Нарық жағдайында өнімнің сапасын басқару

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

1. НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.1. Нарық жағдайында өндірілетін өнім сапасының ұғымы, мағынасы ... ... 6

1.2. Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру алдында өнімнің сапасын көтерудің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12

1.3. Өндірілетін өнім сапасына әсер ететін факторлар, олардың жіктелуі ... 23

2. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНІМДЕРІН ӨҢДЕУШІ ӨНДІРІСТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АХУАЛЫ МЕН САПА КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

2.1. «Қызыл Жарң өндірістік кооперативінің экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

2.2. Кәсіпорында өндірілетін өнімнің сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... 47

2.3. Өндірілген өнімнің бәсекелік көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ..56

3. ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ...62

3.1. Өнімнің сапасын көтерудің ұйымдастырушылық.экономикалық тетіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62

3.2. Өнімнің сапасын көтеруде кәсіпорындардың өзара байланыстарын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

3.3. Өнімнің сапасын көтеруде инновация, маркетинг жүйелерін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..77


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80


ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..81
Ауыл шаруашылығы өндірістері «Қазақстан-2030ң стратегиясында көрсетілген басым салалардың бірі болып табылады: Тек шикізатқа ғана бағдарланған ел болып қалмау үшін біз жеңіл және тамақ өнеркәібін, инфрақұрылымды, мұнай мен газ өңдеуді, химия мен мұнай химиясын, машина жасаудың жекелеген шағын салаларын, ғылымды қажет ететін түпкілікті өндірістері, қызмет көрсету саласын, туризмді бұрынғыдан да ілгері қарқынмен дамытуға тиіспіз. Қазіргі бәтуәгер импорт кезіндегі қатаң бәсекелестік жағдайында өндірістер мен бүтіндей салалардың нарыққа бейімделу үрдісі жүріп жатқан кезде, біздің шикізаттан басқа өнімдеріміз бәсекеге түсе алмайтын кезде біз өндірістің ауыр шикізаттық құрылымына қарай құлдырай береміз, ал бүкіл өркениетті және дамушы әлем бұған тікелей қарама-қарсы жүріп барады.
Тоғыз жолдың торабында орналасқандықтан, шекарамыздың өн бойында өз өнімімізді өткізудің аса ірі нарықтарының орасан зор әлеуетіне ие болып отырмыз. Таяу жатқан сиымдылығы екі миллиард адамға жуық нарықтардың, бірен-сарандары болмаса, қалған кез-келгені Қазақстан өнімдерін, әлбетте, оның сапасы халықаралық стандарттарға сай болған және тиісті көлік арналары дамыған жағдайда жуытып қоюға қабілетті. Бұл көршілер-Ресей, Қытай және Ислам мен Орталық Азия мемлекеттерінің тобы, Таяу Шығыс елдері-тарихи тұрғыда маңызды әлемдік орталықтар болып табылады.
Осы факторларды есепке ала, дипломдық жұмысымның мақсаты ретінде Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласында көрсетілетін қызмет пен өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттырудың жолдарын қарастыруды алдым. Дипломдық жұмыс обьектісі болып «Қызыл Жарң ӨК-і табылады.
Міндеттері ретінде :
− өнімнің сапасын арттырудың нарықтық экономика жағдайындағы мәнін анықтау;
− импорт алмастыру саясатының маңызын ашу;
1. 2003-2015 жылдардағы Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық даму стратегиясы. Қазақстан Республикасының Президенті және Үкіметінің актілер жинағы, 2002, №30.
2. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. ҚР-ның Президентінің үкімімен 2001 жылдың 4 желтоқсанында расталған, №735, Астана 2001.
3. ҚР-ның Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан жеделдетілген экономикалық, әлеуметтік, саяси даму жолындаң, «Егемен Қазақстанң 2005, 18 ақпан.
4. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа заман – Жаңа экономикаң //, «Егемен Қазақстанң 2004, 16 желтоқсан.
5. «Стандарттау мен сертификаттау туралың ҚР-ның Заңы // «Егемен Қазақстанң // 1993, 17 ақпан.
6. Нұрпейісова А.С. Кластерлік талдау – микродеңгейде бәсекелік қабілетті басқару базасы // «ҚазЭУ Жаршысың, «Экономикаң 2004, №3, 72-76 беттер.
7. Айманбетов Н.Е. «Агрономияң 2000, «Алматың, 46-69 беттер.
8. Тағы да миллиард пұт астық // «Казахстанская правдаң 2004, №6, 22 қаңтар.
9. Азгальдов Г.Г. Теория и практика оценки качества товаров. – М.: Экономика, 1982.
10. Завьялов П.С., Демидов В.Е. Формула успеха - маркетинг (100 вопросов – 100 ответов о том, как эффективно действовать на внешнем рынке. – 2-е изд., перераб. и доп. –М.: Международные отношения, 2001.
11. Исаева М.Г., Жихарева В.И., Баймагамбетов Г.А. Продовольствен-ный комплекс: формирование и развитие.- М.: Агропромиздат. – 1998.
12. Маркетинг: Учебник /А.Н.Романов, Ю.Ю.Корлюгов, С.А.Красильников и др.; под ред. А.Н.Романова - М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 2000.
13. Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки качества и защита потребителя.-М.: Изд-во стандартов, 2002.
14. Ряполов А.Ф. Сертификация. Методология и практика.- М.: Изд-во стандартов, 1987.
15. Стефанюк А.И. Реконструкция и техническое перевооружение предприятий пищевой промышленности.- М.: Агропромиздат, 1999.
16. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. Алматы: Гылым, 1994
17. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., Исмуратов С.Б. Основы организа-ции бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 2001
18. Трубилин А. Конкурентоспособность – главный фактор эффектив-ности производства // АПК: экономика, управление, 2002.
19. Шувалов А.И. Некоторые аспекты оценки конкурентоспособности изделий. Обновление продукции и конкурентоспособность. М: Знание, 2003.
20. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. М: Финансы и статистика, 2000.
21. Герчикова И.Н. Маркетинг и международное коммерческое дело. М: Внешторгиздат, 2000.
22. Белый Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два уровня управления // Маркетинг, 2003, №4.
23. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. Менеджмент государственного сектора. Книга 1-4. Учебник. Алматы: Экономика, 2002.
24. "О вступлении Казахстана в ВТО" С.Туржанов - директор Департамента малого бизнеса Аппарата Акима г.Алматы. «Казахстанская правдаң // №29, 2002, 23 июль.
25. «Взгляд Президентаң // «Казахстанская правдаң // №13, 2004, 31 марта.
26. Маркетинг: Учебник /А.Н. Романов, Ю.Ю. Корлюгов, СА. Красильников и др.: Под ред. А.Н. Романова. — М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1996
27. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика: Учебное пособие; 2-е изд.,с испр. и доп. — М.: Ассоциация авторов и издателей “Тандем”; Изд-во“ГНОМ-ПРЕСС”, 1998
28. "Менеджмент систем качества", Учебное пособие/ М.Г. Круглов, С.К. Сергеев, В.А. Такташов и др.: ИПК Издательство стандартов, 1997.
29. А.Абдрахманов, член Правления МО "СовАсК"
Ш.С.Тажибаев Институт стандартизации, метрологии и сертификации, «Проблемы и перспективы управления качеством в Республике Казахстанң : Алматы, 2004г.
30. «Поручение Президента РК Правительству и акимамң.// Астана. 31 января. КАЗИНФОРМ.
31. Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан, Программа по «Производству и переработке зерновых культур на 2004-2005г.ң.
32. Ильенкова С.Д., Гохберг Л.М., Ягудин С.Ю. и др. Инновационный менеджмент. Учебник.– М.; Изд. "Банки и биржи", ЮНИТИ, 1997 г.
33. Методика комплексного технико-экономического анализа деятельности всех звеньев управления отрасли. Ч 1 Комплексный экономический анализ деятельности отрасли.– М.: МЭП СССР, 1985г.
34. Статистические методы повышения качества. Под.ред. Хитоси Кумэ. – М.: Финансы и статистика., 1990 г.
35. Янданов Л.Ю. «Современные тенденции развития АПК и технология бюджетированияң, КазГосАгру. 2001г.
36. Ақпараттық Интернет сайттары - www.standard.ru, www.marketіngmіx.ru, www.beermarket.ru, www.mіnagrі.kz.
37. С. Альжанова, Б.Хусаинов «Казахстан и ВТОң //Эксперт// 2004, 15 март, КАЗИНФОРМ;
38. «Инновации – в сельское хозяйствоң //www.Gazeta.kz.// 2004, 17 сентября.
39. Тұрғындардың санитарлы-эпидемиологиялық әл-аухаты жақсарту туралы: ҚР Заңы.ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы.1994.№8
40. «Қызыл Жарң ӨК-нің 2003-2004 жылдардағы есепті мәліметтері.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Т.РЫСҚҰЛОВ атындағы ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
УНИВЕРСИТЕТІ
«ЭКОНОМИКА және ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРң
ФАКУЛЬТЕТІ
«ЭКОНОМИКАң КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Нарық жағдайында өнімнің сапасын басқару
(Кәсіпорын ... ... ... мамандығы күндізгі бөлімнің 4 курс студенті
ҚАСЕНОВА АЙНҰР ... ... ... ... аттестациялық комиссияның алдына қорғауға жіберілді
Экономика кафедрасының
меңгерушісі, э.ғ.к. профессор ... ... ... 3
1. ... ... ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
............................................ 6
1.1. ... ... ... өнім ... ... ... ........
6
1.2. Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру алдында өнімнің сапасын ... ... ... өнім ... әсер ететін факторлар, олардың жіктелуі ...
23
2. АУЫЛ ... ... ... ... ... ... ... КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ
............................................................................
....................... 30
2.1. «Қызыл Жарң өндірістік кооперативінің экономикалық ... ... ... ... ... ... сапасын бағалау
................................47
2.3. Өндірілген өнімнің бәсекелік көрсеткіштерін талдау
..........................56
3. ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ...............62
3.1. Өнімнің сапасын көтерудің ... ... ... Өнімнің сапасын көтеруде кәсіпорындардың өзара байланыстарын
жетілдіру жолдары ....................................................65
3.3. Өнімнің сапасын көтеруде инновация, маркетинг ... ... ... ТІЗІМІ
........................................80
ҚОСЫМШАЛАР
..........................................................................
....81
КІРІСПЕ
Ауыл шаруашылығы өндірістері «Қазақстан-2030ң стратегиясында
көрсетілген басым салалардың бірі ... ... Тек ... ғана
бағдарланған ел болып қалмау үшін біз жеңіл және ... ... ... мен газ өңдеуді, химия мен мұнай химиясын, машина
жасаудың жекелеген шағын ... ... ... ... түпкілікті
өндірістері, қызмет көрсету саласын, туризмді ... да ... ... ... ... ... импорт кезіндегі қатаң
бәсекелестік жағдайында өндірістер мен ... ... ... ... ... ... кезде, біздің шикізаттан басқа өнімдеріміз
бәсекеге түсе ... ... біз ... ауыр ... ... ... ... ал бүкіл өркениетті және дамушы әлем бұған тікелей
қарама-қарсы жүріп барады.
Тоғыз жолдың торабында орналасқандықтан, шекарамыздың өн ... ... ... аса ірі ... ... зор әлеуетіне ие болып
отырмыз. Таяу жатқан сиымдылығы екі миллиард адамға жуық нарықтардың, бірен-
сарандары ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға сай болған және тиісті көлік арналары
дамыған жағдайда жуытып қоюға ... Бұл ... ... ... мен ... Азия мемлекеттерінің тобы, Таяу Шығыс елдері-тарихи
тұрғыда маңызды әлемдік орталықтар болып табылады.
Осы факторларды ... ала, ... ... ... ретінде
Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласында көрсетілетін қызмет пен өндірілетін
ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттырудың жолдарын қарастыруды ... ... ... ... ... Жарң ӨК-і табылады.
Міндеттері ретінде :
− өнімнің сапасын арттырудың нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ашу;
− ауыл шаруашылық өнімдері нарығының Қазақстандағы дамуын талдау;
− «Қызыл Жарң ӨК-не жалпы сипаттама беріп, оның қаржылық ... ... ... өнімінің сапасын бағалау;
− Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласындағы көрсетілетін қызмет пен
өндірілетін өнімдердің сапасын ... ... ... сияқты
мәселелерді зерттеу, баға беру, ұсыныстар жасау болып табылады.
Бірінші тарауда өнімнің сапасын ... ... ... Оны ... әсер ... факторларға және реттейтін
заңдарға қысқаша тоқталып өтеміз. Бәсекелік қабілетті анықтаушының ... ... ... ... беріледі. Бүкіл әлемдік сауда ұйымына
кіру ... ... ... ... мәні ... Өнім сапасына
әсер ететін факторлар анықталып, олардың өндірілетін өнімнің сапасындағы
атқаратын қызметі, сондай-ақ олардың түрлері, ... ... ... ... ... ... жіктелуіне толық сипаттама беріледі.
Екінші тарауда ауыл шаруашылығыны өнімдерін өндіру саласында ондаған
жылдар бойы ... етіп келе ... ... Жарң ... ... сипаттама
беріліп, қаржылық-экономикалық жағдайына талдау жасалады. Кәсіпорын
өндіретін ... ... баға ... оны ... ... Сондай-ақ көрсетілетін қызмет пен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік Стандарттарына сүйене отырып өнімді сұрыптарға бөлу, «Қызыл
Жарң ӨК-мен ... ... ... ... мысалдағы кәсіпорынды
есепті ретінде алып осы аудандағы дәл осы қызметпен ... ... ... ... ... ... ... басқа да өңдеуші кәсіпорындардан анкеталық сұраулар ... ... ... ... бірқатар маркетингтік талдаулар жасалып
зерттеулер жүргізілді.
Үшінші тарауда өнімнің сапасын арттыру ... ... ... ... ... етуші кәсіпорындар шаруашылығымен облыс
ауқымында танысып, астық егумен айналысатын әр ауданның табиғи-экономикалық
жағдайларының ... ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілеттілігін арттырып, астықтың өзіндік құнын
төмендетуге, еңбек, жер, су, тыңайтқыш ... мен ... ... ... ... ... ... қолдану барысында
оң нәтижелерге жететіндігі ... ... ... ... ... өнімнің сапасын арттыудағы : ... ... яғни ... ... ... халық шаруашылығы
салаларындағы шаруашылық етуші нарық ... ... ... ... ... - ... өнеркәсібі кәсіпорындары – текстильдік
өнеркәсіп кәсіпорындары және т.б.) тізбектелген ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстарын
жетілдіруі; ауыл шаруашылығы өндірісіндегі ... ... ... ... ... сөз ... ... негіздеріне Қазақстан Республикасының Заңдары,
Президент Жолдаулары, статистика мәліметтері, сапаны басқару тақырыбында ой
қозғаған шетелдік және отандық ғалым-экономистердің және ... ... мен ... ... ... ... ... САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ теориЯлыҚ мӘселелері
1. Нарық жағдайында өндірілетін өнімнің сапасының ұғымы, мағнасы
XXІ ғасыр цивилизациялық дамуда сапаның барлық ... ... ... және өнім ... ... орта сапасы және т.б. жоғары сапа ғасыры
болуы керек. ... ... ... ... ... ... және ... қызметі көбінесе оның өндіретін өнімінің
сапасына тәуелді.
Сапа - бұл белгіленген және болжанатын сұранысты ... ... ... ... ... ... процедуралар негізінде үрдістерді
басқару; тұрақты тұтынушылармен өзара тиімді әріптестік негізінде ... ... алу; ... ... өнім ... ... жаңа өткізу
нарықтарын игеру сияқты қызметтің барлық ... ... ... - ... ... емес ... берушінің қайтып келуі. Өндірілген өнімнің
сапасын анықтайтын факторлар болып тапсырыс берушінің сұранысына икемделу,
кәсіпорынның әрқашан оны ескеріп ал іс ... оны риза қылу ... мен ... ... мәселелерді тиімді шешу құралы
болып ... 9000 ІSO ... ... сапа менеджменті жүйесін
ендіру табылады.
Бүгінгі таңда жердің барлық ... ... ... ... сапалы емес тауарлар ағылуда, бұл жағдайда тұтынушы ... ... ... және ... қажет. Алматы стандарттау, метрология және
сертификаттау ... ... ... Базарбай Сейілхановичтің
айтуы бойынша, сапа бүгінгі таңда өнімді, жұмысты және қызметті ... ... ол - әр ... және ... ... өмір сүру деңгейін
анықтайды. Сапа жоғарғы стандарттың индикаторы секілді, өнім ... ... ... ... оның сапасы жайында сөз қозғайды. Сапа әр
кезде ... ... ... ... өту ... ... мәселе
болуда. Елімізде өндірілетін өнімнің көп бөлігі импортталатын тауарлармен
бәсекелесе ... ... ... ... ... ... Көптеген елдер тәжірибесі көрсеткендей, қиындықтардан шығуға
негізгі жол ашатын ... бұл – ... ... – бұл ... ... ... осы ... техника, технология және басқарушылық деңгейін анық көруге
болады. Өнімнің сапасы – маңызды ... ... ... ... өзіндік құны, табыс, рентабельділік және т.б, сияқты экономикалық
көрсеткіштермен ... ... ... ... арттыруды түрлі
аспектілерде сондай-ақ макро және ... ... ... ... ... көтеру:
- өткізілетін өнім және қызмет көлемін ұлғайтуға;
- экспорт құрылымын жақсартуға;
- ... және ... ... ... ... ... жоғары деңгейі мемлекет үшін: ҒТП-тің жеделдеуі, экспорттың
ұлғайтуы, жаңа өткізу нарықтары мен ... Ал, ... ... ... ... өнім ... ... үшін өте маңызды, ең
алдымен ол ... ... ... ... ... ... бұл – ... және сенімділік, сатып
алушылардың фирмаға, оның тауарына, қызметіне, ... ... ... стиль атрибуттарына оң және ... ... ... ... ... біз экономиканың әр саласында, әлемдік және Қазақстандық
нарықтарда мықты да танымал көшбасшы орындарын иемденетін ... ... ... ... Adіdas, Nіke, ... SONY, Nokіa, ... де басқа көптеген фирмалар.
Сонымен кәсіпорында сапа мәселесін шешу – оның сатып ... ... ... ... ... шығу, өнімнің сапасын тұрақты
қылу жоғары деңгейде табыс табуға негіз болады.
Өндіріс технологиясы мен адам ... ... ... сапа ... ... үнемі өсіп отырады. Мәдениет пен білім деңгейінің өсуі ... ... ... мен қалауын өсіріп отыр.
|Сыртқы нарықты |
|зерттеу |
1 ... - ... ... ... бағалаудың типтік сызбасы
Осыған байланысты, өнім сапасы мәселесі - ... ... ... ... және ... ... ... Өнімнің бәсекелік қабілеті келесі элементтерден тұрады:
− бағаның негізгі бәсекелестердің бағасымен салыстырылуы;
− сұраныс пен ұсыныс қатнастарына ... ... ... бағаны дифференциялау жүйесінің жұмыс жасауы;
− жеңілдіктер жүйесінің тұтынушыларды тартуы;
2. Өнім сапасы :
− өнімнің ... ... ... пайдалылықтың болуы;
− өнімнің танымалдық деңгейі;
3. Өткізу, жарнама және қызмет көрсету жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі;
− қызмет көрсету жүйелерінің қолайлылығы мен сенімділігі.
Өнімнің сапасы саласындағы атақты американ маманы А.Фейгенбаум ... ... ... атты ... ... ... өнімнің сапасы
мағынасын, оның пайдалану кезінде сатып алушының талаптарына толықтай жауап
беру жолымен қызметтің ... ... ... ... және
эксплуатациялық мінездемелерінің жалпы жиынтығымен анықтауға ... Ары ... ... ... ... өнімнің сапасын анықтаушы,
басқа емес, ал нақ осы тұтынушы екендігін атап өтеді. ... ... ... ... ... прогресстің айнасы деп те
атайды. Өнімнің сапа деңгейі оның сапасының көрсеткіштер ... ... Ол үшін осы әр ... ... мағынасын біле отырып,
салыстыру үшін есепті өнім ретінде алынып ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті болып оның ... табу ... Ол үшін ... ... ... ... әдістер қолданылады:
- Өлшеу әдісі – приборлар мен құралдардың көмегімен анықталады;
- Тіркеу әдісі – белгілі бір ... ... ... кезінде теріс
нәтиже) немесе заттардың (мәселен: стандартталған, унифицирленген немесе
патентпен қорғалған ... ... ... мен тіркеуге негізделген.
Тіркеу ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді анықтауға болады;
- Есесптеу әдісі - өнімнің сапа көрсеткіштерін анықтау үшін арнайы
математикалық моделдерді пайдалануға негізделген;
- ... әдіс – ... ... мүшелерімен: көру, есту, дәм
сезу, ұстап көру және т.б. сияқты қабылдауын талдауды қарастырады. Табылған
мәндердің туралығы мен ... оны ... ... ... ... кәсіпқойлық деңгейіне байланысты;
- Социологиялық әдіс – барлық ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Өнімнің техникалық деңгейі және
өнімнің сапа ... ... ... түсінік ретінде қарастырады;
Жалпы өнімнің бәсекелік қабілетін арттыруға бірнеше факторлар әсер
етеді. Оларды 2-ге бөлуге болады: сыртқы және ... ... ... ... қабылданатын бағдарламалар мен
заңдар жатады. Атап ... сапа ... ... және ... ... ... алмастырудың 2001—2003 жж, арналған
бағдарламасың, «Сертификаттау туралың, «Стандарттау ... ... ... ... ... ... ... теріс
пиғылды бәсекеден қорғау болып табылатын «Демпингке қарсы шаралар туралың,
«Теріс ... ... ... ішкі ... шет ... ... тауарларын жеткізушілер тарапынан ... ... ... ... «Субсидиялармен орын толтыру шаралары
туралың және Президентіміз бен ... ... ... органдар мен
жергілікті әкімшіліктер алдына ... ... ... 2-5 жыл ... ... және орта ... ... даму бағдарламалары,
басқа да жекелеген бағдарламалар мен ... ... ... ... ... ... мен ... :
− өнімдер мен қызметтер сапасы саласында мемлекеттік ... ... ету, ... ... нысандары мен әдістерін жетілдіру;
− отандық өнімдердің бәсекелік қабілетін арттыруға бағытталған ... ... ... мен жұмыстар, көрсетілетін қызметтерді сетификаттаудан сапа
жүйесін сертификаттауға көшу;
− стандарттау, метрология мен сертификаттау саласында ... ... ... ... ... ... мен насихаттау.
Ішкі факторларға кәсіпорын деңгейіндегі шаралар, білікті менеджмент,
сапа ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Бәсекелік қабілетті қамтамасыз етуде ХХ-ғасырдың 80-ші жылдары сапаға
деген талап шешуші болды. Сатып алушылардың 80%-ы өнімді ... ... ала ... ... гөрі сапасын қалайды. Сондықтан, өнімнің
бәсекелік қабілетін талдауда сапа көрсеткіштерін талдаудың маңызы зор :
− функционалдық ... ... ... өз ... ... ... ... Олардың негізгі функцияларының, көмекші операциялар мен
қосымша операциялардың дәл орындалуын ... кір ... ... ... ... оның кір ... Көмекші функциялар – электронды сағаттарда калькулятордың
болуы;
- әлеуметтік арналымы тауардың әр-түрлі халық тобына арналғандығы;
- ... ... ... ... ... ыңғайлылық пен
комфорт, яғни адамға физикалық, психологиялық ауыртпалық ... ... ... ... орналасуы және т.б.
- эстетикалық қасиеттер тауардың көңілге ... ... ... ... ие ... ... сәнді киім, әдемі ыдыс-аяқ
және т.б.
Poole computer компаниясының тек ... ғана ... ... ... ... Zanussі ... ... асхана жихазын
шығаруы.
- экологиялық қасиеттері, бұл ... ... ... ортаға
қаншалықты зиян болғандығымен анықталады. Мұнда тек тұтыну заты ғана емес,
сақтау, тасымалдау және т.б., ... ... ... кір ... ... ... ... аэрозольді заттардың ауаға әсері
және т.б.
- гигиеналық қасиеттер тауардың тұтыну кезіндегі адам ... ... ... кері әсер ... мүмкіндігі. Олар жарықтылық,
вентиляция, ... ... ... және ... ... тұтынудағы сенімділігі, яғни тұтыну кезіндегі өзінің
негізгі ерекшеліктерін ... ... ұзақ ... ... жөндеуге жарамдылығымен т.б.-мен анықталады. Мысалы,
матаның сенімділігі ... өз ... ... ... Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру алдында өнімнің сапасын көтерудің
маңызы
Қазақстан 1996 жылы Ұйымға кіру ... ... ... ... ... ... бастады. Осы жылдың ақпанынан бастап ... ... ... ... ... ... БСҰ-ға кіруі үшін Қазақстанның
барлық сауда ... ... ... жұмыс тобы құрылды. Бұл топ
құрамына: Қазақстан мен оның ... ... кіру ... ... ... 36 мемлекет (АҚШ, ЕО, Канада, Жапония, Австралия, Швейцария,
Қытай және т.б.) ... ... ... ... ... ... де ... принципиальді негіздегі мәселелерді шешуі үшін ... ... ... ... ... ... ... және
халықаралық экономикалық ұйымдарға қатысу секілді сауалдарды қарастырады.
1996 жылдың шілдесінде Қазақстан сытрқы ... ... ... және ... да ... (заңдыпроектілік жұмыстар жоспарын,
субсидиялау жөнінен ... ... ... ... ... және
фитосанитарлық шаралар, стандарттау және сертификаттау, интелектуалдық
меншікті қорғау және т.б.) ... тобы ... ... жіберді. Осы
уақыт аралығында Республикадағы сыртқы ... ... және заң ... ... бес ... ... ... БСҰ-на кіруіне қоғамның көзқарасы әртүрлі.
БСҰ-на кірудің позитивті факторлары:
- Қазақстан ... ... мүше ... ... ... яғни ... ... кеңеюі. Қазақстан тауарлары БСҰ-на
мүше елдермен тең құқықтылығы, елімізден экспортталатын тауарларға саны мен
көлеміне шектеу қойылмауы, ... және ... да ... ... ... ... ... сай қолайлы және транспорентті ішкі заң
ортасын құру;
- Шетел инвестицияларын, ... ... ... мен жаңа
технологияларды тартуда бірігіп ... ... ... ... ... ... мен сапасын арттыру;
- Экономикалық өсуді ұзақ мерзімді сауда саттық жоспары негізінде
ынталандыру және т.б;
Атап өтетін ... ... ... ... кіргеннен бастап емес, ал
келешекте байқалады.
БСҰ-на ... ... ... ... ... ... ... ауқымды өндірушінің
позициясы мен көзқарастарының қолдау табуы;
- Саудада кей жағдайларды ескермегенде, көлемдік шектеудің болмауы;
- ... мен ... сату ... ... жаңа ... ... Бәсекелестіктің күшеюі және экономиканың неғұрлым ... ... ... Бұл бірінші кезекте ауылшаруашылығын,
тамақ және ... ... ... ... ... секторларын
қамтиды.
Мемлекетіміздегі ауылшаруашылық секторының жете дамымағандығы
барлығымзға бірдей белгілі бола бермейді. ... көп ... ... негізгі ақша айналым орталықтарына бағытталған. Еліміздегі
ауылшаруашылығында ... орта жете ... ... (ЕО, АҚШ ... салыстырғанда мүлде дамымаған деп айтуға болды.
Осыны негізге ала отырып Президентіміз Үкімет пен барлық деңгейдегі
әкімдер алдына келесі 2006 – 2007 ... ... ... ... ... Ауыл ... шаруашылықтар үшін аяғына тұрып, бекінуге мүмкіндік
берілді, ендігі кезекте Үкімет алдына орта мерзімде орындалатын,
басты ... ... ... ... ... ... бағдарлама жасау бекітілді. Мұндағы басты ... ... ... ... өнімдерінде пайдаланылатын шикізатты терең
өңдеу. Бұл үшін осы саланы ынталандыруда кешенді түрде жүргізу ... ... ... ... және ... ... ... басқа өндірілетін өнімнің бәсекеқабілеттілігін арттыру, жанар-
жағар маймен жабдықтау керек. Осы жылы ... ... және ... ... ... мемлекеттік реттеу туралың
заң қабылдап Парламентке енгізу керектігі белгіленген.
2. Ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеуде және ... ... ... басымдырақ қолдану керек. Қазақстандағы перспективалы дамып
келе жатқан 7 саланың ауыл ... ... ... және тамақ өнеркәсіптерінің мүмкіндіктерінің жоғарылығын
пайдалану.
3. Қазагромаркетинг және Мал ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін ... және ... ... ... ... Осы бағытта Үкіметпен және
әкімдермен атқарылып жатқан жұмыстарды күшейту.
4. Үкіметке ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... нақты шаралар жоспарын құрып, бекітуді
тапсырамын.
5. Ауыл шаруашылығындағы тасымалдау инфрақұрылымының жетілменгендігінен
ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілер өнімдерін нарықтарға ... ... ... Бұл өз ... ... өзіндік құнына әсер
етпей қоймайды. БСҰ-на кірумен байланысты бұл ... аса ... алып бара ... ... ... ... және
өңдеуші кәсіпорындарға өнімдерін жеткізуді қамтамасыз ету.
6. Үкімет пен әкімдерге ауылшаруашылығын несиелеудің тиімді әдістері мен
нұсқаларын ... ... ... бірге ауылшаруашылығына қаржылық
көмек көрсету қорында кәсіпорындардың қарыздарын қайта құрастыру
керек.
7. Ауыл ... ... ... өндірістің техникамен
жабдықталуына тәуелді. Тиісті ауыл шаруашылық құралмен жабдықталмауы
оны дамытуда кедергі ... ... ... ... шараларды жергілікті тауар өндірушілермен ... ... ... ... Бұл ... отандық машина құрастыру мен
ауыл шаруашылық техниканың лизингін де естен шығармау керек.
8. Басымды ретте ауыл шаруашылық ғылымын да ... ... ... ... ... және ... сапасын көтеруде, өндірушілердің
ескі технологиядан жаңа ... ... ... ... ... мен даму ... ... болады.
9. Қазіргі таңда ауыл шаруашылығында көптеген шаруашылық субьектілері
бар. Олардың көлеміне ... жаңа ... мен ... оны ... ... Ал ... ... құрылымдар техника
мен технологоияларға қол жеткізіп қана қоймай оларды тиімді пайдалана
біледі. ... ... ... ... келешекте тек ірі және орта
шаруашылық субьектілерінің басым болатынын атап айтқым келеді.
Сондықтан ... ... осы ... ... зерттеп, шешуді
қоямын.
10. Ауылдар біздің қайталанбас ... ... ... мәдениетіміздің сақтаушысы екенін ұмытпағанымыз жөн. Біздің,
қазақ халқының мәдениетін, қайталанбастығын баршаға танытатын кез
келді. Сондықтан ауылдағы ... ... ... ... ... дамытуға көңіл бөлінуі керек.
Президенттіміздің Үкімет пен әкімдер алдына қойған осы тапсырмалары
негізінде атқарылатын шаралар ... ... Ал ... ... 2003-2015 жылдарға бағытталған индустриалды-инновациялық
дамудың стратегиялық бағдарламасына негізделген 2004-2006жж. ... ... ... ... мен ... ... өткенді жөн көрдік. Өйткені бұл бағдарлама Еліміздің
БСҰ-на кіруімен тікелей ... және ... ... осы
стандарттарға сай тауар өндіруі, яғни сапалы тауар ... ... ... ... ... Республикасының халықаралық тәжірибелерге көшуіне қолайлы
жағдай туғызатын, өз ... ... ... бағалау, сапаны
басқару, аккредитациялауды жетілдіретін техникалық ... ... ... ... ... Әлемдік нарықтарға шығуға қолайлы жағдай ... үшін ... және ... ... ... БСҰ-на мүше болуға қолайлы жағдай жасау табылады.
Негізгі ... ... ... ... және сапаны басқару саласында бірегей
мемлекеттік саясат жүргізуді қамтамасыз ету;
- Техникалық реттеудің халықаралық моделіне көшу;
- Салалардағы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның БСҰ-на мүше болуына қолайлы жағдай жасау;
- Әлемдік нарықтарда, республикада өткен өнімнің сәйкестігін ... ... ... жағдай жасау;
- Отандық өнімдердің сапасы мен бәсекелік қабілетін арттыру;
- Аумақтық, мемлекеттік, халықаралық деңгейлерде біртұтас ақпараттық
аймақты біртіндеп ... ... ... (квалификациясын) көтеру;
- Халықаралық стандарттау жөніндегі жұмыстарды жандандыру;
Бағдарламаны орындаушылар Қазақстан Республикасының индустрия ... ... ... мен ... ... көзі ... бюджет табылады. Бағдарламаның орындалуына 3 жыл уақыт ішінде
590 556 мың теңге бөлінбек, яғни бүгінгі ... ... ... 413 085 ... іске жаратылды.
Бағдарлама толық орындалған күнде келесі жетістіктерге қол жеткізуге
болады. Атап айтқанда:
- мемлекеттік және ... ... ... ... және ... ... ... Стандарттарды халықаралық талаптарға теңестіру арқылы ... ... ... ... ... ... және сәйкестікті бағалау жұмыстарын
халықаралық тәжірибеге біртіндеп алмастыру;
- Салаларда стандарттау ... жаңа ... оның ... ... комитеттерді құру;
- Жергілікті, ұлттық және халықаралық ұйымдармен әріптестікті ... ... ... ... құру;
Қазіргі кезде елімізде номативті құжаттар қоры құрылған. Мемлекеттік
стандарттар қоры (МСҚ) нормативті құжат ... 39 мың ... ... оның ... ... ... мемлекеттік нормативтік құжаттар
3 700 (700-дей мемлекеттік стандарттар, 3000 ... ... ... мен ережелер), 20 000 мемлекетаралық стандарттар,
15 000-дай шетелдік стандарттар, 4 000 ... ... ... ... МСҚ-ын кеңейту көзделіп отыр.
Стандарттау жұмыстарын жүргізумен байланысты экономиканың әр саласында
40 стандарттау ... ... ... ... ... ... мен халықаралық стандарттауға қатысу жатады.
Біздің республика қол ... ашық ... және ... ... ... ... ... және технологиялық
процесстерге тиімді интеграциялануға мүмкіндік ... Бұл ... ... әкеледі: ол Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциялану
үрдісінің күшеюі; ол БСҰ-на мүше елдермен сауда-саттықта неғұрлым қолайлы
жағдайлар ... қол ... ... ... ... өсуі; ол
қазақстандық тауарлар мен қызметті ... ... ... ... ... ол ... заңдылықтарын әлемдік нормалар мен стандарттарға
сәйкестендіру.
Қазақстан республикасының Үкіметімен жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... көбіне-көп БСҰ-ның
талаптарына қайшы келіп отыр. Үкіметпен мұнай-газ, тау-кен металлургия
машина ... ... ... ... ... 2000 жылы 50, ал
2001 жылы 200 отандық кәсіпорындарды іске қосуға мүмкіндік беріп, ондаған
мың ... ... ... ... ... ... ... импорт
алмастыруда жол берілмейтін мұнай өнімдері мен минералды тыңайтқыштардың
бағасын төмендету ... ... ... да ... ... ... ... өндірілетін тауарлар мідетті түрде
халықаралық стандарттарға сай болуы ... ... ... мемлекеттер
сауда режимдерінің либерализациясына, олардың ... ... ... ... ... ... тұра ... жағдайда ғана барады.
Біз өкінішке ... ... ... ол ... ... ... бардың
барлығын пайдалана отырып БСҰ-ның мүшелігіне қабылдануға немесе тек БСҰ-на
мүше болу үшін ғана оған кіруге ... Мүше ... ... ... осы ... ... алынған табыспен жабылып отыруы қажет. БСҰ-на
мүше ... ... ... ... мен көрсетілетін қызметтердің
бәсекелестігі ішкі нарықта да сыртқы нарықта да аса маңызды ... ... мүше ... ... ... ... шығын
шегетініміз анық, атап айтқанда: шетел тауарларының ... ... лап ... ... ғана ... ... бірге бұл лап қоюды реттеп
отыратын ұлттық шаралар жүйесін шектейді. ... мүше ... ... соң, осы ... ... ... зор еңбек сіңіріп, әртүрлі қолайлы
жағдайлар жасап, дамытып келе ... ... ... ... бірден
тығырыққа тірелетінін елестету қиынға соқпайды. Оның ... ... ... ... ... шығудың қолайлылығымен байланысты алынуы көзделіп
отырған тиімділік өзінің оң ... тек алыс ... ... Сондай-ақ, біз бәсекеқабілетті тауар өндіруімізбен ... ... ... ... ... құқықтарымызды қорғай алатын тимді механизм
болған жағдайда ғана оң нәтиже туралы сөз ... ... ... тауарлар мен қызметтер аясында таныстырылуы немесе өзімен
елдегі жұмыссыздықтың жоғарылауы мен ... ... ... ... ... ... бөтен өндірушілердің иемденуі,
өзіндік қызығушылықтарды білікті ... ... ... ... либерализациясы жағдайында көптеген Қазақстандық өндірушілер
басқа көршілес ... ... ... түгілі ішкі нарықтағы
ұстап отырған позициясынан да айырылып ... ... ... ... мүше
көршілес Қырғызстан нарығын мысалға алсақ: жергілікті моральдік және
физикалық ... ... күн ... ... ... ... ... ішкі нарыққа лап қойған тауарлармен бәсекелестікке түсе
алмағандығы бірден ... ... ... ... ... ... және отандық өнімдермен салыстырғанда сұраныс жоғары, себебі
тасымалдау шығындарының төмендігі, яғни ... да ... мен ... жоғарылығында. Сонымен қатар елдің сатып алу ... ... ... ... ... ... ... түседі. Қырғызстандағы
бүгінгі жағдайлар – бұл ел басшылығының біліксіз саясатының зардабы, оның
ішінде БСҰ-на мүше болу ... де бар. ... ... ... елде ... ... ... туралы біраз ойлану керек. Мәселен біздің ... ... – сүт ... ... ... ... отандық тауар
өндірушілерді жүктеу үшін шикі сүттің 80% Қырғызстаннан әкелінеді. Қазіргі
кезде отандық ауылшаруашылық ... ... ... шаралар
атқарылуда. Біз өзіміздің сүт зауыттарының жұмысын отандық ... ... ... ... ... ... ... кедендік
кедергілер қоюымызға болады. Ал егер БСҰ-на кірсек, біз мұндай шараларды
жүзеге асыра ... ... ... кіру ... ... ... ... талап етеді. Қазірдің өзінде БСҰ-на мүше болмай
тұрып, біздің бидай мен болаттың экспорттық арналарын қысып, тарылтып ... біз ... ... не болмақ?
Мысалы: кейінгі кездері АҚШ-ы Ауғаныстанға гуманитарлық көмек ретінде
деп көп мөлшерде ... ... ... ... неге біздің бидайды
алмайды? Күні ... ... ... құны ... 55 АҚШ
долл.құрайтын 3,5 млн.тонна бидай еш ... бос ... Біз ... сол ... тіпті 50 доллардан болса да сатар едік. Міне ... ... ... ... ... көруге болады.
Сондықтан осы жылдың 10 сәуірінде болған жиналыста ... ... ... ... ... бірі болып ... ... ... ... ... Басқа мысал: күн сайын
Өзбекстан шекарасы ... 1000 ... ұн ... Ұн ... ... ... Заң ... біздің Өзбекстанмен ондай сауда-
саттыққа бара алмаймыз, ... ... ... ала ... Бұл бізге
қалыптасқан өткізу нарықтарын күшейтіп, Орталық-Азия аумағына интеграцияны
дамыту керек деген сөз. ... ... ... оңай ... ... ... ... мықты бәсекелестер керек емес, әлемдік нарықта
орын үшін күресіп сонымен бірге ... ... ... ... елдің
бәсекелес өнеркәсібін өз қолына алуын (мықтының әлсізді бағындыруын) да
бақылап отыру керек.
Қазақстанның шикізат ресурстарына ... газ және т.б.) және ... ... ... ... ... қолайлы фактор болып табылады.
Бірақ Қазақстанға нарықтағы дайын өнім бағасымен салыстырмалы ... ... ... түсетін түсім өте аз. Қазақстан мұнайды сатудан
жылына 7 млрд.доллар табыс алса, Ресей сүт өнімдерін ... ... ... ... ... Осы орайда біз, алдымен бәсеке қабілетті өнім
өндіруді үйреніп, содан кейін ғана БСҰ-на мүше болу ... ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілеті өте жоғары тауарлар, ... ... мен ... ... өндіретін дамыған елдер үшін тиімді
болуы мүмкін. Өкінішке орай ... әлі ... ... ... ... Бізді өндірген өнімдерімізбен Батыста ешкім күтіп тұрған жоқ,
бізге ... ... және ... ... қалыптасып қалған өткізу
нарықтарын сақтап, ... ... ... кейін ғана біртіндеп БСҰ-на кіруге
дайындалуымыз қажет. Көптеген жоғары ... ... ... ... ... ... бойы дайындалғаны тарихта бар. Қытайда бұл – 15 жыл уақыт
алса, ЕЭО мүшелеріне бірлескен ... ... ... 35 жыл қажет
болды. Сондықтан біз БСҰ-на ... ... ... ... ... ... экономикада соншалықты жоғары орын иемдену
мүмкіндігі арта ... Ал ... ... бар ... ... ... ... Консалтингтік-маркетингтік орталықтар құруға;
- Экономиканың өнеркәсіптік секторын, ірі, кіші және орта ... ... ... ... ... технология негізінде жоғары
технологиялық өндірісті игеру;
- Өнімнің сапасын және бәсекеқабілеттілігін арттыру;
- Шикізатты өндіруден бастап, жоғары тауарлы ... өнім ... ... ... ... ... ... инновацияны, менеджментті дамыту тұрғысынан тиімді
корпоративтік құрылымдар құру қажеттігі;
- Ақпараттық ... кең ... ... осының негізінде
өзара байланысқан қызмет пен тауарлар нарығын құру;
Болашақта ... ... ... дамуында дайын, отандық, бәсеке
қабілетті өнім экспорты мөлшерін болмашы жоғарылатқан жағдайда біз БСҰ-ның
құрамына тек шикізат ... ... ғана ... ал терезесі тең әріптес
ретінде кіруге мүмкіншілік алған болар едік.
1.3. Өндірілетін өнім сапасына әсер ететін факторлар, ... ... ... ... мен ... ... ... өнім сапасының деңгейін ... ... ... ... ... натуралды бірліктермен (килограмм, метр, балл,
көлемі шектеусіз), сондай-ақ бағалық бірліктермен сипатталалды.
Сапа деңгейінің бағалануына байланысты – ... және ... ... ...... ... ... көрсеткіштер.
Сипатталатын белгілеріне байланысты – бірліктік және кешенді (топтық,
жалпылама, интегралды) болуы мүмкін. ... және ... ... ... обьектінің (жүйенің) сыртқы ортамен қатынасының
қызықтыруына ... ... ... ... Мұндай топтастырылу
үлгісі кестеде көрсетіледі.
1 кесте - Өнімнің сапа көрсеткіштерінің топталу ортасына қарай жіктелуі.
|№ |Сапа ... ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... белгілерінің |
| | ... |
|2 ... ... ... ... ... |
|3 ... заттық ортасы ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|5 ... қатнастар ортасы |экономикалық көрсеткіштері |
|6 ... ... ... ... ... |
|7 ... ... ... |қауіпсіздік көрсеткіштері |
|8 |Эргономикалық ... ... ... ... |
|9 ... қатнастар ортасы |эстетикалық көрсеткіштері ... ... ... ортасы|патенттік-құқықтық көрсеткіштері |
|11 |Нормативтік орта ... ... ... ... қатнастар ортасы |бәсекелік қабілетінің |
| | ... ... ... ... ... олардың арасындағы белгілі бір
корреляцияны байқауға болады. Мысалға, өнімнің энергия сиымдылығы сияқты,
өндірістің технологиялық ... ... ... және
экологиялық көрсеткіштер топтарымен өте тығыз ... ... оның ... ... ... өлшеу негізінде
бағаланады. Қазіргі заманда сапа көрсеткіштерінің сәйкес топтары арқылы
өнімнің ... ... ... ... бойынша классификациялау өте кең
тараған: пайдалану бағытының көрсеткіштері, сенімділік, технологиялық,
стандарттау және ... ... ... тасымалдау,
патенттік-құқықтық, экологиялық және қауіпсіздік көрсеткіштері.
Пайдалану бағытының көрсеткіштері өнімнің қай салада, қай ... ... қана ... осы ... ... ... ... да айқындайды. Бұл көрсеткіш бағаланып отырған өнімнің
көмегімен белгілі уақыт аралығында қандай көлемде өнім өндірілетінін ... ... ... ... ... ... ... келесі топшаларды жатқызуға
болады: топтамалық, техникалық тиімділік, функционалдық, құрылымдық және де
құрамы мен құрылымдық.
Сенімділік ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Әр түрлі құндылықтардың жұмыс
интенсивтілігі мен күрделілік ... ... ... атқарылатын
функцияларға жауапкершілік жоғарылайды. Жауапкершілік деңгейінің
жоғарылауына байланысты ... ... ... да өседі. Машиналар мен
басқа да ... ... ... ... ... ... жөнделуі мен эксплуатациясындағы жұмыс қабілеттілігін
ұстап тұру шығындарымен қатар өндіріс ... да ... ... ... ... ... ылғалдылық, қысым,
радиация, механикалық ауыртпалық және де ... ... ... көрсеткіштері еңбек өнімділігін жоғарылату үшін
қабылданған ... ... ... ... ... ... жөндеуде нақ осы технологиялылық
арқылы өнім өндіру қарқыны, материал шығындарды, өндірістің ... ... ... мен ... ... кезінде еңбек құралдары
мен уақытты рационалды бөлу деңгейі анықталады.
Унификациялау және стандарттау көрсеткіштері - ... ... және ... ... ... ... сонымен
бірге, басқа өнімдермен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... және нақты бөліктерге бөлінеді.
Стандартты және унифицирленген бөлшектер пайызы қаншалықты ... ... өнім ... де ... ... да ... ... және унификациялау көрсеткіштеріне келесілерді ... ... ... ... ... ... жоба ... унификациясы
- обьектінің құрамдас бөліктерінің қайталанымдылық коэффициенті.
Өнімнің эргономикалық көрсеткіштері тұтынушының осы құндылықпен өзара
қатнасын, оның ... ... ... ... ... ... және психологиялық талаптарына сәйкестігін
көрсетеді. Мұндай көрсеткіштерге ... ... ... ... күш ... велосипед рулінің орналасуы, жарықтылық, жылулылық,
ылғалдылық, шу, ... ... ... заттардағы түтін мен будың
концентрациясын кіргізуге болады.
Сапаның эргономикалық ... ... ... ... ... анықтаған кезде пайдаланылады. Мысалға: формасына,
өнімнің түсі мен оның құрастырылған элементтеріне және т.б.
Өнім сапасының эргономикалық ... ... ... адам ... ... әсер ... ... барлығын қамтиды.
Өнім сапасының эргономикалық көрсеткіштері келесі түрлерге жіктеледі:
- Гигиеналық көрсеткіштер - адамның осы бұйымды ... ... ... ... гигиеналық жағдайлармен ... ... ... ... – адам ... және де ... ... мен формасына сәйкестігін анықтағанда пайдаланылады.
- Физиологиялық және психофизиологиялық көрсеткіштер – адамның
физиологиялық ... және оның ... ... ... ... ... жылдамдығы мен әл-қуаты, сонымен бірге есту, көру,
тактильді сезуіне) сәйкестігін анықтаған кезде пайдаланылады.
- Психологиялық ...... ... ... ... ... ... және жалпы
психология талаптарында ... ... ... ... сәйкестігін анықтаған кезде пайдаланылады.
Эргономикалық көрсеткіштер ... ... ... ... өнеркәсіптің арнайы саласына мамандандырылған - эксперттермен
анықталады.
Транспортабелділік көрсеткіштері - өнімді пайдаланбай немесе ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
- өнімді тасымалдауға орташа дайындау уақыты;
- өнімді тасымалдауға дайындауда орташа еңбексиымдылық;
- өнімді белгілі бір тасымалдау құралына ... ... ... ... ... көлемін пайдалану коэффициенті;
- өнімді белгілі бір тасымалдау құралынан орташа түсіру уақыты;
Транспортабелділік көрсеткіштерін бағалау үшін өнім бірлігінің массасы
және ... ... ... көрсеткіштері, бұйымның
габариттік көлемі, ... ... ... ... ... ... ... мәндері (транспорт шекті жылдамдығы, инерциялық
ауыртпалықтар және т.б.), тиеу-түсіру жұмыстарының нормасы, ... ... ... ... ... жүк ... немесе
сиымдылығын мүмкіндігінше максималды пайдалану, ... ... ... және ... әсерлерге төзімділігі және т.б.сияқты тасымалдау
үрдісін сипаттайтын ... ... ... ... және еңбек шығындарын бір мезгілде, тасымалдау
жұмыстарындағы адам саны мен ... ... және де ... ... ... ... ... көрсеткіштер транспортабелділікті
неғұрлым толық және жан-жақты бағалауға көмектеседі.
Патенттік-құқықтық көрсеткіштер өнімнің ... ... ... ... ... отырып, бәсекелік қабілетті анықтауда маңызды
фактор болып табылады. ... ... ... жаңа ... және ... ... қорғалған шешімдерді,
өндіруші және эспортталатын елдердегі бұйымның тауарлық белгісінің және
өнеркәсіптік үлгісінің тіркеуден ... ... ... ... ... ... деңгейі 2 көрсеткіштермен
бағаланады, олар: патентпен қорғалғандық (патент қабілеттілік) ... ... ... ... ... ...... жасап шығаруда, оның
құрамына қатысатын, шетелдерде де өндіруші елде де патентпен және авторлық
құқықтармен қорғалған ... ... ... мен идеяларының
саны мен алатын орнын сипаттайды.
Патенттік тазалық көрсеткіші – бұйымның ішкі және ... ... ... өткізілуін сипаттайды.
Экологиялық көрсеткіштері - қоршаған ортаға өнімді тұтынғанда немесе
пайдаланғанда пайда болатын зияны ... ... ... ... ... оның сапа ... анықтайтын негізгі фактор
болып табылады. Өнімнің экологиялық ... ... ... ... ... үрдістеріне, оның құрамының қоршаған ортаға
химиялық, ... ... ... биологиялық, радиациялық және
де басқа әсерін анықтау үшін талдау жасалады. ... ... ... ... ... ... ... экологиялық көрсеткіштер тобын
өнімнің сапа деңгейін бағалау үшін ... ... ... ... ... ... келесілерді
жатқызамыз:
- энергия көздері (жанар май, көмір, газ) ... ... ... ... заттар (элементтер, қышқылдар, металдар және
т.б.) ... ... ... ... ... тасымалдағанда,
сақтағанда зиянды сәулелердің, газдардың, бөлшектердің шығарылу мүмкіндігі;
- атом энергиясын игеріп, пайдалану үшін ... ... ... мен басқа да обьектілер қызметінің радиоактивтілігі;
- түрлі ... ... ... мен ... да ... ... діріл, энергетикалық әсер ету деңгейі;
Әртүрлі обьектілер бойынша барлық экологиялық көрсеткіштер сәйкес
нормативтік ... мен ... ... ... ... норамлары
мен инструкциялар) жарияланады.
Қауіпсіздік көрсеткіштері - өнімді жөндеуде, сақтауда, тасымалдауда
тұтынушы немесе эксплуатациялаушы ... ... ... улы және ... ... шудан, радиоактивтік
сәулеленуден қауіпсіздендіретін өнімнің артықшылығын сипаттайды.
Әр кәсіпорында өндірілетін өнім сапасына ішкі және сыртқы ... ... әсер ... ... ... ... сапаға сәйкес өнім өндіру
қабілетімен, яғни кәсіпорынның қызметімен тікелей байланысты ... ... ... ... бөлуге болады:
- техникалық;
- ұйымдастырушылық;
- экономикалық;
- әлеуметтік-психологиялық;
Техникалық факторлар - өнім сапасына тікелей әсер етеді, өйткені жаңа
технологияны, жаңа ... ... ... ... ...
бәсеке қабілетті өнім өндірудің материалдық негізі.
Ұйымдастырушылық факторлар – еңбек пен ... ... өнім ... ... және өндірістік тәртіпті
күшейтумен, өндіріс мәдениетін ... және ... ... ... ... факторлар - өнімді өндіру және өткізу шығындарымен, баға
саясаты және персоналды жоғары ... өнім ... ... ...... ... жағдайын
қалыптастыруға, өз кәсіпорынының тауарлық маркасына берілгендік, оны мақтан
ету, жұмыскерлерді моральдік ынталандыруға ... әсер ... ... бәсеке қабілетті өнім өндірудің маңызды құрамдас бөліктері.
Нарықтық қатынас жағдайында сыртқы факторлар өнім ... әсер ... ... ... қоршаған орта қай кәсіпорынның
болмасын қызмет етуінің маңызды бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... нарықтық,
технологиялық, бәсекелестік, халықаралық және әлеуметтік факторларға бөліп
көрсетуге болады.
2. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 «Қызыл Жарң ӨК-нің экономикалық жағдайын талдау
«Қызыл Жарң ӨК–і 1995 жылдың 27 наурызында аудандық ... ... ... кәсіпорын толық түрде өзін-өзі қаржыландыратын, ... ... ... Жарң ... заңды тұлға болып табылады. Өзіндік басшысы, мөрі,
тауарлық белгісі бар.
«Қызыл Жарң ӨК–нің ... ... ауыл ... ... ... қана қоймай оны жинау, сақтау, тазалау, өңдеу, жөнелту
сияқты сонымен қатар асыл тұқымды мал ... ... ... ... ... қамтиды.
Қызмет түрлері шет елдердегі, сондай-ақ өзіміздегі ауыл шаруашылық
өнімдеріне жоғары сұраныстың болуына орай туындаған.
«Қызыл Жарң ӨК ... ... ... ... ... Алматы Облысы әкімінің нөмірі 159-1958-ӨК 28.01.99
жылғы ... ... Жарң ... ... ... ... басқару жүйесі
белгіленген кәсіпорын жарғысына байланысты бекітілген.
Кәсіпорынның жоғарғы брасқару органына – ... төрт рет ... ... Кәсіпорынның ағымды өндірістік-шаруашылық және қаржылық
қызметін кәсіпорын басшылығы жүзеге асырады.
Кәсіпорынның өндірістік ... деп ... ... ... ... ... бөлу ... айтамыз.
Кәсіпорынның өндірістік құрылымы – бұл өзара ... ... және ... ... шаруашылықтардың жиынтығы. Жалпы кішігірім
кәсіпорын цехқа және жұмыс орнына бөлінеді.
«Қызыл Жарң ӨК–нің өндірістік құрылымы келесі ... ... ... Жарң ... |
3 ... - «Қызыл Жарң ӨК – нің өндірістік құрылымы
Кәсіпорынның меншігін ... ... ... ... басқармасы
құрылған, ол жеті бөліктен тұрады. Кәсіпорын басқармасының ... ... ... нарық жағдайында еліміздің кез-келген кәсіпорыны сияқты «Қызыл Жарң
ӨК–і де жүйелі жұмыс жасауға әрекет етуде.
Тазалау цехтарында әр тараптан ... ... ... ... ... цехі және ... ... өндірістің жүйелі жүруіне ықпал
етіп отырады.
Кәсіпорынның басқару құрылымы келесі нұсқада көрсетілген.
4 сурет - Кәсіпорынның ұйымдастырушылық-басқарушылық құрылымы
Кәсіпорынның даму тарихында ... ... ... ... басқарма
кеңесінен тұрады. Тікелей басшылықты директор ... ... ... ... ... ... бөлімі мамандарды тіркеумен, өнімді
өткізу және жабдықтау бөлімі дайын өнімге ... ... ... ... және ... өнімді өткізумен айналысады.
Бухгалтерлік есеп бөлімінің міндеті – серіктестіктің жұмысына бақылау
жасап, есепке алып, күнделікті ... ... ... ... орындалуын бақылау, экономикасын, шаруашылық есептің түбегейлі
нәтижесін көрсету. Мысалы: коперативтің шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мен
мекемелер арасындағы қарым-қатнастар туралы мәліметтерді есепке алады.
«Қызыл Жарң ӨК–нің қызметінің мақсаты: пайда ... және ... ... пайдалана отырып өндіріс көлемін ұлғайту, әлеуметтік
мәселелерді шешу болып табылады.
Кооперативтің негізгі қызметі: егін егу, ... ... ... түрлі өнім
түрлерін өндіру және орамалау. Ірі кәсіпорындарға, ұжымдарға, шаруа
қожалықтарына ... ... ... ... ... Жарң ... қызметінің құрамына кіретіндер:
3 астық қабылдау пункті. Мұнда жергілікті аймақтардан астық қабылдау және
өңдеуге жіберілгенге дейін сақтау.
- ... Жарң ... ... ... ... қайта өңдеу және орамалау
зауыты бар. Бұл зауытта астық ... ... ... ... түрлерін
өңдеу нәтижесінде 4 түрлі өнім шығарады. Өнім түрлері:
1. Тұқымдық (түрлі селективтік ... ... ... ... және ... ... Мал шаруашылығына азық ретінде пайдалануға арналған астық;
4. Егістік алқаптарды тыңайтуға арналған астық
- ... Жарң ӨК –не ... «Ақ Дәнң ... Бұл цехта техникалық және
өндірістік астықтан халық тұтынуына қажетті азық–түлік өнімдерін (ұн, ... ... ... ... сонымен қатар мал азығы дайындалады.
Серіктестікте табиғи монополия ... ... жыл ... ... тексерулер жүргізіледі, оның нәтижесі басшылардың
жалпы жиналысында жарияланады.
«Қызыл Жарң ӨК–нің ... ... мен ... ... ... ... төмендегілер табылады:
- директорлар кеңесі;
- қоғамды басқарушылар.
Бірінші қаржылық қол ... қою ... ие ... ... бас ... директоры;
- экономикалық сұрақтар бойынша атқарушы директор.
Бухгалтерлік есепті жүргізу және 2-ші қаржылық қолтаңба қою құқығына
ие тұлға:
- бас ... 1-ші ... қою ... бар бас директорларға және оның
қаржы сұрақтары бойынша орынбасарына берілген.
«Бухгалтерлік есеп туралың заңы мен ... ... ... ... ... Президенті келесілерге жауапты болады:
- бухгалтерлік есеп және есеп беру ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін ... ... және ... ... ... қатар есеп саясатының қабылдануы;
- ішкі қабылдау тәртібін ... есеп ... ... асыруды қамтамасыз ету.
Ендігі кезекте, кәсіпорынның мәлімерттерін пайдалана ... ... ... жасаймыз.
Кәсіпорынның негізгі қызметі тұтынушылар ... ... ... бұл орайда негізгі көрсеткіштер ретінде
өнімді өткізу көлемі, өнімнің ... ... ... ... ... ... табыс, жұмысшылар саны және ... ... ... ... 1-теңгесіне кеткен шығыны және т.б.коэффициенттер ... ... ... ... ... өнімді және қызметті шығару
көрсеткіштерін зерттеуден бастаймыз.
2 кесте – ... ... ... ... |2003 |2004 ... ... |
| | ... | | |(+;-) ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... өнім ... |40 287,1 |39 036,4 |-1 250,7 |96,9 |
| ... | | | | | |
|2 ... өзіндік құны|мың.тг |30 315,6 |30 946,6 |631,0 |102,1 |
|3 ... ... ... |9 971,5 |8 089,8 |-1 881,7 |81,1 |
|4 ... ... ... |11 337,1 |13 260,6 |1 923,5 |117,0 |
|5 ... ... ... |8 624,9 |6 702,3 |-1 922,6 |77,7 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... ... ... |-1 365,6 |-5 170,8 |-3 805,2 |378,6 |
|7 |Өткізілген өнімнің |тенге |0,8 |0,8 |0,0 |105,4 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|8 ... рентабельділігі|% |-3,3 |-11,7 |-8,4 |356,8 |
|9 ... саны ... |267,0 |223,0 |-44,0 |83,5 ... ... өнімділігі |мың.тг |150,9 |175,1 |24,2 |116,0 ... ... ақы қоры ... ... |79 954,8 |-1 519,2 |98,1 |
|12 |1 жұм-ға орт. ... |25,4 |29,9 |4,4 |117,5 |
| ... ... ақы | | | | | ... ... ... ... |386 233,7|447 996,5|61 762,8 |116,0 |
| |орт.жылдық құны | | | | | ... |Қор ... ... |0,1 |0,1 |0,0 |83,5 ... |Қор сиымдылығы |мың.тг |9,6 |11,5 |1,9 |119,7 ... ... ... есепті жылы өнімді өткізу көлемі өткен жылға қарағанда
1250.7 мың тг. немесе 96.9 %–ға ... ... ... ... ... ... берілген кестеде өткен 2003
жылға қарағанда есепті 2004 жылы кемігенін байқаймыз. Мысалға : ... құны ... 2003 жылы ... 2004 ... ... 30315.6 ... 30946.6 мың ... яғни 102.1 %-ға, жалпы табыс -1881.7 мың ... ... өнім ... ... ... ... -44
адамға, еңбек өнімділігі 116%-ға, еңбек ақы қоры ... мың тг ... ... ... 1 айға еңбек ақысы 4,4 мың тг. немесе
117,5%-ға, негізгі қорлардың ... ... құны 61762.8 ... ... 116%-
ға, қор сиымдылығының 140.0%-ға артып, ал қор қайтарымдылығының 78.1%-ға
кемігенін көреміз. Оның басты себебі болып ... ... ... ... ... ... нарықтық бағасының төмендеуі және
өндірістің айналым ... ... ... ... ... Бұны ... былай көрсетуге болады.
5 сурет -2003 -2004 жж. көрсеткіштердің (1-өнімді өткізу көлемі, 2-өнімнің
өзіндік құны, 3-жалпы табыс) өзгеруі;
Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарында ... ... ... факторларының бірі болып оларды негізгі қорлармен қажетті мөлшерде
қамтамсыз ету және толық пайдалану ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің нәтижелерін біртіндеп
талдау.
6 сурет – 2003 -2004 жж. көрсеткіштердің (1-негізгі қызметтен ... ... ... ... ... ақы ... 4-еңбек өнімділігі) өзгеруі;
Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштері, оның нарықтағы
белсенділігі мен ... ... ... ... ... Ол
кәсіпорын иелігіндегі мүлік пен оның қаржылану көздерімен анықталады.
Талдауды негізгі қорларды пайдалану тиімділігін бағалаудан бастаймыз.
3 ... - ... ... жағдайы мен пайдалану тиімділігін талдау.
|Р/с|Көрсеткіштер ... |2003 |2004 ... ... |
| | ... | | |(+;-) ... %|
|А |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... өнім ... |40 287,1 |39 036,4 |-1 250,7 |96,9 |
| ... | | | | | |
|2 ... ... ... |386 233,7 |447 996,5 |61 762,8 |116,0 |
| ... құны | | | | | |
|3 ... саны ... |267 |223 |-44 |83,5 |
|4 |Қор ... |тг. |0,1 |0,1 |0,0 |83,5 |
|5 |Қор ... |тг. |9,6 |11,5 |1,9 |119,7 |
|6 ... ... |мың.тг |1 446,6 |2 009,0 |562,4 |138,9 ... ... ... бойынша негізгі қорлардың орташа жылдық құны
есепті жылы 61732.8 мың тг. немесе 116% өскен.
Қор қайтарымдылық ... ... 2004 жылы ... 2003 ... ... ... ал қор ... керісінше 1.9 -ге немесе
119.8 %-ға ... 11.5 ... ... ... ... ... де ... 2003 жылмен салыстырғанда есепті 2004 жылы 562,4 мың
тг. немесе 138,9%-ға өскендігін көруге болады.
Нарық ... ... ... ... үшін ... ... болып
табылады. Олардың деңгейі, тозуы және тиімділігі кәсіпорынның ... ... ... ... ... әрі ... өндірістік қорлардың құрамын және ... Бұл ... ... ... құралдарымен қаншалықты
қамтамасыз етілгенін көрсетеді.
4 кесте - Негізгі өндірістік қорлардың құрамы мен құрылымы
|Р/с|Көрсеткіштер |2003 |2004 ... |
| | |мың тг. ... |мың тг. ... |(+;-) |өзг. |
| | | ... | ... | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 |Жер |65,4 |0,0 |70,6 |0,0 |5,2 |108,0 |
|2 ... |35 266,0 |9,1 |33 764,6 |7,5 |-1 ... |
| ... | | | | | | |
|3 ... |302 469,2 |78,3 |310 936,4 |69,4 |8 467,2 |102,8 |
| ... | | | | | | |
|4 ... |25 689,3 |6,7 |49 242,9 |11,0 |23 ... |
| ... | | | | | | |
|5 ... |22 743,8 |5,9 |53 982,0 |12,0 |31 ... |
| ... | | | | | | |
|6 ... |386 233,7 |100,0 |447 996,5 |100,0 |61 ... ... кестеде белгіленгендер бойынша кәсіпорында негізгі өндірістік
қорлардың құрылымында біршама өзгерістер болғанын көреміз.
Сонымен жер, ғимарат–құрылыс, ... және ... құны ... жылы ... ... ... ... 5.2 мың
тг, -1501.6 мың тг, 8467.2 мың тг, 23553.6 мың ... ... ... ... ... есепті жылы 31238.2 мың тг–ге дейін жоғарылады, бұл осы
қорлар санының көбеюіне байланысты. ... ... да ... ... мәселен, ғимарат құны өткен жылмен салыстырғанда есепті 2004
жылы 4.3%-ға төмендесе, ал жер, ... ... және ... ... 107.9%-ға, 191.7 %-ға және 102.8%-ға өскен.
Бұл бөлімді талдауды біз мөлшерленетін және мөлшерленбейтін айналым
қорларының ... жыл ... және жыл ... ... ... ... - Айналым қорларының жағдайын талдау, млн.тг.
|Р/с |Көрсеткіштер |өлшем |2003 |2004 ... |
| | ... | | | |
| | | | | |(+;-) |өзг. |
| | | | | | ... % |
|А |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... |131 405,6 |120 905,7 |-10 ... |
|2 ... |мың.тг |172 556,2 |161 694,0 |-10 862,2|93,7 |
| ... | | | | | |
|3 ... өнім ... |9 062,4 |8 632,3 |-430,1 |95,3 |
|4 ... |мың.тг |10 512,8 |9 940,1 |-572,7 |94,6 |
|5 ... ... |53,0 |52,5 |-0,5 |99,1 |
| ... | | | | | |
|6 ... |323 590,0 |301 224,6 |-22 ... ... ... ... 2004 ... жылы ... айналым
қорларының айтарлықтай кемігенін байқауға ... Оның ... -10500 ... ... ... -10862.2 ... дайын
өнім көлемінің -430.1 мыңға, тауарлардың -572.7 ... ... ... -22365.4 мыңға кемуі себеп болады. Жалпы ... ... ... ... ... ... атап көрсетеміз.
Кәсіпорынның жұмысын сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің бірі өнімнің
өзіндік құны болып табылады. Өнімнің ... ... ... ... толық өзіндік құн, өнімнің жеке түрлерінің
калькуляциялық бірліктерінің ... ... ... бір ... ... ... Талдауды өнімнің өзіндік құнын жалпы бағалаудан
бастаймыз.
6 ... - ... ... ... ... ... |өлшем |2003 |2004 |Ауытқуы |
| | ... | | | |
| | | | | |(+;-) |өзг. |
| | | | | | ... % ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... |40 287,1 |39 036,4 |-1 ... |
| ... ... | | | | | |
|2 ... |мың.тг |30 315,6 |30 946,6 |631,0 |102,1 |
| ... құны | | | | | |
|3 ... ... |0,75 |0,79 |0,04 |105,4 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... толық өзіндік құнның есепті жылы
631 мың тг-ге, немесе 102 %-ға ... ... ... ... ... 2004 жылы –1250.7 мың тг-ге төмендеп, 39036.4 мың тг-ні
құрады.
Тауарлы өнім көлемінің өзіндік құн ... ... 2004 жылы ... ... осы ... 1 тг. ... шығындары 0.79 тг-ні құрап,
өткен 2003 жылмен салыстырғанда 0.04 теңгеге өскен.
Келесі кестеде ... ... ... ... ... ... ... - Өнімге кеткен шығындар сметасы
|Р/с|Шығындар сметасы |2003 |2004 ... |
| | |мың тг. ... |мың тг. ... |(+;-) |өзг. |
| | | ... | ... | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... пен |16 800,0 |55,4 |16 486,0 |53,3 |-314,0 |98,1 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|2 ... |5 048,0 |16,7 |6 155,7 |19,9 |1 107,7 |121,9 |
| ... | | | | | | |
|3 ... ... |187,5 |0,6 |179,9 |0,6 |-7,6 |95,9 |
| ... | | | | | | |
|4 ... ... |29,0 |0,1 |31,1 |0,1 |2,1 |107,2 |
| ... | | | | | | |
|5 | ... ... ақы |6 789,5 |22,4 |6 662,9 |21,5 |-126,6 |98,1 |
| ... | | | | | | |
|6 ... ... |1 357,9 |4,5 |1 332,9 |4,3 |-25,0 |98,2 |
| ... | | | | | | |
|7 ... |31,1 |0,1 |42,3 |0,1 |11,2 |136,0 |
| ... | | | | | | |
|8 ... да ... |72,6 |0,2 |55,8 |0,2 |-16,8 |76,9 |
| ... | | | | | | |
|9 ... |30 315,6 |100,0 |30 946,6 |100,0 |631,0 |102,1 ... кесте берілгендері бойынша кәсіпорынның шығындары есепті жылы 631
мың тг. немесе өткен 2003 ... ... ... көп ... ... сметасының барлық тармақтары өзгеріске ұшырады.
Шығындардың жалпы сомасы шығаратын өнім ... ... ... ... ... ... ... өзгереді деп
есептеуге болады.
Шығындардың артуының ... ... ... ... көлемінің
ұлғаюы, тиісінше жаңа астық қабылдау пункттерін ашу ... ... ... санының артуы, тұқым көлемінің,
тыңайтқыштар мен жанар-жағармай бағасының жоғарылауы, ... ... ... жұмысшылар санының артуы, есепті 2004 жылы өткен 2003
жылмен салыстырғанда астықтың нарықтық бағасының (бидай: 2003ж. 198.5 ... ... АҚШ ... ... төмендеуі және т. б.
болып табылады.
Ендігі кезекте өнім рентабельділігін талдаймыз.
8 кесте - Өнім рентабельділігін талдау.
|Р/с |Көрсеткіштер ... |2003 |2004 ... ... |
| | ... | | |(+;-) ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... алынған |мың.тг |-1 365,6 |-5 170,8 |-3 805,2 |378,6 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ... |30 315,6 |30 946,6 |631,0 |102,1 |
| | | | | | | |
| ... құны | | | | | |
|3 ... ... |мың.тг |11 337,1 |13 260,6 |1 923,5 |117,0 |
|4 ... | % |-3,3 |-11,7 |-8,4 |356,8 |
| ... | | | | | ... кесте берілгендері бойынша байқағанымыздай ... ... ... ... ... ие болды, яғни кәсіпорын ... ... Оның ... ... ... және басқа да өткізулерден
алынған пайданың төмендеуі, яғни ... 2004 жылы ... ... 3805.2 мың тг-ге төмендеуі немесе 278.6%-ға кемуі, ... ... ... яғни ... өнім ... ... есепті 2004 жылы
өткен жылмен салыстырғанда 631 мың ... өсуі ... ... көтерілуіне
байланысты болды. Соның нәтижесінде ... 2004 жылы ... ... өнім рентабельдігі айтарлықтай өскен жоқ.
Бұл бөлімді талдау еңбек ресурстарын пайдалануды жалпы бағалаудан
басталады.
9 ... - ... ... ... ... ... ... |өлшем |2003 |2004 ... ... |
| | ... | | |(+;-) ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... |40 287,1 |39 036,4 |-1 250,7 |96,9 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... саны |адам |267 |223 |-44 |83,5 ... ... ... |адам |213 |167 |-46 |78,4 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... ақы ... |6 789,5 |6 662,9 |-126,6 |98,1 |
| ... | | | | | |
|4 |1 ... орт. ... |189,1 |233,8 |44,6 |123,6 |
| ... ... | | | | | |
|5 ... ... |% |16,9 |17,1 |0,2 |0,0 |
| ... ақы қорының | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|6 |1 ... орт. ... |25,4 |29,9 |4,4 |117,5 |
| ... ақы | | | | | ... 9-шы ... ... ... ... өнімді өткізу
көлемі өткен жылмен салыстырғанда есепті 2004 жылы 1250.7 мың ... Бұл ... ... азаюына байланысты болды.
Өнім көлемінің артуына байланысты бір ... ... ... 2004 жылы ... 2003 жылмен салыстырғанда тиісінше 44,6 мың тг-ге
немесе 23,6%-ға жоғарылады. Бұның себебі өнім ... ... ... ... ... кемуіне байланысты болды.
Өнім көлеміндегі еңбек ақы қорының үлес салмағы есепті 2004 жылы
өткен 2003 ... ... ... ... ... яғни ... ... 1 қызметшінің орташа айлық еңбек ақысы 17.5%-ға өсіп, өткен
жылмен салыстырғанда есепті 2004 жылы 29,9 мың тг-ге тең ... 4,4 мың ... ... яғни ... ... ... ... жоғары еңбек ақы алып отырды.
Астық өнімдерінен түскен табыстың ... ... ... ... ... әлемдік нарықтағы астық өнімдері мен шикізаттарына
деген сұраныстың артуы, мемлекеттің астық ... мен ... ... ... ал ішкі ... ... өнім бағасының төмен
деңгейде сақталуы, ... ... ... сән үлгілеріндегі ауыл шаруашылық
өнімдерінен жасалған тауарлардың алдыңғы шепте ... ... ... ... жоғарылауына себеп болды, сондай-ақ кейбір мемлекеттердегі
астық алқаптарының табиғи зардаптарға ұшырауы елдегі астық ... ... ... қарамастан жоғарыдағы жағдайларға байланысты
шаруашылықтар өнімдерін жоспарланған деңгейдегіден әлдеқайда ... ... алға ... ... толықанды жете алмауына себеп болды.
Ауыл шауашылығында айта кететін басты мәселелердің ... ... ... ... мүше болуына байланысты
елімізде қай салада болмасын қызмет етуші, яғни өнім ... ... ... нарық субьектілерінің өндірген өнім (көрсетілген ... ... ... ... аса ... ден ... ... 2003–2005 жалдарды ауыл жылдары деп жариялауы,
ауыл шаруашылық өнімдерінің сапасын қадағалайтын, сапаны арттыруға тікелей
себепкер ... ... ... ... ... жандануына үлкен
мүмкіндік туғызды.
Ары қарай «Қызыл Жарң ӨК–нің өзіндік қаржыларын талдаймыз.
10 ... - ... Жарң ӨК ... ... ... талдау
|Р/с |Көрсеткіштер |2003 |2004 ... |
| | |Мың тг. ... |мың тг. ... |(+;-) |өзг. |
| | | ... | ... | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... қор |465,0 |-2,0 |387,5 |-2,2 |-77,5 |83,3 |
|2 ... ... |-32 ... |-20 888,0 |118,8 |11 |65,0 |
| ... ... | | | | |266,1 | |
|3 ... ... |9 971,5 |-43,2 |8 089,8 |-46,0 |-1 |81,1 |
| | | | | | |881,7 | |
|4 ... ... |-1 364,6 |5,9 |-5 170,8 |29,4 |-3 |378,9 |
| | | | | | |806,2 | |
|6 ... |-23 ... |-17 581,5 |100,0 |5 ... ... 10-шы кесте мәліметтерінен байқап отырғанымыздай, ... ... ... 2004 жылы ... мың тг. ... болып отыр. Бұл
көрсеткіштің теріс мәнге ие болуына, ең ... ... ... ... ... ... әсер етті. Ол шамалар өткен жылмен салыстырғанда
сәйкесінше –11 266,1 мың ... және ... мың ... ... ... ... Жарң ӨК-нің активтеріне талдау жасаймыз.
Кәсіпорынның айналым қорларын, мысалдағы кәсіпорынның ... ... ... ұзақ ... активтері және ағымдағы активтері сияқты
көрсеткіштеріне сүйене отырып зерттеуге болады.
11 кесте - Кәсіпорынның активтерін талдау.
|№ ... |2003 жыл |2004 жыл ... ... ... | | | |
| | ... |% ... |% |мың.тг |% |
|1 ... ... |635 494,1 |38,6 |480 407,8 |31,0 |-155 086,3 |75,6 |
| ... | | | | | | ... ... емес |47,7 |0,0 |47,7 |0,0 |0,0 |100,0 |
| ... | | | | | | ... ... ... 002,6 |97,2 |447 996,5 |93,3 |-170 006,1 |72,5 ... ... |17 443,8 |2,7 |32 363,6 |6,7 |14 919,8 |185,5 |
| ... | | | | | | ... ... мерзімді |  |0,0 |  |0,0 |0,0 |  |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|2 ... |1 010 ... |1 067 |69,0 |56 846,9 |204,5 |
| ... | | |067,2 | | | ... ... 991,0 |28,3 |301 172,1 |28,2 |15 181,1 |105,3 |
| |ы | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |704 896,5 |246,5 |698 899,8 |65,5 |-5 996,7 |99,1 |
| ... | | | | | | ... |Ақшалай |19 332,8 |2,7 |66 995,3 |6,3 |47 662,5 |346,5 |
| ... | | | | | | ... ... |1 645 ... |1 547 ... 239,4 |  |
| | | | |475,0 | | | ... Жарң ... ... ... да негізгі қорлары да есепті жылы
біршама төмендегенін көруге болады.
Ағымдағы ... ... мың ... ... оның ... ... ... 15 181,1 мың тг, ақшалай қаражаттар 47 662,5 мың тг-ге
өсіп, кәсіпорынның барлық ... ... ... ... -98 239,4
мың тг-ге кеміген. Негізгі шығын ұзақ мерзімді активтер есбінен болып
отырғанын көруге болады.
Нарық ... ... Жарң ... өндірілетін өнім ... ... ... біршама түрлендірген. Ал өндіріс процесіне
қажетті заттарды арнайы сауда дүкендері мен ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде еңбек сиымдылығы ... ... Бұл ... ... жолға қою қажетті материалдармен дер ... етіп ... ... ... Жарң ... ... ... халықтың, сондай-ақ шет
мемлекеттер тапсырыстарымен жұмыс істейді, яғни көп ... ... ... ... ... ... сұрыптап, өңдеп отандас кәсіпорындар мен шет
мемлекеттерге сатады. Соңғы кездердегі қиыншылықтарға бой ... ... бұл ... да өз ... ... Жылдан-жылға
шығаратын қызмет пен өндірілетін өнім көлемі жоғарылап жұмысшылардың еңбек
өнімділіктері артты. Шығындылық деңгейі артты. Соңғы екі жылдағы ... осы ... ... Мәселен 2003 жылы өнімді ... ... мың тг. ... 2004 жылы бұл шама ... мың ... ... 250,7 мың тг. кеміген. Толық өзіндік құн 30 315,6 мың тг.-ден 30 946,6
мың тг.-ге дейін өсті. Шығын көлемі де ... -3 805,2 мың ... ... ... ... ... жаңа ұсыныстар мен шаралар тобын
енгізуді қажет етті.
Нарықтық экономиканың қай саласында болмасын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын кызметі,
маркетингтік зерттеулерді аса қажет етеді. Осы ... ... ... Жарң ӨК-нің қызметі оң нәтижеге қол жеткізуге бағытталған нарық
субьектісі ретінде ... ... ... ... мен осы ... ... ... жүйесімен қысқаша таныстырып өткенді жөн
көрдік.
Жоғарыда аталып отырған кәсіпорын ... ... ... ... өндіруге және өңдеуге бағытталған. Ауыл шаруашылық
өнімдерінің 90%-ы тамақ және жеңіл өнеркәсіп салаларымен тығыз ... бұл ... ... ... ... алғашқы тұтыну заттары
немесе сол заттарға шикізат ... ... ... ... өнім
өткізуде нарық сегменттері арасында жоғары сұранысқа ие болатыны баршамызға
белгілі. Сонда да болса ... ... реті аз ... ... ... немесе өңделген өнім сапасы нарық талаптарына сәйкестігі;
2) өндірілген немесе өңделген өнім сапалы ... ... ... ... өнімді өткізу құны - өнімнің бағасы;
3) осы нарық сегменттерінде ... ... және ... ... немесе
өңдеумен айналысатын басқа да нарық субьектілері – бәсекелестер және
т.б.
2.2. Кәсіпорында ... ... ... бағалау
Еліміздегі өндірілетін ауылшаруашылық өнімдерінің 90%-ы тамақ және
текстильдік өнеркәсіппен ... ... ... ... белгілі.
Ауылшаруашылығында өндірілетін өнімдер түрлері өте көп, олар атап ... мал, сүт, құс, ... ... ... ... өнімдері
және т.б. Дипломдық жұмыс тақырыбына сәйкес басты ... өз ... ... ... ... өндірілетін өнімнің сапасын
көтеру. Жоғарыда атап өткеніміздей бұл салада өндірілетін түрлері өте ... бұл ... ... ... ... жету үшін ... ... шаруашылық етуші субьектінің өндіретін өнімдері ішінен зерттеу
нысаны ретінде, ... ... ... 163 300 ... ... ... Жұмыс барысында ауылшаруашылық өнімдерінің
басқа түрлеріне (ет өнімдері, ... ... және т.б.) де ... ... Еліміздегі бидайдың сапасы ғана емес оның ... ... ... ... да ... ... алғанда Республикамыз бидай өндіру көлемі жағынан әлемдік
өндірушілер арасында 12-ші орын алады. Ал оны ... 5-ші орын ... ... ... ... өндіру соңғы 4 жылға (7-сурет).
Биылғы жылы Республикамыз бойынша 2005 жылға жоспарланған жалпы
егістік ... ... 13,7 ... Бүгінгі таңда өңделген астықтың жалпы
мөлшері 13,4 млн.тн. Қазақстан халқының 1 жылдық орташа тұтыну мөлшері ... ... ... ... ... мөлшері 2,7 млн.тн. 1,7 млн.тн. астық
мемлекеттік резервте сақталады. Ал өндірілген ... ... ... яғни
3,7 млн.тн. экспортқа шығарылады. Айта кететін жәйт, Қазақстан астықты
экспорттаудан ... ... ... ... ... (АҚШ, Евроодақ,
Аргентина, Австралия және Канада) ... ... ... ... критерий
Қазақстан астығының сапасының сәйкестігі мен бағасының төмендігі.
7 сурет- Қазақстандағы соңғы 4 жылда өндірілген астық көлемі
Елімізде өндірілетін ... ... ... қорындағы
қойылатын талаптар бойынша кластарға бөлініп, сұрыпталады. Дипломдық ... ... ... ... ... және оның ... стандарттары
туралы мәліметтер ұсынғанды жөн көріп отырмыз.
Астық өндірумен айналысатын нарық субьектісі ... ... ... ... ... Дайындалатын астық - өңдеуге дайындалатын астық;
- Ұсынылатын астық – ... ... ... өткеннен кейін азық-
түліктік, жем-шөптік және техникалық мақсаттарда пайдаланылатын астық;
Өңдеу үрдісі кезінде астықты өзіндік ерекшеліктеріне байланысты:
- Сапасы ... нан ... ... ... және нан
пісіру үшін құрамын жақсартуды қажет ететін – нашар астық;
- Өзіндік көрсеткіштері өте ... ... ... ... ... ... ... жұмсақ астық сұрыптары – жақсы астық; болып 2-
топқа бөлінеді. Астық класы – астықтың технологиялық және ... ... ... ... ... ... Араласпа
заттар – барлық органикалық және бейорганикалық заттар, басқа да дақыл
дәндері мен ... ... ... ... ... ... ... астық дәндері.
Араласпа заттар құрамы мен сипатына қарай мына топтарға жіктеледі:
- Дәндік араласпа ... ... ... дән, ... дән, тапталған
дән, өніп кеткен дән, үсіген дән, зақымдалған дән, ... ... және ... ... ... жатқызамыз;
- Минералдық араласпа заттарға – құм, тас, топырақ түйіршіктерін,
галька, шлак, руда және ... ... ... ...... ... бидай масағының
қалдықтары, зиякестер қалдықтары және улы емес ... ... ... араласпа заттар – адам және жануарлар үшін қауіпті өсімдіктер
(головня, спорынья, ... ... ... ... ... ... опьяняющий, гелиотроп опушеноплодный, триходесма
седая, зерна, поврежденные нематодой);
- ... ...... ... ... зақымдалған, қоңырқай
кейде ақшулан күлгін, кәтек, тіршіліксіз және оңай бұзылатын астық
түрі;
- Бұзылған, ... ...... ... қара түске дейін,
эндоспермасы бұзылғандығы анық байқалатын ... ... мына ... ... ... ... жатады:
- зақымдалуы бойынша ластаушы (сорный) және дәндік (зерновой) араласпа
заттарға жатқызылмаған зақымдалған және ... ... ... 1,7мм х 20мм ... түскен, ұсақ дәндер;
- Жұмсақ астықта 6 класс – барлық көрсеткіштері бойынша, дәнді дақылдар
стандарттарына сәйкес, зақымдалу деңгейіне тәуелсіз, ... ... ... ... ... ... ... жатады;
Қазақстан Республикасы астық өнімдерінің сапа стандарттарына сәйкес
қатты және жұмсақ бидай болып бөлініп, ... ... ... ... ... бидайдың сапасын анықтауда қойылатын талаптардың кесте
түріндегі нұсқасы.
12 кесте - Жұмсақ бидайға қойылатын стандарт ... ... ... класс бойынша мөлшері және сипаттамасы|
| |1 |2 ... г/л, көп емес ... ... |5 |5 |8 |10 |15 ... %, көп емес | | | | | ... ... |0,2 ... | ... ... |5 |5 ... дәндер, | | ... емес | | |
| | ... ... ... ... ... жұмсақ, қызыл|40 аз емес |10 |5 – ... ... І | | | ... ... ... ... |40 аз емес |10 |5 – ... |
|күздік ІІ | | | ... ... ... ақ |60 аз емес |10 ... ... ІІІ | | | ... қатты, жұмсақ, ақ |Шек қойылмайды |10 ... ... ІV | | | ... ... V |Аз емес 40 |10 |10 – ақ ... ... VІ |Аз емес 40 |10 |5 – ақ ... Сұрыпталмаған |Жоғарыда келтірілген критерийлердің біреуіне де |
| ... жоқ ... ... ... 1. ... типтері әлемде кең таралған түсініктерге негізделген: І -|
|Hard red sprіng wheat; ІІ - Hard red wіnter wheat; ІІІ - Hard whіte sprіng ... ІV - Hard whіte wіnter wheat; V - Sprіng durum wheat; VІ - Wіnter ... wheat. ... ... немесе сақтау кезіндегі қолайсыз жағдайлар нәтижесінде
өзінің табиғи түсін жоғалтқан бидайды, қара нүктелердің ... ... ... ... ... деп танып, оның деңгейін анықтайды.
Сапа көрсеткіштерінің деңгейіне қарай ДСТУ 3768-на сәйкес, ... 6 ... ал ... ... 5 класқа бөледі. Әр кластың сапа
көрсеткіштері сәйкесінше кестелерде көрсетілген.
14 кесте - ... сапа ... ... ... класс бойынша мөлшері және сипаттамасы|
| |1 |2 ... ... ... |10 ... %, көп емес | ... |5 |5 |5 |10 | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
|, | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
|) | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
|, | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... % |28,4 |30,1 |94,4 |0,22 |20,8 |
|2 ... |5,0 |5,0 |100,0 |0,11 |11,0 |
|3 ... % |22,1 |15,6 |141,7 |0,17 |24,1 |
|4 ... ... |200,0 |203,1 |98,5 |0,06 |5,9 |
|5 ... |86,7 |88,2 |98,3 |0,19 |18,7 |
|6 ... мың тг. |18,8 |19,0 |98,9 |0,20 |19,8 |
|7 ... |745,0 |755,0 |98,7 |0,04 |3,9 |
|8 ... |72,3 |71,8 |100,7 |0,09 |9,1 |
| ... | | | | | |
|9 ... |  |  |  |1 |14,2 ... ... ... біз ... өнімнің сапалық қасиеттері
салыстырмалы өнімнің сапалық қасиеттерінен төмен екендігіне көзіміз жетеді.
Бұл өзіндік көрсеткіштер арқылы ... Ал ... ... ... ... жағдайларға тәуелділікпен түсіндіріледі.
16 кесте - Экспортталатын жұмсақ және қатты бидайдың негізгі көрсеткіштері
|Сапа көрсеткіштері ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... г/л |аз емес 730 |Шек ... ... % |аз емес 14,5 |көп емес 14,5 ... затқа шаққандағы, |аз емес 10,0 |10,0 ... ... ... үлесі, % | | ... ... ... ... ... және ... араласпа
заттарына, клейковинасына және де басқа көрсеткіштеріне қойылатын талаптар
сатушы мен ... ... ... ... ... ... стандарттарға сәйкес базалық кәсіпорын және осы
аудандағы бірнеше кәсіпорындарды бәсекелестер ретінде ... ... ... ... осы ... астығын өңдеумен айналысатын
кәсіпорындар, тамақ өнеркәсібіндегі осы кәсіпорындар өнімдерін шикізат
ретінде ... ... бір ... ... көсеткіштері
негізінде анкеталық сұраулар жүргізіліп, шағын маркетингтік талдау жасалды.
17 кесте - Өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... |Көрсеткіштер |Қызыл |Қарашоқы |Қоғалы |Қоянкөз |Шоқан |Алтынемел |
| | |Жар | | | | | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... |10,0 |10,0 |6,5 |5,0 |8,0 |7,0 |
|2 ... |10,0 |10,0 |10,0 |4,5 |8,0 |6,5 |
|3 ... |10,0 |8,7 |6,5 |3,0 |7,5 |7,0 |
|4 ... ... |8,5 |9,0 |6,5 |5,0 |9,0 |7,6 |
|5 ... көлемі |7,3 |10,0 |10,0 |3,8 |7,2 |6,6 |
|6 ... балы |9,2 |9,5 |7,9 |4,3 |7,9 |6,9 ... ... мәліметтеріне сүйене отырып базалық кәсіпорын өнімінің
бәсекелік қабілетін ... ... ... салыстырылуын қарапайым
гистограмма түрінде бейнелеу.
8 сурет - Кәсіпорын өнімінің бәсекелестер өнімдерімен салыстырылуы.
Қазақстан ... ... ... жағдайларға байланысты
қосымша көрсеткіш «клейковинаң арқылы бағаланатын ... ... ... ... клейковинаның көрсеткіштерін бағалаудың әдістері мен
құралдарын дайындау, осы саланы зерттеумен айналысатын ... ... ... бірі болып табылады. МемСТ-ға сәйкес
клейковинаны жуу, ... ... ... ... ... ... ... субьективті және жоғары еңбек
өнімділігін қажет етеді.
Институттардың шығармашылық ...... ... ... қана ... ... ... нәтижелердің обьективтілігін және
өндіріс мәдениетін жақсартатын ... ... жуу ... ... Бұл құралдар (МКЖ-1; МКЖ-2) 1980 жылдан бері ... ... ... ... ... көп ... өз ... тағы алға
тартты, ҚР ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институттары мен ... ... ... ... ... ... ... «Бидай талдағыш НаНң;
калибрлеу теңдеулері және уақытша ... ... ... оң ... ... жүргізілді.
Қазіргі кезде бидай өнімдері әлемдік нарықтарда алатын ... ... ... өнім сапасын бақылап, реттеу әрқашан жоғарғы
деңгейде жүргізіледі. ... 1990 ... ... ... бидай сапасын
анықтау ТМД-елдерінде жасалған құралдар (МКЖ-1, МКЖ-2, У1-ЕТК, ИДК-1, ... және т.б.) ... ... бүгінгі таңда олардың орынын әлемдік ең
үздік құралдар (ИТ «Nyr systemң, MW «CASң және т.б.) ... ... ... өзі жыл ... ... ЖІӨ-нің 161,5 млрд.теңгесін ... бұл ... ... қол ... ... ... ... алғашқы қадамдар деп білеміз.
2.3. Өнімнің бәсекелік көрсеткіштерін талдау
Қай тауардың болмасын бәсекелік қабілеті оның тұтынушы қызығушылығына
ие және осы ... ... ... ... ал ... ... ... басқа көрсеткіштер бағалауда
есепке алынбауы тиіс, яғни өндірушіге әсер ететін көрсеткіштерге тұтынушы
мән бере ... ... ... ... ... ... ... түсуіне дейінгі жағдайлар қызықтырмайды, ... ... ... ... ... ... егер басқа
барлық сипаттамларды ... ... ... өндірістегі материал
сиымдылықты, еңбек сиымдылықты төмендетуіне қол жеткізсе, онда бұл өнімнің
сапасы міндетті түрде жоғарылайды, бірақ ... ... ... және ... шығындарды төмендетумен байланысты өнім бағасы
төмендемесе еш өзгеріссіз болады.
Бәсекелік қабілетті ... ... ... және бәсекелес өнімнің
параметрлерін сатып алушының талаптарының ... ... ... салыстыру керек.
Сапа тұрғысынан алғанда қолдану саласында ғана емес ... және ... ... ... тек бір ... ... болады.
Ал бәсекелестік тұрғысынан алғанда, есепті ретінде нақты ... ... ... ... ... атқаратын
функциясына, дайындалу технологиясына байланысты әртекті бірақ, сол бір
сұранысты түрлі жолдармен ... ... ... ... күші бар ... ... ... орындалған сапа талдауы
өнімге бәсекеқабілетті баға деңгейін бермейді. Бұл ... ... ... яғни ... ... әрекетіне тәуледі.
Сатып алушы әрекетінің үлгісі сатып алушы ... ... – Z, ... ... қалауымен (кей жағдайда рационалды емес) –
D, сыртқы ортаның көптеген факторларымен – X, сатып алушының ... Y, ... ... ... – Q, ... = ... (2.1)
Тұтынушы үшін сапа міндетті сипаттама болғанымен, ... бір ... алу ... ... үшін жеткіліксіз. Басқаша айтқанда ... тек ... ... ... ғана ... ал клиенттің сатып
алуына бағытталған тартымдылығымен де сипатталады. Тұтынушының тәкаппарлығы
осыған ... ол ... ... жағдайда да шешімді өзі
қабылдайды. Бизнес тарихында ... ... ... ... тауарлар
тұтынушылардың дәл сол тауарға деген селсоқтық танытулары туралы мысалдар
аз ... Атап ... ... ... ... ... ... мен бәсекелік қабілеті әр салада көрініс ... ... ... – жобалау және өндірілу аясында қалыптастырылып, оны қолдану
үрдісінде, яғни тұтыну ... ... ... ... ... ... ... анықталады, немесе ұсыныс аясында. Осылайша «сапаң мен
«бәсекелік қабілетң категориялары әр түрлі ортада ... ... ... өзгермеген жағдайда да оның бәсекелік қабілеті
кәсіпорынның бәсекелестік ортасымен анықталатын ... ... ... ... ... ... қабілет екі ғылыми пән ұштастығында жатқан кешенді
мәселе болып ... ... пән - ... экономикалық пән – маркетингтің;
Сондықтан өнімнің бәсекелік қабілетін талдау мен бағалау мәселесі осы ... ... ... және ... аппаратты қолдану негізінде шешіліп,
келесі мәселелердің шешімдерін қарастырулары керек:
- өнімді ... ... ... ... мен сұраныстарын зерттеу;
- өнімді өткізу жағдайы, фирмалар және бәсекелес тауарлар ... ... ... ... ... ... өнім сапасы көрсеткіштерінің өндірушіге де ... да ... ... ... зерттеліп отырған мәселенің жалпылама үлгісін ... ... ... ... әсер ... және ... байланыстарын анықтайтын
көптеген факторлардың құрылуы;
- өнімнің бәсекелік ... ... ... ... ... осы мәселеге қатысты жекелеген әдістерді, ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетінің және оны анықтаушы факторлардың
дамуын атлдау;
- нарықтың қажетті бөлігін немесе тапсырылған ... ... ... ... ... деңгейін анықтау;
Осы мәселелер шешімдерін ауыл шаруашылығы ... ... ... ... негізделген моделдерін құру бұл салада өндірілетін
өнімдердің ... ... ... ... ... факторы болып
табылады.
Біз ашық нарықтық экономика ... ... ... қабілет
мәселелері шешілмей экономикалық дамуда оң нәтижелерге қол ... ... ... ... ірі ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірушісі
және оларды экспорттаушы болып ... ... ... ... ... ... өнімдерінің және басқа сала өнімдерінің өткізу нарықтарын
кеңейту үшін БСҰ-на мүше болу. Бұл үшін ... ... ... ... ... және ... ... өте жоғары болуы шарт.
Сондықтан, біз өндірістерге әлемдегі соңғы жетістіктерді, жаңа ... ... жаңа ... ... енгізуіміз
керек. Бұл үшін ең алдымен қаржы көздері ... ... ... ... қаржы
көздері болып – шетелдік және отандық инвестициялар, мемлекет тарапынан
бөлінетін ... мен ... ... ... ... тартудың басым бағыттары болып: өнеркәсіптік, өңдеуші және
ауыл шаруашылығы табылады.
Өңдеуші және ... ... ... ... ... үшін келесі формула ұсынылады :
ТҚДқ Бб ... = * ... Бқ СҰДб ... БҚқ- ... отырған тауардың бәсекелік қабілет
көрсеткіші;
ТҚДқ және ТҚДқ- ... ... және ... ... ... ... ... және Бқ- қарастырылып ... және ... ... және ... ... отырған тауарлардың сатылуының
ұйымдастырылу деңгейін баллмен бағалау.
Әрбір бағаланып отырған ... ... 0-ден 10-ға ... ... Егер ТҚД 10-ға тең ... онда ... бүкіл тұтыну қасиетінің
деңгейі бұл ... ... ... ... деңгейіне
толығымен сәйкес келеді.
БҚД квалиметрия ережелеріне сәйкес, ... ... ... ... = q1 m1* q2 m2 *…* qn mn ... ...... жекелеген тұтыну қасиеттерінің баллдық
бағасы;
m1, ...... ... ... ... тауарды таңдай отырып, сатып алушы тек оның бағасы мен тұтыну
қасиеттеріне ғана қызықпайды. Ол үшін ... ... ... ... ... де атқарады. Ол негізінен сатуды ұйымдастыру орны мен
уақыты көрсеткіштері.
СҰД = b1 n1 * b2 n2 *…* bp np ... ...... ... ұйымдастыру деңгейін сипаттайтын әр
түрлі көрсеткіштердің баллдық бағасы;
n1 ... - ... ... ұйымдастыру деңгейінің
көрсеткіштерінің салыстырмалы маңыздылығының коэффициенті.
Сатып алушы А тауарын және ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдастырылу деңгейін
салыстырады, және осы салыстыру негізінде бір тауарды ... ... ... ... арттырудың негізгі бағыттары
шығады. Бұл бағыттарды үш топқа бөлуге болады : техникалық, ... ... ... ең ... ... ... ... дәмін,
иісін, сіңімділігін және т.б.-ны жетілдірумен байланысты.
Экономикалық бағыт бағалық саясатпен тікелей байланысты. Мұнда мәселе
бағаның ... ... ... бәсеке жайлы болады. Фирмалар кейде
нарықта қалу үшін ғана бағаны ... ... ... ... ... ... Бұл одан да көп ... болдырмай және уақыт жеңуге жол
беретін соңғы ... ... ұту ... ... ... жаңа ... және шығындарды қысқартуға жол береді.
Нақты өнімнің бәсекелік қабілет деңгейін арттыру үшін өндіруші :
- сату ... ... ... сапасын және тұтыну қасиеттерін арттырады;
- тауардың сатылуын ұйымдастыру деңгейін ... ... ... ... ... ... ... байланысты
үрдістердің байланысы келесідей : бағаны төмендету – сату көлемін ұлғайту -
өнімді көп мөлшерде ... - ... ... ... ... ... шығындар
есебінен және озық технологияны пайдалану арқылы төмендету – ... ... ... КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1. Өнімнің сапасын көтерудің ұйымдастырушылық-экономикалық тетіктері
Көп салалы экономика жағдайында жергілікті ... ... ... ... ... аспектілері толық
жетілмеген болды.
Ауылдық жерлердегі ... ... ... дамуына әсер ететін негізгі фактор, салааралық қатынастарды
мемлекеттік реттеу тетігінің ... ... ауыл ... мен ... қор ... салалар арасындағы өнім
айырбасының баламалылығы, сонымен ... ... ... ... ... ... ішкі ... тез өзгеру қарқынына байланысты
«өткеннен келешеккең принципі ... ... ... ... ... қалыптасып қалған өндірістік-экономикалық жағдайлардың сәйкес
келмеуіне әкелуі ... ал бұл ... өз ... күрделі негативті
нәтижелерге алып келуі мүмкін. Оперативті басқарудың концептуалды ... ... осы ... ... ... ... ... идеясы қызмет
етеді, бұның методологиялық негізі ретінде жүйелі ... ... ... ... ... ... бұл дегеніміз келешек жағдайлар
сценарийін жасауды ... ... ... ... ... стохастикалық программалау және имитациялық ... ... және ... ... ... де ... реформалар барысындағы жағымсыз аспектілердің ... ауыл ... ... ... ... ... және өткізілетін ауыл шаруашылық өнімдеріне баға диспоритеті
болып табылады.
Агроөнеркәсіптік кешенді ... ... ... ... қайта өңдеуді ұйымдастыру көлеміне және ауыл шаруашылық дайын өнімін
сақтау және өткізуге байланысты. Сондықтан да ... ... ... бірі болып ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... саналады. Қатнастар өзара экономикалық және моральдік
қызығушылықтарын қанағаттандыру ... ... ... да ... жағдайда шаруашылық етудің экономикалық
тетігінің бір элементі ретінде аграрлық өндірісті бағдарламалау, ... ... ауыл ... өнімін қайта өңдеу және өткізу ... ... ... ... ретінде негізгі өндіріс
құралы болып жер, табиғи ресурс және ұлттық байлық ретінде ... ... ...... жүйесі есебінде іске асырылуы тиіс.
Кері жағдайда топырақтың құнарлылығы төмендеп, оның ... ... ... еңбек өнімділігі, материалдық және қаржылық қорларды
негізсіз жұмсау болып табылады.
Жоспарлау ауыл ... ... бір ... ... ... Олар кез-келген әлеуметтік-экономикалық қатнастарда қолданылуы
мүмкін, ал басқалары бұл ... ... ... болып
табылатындықтан аграрлық саясаттың өзгеруіне байланысты өз ... ... ... ... әдісі ретінде, нарықтық экономикасы
дамыған елдерде кеңінен қолданылады.
Мақсатқа бағытталған жоспарлауға жататын сілтеме ретінде ... ... Оның ... көпжақтылықтың қалыптасуы мен жеке меншік
формаларының өзара қарым-қатнасы; АӨК-гі экономикалық қатнастардың қайта
қалыптасуы, АӨК-нің өзінің ... ... ... да ... қарым-
қатнасы, АӨК және мемлекет арасындағы қарым-қатнастар. Басқаша айтқанда
әңгіме негізінен салааралық қатнастар жөнінде ... ... ауыл ... ... ... ... алмасу эквиваленттілігі және т. с. с.
Жоспарлаудағы басты мәселені салалық аспектіге бұруға тура ... ... ... ... ... жеке өнім ... ... киім, т.с.с.) өндірумен айналысатын өндірісті ... ... ... ... ... немесе импортты ынталандыру сияқты экономикалық
шаралар жүйесін анықтау. Ауыл шаруашылық өндірісінде, мысалға, жоспарлауға
өзіндік тәсіл ... бұл оның ... ... ... ... ... болжамды мүмкіншіліктерін бағалау, өндіріс көлемін
қысқарту қажеттілігі, мақсаттар мен міндеттерге адекватты ... ... ... ... және оны ... қалыптасқан жағдайлар
оның сыртқы және ішкі нарықтардағы өткізілуін ... ... ... ... ... ... сұраныс және ұсыныс нарықтарындағы ... ... ... экономикалық шаралардың дамытылуына қажет
етіледі. Нарықтық қатнастар жоспарлаудың нысандары мен әдістеріне, ... ... ... ... әсер ... ... өндірудегі жоспарлауда төрт кезекті этапты ескерген
жөн: нарықтағы қызмет бағдарламасының негізділігі; өнімді және ... ... мен ... ... ... дамуын жүзеге
асыру; нарықтағы тұтынушылардың төлемқабілетті сұранысын қанағаттандыратын
өнімді және шикізатты өндіру есебінен табысты анықтау.
Кәсіпорын жоспары жоспар-бағдар (болжау) болып ... оның ... ... ... ... жұмыскерлерінің қызығушылықтарымен ынта-
жігерін ұйымдастыруға бағытталған.
Бұл болжамдар мазмұнының негізіне ... ... ... ... орта және ұзақ ... даму ... (өндірістің даму
қарқыны, өндірілетін ауыл ... ... ... ... ... және басқа да базалармен жабдықталуы және т.б.)
айқындау және бағалау; өндірістік-экономикалық және әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... және сандық өлшемін анықтау және орнату,
шаруашылық етудің экономикалық ... ... ... да ... ... ... несиелер және т.б.
Егін шаруашылығы саласының дамуына мемлекеттік әсер ету механизмін 5-
6 ... құру ... бұл ... аралығында ол қайта қаралмауы керек. Бұл
қарастырылып отырған саланың барлық субьектілерінің өндірістік-шаруашылық
қызметін ... ... ... ие ... және де ... ... өз ... жүргізуге мүмкіндік тудырады.
Егін шаруашылығындағы экономикалық жағдайларды талдау нәтижелерін
қарастыра отырып мынадай тұжырым жасауға ... ... ... әрі ... ... егін шаруашылығымен айналысатын субьектілерді
қолдап олардың экономикалық қызығушылықтарын қорғайтын мемлекттік реттеу
моделі керек. Бәрінен бұрын астық өндірісін ең ... ... бар ауыл ... аудандарға орналастырылуын қадағалау керек,
бұл өз кезегінде негізгі ресурстар мен ... ... ... экономиканың аграрлық секторындағы ауыл ... ... ... ынталандыруға мүмкіндік береді. Астық өндірістік
қайта ... ... пен ... алып ... ... ... ... саласының нарықтық бәсеке қабілеттілігін айқындауы керек.
3.2. Өнімнің сапасын көтеруде кәсіпорындардың ... ... ... сапалы астық өндіру мәселесінің кең қанат ... ... ... ... ... және өткізудің экономикалық өзара қарым-
қатынастардың прогрессивті ... ... ... ... ... саласындағы осындай өзара қарым-қатынастарды зерттеп,
тәжірибе жүргізу бұл мәселені шешудің бірден-бір жолы, ауыл шаруашылығы
өнім өндірушілері мен ... ... ... ... ... ... ... интеграция үрдістері жылдамырақ жүретін
кооперацияларды ... ... ... ... АӨК-гі кооперациялар келесі бағыттар бойынша дамуы
тиіс: ауылшаруашылық, өндірістік кооперациялар, ауыл шаруашылық ... ... ... және де несиелік, сақтандыру
формалары және т.т.б.
Кооперациялар тиімділігі көбінесе оның ... ... ... және кең қатынастар жүйесі қалыптасатын салааралық кооперацияның
қызметі арасында экономикалық ... ... ... болады. Ол халықшаруашылығы экономикасының аралас салалы ауыл
шаруашылығының барлық формаларын және ... ... ... ... ... қамтиды.
Агроөнеркәсіптік кооперация тек қана тік типтегі қатынастарды
қамтиды және тік интеграция формасы ... ... Ол ... ... ... ... жасау мен оны тұтынушыға ... ... ... сатыда бір-бірінен кейін жүретін салалардың ... ... ... ... тазалау кешендері (элеваторлар) және жеңіл
және ... ... үшін ... және астық өнімдерін өткізу).
Атап өтетін бір жәйт, өндірістің капиталистік тәсілі жаңа, жоғарғы
синтез – жер ... ... және ... ... ... ... ... материалды алғышарттарын шығарады.
Агроөнеркәсіптік кооперацияның обьективті негізі болып өндіргіш
күштердің даму деңгейі, ... ... ... ... ... экономиканың басқа да салаларымен өзара қарым-қатынастарының
кеңейуі табылады. Бір-бірімен тәуелділіктері арта түседі, ал жалпы соңғы
нәтиже ... ... ... тізбектерінің бірқалыпты
дамуына (кластерлік даму) тәуелді ... ... ... ... дәрежесіне тәуелді: аудан, облыс
және республика, сонымен ... ... ... ... ... бірлігі дәрежесіне (егін шаруашылығы) де байланысты.
Кооперация - өндірісті ұйымдастырудың бірнеше шаруашылық етуші
субьектілердің жалпы ... ... жету үшін ... ұйымдасуын түсіндіретін арнайы формасын анықтайды.
9 сурет - Өнім өндіру сатысындағы тізбекті ... ... ... ... ... ... өзіне
тән белгілері бар, солардың негізгілері болып мыналар табылады :
- шаруашылық етуші ... ... ... мен ... ... ... ... негізінде кооперация өз еркімен
қосылуы;
- кооперативті ұйымның өз бетімен ... ... мен өзін ... өз ... ... ... және тәуекеліне байланысты қызмет етуі
(жалпы қор, мүлік, өзін өзі ... ... ... және ... шауашылық кооперация аграрлы өндірістің, дамуына негізгі
бағыттардың бірі болып ... ... ... ... ... ... заңды үрдіс.
Нарыққа өту жағдайында бұл саладағы ... мен ... ... ... ... ... : ... ауысуы, өндірістік, жерлік қатынастардың өзгеруі, аграрлық
секторда шаруашылық қызметті басқару жүйесі. ... ... ... ... және ... ... ... туындайтын өзара
түсінбеушіліктер тәжірибе көрсеткендей, кооперация және ... ... көп ... ... ... тез ... ... нарықты қазіргі кездегі реформалауға байланысты біріктіру
үрдісі ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өндірісінің
нарықтық жағдайларға бейімделуінде олардың кооперация және ... ... етуі ... ... ... ... ... болып табылады. АӨК-гі акционерлеу тиімділігі ... және ... ... ... және ... ... арасындағы қатынастар мен салалық және салааралық ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар мен астық өңдеу ... ... ... ... неғұрлым жеңіл жүйесі болып
табылады. Ол кәсіпорындар арасында еңбек нәтижелерін, ... мен ... ... ... ... егін ... ... өндірістің кооперация
және интеграциясының екі формасы ... ... : ... ... ету ... ... ... дақыл өсірумен айналысатын
кәсіпорындармен ұсынылған: тік (вертикалды), егін егетін шаруашылықтардың
бірігуі ... ... ... ... ... ... өндіріс
кооперациясы мен интеграциясының осы аталған екі ... ... ... ... ... мен номенклатурасын, өндірістік қызмет
нысанын, өндіріс мерзімін және т.с.с. анықтайтындықтан дәнді дақыл өсіруші
шаруашылықтар ие.
Экономикалық ... ... ... ... ақпараттық және
тауарлы ағымдар төмендетеді, олардың бірлесіп және нақты өзара ... ету ... ... ... ... құрылу механизмі дәнді дақыл өндірушілерді, астық
өңдеу зауыттарын, олардың ұйымдастыру-шаруашылық құрылымын, шаруашылық ету
механизмін жасауды ... ... Ол үшін ... ... ... ... мен астық өңдеу зауытының коллетивтерінің өзара
экономикалық қарым-қатнастарын құру қарастырылады.
Айта ... бір ... ... ... астық өңдеу
зауыттары жекеменшік кәсіпорындарына айналды. Сондықтан ауыл шаруашылық
өнім өндірушілері астық ... ... ... ... ... ... ие бола алған жоқ. Осыған ... ... ... ... ... ... өңдеу принципі бойынша
айтарлықтай шығындар шегуде.
Сондықтан осы жағдайдың ... ... ... ... ... мен ... өңдеу зауыттарының арасындағы
айырбас ... ... ... ... ... Олардың
астықты өткізуден алынатын тиімділікте ортақ ... жоқ : өнім ... ... ... ... ... өткізеді, өңдеуден кейін өзі тауарлы
биржа арқылы сатып ... ... Бұл ... зауыт коллективі өңделген
өнім сапасына ең алдымен ... ... ... ешқандай жауапкершілік
артпайды.
Астықты өңдеу, астық ... ... ... ... ... ... өзара тиімді есепті бағамен жүруі ... ... ... ... ... шартқа сәйкес : астықтың түрлі
сұрыптарымен жүргізілуі керек.
Бұл ... ... ... әдіс келісім шарттағы,
жеткізілетін астықтың сапасы жөнінен техникалық ... ... ... ... ... ... туралы бапты алып
тастауға сондай-ақ астықтың сақтауына кететін шығындардың белгілі мөлшерін,
артынша барлық шығындарды қысқартуға ... ... ... ... ... жоғарылатуда жеңіл өнеркәсіп
және тамақ өнеркәсібімен келісім негізінде дара ... ... ... ... өз ... ... ... жүйесін құрайтын басқа әртүлі кооперациялардың даму катализаторы
болуы керек.
Қаржы-несиелік кооперативтердің негізгі міндеттері мен мақсаттары :
өз ... ... ... несие-қаржылық қызмет етуді ұйымдастыру,
арзан несие алу, пайлық капитал құру үшін кооператив мүшелерінің ... ... ... ... ... қаржылық қызмет көрсету,
сақтау және т.с.с. үшін құрал болып табылады.
Несие кооперативтері ауыл ... ... ... ... ... іске ... мүмкіндік береді : айырбас
механизмінің меншік қатынасы; жұмысшыларды ... ... ... және ... ... ... ... мақсатты несиесі ауыл ... ... көзі ... ... Қазақстанда ауыл шаруашылық
несие кооперациясы жүйесін құру аграрлы ... ... ... ... ... қалыпты жағдай болады :
- ауыл тұрғындарын қажетті несие ресурстарымен және ... ... ... ... ... ... және ақылы қызмет көрсету мәселесінің біртіндеп
шешілуі;
- коллективті ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігін жоғарылату үшін қолдану;
- мемлекеттің қолдауымен құрылатын салық салу және ... ... ... ... ... ... және заңды актілердің
қаржылық тұрақтылығы мен төлем қабілеттілік деңгейін жоғарылату.
3.3. Өнімнің ... ... ... маркетинг жүйелерін жетілдіру
жолдары
Қазақстан ... ... ... халық шаруашылығының,
сонымен қатар ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекелік қабілетсіз кезінде
жүріп жатыр. Бұл ... тек өз ... бен ... ... емес ... ... теория мен тәжірибелерді де кеңінен қолдануға
болады. ... ... ... ... XІX ... ... ... болса, ал агромаркетинг түсінігі Қазақстан экономикалық
ілімнде соңғы жиырма жыл ішінде пайда болды. Ауыл шаруашылық ... және ... ... ... ... ... ... құрылуда. Қазіргі кезге дейін агромаркетинг туралы
ілім құрылған жоқ, сондықтан оны қалыптастыру жөнінде ... ... да ... ... кешен өнімдерімен байланысты
маркетинг өнеркәсіптің және маркетингтік қызметтің басқа ... ... ... ол ауыл шаруашылық спецификасымен, әдістерді
көп түрлілігімен, оны жүзеге асыру ... мен ... ... ... үшін маңыздылығымен, өнімді дайын өнімді өңдеу, сақтау
және тұтыну орындарына жедел түрде ... ... ... ... ... ... концепциясын құрастыруда жоспарлы
экономикадағы: өндірістік бағдарламаларды, жоспарларды құру, тек нарыққа
бағытталмай, өндірісітік-өткізушілік қызметті де ... алу, ... ... мен ... ... ... ... еңбектерін тиімді пайдалану секілді жағымды сәттерді тыс қалдырмау
керек. Экономистер маркетинг концепциясы және ... ... ... ... ... – сатып алушылардың төлем ... ... осы ... қанағаттандыру арқылы табыс табуға
бағытталады. Өткізу концепциясы – негізінде тауарларды басқарады, ... ... сату ... ... ... ... алу табылады. Агромаркетинг
концепциясы да тауарларды (ауыл шаруашылық өнімдері) басқарады, бірақ төлем
қабілетті ... ... алу ... ... ал ... ... ... сату көлемін ұлғайту есебінен де, өндірістегі
технологиялық үрдісті жетілдіру ... де ... ... ...... ... концепциясы ретінде ауыл шаруашылығы
өнімдерін өндіру, өңдеу, өткізу салаларындағы ... ... ... ... атап өткеніміздей кәсіпорын қызметінің тиімділігін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Ол үшін ең ... ... ... керек.
«Инновацияң - термині технологияға байланысты дамып келе жатқан ... ... ... ... қарай инновация – нарықта
бұрын соңды болмаған бір – жаңашылдық. Ол жаңа ... ... ... ... басқару жүйелерінде, жаңа өнімде көрініс табуы
мүмкін. ... даму – жаңа ... ... диверсификациясымен және жаңа
ұйымдастырушылық құрылыммен байланысты болуы мүмкін.
Қазақстанның ... даму ... ... ... ... ... және коммерциялық мәселелерді шешу құралы
болып табылатын – ... ... ... ... ... артуымен түсіндіріледі. Жаңашылдықтарға деген қажеттілік
тұтынушылардың төлем қабілетті сұранысы түрінде көрінеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... тұтынушының мойындауы, оны неғұрлым ... ... ... ... ... жаңашылдықтарды қоғамның
мойындауы ауқымы, сатып алушылардың өнім сапасына деген талаптарымен, табыс
деңгейімен, ... ... және ... ... ... қоғамдық сұраныстың қалыптасуына септеседі. Инновацияларға
кәсіпкерлердің қызығушылық танытуы келешектегі жаңашылдықтарды ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі нақты инвесторлардың инвестицияларды ұлттық ... даму ... ... ... ... алуына тәуелді.
Өндірістің инновациялармен қанығуы жолындағы кедергілердің бірі болып
Қазақстанның өндірістік саласындағы кризистік жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... бөгет болады. Сондықтан жаңа өндірістердің инвестициялар алу
мүмкіндігі төмен. ... ... ... таралуына
олардың ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... оларды пайдалануға негіз болатын және ... ... ... ... туралы мәліметтерді
біріктіретін білімнің жинақталуы, ... бар ... ... ... ... ... арттыруға, оны дайындауды
технологиялық ерекшеліктеріне, нақты ... ... және ... ... ... ... Жаңашылдықты игеру үрдісінде
өндірісте оған қатысушылардың ... ... ... ... ... жоғарылайды, бұл өз кезегінде жаңашылдықтардың
технологиялық ... ... жол ... ... ... игерудегі зерттеулердің нақты өндірістің технологиялық мүмкіндіктеріне
бағытталғандығы өндіріс саласындағы шығындарды қысқартады.
Жаңашылдықтардың таралу жылдамдығына ... ... ... ... ... ... ... ету параметрлерін жақсартуға
мүмкіндік беретін әдіспен салыстырмалы прогрессивтілігі, сонымен ... ... үшін ... ... ... уақыты әсер
етеді. Осылайша Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... ал жаңашылдыққа деген сұраныс табылады.
Жаңа инновациялардың пайда болуы мен ... ... ... ... ... қаржылық салымдарды талап ... ... ... ... ең ... ... ... қолда бар
патенттерді лицензиялау, лицензия пакетін құру болып табылады. Бұл бағытта
аумақтық орта кәсіпорынға ... ... мен ... жөнінен
мамандандырылған консалтингтік ұйымдар көмектесе алады. Жақсы ... мен ... ... ... ... ... ... айтарлықтай артықшылықтарға ие болады. Ұсақ және орта фирмаларға
ендіру нәтижелерін жалдап, патенттерден көршілес аумақтардан қарымта ... ... ... ... көп ... шектеусіз пайдалану үшін
лицензияланады, сондықтан қайта сатылуы мүмкін. Қазақстан бойынша таралған
мұндай лицензиялардың ... ... ... ... құрамасы болып ірі корпорациялармен
технологиялық нарықты монополизациялау табылады. Патенттеу ... ... ... ... ... ... ... уақыт аралығында бәсекелес
корпорациялар дайындайтын жаңа ашулар мен ... ... ... ... ... көлемде жаулап алу.
Инновацияны пайдалану патенттік құқықты нақты түсінбейінше мүмкін
болмайды. Сондықтан кәсіпорын басшыларына ... ... ... ... ... ... немесе мамандандырылған
инновациялық орталықтар айтарлықтай ... бере ... ... патенттік
немесе лицензиялық келіспеушіліктерді шешуде тыныштық немесе ұтылмау
жағдайы белгілі деңгейде ... ... ... ... ... құжаттың толтырылуы немесе мүлдем ... ... ... ... ... егер басқа фирма немесе жеке
тұлға патентті бұрын алып қойған болса ең негативті ... ... ... фактор жеке кәсіпорындар мен холдингтерге ғана таралып
қоймай, сонымен ... ... ... ... ... пайда болуына алып келетін, аймақтық ... ... ... ... ...... ... динамикалық типінің маңызды
белгісі. Бұл ... ... даму ... ... ... күрестің шиеленісуімен, өндірілетін өнімнің өмірлік циклінің
қысқаруымен алдын ала ... өз ... ауыл ... ... ... ... кәсіпорынның инновациялық қызметті ұйымдастыруын қарастырамыз.
Егер бұл кәсіпкерлік қызметте шаруашылық етудегі негізгі саясаты ... ... ... ... қалыпты табыс алу болып, ал инновациялық
қызметке жеткіліксіз мән ... онда ... ... ... кәсіпорынның
басқа кәсіпорындардан еш өзгешелігі жоқ, ал ... ... ... қызметінің ұзақ мерзімді тұрақтылығының мәселесі ол үшін
өте маңызды.
Талдау көрсеткендей инновациялық қызмет әлі де ... ... ... ... осы ... ... басшылықтың қолда бар нәтижелермен
қанағаттанып, инновациялық қызметті ұйымдастыруда ... ... ... ... Осы ... аумағында
жүргізілген стратегиялық талдау рентабелділіктің басқа көрсеткіштері өсуге
қабілетті болғанына қарамастан соңғы жылдардағы атқарылған жұмыстардан сату
рентабельділігінің ... ... ... ... тұрақты нарықтық
коньюктураны ұстап тұру үшін сапаны, өндірістің жабдықталу параметрлерін
төмендету ... ... ... ... ... ... ... SWOT-талдау жүргізілді. Біздің пайымдауымыз бойынша бұл ... ... ... ... нақты мүмкіндіктердің
(квалификациясы жоғары мамандардың, төлем қабілетті сатып ... ... ... ... болуы) күшеюі; екіншіден, қауіп
деңгейінің төмендеуіне (бәсекелестермен баға деңгейінің ... ... ... марка өнімдерін қалауына байланысты сұраныстың төмендеуі,
жеткізушілер өнімдерінің ... ... ... ... ... және осының нәтижесінде әлсіз жақтардың әсерін азайту.
Бірақ бұл үшін:
- қажетті ... ... мен ... аумағында сатып алушыға жеткізіп
беру үрдісін автоматтандыратын құрылғыны дайындау;
- тұрақты сатып алушылармен ... ... ... ... ... ортасын жақсарту;
сервистік қызмет сапасын қадағалайтын жүйені ендіру қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық ... ... ... біз сапаның өнімнің бәсекелік
қабілеті мен ... ... ... әсер ... көз жеткіздік. Сапа
- әр түрлі факторлардың жүйелі ... ... ... ... ... Бұл ... өнімнің құрамын және сипаттамаларын
білдіреді.
Тауар сапасын арттыру стратегиясын дайындауда қозғалыстағы ... ... ... ... жөн. Тауардың сапасын
көтеру стратегиясы элементтерінің бірі болып сериясы 9000 ИСО ... ... ... ... ... ... жүйесі табылады.
Тауардың сапасын көтеру стратегиясын ... ... ... ... ... болып олардың сертификациялануы табылады.
Мұнда жаңа отандық тексеру және ... ... ... ... ... жұмыстарын жандандыру қажеттілігі
туындайды.
Дипломдық жұмысты орындау барысында біз ... ... ішкі ... ... ... ... әсер ... анықтадық. Сыртқы
факторлар ішкі факторлар секілді өндірілетін өнім ... ... ... сондықтан сапа көрсеткіштері келесі негізгі талаптарға сай болулары
керек:
- өндіріс тиімділігінің жоспарлы өсуіне септесуі;
- қазіргі ... ... мен ... ... және ... ... техникалық ілгерілеудің негізгі бағыттарын
ескеруі;
- тұрақты болуы;
- өнімнің жарамдылығын көрсететін барлық ... ... ... ... ... бір ... ... стратегиясына жаңаша көзқарас - сапаның тұтынушының
талаптарын қанағаттандыратын сонымен ... ... ... ... ... ... екендігін түсіндіреді.
Дипломдық жұмыстың орындалуы барысында статистикалық, ақпараттық және
т.б.мәліметтерді, шетелдік және отандық ғалымдардың ... ... ... ... ... ... мен ... көтерудің теориялық
мәніне толық сипаттамлар жасалып,тәжірибелік тұрғыдан бірнеше зерттеулер
жүргізіліп, бірқатар ... ... ... бұл ... ... ... ... жағдайын анықтау, кәсіпорын
өндіретін өнімінің жергілікті бәсекелес кәсіпорын өнімдерімен салыстырылып
маркетингтік талдаулар (анкеталық сұраулар ... ... баға ... арқылы өндірілетін өнімнің беделін, сапасын, жағымдылық ... ... және ... ... ұйымдасу түрі мен оған
бірқатар ұсыныстар келтіру және өндірілетін өнім сапасын анықтау (ҚР МемСТ-
на ... ... ... ... ... және ... жатқан шаралардың орындалу тәртібімен танысу қарастырылды.
БСҰ-на мүше болу қарсаңында жүргізіліп жатқан жұмыстар мен олардың
нәтижелері де ... тыс ... жоқ. ... сапасын арттыру жолында бір-
бірімен сабақтас әр сала кәсіпорындарының тізбектелген жүйесін құру мен осы
шараларды ұйымдастыруға қолайлы ... ... үшін қай ... ... ... қажет ететіндігі анықталып, ұсыныстар жасалды.
Ауыл шаруашылығындағы өндірілетін ... ... ... ... ие болатын өндірістің қызметін әлеуметтік және ... ... мен ... ... ... талабына сай инновациялық
жетістіктерді енгізу екенін ескеру қажет. ... ауыл ... ... ... ... ... ... жұмыскерлер
жалақысының қала жұмыскерлерімен салыстырғанда 3 ... ... ... ... ... ... университет қабырғасынан жаңа түлеп ұшқан
жас мамандардың ауыл шаруашылығына аса ... ... ... шығынға ұшыратпай, экономикалық ... ... ... ауыл ... өндірісіндегі техника, құрал-
жабдықтарының 70 пайызға жуығы бәсеке қабілетті өнім өндіруге жарамсыз
кешегі күн ... ... ал ... ... өнім ... ... ... жаңа құрал-жабдық қана емес сәйкес материалдар мен сапалы шикізаттың
болуы шарт ... ... ... Осы ... ... ала ... ... 3-тарауының 3-бөлімшесінде өнімнің сапасын көтерудегі
инновация және маркетингтік ... ... ... ... қол ... яғни ауыл шаруашылық кәсіпорындарына белгілі мөлшерде қаржы-
қаражатты шоғырландыру (ұсақ серіктестіктерден неғұрлым ірі корпорациялар,
акционерлік ... ... ... бағалы қағаздар шығару) ... ... ... ғылыми жетістіктерге, жаңа техника, ... ... ... ... ... ... ... бұл саланың
экономикалық деңгейін толық бәсекелестік күреске дайындауға болатындығына
сеніміміз мол.
Жалпы алғанда ... ... ... барысында Қазақстандық қана
емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... сапасын көтеру мәселесі кең көлемде зерттеліп, ... ... ... ... сапалылық көрсеткіштеріне теориялық тұрғыдан
анағұрлым тереңірек бойлап, ... ... ... ... ... ... басқа да стандарттарына, зерттелетін
сала бойынша сәйкес қызметпен айналысатын Алматы облысы Кербұлақ ... ... ... ... дипломдық жұмыстың
орындалуының негізгі сүрегі болды. Болашақтағы өмірлік ... ... ... ... осы ... өз ... табатынына
(диссертациялық жұмыс) сенімдімін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 2003-2015 жылдардағы ... ... ... даму ... ... ... Президенті
және Үкіметінің актілер жинағы, 2002, №30.
2. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі ... ... ... Президентінің үкімімен 2001 жылдың 4 желтоқсанында
расталған, №735, Астана 2001.
3. ... ... ... халқына Жолдауы «Қазақстан
жеделдетілген экономикалық, әлеуметтік, ... даму ... ... 2005, 18 ... ... Н.Ә. «Жаңа заман – Жаңа экономикаң //, «Егемен ... 16 ... ... мен ... ... ... Заңы // ... // 1993, 17 ақпан.
6. Нұрпейісова А.С. Кластерлік талдау – микродеңгейде бәсекелік қабілетті
басқару базасы // «ҚазЭУ Жаршысың, «Экономикаң 2004, №3, 72-76 ... ... Н.Е. ... 2000, ... 46-69 ... Тағы да ... пұт астық // «Казахстанская правдаң 2004, №6, 22
қаңтар.
9. Азгальдов Г.Г. ... и ... ... ... товаров. – М.:
Экономика, 1982.
10. Завьялов П.С., Демидов В.Е. Формула успеха - ... (100 ... ... ... о том, как ... ... на ... рынке. – 2-е
изд., перераб. и доп. –М.: Международные отношения, ... ... М.Г., ... В.И., ... Г.А. ... формирование и развитие.- М.: Агропромиздат. – 1998.
12. Маркетинг: ... ... ... С.А.Красильников и др.;
под ред. А.Н.Романова - М.: Банки и ... ... ... Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки
качества и защита потребителя.-М.: Изд-во стандартов, 2002.
14. ... А.Ф. ... ... и ... М.: ... ... ... А.И. Реконструкция и техническое перевооружение ... ... М.: ... ... ... Р.С. ... рыночной экономики и бизнеса. Алматы: Гылым,
1994
17. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., ... С.Б. ... ... ... ... Южно-Уральское кн. изд-во, 2001
18. Трубилин А. Конкурентоспособность – ... ... ... // АПК: ... управление, 2002.
19. Шувалов А.И. Некоторые аспекты оценки конкурентоспособности изделий.
Обновление продукции и конкурентоспособность. М: ... ... ... И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. М:
Финансы и ... ... ... И.Н. Маркетинг и международное коммерческое дело. ... ... ... Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два
уровня управления // Маркетинг, 2003, №4.
23. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. ... и ... ... ... Книга 1-4. Учебник. Алматы: Экономика, 2002.
24. "О вступлении Казахстана в ВТО" С.Туржанов - ... ... ... ... ... г.Алматы. «Казахстанская правдаң // №29,
2002, 23 июль.
25. «Взгляд Президентаң // «Казахстанская правдаң // №13, 2004, 31 ... ... ... /А.Н. Романов, Ю.Ю. Корлюгов, СА. ... др.: Под ред. А.Н. ... — М.: ... и ... ЮНИТИ, 1996
27. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и ... ... ... ... ... и доп. — М.: ... авторов и издателей “Тандем”;
Изд-во“ГНОМ-ПРЕСС”, 1998
28. "Менеджмент систем ... ... ... М.Г. ... ... В.А. ... и др.: ИПК ... стандартов, 1997.
29. А.Абдрахманов, член Правления МО "СовАсК" 
Ш.С.Тажибаев ... ... ... и ... и ... ... ... в Республике Казахстанң :
Алматы, 2004г.
30. «Поручение Президента РК Правительству и акимамң.// ... ... ... ... ... ... ... Казахстан, Программа по
«Производству и переработке зерновых культур на 2004-2005г.ң.
32. Ильенкова С.Д., ... Л.М., ... С.Ю. и др. ... ... М.; Изд. ... и биржи", ЮНИТИ, 1997 г.
33. Методика комплексного технико-экономического анализа деятельности всех
звеньев управления отрасли. Ч 1 ... ... ... ... М.: МЭП ... ... Статистические методы повышения качества. Под.ред. Хитоси Кумэ. – М.:
Финансы и статистика., 1990 г.
35. ... Л.Ю. ... ... ... АПК и ... КазГосАгру. 2001г.
36. Ақпараттық Интернет сайттары - www.standard.ru, ... ... С. ... ... «Казахстан и ВТОң //Эксперт// 2004, 15
март, КАЗИНФОРМ;
38. «Инновации – в сельское ... ... 2004, ... ... ... ... жақсарту туралы: ҚР
Заңы.ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы.1994.№8
40. «Қызыл Жарң ӨК-нің 2003-2004 ... ... ... ... ... ... çåðòòåó
Òàóàð¹à äåãåí òàëàïòàðäû» ºàëûïòàñóû
Áà¹àëàó¹à æàòàòûí ïàðàìåòðëåð òiçiìi
Ýêîíîìèêàëûº ... ... ... áiðåãåé ê¼ðñåòêiøòåðäi àíûºòàó
Ýêîíîìèêàëûº ... ... ... ... èíòåãðàëäû
Ò½òûíó áà¹àñûí òà»äàó
Á¸ñåêåëiê ºàáiëåòòi» ºàíà¹àòòàíäûðûëóûí áà¹àëàó
Æîº ... ... ... ... ... ¸çiðëåó
Òàóàð ¼íäiðiñi òóðàëû øåøiì ºàáûëäàó
Áàñ ìåêåìå
Íåãiçãi ¼íäiðiñ
²îñàëºû ìåêåìåëåð
ʼìåêøi ¼íäiðiñ
Äàéûí ¼íiì ºîéìàñû
Íåãiçãi òàçàëàó öåõi
Ìàêàðîí öåõi
ѽðûïòàó öåõi
Äèiðìåíäåð
Øèêiçàò ... ... ... ºîéìàñû
Îðàìàëàó öåõi
Áàñ äèðåêòîð
Àòºàðóøû äèðåêòîð
Òåõíèêàëûº
äèðåêòîð
Ñàòó áîéûíøà
äèðåêòîð
²àðæû
äèðåêòîðû
Ñàòóëàðäû áàñ- ºàðó ºûçìåòi
²àðæû
á¼ëiìi
Åñåï-ºèñàï
á¼ëiìi
Ò½òûíóøûëàðäû
ºîëäàó ... ... ... ... ... á¼ëiìi
Ìàðêåòèíã
á¼ëiìi
Æèûíòûº åñåï
áåðó á¼ëiìi
Å»áåê àºû
åñåïòåó á¼ëiìi
Áàºûëàó
á¼ëiìi
Коперациялар ... ... ... ... ... ... ... сатылы өңдеу кәсіпорындары
1 сатылы өңдеу кәсіпорындары
Жаңа техника, техноло гиямен жабдықтау

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтеру20 бет
Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелері34 бет
Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелері жайлы12 бет
Өнімнің өзіндік құны13 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь