-ның басқа да қосымша белсенді формаларына
қажеттік ... ... ... қабатына әсері ГҚ әсерінің бастапқы
кезеңінде-ақ ГҚ-тәуелді осы ферменттердің белсенденуін тежеуге ... ... рет ... бидай алейрон қабаты клеткаларына тән АО ферментінің
үш формасы (АО-1, АО-2 және АО-3) ... ... ... олар
өзара субстратқа қатысты ерекшеленетіндігі, яғни АО-1 және ... де сол ... ... де жоғары ұқсастыққа
ие болса, ал АО-3 ... бар ... ғана өз ... ... Бидай дәнінің алейрон қабаттарының АО ферменттерінің ... ... ... ... ... ... ... клеткаларында АО ферментінің белсенді күйге көшуіне ГҚ
тікелей әсер етеді деп ... ... Ал оның ... ... ... бұл модельдік жүйеде керісінше, АО белсенділігін
тежеуге бағытталған.
3. ... ... ... ... КДГ ... белсенділігінің
фитогормондар арқылы реттелетіндігі көрсетілді. КДГ ... ... ... ГҚ ... әсер етеді деп болжауға болады. Ал
оның табиғи антогонисті абсциз қышқылы бұл ... ... ... белсенділігін тежеуге бағытталған. Сонымен қатар,аталмыш фермент
белсенділігі уақытқа қатысты реттеліп отырады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Jacobsen J.V. Regulation of the ... and ... of ... in cereal ... Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126. - ... ... А.К., ... А.М. Берсимбаев Р.И. Участие ... в ... ... ... ... ... слоя ... пшеницы// Известия НАН РК. –
2003. - №.5. - С. ... ... А.К., ... А.М., Берсимбаев Р.И. Действие гибберелловой и
абсцизовой кислот на апоптоз клеток алейронового слоя ... ... ... ... ... ... - 2001. - № 1(13). - С. ... Gomez-Cadenas A., Zentalla R., Walker-Simmons M. and Ho T. ... / abscisic acid ... in barley aleurone cells: ... action of the protein kinase PKABA1 in relation to gibberellin
signaling ... // Plant Cell. - 2001. - Vol. 13. - Р. ... Paul C., Bethke P.C., Robert ... and. Jones R.L. Hormonal
signalling in cereal aleuron // J. Exp. Bot. - 1997. - Vol.48, ... - P. ... ... А.К., ... Н.А., ... ... ... протопластов из алейронового слоя зерна
пшеницы // Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2000. - №1(9). - ... Bethke P.C., Jones R.L. ... ... // Plant Biol. ... - Vol. 1. - Р. ... Гильманов М.К., Сабитов А.Н., Саменов Н.А., ... ... К. ... механизмов активации надф-гдг сферосом в семенах
злаковых культур ионами Са2+, медиатором цитокинина и гиббереллином //
Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2006. - ... - С. ... Rodaway S. J. ... of alpha-amylase secreted by aleurone layers
of grains Himalaya barley // ... - 1978. - Vol.17. - ... ... М. М., ... Р.К., Юсупова Р., Фурсов О. В. Активация альфа-
амилаз из алейроновых зерен // Известия АН Каз ССР. - 1990. - Т.6. ... ... Hanson J.R. Aspects of ... and ... biosynthesis in
Gibberella Fujikuroi // Biochem. Soc. Trans. - 1983. - Vol.11. - ... Long A.G. ... ... and ... // Ann.rev. ... - 1989. -Vol.56. - P. ... ... К. Гормоны растений. - М.: Мир, 1985. - С.303.
13. Пасешниченко Д. ... ... ... // ... ... ... Серия биологическая химия. - 1998. - T.25. - C.78-87.
14. Ogawa M., Hanada A., Yamauchi Y., Kuwahara A., Kamiya Y. and ... ... ... and Response during ... ... // The Plant Cell. - 2003. - Vol. 15. - Р. 1591–1604.
15. Beale M.H., Bearder J. R., Down G. H., ... M., ... J. ... of ... ... by ... fujikuri ... -1982. - Vol.21. - P.1279-1287.
16. Hedden P., Phillips A.L ... ... New insights ... the genes // Trends Plant Sci. - 2000. - Vol. 5. - Р. ... Hedden P., Phillips A.L. ... metabolism: New insights
revealed by the genes // Trends Plant Sci. - 2000. - Vol 5. - ... Turnbull G. N., Crozier A., Schwenen L., Graebe J.E. ... ... A12 – ... ... A12 and their ... from [14C] ... acid in a ... system ... seed of ... coccineus // Phytochemistry. - 1986. ... - ... ... S., Hisakazu Y., Clive R.S., paul G., MacMillan J., Bernard
P.O. ... of ... to ... ... in ... of normal maize // Plant Physiol. - 1982. - Vol. 98. - P. ... Graebe J.E. ... biosythesis in cell-free systems from higher
plants // Plant Growth substances. – London, 1982. - P. 71-80.
21. ... И. В. ... ... ... ... М.:
МГПИ им. Н. К. Крупской, 1985. - C. 16-21.
22. Lange T. ... biology of ... ... // Planta. - ... Vol. 204. - Р. ... Живухина Г. М. Фитогормоны и их действие на ... М.: ... - C. ... ... Г.Р., ... И.В., Веселов Д.С.,Фрике В. Участие
гормонов в возобновлении роста побегов ... при ... NaCI // ... ... ... - 2005. - Т.52, № 6. -
С. 891-896.
25. El-Antably H.M., Wareing P.F., Hillman J. Some ... ... D, ... (Dormin) // Planta. - 1967. - Vol.73. - ... Zeevaart J.A.D., Creelman R.A. ... and ... of Ascisic
acid. // Annu. Rev. Plant physiol. Plant Mol. Biol. - 1988. - Vol.39.
- P.439-473.
27. Кудоярова Г. Р., ... С.Ю., ... И.Ю ... регуляция
соотношения биомассы побег/корень при стрессе // Журнал общ. ... 1999. - Т.6. - ... Hartung W., Gimmler H., Hellman B. Do ... Play a role in
Abscisic Acid Synthesis // Plant Sci Lett. - 1981. - Vol. 22. - ... ... В.Н. ... ... ... растений. - М.: Наука,
1988. - С.214-225.
30. Leuhg J., Giraudat J. Abscisic acid signal ... // Annu. ... Physiol. Plant Mol. Biol. - 1998. - Vol.49. - ... ... О.Н., ... О.С. ... достижения в изучении механизма
действия фитогормонов // Биохимия. - 2004. - Т.69. - С.293-310.
32. Hase S., Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies ... of ... A: ... of an amylase having one N-acetylglucosoamine
residue as the sugar chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. ... Apel K. and Jones J. D. G. Reactive oxygen species: ... stress, and signal ... // Plant Cell. - 1996. ... - ... ... K., Scheel D., Logemann E., Nürnberger T., Parniske M.,
Reinold S., Sacks W. R. and ... E. ... ... in
the early stages of ROS srtess leading leading to cell death ... thaliana // Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. - 1995. ... - ... ... K.V., Johnson J.L. The pterin ... ... //J.
Biol. Chem – 1992. – Vol.267. – P.10199 – 10202.
36. Sagi M., Scazzochio C., Fluhr R. The absence of ... ... is the primary cause of the flacca ... in tomato
plants. // Plant J. – 2002. – Vol.31. – ... Tomita S., Tsujita M., Ichikawa Y. Retinal oxidase is ... ... ... FEBS Lett.,- 1993.- ... P.272-274.
38. Seo M., Koshiba T. Complex regulation of ABA biosynthesis in ... Trends Plant Sci. – 2002. – Vol.7 – ... Sekimoto H., Seo M., Dohmae N., Takio K., Kamiya Y., Koshiba ... and molecular characterization of plant aldehyde oxidase. //
J.Biol.Chem. – 1997. –Vol.272. – P.15280-15285.
40. Seo M., Peeters A.J., Koiwai H., Oritani T., ... A., ... ... M., Kamia Y., Koschiba T. The ... ... 3(AAO3) gene product ... the final step in abcisic acid
biosynthesis in leaves. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. – 2000. ...... Akaba S., Seo M., Koshiba T. Dohmae N., Takio K., Kamiya Y., ... N., Komano T. ... of homo and hetero-demeric isozymes
from two aldehyde oxidase genes of ... ... // ... – 1999. – Vol.126. – ... Sagi M., Lips S.H. The leves of nitrate ... and MoCo in ... as affected by nitrate and ammonium ... // Plant Sci.
– 1998. – Vol.135. – P.17-24
43. Seo M., Akaba S., Oritani T., Bellini C., Caboche M., Koschiba ... activity of an aldehyde oxidase in the ... of ... thaliana. // Plant. Physiol. – 1998.
– Vol. -116. – ... Zeevaart J.A.D., Boyer G.L. ... and ... of ... and its ... in Ricinus and Xantin. // Plant. Physiol. ... – Vol.74. – ... Bittner F., Oreb M., Mendel RR. ABA3 is ... cofactor ... for activation of aldehyde oxidase and xantine dehydrogenase
in ... thaliana // J. Biol. ... ... ... Datta D.B., Triplett E.W., Newcomb E.H. Localization of ... in cowpea root nodules: ... for the ... cellular ... during ureide ... // ... the National Academy of ... - 1991. – Vol.USA 88. – ... Turner N.A., Doyle W.E., Ventom A.M., Bray R.C. ... of ... aldehyde oxidase and the ... of the enzyme of ... and dehydrogenase// Eur. J. Biochem. —1995. —232. —P. 646-657.
48. Coughlan M.P. Molybdenum and molybdenum-containing enzymes.Pergamon
press:oxford. 1980.
49. ... P. ... and some ... of ... from wheat leaves // plant Sci. -1998., V-34-: ... Triplett E.W., Blevins D.G., Randall D.D. Allantoic acid synthesis in
soybean root nodule cytosol via xanthine ... // ... -1980. Vol - 65: P. ... Triplett ... D.G., Randall D.D. ... and propertios
of soybean nodule xanthine dehydrogenase // Arch.Biochem.,-1982. ... -P.- ... ... P. xanthine ... from leaves of leguminous plants:
purification,characterization and properties of the enzyme // J.plant
physiol.-2000. Vol. - P.- ... Sagi M., Fluhr R., Lips S.H. 1998. The levels of nitrate ... ... in annual ryegrass as affected by nitrate and ammonium ... Sci., 135: ... ... E., Lips S.H. Is xanthine ... involved in
response of pea plants (pisum sattivum L.) to salinity or ammonium
treatment? // Acta physiol Plant.,- ... - 25: ... Sagi M., Omarov R.T., Lips S.H. The ... xanthine
dehydrogenase and aldehyde oxidase in ryegrass as affected by nitrogen
and salinity // Plant Sci.- 1998.,- Vol. 135: - P. ... Sauer P., ... J., Sabela M., Galuszka P., Frebort I. ... of pea ... a member of the plant physion ... -2002. ... -P.393-400.
57. Sumbayev V. V. Turnings of cysteine and ... ... ... oxidase // Amino Acids. —1999. —17, Vol 1. —P. ... Seo M., Koshiba T. Complex ... of ABA ... in ... Trends in Plant Science. - 2002. – Vol.7. – P. 41–48.
ТҰЖЫРЫМ
Нативті ПААГ электрофорез көмегімен, гистохимиялық бояу ... ... ... тән ... ... үш формасы (АО-1, АО-2 және
АО-3) және ксантиндегидрогеназа ферменті анықталды. Сонымен қатар ... АО және КДГ ... ... ... көшуін ГҚ жандандырса, АБҚ
керісінше тежейтіндігі айтылды.
РЕЗЮМЕ
С помощью ПААГ электрофореза с ... ... ... три ... ... ... ... (АО-1, АО-
2 и АО-3) и ксантиндегидрогеназа , ... для ... ... А так же ... что, под действием ГК в алейроновом слое
пшеницы активность АО и КДГ повышается, но при этом ... ... АО и КДГ ... ... в ... среду добавляли
АБК.
SUMMARY
Results of performed PAAG- electrophoresis with ... staining showed that in there are 3 isoforms of ... (АО-1, АО-2 and АО-3) and xanthine ... In whet
aleyrone GA, stimulates AO and
XDH activity, ABA inhubits ... ... – 3 – ... + ... – 3 – ... ... +
Тунгстат
АО - 3
АО - 2 АО - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... 16 24 48 ... 16 24 48 ... + ... 16 24 48 ... ГҚ+ ... 16 24 48 72 8 16 24 48 72
8 16 24 48 ... ... аллопуринол
АБҚ
8 16 24 ... 16 24 ... ... 16 24 ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Апоптоз9 бет
Апоптоз туралы жалпы түсінік, даму кезендері5 бет
Жасушалар мен тіндер патологиясы3 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
«Кәсіпорын немесе ұйым менеджментіндегі персоналды басқару»31 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Азот тотығының бидай алейрон клеткаларының программаланған өліміне әсері30 бет
Арыз немесе өтініш13 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь