Ұлы жібек жолы және оның тарихи маңызы

КІРІСПЕ
1 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАРИХИ МАҢЫЗЫ
1.1 Ұлы Жібек жолының пайда болуы
1.2 Батыс пен шығысты байланыстырудағы Ұлы Жібек Жолының рөлі
1.3 Жібек жолы бойындағы керуен жолдары
1.4 Ұлы Жібек жолымен таратылған діни сенімдер мен дін жолдары
2 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ БОЙЫНДА ПАЙДА БОЛҒАН САРАЙШЫҚ МЕКЕНІ
2 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ БОЙЫНДА ПАЙДА БОЛҒАН САРАЙШЫҚ МЕКЕНІ
2.1 Сарайшық . қазақ хандығының тұңғыш астанасы
2.2 Ұлы Жібек Жолындағы қала мәдениетінің қалыптасуы Сарайшық мысалында
2.3 Сарайшық қалыптасқан Ұлы Жібек Жолының сауда.саттық тармағы
3 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫНЫҢ ҚАЗАҚСТАН БӨЛІГІНДЕ ТУРИЗМДЫ ДАМЫТУ
3.1 Қазақстандық туризм саласының Ұлы Жібек жолы аясында даму мәселелері
3.2 Көне Сарайшық қаласын қалпына келтіру және сақтап қалу шаралары
3.2 «Хан Ордалы Сарайшық» обьектісі орналасқан Атырау облысындағы туризм инфрақұрылымын дамыту проблемаларын қарастыру
3.3 «Хан Ордалы Сарайшық» обьектісінің экономикалық позициясын қарастыру
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеудің өзектілігі: «Ұлы Жібек Жолы» - Жерорта теңізінен Қытайға дейін Еуразияны көктей өтіп жатқан керуен жолдарының тоғысқан тоқсан торабы, ол сонау ежелгі дәуірдегі орта ғасырдағы осы аймақтардың сауда және мәдени байланыстарының тұсауын кескен аса маңызды қатынас жолы. Жалпы адамзат тарихы бойынша Шығыс пен Батыс халықтарының арасында қалыптасқан бейбіт қарым – қатынас сырын жан-жақты зерттеп білу қазіргі таңдағы мәдениетті өркендетуде маңызы зор. Осы тұрғыдан алғанда Жібек жолын көктей өтетін елдердің ғылыми және мәдени топтарының өзара пікір алысуына, мемлекеттер арасында мәмілеге келу байланыстарын орнатуға әсер ететін өзекті мәселе.
Зерттеудің мақсаты: Ұлы Жібек жолының Қазақстандық бөлігінде халықаралық туризмді дамыту (Көне «Хан Ордасы – Сарайшық» мысалында) жолдарын қарастыру.
Зерттеудің мақсатын жүзеге асыру барысында келесі міндеттемелер алынып отыр:
– Ұлы Жібек жолының кесіп өтетін негізгі жолдарын анықтау;
– Келешекте адамгершілік, ынтымақтастықты жолға қоюдың тиімді құралы болуы ықтимал «Ұлы Жібек жолының», оның ішіндегі “Хан Ордалы Сарайшықтың” қыр-сырын жан-жақты зерттеп, жағымды факторларын анықтау;
– «Хан Ордалы Сарайшық» обьектісін экономикалық позициядан қарастыру және оның тиімділігін, Қазақстан Республикасы мен Атырау облысына тигізетін септігін анықтау;
– Орталық-Азия аймағына Ұлы Жібек жолы бойынша туризм шеңберінде еліміздің туристік беделін қалыптастыру және дамыту жолдарын анықтау.
Тақырыптың ғылыми жаңашылығы: жаңа деректер мен оқу құралдарын пайдалана отырып Ұлы Жібек жолының тарихына толық зерттеу жүргізуге тырысу.
Зерттеудің ғылыми құндылығы: зерттеу барысында қолданылған материалдар мен қорытындылар тақырыптың өзектілігін аша түседі.
Зерттеу барысында қолданылған деректер: ҚР-ның туризм және спорт Министрлігінің туризм индустриясы Комитетінің, Қазақстан Республикасының статистика Агенттігінің статистикалық жинақтарының мәліметтері, туризм бойынша арнаулы басылымдардың есепті материалдары мен статистикалық мәліметтері болды. Жұмыста Қазақстан Республикасының заңдары мен нормативтік актілері, Ұлттық бағдарламалары, ҚР-ның Президентінің Жарлықтары, ҚР-ның Үкіметінің Қаулылары, ҚР-ның министірліктері мен ведомствалары мәліметтері, ғылыми журналдар мен мерзімдік басылымдарда жарияланған мәліметтер, тақырып бойынша негізгі оқулықтар мен қатар қосымша монографиялар және баспасөз құралдары.
1 Бернштам А.Н. Памятники старины Талаской долины. – Алматы, 1941. – 240 с.
2 Елеуов М. Шу мен Талас өңірлерінің ортағасырлық қалалары (VІ-ХІІІғ. басы). – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – 210 б.
3.Шәлекенов У.Х. Түріктердің отырықшы өркениеті. – Алматы, 2002. – 248 б.
4 Сенигова Т.Н. Средневековый Тараз. – Алматы: Наука, 1972. – 217с.
5 Баипақов К.М. Қазақстанның ежелгі қалаларының энциклопедиясы. – Алматы: Аруна, 2005. – 316 с.
6 БаипаковK.М., Сенигова Т.В., Чанг К. Средневековые города и поселение Северо - Восточного Жетысу. – Алматы, 2005. – 188 с.
7 Баипаков К.М., Шарденова З.Ж., Перегудова С.Я. Раннесредневековая архитектура Семиречья и Южного Казахстана на Великом Шелковом пути. – Алматы: Ғылым, 2001. – 259 c.
8 Бернштам А.Н. Древнии Отрар // Известия АН Каз ССР, серия археологическая. – 1951. – Вып. 3, No 8. – С. 14.
9 Маргулан А.Х. Из истории городов и строительного искусства древнего Казахстана. – Алматы: Наука, 1950. – 189 с.
10 Ерзакович Л.Б. О позднесредневековом городище Аспара // Новое в археологии Казахстана. – Алматы, 1969. – С. 17.
11 Байпаков К.М., Таимагамбетов Ж.К. Археология Казахстана. –Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 356 с.
12 Валиханов Чокан. Избранные произведения. – Алматы, 1958. – 273 с.
13 Пантусов Н.Н. Фергана по «Запискам султана Бабура» // Записки ИРГО. – 1891. – No 2. – С. 26-47.
14 Пантусов Н.Н. Город Алмалык и Мазар Туглук-Тимур-хана // Кауфманскии сборник. – М., 1910. – С. 161-188.
15 Фишер Г.В. Озеро Балхаш и течение р. Или от выселка Илийского до ее устья // Записки ЗСО РГО. – 1884. - Т. 6. – С. 3-21.
16 Абрамов Н.А. Алматы или укрепление с Верное с его окрестностями // Записки РГО. – СПб., 1867. – Т.1. – С. 255-268.
17 Абрамов Н.А. Древнее укрепление при речке Чингильда // Тобольские губернские ведомости. – 1867. – No 50. – С. 70-75.
18 Абрамов Н.А. Древние курганы и укрепления при в Семипалатинскои и Семиреченскои областях // Известия РГО. – 1873. -Т.8, вып.1. – С. 59-63.
19 Лерх П.И. Археологическая поездка в Туркестанскии краи в 1867 г. – СПб., 1870. – 39 с.
20 Иванов Л.Д. По вопросу некоторых туркестанских древностеи // Известия РГО. – СПб., 1886. - Т. 21. – С. 71-89.
21 Баипақов К.М., Танабаева С.И., Сдыков М.Н. Батыс Қазақстанның археологиялық қазыналары. Фотоальбом. – Алматы: Credo, 2001. – 160 с.
22 Байпақов К.М. Отырар алқабы. Фотоальбом. – Алматы: Баур, 2005. – 256 б.
23 Байтанаев Б.А. Древние города Южно-Казахстанскои области на Великом Шелковом пути // Кітаптану. Библиография. Мақалалар жинағы. Құраст. К.Т. Қасымжанова, С.Т. Тұяқова. – Алматы: ҚР Ұлттық кітапханасы, 2008. – Б. 26-28
24 Хошимов М. Великии Шелковыи путь и Центральная Азия. – Туркестан: Издательство МКТУ, 2005. – 284 с.
25 Беленицкий А.М., Бентович И.Б., Большаков О.Г. Средневековый город Средней Азии. – М., 1973. – 287 с.
26 Результаты экспедиции полковника Ю.А.Сосновского для исследования торгового пути в Китаи // Туркестанскии сборник. – СПб., 1876. – Т.151. – С. 84-87.
27 Древнии торговыи путь в Среднюю Азию // Туркестанские ведомости. –1870.– No14.–С.81-82.
28 Западныи Туркестан в ҮП столетии, по описанию китаиского путещественника // Туркестанские ведомости. – 1889. – No 38-40. – 25 с.
29 Баипаков К.М. Тараз и средневековые города Таласскои долины // Проблемы древнеи и средневековои истории Казахстана // Материалы чтений по творчеству М.Х. Дулати. – Алматы, 1999. – С. 22-37.
30 Баипаков К.М., Нортхедж А. Новые данные об Акырташе // Известия Мн-АН РК. Сер. общ. наук. – 1997. – No 1. – С. 3-11.
31 Қазақстан Республикасының тарихи және мәдени ескерткіштер Жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы, 2002. – Т. 2. – 346 б.
32 Арзютов Н.А. Отчет о раскопках, произведенных в 1937 г. На месте развалин золотоордынского города Сараичика // Известия АН КазССР.- 1949. – Вып. 2. – 12 с.
33 Самашев З., Кожаков Д., Талеев Д. Сараичик: проблемы исследования великого города // Проблемы изучения и сохраненеия исторического наследия. – Алматы, 1998. – 35 с.
34 Сафаргалиев М.Г. Распад Золотои Орды и ее падение. – М., 1996. – 350 с.
35 Токтабаев А. Сараишықтың аққу көлі // Егеменді Қазахстан. – 1998. – 22 март.

36 Ұлы Жібек жолы. Оның өткені мен болашағы хақында // Қазақстан коммунисі. 1991, ақпан. – No 2. – Б. 46-52.
37 Взаимодеиствие кочевых и оседлых культур на Великом Шелковом пути // Тез. докл. междунар. семинара ЮНЕСКО. Алматы, 15-16 июня 1991 г.). – Алматы, 1991. – 120 с.
20-21.
38 Ғизатов Ж. Сараишық – астана қала. – Ақтөбе: А-Полиграф, 2004. – 192 б.
39 Искакова З. Ұлы Жібек жолы - өркениет жолы // Зерде.- 2004. – No 1. – Б. 18-19.
40 Кляшторныи С.Т., Ливщиц В.А. Согдиицы в Центральной Азии // Формирование и развитие трасс Великого Шелкового пути в Центральной Азии в древности и средневековье. – Самарканд, 1990. – С. 7-9.
41 Ртвеладзе Э. Великий Шелковый путь // Энциклопедический справочник . – Ташкент: Узбекистон миллий энциклопедияси, 1999. – 280 с.
42 Ізтелеуұлы Ш. «Жібек жолы» Қазақ елі туралы // Егемен Қазақстан. – 1994, ақпан - 15.
43 Дороги, которые объединяют мир // Вечерный Алматы. – 2003, сентябрь - 3.
44 Кулибаев А. Шелковыи путь // Kazakhstan. – 2001. – No 1.
45 Кулибаев А. «Шелковыи путь – Казахстан»: возрождение истории, развитие туризма // Казахстанская правда. – 2003, сентябрь-17.
46 Есали А. Туризм табыс көзі бола ала ма? // Егемен Қазақстан. – 2001, қазан - 20.
47 Бейсебаев И. «Жібек жолымен» керуен ағылады // Арқа ажары. – 1992, сәуір - 22.
48 Примбетов С. Возрождение древнего Шелкового пути // Азия – экономика и жизнь. – 1996, ноябрь.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі: «Ұлы Жібек Жолы» - Жерорта теңізінен Қытайға
дейін Еуразияны көктей өтіп ... ... ... ... ... ол ... ... дәуірдегі орта ғасырдағы осы аймақтардың сауда және
мәдени байланыстарының тұсауын кескен аса маңызды ... ... ... ... ... ... пен ... халықтарының арасында қалыптасқан
бейбіт қарым – қатынас сырын жан-жақты зерттеп білу ... ... ... ... зор. Осы ... ... ... жолын көктей
өтетін елдердің ғылыми және ... ... ... пікір алысуына,
мемлекеттер арасында мәмілеге келу байланыстарын ... әсер ... ... ... Ұлы ... ... ... бөлігінде
халықаралық туризмді дамыту ... «Хан ...... ... ... мақсатын жүзеге асыру барысында келесі міндеттемелер ... Ұлы ... ... ... ... ... ... анықтау;
– Келешекте адамгершілік, ынтымақтастықты жолға қоюдың тиімді
құралы болуы ықтимал «Ұлы ... ... оның ... ... ... ... жан-жақты зерттеп, жағымды факторларын анықтау;
– «Хан Ордалы Сарайшық» ... ... ... қарастыру
және оның тиімділігін, Қазақстан Республикасы мен Атырау облысына
тигізетін септігін анықтау;
– Орталық-Азия аймағына Ұлы Жібек жолы ... ... ... ... беделін қалыптастыру және дамыту жолдарын анықтау.
Тақырыптың ғылыми жаңашылығы: жаңа ... мен оқу ... ... Ұлы ... ... ... толық зерттеу жүргізуге тырысу.
Зерттеудің ғылыми құндылығы: зерттеу барысында ... мен ... ... ... аша ... ... ... деректер: ҚР-ның туризм және спорт
Министрлігінің туризм индустриясы ... ... ... ... ... жинақтарының мәліметтері, туризм
бойынша арнаулы басылымдардың есепті ... мен ... ... ... ... ... ... мен
нормативтік актілері, ... ... ... Президентінің
Жарлықтары, ҚР-ның Үкіметінің Қаулылары, ҚР-ның министірліктері мен
ведомствалары ... ... ... мен ... басылымдарда
жарияланған мәліметтер, тақырып бойынша негізгі оқулықтар мен қатар қосымша
монографиялар және баспасөз құралдары.
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... және пайдаланылған деректер көрсетілген.
1 тарауда Ұлы Жібек жолының пайда болуы, оның Батыс пен ... ... сол ... ... ... ... мен дін ... қаралған.
2 тарауда Жібек жолы бойындағы пайда болған ортағасырлық қалалар, соның
ішінде Хан Ордалы ... ... ... ... зерттеу бойынша
нәтижелер шығарылады.
3 тарауда Ұлы Жібек жолының Қазақстандық бөлігінде туризмды дамытуды
қарастырылып келеді. ... оның ... көне ... Қазақстан
қалаларында туризмды дамыту, сонымен бірге «Хан Ордалы Сарайшық» орналасқан
Атырау облысының экономикасын және ... ... ... жайында сөз
қозғалынған.
1 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАРИХИ МАҢЫЗЫ
1.1 Ұлы Жібек жолының пайда ... ... ... не, ол ... ... ... қандай кәдеге
жарады, қай жерлерді басып өтті - әркімді -ақ ... ... ... ... ... ... - ауд) қажы Сюань-Цзан 629 ... ... ... көзбен көру және дін ілімін шыңдап ... ... ... ... ... Ол Қытайды Батыспен байланыстырып жатқан
және техникалық жаңалықтарға дінге мұраттар мен ... ... ... ... осы ... ... жүрді.
Чань-Анань шыққан саудагерлердің қоспақ-түйелі керуенімен атақты Гоби
шөлін жағалап Дунхан арқылы «Ұлы ... ... ... ... ... мен ... ... Тянь-Шаньның солтүстік бөктерімен ... ... ... ... ... ... Сюань-Цзян түрік қағаны
тұрған Суяб ... ... ... – Цзян ... ... мен оның
жанпеліндегілер жөнінде былай сипаттайды: «Бұл қателіктердің аттары керемен
екен. Қаған үстіне ... ... ... киген, жолақ басына ұзындығы чжан
(3,2м) ұштары желкесіне түскен Жібек шолпа орап ... Оған ...... ... киіп, шаштарын айдар – тұлындап өрген екі жүзден астам тархан
(нөкер) еріп жүрді. Өзге жауынгерлер тері ... ... ... ... ... ту ... жүреді. Түйеге, атқа мінгендердің көптігі сонша,
көзбен шамалаудың өзі мүмкін емес» ... ... ... ... ... мен орта ... халықаралық
қатынастың күретамырына айналған ұлы жолға өз атауын берген және Шығыс пен
Батыстың негізгі сауда затына айналған жібек ... рет ... Ал ... қай ... ... істей бастады» деген сұраққа күні бүгінге ... ... ... ... «Жібек Жолының» жекелеген бөліктерінің сыңарлары жөнінде айтар
болсақ, ондағы қатынастар мен зат алмасу ... ... ... 3-2 мыңжылдықтарда басталған. Мұндай байланыстар Бадахшан тауынан
лазурит (көк лағыл) кені, ал Хотан аймағындағы Яркент ...... ... ... (көк минерал) кені ашылуына орай жолға қойылды.
Бадақшаннан ... ... ... ... ... пен ... тасылып жатты. Бадахшан лазуриті, 1 ... ... да ... ... Азия мен Орта ... ... теңізімен және Үнді мен жалғастырып
жатқан «Лазурит жолымен» қатар дүниеге ... ... ... ... ... жалғастырды.
Біздің дәуірімізге дейінгі 1 мыңжылдықтың орта кезінен «Дала жолы»
деген жол ... ... Егер ... ... ... ... бұл ... сорабы мынадай бағытта болғанын байқаймыз: Қара теңіз
жағалауынан Дон жағасына дейін, одан әрі ... ... Орал ... ... Алтайға, сонан Жоғары Ертіс пен Зайсан көлін мекендеген
агриппийлер еліне қарай созылады. Бұл жолмен ... мен ... ... құнды металдардан жасалған бұйымдар кең таралып жатты.
Жібек жасап шығару және онымен сауда жасау кезеңі күні ... ... ... ... 1 ... ... келеді.
Қымбат бағалы жібектерді тарату ісіне сақтар мен скифтердің көшпелі
әулеттері де атсалысты. Солардың ... ... сол ... ... қымбат тауар Орталық Азия мен Жерорта теңізіне дейін
тарады.
Жібек жолы тек біздің дәуірімізге дейінгі 2 ... орта ... қана ... ... мен ... күре ... айналды. Ал
осының бәрі император У – Дидің көрмеген Батыс елдеріне ... ... – Цзян ... елші ... Хань ... ... кезінен, яғни
138 жылы басталды. Чжон-Цзян 13 жылдан кейін қайтып оралды. Ол осы күнгі
Ауғаныстанның шет ... жете алды және ... ішкі ... ... ... тура ... ... рет жүріп өтті. Содан соң ... ... ... ... ... аттанып, Қытайға, Жерорта теңізінен,
Таяу және Орта ... Орта ... ... алып ... ... пен ... ... Ұлы Жібек Жолының рөлі
Жібек жолы 2-5 ғасырларда, егер Шығыстан бастасақ ... ... ... ... ... беттейді, одан әрі ... ... ... Ұлы ... ... ... ... және «Яшмо
қақпалары заставасына» жетеді. Ол ... ... жол ... ... мен ... орап ... үшке ... Солтүстік тармағы
Хами, Турфан, Бесбалық, Шихо алқаптары арқылы Іле ... ... ... жол ... ... Қарашәрге, Ақсуға және Ыстық көлдің оңтүстік
жағалауына жетеді, оңтүстіктегі тармағы Дунхан, Хотон, ... ... Үнді мен, ... ... ... ... ... аталады.(Сурет
1) «Солтүстік жолы» Қашқардан Ферғанаға, ал одан әрі Самарқан, Бұхара, ... ... ... ... [2]. ... ... ... үстінен өтіп
баратын бұрынғы қысқа да ... ... ... ... мен оңтүстік
Қазақстан арқылы өтетін жаңа жол 6-7 ғасырларда барынша ... ... ... ... ... ... ... қалды, басқалары,
керісінше, қызу жұмыс ... ал ... ... ... жолдары мен
қиылыстарында тұрған қалалар, селендер және керуен сарайлары дамыды немесе
қаңырап қалды. Жібек ... ... ... ... ... болмағанын атап
көрсеткен жөн, жүз жылдың барысында оның жеке ... мен ... ... ... 1. Ұлы ... ... жылжу тармақтары []
Біріншіден, Жетісуда Орта Азия арқылы өтетін сауда жолдарын қадағалап
отыратын түрік қағандары ... ... ... ... жол ... ... ... салдарынан қауіпті жолға айналды [3]. Үшіншіден,
түріктің ауқатты қағандары мен олардың жанпеліндегілер ... ... ... ... ... ірі тұтынушыларға айналды.
Сөйтіп бұл жол бас жолға айналды да 7-14 ғасырлардағы елшілер мен сауда
керуендері негізінен осы жолмен ғана өтіп жүрді. ... ... ... бұл
бағыты да толық өзгеріссіз қала алмады. Жүздеген жылдар көлемінде оның
анау, не ... ... не ... тармақтары жанданып, жоғарырақ мәнге ие
болды. Ал кейбіреулері, керісінше, мәнін жойып, жоғалып кетті де ... ... мен ... ... ... ... ... 6-8
ғасырларда негізгі жол сорабы Сирия – Иран – Орта Азия – ... ... ... ... – ШУ ... - Ыстықкөл қазан-шұңқыры-Шығыс Түркістан арқылы
таратылды. Бұл ... ... бір ... ... ... тағы бір
жол Византиядан Дербент арқылы ... ... ...... – Арал
жағалауын – Оңтүстік Қазақстанды кесіп өтіп, жоғары аталған негізгі жолға
келіп қосылды.
Батыс Түркі қағанаты ... ... одақ ... ... бұл жол олардың қарсыласы Сасанидтік Иранды айналып өтті.
Дегенмен 9-12 ... Орта ... Орта және Таяу ... Кіші Азия ... Египет пен Византияға баратын жолға қарағанда бұл жол ... жолы ... ену ... Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісу
қандай жағдайда еді дегенге ... Бұл ... ... ... ... мен
отырықшы халықтар ежелден қалыптастырған төл ... ... ... үстіне этникалық жағынан алғанда көшпенділер де, отырықшы тұрғындар ... ... ... этникалық саяси қауымға бірлескен тайпалар еді.
Отырықшылар (жатақтар) мен ... өз ... ... әсер етуі мен ... ... ... өркениеттің қызыл арқау-
күретамыры болды. Қазақстан мен Орта Азия ... ... ... сондай-ақ олардың жерінде тұратын халықтардың дәстүр-салтының
үйлесімділігі өркениеттік көп ... ... ... ... ... ... 6-3 ... бұл жерлерді көшпелі және
жартылай сақтар мекендеді, ал көптеген қорғандарды ... оның ... ... ... Үйгәрәк қабірлерінен табылған қазбалар бойынша
олардың мәдениеті жоғары ... ... ... Сол ... ... Қытаймен, Үндімен, Таяу және Орта ... ... ... сақ ... қабірлерінен табылған қытай айналары, Орта Азия мен
Ираннан әкелінен аса ... ... ... бұйымдарда куә бола
алады [4].
6 ғасырдың екінші жартысында Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ұлан – ... ... алып ... ірі көшпелілер
мемлекеті – Түрік қағанаты ... ... жолы осы ... ... ... мен ... Қазақстан
қалаларындағы феодалдық мәдениеттің өркендеуінде ... роль ... ол ... ... ... ... ... мұрындық болып,
Қазақстанның оңтүстігінде тікелей осы жолдың ұзынна-бойында тұрған немесе
онымен сауда сораптарымен ... ... ... тез өсіп,
өркендеуіне септігін тигізді [5].
Өзара талас-тартыстар мен жортауыл-жорықтар, сондай-ақ Қытайда теңіз
жолдарының ... бұл ... ... ... ... ... ... яғни 14 ғасырға дейін Орта Азия, Оңтүстік Қазақстан мен
Жетісу арқылы өтетін Жібек ... ... ... ... Шығысқа қарай қозғалсақ, Жібек жолының қазақстандық бөлігінің
сыр-сипаты, міне, мынадай еді. Жол ... ... ... асуы ... ... ... дейін айтқанымыздай, Қытай сапарнамасында Испиджаб
«Ақ өзендегі қала» аталды, ал ХІ ғасырда ... ... ... «Испиджап деп аталған Ақ қаланың (Ал-мединат ал Байда) шын атауы-
Сайрам». Оны Сарьям деп те ... ... ... осы атауы күні бүгінге
дейін сақталып ... ... ... орта ... ірі ... ... қалашық та осылай аталады. Оның орнында бұрын Жібек
жолындағы ірі ... бірі ... ... ... ... ... ... өйткені бұл қалада Бұхара, Самарқанд ... ... ... мен керуен – сарайлары болды, ал Испиджаб көпестері
Мерв Балх, Бұхара мен ... ... ... ... Харб ... ал Балх ... өздерінің сауда-саттық орындарын ұстады.
Испиджабтан сыртқа құлдар мен ақ ... ... ... мыс ... ... ... жолы ... керуен жолдары
Жібек жолындағы ең үлкен қала Талас ... ... ... сол ... ... Бұл ... 6 ғасырдан белгілі Қазақстандағы ең
ежелгі қала еді. Түрік қағаны 568 жылы дәл осы ... ... ... ... ... жасасу және жібек саудасы ... шешу ... ... ... ... ... келген Юстиниан 2-нің
елшілігін қабылдаған болатын. Тарихи деректерде Тараз «көпестер қаласы» деп
аталады. Сонымен бірге ол ... ... мен ... де ... орталық астанасы болды.
Талас алқабындағы Таразға керуендер, сондай-ақ, Ферғана алқабынан
Шатқал жотасындағы ... ... ... ... ... ... де жүретін. Жолдың бұл ... ... ... ... ... ... ... қалалардың жұрты жатқан жерлерді археологтар таба білді: олар осы
күнгі Тоқмақ қаласына таяу маңда ... ... ... және ... ... 5 км ... жатқан ескі Ақбешім, Боран қалаларына ... Жолы ... ... не ... не ... ... ... оңтүстік тармағында керуен ірі Жоғарғы, Барысқан ... ... ал ... ... ... ... ... шағын керуен
– сарайлардың қалдықтары кездеседі. Одан әрі бұл жолдар ... ... сол ... ... ... ... жолы ... мен Ақсуға
апаратын.
10-12 ғасырларда Жібек жолының бір тармағы Іле ... ... ... ... ... кесіп өтті.
Керуен жолы Испиджабтан Арыс ... ... ... және одан әрі ... ... ағысын қуалай отырып Арал ... ... ... ... керуен жолындағы аса ірі қалалар ... пен ... ... ... ... қаланың атауы Арыстың Сырдарияға
құяр ... ... ... аты ... осы ... дейін сақталып
келеді. «Фараб» сөзін тәжімалағанда «арғы беттегі қала» деген ұғым береді,
ал мұның өзі Сырдария өзенінің арғы ... ... қала ... ... ... 10 ғасырда Отырардың көгал алқабында ... ... бірі – ... Ол «әр ... ... көпестер мекені» ретінде
белгілі.
Отырар көптеген керуен жолдары тоғысқан түйін еді. Бір жол осы ... ... ... жол Сырдария өткелі арқылы Басиджа қаласына барады.
Соңғысы Шығыстың көрнекті ғұламасы Әбу ... әл – ... ... ... Бұл қала 13-14 ... Зернук аталады. Жібек жолы одан Сырдарияны
жоғары бойлап, оғыз қаласы – Сүткент арқылы Шашқа, ал төмен қарай ... Осы ... жол ... ... ... мен ... одан Еділ
жағалауымен Кавказға кетеді. Жібек ... бұл ... 13 ... ... ... ағысы сағасында Алтынордалық Сарай қаласы салынған ... ... жол 13-14 ... ... ... және ... қалалары
арқылы өтті.
8-інші ғасырдағы деректерден белгілі Шавгар қаласы осы күнгі Түркістан
маңындағы қираған ескі ... ... ... ... ... Шавгар
атауы «Қаратау қаласы» деген мағына береді, ол бұл Қаратау бөктерінде
орналасқан ... ... ... 10-12 ... ... ... Шавгарға жақын маңнан Яссы қаласы ірге тепті. Бұл кәдімгі аты ... ... ... ... ... ... ... атақты ақын
Қожа Ахмет Яссауи туып, өз уағызын жүргізген қала еді [6].
Жібек жолы ... ... ... ... Янгикентке (Жаңакент)
баратын. Жол бұл жерден де Қызылқұм арқылы Хорезмге ... Бұл ... ... жол еді.
12 ғасырда Жент, оңтүстік-батысқа таман орналасқан Сығанақ тәрізді,
қыпшақ мемлекетінің орталығы болды.
Шавгардан, кейінірек Яссыдан Тұрлан асуы ... ... жол ... ... ... ал дәл осы жерден Сырдарияны бойлай созылған
екінші жолмен иықтаса жарысып ... Ол жол ... 13-14 ... ... Аралдың солтүстік жағалауынан Монголияға бет алған армян
патшасы Гетум мен сопы Рубрук дәл осы ... ... Бұл ... ... ... ... Сүгүлкент қалалары жатты. Ол ... ... ... ... ... ... көтерілетін немесе Билікөлдің батыс
жағалауын бойлап, Бүркіт-Паркет, Хутухнин арқылы ... ... ... мен ... ... өтетін Жібек жолының негізі
сорабынан солтүстікке де, шығысқа да жол ... ... ... ... және ... Қазақстанды басып өтіп, кейін Сарыарқа ... ... ... Дешті - Қыпшақ жеріне Ертіс жағалауына, Алтай мен Монғолияға
жетелеп ... Бұл ... атты ... тайпалары жүретін дала жолы
болатын. ... ... ... ... ... ... тек ... мекендеген екен деп ойлауға болмайды. Мұндай егіншілікке
қолайлы жерлерде - ... ... ... өзендері жағалауларында, Ұлытау
етегінде, Ертіс жағасында, орта ғасырда егіншілік және ... ... ... көгалдар алқаптар көбейе түсті. Оның ... ... ... ... бай кен орындары сонау қола дәуірінен игеріле
бастады, ал көп ... осы ... ... ... ... мен ... бұйым шеберлерінің қалашықтары бой көтереді. Мал, жүн,
былғары, металл тәрізді ... ... бай ... Қазақстан аудандары
сауда-саттық жүйесіне, оның ішінде халықаралық байланысқа ... ... ... жолдарымен қоса Жібек жолы жүйесіне енгізілді.
Отырардан Арсубаникет, Арыстанды, Шаян арқылы, Қаратаудың ... ... ... асуы арқылы Шавгар мен Яссыдан, Сауран мен
Сығанақтан, Янгикенттен шыққан ... ... ... далаларын
шарлап, Сарысу мен Кеңгір, Торғай мен Есіл ... ... ... Бұл жерлерде Болған-Ана, Жаман-қорған, Нөгербер-дарасы, Домбауыл,
Милы-құдық, Ормамбет тәрізді қабырғалары ... ... төрт ... ... ... ... Олардың айналасынан Жошы-хан, Алаша мавзолейлері
тәрізді сәулеткерлік ескерткіштер ... ... ... ... ... ... ... Қашғаридің орта ... ... ... ... ... ... Ортау
мен Кейтау (Кейтаг) жайлауларын, Гарбин кен орындарын да осы жерлердің
шеңберіне енгізу ... бір ... - ... Жаңа ... ... кәдеге жараған, бұл жол
Тараздан шығып, ... ... ... ... ... Мойынқұм мен
Бетпақдала арқылы Атасу жағасына апарды [7].
Ибн-Бахра мен әл-Идрисидің мәліметтеріне қарағанда, сауда жолы ... ... ... ... ... ... ... ордасына, одан әрі Енисейдегі қырғыз еліне ... ... ... ... ... әрбір үш жыл сайын қатынап тұрған.
Іле алқабы Шу – Іле ... ... ... Шу өзені сағасына қарай
төмендеп барып, Сарысу өзені ... ... жол ... ... ... жатты. Тағы бір маңызды жол ... ... ... ... ... Балхаш атырабындағы Көктал мен Бояулы
керуен – ... ... одан соң Іле ... ... ... ... қалдықтары жатқан Ортасу тармағын бойлай ... де ... ... одан ені 8 ... сәл ғана ... ... қалдырып,
Өзеннің оңтүстік және солтүстік жағалауларын қосып ... ... ... ... кетеді. Міне, осы маңдағы мүйістен көп бөлігі су астына
қалып, қираған қала қалдығы табылды. Шамамен, керуендер ... кешу ... ... ... ... ... шыққан, содан соң осы өзеннің
арнасын бойлап, Ұлытаудың етегіне қарай жүрген деп болжауға ... ... ... ... ... - Іле жолынан Алакөлді
батыс жағынан айналып ... ... ... ... ... Ертіске шығатын бір жол бөлініп кетеді. Тарбағатай мен ... ... ... ... ... ... атты ... қалалары және
берік қорған қабырғалар мен қоршалған, темір қақпалары бар үлкен қала ... ... ... ... ... ... Енесейдегі қырғыздармен
Монғолиядағы ұйғырлармен және Шығыс Түркістанның көкорай алқаптарымен сауда
жолдары арқылы байланысып ... ... ... ... бөлігінен тарайтын Хан жолы ... ... ... ... ... Көкшетау, Қызылжар өңірлерімен
байланыстырған), Хиуа жолы (Маңғыстаудан Хиуа баратын жол), Абылай жолы,
Қарқаралы ... ... жолы ... Жаркент, Сығанақ қалаларын
байланыстырған), ... ... ... ... тағы ... деп ... жолдары дәлел бола алады. Ұлы Жібек жолы ... ... ... аса ... Ұлы Жібек жолымен таратылған діни сенімдер мен дін жолдары
Жібек жолымен діни сенімдер де таратылды, ал әр алуан дін ... ... ... арғы ... ... де «ала барды». Үндіден
Орта Азия мен Шығыс Түркістан арқылы будда діні, ал Сырдариядан, Иран ... ... ... діні, артынша ислам діні таратылды.
Зерттеушілердің пікірлеріне ... ... діні ... ... ... арқылы енген. Бұл діни ағым біздің дәуірімізге дейінгі 1 ғасырдың ... ... ... ... мен ... ... дінінің таралуында орта
азиялық діни хадисшылар мен дін уағыздаушылары, ... ... ... қаңлылар маңызды роль атқарды. Шамасы Шығыстағы ... ... ... әсер еткен болуы керек, будда діні біздің
дәуіріміздің 2-3 ... өте ... ... таралды [8].
Ерте орта ғасыр ... ... ... тарату міндетін негізінен
соғдалық діни уағыздаушылар атқарды. Будда дінінің Орта Азияға ... ... ... осы ... маңызды жұмыстар жүргізді.
«Бодисатва» сөзі орта парсы, ұйғыр, ... ... ... ... ... ... ... дініндегі түркі сөз тіркестеріндегі терминдерге
талдау жасап көргенде, олардың соғдылардың аралық дәнекерлігі ... ... ... сөздер екені көрінеді. Жапонның Нара астанасындағы ... ... ... ... табылған. Будда ескерткіштері Жібек жолының
Орта Азияның қиып өтетін күретамырларында тұрған қалалардың ... ... ... 1-3 ... ... будда сопыханасы
көп жылдан бері қазылып жатыр. Соғдының Санзар алқабында жеке басқа дінге
табыну ... ... ... ескі ... Гуяр-қаладан да будда
ескерткіштері ... ... ... төбесі тегіс жабылған. Оның шығыс
жағындағы қақпа бетіне тұрғын және шаруашылық жайлары ... ... төрт ... ... ... ... шіркеу бар. Дәліздің ұзына
бойы қабырғасына орнатылған тас-табандар мен ... ... ... ... ... екі ... қосқатар баспалдақты тұғыр-
тастар болғанға, ал олардың үстінде аяғын еденге түсіріп жіберіп ... ... ... ... ... ... Будданың суреті
бейнеленген, алтын жалатқан икон жапсырмасы табылды.
Төрт бұрышты үлгімен ... ... ... ... ... жаққа қаратылған. Крест тәрізді үлгімен салынған ... екі ... ... ... ... олар ... шағын
аулаға шығарылған. Ғибадатхананың және ... ... ... ... ... бар, ал қабырғалардың бәрі ою-өрнекті
жазулармен безендірілген. Қыш ... оның ... ... ... ... ... 9-10 ғасырларды көрсететін бірнеше Краснореченск шіркеуі Ақ-
бешімнен біршама өзгешелеу. Оның орта құжырасы зал мен екі ... ... ... дәліздерден тұрады, есігі ... ... ... ... онша ... емес ... ... ақ сылақтың үстіне көк, қызыл, қоңыр және қызыл бояулармен
жазылған ою-өрнектер аздап сақталған. ... ... ... ... жазылған жазу бар, бірақ бұл нашар сақталғандықтан ... ... ... жатқан галерея ғибадатхананы үш жағынан орап жатыр,
дәліздерінің ені 2,3-тен 2,7 м-ге ... ... ... ... екі ... ... ... аула жақтары ашық екі
жай бар [9].
Екінші Красноречинск шіркеуі құрылысы ... ... ... ... ... ... ашық, оның қарсы бетінде шағын
аула, екі орама дәліздері бар. Орталық құжыра төрт ... ... ... жабылған күмбез төбенің астыңғы жағынан бұрын арқа ... ... ... ... ... ағаш бағандар мен
тіреуіштердің көмегімен ... ... өріп ... ... ... ... тұр. Осы бір кейін қосып салынған ірі мүсінді уақыт бізге
дейін сақтай алмаған, дегенмен құлаған ғимарат ... ... ... ... ... майда оюлы сынақ тақталар қалдығы көп табылды.
Екі қыш мүсін қалдықтар орталық ... ... ... алынды.
Олардың екеуі де екі жақтаудағы тас-тұғырдан тұрған, олардың жекелеген
бүйір сынықтары мен бас ... ... ... ... біржарым адамның бойындай. Мүсін сонау ежелгі заманда-ақ
қираған.
Орама дәліздерінің ұзындығы 1м болған. ... ... ... ... ... сары ... ... көркемсуретті өрнектердің
қалдықтары сақталған.
Батыс беттегі дәлізде «Нирвандағы будда» атты мүсін болған басы ... бір ... ... Оның ... 8м, ... ені 1,5 ... ... түске боялған тас-тұғырда, оң жақ жамбасымен жатты. Будданың
киімі қыртыс-қатпар салынып, ол да ... ... ... ... ... ... ... дәстүрге айналдырылған табынушылық белгілері
басым келеді. Будданың жүзі жалпақ, екі бетінде жұмсақ шұңқыры бар, қабағы
жартылай төмен ... ... ... ұшы ... тартылған, көзінің
қиығы ұзынша, жұмық. Краснореченскідегі сазға ... ... ... ... мұрнының қыр үсті, ернінің езу тұстары қызылмен сызылған,
көздері шекеге дейін жететін қара бояумен әдіптелген. Қос ... мен ... ... көк және қара ... ... ... шеке тұсында әшекей
ретінде жапсырып жасалған, жарты шар ... ... ... ... қос ... ... бар. Кездейсоқ табылған олжалар
ішінде үнді заттары аса көп ... ...... ... ... ... тастармен безендірілген мүсіншілер, қола таңбалар мен
жапсырмалар, бір кезде будда шіркеулері мен ... ... және ... әшекейлер санатын құраған майда тастар мен металл
қоспаларынан жасалған ... де ... ... ... шіркеу кешенінен табылған будда құдайнамасының мазмұны
бойынша әшекейленген гранит стелла ерекше назар аударады. Металл құймасының
ұзындығы 60см, ені 35- 32см, ал ... ... 14см. ... ... ... үш ... ... Ғимараттың сыртқы қабырғасының жоғарғы
жағына әміршілер үштігі – көпжылдық өсімдік ... ... ... Будда
мен оның екі жағында тұрған буддиставтар пайғамбарлар бейнеленген. ... ... ... ... екі ... ... екі жақта
отыр, төменгі белдеуде осы шіркеуді ... ... ... ... шеберлікпен оюлап салынған гүл өрім-өрнектермен үнді
сағанасының құдіретті қасиеті паш ... ... ... ... үнді
жазуының іздері безерленген. Сондай-ақ сырттан әкелінген бұйымдардың
қатарына ... ... ... ... ... көрініс кішкене ғана
тастан қашалған бедерлі өрнек те ... ... ... ... ... ... табыстары қатарына орта ғасырдағы атақты
қалалардың бірі Испиджаб-Сайрам үйіндісіне ... ... ... жерасты
софыханасы жатады [10].
Тау бөктеріндегі сары топырақты обалар бірнеше ұзынша, жіңішке жайлар
табу мүмкіндігіне қол ... ... ... ... 6-8 ... тән ... қам кірпіштерден өріліп жабылған. Сол кездегі жер үсті құрылыстарына
тән қабырғалардың әр жеріне қойылған қыш ... қара ... ... ... мен ... кешені будда дінінің әр түрлі
аудандарға кең ... паш ... ... ... құрылысы Шығыс
Түркістанда, әсіресе оның солтүстік жартысында-батысында Қашқардан Хамиге,
шығысында Қытайға, Дунхуанға дейінгі аралықта өте көп ... ... ... ... бір ... ... ... табылып отыр. Үңгір
софыханалары кешендерінің осыған ұқсас түрлерін Муарь ... ... оған таяу ... (Осы күнгі Бихарда) үңгірлік сәулет өнері дамыған
Үндіден іздеген жөн. Ертедегі ... үнді ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше чатьялерден –
ғибадатханалардан және бірнеше вихаралардан – ... ... ... ... маңынан табылған жай да вихара болуы мүмкін.
Жібек ... ... ... ... ... ... христиан діні де
таралып жатты. 5 ғасырдың алғашқы жартысында Шығыс Рим империясына ... ... яғни ... ... пір тұтушылар сектасы келіп енді.
Бұл соңғы діни ағым ... ... ... ... жоқ, адам ... ... тек ... рух иесі, «құдай өкілі» ғана деп уағыздады.
Несторийдің пікірінше ... ... ... ... жоқ, Христы туды, яғни
«Мария құдай-тағаланы емес, адам – ... ... Дәл осы ... ... ... ... ... Мұның өзі 325 жылы ... ... ... ұлы құдіретін-адам мен құдайдың ажырамас біртұтас
бейнесі ... ... ... ... ... рух екендігіне сәйкес дін
символы ретінде қабылданған сенімге қайшы келетін күпірлік деп таныды алған
бетінен қайтпайтын шіркеудің әулие әкесі. ... ... 431 жылы ... ... ... ... ... қатты қуғын-сүргінге салынды.
Сөйтіп, олар оның нәтижесінде Иранға қашып кетуге мәжбүр болды. ... ... ... ... ... ... мектеп ашты,
Константинопльдегі сауда орталығынан айырылған сириялық бай көпестер мен
қол-өнершілер Шығысқа ... ... ... таңғаларлығы, сонау бір қияндағы Азия аймақтарының сириялықтарымен
тығыз байланыста болғандығы. Олардың отарлары мен өз иелігіндегі ... ... ... ... ... империясына» дейін қанат жайып
жатыр еді. Таулы аймақтар мен көгал ойпаттарды басып өтетін осы ... ... ... ... ескерткіштері табылды. Осы жолдың бойына әлі де
тіршілік тынысы мен өнердің, түрлі діндерге және христиан дініне тән ... ... ... табылуда. Және осы жолдың басынан аяғына дейін
тұс-тұсқа ... өте ерте ... ... ... жазу ... ... ... айғақ заттары табылады да жатады. Сириялықтардың
көпғасырлық экономикалық байланыстары ... араб ... де, ... ... мен түркі тілдеріне сирия тілінің белгілі бір дәрежеде әсері болған
Орта Азияға да өзінің мәдениеті ықпалын ... ... ... ... және ... ... ... да таралуы соғдылардың
Сирия жазуымен танысуына мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ... түркі тайпаларына да таралды:
«сириялықтар дүниежүзілік ... мен ... аса зор үлес ... ... антикалық ең ежелгі заманнан бастау алған дүние жүзілік мәдениеттің
даму сатысына көтерді» [12].
Оңтүстік Қазақстан мен ... ... 7-8 ... несторияндық
діни ілім кең етек алды.
Көптеген қалаларда христиан шіркеулері болды. Шамасы, христиан дінін
түрік ... ... ... сірә ... ... арқылы қабылдаған болса
керек. Өйткені 9-10 ғасырлар қарсаңында қарлұқтар айрықша көп ... ... ... ... бен ... христиан шіркеулері жұмыс істеді,
Сырдария бойындағы қалаларда да ... ... ... алқабындағы Қаялықта өздерінің шіркеуі, сондай-ақ өз қонысы болған
христиандар жайлы Вильгельм Рубрук ... 14 ... ... ... ... ... ... шірімей сақталған христиан софыханасы
болғаны мәлім.
Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан қалаларынан несториандарға ... ... ... ... ... анықтығын жеткілікті
түрде айқындай түседі. Бұған ескі Ақ-Бешім қаласы жұртынан аршып алынған
христиан шіркеуінің қалдықтары ... Оның ... тең төрт ... ... төбесі күмбезбен жабылған, тік бұрышты ауласы бар.
Жамукат және ... ... ... ... ... ... күміс,
қола крестерімен қоса жерлеген христиандар бейіттері табылды. Ал Красная
Речка атты ескі қала жұртынан ... ... ... ... да белгілі.
Қираған ескі Төрткөл қаласынан табылып, Шараб қаласында жасалған деп
ұйғаруға келетін тас келі ... ... ... ... тұр. ... ... – крест пен көгершін бейнеленген [14].
Тараз қаласы жұртын қазғанда 6-8 ғасырларға жататын топырақ қабатынан
бүйірінде «Петр және Гавриил» деген ... ... бар қыш ... ... ... ... аңызының желісімен өрнектеліп, Анаковтық және
Григорьевтік деген атақпен мәшпүр болған екі ... ... да ... ... ... ... ... болады. Григорьевтің
күміс ыдыстағы (9-10 ғасырлар) бейнелер тегіс өрнек түрінде ... ... ... ... көрінісі мен жекелеген бөліктеріне
алтын жалатылған. Бір-бірімен шеңберлесе айқасып жатқан үш алқа үш ... ... ... ... ... ... ... тасталған
Иса», олардың ара-арасында «Арыстан орындағы Даниил», «Петрдің безінуі және
«Қожайын табытының күзетшісі» делінген.
Бұл өлкелерде христиан діні ... ... 14 ... аяқ ... ... ортаазиялық түркі ұлтты христиандардың «діни өнер мен діни мәнді
айшықтарының» озық үлгілеріне қайрақтастар – ... ... ... ... бар ... ... Олардың негізгі көпшілігі Жетісу
мен Шығыс Түркістанда 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың бас кезінде ... ... ... ... де ұшырасып қалады. Мәселен, ескі Краснореченск
(Қызыл өзен ... ... ... 11-12 ғасырда салынған құрылыстың
іргетасынан сириялық жазулары бар ескі қайрақтас табылды. Олар ... ... ... ... 789 жыл ... ... ... көрсетеді. Біріншісінде «Иал-анч бикештің» аты жазылған. ... өте ... ... ... ... ... 5-6 ғасырларда
Сириядан табылған қайрақтастардың осыған ... ... ... ... ал 10-14 ғасырлардағы қайрақтастар, жоғары айтқанымыздай, Жетісу
мен Шығыс Түркістаннан табылды.
Навакетте христиан қауымы өмір ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге қыштарға, шарап құятын ... ... ... ... ... ... ... да айғақтай түседі.
Солардың бірінде былай деп жазылған: «Бұл көзе Иарук-Тегін ұстазға ...... ... ол көзе ... толы ... әумин, әумиін». Бұл
жазуға «ұстаз» сөзі түрік- соғды құлпытаснамаларында ... ... ... ... ... ... әумиін сөзі Иарук-Тегіннің
христиан қауымының билеушісі болғанына күмән қалдырмайды. Өзге біреуінде
мынадай өте ... сөз ... «Бұл ... ... - ... Ал
Навакеттің батыс бетіндегі ескі Пакровка қаласы ... ... тағы ... екі жол ... ... бар, тәжімалағанда былай болып шығады: «Бұл ыдыс
– Пакап қауымының сыйы. Бұл шарапты қуаныш үстінде ... ... ... ... Әли-Білге тақсыр әменда бақыт-берекетке
кенелсін. «Тараздан табылған көзе жақтауында «Әмірші Ильтаг» деген ... ... ескі ... қаласындық көзенің гүлтәжі өрнегінде «Епископ
Ширфон» ... жазу бар. ... ... бұл полеографияның уақыты 9-10
ғасырларға немесе тіпті 11 ғасырдың бас ... ... ... бәрі шарап ыдыстарына жазылғанына қарап, өздерінің салт-
дәстүрінде маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... деп жорамалдауға болады. Мұндай пікірдің
дұрыстығын Степнинскідегі ескі ... ... ... ... тапқан 10-
11 ғасырға жататын шарап жасау орыны да дәлелдей ... Оның түбі ... ... ... кірпіштермен қапталған [15].
Сөйтіп, археологиялық және эпиграфиялық олжа заттар орта ғасырлық жазба
деректермен астата отырып, ... ... ... ... ... ... ... тағы бір дін – манихей рух мен ... ... ... Ол Иранда 3 ғасырда пайда болып, тез қарқынмен
Италиядан Қытайға ... ... ... өз ... ... ... алды. Оның өзі зороастризм мен христиан діндерінің тұтас бір
синтезін ... еді. ... ... діні ... дінінен осы дінді
уағыздап таратушылық әдісін, ол зороастризмнен – жақсылық пен жамандық,
жарық пен ... ... ... ... ... ... ... соғдылар да жетекші роль атқарды. 8
ғасырдың бас ... ... ... ... ... Самархандта
болды. Манихей діні Орта Азияда ұзақ уақыт бойы өмір сүрді және ... ... ... ... тіпті оның ... ... де ... ... тигізді.
Манихей діні Жетісу мен Қазақстанның оңтүстігінде, ең алдымен, отырықшы
жұртшылық арасында өзінің жолын қуушылар тапты. Турфан алқабынан табылған
«Қасиетті екі ... ... атты ... ... ... ... бұл кітаптың «он оқ елінің діни сенімін ояту үшін», «Аргу-
Талас» қаласында жазылғаны жөнінде айтылады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... манихей тұрғындары Жетісудың басқа да бір қатар
қалаларында – Баласағұнда, ... ... ... қазу ... ... ... ... жұлдыз құдай айшығы болып
саналатын жарты ай мен әйел жүзі бейнеленген қол алқаны да ... ... ... ... ... шығар.
Қазақстанның орта ғасырлық қалаларының бірқатар тұрғындары ежелгі Иран
жерінде біздің дәуірімізге дейінгі 7-6 ғасырларда өмірге ... тағы ... ... ... ... болғаны хақ. Бұл діннің іс
жүзіндегі салт-дәстүрі сипатына тән нәрселер- ... төрт ... ... ... ... ауаны қастерлеу. Зороастризмнің бұл элементтерін Орта
Азиядан, Соғдыдан, Сырдария қалаларынан және ... ... ... ... ... ... ... тәрізді сүйір күмбезді ... ... ... еске ... Олар ескі ... ... ... жұртында сақталған. Дегенмен Орта Азия ... ... ... ... ұқсамайтын, айрықша бір түрі
ғана кең таралады. Оның өзі жергілікті пұтқа табынушылықпен, оның ішінде
отқа, ру, ... ... ... қой, ... түйе ... ... тығыз астаса сіңісіп кетті [16].
Бұл дінге байланысты ескерткіш деректер оссуарлық жерлеу түрінде –
сүйектер салынатын саз ... ... ... ... жерден қазылған
сағана-лахаттарға өліктің қойылуы, өлік сүйектерін жинап ... ... діні ... ... 6-7 ... ... арқылы
енді, алайда оның элементтері Оңтүстік Қазақстанда бұдан көп бұрын сақ-
массагет ... ... ... ... ... ... ғана Сырдария қалаларынан Соғдыға байланысты айқын деректі
ескерткіштер табылды.
Отырар алқабындағы ескі Құйрықтөбе қаласының ... ... ... ... 157,5 шаршы метрге тең салтанат залы бар сарай кешені
аршылды. Құрылыс ... ... өрт ... ... күйреген. Құлаған сарай
төбесін, оның ішінде төбе астындағы ... ... ... сынық
қалдықтарын салтанат залының күйреп түскен қаңылтыр жабындысы ұзақ уақыт
сүрлеп сақтаған. Өрт қалдықтары қабатынан табылған қыштан, ... ... ... екі ... ... ... Теңгелердің бір бетінде
салынған жүріп келе жатқан арыстан, екінші бетіндегі «НУШ» ... ... ... ... өртенген құрылыстың көкжиегін 7 ғасыр мен ... ... ... ... жоғарғы бөлігінде өрнекті жолақтың сақталып, тазартылған
тақтайларына бір ... әлде бір ... ... ... ... құдайлар мен тіршілік қаракеттер көрінісі бейнеленген.
Тақтайлардың бірінде ... ... аң ... ... ... ... жұбы суреттелген. Еркек құдай басына тарам тісті тәж киіп, бастарын
бір-біріне ... ... ... қос түйе түріндегі тақ үстінде отыр. Құдай
кеудесі ... кесе ... оң ... ... ... үш ... тармағы бар
асатаяқ ұстаған. Ал кілеммен жабылған аң бейнелі тақтың алдында тізелерін
бүгіп тұрған екі адам ... ... осы ... ... астыңғы
бөлігі болса керек. Құдай сол жақ қолына тостаған, әлде жиегі кертпешті
құрбандық кесесін ұстаған. Әйел ... ... ... доғалана иіліп
жатқан екі қой кейпіндегі тақта отыр. Әйел құдайдың ... ... ... ... ... ... оның екі ұшы ... тұр. Шынтағы сәл бүгілген оң қолында үш бұрышты бір зат бар.
Құдайлардың осыларға ұқсас ... ... ... ... ... осы маңдық ... ... ... ... де ... Азия мен Қазақстан қалаларында ислам діні таралған ... ... ... ... ... ... да жатады.
Өлікті жерлеу рәсімі ІХ ғасырдың екінші жартысы мен Х ғасырда өзгереді.
Ол мұсылманға тән сипатта және белгілі бір ... ... ... ... қазылған шұңқырларға, шикі кірпіштен қаланған сағаналарға
қойылды. Өлік ... ... ... ... ... ... ... құрал саймандар жоқ. Ең ... ... ... ... алқабынан табылды, олар 9-10 ғасырларға жатады. Соның бірі
– 10 ғасырлық ескі Боран қаласындағы мазарлар ... ... ... кешендерінде зәулім де сәулетті мазарлар
құрылысы бой көтерді. Мұсылман мазарларының ... бір тобы ескі ... ... ... шығыс бетіндегі 18 шақырым жерде Головочевка селосы маңында
екі мазар – ... ... ... бірі – ... жоқ және Х ғасырға жататын мавзолей. Екіншісі Айша-бибі ... ... ... мен геометриялық ою-өрнектерге толы жапқан жұқа
кірпіштерді пайдалана отырып, сыртқы тегіс ... бай ... ... ... ... ғана ... Бұл ... 11-13 ғасырларға
жатады.
Сырдарияның төменгі ағысындағы Сырлытам мазары – 12 ғасырлық мавзолей.
Оның ... ... сары саз ... безендірілген биік
қасбеті бар, 11-12 ғасырларда салынған.
Жылтыр сыр жалатылған, ою ... арап ... ... көпшілігі қыштан жасалған. Мұндай жазулардың бір бөлігі жазу
деуден гөрі әшекейге көп ... ... ... ... әр алуан
діни мазмұнды оң тілектестіктер мен өсиет сөздер жазылған.
Сәндік үлгілердің таратушысына айналған мыстан, қоладан жасалған металл
бұйымдарға да ... ... және діни ... ... ... бір ... ... айшықты да айрықша куәсі - ... ... ... ... ... ... ұлан – ... қазақ
даласы сахараларын, биік таулар мен етектегі құнарлы алқаптарды кәсіп ... ... ... және оған ... ... созылып жатқан сауда
жолдарына сипаттама бере отырып, сондай-ақ сол жолдармен ... ... ... ... өнер мен дін жолдары туралы әңгімелей келіп, орта
ғасырлық тарих пен ... ... аса ... болғанын атап айтпасақа
болмайды. Шығыс пен Батыс, Азия мен Европа тоғысқан ... ... ... ... мәдениеттердің өзара кірігіп, бір-бірін байыта
түсулеріне аса қолайлы жағдай, ... ... ... ... ... ... ... мен көшпенді тайпалар адамзаттың ежелгі
мәдениеті алқасында маржандай ... ... ... ... алады.
2 ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ БОЙЫНДА ПАЙДА БОЛҒАН САРАЙШЫҚ МЕКЕНІ
2.1 Сарайшық - қазақ ... ... ... - Жүк ... - ортағасырлық қала. Атырау қаласының
солтүстігінен 55 километр жерде ... ... оң ... ... ... 11 ғасырда қаланған. Алтын Орда дәуірінде Кавказ бен Қырымды
Қарақорым, Қытаймен байланыстырған керуен жолы ... ... ... ... Сарайшық қаласы Ұлы Жібек жолы ... аса ... ... қала ... ... ... 2. Ұлы ... Жолы бойында орналасқан Сарайшық қалашығы
[alfarabinur.kz]
Алтын Орданың, қазақ және ноғай хандарының алғашқы ... ... ... 13 - 14 ғасырлар аралығы. Алтын Орданың күйреуіне қарай
қала ... ... ... ... астанасы атанып, қайтадан
дәуірледі. Қасымхан тұсында Қазақ хандығының алғашқы ... ... ... Дон, Еділ казактарының Жайық бойына дендеп кіріп, тағылық шапқыншылық
жасау нәтижесінде Сарайшық біржолата қирады. Кейін ... кала ... ... отаршылдық бекініс салды. Ол осы мақсатта Қазан төңкерісіне
дейін сақталып келді. Көне Сарайшық ... ... ... ... жүмыстары жүргізіле бастады.(Сурет 3)
Сурет 3. Сарайшық қалашығында жүргізілетін археологиялық қазба
жұмыстары[voxpopuli.kz]
Солардың ішіндегі ең нәтижелісі 1937, 1950 жылы ... ... ... ... үлкен қыш күйдіру, темір қорыту ... ... ақша ... ... болған. Тұрғындар егін, ... ... Жаз ... Алтын Орда хандары осы Сарайшықты
саялаған. Үстірт пен Жайык бойындағы тоғайда саят ... 1966 ... ... ... ... ... институтының Батыс Қазақстан
экспедициясы түрақты қазба жұмыстарын жүргізуде. 1999 жылы қала ... ... ... ... хандары жерленген), мешіт,
мұражай кіретін Сарайшык мемориалдық кешені бой көтерді.(Сурет 4)
Сурет 4. Хан Ордалы Сарайшық мемориалдық кешені[voxpopuli.kz]
Әзірге ... ... ... ... бұл орын ... жазба
мәліметтер 14 ғ. алғашқы жартысынан басталадыда, оларда Сарайшық гүлденген
қолөнері мен сауда қаласы болғандығы айтылады. ... ... ... ... ... ... ... өткен маусымда бес құрылыс
кезеңін анықтауға мүмкіндік алынды. Қазбалар барысында көптеген ... мен ... ... ... ... 5)
Одан басқа, ортағасырлық моншаның қалдығы табылып, зерттелді. Археологиялық
зерттеу барысында қалашықта ... ... ... ... күнделікті қолданыс заттары табылды: қыштан жасалған
заттар,өсімдіктер мен зооморфты өрнектер және түрлі араб шрифтімен, ... ... және ... ... бөлшектері, қытай фарфорынан
жасалған табақтың бөліктерімен безендірілген. (Сурет 6)
Сурет 5. Қазбалар барысында табылған қоладан жасалған
бұйым[voxpopuli.kz]
Сурет 6.Қазбалар ... ... ... бұйымдары[voxpopuli.kz]
Әбілғазы Бахадұр-ханның (17 ғ.) Сарайшықтағы негізін Батухан (Билік
құрған ... ... ... ... ... ... пікірмен келісуге
болады. Көптеген көпестер мен саяхатшылардың ... ... ... ... ... ... мен бағасы және қатынас тәсілі туралы
жазбалары мен хикаялары бізге дейін жетіп жатыр. Сарайдан Сарайшыққа, ... ... ... ... ... ... құдықтар болды және
керуен-сарайлар қызмет етті [17]. 12-14 ғасырлар осы жол Шығысты Батыспен
негізгі жалғастырушы болды. ... ... ... ... ... ... мешіт-медреселер және басқа да ғаламат ғимараттар
салынған. Оларды атақты ... ... ... өткен дарынды шеберлер
тұрғызған қаланың өте тамаша жобаланып салынған түзу де кең көшелері мен
алаңдары ... ... ... ... ... айрықша байқалды. Керуен
саудасынан келетін түсім, әскери олжа, жергілікті халық төлейтін салық және
аса мол ... ... ... ... ... ... тез өсті.
Жібек жолы – бабаларымыздың ақыл-парасатының, ... ... ... тағы бір ... ... саналады. Сауда айналымын арттыру да бүгінгі
тәжірбие дәлелдеген жеке бір елдің ғана емес, барлық ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан үшін сауда
айналымы айрықша қажет әрі әлеуметтік өсу мүмкіндіктерін де бере ... ... елі ... ... ... қиылысында тұрғандықтан, осы жолдың
өркендеуіне байланысты ішкі экономикалық жағдайды дамытуға да ... ... ... жолы – ... ... мен ... және ... жолы» деп аталатын ЮНЕСКО-ның шешімі дүниежүзі жұртшылығынан
кең қолдау тапты. Бүгінде Жібек жолы ... ... ... ... ... ... 1700 ... созылған Жібек жолы сілемінің ғасырлар
қойнауында көміліп қалған тарихын жүйелеп зерттеу, керуен жолында бойлаған
ен байлықты ... ... ... ... пайдалану, оның бойындағы
тарихи мұрағаттарды, жәдігерлерді, жастарымызды бабалардың өр рухымен
табыстыру, тарихи орындарымызды түлетіп, ... жүйе ... ... ... ... ... жаңа істер ұйымдастырылып келеді. Елімізде Ұлы
Жібек жолы бойындағы туризм инфрақұрылымын дамыту ... 1998 жылы ... ... ... ... ... ... «Жібек жолындағы тарихи орталықтарды қайта түлетіп, ... ... ... ... дамытып, сақтап, туризм инфрақұрылымдарын
құру» жөнінде ... ... [18]. ... ... жол» деп аталатын
компания құрылып, өткен заманғы мәдени мұраларды сақтау шараларын кешенді
түрде іске ... ... ... және өндірістік күштерді біріктіріп,
тарихи қалаларды қайта қалпына ... және ... ... ... ... ... ... Жібек жолы бойында
орналасқан Қазақстанның 9 аумағын қамтиды. Оның құрамына 115 ... ... ... ... ... қаржы бөлетін
демеуші азаматтардың қолдауымен туристер үшін Талғар қаласында «Талхиз»
(Талғардың ортағасырлық атауы) ... ... 1500 жыл ... ... ... да ... ... ашылды. Бабалар заманындағы керуен жолы
жаңартылып, ауқымды іс-шаралар да ... Бұл ... шара ... де ... жалғасын тапты. 1999 жылдың күзінде Жібек жолы бойындағы
мағызды бекеттің бірі, кезінде хан ордасы болған көне ... ... ... ... жеті ханға ескерткіш кесене тұрғызылып, ескі қала
қазбаларынан табылған жәдігерлерге ... үйі ... ... ... сол ... жолы ... ... туристік базалардың біріне айналады.
Соның ішінде Оңтүстік Қазақстан өңірінің жері қазақ елінің үкілеген ... ... ... ... мен ... ... ... қалалық кесенелер, тұрғындардың қоныс қалдықтары ерекше ... ... 802 ... және ... ... ішінен
528 археология ескерткіштері, 42 тарихи ескерткіштері, 226 архитектуралық
ескерткіштері бар. Сонда ... ... ... ... ... өте ... болып табылады.
2.2 Ұлы Жібек Жолындағы қала мәдениетінің қалыптасуы Сарайшық мысалында
Республика ғылым академиясының 1950 жылы Батыс Қазақстанға ... ... ... ... ... ... Толстов пен Г.И. Пацевич «Сарайшықтағы 11ғасырдағы араб ... ... орта ... өмір сүрген Саксин қаласының ... ... жаңа ... ие болған қала. Саксин 10-11 ғасырларында Хорезм
тұтқындарының көмегімен сауда жолының ... ... еді» ... ... өмір сүру ... ... ... үш кезеңге бөледі:
1) 10-11 ғасырларда қала іргесінің қаланып бой көтеруі;
2) 13-14 ғасырларда ... Орда өмір ... ... ... Орта
Азия, Қазақстанда, монғолдар және Қытаймен жалғастырған ірі сауда орталығы
болуы, яғнғи қаланың ... ... ... ... ... ... ... болуы, қазақтар шабуылын
күйреп, қирауы;
Қазақ археологиясының атасы Әлкей Марғұлан ... 1950 жылы ... ... ... «қала 12 ғасырда салынған» деп еш бұлтаңсыз дәл
айтады [19].
Бұл пікірді, соңғы жылдары қала орнында ... ... ... ... ... ... ғалымдары дәлелдеп отыр.
Тарихи – мемориалдық кешен құрылысы 1999 жылы 2 мамыр күні ... жылы 3 ... ... салтанаты болды. Құрылыс бүкілхалықтық құрылыс
болып саналды. Құрылыс жұмысына жергілікті халық түгелге жуық қатынасып ... ... ... ... ... тікелей араласып, басшылық жасады.
Кешен құрамына:
1) Хандар Пантеоны ... ... сол ... ... ... Тасмағамбетов.
Бұның биіктігі 17 метр, 8 қабырғалы. Қабырғалар ... ... жеті ... арналып құлпытастар қойылған. Бұл құлпытастарға, ... ... ... ... мен ... құрған жылдары жазылған. Бұл
хандар:
1) Мөңке темір (1266-1282жылдар);
2) Тоқтағу (Тоқты) (1291-1312жылдар);
3) Жәнібек (1343-1353 жылдар);
4) Әмір Оқас (14 ... Хан ... ... Ших ... ... ... Хан ( ... жылдар).
Сурет 7. 7 ханға қойылған құлыптастар[voxpopuli.kz]
Қытайдан бастауын алған сауда жолы Орта Азия ... ... ... ... ... ... 3-4 мың жыл бұрын Хан патшалығы ... ... ... Жолы ... ... Орта Азия халықтарымен
достық байланысты нығайту үшін салынған жобасы делінеді. Аты ... ... ... ... ... ... ... жібек
маталары әкелінген. Сауда айналымы артып, керуен қатары өскен ... ... да ... ... яғни ... Қара ... арқылы батысқа бет
алып, тауарын Еуропа халықтарына тасымалдады.
Кәрі құрлық халқына өркениеттің келетіні де осы кез. Ұлы Жібек Жолымен
бірге ... тек ... ... ... жоқ, ... Азия ... де қоса ... [19].
Жібек Жолының жандануымен қазақ даласындағы халықтың біразі
отырықшылыққа өтіп, ... жаңа ... ... бола ... Ал, ... Суяб, Сауран, Тараз сынды ... ... ... ... ... ... ... жолының бойында орналасқандықтан аталмыш
қалалар тез өркендеді, ондағы халықтың саны да күрт ... ... ... шаһарлар тарихына бір көз жүгіртсек...
Отырар Қазақстанның ортағасырлық ірі ... ... ... ... құяр ... таяу орналасқан. Отырар қаласының аты 8 ғасырдан
бастап аталғанмен, оның бастапқы тарихы ... ... ... 2 ... орта ағысында пайда болған Қаңлы мемлекетінің тарихымен тығыз
байланысты. 9 ғасырдың ортасынан бастап Отырар Самани ... ... ... Осы ... бастап бұл өлкеде сауда-саттық жасау,
ғалымдардың ... ... ... ... ... ой-өрісін кеңейтті
[20].
Өнердің, ғылым мен колөнер кәсіпшілігінің таралуына ықпалын ... ... осы ... ... ... ... алып жатқан ауданы 200 гектарға жетіп, ... ... ... ... 1219 жылы Шыңғысхан шапқыншылығынан кейін қала ... ... ... ... тек орны ғана қалған.
Көне Тараз қаласы қазіргі Тараздың орнында болған. Бұл ... ... грек ... ... ... ... Ал, 630 ... Цзанның жазбасында ірі сауда қаласы ретінде сипатталған. Тараз 7 - 8
ғасырда Ұлы Жібек жолында орналасқан ... және ... ... ... ... Мұнда оңтүстіктің күміс кендері мен терістіктегі ... ... ... тоғысатын. X ғасырдағы араб географы әл-Макдиси қала
жайында былай деп жазды: «Тараз – ... көп, ... ... қоныстанған,
қамал сыртынан терең орлар қазылған, төрт қақпасы және төңірегінде елді
мекені бар ірі бекіністі ... Көне ... ... Тараз қаласының
орнында орналасқанын алғаш В.В.Бартольд дәлелдеген. Кейін археологтар М. Е.
Массон, A. Н. ... Е. И. ... Г. И. ... Т. Н. ... ... ... ... қабаттарының калыңдығын анықтады. Соның
нәтижесінде Тараздағы өмір б.з. 1 ғасырда пайда болып, 16 ... ... ... ... ... орта ғасырдағы (7-12 ғасырларда) шағын қаланың орны. Жамбыл
облысындағы Тұрар Рысқұлов ауданының ... ... ... Қала ... ... деректер 7 ғасырдан бастап белгілі. Саяхатшылар Ибн
Хордадбек, Құдам қолжазбаларында Құлан Тараз ... ... ... ... жолындағы қала деп көрсетіледі. Әл-Макдиси Құланды 10 ... ... ... мешіті бар, мықты қоршалған қамал. Бұл үлкен Тараз
жолының бойында ... ... ... ... ж. ... ... ... академиясының археологиялық экспедициясы зерттеп,
қазіргі Тұрар Рысқұлов ауданындағы Құлан ауылы ... ... ... ... қаласының орны деген қорытындыға келді.
Саудакент Қаратаудың солтүстік беткейінде ... ... ... ... Ежелгі деректерде ол Сугулхан (10 ғасырлар), кейінірек
Сулхан (13 ғасыр) деген ... ... ... 7-12 ... ... ... арқылы өтетін керуен жолы бойындағы ірі сауда ... ... ... ... ... ... ... экспедициясы қазба жұмыстары кезінде 11 мұнаралы ... ескі ... ... ... алған. Қала орнынан табылған құмыралар,
қыштан жасалған түрлі ыдыс-аяқтар оның 6-15 ... өмір ... ... туралы алғашқы деректер біздің жыл санауымызға
дейінгі 4 ғасырда парсылардың шежіре кітабы "Авестада" ... ... ... ... ... ... ... елі деп көрсетілген екен. Соған
қарағанда бұл атау қаланың ықпал ету аймағын білдірсе керек. Көне ... ... ... сай ... ... білдіреді. Ал Испиджаб "екі дария
аралығы" деген сөздің баламасы ... ... одан ... да ... ... атта-ры болған. Бірақ, тарихи жазбаларда да, кейінгі замандары да бұл
атаулар сирек қолданылады.
Жібек жолының үстінде тұрған ... ... ... мен ... зор болды. Онда ірі бай, іскер адамдар тұрды. Қалада әкімшілік
басқару жүйесінің ... ... ... ... ... ... экономиканы жүйелі дамытуға, оған бай ... ... ... ... ... ... деректерді негізге ала
отырып, қазіргі тарихшылар Сайрам жерін осы ұланғайыр кеңістікті мекендеген
тайпалардың ... ... ... яғни экономикалық орталығы болды деген
болжамдар айтуда.
Сол заманда орын алған шапқыншылықтар Испиджаб ... ауыр ... ... ... жер қайыстырған әскері Сайрам өңірін дауыл соққандай
жапырып ... Сол ... ... болған "Муджам-ал-булдан" атты
географиялық сөздіктің авторы Яқұт Ханауи әр-Руми ... деп ... ... ... ... және ... ... тәлкегіне тап
болды... сонан соң 616 жылы аспан мен жер ... ... ... ... Олар осы ... ... ... Тамаша баулар мен әсем
қалаларда ... ... ... және құрып кеткен халықтың сүрлеу-
сорабынан ... ... ... жоқ".
Атырау қаласынан 55 шақырым жерде, Жайықтың оң жақ ... ... ... ... ... ... ... орны жатыр. Қаланың
іргесі XI ғасырда қаланған, гүлденген дәуірі 13-14 ... ... ... мен ... ... ... жолы ... орналаскан. Мұнда
салтанатты сарайлар, керуен-сарайлар, моншалар, мешіт-медреселер салынды.
Қала ... ... Орда ... жерленген қасиетті орынға айналған [21].
Жібек Жолының ... ... ... ... ... ... сынды ірі қалалар да бар болатын. Шапқыншылық, соғыстар кезінде
аталған шаһарлардың барлығы дерлік жер ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін жеткенде Қазақстанның бүгінгі жай-күйі ... ... еді ... ... жүр. ... таңда бұл тарихи орындардан тек
қана кішкентай төбелер қалған.
Қазақ деген атпен құрылған мемлекеттің Сығанақтан кейінгі ... ... ... ... ... ... болды. 1513 жылы
Бұрындық ханды тақтан тайдырып билікке қол ... ... хан ... ... ... Сарайшық қаласын 13 ғасырдың екінші
жартысында Жошы ұрпақтары тұрғызды. Моңғолша «Сарай» хан ... ... ... ... ... ... ... кіші Сарай мағынасын береді. Бұдан
басқа кейбір тарихшылар Сарайшық атауы қаланың алтынмен апталған күмбездері
мен мұнаралары ... ... жұрт ... ... ... деп
атағандығын айтып жүр. Араб саяхатшысы ибн Батутаның деректерінде (1334 ж.)
Сарайшық қаласы өз ... әсем ... бірі ... ... ... Жәнібек ханның тұсында (1342-1357) барынша гүлденген болатын. ... ... ... да ... ең ... ... бірі болды. Тарихи
деректерде Мәскеу кньязы Иван Калита Кремльдің ... ... ... ... 1397 жылы ... ... Кавказдың Дербент қақпасы арқылы
келіп Алтын Ордаға жорық жасағанда Хаджы Тарханды, ... ... ... де ... бұл ... жермен-жексен қылды. Кейін, Алтын Орданың
еңсесін қайта көтерген Едіге би ... ... ... ... ... Сарайшық қаласы Ноғай Ордасының орталықтарының бірі еді. 1513
жылы Қазақ тағына отырған Қасым ... ... ... ... ... ... Кавказ, Еділ-Жайық, Орал тауларын жайлаған Ноғай елі өз
арасынан үлкен Ноғай, кіші ... ... ... ... ... ... ... жайлаған Ноғайлар өзара қырқыста Ресейге арқа сүйеді. Ал,
Еділ-Жайық ... ... ... түбі туыс деп ... хандығына
жақындады. Қазтуған жыраудың; «Мен ... сен ... ... болсын
сіздерге, бізден бір қалған Еділ жұрт» деп ... ... ... ... көшкен Ноғайдың артта қалған өз туыстарына айтқан жыры еді. Қасым хан
осы Еділ-Жайық арасындағы Ноғайлы жұртын ... ... алу үшін ... ... астана етті. Қасым хан өзінің билігі кезінде бүгінгі
Қазақстан тереторриясын ғана қамтып қойған жоқ. Біртұтастану жолында рухани
күрестер де ... Ол ... ... ... ... биік ... Қазақты Алаш ұранды ел етті.
Орта ғасырлардың бастапқы кезінде Азияда аса кең аймақтары мен елдердің
бейнесі ретінде ... төрт ... ... етек алып ... ... ... патшалығының» әрқайсысы замандастарының көз алдында өзіне
ғана тән ... ... Сүй ... (589—618 жж.) мен Тан әулеті
(618—907 жж.) өкіметтерінің қол астында біріккен Қытай, Үнді билеушілерінің
патшалықтары, Тынық Мұхиттан ... Қара ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттер дүниенің төрт тұсында орналасқан
әлемдік терт монархияның негізі деп ... ...... империясы (Үндістан), батыста — бағалы тастар патшасы (Иран мен
Византия), ...... ... ... ... ... ... патшасы (Қытай). Осы идея сосын мұсылман авторларына да ... ... ... ... ... қабырғаларындағы суреттер
осы концепцияның айқын көрінісі болып табылады, онда бір қабырғада — ... ... ...... хандары, мен үнді ...... ... мен рим ... ... еді [22].
Сол бір алыс оқиғалар замандастары тек өз мемлекеттерінің табыстары
туралы ғана емес, басқа ... ... да ... туралы жазған,
бүкіл әлемдік мәдениеттің шынайы бір түрінің ... ... ... ... ... ... ... өнері мен қабырға живописінің
мәдени үлгілері мен эталондарын таратумен бірге, Шығыс пен ... ... бен би ... де, ... ... да кеңінен таратылып отырған.
Шетел оркестрлері сарай қызметіндегі кісілер құрамына енгізілген.
Мәселен, сазман патша ... ... 30 мың ... ... ... Суяб ... ... елшілерді қалай қабылдағаны
жөніндегі сипаттама сақталып қалған. ... - деп ... сол ... ... ... сопысы Сюань Цзянь, - шарап әкеліп, саз ... ... ... бір үзілмей, металл сыңғырымен сүйемелденген жат жерлік ... ... ... де ... Және ол жабайылардың сазы ... ... ... ... жаны мен ойын жадыратып отырды». Тан
әулеті Қытайында ең көп ... саз ... ... мен Орта Азияның ән-
күйлері болған. Құш пен ... ... мен ...... ... ... ресми қамқорлығы арқасында қытайдың саздық
дәстүрімен ұласып, табысып ... ... мен ... ... ... ... ... жаңалықтар енгізеді. Мәселен, Константинопольде ... ... өнер ... тұрады. Византия императоры әйелінің орыстың кінәз
әйелі Ольганың құрметіне берген ... ... ... ... мен ... ... көнлін көтеріп, рахатқа
бөлейді, ал Мануил 1-нің салжық ... ... 2-нің ... ... ... ... ... сальтоны орындаған. Сол сияқты
өнерпаздар маска киіп ойын көрсеткен деседі.
Мұндай дәстүрлер кейінгі уақыттарға ... ... ... ... ... ... ... актерлер маска киіп, халиф ... паш ... жолы ... әртүрлі жердегі ескерткіштерді қазған кездері
мәдениеттердің дамуын және өзара бірін бірі ... ... ... ... табылған: бишілер мен биші ... ... түйе ... ... ... ... ... Тан дәуірінің терракот коллекциясы — осының ... ... ... бет ... Орта Азия ... өкілдері екені
көрініп тұрады. Пенджикенттің, Варахша мен Топырақ қаланың және ... ... ... ... ... ... суреттерде сазшылар мен актерлер бейнеленген. Биші әйелдің
ағаштан қашалған таңғажайып ... ... ... ... ... ... ... жүргізген кезде 10-11ғасырларда әртістің
қыш маскасы кездесті.
Сарайшықты зерттеу әр кезде әр ... ... ... сүйене кетсек:
1) Көне қала туралы алғашқы естеліктер арабтың көпес саяхатшысы ... ... ... ол 1333 жылы ... ... ... ... жерге келіп кеткен.
2) Котолик миссионерлері Плано ... мен ... ... да ... ... 14-ші ... Каталан картасында
белгіленген.
3) Сарайшық Алтын Орданың сауда және саяси орталығы болғаны туралы
хиуа ханы ... ... ... ... XVIII ... ... ... Рычков Н.П. мен Паллас Петер
Симон, 1-ші ... ... ... кейіннен Дерпт
университетінің профессоры болған Ф.Гебель көне ... ... ... орны ... көптеген дерек қалдырған.
5)  1861 жылы А.Е.Алексеев аздаған қазба ... 1906 жылы көне ... ... ... Арзютов Николай Константович (1899-1942) қалаға 1937 жылы қазба
жүргізді. 1926 жылы Саратов МУ-нің педагогика ... ... ... ... ... ... ... Төменгі Поволжье
археологиясы бойынша маманданған, ... орта ... көне ... мен ... ... қызығушылық танытқан,15 ғылыми жұмыс жазған.
Оның ішінде «Сарайшық қаласындағы Алтын Орда үйінділерінің орнына 1937 ... ... ... ... бар.
8) 1950 жылы С.П.Толстов, Г.И.Пацевич көне қаланы зерттеді,
қазбаны Қаз ССР ҒА ... ... ... ... ... ... ... патриархы Әлкей Марғұлан 1950 жылы
қазба жүргізіп, қаланың негізі XII ғ ... ... ... ... ... ... ... Сарайшық қаласының үйінділерін кешенді
түрде зерттеу қажеттілігі туралы ... ... 1980 жылы бұл ... ... ... ... ... Сонымен
қатар ресейлік және қазақстандық археологтар В.В.Плахов пен ... ... ... 1996 жылдан бастап ҚРҒА ... ... ... ... ... көне ... аумағына қазба жүргізді.
Сурет 8. Зейнолла Самашев жүргізген қазба жұмыстары[voxpopuli.kz]
2.3 Сарайшық қалыптасқан Ұлы Жібек Жолының сауда-саттық ... жолы ... ... ... ... ... шығаруға қызмет еткен.
Сосын реті келген кезде Рим мен Византиядан, Үндістан мен Ираннан, ... ... ... мен ... ... күре ... мирри мен
ладан, жасмин суы мен амбра, кардамон мен мұсқат ... ... ... өті, кілемдер мен маталар, боялар мен минералдық шикізат, гаухар
мен яшма, янтар мен ... ... мен ... ... құйма мен
алтын, ұлпандар мен теңгелер, садақ пен жебелер, семсеп мен сүңгілер т.б.
көптеген заттар әрлі-берлі ... ... ... ... ... салу ... ... «тері қан болып шығатын» сәйгіліктері мен ... ... мен ... ... мен ... ... ... қаршығалар мен тауықты, тоты құстар мен ... ... жолы ... ... ... мен ... ... қалампырлар,
қант, көкіністер мен жемістер, түрлі көктер әлемгі таратылған.
Дегенмен сауданың ... ... ... ... ... бірге ол
халықаралық алюта болған, оны ... мен ... ... ... жалдамалы
әскерге жалақы етіп берген, мемлекеттік қарызды сонымен төлеген.
Керуен жолымен тасылатын жіек пен ... ... бір ... ... қалаларында қалып отырған. Археологиялық олжалар -  соның айғағы
[23].
Сондай ... ... және ... сауданы зерттеуге аса қажет
олжаның қатарына Отырардың күміс көмбесі жатады ... Ол ... ... ... олжа ... ... теңгелер қоймасы шар-тараптан
жиналыпты. Оның ішінде: Шығыс Түркістанндағы Алмалық, Пулад, Емил ... ... ... ... еуропалықтан – Қырымның, ... ... ... Тебриздің, Қазақстаннан – Жент теңге сарайларының өнімдері
бар. Теңгелерді шекіген кез – 13 ғасыр.
60-жылдардың екінші ... ... ... ... жолы ... ... «өзіндік карточкалары» бар.
Жібек жолымен тек бұйымдар ғана емес, әртүрлі көркемдік стиль модалары
да таратылатын болған, әрине егер олардың ... ... ... олар
белгілі этникалық мәдени ортадағы күнілгері ... тап бола ... тарп ... ... ... ... және бірін-бірі байытуы
Орта ғасырдың бастапқы кезінде Азияда аса кең аймақтары мен елдерінің
бейнесі ретінде әлемнің төрт ... ... етек алып ... еді. ... «әлем патшалығының» әрқайсысы замандастарының көз
алдында өзіне ғана тән ... ... Сүй ... ... мен Тан ... (618-907 ... ... қол астында біріккен
Қытай, Үнді билеушілерінің патшалықтары, Тынық мұхиттан бастап, ... ... ... ... Персия мен Византия сияқты мемлекеттер
дүниенің төрт тұсында ... төрт ... ... деп ...... ... ... (Үндістан), батыста бағалы тастар
патшасы (Иран мен Византия), солтүстікте сәйгүліктер патшасы ... ... ... ... ... Осы идея ... мұсылман
авторларына да ауысып келеді [24].
Тауарларды қолданбалы өнердің, сәулет өнері мен ... ... ... мен ... ... бірге, Шығыс пен Батыс елдеріне
саз бен би өнері де, сахналық ойындар да ... ... ... ... ... ... ... сазман патша Сюань Изунь 30 мың сазгер ұстаған. Түрік
қағанының Суяб түбінде ордасында елшілерді ... ... ... ... ... ... — деп жазады сол сияпатты көзімен көрген
будда сопысы Сюань Цзянь, — шарап ... саз ... әмір ... ... ... ... сыңғырымен сүйемелденген жатжерлік саз әуезі тамылжып
төгілді де тұрды. Және ол ... сазы ... ... ... ... жаны мен ойын ... ... Тан әулеті
Қытайдың ең көп жайылған саз Шығыс Түркістан мен Орта ... ... Құш пен ... Бұқар мен Самарханд – Үндістанның ... ... ... қамқорлығы арқасында қытайдың саздық дәстүрімен
ұласып кетті [25].
Жібек жолы бойынан әртүрлі жердегі ... ... ... ... және ... ... ... дәлелдейтін көптеген
материалдық дәйектер ... ... мен биші ... ... түйе ... ... отырған музыкалық ансамбльдерді
бейнелейтін Тан ... ... пен ... – осының айғағы. Мұнда
көптеген артистердің бет-бейнесінен Орта Азия ... ... ... ... ... мен Топырақ қаланың және ... ... ... ... сақталып қалған қабырға
суреттерде азшылар мен актерлер ... ... ... ... З.Самашевтің зерттеу нәтижелері,
Сарайшықтың нумизматикалық кешені, ... ... ... алтын динарлар,
күміс дирхамдар, мыс тиындар XIII-XIV ғасырларға жатады. Ең ежелгі ... ... ...... ... кезінде қорытылған. Тиында екі басты
бүркіттің, арыстанның, жылқының, садақтың, балтаның және басқа да дәстүрлі
жануарлар мен заттар ... ... ... ... ... және ... тарих Институтының
археологиялық мұражайында, Қазақстанның орталық мұражайында, ... ... және ... ... ... ... ... Үндістан және Қытай елдерін байланыстыратын нүктеде ... ... ... қызу дамуына әсер етті. Тарихшылардың
айтуынша : «Сарайшыққа ... ... ... ... ... ... яғни ... адам. Осы кезеңде Қасым хан оны жаңадан құрылған
қазақ мемлекетінің алғашқы астанасы етіп ... ... ... ... ... үйінділерінен табылған
заттар ирандық кірекеулі керамикалық бұйымдар және сұр балшықтан ... ... ... фарфор бұйымдары және т.б.
Бұл жерден осы жерге тән ... ... саз ... бедерленіп
жасалған құмыралар,керамикалық ас үй ыдыстары, су құбырлары және басқа ... ... ... Қазба жұмыстары кезінде археологтар 7 метр
тереңдіктен фарфор кесесін ... ... кесе ... тек екеу ... ... ... екіншісі -Сарайшықта. Бұл ыдыстың құпиясы, егер оған ... ... ... ... ... керамикалық ыдыстар мен үй
заттары өздерінің бұрынғы ... ... осы ... ... әлі ... саз ... бір түрі. Орта ғасырларда керамика саласында құрамы
жағынан күрделі, ерекше силикат қоспасы - кашин пайдаланылды. ... XII ... ... аз ғана ... бар фарфор сияқты қоспа
(ортаазиялық атауы «кашин») кең таралды.
Металл және керамикалық заттар Арабтың саяхатшысы Ибн ... 1334 ... ... : ... - ... ... ... ең үлкен
қала. Орталықта хан сарайы орналасқан, ... ... 4 ... және ... сарайлары бар. Қаланың айналасында биіктігі 11м, ені 4 метр болатын
керамикалық қабырға тұрғызылған. Бірақ ... де таң ... ... үйде су бар»,-деп бекіткен.XII ғасырдың өзінде Сарайшықта керемет су
құбырлары болған.
Аңыздар XV ғасырда Сарайшықты дана, ақылды Жәнібек хан ... ... ... және ... ... ... ол ... балдарынан гөрі ең
кішісін қатты жақсы көрді. Сол баласы үшін оның бұйрығымен сарайдың алдына
екі апта сайын ... ... ... көл ... Уақыт өте келе жас
ханша алтын жалатқан қайықпен Аққулы көлде қыдырып келе ... ... ... ... ... бұл ... ... көл» деп те
атайды. Әдемілігі және ханшаға ұнағандығы үшін оны тек ... ғана ... қала ... ... ... ... қыз 15-ке ... кенеттен қаза
табады. Жәнібек хан жерлеу бір айдан кейін болады деп хабарлайды, ... ... ... бұйрығымен оның жеті сенімді қызметкері ханның ... ... ... жасырын түрде жерлейді. Онымен бірге қыздың алтын
жалатылған қайығы және барлық алтын бұйымдары да ... 500 жыл ... ... ... ешкім таба алмайды.1929 жылы бұл жерге Лондоннан
қазба-байлық ... ... ... Олар ... ... сондай қайықты
табады, бірақ оның шегелері ғана алтын болып ... ол ... ... ... өзіне тиесілі болған.
Жайық өзенінің шайып отыруына байланысты тарихи қабат ... ... ... ... бекітетін шаралар жоспарлануда, одан
кейін қазіргі заманға сәйкес ашық аспанда ... ... ашу ... ... Ал ... ол жерде сүйектер, саз сынықтары ежелгі өркениет
іздері толып жатыр және ... жаңа ... ... күтіп жатыр. Сарайшыққа
саяхат жасау тарихқа, ғасырлар құпияларына қол тигізгенмен ... ... ... ... қарасақ, олар - Ресейден,
ТМД елдерінен , АҚШ, Австралия, Жаңа Зеландия, ... ... ... Қонақтардың таң қалуы біз үшін өткен тарихи ... ... ... ... ... үлгі ... табылады. Тарауды
қорытындылай келсем, Сарайшыққа саяхат жасау тарихқа, ғасырлар құпияларына
қол тигізгенмен бірдей. ... таң ... біз үшін ... ... аялауға, мұқият сақтауға керектігін көрсететін үлгі ... ҰЛЫ ... ... ... ... ... ДАМЫТУ
3.1 Қазақстандық туризм саласының Ұлы Жібек жолы аясында даму
мәселелері
Қазақстан Республикасының ... және ... ... бойынша, Қазақстанның бәсекеге қабілетті туризм саласын
қалыптастыруда бірқатар ... ... ... ... Бұл ... ... ... басымды даму бағыты бойынша сала тізбесені
кірген. Ол өз кезегінде инвестициялық жеңілдіктер және ... ... Іле ... ... Мемлекеттік ұлттық табиғи парктердің
ресурстарын тарту арқылы экологиялық туризм бойынша және Ұлы ... ... ... ... туризм мен іскерлік туризмдері бойынша
тартымды 10 туристік бағыттарды дамыту ... ... ... ... ... ... ... үшін қауіпсіз туристік орталық
ретінде Қазақстанның имиджін қалыптастыру елімізге туристерді тартудың
негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... көлімен Алматы
облысындағы Қапшағай су қоймасы маңайларында, Маңғыстау ... ... ... ... ... дамыту аудандарында пайда болады.
Кластерлік дамуға сәйкес ... ... және ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облыстарында және Алматы қаласында туристерге
тартымды аудандардың мастер-жоспары әзірленуде. Бұл жағдайда ... ... ... ... инфрақұрылым объектілерін салу және оларды тек
туристік ... ... ... ... ... ... туризмді дамытудың бас жоспары да осындай жүйеде жұмыс істейтін
болады.
Жібек жолы бойынша Каспий теңізінде кеме ... ... ... ... ... ... ... кеме саяхатын ұйымдастыру үшін
жолаушылар лайнерін жасау немесе сатып алу мәселесін шешу қажет.
Көлік ... ... ... ... ... ... ... үлкендігіне және оның көптеген ... ... ... ... ... және көліктік сектордың
байланысы өте маңызды.
Тартымды экскурсиялық ескерткіштері және табиғи объектілері бар жаңа
жолдар салу және ... ISO ... ... ... ... ... қою қажет.Туризмнің негізгі бағыттарын дамыту үшін
барлық ... ... әуе ... жол, ... және су ... ... маңызды. Туризмді дамытуда жоғары ... ... ... алу, ішкі бағдар бойынша туристік пойыздарды
ұйымдастыру керек. Әуе арқылы тасымалдауды кеңейту және әуе ... баға ... ... жолаушылар кемесін сатып алу
мәселелерін шешу қажет.
Қапшағай су қоймасының оң жақ ... ... ... туристік орталықты құру үшлін Алматы ... ... га жер ... ... ... Қапшағай қалалық маслихат шешімімен
Жаңа-Іле туристік орталығының бас жоспар тұжырымдамасы бекітілді. Әлеуетті
инвесторлармен ... ... ... ... объектілері
(жолдар,әуежай,бекеттер)және инженерлік ... ... ... ету, газ ... ету, ... ... ету,
канализация магистральды желілері) мемлекеттік қаражат ... ... ... Қазастанның жағымды ... ... ... ... ... үлкен жұмыстар жүргізіліп
жатыр. Имиджді қалыптастыру аясында халықаралық туристік форумдарға қатысу,
көрмелер, ... ... және ... ... және Euro News сияқты
басты арналарында жарнамалар орналастыру мен ... ... ... үшін ... ... ... және ... ақпараттық өнім
шығару көзделген. Негізгі ... ... ... ... туристік өкілдіктерін ашу көзделуде. Бұл ... ... ... үлесін қосар еді.
1998 жылдың 28 ақпанында Қазақстан Республикасының Президентінің №
3850 жарлығы бойынша «Қазақстан ... ... ... ... ... орталықтарын жандандыру, түркітілдес мемлекеттерінің
мәдениетін дамыту мен сақтап қалу, туризм инфрақұрылымын ... ... ... аты Ұлттық компания дүниеге келді.
Туризм индустриясының бәсекеге қабілеттілігін дамыту мақсатында,
мемлекеттің экономикалық өсуін қамтамасыз ететін ішкі және ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар
үшін қолайлы жағдайларды жасауға,туризмнің озық ... ... ... ... бағытталған туризмнің нормативті-құқықтық
базасын ары қарай жетілдіру бойынша мәселелерді шешудің нақты жұмыстарын
кешенді ... ... ... жыл ... 1 ... адам ... шет елдерге саяхат жасайды.
Олардың үштен бірі Ұлы  Жібек жолы ... ... ... Бұл орта есеппен
алғанда,  350 миллион адам. Егер Қазақстан мен Қырғыз Республикалары ... 1 ... ... ... екі ... ... ...  үшін
үлкен жетістік болады. Қазіргі таңда екі ... ... ... ... ... ... жасалған. Мәселен, бір ғана
Ыстық көлде 200-дей шипажай бар. Оның 20 пайызы - ... ... ... ... ... деп ... ... бойындағы
демалыс орындары күніне  30 мыңға жуық адамды қабылдай ... ... ... ... ... 60 ... ... қазақстандықтар құрады.
Назарбаев университеті студенттерімен кездесу барысында француздық ғарышкер
Жан-Пьер ... ... ...... ... ... айналуы
мүмкін» деген болжам айтты. Бұл, тек жақын шет елдер де ғана емес, сондай –
ақ ... ... ... әлем ... ... атап ... болады.
Ғарыштық туризм бағытымен жұмыс істейтін ... «Space ... ... ... ... ғарыш алаңын жалға алған орыстың «Роскосмос»
ғарыш компаниясымен келісім шартқа қол ... ... шарт ... 2013
жылдан бастап, Қазақстандағы Байқоғыр ғарыш ... ... ... ... ... үш ... ғарышқа саяхатқа жіберуге мүмкіндік алады .
Бұл жобаның оң жағы, яғни қолға алынатын ғарыштық туризм ... ... ... асады, ал бұл болашақта Қазақстанның өз ғарыш туризмін
дамытуға мүмкінідігінің ... ... ... ... ... ... «Ұлы Жібек жолы бойымен Байқоңыр ғарыш
алаңына» атты жоба жұмыс жасап жатыр. Бұл жоба ... шет ел ... ... ... ... Байқоңыр ғарыш алаңына саяхат жасауға мүмкіндігі
бар. 
Еуропаның ортасындағы ... ... ... ... ... ... жарты Азияны басып, оптикалық-талшықты супер магистраль
салынып жатыр. ... бір ... ... ... беруге, мыңдаған
телефон-теледидар хабарын таратуға ... ... бұл ... ... ... ... Жібек жолы керуені сүрлеуімен өтетін
болды. Еуразия құрлығында халықаралық экономикалық ... ... ... Азия мен ... ... жүк тасымалы жыл сайын ұлғая түсуде.
Осы ретте Жібек жолының қайта жандандыру жайы өзекті ... ... ... ... ... ... – Батыс Қытай құрлықаралық автожол дәлізін жүзеге
асыруды бастады. ... ... – 8445 ... оның 2787 ... аумағынан өтеді. Бұл – Қытайды Еуропаға ... ең ... ... Ол жол ... ... бес заманауи көліктік логистикалық
орталық, қызмет көрсету нысандарын салу, спутниктік навигация орнату ... ... ... ... ақылы ету қарастырылған. Жоба құны – 6,7
миллард долларды құрайды. Бұл ... ... ... Азия және ... ... ... экономикалық комиссиясы, СПЕКА, ЦАРЭС атты ... ... ... Бұл ... ... да тыс қалмауы тиіс.
Бұған еліміздің жағрапиялық ... ... ... ... ... ... сай келеді.
Бүгінгі заманға сай темір жол көлігі мен саланың соңғы жетістіктерінің
арқасында ерте замандарда Орталық Азия аумағынан өткен ... ... ... ... тағы да бір ... ... Бұл жаңа ... Достық-
Алашанькоу шекара-өткелі арқылы Қытайдың Тынық мұхиттағы порттарына дейін
жалғасқан ... ... ... Еуропа мен Оңтүстік Шығыс Азияны
қосатын алып магистраль қатынасының ... ... ... біздің елдің
экономикасының жедел де жан-жақты дамуына жаңа мүмкіндіктер болады. Жібек
жолы керуені ХХІ ғасыр ... ... ... ат ... ... жолды алты-ақ сағатта алатын от арбаға айырбастады.
Жібек жолын ... жаңа ... ... ... оны әлемдік достық
пен ұлтаралық келісімнің көпіріне айналдырудың маңызы өте зор. Қазақстан
Президенті Н. ... ... ... ... ... ... G-Global ... алаңын құру барысында ... ... ... Бұл ... жоба Ұлы ... ... ... Еуропа мен Азия елдерінің ықпалдастығының тәжірбиелік құралы
болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... танытып қана қоймай, бәрінен бұрын
Еуропа мен Азия ... ... «Ұлы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Оның ішінде елбасының нұсқауымен ... ... ... Ұлы ... ... жобасын жүзеге асыру
ұсынылды. Қазақстанның тарихи ролін қалпына келтіру арқылы ... ...... мен ... арасын өзара жалғастырушы Орта Азиядағы ірі
іскерлік транзиттік тамырға айналуы ... ... тұр. Өз ... ... ... дәрежедегі сауда-көлік, қаржылық-іскерлік,
инновациялық-технологиялық және туристік ... ... ... ... ... ... жолы ... аймақтарда мекендеген
жергілікті тұрғындардың тығыздығы, олардың нарықты ... ... ... ... өз ... тигізетіні аңғартады. Осы тараптардың күш-
жігерімен сауда инвестициялық қарым-қатынаста кедергілерді барынша ... да ... ... бірге, аталған жоба аясында Қытай мен
Қазақстан арасында «Жібек жолы экономикалық ... құру ... ... ... таңда жаңа Жібек жолын жаңғыртып, «Батыс Еуропа –
Батыс Қытай» магистральдық көлік дәлізін іске қолға алынып, жаңа ... ... ... теңіз терминалы мен логистикалық орталықтар ... ... ... ... ... жүзеге асыру шараларының кешенді жоспары
да жасалды.
Еліміздің жағрапиялық ... ... ... ... ... ... Азия мен Еуропаны жалғаушы әрі сауда нүктелері тоғысатын
жері болып табылады. ... ... ... мен Азия ... ... айналымы күрт өсіп, инфрақұрылым қызметіне талап күшейді де
бәсекелестік ... жаңа ... ... ... алып ... ... 2016 ... қарай аймақтың ірі логистика
алпауыты ретінде айқындап берген «Жібек жолын жаңғырту» ... ... ... ... мен ... ашып берді. Елбасы тапсырмасына сәйкес, 2013
жылдың 11 қаңтарында ҚР Премьер-министрінің №231 ... ... – Жаңа ... ... жобасын жүзеге асыру бойынша кешенді іс-
шаралар жоспары жасалды. «Қазақстан – Жаңа ... ... ... ... ... ... инновация, қаржылық құралдар сияқты
ұғымдардың басын біріктіретін экономиканың серпінді салаларынан тұрады. Бұл
кең ауқымды жоспарға ... ... ... ... келесі тың
тәсілдер кіреді:
–  Көліктегі құжат айналымын автоматтандырудың «Электрондық пойыз» жобасы;
–  «Достық – Жасыл дәліз» жобасы;
–  «Шаттл» жүрдек ... ... ... ... ... жобасы;
–  «Қорғас – Шығыс қақпа» көліктік-логистикалық хабы жобасы;
–  «Қазақстанның логистикалық картасы» жобасы;
–  «Отандық және ... ... ... ішкі және ... желісін құру» жобасы;
–  «LPI логистикалық климат деңгейін ... ... ... – Жаңа ... ... жобасы халықаралық сауданы жандандыра
түсіп, елдің транзиттік әлеуетін ... ... ... ... ... ынтымақтастықты кең қанат жайдырып, халықаралық көлік
кеңістігіне ықпалдасуды ... ... ... отырып,
инфрақұрылымды жаңғыртуға оң әсерін тигізеді. Сондықтан, қажетті ... ... ... сараптау жұмыстарына жүгінумен көліктік-
логистикалық орталықтар салу ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниясы акционерлік қоғамының ішкі
терминалдар желісін жасауда айқын көзқарастар ... Олар ...... АЭА хабы және ... ... ... Ақтау, Орал, Павлодар, Семей,
Петропавловск, Қарағанды және Достық станциясы, яғни еліміздің он өңірін
қамтиды. ... ... ... ... ... маңы ынтымақтастығы
халықаралық орталығы әрі іскерлік және ... ... ... ... Жетіген – Қорғас темір жолын, Батыс ... ... ... ... жолын және әуежай кешеніне техникалық ... ... ... – Жаңа ... ... ... ... асырылған кезде,
мемлекет басшысының 2020 жылға қарай Қазақстан аумағы ... ... жүк ... ... екі ... 2050 жылы 10 ... өсіру тапсырмасы
орындалуына сенім мол [11].
Көліктік-логистикалық жүйені өркендету, оның ішінде логистикалық
қызметтер секторы ... ... ... Жүк ... ... ... ... қолданылады [1]. Бұдан Жібек жолы ... ... әрі оның ... ... ... еңбек етуіне көз
жеткізуге болады. Негізгі міндеттердің бірі ретінде біртұтас логистикалық
оператор іргетасын қалау мәселесі де күн ... ... ... ... ... және ... тасымал түрлеріне қызмет көрсететін жан-
жақты инфрақұрылым құру. Жүктелген маңызды қадамның бірі «Қазақстан – ... ... ... ... стратегиясына сәйкес, «инфрақұрылымдық
орталықтар» құруға күш салатын инфрақұрылымды дамытудың ... ... іске ... ... ... ... ... бағдарларда жүк ағымын көбейтіп, ішкі және ... ... ... ... және транзиттік әлеуетті
өркендетуде Бүкіләлемдік банктің «LPI» логистика тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... меженің
бірі болып табылады.
Қазақстанның Жібек жолы ... ... ... ұлттық
құндылықтарымен таныстыру арқылы қол жетілген мұраларға мұражай-қорықтарын
ашу, оның тарихы мен мәдениетіне маңызды ерекшелігіне мән бере ... ... ... ... және ... ... ... қорғалуын және тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету қажеттілігі
туындайды. ... ... ... сай ... ... жаңғырту барысы мәдени
мұраларды зерттеу, сақтау және оны қолдануға бетбұрыс жасау болып табылады.
EXPO-2017 халықаралық көрмеге қатысу ... ... ... ... ... сай ... және туристік қызмет көрсету сапасын
жоғарылату, қондырылған техникалық ... ... ... ... ... жеке ұйымдар арасында қызмет ... ... ... ... басқару деңгейін мемлекеттің көмегі
арқылы қамтамасыз ете ... ... ... ... ... жеке бастамалардың дамуына ықпал жасау, ... жолы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету басты міндет болып табылады. Халқымыздың
басты байлығы - төрт ... ... ... ұйымдастыру, яғни мал
шаруашылығын дамыту әрі ауыл ... ... ... ... қоршаған
ортаны, жайылымдарды, елді-мекендердің табиғатын зерттеу мен зерделеу,
тиімділігін арттыру мәселесі шешімін ... ... ... ... ... ... ... жаңарту және жаңа нысандар
құрылысын жүргізумен дүниежүзілік денгейге сәйкес ... ... ... және оның сапасын арттыруда кіші кәсіпкерлікті қолдау, туризм
және қызмет көрсету саласында халықты ... ... ... асуына мүмкіндік болады.
Қазіргі ғаламдану заманында техникалық прогрестің асқан шапшаңдықпен
дамуы елімізді Орта ... ... ие ірі ... ... ... отыр. Сондықтан да Жібек жолын жаңарту мен жаңғырту
және оның бойында туристік қызметтерді дамыту ... ... үшін ... Еліміздегі төрт түлік малды сақтауға, ауыл шаруашылығының дамуына да
бірден-бір септігін тигізеді. Ұлттық мәдени ... ... ... ... ... туристік қызметтер мен мұражай-қорықтардың дамуы
жолға қойылуы тиіс. Жібек жолының тарихи беделін ... ... ... ... ... ... мен ... орындар көркейе
түседі. Ұлы Жібек жолын жандандыру - ХХІ ... ... ... ... ... ... ... адамзаттың табиғатпен үндесіп ... ... ... ... тиіс. Бұл жобадан әр елдің
халықаралық ... ... ... ... мен білім
байланыстардың ұштасып, әлемдік рухани үрдістердің үндесуімен келешекте
халықаралық қатынастың көкжиегі кеңейе ... Ұлы ... Жолы ... тиімді
сауда жасау жүзеге асып, ішкі ... ... ... ... ... ... өз ... әлеуметтік әлеуеті көркейіп
өседі.
Жыл аяғына ... Ұлы ... жолы ... ... дамыту бойынша арнайы
туристік пакет дайындалады. Бұл туралы бүгін Астана экономикалық ... ... ... ынтымақтастық кеңесінің бас хатшысы Халил
Акынжы мәлім етті. «Туризм – ... ... ... ... Азия ... ... ... имиджін қалыптастыру, бірлескен
бағдарламаларды дайындау және оларды жүзеге асыру жолдары ... Ұлы ... жолы ... ... дамыту бойынша жұмыс тобы
құрылған. Онда Қазақстан көшбасшы ел саналады. Ұлы ... жолы ... ... ... ... туристік бағыттарға Алматы, Тараз,
Түркістан, Отырар, Сарайшық қалалары ... Осы ... ... ... инвестиция ауқымын 2020 жылға дейін 3 есеге арттырып, 9,9 млрд.
долларға жеткізу көзделген. Бұл бастама келуші туристер санының да ... ... ... ... ішкі ... ... үлесін 2020 жылға
дейін 3 пайызға жеткізуді ... ... ... ... 1 ... Туризм әлемдегi жалпы ұлттық өнiмнiң 9 пайызын қамтамасыз етеді.
3.2 Көне Сарайшық қаласын қалпына келтіру және ... қалу ... көне ... ... ... өсіп-өркендеу кезеңдеріне
қысқаша тоқталған Азат Перуашев ... XVI ... Иван ... кейін оның қирандысы мен жәдігерлерінің ғылыми зерттеу нысанына
айналғанына да екі ... асты ... Оған ... ... ... және Ф.Гебель қазба жұмысын жүргізген. Ресей ғалымдары Рычковтың,
Левшиннің, Карамзиннің шығармаларында көрсетіледі. ХХ ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізіп,
тарихи тың деректермен байытты.
Өкінішке қарай жыл өткен сайын су тасыған ... 5-10 ... ... ағыс ... ... ескі ... ... Сарыайшық Жайыққа жұтылып
бара жатыр. Қазір де қала орнында шашылып жатқан адамның сүйектерін көруге
болады. «Егер өзен бағытын ... ... ... ... түк ... деп атап өтті ... – Қаланың қалған бөлігін құтқаруға жалғыз жол
бар. Ол – ... ... ... ... 3 жыл бұрын қарастырылған және
оның бағасы есептелген. Алайда әлі ... ... бұл ... ... ... жоқ.
Атырауда ҚР мәдениет және ақпарат министрлігі арнайы комиссиясының
отырысы өтті, онда көне ... ... ... қалу ... ... ... ... бұл қалашық, Орал өзені жағасында
орналасқан.  Жыл сайын көктемде ауданның бірнеше метрі  суға ... ... шара ... онда ... ... соң ... ... бұл тарихи мұраның бірегей ескерткішінің маңызы зор – жыл ... ... 14 ... ... ... барады, олардың арасында шетелдіктер
де көп.
Сарайшықтың проблемасына арналған конференцияда оны ... ... ... ... жаңғалауды бетонмен бекітуді қарастырады, ол
жағадлауды жуып кетпеуге мүмкіндік береді. ... жол – ... ... ... ... ... ... десек те, әлі де солақай
түсініктің  зардабын шегіп отырмыз. Ежелгі Сарайшық ... ... ... ... қанша уақыттан бері ... та, ... та ... сол ... ... – бір ... ... қалып отыр. Сонау, 50
жылдары Ә.Марғұлан, С.П.Толстов, Г.И.Пацевигтер қазба жұмыстарын бастаған
көне Сарайшықтың бүгінде небәрі 30 ... ғана ... ... жайт.
Жайық өзенінің қатты ағысынан жаға бұзылып, ... ... ... ... жері су ... ... ... аумағында көне бейіт бар болатын.
Қазір су оны да ... ... өзен ... адам ... де ... ... ... жүргізілген орын қоршаулы тұрғанымен сол жерге кіріп-шығып
жүрген балалар өздері тауып алып келген көне жәдігерлерді ... та ... ... көне ... ... ... осындай. Мәдениетке
енжар қарай берсек, енді бір жиырма-отыз жылдан ... бұл ... орны ... ... суға ... ... ойымызша Сарайшықты сақтап қалудың екі нұсқасы бар. Біріншісі –
ұзындығы бір жарым шақырым болатын ... ... ... жағасын бекіту
болса, ал екіншісі – Жайықты көне ағысына қайтадан бұру ... ... ... ... 11 ... теңгедей қаржы жұмсауды талап етеді. Жағада
алып ... ... ... ... Және де бұл ... жүргізгенде
жағада орналасқан археологиялық маңызы бар құнды жәдігерлерді ... ... Ал ... ... бойынша жұмсалатын қаржы одан екі-үш есе
арзан. Әрі, ... ... ... ... ... тимейді. Тек бір
қолайсыздығы сол жерде орналасқан қазіргі Сарайшық елді мекенін басқа жерге
көшіру ... ... ... ... жаңа арнасы елді мекеннен үш-төрт
шақырымға алыстап кетеді екен. Бұл ... ... ... ... жетекшісі, профессор Зейнолла Самашев кезінде облыс
әкімдігіне ұсынған болатын. ... ... да ... еді. ... ... көшіру керек деген мәселеге  әкімшілік келіспепті. 
Қазір Сарайшық қалашығында қазба жұмыстарын жүргізу үшін біздің облыста
жылына бір млн. ... ғана ... Бір ... ... ... Ақтөбе
қаласында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу үшін жылына 40 млн. теңге
бөлінсе, Батыс Қазақстан облысында 30 млн. ... ... ... ... ... ... ... дотациялық облыс болып табылатын, халқының
40 пайызы жұмыссыз отырған Жамбыл облысында археологиялық ... ... млн. ... ... Ал, ... бай ... бірі болып
табылатын Атырау облысында археологиялық қазба жұмыстарына бір млн. ... ... сөз ... ... емес пе? Бір ғана ... ... келтірейін.
Таразда, ескі қаланың орнына сонау 60-шы ... ... ... ... бастаған бір топ археологтар оған қарсы шығып, маңызы жоғары осы
тарихи орынды сақтап қалу үшін ... ... ... ... ... ... ... аспады Ақыр аяғында сол жерге базар салып тынды. Енді
міне, арада елу жыл өткен соң сол ... ... ... ... ... ... ... қазба жұмыстарын қайтадан бастап жатыр. Бұл сол жердегі
басшылардың мәдениетінің биіктігін білдіреді. Сарайшықты ... ... ... ... жоғары мәдениеттілік жетпей тұр. 
Біз бұл бағытты қолдағанда экологиялық жағдайларды да бағамдап отырмыз.
Жалпы, Сарайшық құм ... ... қала ғой. Сол ... де ... ... ... ... жүрген жерлердің үстіне қорғанша
жасап, оны жаңбырдан қорғау әдісін қолданған орайлы болады. Ал ... ... құм ... ... ұзақ ... ... сақтай
аламыз. Қазір Отырарды, Сауранды және Сығанақты осылай сақтап отыр. Жалпы
археологиялық ... ... ... ... оны ... ... ... Өкінішке орай бізде қазір  қаржыны тек қана қазу жұмыстарына
ғана бөліп отыр.
3.2 «Хан ... ... ... ... Атырау облысындағы
туризм инфрақұрылымын дамыту проблемаларын қарастыру
Күні бүгін облыс бойынша екі туристік ... ... ... Олар ... ... "Хан ... ... мемориалдық кешені және
Құрманғазы ауданындағы ... ... ... ... ... Жылыой
ауданындағы "Қамыскөл", Индердегі тұзды көл, оның шипалы балшығы, Еркінқала
ауылы жанындағы "Жасыл арал", ... ... ен ... ... батыр
мен Мұрат Мөңкеұлының кесенелері, күйші Құрманғазы дүниеге келген Сағырбай
қыстауының ... әлі ... ... ... ... ... ... ауданындағы
"Бесшоқының үңгірі", "Ақмешіт" тарихи орны, ... ... ... тауы ... ... бар. Осы ... ... қызықтырарлық турлар жасау мүмкіндігі бар. ... ... және ... ... инфрақұрылымы нашар дамығандықтан
қолға алу ... ... ... ... ... ... үшін инфрақұрылым
жинақтауды қолға алу тиіс.
Және осы салада жұмыс істей бастаған кәсіпкерлер ісіне мараторий жариялау
тиіс деп ойлаймын. ... ... ... үшін жеке ... төрт
инвестициялық жоба ұсынып отыр. Олар:
–Сарайшық елді мекенінің жанындағы "Қазына-тал" жер телімінде туристік
орталық салу;
–Атырау қаласынан 15 шақырым жерде ... ... ... ... ... ... теңізінің жағалауында қонақүй салу;
–Махамбет ауданының Сарытоғай селосында туристік база ... ... ... ... облысында туризмді дамытудың бірден бір
проблемалары ... ... ... оның ... ... ... ... менеджментінің ... ... ... ... ... ... ... басқармасының жоқтығы, қаржы жетпестігі жобаны іске асыруға
қолбайлау болып отыр.
Атырау ... ... ... мен ... арқасында халықаралық конвенциялар мен бизнес турлармен
келуші туристерді тарту мүскіншілігі жоғары. Кейбір кейбір ... ... ... сай ... яғни қала мемлекетіміз үшін стратегиялық
қақпа болып келеді(әуе, көлік және темір-жолдық ... ... ... ... сай қонақ үйлер қатары бар. Сонымен ... ... ... ... ... келе ... ... туризммен
ұштастыруға болады. Яғни, Ақжайық резерваты бұл жағдайда ... ... ... ... мүмкіншілігі жоғары обьектілердін бірі болып табылады.
«Ақ Жайық » мемлекеттік табиғи резерватының жалпы алаңы – 111,500 га.
Оның ... ... ... астам түрі:
құстардың 292 түрі, балықтардың 76 түрі, бауырымен ... ... 48 түрі ... Бұл ... ... аударатын
құстар үшін ұя салатын және түлейтін маңызды жер. Жайық сағасы - ... ... ... ... 9. Ақжайық резерваты[akzh.kz]
Сонымен бірге велотуризм, атты туризм және су туризмін бағыттастыруға
болады.
Туризм саласында облыс ... 42– ... үй, 2 – ... 2 ... ... іске ... Алайда, туризм дамыған және табыс әкелетін
сала бола тұра, облыс аймағында жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ... компаниялары инвестия
салмайды деп айтуымызға болады. Сонымен бірге ұлттық өнімді ... ... ... болмауы мен ақпараттық-жарнамалық жүйелерінің
жоқтығы кедергі болып келеді.
Сонымен бірге айта кетерлік проблемалар:
-Ішкі туризмге бағытталмаған туристік мекмелердің ... ... ... ... ... ... ... аздығы.
Кластерлік тәсілді құрудың географиялық ұстанымына сүйене отырып, оны
жүзеге асырудың бір кезеңіне ... ... және ... анықтауға арналған аудандық жобалар құру ісін қарастыру ... ... ... туристік кешендер мен тарихи-мәдени мұра, саяхат
жерлері, ... ... ... ... ... азық-
түлік қоймасы, ғылыми сектор мен басқару ұйымдары кіреді.
Жүргізілген SWOT– ... ... ... ... толық
кескінделген.
Ұлы Жібек жолының қайта жаңаруы туристік қызмет көрсету нарағының
негізгі ... ... ... жол ... еді. Сондай-ақ, ол
өтетін елдерге мол табыс әкелер еді. ... ... ... ... ... жоспарын жүзеге асыру үшін Собди бизнес-инкубаторы құрылған.
Оның негізгі міндеті – кіші ... ... ... ... ... ... үлес қосу, осы саладағы инновациялардың дамуын ... ... ... «Хан Ордалы Сарайшық» обьектісінің экономикалық позициясын
қарастыру
Мемлекеттік туризді дамыту бағдарламасының 2008-2013 ... ... ... Республикасында және Атырау облысы бойынша
туристік ... ... ... ... 2013 жыл ... ... ... 265,8 адамға, яғни 7,7% өскен. Алдыңғы жылдарға қарағанда кіру
туризмі 5,6%-ға ... яғни 181,8 ... ... ... саны ... өсіп , 5,7 мың ... құрады.Қызметтер қатары 19,6% өсіп, ... ... ... ... ... ... 75257,1 мың тенгеге тең болды.
Облыс бойынша 53 қонақ үй шаруашылықтары 259,3 мың адамды қабылдап, ... ... ... қаржы түсірді .
Сарайшық мекенін эконмикалық көркемді обьектіге ... үшін ... ... ... ... ... дамыту;
2 Мәдени-тарихи ескерткіштерді сақтау;
3 Материалдық-техникалық базаны нығайту;
4 Статистиканы жетілдіру;
5 Туризмдегі туристік ... мен ... ... ... ... бизнес саласын нормативті-құқықтық реттеуді жетілдіру;
7 Халықаралық ынтымақтастықты дамытуды жетілдіру;
8. Туристік бизнесті дамытуды басқаруды жетілдіру.
Туристік бизнесті ... ... ... тағы бір ...
инвестициялық қаржы көлемінің көздерін анықтау (Кесте ).
Кесте 1.
Белгіленген жобаларды жүзеге асыруға жоспарланған ... ... (мың АҚШ  ... ... көзі ... | |
| |  ... ... |
| ... |Мемлекеттік |Жергілікті |Жеке |
| | ... ... ... |  |  |  |  ... |194214 |29132 |29132 |135950 ... ата | | | | ... |328465 |49270 |49270 |229680 ... |76686 |11503 |11503 |53680 ... |599365 |89905 |89905 |419555 ... ... |87336 |87336 |407565 ... |1181602 |177241 |177241 |827 ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... асырудың негізгі
көздері мыналар: жеке инвестициялық қаражаттар – 827,120 мың ... ... 177,241 мың ... және ... ... – 177,2 мың
долл. Жібек жолындағы туризмді дамыту жобасы бойынша инвестицияның жалпы
көлемі (2011-2020жж.) 1 181 602 мың ... ... ... ... ... ... 582 237 мың долл. немесе жалпы көлемнің 49,3%-
ы.(Кесте 1) Нарық ... тез ... ... жағдайда туристік
бизнесті дамытудың стратегиялық жоспарының ... ... ... ... дамуының күшті және әлсіз жақтарын кешенді ... ... ... нарығының жұмысына толық SWOT-талдау жүргізуге байланысты
болады. Мен ... ... оның ... ... ... ... ... 2
SWOT-талдау
|Талдау ... ... ... ... ... ... орналасуы |күшті жақтарды нығайту: |
|жүздеген миллион туристерді |- ... бар ... ... ... ... ... барынша қолдануды |
|- әрбір аймақта ерекше және |күшейту; ... ... ... |- ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... дамыту; |
| |- ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... |
|- ... индустрияны дамытуға |-туристік сұраныстың |
|ұмтылу; ... ... |
|- ... танымал болу жоғары |қамтамасыз ету үшін туристер саны |
|деңгейде. |мен ... ... ... |
| ... |
| |- ... ... ... |
| ... ... туристік |
| ... ... |
| |- 2011 ... ... Азия ... |
| ... ... оқиғалы |
| ... ... ... ... |
|- ... ... келушілер |әлсіз жақтарды пайдалану: ... аз ... |- ... ... ... |
|- ... ... дамуы. |жасау; |
| |- ... ... ... мен |
| ... ... |
| |- ... ... ... |
| ... және ... ... |
| ... күшейту. |
|Қауіп-қатерлер: ... жою: |
|- ... ... ... |- ... ... ... елдер арасындағы күшті |туристік өнімдерді жыл- |
|бәсекелестік; ... |
|- ... ... ... туристік бизнесті дамытуға |
|тарту деңгейінің төмендігі. ... ... ... |
| ... |
| |- ... ... дамыту арқылы |
| ... ... (ЖІӨ) ... |
| ... ... салымның өсуі; |
| |- ... ... ... |
| ... ... ... – Автор құрастырған. ... де ... ... ... кең ауқымды байланыстар жасауға
дағдыланған 20 ғасырдың адамдары өткен дәуірлердегі ...... ... ... я ... ... ғана нәрсе деп қабылдайды. Және
де ғасырлар тізбегінің тереңіне қарай жылжыған ... ... тән ... ... түсетін сияқты көрінеді.
Дегенмен, бүгіндегі саяхат жасау, сауда қылу, дипломатиялық ... ... ... аударуы сонау көне дәуірлерде жиі ... ... ... ... ... ... ... әсіресе орта
ғасырларда қоғам дамуына қозғалыс күшті болған, адамдар мәдени байланыстар
мен алыс-беріс жасауға ... ... бір ... - «Ұлы ... ... ... Бұл ... жұмыста оның Қазақ даласын, шөлді ... тау ... ... ... бір ... ... сөз ... Онда ең негізгі
сауда желілерінің және де шалғайда жатқан аудандарды аса ірі мәдени ... ... ... ... мол ... ... әңгімелейді.
Сан тарау жолдар Сырдария мен Таластың, Арыс пен Ертістің жағасында,
тау шатқалдарына кіре берісте, ... мен ... ... ... ... ... тепкен үлкенді-кішілі қалаларға барып тіреліп жатты. Бұл
қалалардың кейбіреулерінің аттары барлық ... ... ... ... ... сөз болады, аңыздар сыр ақтарады. Олар – ... ... ... мен ... ... пен Суяб. Өзгелері түгелдей
халықаралық сауда-саттық ісіне тәуелді аралық ... ... ... ... ... өлкелермен шектес аймақта орналасып, шекаралық сауда-
саттық байланыстары арқылы байып, гүлденген Сауран немесе Дех ... ... да ... ... ... болған күнде де қалалардың қай-
қайсысы да сан ... ... үнді және ... ... ... шек жоқ.
Олар белгілі бір дәрежеде халықтың қозғаушысы, көптеген ... әрі ... ... ... Кейбір қалалар тұтас дәуірлер мен
мемлекеттерден де ұзақ өмір сүрді, жойылып кетіп, ... ... ... ... мен ... ... тып-типыл етіп, жер бетінен жойып
жібереді, олардың ізін табу да қиын.
Жүргізілген туристік қызмет ... ... ... ... ... ерекшеліктері ғылыми-зерттеу жұмысын жан-жақты талдаулар
келесідей қорытынды мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді:
Қазақстан Республикасында туризмді ... 2008 – 2011 ... ... ... іске ... бірінші жылының
қорытындысы бойынша туризмнің барлық түрінен көрсеткішінің тұрақты ... ... ... ... 2011 ... ... кезеңінде
сырттан келушілер туризмі 12,8 %-ға өсті және келушілердің жалпы санынан
5441,3 мың адамды ... (38,5%). 2009 ... ... ... ... шығушы туристер саны 23,2%-ға өсті және жалпы келушілер ағынынан
4598,5 мың адамды ... ... ... ... ... ішкі туризм
бойынша туристер саны 12,5 %-ға өсті және 3981,1 мың (28,5 %) ... ... ... ... ... 53 863,0 млн. теңгені құрады,
сатылған жолдамалар құны 13 890,7 млн. теңгені құрады, бұл 2011 жылдың ... ... ... ... 1,9 есеге өскенін дәлелдейді.
Есептік кезеңде 1013 ... ... және ... қызметпен айналысатын 58
жеке кәсіпкер 567,0 мың келушілерге қызмет көрсеткен, бұл 2011 ... ... ... ... ... субьектілерінің туристік
қызметінен түскен жалпы табыс  2011 жылы 63,0 млрд. теңгені құрады және
бюджетке аударылған ... ... 9 ... ... теңгені құрады, бұл ұқсас
кезеңмен салыстырғанда 36%-ға артық.  Республикада қызмет ... 992 ... ... ... 2 640,2 мың ... 40414,1 млн. ... қызмет
көрсеткен.
Республикамызда туристік бизнесті дамыту жобалары Қызылорда (Қорқыт
ата, Қамбаш көлі), Атырау ... ... ... ... жоспарлары
белгіленді. Атырау облысында орналасқан «Хан ... ... ... ... ... ... бағыттарына танымдық және оқыту
сипатындағы туристік ... ... ... және ... ... ... ... қойылды.
Қорытындылай келсек, дипломдық жұмыс барысында ... ... ... ... ... үшін ... инфрақұрылымды
дамыту, мәдени-тарихи ескерткіштерді сақтау, материалдық-техникалық базаны
нығайту, статистиканы жетілдіру, ... ... ... мен ... ... туристік бизнес саласын нормативті-құқықтық реттеуді
жетілдіру, халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ... анықталды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Бернштам А.Н. Памятники старины Талаской долины. – ... 1941. ... ... ... М. Шу мен ... өңірлерінің ортағасырлық қалалары (VІ-ХІІІғ.
басы). – Алматы: Қазақ ... 1998. – 210 ... У.Х. ... ... өркениеті. – Алматы, 2002. – 248
б.
4 Сенигова Т.Н. Средневековый Тараз. – Алматы: Наука, 1972. – ... ... К.М. ... ... қалаларының энциклопедиясы. –
Алматы: Аруна, 2005. – 316 ... ... ... Т.В., Чанг К. ... ... и ... - Восточного Жетысу. – Алматы, 2005. – 188 с.
7 Баипаков К.М., Шарденова З.Ж., Перегудова С.Я. ... ... и ... ... на ... ... ...
Алматы: Ғылым, 2001. – 259 c.
8 Бернштам А.Н. Древнии Отрар // Известия АН Каз ССР, ... – 1951. – Вып. 3, No 8. – С. ... ... А.Х. Из истории городов и строительного искусства древнего
Казахстана. – ... ... 1950. – 189 ... ... Л.Б. О ... ... Аспара // Новое в
археологии Казахстана. – Алматы, 1969. – С. 17.
11 Байпаков К.М., Таимагамбетов Ж.К. ... ... ... ... 2006. – 356 с.
12 Валиханов Чокан. Избранные произведения. – Алматы, 1958. – 273 с.
13 Пантусов Н.Н. ... по ... ... ... // ... ... 1891. – No 2. – С. ... Пантусов Н.Н. Город Алмалык и Мазар Туглук-Тимур-хана // Кауфманскии
сборник. – М., 1910. – С. 161-188.
15 Фишер Г.В. ... ... и ... р. Или от ... ... до ... // ... ЗСО РГО. – 1884. - Т. 6. – С. 3-21.
16 ... Н.А. ... или ... с ... с его окрестностями //
Записки РГО. – СПб., 1867. – Т.1. – С. ... ... Н.А. ... ... при ... ... // ... ведомости. – 1867. – No 50. – С. 70-75.
18 Абрамов Н.А. Древние курганы и укрепления при в ... ... ... // ... РГО. – 1873. -Т.8, ... – С. 59-63.
19 Лерх П.И. Археологическая поездка в ... краи в 1867 г. ... 1870. – 39 ... Иванов Л.Д. По вопросу некоторых туркестанских древностеи //
Известия РГО. – СПб., 1886. - Т. 21. – С. ... ... К.М., ... С.И., ... М.Н. Батыс Қазақстанның
археологиялық қазыналары. Фотоальбом. – Алматы: Credo, 2001. – 160 с.
22 Байпақов К.М. ... ... ... – Алматы: Баур, 2005. – 256
б.
23 Байтанаев Б.А. ... ... ... ... на ... пути // ... Библиография. Мақалалар жинағы. Құраст. К.Т.
Қасымжанова, С.Т. Тұяқова. – Алматы: ҚР ... ... 2008. – Б. ... ... М. Великии Шелковыи путь и Центральная ...... ... 2005. – 284 с.
25 Беленицкий А.М., Бентович И.Б., Большаков О.Г. Средневековый город
Средней Азии. – М., 1973. – 287 ... ... ... ... ... для ... пути в ... // Туркестанскии сборник. – СПб., 1876. – Т.151. ... ... ... ... путь в ... Азию // ... ... No14.–С.81-82.
28 Западныи Туркестан в ҮП столетии, по описанию ... // ... ... – 1889. – No 38-40. – 25 ... Баипаков К.М. Тараз и средневековые города Таласскои долины //
Проблемы древнеи и средневековои истории Казахстана // ... ... ... М.Х. Дулати. – Алматы, 1999. – С. 22-37.
30 Баипаков К.М., ... А. ... ... об ... // ... ... РК. Сер. общ. наук. – 1997. – No 1. – С. 3-11.
31 ... ... ... және мәдени ескерткіштер Жиынтығы.
Жамбыл облысы. – Алматы, 2002. – Т. 2. – 346 б.
32 Арзютов Н.А. Отчет о раскопках, ... в 1937 г. На ... ... ... ... // ... АН КазССР.- 1949. –
Вып. 2. – 12 с.
33 Самашев З., ... Д., ... Д. ... ... ... города // Проблемы изучения и сохраненеия исторического наследия.
... 1998. – 35 ... ... М.Г. ... ... Орды и ее падение. – М., 1996. – 350
с.
35 ... А. ... аққу көлі // ... ... – 1998. –
22 март.
36 Ұлы Жібек жолы. Оның өткені мен болашағы ... // ... 1991, ... – No 2. – Б. ... Взаимодеиствие кочевых и оседлых культур на Великом Шелковом пути //
Тез. докл. междунар. семинара ЮНЕСКО. ... 15-16 июня 1991 г.). ... 1991. – 120 ... ... Ж. Сараишық – астана қала. – Ақтөбе: А-Полиграф, 2004. –
192 б.
39 Искакова З. Ұлы Жібек жолы - ... жолы // ... 2004. – No ... Б. ... ... С.Т., Ливщиц В.А. Согдиицы в ... Азии ... и ... ... ... ... пути в ... Азии в
древности и средневековье. – Самарканд, 1990. – С. ... ... Э. ... ... путь // ... справочник .
– Ташкент: Узбекистон миллий энциклопедияси, 1999. – 280 с.
42 Ізтелеуұлы Ш. ... ... ... елі ... // ... Қазақстан. –
1994, ақпан - 15.
43 Дороги, ... ... мир // ... ... – 2003, сентябрь
- 3.
44 Кулибаев А. Шелковыи путь // Kazakhstan. – 2001. – No ... ... А. ... путь – ... возрождение истории,
развитие туризма // Казахстанская правда. – 2003, сентябрь-17.
46 Есали А. Туризм табыс көзі бола ала ма? // ... ...... - ... ... И. ... жолымен» керуен ағылады // Арқа ажары. – 1992,
сәуір - ... ... С. ... ... ... пути // Азия – экономика
и жизнь. – 1996, ноябрь.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы Жібек жолы жеріміздегі өркениеттің даму жолы9 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет
Ұлы жібек жолының Қазақстандық бөлігінің туристік әлеуетін бағалау және оның Қазақстан Республикасы туризмінің дамуындағы маңызын анықтау66 бет
Құстардың табиғатта және шаруашылықтағы ролі4 бет
"Ұлы Жібек Жолы."16 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Ішкі туризм68 бет
Д. Досжанның романдарындағы тарихи образ жасау мәселесі53 бет
Діни туризм16 бет
Жiбек жолының Қазақстанның экономикасына әсерi6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь