Дағдарысқа қарсы басқару

КІРІСПЕ
1.БӨЛІМ. ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУДЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ҚОЛДАНУДЫҢ МАҢЫЗЫ
1.1. Әлеуметтік.экономикалық дамудағы дағдарыс
1.2. Дағдарысқа қарсы басқарудың мәні, қажеттілігі және проблематикасы
1.3 Дағдарысқа қарсы басқарудың шетелдік тәжірибесі.
2.БӨЛIМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҚ ДАМУ
2.1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі Қазақстан экономикасындағы дағдарыс және одан шығу жолдары
2.2. Қазақстан экономикасы дамуының қазіргі жағдайын бағалау
3.БӨЛIМ. «ҰРЖАР ЕТ КОМБИНАТЫ» ЖШС.ТІҢ ЖАҒДАЙЫН ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАҒАЛАУ
3.1 «Ұржар ет комбинаты» ЖШС туралы жалпы мәлімет
3.2. Кәсіпорынның дағдарыстық қаупін диагностикалау
3.3. Ұйымның дағдарысқа қарсы бағдарламасын дайындау
ҚОРЫТЫНДЫ
Негізгі әдебиеттер
Әрбір ұйымда кез келген жағдайда дағдарыс болмағанның өзінде оның туу қаупі болады. Басқаруда әрқашан әлеуметтік-экономикалық жүйенің циклдық дамуы туралы, басқарылатын және басқарылмайтын процестердің қатынасы туралы, адам, оның қажеттіліктері мен қызығушылықтарының өзгеруі туралы тәуекел болады.
Сондықтан, әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару белгілі бір дәрежеде дағдарысқа қарсы құрылуы тиіс.
Дағдарысқа қарсы басқару – дағдарыстың қаупін алдын-ала көре білуді, оның симптомдарын, теріс салдарларын төмендету шаралары бойынша және одан әрі даму үшін оның факторларын қолдануды алдыға қойған басқару түрі.
Дағдарысқа қарсы басқарудың мүмкіндігі, ең алдымен, адам факторымен анықталады. Адамның саналы қызметі критикалық жағдайлардан шығу жолдарын іздеу мен табуға, күрделі мәселелерді шешуге барлық күштерді жұмылдыруға, дағдарыстан шығудың мыңжылдық тәжірибесін қолдануға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде дамыған, алдыңғы қатарлы елдер басқарудың осы түрін қолданудың ерекше маңызын атайды. Себебі, олар өзгермелі, жаңалықтарға толы ортада ұйымда дағдарыстың пайда болу қаупін біледі. Осыған сәйкес біздің Қазақстан ұйымдары шетелдік тәжірибені негізге ала отырып, енді ғана оның маңызын түсініп, тәжірибеде қолдана бастады.
Сонымен, бұл тақырып қазіргі Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарының қалыптасу жағдайында өте маңызды, көкейкесті және қызықты тақырып болып табылады. Бұл тақырыпты таңдап алған себебім қазіргі нарықтық экономика жағдайында қызмет ететін кәсіпорындар мен компаниялардың пайда болуы мүмкін дағдарыстық жағдайларға төтеп беруі, банкроттыққа ұшырамауы үшін олардың дұрыс ұйымдастырылып, басқарылуының көкейкестілігі, ғылыми және тәжірибелік маңызды өте жоғары болып табылады. Ал дипломдық жұмысты жазу үшін пайдаланылған зерттеу объектісі «Ұржар ет комбинаты» ЖШС болып табылады, себебі бұл шарушылық субъект, Ұржар өңіріндегі ірі кәсіпорын болып болып саналады. Онда өндірілетін өнімдердің көлемін, кәсіпорын стратегиясын, оның ішкі және сыртқы ортасын анықтаумен, қаржылық тұрақтылығын зерттеумен айналыстым.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – кәсіпорынның дағдарысқа қарсы бағдарламасын талдау және шетелдік тәжірибені зерттеу негізінде өндірістік кәсіпорынның болашақтағы дағдарыстық жағдайын бағалау, дағдарысты тудырмау бойынша ұсыныстар жасап шығару.
1. Друкер П.Ф. Новые реальности. М., 1996.
2. Абалкин Л.К. К цели через кризис. М.: Луч, 1992.
3. Буайе Робер. Теория регуляции: Критический анализ: М.: РГГУ, 1997.
4. Клейнер Г.Б., Качалов Р.М., Тамбовцев В.Л. Предприятие в нестабильной экономической среде: риски, стратегии, безопасность. М.: Экономика,1997.
5. Эконмическая стратегия фирмы / Под ред. Градова СПб, Специальная литература.1995.
6. Теория и практика антикризисного управления /Под.редак.С.Г.Беляева и В.И. Кошкина.-М.,1996.
Қосымша әдебиеттер:
1. Бенг Карлоф Деловая стратегия.-М.,1993
2. Маевский В.И. Макроэкономические аспекты становления социально-рыночного хозяйства.
3. Атамчук Г.В. Новое государство: поиски, иллюзии,возможности. М.: Славянский диалог,1996.
4. Лэнд П.Э. Менеджмент – искусство управлять /Пер. с англ.-М:1995.
5. Гончаров В.В. Руководство для высшего управленческого персонала/Опыт лучших промышленных фирм США,Японии и стран Западной Европы-М.: «Сувенир»,1993.
        
        Кіріспе
Әрбір ұйымда кез келген жағдайда дағдарыс болмағанның өзінде ... ... ... Басқаруда әрқашан әлеуметтік-экономикалық жүйенің циклдық
дамуы туралы, басқарылатын және басқарылмайтын процестердің ... ... оның ... мен ... ... ... болады.
Сондықтан, әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару белгілі бір дәрежеде
дағдарысқа қарсы құрылуы тиіс.
Дағдарысқа қарсы басқару – ... ... ... көре ... симптомдарын, теріс салдарларын төмендету шаралары бойынша және одан
әрі даму үшін оның факторларын қолдануды алдыға қойған басқару ... ... ... мүмкіндігі, ең алдымен, адам факторымен
анықталады. Адамның саналы қызметі критикалық жағдайлардан шығу ... мен ... ... ... шешуге барлық күштерді жұмылдыруға,
дағдарыстан шығудың мыңжылдық тәжірибесін қолдануға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде дамыған, алдыңғы қатарлы елдер ... осы ... ... ... ... ... олар өзгермелі, жаңалықтарға толы
ортада ұйымда дағдарыстың пайда болу қаупін біледі. Осыған сәйкес біздің
Қазақстан ұйымдары ... ... ... ала отырып, енді ғана ... ... ... ... ... бұл ... қазіргі Қазақстан Республикасының нарықтық
қатынастарының қалыптасу жағдайында өте ... ... және ... ... ... Бұл ... ... алған себебім қазіргі нарықтық
экономика жағдайында қызмет ететін кәсіпорындар мен компаниялардың пайда
болуы мүмкін дағдарыстық ... ... ... ... ұшырамауы
үшін олардың дұрыс ұйымдастырылып, басқарылуының көкейкестілігі, ғылыми
және тәжірибелік маңызды өте жоғары болып ... Ал ... ... үшін ... зерттеу объектісі «Ұржар ет комбинаты» ЖШС болып
табылады, ... бұл ... ... ... өңіріндегі ірі кәсіпорын
болып болып ... Онда ... ... ... ... оның ішкі және сыртқы ортасын анықтаумен, қаржылық
тұрақтылығын зерттеумен ... ... ...... ... ... ... және шетелдік тәжірибені зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... тудырмау
бойынша ұсыныстар жасап шығару.
Осы жұмыста келесідей міндеттер анықталған:
1. Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы құрылған ... ... ... ... ... ... ... негізгі
факторларды анықтау;
3. Дағдарысқа қарсы басқарудың атқаратын қызметтерін қарастыру;
4. ... шығу ... ... ... ... ... дағдарысты болдырмау жолдарын ұсыну.
Берілген дипломдық жұмыстың зерттеу ... ... ... ... ЖШС ... ... табылады, ол негізінде ет ... ... ... ... және ... есептердің
негізінде негізгі экономикалық көрсеткіштер есептелді, кәсіпорынның
қаржылық ... ... ... ... ... өтімділік және
қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері анықталды. Кәсіпорынның стратегиясы
талданды.
Дипломдық жұмысты жазған кезде ... ... ... ... ... ... Республикасының «банкроттық туралы» ... ... ... туралы» Заң және «Жекешелендіру
туралы» Қазақстан Республикасы ... Заң күші бар ... ... ... 2005 ... ... Республикасы Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауының ... ... ... ... ... ... ... қолданылды: топтау,
динамикалық қатар, орташа шамалар, салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды пайдалану
арқылы жазылған: Word, Excel.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық жүйедегі дағдарыстар түрлері талданып, ... ... мәні ... ... ... дағдарысқа қарсы басқарудың шетелдік
тәжірибесі зерттелді.
Екінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы дағдарыстық ... ... шығу үшін ... ... ... ... ... 90-жылдары елімізде болған экономикалық,
саяси дағдарыс неге әкеліп ... ... ... ... даму ... ... жұмыстың үшінші бөлімінде «Ұржар ет комбинаты» ЖШС-тің
өндірістік-шаруашылық және ... ... ... ... ... басқарылуының жаңа жолдары ұсынылды.
Қорытындыда түйіндер мен ұсыныстар берілді.
1-бӨлім. Дағдарысқа қарсы басқарудың мӘні жӘне оны қолданудың маңызы
1. ... ... ... ... дамуында дағдарыс туралы жалпыға
бірдей ұғым әлі толығымен ... ... ... капиталистік
әдістің сипатты белгісі болып табылады және социалистік жүйеде ... ... ... ... Біздің елде көптеген жылдар бойы бұл ұғым
өндірісті дамытудың экономикалық ... ... ... ... ... деп қарастырылды. Алайда, барлық көзқарастарды талдай келе,
бүгінгі күнге сәйкес ұғым ... ... - ... ... оның ... ортада өмір сүру тұрақтылығына қауіп
төндіретін қарама-қайшылықтардың шиеленісуі.
Дағдарыстың себебі түрлі болады. Олар ... және ... ... ... ... ... және қайта құрудың циклдық
қажеттіліктерімен байланысты. Ал субъективті себептер басқарудағы қателер
мен ... ... ... ... ... ... жер
сілкінісін және т.б. сипаттайтын табиғи себептерді атауға болады (1-сурет).
Дағдарыс ... ішкі және ... ... ... ... және ... ... дамудың тенденциялары және
стратегиясымен, бәсекемен, елдегі саяси жағдаймен байланысты болса, ... ... ... ... ... , өндірістік ұйымда
жетіспеушіліктермен, ішкі конфликтпен, ... ... және ... ... ... дағдарыс қаупі әрқашан болады, оны алдын-ала көре білу және
болжау қажет.
Дағдарысты түсіну үшін оның ... ... ... ... қарастырған дұрыс. Жалпы, дағдарыстың салдары екі факторға
байланысты: оның ... және ... даму ... басқару
мүмкіндіктеріне (2- сурет).
Дағдарыстың түрлі ... ... ... сол сияқты
дағдарысты шиеленістіретін немесе әлсірететін дағдарысқа қарсы ... Осы ... ... ... ... мақсаттарына,
кәсібилігіне, мотивация белгісіне, себеп пен салдарды ... ... ... жағдайда энтузиазм көмектеседі. Бірақ, ол үзіліссіз әсер бермесе
де, дағдарысқа қарсы басқару бағдарламаларында ескеріледі. Энтузиазм өзінің
қайнар ... ... ... ... ... ... ... Энтузиазм ірі қателер мен мақсаттарды жабу үшін қолданылады да,
дағдарыстық қысымды жоғалтпайды.
Дағдарыс себептері.
1-сурет.
Дағдарыстың салдарлары.
2-сурет.
Тәжірибе ... ... тек ... мен ... бойынша
ғана емес, өзінің мәні бойынша да әртүрлі. Егер дағдарыс типологиясы болса,
оны әлсіретуге, уақытты үнемдеуге және ауыртпалықтың аз ... ... және ... ... ... Жалпы дағдарыстар жалпы
әлеуметтік-экономикалық жүйені қамтыса, жергілікті оның ... ... Бұл ... ... ... бойынша бөлінуі.
Дағдарыс проблематикасы бойынша макро- және микродағдарыс болып
бөлінеді. Макродағдарысқа көп ... және ... ... ... жеке ... мен ... тобын қамтиды (3-сурет).
Жергілікті немесе микродағдарыс тізбекті ... ... ... ... жүйеге немесе дамудың барлық проблематикасына таралады, себебі жүйеде
барлық элементтердің органикалық өзара байланысы болады және ... ... Бұл ... ... ... жоқтығы, дағдарысты
локализациялау және оның өткірлігін азайту шараларының жоқтығы, дағдарысты
дамытудың әдейі мотивациясын жасау кезінде ... ... ... ... оның ... ... ... экономикалық, әлеуметтік,
ұйымдық, психологиялық, технологиялық дағдарыстарды бөлуге болады.
Экономикалық дағдарыс елдің экономикасында ... ... ... ... жағдайында болатын өткір қарама-қайшылықтарды
білдіреді. Олар: өндірістік, тауар сату, төлемсіздік ... ... ... ... және ... ... тобында қаржылық дағдарыстар ерекше. Олар
фирманың қаржылық мүмкіндіктеріндегі және қаржылық жүйе жағдайындағы қарама-
қайшылықтарды білдіреді. Ол ... ... ... мағынадағы
дағдарыстары.
Әлеуметтік дағдарыстар түрлі әлеуметтік топтардың немесе құрылымдардың
– жұмысшы мен жұмыс ... ... пен ...... кезінде туады. Көбінесе әлеуметтік дағдарыстар экономикалық
дағдарыстардың жалғасы немесе толықтырушысы ретінде дамиды, ... ... ... ... ... ... ... проблемаларға
қатынас, патриоттық сезімдер себебінен де туындайды.
Әлеуметтік дағдарыс тобында саяси дағдарыстар маңызды болып ...... ... ... ... ... топтар мен
кластардың мүдделерді жүзеге асырудағы, қоғамды ... ... ... қоғамның әр қырын сырып өтіп, экономикалыққа ұласады.
Ұйымдық дағдарыстар – ... ... және ... ... жеке ... қызметін регламенттеу, әкімшілік
бірліктерді, аймақтарды, филиалдарды бөлу кезінде ... ... ... ...... ... жағдайының
күйзелісі: стресс, сенімділік сезімінің жоғалуы, паника, болашағы үшін
қорқыныш, жұмыспен, ... ... ... жағдаймен
қанағаттанбаушылық. Ол қоғамның, ұжымның және жеке топтың ... ... ... ... жаңа ... анық қажет ететін
жағдайларда жаңа технологиялық идеялар ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялық шешімдерді
қолдамау. Жалпы ... ... ... прогрестің
дағдарыстары болып көрінеді – оның тенденциялары, мүмкіндіктері, салдарлары
арасындағы қарама-қайшылықтар. Мысалы, қазіргі кезде атом энергиясын бейбіт
қолдану, атом ... ... мен ... салу ... дағдарысқа
ұшырап отыр.
Дағдарыстың пайда болуының басқа да себептеріне ... ... ... ... Алғашқысы өмірдің табиғи жағдайларынан,
адамның қызметінен туады. Себептері: жер ... ... өрт, ... су ... ... экономикаға, адам психологиясына әсер етпей
қоймайды. Белгілі масштабтағы бұл құбылыстар дағдарыстың пайда ... ... ... ... ... ... де ... адам мен қоршаған ортаның, яғни экологияның қарым-қатынасында
да ... ... Бұл адам ... ... болатын табиғи
жағдайдың өзгерісі ... ... ...... ... ... ... қауіпті технологияны ойлап табу, табиғи тепе-
теңдік заңдарының талаптарын орындамау.
Дағдарыстар тағы ... және ... ... Заңды дағдарыстар даму
кезеңі ретінде туады, олар ... және ... ... ... объективті себептермен өндірісті қайта құру қажеттілігі, ғылыми-
техникалық прогрестің әсерінен мүдделер құрылымын өзгерту шақырылады.
Кездейсоқ дағдарыстар – басқарудағы ... ... ... ... ... ... ... кеңеюі мен таралуына әкелетін
экономикалық тәуелділік нәтижесі.
Айқын дағдарыстар белгілі болады және ... ... Ал ... ... ... ... болып саналады.
Дағдарыс терең және жеңіл болады. Терең, өткір дағдарыстар ... ... ... ... құлдырауына әкеп соғады. Олар
қиын және қалыпсыз жүреді, көбіне басқа қарама-қайшылықтарды ... ... ... ... ала ... Жеңіл дағдарыстар тізбектеліп,
ауыртпалықсыз жүреді, оларды көре білуге, басқаруға болады.
Уақыт факторы дағдарыстық жағдайларда ... роль ... ... ... әдетте, ауыр және қиын жүреді. Олар дағдарыс
жағдайларын дұрыс ... ... ... мәні мен ... ... ... салдарларын түсіне алмаудың әсерінен пайда болады.
Дағдарыс типологиясы оны анықтауда, оны ... ... ... ... ... ... ... белгілері жағдайдың
бағаларын, жемісті басқарушылық шешімдерді дайындау және ... ... ... ... ... ... да, ... әрқашан болады. Сондықтан қателік жағдайлардың туу белгілерін білу
мен оның ... алу ... ... ... ... алу – ... процесс. Басқарудың жемісі оны
уақтылы тануға, симптомдарына ... ... ... белгілері оның
типологиясы бойынша бөлінеді: масштабы, проблематикасы, өткірлігі, даму
аймағы, себебі, мүмкін салдары, ... ... ... ... ... қарсы дамудың
мониторингі қызмет етуі тиіс. Бұл – даму процестерін бақылау және ... ... ... ... критериі бойынша барлау. Мысалы, ауа
райын, жер сілкінісін болжайтын ... ... бар. Неге ... осы ... ... ... ... үшін дағдарыстық дамудың белгілері мен көрсеткіштерінің нақты
жинағы, ... ... ... және ... ... қажет. Дағдарысты
болжау жағдай мен тенденцияны ... ... ... ғана ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйенің жағдайын бағалаудың
барлық көрсеткіштері қатысады.
Дағдарысты тану ... ... ... ... ... ... ... мәртебесін, басқару жүйесіндегі өзара байланысы
білдіретін жұмысты ұйымдастырумен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... менеджерлер немесе арбитражды басқарушылар
дайындығы ғана емес, сол сияқты осы ... ... ... күні дағдарысты тану және болжау басқарудың күрделілігі мен
өндірістік қызмет ... ... ... ... ... ... тиіс.
Дағдарыстың алдын алу оны талдау ... ... ... ... ... ... байланысты. Басқарудың кәсібилігі қалыпты,
жемісті басқару дағдысымен шектелмейді, ол жоғары тәуекелді, ... ... да ... тиіс.
Қоғамдық ұдайы өндірістің классикалық циклы төрт фазадан тұрады:
1. ... ... ... ... және ... белсенділік
қысқарады, баға төмендейді, тауар іркіледі, ... ... ... саны артады. Экономикалық дағдарыстың жеке салаларға ... ету ... ... ... атап кету ... ... ... жеткізетін салаларда өндіріс салыстырмалы аз масштабта
қысқарады. Қолайсыз экономикалық жағдайда ... ... ... ... мен тұрмыстық техниканы сатып алуды ... ... ... металлургияда, ауыр машина жасауда, тоңазытқыш, автомобиль және
т.б. шығаратын салаларда өндіріс көлемі тамақ және ... ... ... ... ... және ... ... секторларындағы дағдарысқа әсер етуде айырмашылықтар бар. ... ... ... ... өндіріс көлемі күрт ... ... ал ... төмен концентрациясы салаларында өнім
шығару көлемі аз ғана қысқарғанда баға көп төмендейді. ... ... ... ... ... ... ... аз
шығындарымен шығады.
2. Тоқырау (стагнация). Жарты ... үш ... ... ... ... жаңа ... және ... бейімделу фазасы,
жаңа тепе-теңдікке жету фазасы болып табылады. Оған ... ... тән. ... ... ... әзер ... ... жүргізу бағасы мен шарттары тұрақтанса да, ... ... ... ... отырып, қарайлайды. Бұл фаза көп жағдайларда пайыз
нормасының төмендеуімен сипатталады.
3. Жандану – қалыпқа келу ... ... ... ... ... ... ... қойылым өседі. Жандану, ең алдымен,
өндіріс құралдарын жеткізетін салаларды ... Жаңа ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша дағдарысқа
дейінгі деңгейге қол жеткізумен аяқталады. Содан кейін бұрынғыға ... ... ... ... ... ...... және жаңа тауарлар мен
кәсіпорындардың пайда болу ... ... ... ... ... ... ... бағамының, пайыздық қойылымның, баға және жалақының
қарқынды өсуінде экономикалық дамудың жеделдеуі байқалатын фаза. ... ... ... ... қорлар көлемі өседі. Экономиканы дамудың
жаңа ... алып ... ... базаны жаңа деңгейге, периодикалық
дағдарысқа дайындайды.
Жаңа периодикалық ... ... ... ... ... болып табылады. Қайтадан өндіріс құлдырайды, жұмысбастылық
төмендейді, табыстар азаяды, шығындар мен сұраныс ... ... ... әсер ... ... ... жабдықты
ауыстыру (шикізатты, материалдарды, қосымша бөлшектерді бұрынғыдай сатып
алу қысқарады), жеке ... ... ... ... мен ... ... ақша ... заңын бұзу, түрлі саяси жағдай, кездейсоқ
жағдайлар. Бұлардың барлығы қалыптасқан ... ... ... ... экономикалық дағдарысқа түрткі болады.
Дағдарыс тұрақты (циклдық) немесе периодикалық және ... ... ... ... бір ... ... отырады, жаңа циклға
бастама береді, осыдан экономика төрт фазадан өтіп, базаны келесі циклға
дайындайды. Олар ... ... ... терең және үздіксіз
қамтуымен сипатталады. Тұрақсыз ... ... ... салалық және құрылымдық. Аралық дағдарыс жаңа циклға бастама
бермейді, өрлеу және ... ... ... белгілі бір уақытқа бөледі.
Ол тұрақты дағдарысқа қарағанда терең емес және ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс капиталистік елдерде 1924 ... ... орын ... ал ... және ... ... ... дағдарыс
тек АҚШ пен Канаданы ғана қамтыды.
Бөлшектік дағдарыс аралық дағдарыстан барлық экономиканы ... ... ... қандай да бір саласын қамтуымен ерекшеленеді. Оған 1932
жылы Германияда болған ... ... ... ... ... ... шаруашылығының тек бір саласын ғана қамтиды.
Оның тууының негізгі себептері: ... ... ... ... құру, қайта өндіріс. Бұл дағдарыстар ұлттық және халықаралық болып
бөлінеді. Соңғысына 1958-1962 жылдардағы ... ... ... ... ... ... өнеркәсібіндегі дағдарысты жатқызуға болады.
Құрылымдық дағдарыс – қоғамдық өндірістің пропорционалды даму ... Бұл, бір ... ... арасындағы маңызды диспропорцияда көрінсе,
екінші жағынан, балансталған даму үшін қажетті өнімдердің маңызды ... ... ... көрінеді. 70-жылдары Батыс экономикасын
энергетикалық, шикізаттық және азық-түлік дағдарыстары жаулап алды.
Келесі ... ... ... ... ... ... жетеді де, қайта өндіріске ұшырайды.
Жеке ұйымның қызметінде дағдарыстың тууы мүмкін бе? Бұл ... ... ... ... сүйенсек, дағдарыс тек мүмкін
болып қана қоймай, әр жеке ұйымның басқа ұйымның даму ритмімен ... жеке даму ... де ... ... ... өзінің даму
потенциалы, оны іске ... өз ... ... ... ... ... циклдық дамуының заңдылықтарына сүйенеді. Сондықтан,
ұйым өзіндік циклдар ... ... ... отырып, экономикалық жалпы
циклдарға белгілі қатынаста болады. Ол сыртқы және ішкі, ... ... ... болуы мүмкін.
Сыртқы факторлар ұйым қызмет ететін және оған әрқашан тәуелді болатын
экономикалық ортаны сипаттайды. Егер экономика ... ... ... бұл ... әсер ... ... Әрбіреуіне әрқалай әсер етеді.
Барлығы ұйымның белгісіне және ... ету ... ... ... ... ... ... т.б.), оның ішкі жағдайына (мемлекеттік,
жеке, ірі, шағын, ... ... және ... ... ... пайда болу факторлары әртүрлі болады. Дағдарысқа
қарсы басқару бағдарламаларын уақтылы іске ... ... алу ... ... ... көру ... ... симптомдарды,
себептерді бір-бірімен шатыстыруға болмайды.
Симптомдар ұйымның ... ... және ... бейнелейтін өзгеріс
тенденциясында және көрсеткіштерінде көрінеді. Қор қайтарым, өнімділік,
тиімділік, ... ... ... ... ... ... ағылуы, тәртіп, еңбекпен қанағаттану, конфликтілік ... ... ... ... ... ... туғанын не
тумағанын сипаттай алады. Қаржылық-экономикалық және ... ... ... ... ... ... оның өзгеру тенденциясы дағдарыс симптомы болып
табылады.
Дағдарыстың симптомы болып тағы ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, еңбек өнімділігінің
өсу қарқыны жалақының өсу қарқынынан артық болу керек. Егер бұлай болмаса,
дағдарыс қаупі ... ... ... ... ... ... ...
дағдарыстың ақиқат себептерін әрқашан сипаттай бермейтін, алайда себептерді
бекіте алатын дағдарыстық ... ... және ... ... ... ... бойынша ғана емес, себептері мен нақты факторлары бойынша
да бағалау керек.
Дағдарыстың факторы – дағдарыстың тууын дәлелдейтін ... ... ... ... ... себебі – нәтижесінде дағдарыс факторы пайда болатын оқиға
немесе құбылыс.
Мысалы, инфляция – дағдарыс факторы, ал ... ... ... ... ... өтей ... ... ақша массасының
көбеюі болып саналады. Дағдарыс симптомына ... ... ... ... нәтижесіз және қалыпсыз өсуі, бағаның өсуі және ... ... ... өнім ... ... технологиялық тәртіптің бұзылуы;
• техникалық құралдардың ескіруі;
• несие бойынша үлкен борыштар.
Дағдарыстың себептері:
• қаржылық-экономикалық дұрыс есептемеу;
• экономикалық жалпы дағдарыс;
• персоналдың төмен кәсібилігі;
... ... ... ... ... ... ... белгілерінің көрінуі;
• осы тенденцияның тұрақтылығы;
• іскерлік конфликттер;
... ... ... дағдарыстың пайда болу проблемасына систематологиялық жағынан
қарауға болады. Кез келген ұйым жүйе болып табылады, себебі ол ... ... ... ... ... және бір
бүтінді құрайды. Осы жерде ұйымның дамуы сандық өсімнің болуына қарамастан,
оның тұтастығының жалпы белгілерін өзгертпейді, егер ұйым ... ... өмір ... ... ... ... қалыпта болуы
мүмкін. Тұрақтылық статикалық және динамикалық деп бөлінеді. Жүйенің
тұрақтылығына әсер ... ... ішкі және ... деп жіктейміз. Егер
тұрақтылық сыртқы факторлар әсерінен болса, онда ол ... ал егер ... әсер етсе – ішкі ... ... ... қызмет ету жүйесі жағдайында өндірістік-
экономикалық құрылымның тұрақтылығы ... ... ... есебінен
орнады, яғни кез келген тұрақсыз процестерден еш нәрсенің жұмсалуынсыз
құтылуға болатын. ... ... ... ... ... әкелу
механизмі әртүрлі болатын: ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік қайта құру және т.б.
Осылайша, кәсіпорын қызметінің тұрақтылығына еш нәрсені басқармай-ақ
қол ... ... ал ... ... ... ... ... аймақтық және мемлекеттік деңгейге ауысып, жоғарыдан шешілетін.
Жүргізілген реформалар жоғары ... ... яғни ... ... ... қана ... болды. Тұрақтылық жүйеде санкцияланбаған ... ... ... ... мемлекеттік басқару механизмін іске
қосумен қамтамасыз етіледі.
Ал нарықтық экономика ұйымның қызмет ету және ... ... ... ... ... қоса, ішкіні талап етедi. Ол - ... ... ... ету ... Бұл ... ұйымды басқару
қоршаған ортада өз іс-әрекеттерін талдау негізінде жүргізеді.
Жүйенің ... ... өз ... ... және ... ... Жүйенің қалыпты жағдайы оның ешбір құрылымдық құраушысы ... ... ... ... ... айтсақ, барлық құрылымдық
құраушысы тұрақты қызмет етеді, өмір сүру процестерін жүзеге асырады.
Квазиқалыпты ... ... ... ... ... ... ... жүйеге ешқандай әсер етпейді, немесе біраз әсер етеді.
Систематологияда күрделі жүйелер квазиқалыпты жағдайда ... ... ұғым ... ... жүйе - өте
күрделі жүйе, сондықтан ... ... жүйе ... ... ... ... кезең деп жүйе немесе оның белгілі бір маңызды көрсеткіші
сапалы түрде өзгеретін уақытты айтамыз.
Өтпелі ... ... ... ... оң әсер етуі мүмкін, яғни оның
жағдайын нашарлатады, не жақсартады.
1.2. Дағдарысқа қарсы басқарудың ... ... ... ... жағдайда кез келген ұйымда дағдарыс болмағанның ... туу ... ... ... ... ... циклдық дамуы туралы, басқарылатын және ... ... ... ... оның ... мен
қызығушылықтарының өзгеруі туралы тәуекел болады.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... бір ... қарсы болуы тиіс.
Дағдарысқа қарсы басқару – дағдарыстың қаупін алдын-ала көре білуді,
оның симптомдарын, теріс салдарларын төмендету шаралары ... және ... даму үшін оның ... қолдануды алдыға қойған басқару түрі.
Дағдарысқа қарсы басқару мүмкіндігі, ең ... адам ... ... саналы қызметі критикалық жағдайлардан шығу жолдарын
іздеу мен табуға, күрделі мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... қолдануға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, дағдарысқа ... ... ... ... жүйенің дамуының циклдық сипаты туралы біліммен де ... ... ... болжауға, оларға дайындалуға мүмкіндік береді.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... ... Мысалы, адамның өмір сүруіне, оның ... ... ... жағдайлардың туындауы технологияны өзгерту туралы
шешімдерді қабылдауға қатысты ... ... ... жаңа ... мен табуға мәжбүрлейді
Дағдарысқа қарсы басқарудың проблематкасы кең және әр ... ... ... төрт топқа бөліп қарастыруға болады.
Бірінші топқа дағдарыс алды жағдайларын тану (зерттеу) ... ... ... ... көре ... оның ... белгілерін
табу, оның сипатын түсіну оңай емес. Дағдарыстың алдын алу ... оны іске қосу да ... ... ... ... ... дағдарыс
кезіндегі ұйымның өмір сүруінің мәселелерін шешеді, дағдарыстан шығу ... ... ... Бұл, ең ... оның өмір ... ... Оларды шешу процесінде дағдарыстық жағдайда
басқарудың миссиясы мен мақсаттары ... ... ... ... ... ... Бұл топқа қаржылық- ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы экономикалық басқаруда
өндіріс дивесификациясы мен конверсия жүгізу ... ... ... Бұл қосымша ресурстарды, қаржыландыру көздерін іздеуді талап
етеді.
Дағдарысқа ... ... ... басқару технологиясының
дивесификациясын көрсетеді (мәселелердің үшінші тобы). ... ... ... ... ... және ... жағдайда әлеуметтік-
экономикалық жүйенің қызмет ету варианттарын, қажетті ақпаратты іздестіру
мәселелерін қамтиды.
Дағдарыстық ... ... мен ... ... де маңызды.
Ұйымды дағдарыстан шығаруға көмектесетін ... ... ... ... да болады.
Төртінші топ мәселелерге әрқашан дағдарыс жағдайларын туғызатын
персоналдар ... мен ... ... болады. Сонымен
бірге дағдарысқа қарсы шараларды инвестициялау, ... ... ... ... ... ... ... басқару басқаруға қажетті жалпы белгілермен
бірге, оның ... ... ие ... ... ... табылады.
Кез келген басқарудың сипаттамаларының бірі - оның пәні. Дағдарысқа
қарсы ... пәні - ... және ... нақты және болжамды
факторлары, яғни дағдарыстың болуының көрінісі, қаупін тудыратын ... ... ... ... ... ... басқарудың мәнін келесідей ашуға болады:
• дағдарыстарды болжауға, күтуге және ... ... ... ... бір ... ... немесе шегіндіруге
болады;
• дағдарыстарды жеңілдетуге болады;
• дағдарыстық жағдайдағы ... ... ... ... ... ... етеді;
• дағдарыстық процестер белгілі бір дәрежеге дейін ... ... шығу ... ... бұл ... ... оның салдарларын азайтуға көмектеседі.
Дағдарыстар әртүрлі және оларды ... да ... ... ... ... жүйесінде, процесінде және ... ... ... ... ... ... ... ие болуы керек.
Олардың маңыздылары мыналар:
• икемділік және ... ол ... ... ... тән;
• бейресми басқаруды нығайтуға күш жұмсау, ұстамдылықты,
энтузиазмды ... ... ... қиын ... тиімді басқаруды
қолдануға неғұрлым ыңғайлы типологиялық белгілерді іздеу;
• туындаған мәселелерге уақтылы шара ... ... ету ... деңгейін төмендету;
• интеграциялық процестерді нығайту.
Дағдарысқа қарсы басқарудың ... мен ... ... ... бар. Олардың маңыздылары:
• ресурстарды қолданудағы, өзгерістерді жүргізудегі ... ... ... мобильділік және динамикалық;
• басқарушылық шешімдерін қабылдау мен іске асыру ... ... ... жүзеге асыру;
• басқару процесіндегі уақыт факторына, жағдайдың динамикасы бойынша
уақтылы іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... баламаларын таңдауға алдын-ала және ... ... ... ... ... және ... ... кезінде олардың сапасына
дағдарысқа қарсы басқару критериін қолдану.
Әсер ету құралдарын сипаттайтын ... ... де ... ие. ... ... ... ... кезеңде
қолданыстағы әсер ету құралдары ... ... ... ... ... басқару механизмінде басымдылық мыналарға берілуі тиіс:
... ... ... бағытталған мотивация ресурстарды
үнемдеу, қателерді болдырмау, абайлық ... ... ... ... ... мен оған ... сенімділікті, әлеуметтік-
экономикалық тұрақтылықты орнату;
• кәсіпшіліктің құндылықтары бойынша интеграция;
• мәселелерді шешуге бастамашылдық пен дамудың ең жақсы ... ... ... іздеу мен қолдау.
Бұлар дың жиынтығы тек менеджер қызметінің сипаттамасы емес, барлық
басқарудың жалпылама сипаттамасы ретінде ... ... ... ... ... ... басқару стилі келесілермен сипатталуы керек: кәсіби
сеніммен, ... ... ... ... ұйымдасуымен,
зерттеу тәсілдерімен, өзін-өзі ұйымдастыру қабілетімен, жауапкершілікті
қабылдауымен.
Дағдарысқа қарсы басқару ... ... ... ... ... ... ... функциялары - бұл басқару пәнін
білдіретін және оның ... ... ... ... Бұл ... ... дағдарыс кезіндегі және одан кейінгі жағдайларда ... үшін не ... ... ... қарапайым сұраққа жауап береді. Осыған
байланысты алты функцияны ... ... ... ... ... ... басқару, дағдарыстан шығу процестерін ... ... ... ... ... ету), жоғалтулар
мен мүмкіндіктердің жіберілуін азайту, уақтылы ... ... ... ... ) әр ... ... тән ... олардың жиынтығы дағдарысқа қарсы басқаруды сипаттайды.
2. Кез ... ... ... оның екі қарама-қайшылығы –
интеграция мен дифференциация – ... ... ... ... ... ... және керісінше. Бұл процестер
логистикалық қисық тенденциясын білдіреді (4-сурет). Қисық өзгерісінің
құлдырау кезіндегі ... мен ... ... ... ... ... немесе жаңа типтегі ұйымды құруды сипаттайды. Бұл
байланысты ұйымның дағдарыс нүктелері бар. Олар ұйымдық негіздің ... ... ... ... ... шығу – жаңа ... негізде
басқарудың интеграциясы мен дифференциациясының ара-қатынасының өзгеруі.
Ұйымды басқарудың ... ... әсер ету ... ... ішкі және ... ... болады. Шектеулердің бұл екі
тобы белгілі бір өзгермелі ара-қатынаста болады. Осы ... ... ... ... ... да ... ... шектеулерді реттеуге болады, дағдарысқа қарсы басқарудың мәні
де осында. Ішкі шектеулер ... ... ... оқыту арқасында
немесе мотивация жүйесін жетілдірудің арқасында ... ... ... ... де тиімді басқарудың ішкі шектеулерді жоюға
мүмкіндік ... ... ... және паблик рилейшнз жүйесін дамытумен
реттеледі.
4. Дағдарысқа қарсы басқарудың маңызды сипаттамаларының бірі ... ... ... ... ... түрлі түрлерінде дағдарысқа қарсы басқаруды
рационалды ұйымдастыру зонасы болады (6-сурет).
Ол ... және ... ... ... ... дағдарыс қаупінің
артуын білдіреді.
5. Дағдарысқа қарсы басқару үшін рационалды даму ... ... құру ... және ... маңызды болып келеді.
Шектеулер және проблеманы шешу.
5-сурет.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... бар. ... ... ... және оның ... болуына дайындық жайлы ескерту;
• дағдарыстың алдын алу мәселелерін дұрыс шешу үшін дағдарыстың
өршуін күту;
• дағдарыстық ... ... ... ... процестерін баяулату;
• резервтер мен қосымша ... ... ... ... ... тәуекел;
• дағдарыстан ақырындап шығу;
• дағдарыс салдарларын жою шараларын ... қай ... ... ... ... сипаты мен
тереңділігіне байланысты (7 - сурет).
Басқару даму үшін оның тиімділігiн ... жөн. Өз ... ... ... оның ... өсуімен, яғни позитивті
өзгерістер мүмкіндігі мен ... ... және ... ... бар ... ... ... потенциалы мен тиімділігінің өзгеру ... ... ... ... және ... ... ... және тәуелділікті талдау.
6-сурет.
Басқа да басқару тәрізді, дағдарысқа қарсы басқару да өте ... ... аз ... мүмкін. Дағдарысқа қарсы басқарудың тиімділігін
анықтайтын негізгі факторларды бөлуге болады. ... ... ... басқаруды талдауға, жемісті жүзеге асыруға көмектеседі.
1. ... ... ... кәсібилігі және арнайы дайындық. Бұл
жағдайда тек басқарудың жалпы кәсібилігі емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... білім мен дағдыларды ескеру
керек. Мұндай кәсібилік дағдарыстық ... ... ... ... мақсатқа бағытталуы және басқару өнерін дамыту процстерінде
туады.
Дағдарысқа қарсы басқару: ... ... даму ... ... ... кез ... ... қажетті элементі болуы
тиіс: стратегиялық, креативті, өндірістік, экологиялық, ... және ... ... ... және ... ... процесінде қалыптасқан басқару
өнері. Көптеген дағдарыстық жағдайларда ... жеке ... ... немесе оны жеңілдетудің негізгі факторы болып табылады. Сондықтан
дағдарысқа қарсы басқару үшін менеджерлерді психологиялық ... ... әсер беру және қиын ... ... алу
қабілетіне ие тұлғаларды таңдау өте маңызды.
3. Тәуекелді шешімдерді ... ... ... әдістеме жасалуы және
игерілуі қажет, себебі ол басқарушылық шешімдердің уақтылық ... ... ... ... ... сияқты қасиеттерін
белгілі бір дәрежеде анықтайды. Бұл қасиеттердің ... ... ... ... ... Жағдайды ғылыми талдау, тенденцияны болжау. Болашақты субъективті емес,
нақты, ғылыми талдауға негіздеп көре білу дағдарыстың жақындаған ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
5. Корпоративтілік дағдарысқа қарсы басқару тиімділігінің маңызды ... ... Ол ... ... фирмада әртүрлі дәрежеде көрінеді.
Корпоративтілік – бұл ... ... ұйым ... ... ... ... жету үшін ... жұмыс істеуге дайындық, ... бұл ... ... және ... ... ерекше түрі, бұл ішкі ... және ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Ол өздігінен пайда болмайды, басқару ... ... ... сол сияқты басқару механизміндегі құрал болып
табылады.
6. Лидерлік те дағдарысқа қарсы ... ... ... жиынтығына
кіреді. Бірақ кез келген лидерлік емес. Оның ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен бірге
жұмыстың бекітілген стилімен, басқару персоналының құрамымен, ... ... ... ... ... сенімділікпен де
анықталады.
Лидерлікке арқау дағдарыстың алдын алу мен оны ... ... ... ... ... ол үшін лидерлікті іздеу мен ... ... ... – бұл тек ... ... ... ... сонымен
бірге басқарудың барлық барлық жүйесінің, басқаруды ұйымдастырудың
сипаттамасы.
7. Басқарудың оперативтілігі мен ... ... ... тез
және шешімді іс-әрекеттерге, оперативті шараларға, қалыптасқан жағдайлар
бойынша басқаруды өзгертуге, ... ... ... ... Бұл ... ... кері әсер етуі ... Стратегия және дағдарысқа қарсы бағдарламалардың сапасы. ... ... ... ... дағдарысқа қарсы дамудың арнайы
бағдарламасын жасауды қажет етуі ... ... мен ... ... ... болуы ықтимал. Дағдарысқа қарсы басқару осыған
да байланысты болады.
9. Ерекше пункт ретінде адам ... ... ... бір ... корпоративтілік, лидерлік және басқару өнері факторларын көрсетеді.
Дағдарысқа қарсы басқаруда дағдарысқа ... топ ... ұғым бар. ... ... ... ... сеніміне ие, дағдарысқа қарсы ... ... әрі ... сай іске ... ... ... ... жағдайларының мониторинг жүйесі – тиімділікті анықтайтын
маңызды фактор. Ол дағдарыстың туындауының ... мен ... ... ... ... ... білдіреді, дағдарысты уақтылы
байқау мен анықтау үшін қажет. Дағдарысқа қарсы ... ... ... және ... ... ... жұмысы тиімді
болып саналады.
1.3 Дағдарысқа қарсы басқарудың шетелдік тәжірибесі.
Әлемнің көптеген, ... ... ірі ... әлеуметтік-
экономикалық даму тарихы өндірістік құлдырау, қаржылық тұрақсыздық, жаппай
жұмыссыздық, өткір әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... Кейбір елдер экономикадағы дағдарыс себебінен туындаған
кедергілерді көп күш және шығындар жұмсап жойса, ал ... ... ... қарама-қайшылықтарды оңай, әрі аз уақыт аралығында жоя
біліп, дағдарыстан шыға ... Д ... ... ... - ... ... дағдарыстан
шығару бағдарламасы.
ХХ ғасырдың 20-жылдардың соғы мен ... ... ... ... дағдарыста болған еді. Экономикалық дамудың құлдырауының
ең төменгі ... 1933 жылы ... ол ... ЖҰӨ 1929 ... 2 ... ... ... яғни дағдарысқа дейінгі кезеңнен
54%. Елде ... саны 17 ... ... 3 мыңға жуық банктер жабылды.
Қаржылық дағдарыс АҚШ-тың қаржылық-өнеркәсіптік магнаттарын үрейге салды.
У. Липпман айтқан: «Өткен бес ... ... ... және қаржылық
лидерлері биліктің жоғары ұстанымдарынанкетуге мәжбүр болды».9 Монополистік
капиталдың өкілдерінің ... ... ... ... ... ... жылғы президенттік сайлауда елге ... ... деп ... ... ... ... партияның басында отырған Ф.Д
Рузвельт жеңіп шықты. «Жаңа ... ... ... ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеудің
қажеттілігі туралы ағылшын экономисті Дж.М. Кейнстің көзқарасы құрады.
Елдегі экономикалық ... ... ... ... ... ... етті. Рузвельттің бастамашылдығымен Конгреске
«Банктер ... ... заң» ... ... ... жүйе банктерге
займдарды берді, қаржы министрі салымдарды ... ... жою ... ... ... сәйкес банктердің жағдайы жақсарған жағдайда ғана, ... ... ... ... тыйым салынды. Арнайы жарлық ... 100 ... ... құны бар алтын қорларын тапсыруды
міндеттеді. Бір ... ... ... ... жаңа ... ... болды. Осыдан кейін Ф. Рузвельт үкіметі АҚШ пен шетел
арасында айналыста жүретін алтынға эмбарго қойды.
Екінші ... ... заң 1933 жылы 16 ... ... ... заң ... табылады. Осы заң бойынша банктің депозиттік ... ... ... депозиттерді сақтаудың федералды
корпорациясы құрылды. 1934 ... ... ... салымшылардың мұндай
қорғануды қажет еткендігін ескере отырып, АҚШ банктерінің 80%-і ... ... ... ... ... 10 мыңғ ... ... 100% сақтандырылады. Ал 10 мыңнан 50 мыңға дейін - 75%, 50 ... ... 50% ... Банк ... ... ... ... қалпына
келе бастады.
1934 жылы қаңтарда алтындық құрамын 41%-ке төмендеткен доллардың
девальвациясы ... ... ... ... ... елде биметаллизм
енгізіле бастады. Доллар девальвациясы алтындық монеталарды ... ... ... ... көтерілуіне әкеп соқты, ... ... даму ... ... бұл ... ... салаларда
реформалар жүргізуге қаражат берді. ... ... ... ... ... бас тарту оң әсерін тигізді.
Екінші маңызды банктік заң 1933 жылы 16 маусымда ... ... ... заң ... ... Осы зай ... ... депозиттік және
инвестициялық қызметтері бөлініп, депозиттерді сақтаудың ... ... 1934 ... ... ... ... ... қажет еткендігін ескере отырып, АҚШ ... 80%-ы ... ... ... ... ... 10 мың ... көлеміңндегі
депозит 100% сақтандырылады, ал 10 мыңнан 50 ... ... – 75%, 50 ... ... 50% ... Банк ... деген сенім қайта қалпына
келе бастады.
1934 жылы қаңтарда алтындық ... 41%-ға ... ... жүрді. Күміс монетасын жасау басталды, елде биметаллизм
енгізіле бастады. ... ... ... ... ... алудың жеңілдеуі бағаның көтерілуіне әкеліп ... ... ... даму ... ... бұл ... басқа
салаларды реформалар жүргізуге қаражат ... ... ... ... ... ... бас ... оң әсерін тигізді.
Алкогольді сусындарға тыйымнан бас тарту нәтижесінде олрды сатуға ... ... ... ... ... ... ... мекемесі ерекше орын алды. Ф. ... ... ... ... ... орманды аудандарға жұмысқа жіберу туралы заң
қабылдады. Президенттің пікірі ... бұл ... ... ... және ... денсаулығын арттыруға мүмкіндік берді. 1933
жылдың жазында көмек алатын және жұмыссыз ... ... 18-25 ... 250 мың жас адамдар үшін лагерьлер құрылды. Лагерьде олардың
бір күндәік ақысыз тағамы, ұйықтайтын ... ... және ... ... ... ... және офицерлердің бақылауымен
жүрді. Лагерьде тіпті әскери тәртіп болды, лагерьлерді құрудың тиімділігі
Рузвельттің күткеніндей ... 1935 жылы ... екі есе, 500 ... ... Онда 3 ... жуық адам болып көрген. Лагерь жастарының күшімен 200
млн.-дай ағаш ... ... ... ... және көпірлер
салынды, мыңдаған километр жол жасалды және т.б. ... ... ... ... болған басты заң – «Өнеркәсіпті
қалпына келтіру туралы» Заң. Осы ... ... ... ... ... ... ... бірігуге және «Шынайы бәсекелестік
кодексін» шығаруға ұсыныс жасалды, онда, ... ... ... ... ... ақы ... және жұмыс күнінің ... ... ... ... ... ... ... бөлу
туралы мәселелерді қарастыру көзделген. Екі жылмен шектелген бұл ... етуі ... ... ... қолданылуы тоқтатылды.
«Өнеркәсіпті қалпына келтіру туралы» заңда еңбектік қатынастар да
қарастырылған. Оған сәйкес жұмысшыларға ... ... ... қатысу құқығы берілді. Заңда басты үш ... ... ... ... көлемі аптасына 12-15 доллар;
2) максималды жұмыс күшінің ұзақтылығы 8 сағат;
3) бала еңбегіне тыйым салу.
Бұл екі жыл ... ... ... АҚШ ... ... ... ... жеке меншік құқықтарына араласу АҚШ Конституциясына қайшы
болды. Бірақ осы заңның қызмет еткен уақыт ... ... ... ... өндіріс индексі 10%-ға көтерілген болатын.
«Жаңа бағыт» аграрлық қатынастарды да қамтыған болатын. Фермерлердің
сатып алу мүмкіндіктерін қалпына келтіру және ауыл ... ... ... мақсатында Үкімет 2 млрд. доллардан аспайтын фермерлік қарыз
пайызын төлеуге кепілдік бере отырып, фермерлерге жайылымдық ... мен ... ... ұсынды.
Аграрлық саясаттағы «Жаңа бағыт» 1938 жылғы заңда ... ... ... «Әрқашан қалыпты өмір» болды. Бұл концепцияда баға деңгейін артық
өнімдерді жою арқылы емес, оларды әлі ... ауыл ... ... ... ... төлеу арқылы сақтау жолымен қолдау ... ... ... ... ... және т. б. өнімдерін ... ... ... ... ... сауықтыруға бағытталған шаралардың нәтижесінде
фермалардың күйреу процесі тоқтап, ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... табыстары екі есеге дейін
өскен.
Президент Рузвельт әсіресе АҚШ Конгресін Теннеси алқабын (TVA) ... ... ... ... ... ойы ... өндірісін қалпына келтіру, топырақ эрозиясын тоқтату, орман
ағаштарын отырғызып, фермерлерге ... ... ... Осы ... ... нәтижесінде жер шаруашылығы жақсарып, топырақ эрозиясы тоқтап,
жас ормандар саны артатүсті. Сол ... ... ... да артқан болатын.
1933 жылы Рузвельт әкімшілігінің белсенді фискалды саясатымен ұштасқан
американ экономикасы жандана бастады: Американың бүкіл тарихында ... ... ... ... ... ... ... болды. Федералды
Үкімет «өндірмейтін» немесе аз өндіретін жұмыс күші бөлігіне қамқор жасауды
өз мойнына алды, олардың қатарына АҚШ-тың ... ... ... мүмкін қарттар, жастар, мүгедектер жатқылзылды.
Табысқа салынатын салық сол деңгейде қалып, ал корпорация ... ... 7,5 есе ... бұл Рузвельт әкімшілігінің жекелеген америка
азаматтарына емес, Ұлы ... ... ... ірі ... ... ұмтылысын айқын көрсетеді.
«Жаңа бағыт» реформасын жүзеге асыра отырып, Рузвельт әкімшілігі ... ... және оны ... ... мен Ұлы ... ... құрқаруды қарастырған. Бірақ, бұл мақсаттардың барлығына қол
жетпеді. Тек 1939 жылы ғана АҚШ ... ... ... ... ... келтіргенімен, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін өндірісті
тоқырау алдындағы деңгейге жеткізе ... ... ... ... ... ... мен
әдістемесі капиталистік шаруашылықтық жүйесінде мемлекеттік ... ... және ... ауыр даму кезеңінде әлеуметтік және саяси сферада
экономиканы икемді, әрі аз көлемде реттеу өте маңызды болып ... ... ... дағдарысқа қарсы бағыттылығы.
Людвиг Эрхард (1897-1977 жж.) – ГФР-дың екінші ... ... оны ... ... ... деп ... ... кейін
батыс Германияның экономикалық жағдайы өте ауыр ... ... ... ... сақталып қалған кәсіпорындар төмен дәрежеде жұмыс істеді.
Елдегі қаржылық ахуал өте ауыр жағдаймен сипатталды. Ақшаның ... ... ... ... есе ... ... Дефициттің қалыптасуы,
инфляция деңгейінің 600% болуы сияқты экономикалық жағдай орын ... ... Л. ... елді ... ... және әлеуметтік күйзелістен
шығаратын реформаны әзірлеп, оны жүзеге асырды, соның ... ... орын ... аз ... ... ... ... экономикасы дамыған
алдыңғы қатарлы елдердің бірі болды.
Эрхардтың дағдарысқа ... ... ... негізі «әлеуметтік
нарықтық шаруашылық» концепциясында болды. Бұл тек теория ғана ... ... ... өзгерткен мемлекеттік саясат болды.
Эрхард мықты мемлекет идеясынан бастау алды, ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды көздеді.
Мемлекет экономикалық процестерге белсене қатысып отырды, бірақ мемлекеттің
араласуы ... ... ... ... мен өндіріс құрал-жабдықтарына, жеке
меншікке негізделген нарықтық экономиканы ... ... ауыр ... ... ... ... және электротехникалық
өнеркәсіп салаларын қолдады. Инвесторлар мен кәсіпкерлерге салықтық
жеңілдіктер ... ... ... ... үшін ... ... ГФР-дың дағдарыстан шығуы мен жүргізілген қайта ... ... ... ролі ... болды. Герман экономикасына
американдық көлік және басқа да АҚШ армиясының ... ... ... ... қорынан қалыпқа келтіру үшін жеңіл несиелер берілді.
1948 жылы шілдеде жүргізілген ақша реформасы ең ... шара ... ...... ... ... нақты валютаны құру. Ақша
реформасы герман экономикасының толық ... ... ... ... ақша ... деп ... Осының нәтижесінде ақша массасы 14
есе қысқарды.
Ақша реформасынан кейін баға ... ... Баға ... ... ... ... ... заң бойынша баға еркіне жіберілді.
Осыған дейін экономикалық қатынастары реттеліп келген көптеген ... мен ... ... ... ... ... және ... саясаты туралы, бағаның туынды өсуіне қарсы
шаралар туралы заң актілері, антимонополиялық және ... ... ГФР ... сатып алу қабілетінің жағдайын көрсететін,
қабылдауға болатын баға ... ... ... ... ... ... маңызды элементі ГФР-дың әлемдік
нарықта нығаюы болды – экспорт үш есе ... Ішкі ... ... ... үшін ... ... жүргізілді, салық салу жеңілдеді.
Басты назар шағын және орта ... ... ... 1953 жылы ... адамы бар кәсіпорындар жұмыс істеп, өнеркәсіп өнімінің жартысы өндіріле
бастады.
Мемлекеттік органдар тиімді жұмыспен қамтамасыз ету ... ... оның ... ... ... даярлау, қоғамдық жұмыстарды
дамыту, жұмыс орындарының санын ... ... ... сияқты
шаралар жатты. Эрхардтың пікірі бойынша әлеуметтік ... ... ... болуы керек. Әлеуметтік саясат, бір жағынан, әлсіздерді қолдау және
қорғауды қамтамасыз етсе, екінші ... ... ... ... ... керек.
ГФР-де тоқырауды жеңуде индикативті жоспар маңызды роль атқарды. Бұл
«болжам жоспарлар» емес, ал ... ... ... өмір ... әсер ... ... және әкімшілік механизм болып табылады. ... ... ... ... бұл ... ... факторларына
байланысты болады: жоспарды әзірлеушілердің жоғарғы дәрежелі мамандардың
болуы, экономикалық ғылымдардың ... ... ... осы ... ... ... әдістер мен құралдардың әртүрлілігі, догматизмнің
болмауы, мемлекеттік ақпараттық қаталдығы мен кезектілігі, жақын арада ... ... ... ... мақсаттарына қатысты ұлттық
келісімді даярлау /9/.
ГФР-дың тоқыраудан шығуына әсер еткен тағы бір фактор массалық ... ... ... ... өмір сүру ... ... сияқты діни-
мәдени проблемаларының бірқатарының шешілуі.
Эрхардтың айтуы бойынша әлеуметтік нарықтық шаруашылық үшін «нарықтың
тепе-теңдігін автоматты, механикалық ... ... ... ғана аз, діни
жағдай да ... ... яғни ... пен ... ... етіп қана қою ... қатарды ақтап шығу үшін жеткіліксіз» /9/.
Эрхардтың жасаған дағдарысқа қарсы реформалары халықтың белсенді
қолдауынсыз, ... ... ... халықтың
қатысуынсыз жобалар әзірлеуде өз елінің ғалымдарының қолдауынсыз табысты
нәтижеге жетуі екі талай еді.
ГФР ... ... ... ... ... ... ... Кеңесі құрылды, олар үкіметтің шаруашылық-саяси мәселелерін шешу
барысында өз ұсыныстарын әзірлеп отырды.
Эрхардтың дағдарысқа қарсы реформалау қызметін ... ... ... ... ... әлеуметтік бағытталған даму моделін дұрыс таңдауы боып
табылады. Экономикалық мектептің танымал белгілері Ю. Ольсевич ... ... ... ... деп ... ... ... – экономикалық
күштердің ойынының өнімі емес. Мұндай ойын ... ... ... ... алып келеді. Сондықтан, “Әлеуметтік нарықтық
шаруашылық” теориясы саналы ... ... ... және ... сыртқы экономикалық саясатты, нақты заңдылықтарды енгізу арқылы
бәсекелестік механизмдерді реттеу болады» /10/.
Американдық ірі ... ... Ли ... ... ... менеджер Ли Якокка, Крайслер компаниясының
директорлар кеңесінің төрағасы, 1986 жылы ... ... ... ... Рейганнан кейін екінші орында тұрды. Ол ... ... ... бір корпорациясын тоқыраудан аман аоып ... ... ... стиліне емес, өз тәжірибесіне, ішкі ... ... адам ... ... ... өз қызметін Крайслер корпорациясының директорлар кеңесінің
төрағасы лауазымынан бастады. Бұрынғы ... ... ... ... биліктің жоғарғы жағында ұйымдастырушылық пен қарапайым
тәртіптің жоқтығын анықтады. Корпорация ... ... ... істемеген.
Ол кішігірім фирмалардың жиынтығынан тұрған, олардың әрқайсысы өздерінің
авторитарлы директорларымен басқарылған, ... ... ... ... ... ... аудармаған.
Корпорацияны ұйымдастырушылық құрылымды анықтайтын ешбір жүйелілік
болмады, әртүрлі ... ... ... ... байланысты қызметті жүзеге
асырып, пікір алмастыратын жиналыс тәжірибесі де болмады.
Корпорацияда қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жоспар, есеп қалай ... ... ... ... қатысты қарапайым сұрақтарға да ... ... ... ... ... сзмі ұялаған, моральдық
жағдай ескерілмеген, көпшілігі адамгершілік ... ... ... сақтануы бақыланбаған, мүліктің ... ... ... шешілмеуінің басты себептерінің бірі
басқарманың өздерін ... топ ... ... жүйе ... ... ... «Басқаруға келмейтін индивидуалды ойыншылар
тобы болған, олардың кейбіреулері өз учаскісіндегі ойын ... ... ... өздерінің лауазымдарына сәйкес келмеген.
Бірнеше жылдар адамдар бір орыннан екінші орынға ауысып жүрген. ... ... ... ... басқарып, машина бөлшектерімен
айналысып жүрген адамды бас ревизор-бухгалтер лауазымына жіберген. Ол ... ... ... өз ... дұрыс және білгір маман ... ... ... ... ... ... төмендеуіне алып келген. Крайслердің үлесі амрикандық
автомобиль нарығында ... өз ... ... ... ... ... 2/3 ... Крайслер корпорациясының
автомобильдеріне көңілі толмаған. Сондықтан, шұғыл ... ... ... тағы бір ірі ... яғни ... ... ... пайда болды. Сол сияқты, зауыттық аудандарда жаңа
автомобильдерді орналастыру орны ... Бір ... ... саны 100
мыңға жеті, яғни дайын ... 600 ... жуық қоры ... Осы ... қолда бары қысқара бастады. ... ... ... ... байланысы шығындар үлкен болды. Ең қолайсызы, машиналар ашық
аспанның астында тұрды, уақыт ... ... ... ... ... ... жүйеден түбегейлі бас тартпасақ, Крайслер корпорациясы табысты бола
алмайды,» - деді ... ... ... басқару жүйесін критикалық диагностикалау жаңа
тағайындалған басшының алдында бірнеше проблемалар бар екенін көрсетеді,
олардың негізгісі – ... ... алу, ... топ ... ... ... ... алумен Якокка өзі айналысады. Ол Ford motor
корпорациясында жұмыс істеп жүрген ... ... ... ... ... тізімі бар.
Біріншіден, Якокка қаржы саласына маман таңдауға көп ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік белсенді,
проблеманы талдауға және оны тәжірибелік шешуге қабілетті адам ... ... ... ... адам ... ... Ол ... жоғарғы экономикалық білім алды, агрссивті түрде ... жеке ... ... ... және ... таза қаржылық қызметтен
шығуға тырысатын. Гринуолд Крайслерге ауысады. Кейін бұл ... ... және Хэл ... ... ... үш адам – бұл әлі ... тобы
емес дейді Якокка. Адамдар Ford компаниясынан ауысып келіп жатты.
Кадрларды іріктеудің келесі ... ... ... ... ... ... ... болды. Якокка Ford компаниясында бас конструктор болып
жұмыс істеген Ханс Маттиасты жұмысқа алды. Бір ... ... ... ол
Крайслер кәсіпорындарында өндіріс ұйымдастыру тәртібін ... Ол ... ... берді.
Корпорация өнімінің сапасына байланысты проблемалармен Дин Дог, Стив
Шарф сияқты менеджерлер белсенді айналыса бастады. ... ... жас ... мен ... тұратын топ құрылды. Бұның өзі
автомобиль сапасын жақсатруды ... ... ... ... мәселелерді шешумен қатар, басқарушылар алдында
корпорацяда материалды-техникалық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... менеджер Пол Бергмозер тағайындалды. Осыдан ... ... ... жүре ... Якокка бұл топты толық комплектілеу үшін маркетинг саласын жақсы
білетін адамдарды жинады.
Топты құру тәсілдері мен ... ... ... Ли ... ... ... жұмысқа шақырған адамдардың
талантын, энергиясын, еңбек сүйгіштігін, көпжылдық тәжірибесін ... ... ... ... мен сол ... ... ... Олар әрқашан ұсынысқа тез әсер ететін және көмек беруге дайын
адамдар тобына жататынын мен білгенмін…» /11/.
Ли ... ... ... топ құру ... ... ... ол ... бірнеше принциптерді бөлуге болады (9-
сурет).
Қорытындылай келе, Якокканың сөздерін келтіруге ... ... ... үш сөзді анықтаумен байланыстырған жөн: адамдар,
өнім, ... ... ... ... тұр. Егер ... ... әрі ... болмаса, онда қалған фактордан ештеңе жасай алмаспыз» /11/.
Крайслер компаниясының басшысы өз қызметімен бұл жағдайды ... ... ... ... топ құра ... ол ... ... әрі оны АҚШ-тағы алдағы қатарлы компаия етті.
Дамыған нарықтық экономикасы бар елдердегі ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың дағдарысқа қарсы аспектілері әр
елде әртүрлі формада көрінеді. ... ... бұл ... ... ... жетілдіруде, жұмыс орындарын, әсіресе, жастарға көбейтуде,
аймақтық құрылымдық бағдарламаларды дайындауға және т.б. ... ... ... 58 ... 310 параграфында үкіметтің тиімді істері
жоғары деңгейдегі жұмыссыздықты қысқарту бойынша және жеке ... ... жеке тобы ... ... жұмыссыздықты азайту бойынша
арнайы дайындалған бағдарламаларды жүргізу тиіс; экспорт ролін арттыруға
және ауыл ... ... пен ... ... халықаралық
бәсекеге қабілеттілігін арттыруға көп көңіл бөлуі тиіс.
АҚШ-та жұмыспен қамту бойынша ... ... ... ... ... ... байланысты экономиканы жалпы ... ... және ... ... ... ... ретінде мемлекеттің
құрылыс жұмыстарын жедел қаржыландыруы, мемлекеттік секторда ... ... ... ... сақтандыру төлемдерінің мөлшері мен
ұзақтылығын ... ... және жеке ... ... ... ... Бұл ... сол сияқты, жастарды ... ... ету ... штат үшін ... ... мен ... үшін
маңызды мәні бар салаларда жұмыс орындарын құруға бағытталған ... ... ... ... ... көп ... жастарға
тиесілі, бұның өзі қандай да бір ... ... ... және т.б. өсуіне жол береді. Жастарды жұмыспен ... ... мен ... ... ... ... ... үкіметке
жұмысты кәсіби оқумен үйлестірудің тәжірибелік әдістерін дайындау сияқты,
жеке кәсіпкерлікті ынталандыру сияқты, кәсіби ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешуді қарастыруды ұсынады.
Дағдарысқа қарсы топ құру принциптері.
9-сурет.
АҚШ-тағы мемлекеттік дағдарысқа қарсы ... ... ... ...... ... ... экономикалық саясатты
дайындауы және жүргізуі бойынша талпыныстарының ... ... ... Осы ... сай 1984 жылы ... ... Президенттік Кеңес құрылды. Мемлекеттік аппарат алдында
тұрған мәселелердің шешімін табу бұл ... ... ... ... Оның іс-әрекеттерінің келесі приоритетті бағыттары бөлінеді:
• қаржылық песурстарды басқаруды жетілдіру;
• басқарушылық құралдар мен ... ... бас ... ... үйлестіру;
• қылмыс көлемін азайту бойынша түрлі ведомстволардың талпыныстары.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... даму ... яғни
дағдарыс кезінде салаларды және ... ... ... ... ... және ... үлестіру салаларындағы
орталықтандырылған әкімшілдендіруге дейінгі ... ... ... ... кейін экономикалық механизм көптеген салаларды және
кәсіпорынды ... ... ... ... үлестіру жүйесімен,
айналыс процесін, баға тағайындауды және табыс саясатын қатаң ... ... ... ... сол ... ... нарықтық бәсекеге жағдай жасауға бағытталды. 1947 жылы
экономикалық ... ... ... жою ... фирмаларды қайта ұйымдастыру
туралы, жеке кәсіпкерлік ұйымдар туралы заңдар қабылданды. Келесі жалдарда
(1949-1950 жж.) мемлекеттің экономиканы демонополизациялау ... ... ... ал ... осы ... ... өзгерістерге қол жеткізген соң
бағаны мемлекеттік реттеу сатылай күшін жоя бастады.
Жапондық басқаруда күрт ... ... ... ... кезеңде американдық менеджмент әдістерін ... ... ... ... әдістерін игеру мен енгізудегі
бастамашылдық жапондық ... ... да, ... де ... кездегі жапондық бизнес үшін маңызды проблема – жапон тауарларының
сапасына қанағатсыздық. 1950 жылы ... ... және ... бастамасымен Жапонияға бұл саладағы маман профессор Э.
Деминг шақырылды. Ол жапондық кәсіпкерлерге «жапон ... ең ... ... - деп ... еді ... ... мемлекеттік органдар жекешелендіру бағдарламасын
жасайды. Оны жүзеге асыру жеке кәсіпорындарды және экономиканың бір ... ... ... ... ... ... қарсы шаралары
ретінде қарастырылады. Жекешелендірудің мақсаты – кәсіпорынның ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі мен тиімділігін
арттыру.
Әр мемлекетте жекешелендірудің өзіне тән ерекшелігі бар. Ұлыбританияда
жекешелендірудің сипатты белгісі қадамдылық болып ... ... ... ... – айқын прагматизм. Чех Республикасында жекешелендірудің
негізгі мақсаты – мемлекеттік меншіктің үлестік салмағын ... ... ... ... ... ... ... экономиканы құру
құралы ретінде қарастырады. Батыс экономистерінің пікірінше, ... ... ... бәсекеге қабілеттірек, икемдірек болып келеді. Әдетте,
мемлекеттік кәсіпорындар экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... жеке инвестициялар және шетел
капиталы есебінен кәсіпорын экономикасын сауықтыру болып табылады.
Дамыған нарықтық экономикасы бар ... ... ... ... ... ... жеке инвесторларына, яғни жеке және
заңды тұлғаларға сату;
• жеке капиталдың үлестік ... ... ... ... кәсіпорыннның мемлекеттік меншігі бар акцияларын сату.
Әдетте, бұл елдерде жекешелендіру бірнеше кезеңнен өтеді: алдымен
кәсіпорын ... ... ... ... кейін эксперт-
бағалаушымен бағаланады, одан кейін барып жеке ... ... ... ... ... ... табысты макксималдауға мүмкіндік
береді.
Чех Республикасында жекешелендіру екі формада жүрді: шағын және ірі
жекешелендіру. Шағын ... ... ... және тұрмыстық қызмет
салаларындағы кәсіпорындарды, қоғамдық тамақтану және т.б. ... ... және ... әсер – ірі ... ... ... ... жұмыс орындарын сақтау және көбейту.
Мемлекеттік өнеркәсіптік кәсіпорындарын ірі жекешелендіру екі кезеңде
өтті. Бірінші кезеңді Халық ... ... және ... ... Ол ... жекешелендіру жобалары дайындалды, пікірлесті,
бекітілді. Екінші ... ... ... ... ... байланысты. Оны Халықтық мүлік қоры жүргізді. 1993 жылдың соңына
дейін Қор 7533 ... ... ... ... ... ... - акционерлік қоғамға айналды; 8% - қоғамдық аукциондарға; 22,3% -
тікелей ... 6,7%- ... 9,8% - ... ... ... шетел фирмалары белсенді қатысты.
Шетел инвесторларының үлкен көлемі фирмаларына (31,2%), АҚШ ... (12,7%), ... (7,2%), ... (6,2%) ... тиесілі. Шетел
инвесторларын Чехия кәсіпорындары жоғары емес ... ... ... ... ... ... ... және материалдарға
төмен шығындарымен қызықтырады.
Сонымен, нарықтық экономикасы ... ... ... және ... дағдарыстық жағдайлардың алдын алу, оны көре ... ... бар. ... ... және ... елдерде дағдарыстың түрлі
типтерінің пайда ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық шарттары
сәйкес келе бермейді.
2-бӨЛIМ. Қазақстан Республикасындағы дағдарыстық даму
2.1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі ... ... және одан шығу ... ... көшу ... 1991 ... ортасында басталды. Сол
жылдың сәуір айында республикада “Қазақ ССР-да мемлекеттік меншікті қайта
ұйымдастыру туралы заң ... және ... ... ... ... ... бір ... «Қазақ ССР-да 1991-1992 жж.
мемлекеттік меншікті ... мен ... ... ... ... Осы ... бастап тәжірибесі мен түбегейлі дайындығы
жоқ мемлекет нарыққа көшу ... ... ... ... сай
экономиканы реформалау қажет болды. Осыған байланысты үкімет, ең алдымен,
нарықтық экономиканы құрудың ... ... ... жеке ... ... ... ... құруға мүмкіндік беретін жекешелендіру процесін
жеделдетуді ұйғарды. Бұл ... сол ... ... мақсаттарының
айқын емес болуынан, жалпы сол идеяның баяу дамуынан қарқынсыз жүргізіліп
келді ... көшу ... ... үшін бекітілімдерді түсінуге КСРО-
ның құлауы әсерін тигізбей қоймады. Елде анықталмаған, ... ... ... бұл жағдайдың жақсы жақтарын да көруге болады. Бұрыңғы
кеңестік мемлекеттер Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы (ТМД) ... ие ... жылы 16 ... ... ... Президенті “Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы” ... ... ... ... ... ... болып табылуы мен оның ... өтуі бір ... сай ... Бұл елдегі жекешелендіру процесін
үдетуге түрткі болды. Сөйтіп, 1992 жылы бұл ... ... ... ... 1992 жылы 2 ... ... баға либерализациясын
бастады, яғни нарықтық баға мен тарифтер интенсивті өсе ... ... ... ... ... ... оның әрбір әрекетін, ... ... ... де ... ... ... ... 1993-1994 жж. елде тұрақты, терең ойлы, кешенді экономикалық
саясат болмады. 1993 және 1994 ... ... ... ... және ... тек бұл ... өз ... атқарушы
органдар өз бетімен қалды. Яғни, дағдарысқа қарсы бағдарламалар болды, ал
дағдарыс тереңдей ... жж. ... ... ... ... ... ... және
ақша-несие саясаттарына байланған болды, республика ... ... ... ... «ойын ережесін» қабылдауына ... ... өз ... тек жеке ... ... жылдың басында Қазақстанда өнеркәсіп өндірісін ынталандыру мен
эмиссионды несиелердің көлемін ... үшін ... және ... ... ... ... ... Жылына екі рет егінді егу мен
жинау жұмыстарын жүргізу үшін үлкен несиелер берілді. 1992-1994 жж. ақшаны
шығару жылына 5-тен 16,5 ... ... ... ... қорытындысы бойынша мемлекеттік бюджетте дефицит
байқалды. Өндірістің ... ... ... ... ... ... құра ... ал оның шығыс бөлігінде азаю мен рационализация
байқалмады. Баланс сақталмады, ... ... ... әсер ... Кейбір жылдары бюджет дефицитінің көлемі жалпы ұлттық өнімнің ... жуық ... ... ... баяулауы байқалмады. Сол себептен 1992 жылғы
бастапқы реформаны жүзеге асыру жағасын таппады, басқа жол – «бір ... екі ... ... ... ... жж. тұрақтандыру үшін Қазақстанның сыртқы ... ... ... тиімді қолданылмады. Экспорттық-импорттық
және валюталық бақылаудың ... ... ... мен ... ... валюта қорының ірі шығындарына алып келді.
Қазақстанға шетел инвестициялары 1995 жылы 80%-қ несиелер ... бұл ... ... ... өсуіне әкеп соқты. 1995 жылы оның ... ... АҚШ ... тең ... яғни ... экспортының жылдық
көлемінің 75%-н құрады. Ең ... ... ... ... ... алмады
/15/.
Экономикада баға либерализациясы, энергия тасушы мен шикізатқа
бекітілген бағаны сақтап қалу ... ... ... ... ... ... шара бекітілген бағамен сатылатын тауар номенклатурасын ... ... Бұл ... ... мен ... ... жылына 4-5 есе өсуіне
әкелді, ал бұның өзі басқа ... ... және ... ... ... ... ... масштабтағы үлкен қателік мемлекеттік меншікті жекешелендіруде
кетті. Ол негізінен ресми түрде жүрді, сапалы құқықтық қамсыздандырусыз
тиімді ... ... ... ... ... ... қате бекітілім
негізінде жұмыс істеді. Елде нақты жағдайларды жасап алмай меншік иелері
мен фермерлік ... ... көп ... бөлу ауыл ... ... ... ... нарығы мен кәсіпорынның банкроттығы сияқты
нарықтық механизмдерді енгізу көп уақытқа созылып кетті. Экономиканың ... ... ұзақ ... ... ... ... болмады.
Нәтижесінде Қазақстан ТМД-ның басқа елдері сияқты нарыққа ... ... ... тән ... ...... ... көбі
монополия екенін ескермеді. Яғни, аз уақыт ішінде нарықтың қозғаушы күші
болып табылатын ... ... ... ... ... туғызды.
1995 жылы басталған келесі кезеңде республика басшылары реформалардың
басына қойылған міндеттерге көңіл бөлді. Олар:
• тұрақты макроэкономикалық баланстылыққа қол ... ... ... мен ... ... реформаға дейінгі өмір сүру деңгейін қалпына келтіру;
• нарықтық қатынастардың ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер динамикасында жағымды
өзгерістер байқалды: 1995 және 1996 жылдары өндірістің құлдырау ... ... ... ... ... ... ... өндіру
бағасының өсу қарқыны баяулады /16/.
1-кесте. Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер
(Ұлттық статистикалық агентігінің деректері бойынша, %)
| |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 |1996 ... ішкі өнім |90,2 |97,1 |89,6 |82,2 |91,1 |101,1 ... ... |99,1 |85,2 |83,9 |71,5 |92,1 |100,3 ... шаруашылығының жалпы |90,0 |90,7 |82,7 |65,2 |51,3 |103,9 ... | | | | | | ... ... |100,5 |53,0 |70,0 |68,9 |83,0 |100,1 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |80,3 |66,6 |83,0 |47,0 |91,3 |138,5 ... бағасы |250,0 |3061,0 |2255,0 |1258,0 |160,3 |128,5 ... ... |368,0 |3917,0 |1424,0 |2043,0 |140,2 |118,2 ... ... | | | | | | ... ... |200,0 |1032,0 |776,0 |1888,0 |323,0 |122,8 ... ... | | | | | | ... ... бағасы |140,0 |2163,0 |1363,0 |2177,0 |132,0 |121,1 |
2-кесте. Қазақстан Республикасының ... ... ... |1994 |1995 |1996 ... ішкі өнім |100,0 |100,0 |100,0 ... ... | | | |
| ... |25,9 |23,4 |21,3 |
| ауыл ... |14,0 |12,3 |12,6 |
| ... |9,1 |6,1 |3,6 |
| ... және ... |8,3 |10,6 |7,4 |
| ... |16,8 |17,1 |17,1 |
| ... ... |8,3 |9,5 |13,6 ... | | | |
| ... сақтау, білім беру және|5,4 |7,8 |8,4 |
| | | | ... | | | |
| ... ... |9,1 |8,3 |7,9 |
| ... ... |3,1 |4,9 |5,2 ... ... және ... ... ... инфляция қарқынын 1258%-
дан 1995 ж. 60,3%-ға, 1996 ж. 28,7%- ға дейін азайтуға мүмкіндік берді.
Бюджет тапшылығы 2 еседей қысқарды: 1994 ж. ... ... ... ... ... 37 млрд.теңгені құрады.
Ресми тіркелген жұмыссыздық деңгейі 1996 ж. желтоқсанның соңында 4,1%-
ды құрады.
1996 ж. сауда ... оң ... қол ... ... ... ... 2 ... асты, 5,8 млрд.теңге болды.
Ұлттық валютаның салыстырмалы тұрақтылығы сақталды. Теңгенің АҚШ
долларына ... ... 1995 ж. ... 63,97, ал 1997 ж. ... 75,6
болды /17/.
Алайда, экономикадағы дағдарыстың алдын ала алмады. Кредиторлық және
дебиторлық борыштардың көлемі өсе берді. 1997 ж. 1 ... ... ... ... 28 ... ... ... ақы борышы 6,5
млрд.теңге болды.
Өнеркәсіптің көптеген салаларында өндірістің құлдырауын ... ... ... саны ... ... ... мәліметі
бойынша елде 3,5 мыңнан астам кәсіпорындар қызметін тоқтатты, ... ... ... асты ... төмен сапалылығы мен көп шығындылығынан, маркетингтік
шаралардың ... ... өнім ... ... ... болып келді.
Сонымен, экономикалық процестердің динамикасында қаншама өсу байқалса
да, еліміз макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді деп айта ... де ... ... ... ... ... ... тұрды
/19/. Ресейлік академик Л. Абалкиннің айтуы бойынша: ... ... ... ... сенімді банк секторы мен
қаржы нарығының ... ... ақша ... дұрыс жүргізілуінін,
кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын, соған қоса, ... ... ... және ... ... дәрежесіне жетуді
қамтамасыз ету деп түсіну керек» ... жылы ... ... ... ... 2030 жылға дейінгі
Қазақстанның дамуының стратегиялық бағдарламасы ... ... осы ... ... ... құруға және сапалы жаңа
шетке шығуды қамтамасыз ететін әдістерді ... ... ... ... ... осы ... нақты орындасақ, әрқашан бар күшімізбен қызмет
етсек, біз ортаазиялық ең бірінші нағыз «барсқа» ... ... ... ... ... бірлігіміз , әлеуметтік әділеттілік және халықтың
экономикалық әл-ауқаты орнаған бетке ұстар тәуелсіз, дамыған және ... ... бола ... - ... ... халыққа Жолдауында
/28/.
Осыны ескере отырып, бай табиғи ресурстарымызға үміт ... ... ... ... ... ... қалдырып отырсақ, үлкен
қателік болар еді. Бұндай қателік ... Сауд ... ... ... атауға болады. Ал маңызды табиғи ... жоқ ... ... ... дамудың шарықтау үстінде /21/.
«Қазақстан - 2030» ... ... ... жеті ... приоритеттері атап көрсетілген. Оған мыналар кіреді:
1) ұлттық қауіпсіздік және тәуелсіздік;
2) ішкі саяси тұрақтылық және қоғам консолидациясы;
3) инвестиция мен ішкі ... ... ... бар ... ... ... ... Қазақстан азаматтарының саулығы, білімі;
5) энергиялық ресурстар, көлік және байланыс;
6) білікті тиімді үкімет;
7) басыбайлықпен, жемқорлықпен, қылмыспен күрес жүргізу.
Приоритеттік бағыттарды атау ... ... ... стратегиялық
дамуына кешенді қарауды, экономикалық, әлеуметтік, саяси және құқықтық
аспектілерін тығыз байланыстыруды талап етеді.
Экономикалық өсу мен ... даму ... ... ... ... ... тұрақтандыру, жеке меншік
институттарын нығайту, жекешелендіруді аяқтау, ашық және ... ... ... ... ... ету, индустриалды технологиялық
стратегиясын құру, өндірістің диверсификациясы және т.б. ... ... ... ... реформалар жүргізілді. Қазақстанның
белгілі экономисті, ... ... ... докторы, профессор
Оразәлі Сәбден қоғамды дұрыс ... мен ... ... ... атап көрсетті. Олар:
1) банктік жүйенің реформалары;
2) тиімді жекешелендіру;
3) мемлекеттік басқару жүйесін реформалау;
4) ынталандырушы инвестициялық саясат;
5) халық мүддесінде әлеуметтік ... орта және ... ... ... ... ... ... осы жеті мәселе
экономикалық дағдарысқа, өндірістегі тоқырауға алып келген жеті саты деп
қарастырылады. ... шығу ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік салаларды
дамытуға және ... қол ... үшін ... жеті мәселені шешу
қажет.
«Негізгі жалпы ... ... ... ... ... реформалар жүргізуді жатқызамыз. Бұл ... ... әрі ... ... ... ... - деп ... ҚР-ның жаңа әлеуметтік-экономикалық моделін құру қажет /4/. Оны
құрып және жүзеге асыру үшін келесідей жұмыстарды атқару қажет:
1. Әлеуметтік-экономикалық даму ... өзін құру ... ... қарастыру, Қытай шаруашылық жүйесін
реформалау моделін ұғу, Германия, Жапония және АҚШ, ... ... өз ... ... 2-3 ... ... саласындағы үлкен тәжірибесі ... ... ... ... бағыт береді.
Біздің басты мақсатымыз – экономиканы нақты адамға бағыттау, социумнан
әлеуметтік-экономикалық ортада республика ... ... ... ... бар ... адам ... үшін тұрақты бір
жүйеге ауыстыру.
Бұл мақсаттарға жету құралы ретінде бұл ... ... және ... ... және қайта дайындауға бағытталады, өмірге нарықтық
идеология орнына ... ... ... ... ... сияқты, бұл көзқарас экономиканы реттеу механизмін ... ... Оның ... ... ... ... елдің
экономикалық мүдделеріне бағындыра алатын, республиканың құқықтық заңдары
мен заңнамалық актілерін экономизациялауды жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... даму моделін тәжірибеде жүзеге ... ... ірі ... ... және ... жеке ... ... әлеуметтік-экономикалық реформаларды тереңдетудегі
үкімет бағдарламаларын, ғылыми ұжымдардың мінездемесін, ... ... ... ... негізделеді /25/.
ҚР-ның әлеуметтік-экономикалық моделін құру принциптерін жүйелеу
экономикалық проблемалар мен ... шешу ... ... (мысалы,
Қазақстанды дағдарыстан алып шығу және оны тұрақтандыру бойынша ҚР Ұлттық
Ғылым ... ... ... ... ... ... 40 ... және 200 тәжірибелік шара ұсынылған). Туындаған
мәселелерді үш блокқа бөліп ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық реформаларды жузеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... және ... саясат саласында мыналар
керек:
• Ұлттық ақша бірлігінің – теңгенің – ... ... ... банк
жүйесін реформалау бойынша, маманданған мемлекеттік, коммерциялық және
кооперативті банктер желісін құру және дамыту бойынша,
... ... ... ... ... және ... жүргізу бойынша шаралар кешенін дайындау және жүзеге асыру;
• Ішкі және ... ... ... ... ... ... меншік
қатынастарын түбегейлі өзгерту. Бұл ... ... мен ... ... ... ... біріншіден, ішкі
республикалық нарықтық ортаны ... ... ... ... ... арналған шағын бизнес пен кәсіпкерлікті қуатты
мемлекеттік қолдау қажет; екіншіден, ауыл шаруашылық шикізатын
қайта өндірудің ... ... ... ... ауыл ... ... ауылда
меншік қатынастарын реформалау қажет; үшіншіден, әлемдік нарық
қажеттіліктерін есепке ала ... ауыр ... ... ... ... ... ... жүйесін реформалау. Олардың
қызметін ішкі және сыртқы ... ... ... салаларды
дамытуды индикативті жоспарлауға, ғылыми-техникалық саясатты
жасауға, кәсіпорындарда мемлекеттік экспертиза ... ... ... мен ... актілердің орындалуын
қадағалауға бағыттау керек. Осылайша, ... ... ... босатылуы тиіс;
• Нарықтық экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жаңа ... жету.
Сыртқы экономикалық ынтымақтастықты дамытудың жалпы ... ... ... ... несие мен займды тарту
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... Халықтың әлсіз, осал бөлігін (мүгедектер, көп ... ... ... студенттер) қолдауға бағытталған іріктелген әлеуметтік
бағдарламаларды қабылдау керек.
Қазақстан халықтары мен ұлттарының ... ... және ... ... және ... ... ... қалу мен қайта
жандандыру үлкен мән береді. Мемлекет жаңа негізде білім беруді, ... мен ... ... ... өмір сүру ортасын жақсартуды
қамтамасыз етуі тиіс.
3. Қазақстан Республикасы экономикасын ... мен ... ... ... ... Бағдарлама детерминделген, яғни
анықталған сипатта болуы тиіс /20/.
1993 жылы он жылдай ҚР ... ... ... ... ... заң
шығарушы органның мүшесі болған, әйгілі ғалым ... ... ... ... ... Сәбден өзінің серіктестерімен «Орта
мерзімдік перспективаға дағдарысқа қарсы шаралар бағдарламасын (1993-1995
жж.)» ұсынған ... Онда ... ... кейбір дағдарысқа қарсы
шаралары қарастырылған /16/.
1. Приоритеттер. Бұл жағдайда ... ... ... ... қызмет ету керек. Ең алдымен, өндірістің құлдырауын
тоқтату ... ... ... ... керек, соңғысы – халықтың белгілі
бөлігін әлеуметтік қорғау шаралары.
Материалды ... ... ауыл ... ... ... тауарларды шығаруға, өнімдері экспорт негізін құрайтын шикізат
саласын қолдауға аса көңіл бөлінуі қажет.
Бұл саладағы дағдарыс ... ... ... ... ... ... ... істейтін салалар мен кәсіпорындарды қолдауы
қажет. Бұған жету жолы – ... ... ... ... ... саясаты, монополияға қарсы барьерлер, баға мен ... ... ... мен ... ... керек.
2. Шағын бизнес және кәсіпкерлік. Мемлекеттің шағын бизнесті қолдауы
өте ... Бұл үшін ... ... ... ... ... льготалық несиелеу, экспортталатын және импортталатын өнімдер
бойынша жеңілдіктер, шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындар құлдырауы
мүмкін. Оларды санациялау шараларын ұсынуға болады: ... ... жыл ... ... ... ... ... шығу үшін қаржы-несиелік және
ақша-несиелік саясаты маңызды роль ... ... ... ... ... ... шығаруға бағытталған белсенді іс-әрекеттер
қажет. Мемлекет меншігін ... ... оның бір ... бон шығаруға
болады. Ол арқылы алғашқы төлемдерден 4-5 жыл ... ... ... ... ... да ... ... көп меншігі бар. Егер
кредиторлар қарызын сұрап жатса, оның бір ... ... ... ... ... ... мен технология алу үшін де, ішкі қарызды
жабу үшін де ... ... еді. Ол ... қаржы нарығында жүруіне, шетел
инвесторларынақолайлы болар еді.
Дағдарысты шиеленістіре түскен негізгі факторлардың бірі банктік жүйе
болды. Мемлекеттің қатысуынсыз ... ... ... ... ... жүйелерін құру мүмкін емес. Бұл банктік және қаржы-несиелік
жүйеде ... емес ... ... ... инвестициялық және
холдингтік компаниялар, қор биржалары арасында еркін қозғалысты, сол ... ... ... ... ... етуді талап етеді.
4. Сыртқы экономикалық ...... ... ... ... ... ... бағыты бойынша және жүзеге асыру
механизмдері бойынша географиялық приоритеттерімізді ескеру керек.
Импорттық және ... ... ... ... ... ... ... реттеуіштерді енгізу керек, осы жерде техника, технология,
жабдықтырды, ноу-хауға импорт барьерлерін алып тастау қажет.
5. Экономиканы модернизациялау. Материалды ... ... ... ... Ол үшін кәсіпорындардың бөлген қаржылары салықтан
босатылуы тиiс. Ғылыми-техникалық прогреспен ... ... ... ... және техникамен жабдықтау бағдарламасы қажет.
6. Әлеуметтік ... ... ... ең ... ... ... бойынша өздерін қолайы өмір деңгеімен ... ... ... бір ... ... тиіс /26/.
2.2. Қазақстан экономикасы дамуының қазіргі жағдайын бағалау
90-жылдардың басында еліміздегі қалыптасқан қолайсыз ... ... шығу ... 1997 жылы 10 ... ... ... Барлық қазақстандықтардың әл-ауқатының жақсаруы, қауіпсіздігі,
дамуы» атты Қазақстан ... ... ... ... ... ... 2030 ... дейінгі дамуының ұзақ мерзімдік стратегиясы болып
табылады. Ұзақ мерзімді стратегияның ... ... ... үшін
Президенттің 1998 жылдың 28 қаңтарында №3834 ... ... ... жж.
арналған Қазақстан Республикасы дамуының стратегиялық жоспары ... ... ... ... іске ... деуге болады.
«Қазақстан - 2030» стратегиясында айтылғандай, екі ... ... ... ... ... ... мемлекет болуы. Екіншіден, кең масштабты әлеуметтік, ... ... ... ... Бұл ... ... үшін ... күшті
және әлсіз жақтарын талдай келе, өзіндік стратегияны дайындауға болады.
Қазақстанның сегiз ішкі күшті жақтарын ... ... ... біздің тәуелсіз егемен мемлекетіміздің негізі қаланды.
Қажетті мемлекеттік институттар бар және олар ай ... ... мен ... ... мемлекетімізді құруды аяқтау әлі ерте.
Екіншіден, жетпіс жыл бойы ... ескі ... және ... түбегейлі бас тарттық. Бүгін мүлде басқа мемлекет бар, ... ... және ... жүйе ... ... ... әсерінен басқа сапалы
құндылықтар жүйесіне және адами қатынастардың жаңа типіне ... ... ... Яғни біз ... болдық. Мемлекеттік-ұжымдық дүниетанымның
жеклік дүниетанымға ауысуы біздің өміріміздіің әрбір аспектісін өзгертті.
Әрине, ескі жүйе ... мол ... ... құндылықтарды ұсынды
және салаларда көптеген жетістіктерге жетті. Алайда, біз бұл ... ... ... себебі экономикалық көзқарас бойынша ... ... ... ... Ол ... салада ақауларға ие болды,
себебі көптеген адамдардың өмір сүру деңгейі шетелдегіден ... ... ... Жеке адам саласында да қиын болды, адамның еркіндігі болмады.
Өтпелі кезеңде көптеген азаматтар көп нәрсені ... ... ... ... бұны тек ... үшін ғана ... ең алдымен, балаларымыз бен
немерелеріміз үшін ... ... ... ... активіміз – халық сапасы немесе адамдық
ресурстар. Бізде жоғары дәрежелі ғылыми және шығармашылық потенциалына ... ... ... бар. Көп ... ол жоқ, сондықтан, оны негізгі
стратегиялық мақсаттарының бірі деп қарастырылады. Біз ... ... ... ... даму үшін ... жаңа және ... жасауымыз қажет.
Бесіншіден, пайдалы қазбалар – біздің байлығымыз. Алайда, әлемдік
тәжірибе көрсеткендей, пайдалы қазбалары бар ... ... ... іске қоса
алмай, әлі де кедей ел болып қала берді де, ал табиғи ресурстары жоқ ... ... ... ... Ең ... ... фактор – адамдар, олардың
еркіндігі, энергиясы, ... ... жер ... ауыл ... ... жерлері үлкен
потенциал болып табылады. Көптеген параметрлер бойынша біз ... ... ... ... ... ... ... жоғары және
экспорттық потенциалы бар. Ең бастысы – нақты және ... ... ... ... күшті жағы – саяси тұрақтылық және ... ... ... - ... ... ... ... қоғамның
консенсустық-иерархиялық дәстүрін толықтыратын жекелік және ... ... ... ... ... ... осы ... жақтардан басқа бірқатар сыртқы мүмкінщдіктері бар.
Сырьқы мүмкіндіктер, ең алдымен, елдің ... ... ... ... ... Қазақстан үшін үш негізгі
мүмкіндіктерді бөлуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... және саяси процестердің жаhандануы негізінде бұл
фактор қозғаушы ... ... ... ... өзі ... транзиттік
потенциалды жузеге асыра алмайды. Бұны бірлесіп, тығыз және ... ... ... ... керек. Бұндай қиылыста орналаса отырып, ... ... ... сату ... ... ... ... елдер – Ресей, Қытай, ислам және ортаазиялық елдер тобы, Таяу ... Орта Азия ... ... ... ... ... ... қатынастарды орнату – дұрыс даму үшін қажетті ... ... ... ... елдер ресурстарды, уақытты және
энергияны мақсатсыз бос жұмсайды да, артта қала береді.
2) Шетел мемлекеттері тарапынан ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде тұрған біздер үшін өте қажет, себебі біз қаржылық
ресурстарды және білімді қажет етеміз.
3) Ғылыми-техникалық прогрестің жаhандану ... жаңа ... ... технологияларды дамыту. Ғылыми-техникалық
кадрларды қолдау ... ... ... жақтары келесідей сипатттамалармен
қарастырылады:
1) Коммунистік принциптер негізінде тәрбиеленген ... ... ... Адамдарға субъективті және объективті факторлар
әсер етеді, олар әлі мемлекеттен көмек күтіп, өзгерістерге баяу үйренеді.
Осындай ... және ... жаңа ... әсер ... ... энергия мен талпынысты жояды. Мемлекет адам ойын бір ... ... тек ... ... ... арқылы,
объективті тенденцияларды анықтау арқылы, халыққа ... ... ... ... процесін жеделдетеді. Адамдарда жаңа дүниетаным пайда болу
үшін он жылдар қажет.
2) экономикалық реформалар ... ... ... Қазақстан
экономикасының әлемдік экономикалық қатынастар жүйесіне енуі өндіріс
көлемінің төмендеуіне, ... ... ... ... ... жоқ. ... жағынан артта қалған және энергия сыйымдылығы жоғары
өндіріс, шарушылықтың жаңа ... ... емес ...... бәсекеге қабілетсіздігіне және тоқтауына, дәстүрлі ... ... ... және ... ... алып келген
негізгі факторлар.
3) экономикалық құлдырау нәтижесінде азаматтардың табысы мен өмір
сүру деңгейі төмендеді.
4) ... ... ... және ... жинақталуы өте баяу
жүруде.
5) Ұжымдық экономикадан нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... Олар ... наркоманияның,
қоғамдық депрессияның және тұрақсыздықтың пайда болуына түрткі ... ... ... 1992 ... бері халық саны азайды.
7) Мемлекеттік басқарудың жеткіліксіз дайындығы және ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік қызметтің реформаларын
жеделдету керек. Заңдылықтың толық еместігіне және тұрақсыздығына да көңіл
бөлу керек.
Осы ... ... ... ... ... ... ... кеткен жөн. Қазақстанның жемісті дамуын ... ету үшін ... бар. ... ... ... бай ... кең ... жайылым жерлері, кәсіби мамандар, үлкен өнеркәсіптік потенциалы
бар.
Қазір өнеркәсіп ... ... аса ... ... оларда
812 мың адам еңбек етеді, басқаша ... ... ... ... бірі осы ... ... ... Өнеркәсіптің алдыңғы
қатарлы салалары – түсті және қара металлургия. Қазақстандық мыс, ... ... ... ... ... арқасында әлемдік нарықта үлкен
сұранысқа ие және бәсекеге ... ірі ... ... ... ... ... ... дамыту алдағы 5-10 жылда Қазақстанның энергетикалық тәуелсіздігінің
экономикалық негізделген деңгейіне жетуді көздейді.
Мұнай қоры бойынша Қазақстан ... ... ... ... яғни 55 ... ... 12-ші орында тұр. Қазақстанның қорлары келесі
мәліметтермен сипатталады:
• Бастапқы және қалдықты мұнай қорлары 2,8 ... ... ... 70 ... ... ... категориядағы газ қорлары 1,9 трлн. м3 ... олар 30 ... ... газ конденсатының қоры 694,8 млн. тонна, 30 құбырда шоғырланып,
бүгінгі күні 15 құбырдан ... бір ғана ... ... ... ... газ ... ... қазір 172 мұнай, 42 конденсаттық және 94 газ ... ... Егер ... ... ... ... қазақстандық
мұнаймен, ірі өнеркәсіптік және әкімшілік орталықтарды газбен қамтамасыз
етсе, 2014 жылы мұнай өндірісін 120-170 ... ... ... ... ол 40 млн. ... еді) ... күні республика белсенді сыртқы экономикалық қызметін ... Ол ... ашық ... ... ... бөлінісіне толық
қатысуға және әлемдік шаруашылық жүйесін интеграциялауға бағытталады,
стратегиялық жоспардың негізгі факторларының бірі – ... ... ... ... ... Қазақстанда оның сыртқы экономикалық
байланыстарын ... үшін ... ... жасалған. Олар: саяси
тұрақтылық, мол табиғи ... ... ... ... ... ... салыстырмалы қолайлы геосаяси жағдай, ТМД елдерінің ... ... ... ... ... экономикалық қызметті
реттеу жүйесінің заңнамалық негізі құрылып, жетілдірілуде. Ол әлемдік-
танылған құқықтық норма және ... ... ... ... және
Бүкіләлемдік Сауда Ұйымында қабылданған ГААТ және Келісім нормалары және
қалыптары) негізінде құрылды /13/.
Сыртқы сауда ... ... ... ... тарапынан қатал
бақылаудан елеулі сыртқы сауда либерализациясына өтті.
Елде елеулі сыртқы сауда либерализациясы жүрді:
• тауар экспортын квоталау күшін жойды;
• лицензияланған өнім ... ... ... мұнай, газ және тусті металдардан басқа өнімдерге экспорттық
баж жойылды;
• кедендік және салықтық жеңілдіктер беру ... бас ... ... ... және кез ... тауар экспорты институттары
таратылды;
• еркін экономикаолық ... ... ... ... және ... ... жеңілдіктер сызбасы жасалды, ол
бойынша осы ... ... ... ... ... бажынан
толық немесе бөлшектеп босатылады;
• республикаға сапасыз тауарларды әкелуді тоқтату үшін техникалық,
тазалық, фитотазалық және басқа ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз сараптау
жүйесі енгізілді.
Қазақстанның сыртқы сауда айналымы жылдан жылға артуда.
3-кесте. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... | |
| |1994 |1995 |1997 |2004 ... ... |6727,0 |7228,6 |10641,0 |29539,5 ... | | | | ... және ... |3233,0 |3833,2 |6366,0 |17989,9 ... | | | | ... және ... |3494,0 |3495,4 |4275,0 |11549,6 ... | | | | ... жылмен салыстырғанда, 2004 жылғы сыртқы сауда ... ... ... ... ... 55%-ға ... ... тұтынатын негізгі елдер – Швейцария ... (15,4%), ... ... (14,3%), ... (10,1%), Франция (6,8%),
Иран (3,6%), Виргин аралдары (Брит.) (3,4%), Нидерланды (2,3%), Португалия
және ... ... ... және АҚШ (1,2%-дан).
Елге басқа елдерден тауарлар ... ... ... ... (37,6%), Германия (8,3%), Қытай (5,9%), Украина
(5,5%), АҚШ (4,4%), ... (3,3%), ... (3,1%), ... (2,7%), ... ... (2,4%), ... (1,8%), Корея Республикасы (1,9%),
Нидерланды ... ... ... мен ... орындау үшін
республиканың Бүкіләлемдік Сауда Ұйымына (БСҰ) мүше болуы ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы сауданың ұлттық
заңнамаларын БСҰ-ның принциптері мен ... ... ... жасалуда, өзара тауар алмасу жағдайлары бойынша ... ... екі ... және көп ... ... ... ... Қазақстанда әлемнің барлық әйгілі трансұлттық
компаниялары қызмет ... бұл ... ... бірлестіктердің біздің
қолайлы инвестициялық климат ... ... ... ... жж. ... мерзіміндегі қазақстандық экономикаға салынған шетел
инвестициясының жиынтық көлемі 30 млрд. ... ... ... ... ... бойынша көптеген әйгілі трансұлттық компаниялармен белсенді
жұмыс ... ... ... БАЕ Системс, Хьюлет Паккард, ... ... ... ... Фольксваген-Шкода, Даймлер-
Крайслер, Тоддини, ... ... ... Ман Ферросталь, Сэнт-Гобэн,
Пилкингтон, Самсунг.
2004 жылы мамырда «Standard&Poor’s» халықаралық рейтингтік агенттігі
шетел валютасында ... ... ел ... ... ... дейін
арттырды. Бұл Қазақстанға инвестициялық класстың екінші ... ... ... дейін 2002 жылы Moody’s Investors Service халықаралық
агенттігі Қазақстан рейтингін инвестициялық деңгейге ... ... ... ТМД ... ... ... болып инвестициялық рейтингке ие
болды. Беделді агенттіктің ... ... ... ... инвестиция тартуға қолайлы жағдай туғызды.
Бүгінгі күні шикізаттық бағыттан өтуге көмектесетін экономика
салаларын ... және ұзақ ... ... ... экономикағк өту үшін жағдайлар жасау жолымен ... ... қол ... мақсатында Қазақстанда Мемлекет Басшысының Жарлығымен
қабылданған 2015 жылға дейінгі индустриалды-инновациялық даму ... ... Бұл ... шегінде мемлекеттік инвестициялық саясатты
жүргізу шикізаттық емес өндірісті дамыту ... жеке ... ... ... шаралар кешенін білдіретін болады.
Индустриалды-инновациялық, агро өнім өткізу саясаты ... ... ... ... ... іске ... ... инфрақұрылымын дамыту үшін іс-шараларды қаржылық ресурстармен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қоры, Ұлттық инновациялық қор, Қазақстан даму
банкі, Экспорттық несиелер және инвестиция сақтандыру бойынша Мемлекеттік
сақтандыру ... даму ... (ҚДБ) ... ... қаржыландыруға 900 млн.
долларға жобалар ... ... Оның ... 480 млн. ... Банк
қатысады. 2005 жылы ол сома 600 млн. доллар, ал өзіндік ... 500 ... ... жылы ҚДБ-ның таза табысы 3 млрд. теңге болды.
2005 жылы ҚДБ тағы 6 ... іске ... ... ... ... ... ... бойынша және ауыл
шаруашылық техникасына қызмет етуге ... ... ... ... «Агромашхолдинг» АҚ) құру бойынша 40 млн. долларға арналған
жоба, оның 20,2 млн. доллары ҚДБ ... ... ... ... ... ... (Астана, «Астана-
Полиграфия» АҚ), ҚДБ 100%-қ қаржыландырады;
-тігін және бояу-бөлшектеу өндірісін қайта құру (Шымкент, «Меланж» АҚ,
40,5/34,4 ... ... ... ... АҚ, 10/5,3 ... биосалымдар өндірісі (Тайынша СҚО, «Biohim ... ... ... ... өндірісі (Алматы облысы, «NOV APACK» ЖШС, 15,2/8,1 млн.
доллар).
Экспорттвық несиелер және инвестиция сақтау ... ... ... ... ... ... ... Барлығы 6 млрд.теңге
көлеміндегі 51 жобаны сақтандыру туралы шешім қабылдады.
Қазақстан инвестициялық қоры 4 жоба бойынша ... ... ... сода өндірісін кеңейту; балық ... ... ... тері ... ... ... және «Шар-Өскемен» темір жол
желісін салу ... ... жоба ... ... ... ... ... инновациялық қор көптеген елдерде әлі де ... ... ... ... ... үшін ... Қор сомасы
109 млн. доллар 17 жобаны қаржыландыруды бастады.
Қазақстанда технологиялық ... ... ... ... ... Ұлттық инновациялық жүйе. Жүйе шеңберінде ... ... ... аймақтық технопарк ашылды. 100 жобаны іске асыру туралы ұсыныс
келді.
Қаржылық институттардың белсенді ... ... ... ... ... ... берді. Сөйтіп, 2004 жылы 11 айда
экономикаға берілген ... ... ... 1428,1 ... теңге, оның 65%-н ұзақ
мерзімдік несиелер құрады.
Осылайша, 2004 жылы республика бойынша барлық қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... асырылды. Бірінші жарты жылдықта 121 жаңа өндіріс
пайдаланылды, оның 34-і – ... ... 30-ы – ... 22-і –
жеңіл өнеркәсібінде, 11-і – химия және мұнай-химия саласында, 10-ы – ... ... ... ... ... жақсарту, жаңа инвестиция
тарту және мемлекеттік қолдау жүйесін жетілдіру Қазақстан ... ... қала ... ... республикалық меншікте 175 акционерлік қоғамның
мемлекеттік акция пакеті бар. 2005 жылдың 1 қаңтарында дивидендтік ... есе ... 5789,0 млн. ... ... ... ... ... қоғамның қаржылық-экономикалық көрсеткіштері жақсаруы есебінен
болды.
2005 жылы 1 қаңтар ьойынша ... ... ... ... ... бар, олардың 241-і – жедел ... 167-і – ... ... ... негізделген.
Бүгінгі күні 2004-2006 жж. арналған Қазақстан республикасында ... ... және ... ... 5-ші ... бағдарлама іске
асырылуда. Оның негізгі міндеттері:
• шағын кәсіпкерліктің салықтық әкімшілік жүйесін жетілдіру;
• шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... және ... қолдау
жүйесін дамыту;
• шағын кәсіпкерлікті ақпараттық, ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... сұрақтары бойынша нормативті құқықтық базасын жүйелеу
және жетілдіру.
Республикадағы әлеуметтік-экономикалық жағдайдың тұрақтануы ... ... оң ... тигізді. 2005 жылы 1 қаңтар бойынша
республикада 145,1 мың ... ... ... ... бұл ... ... ... көп. Тіркелгендердің 71,2%-н қызметтегі шағын
кәсіпкерлік тұлғалары құрайды.
2004 жылы шағын бизнесте жұмыспен ... саны 524,6 ... 2003 ... ... ... ... Зерттелген шағын кәсіпорындар саны
(жыл аяғына, бірлік)
|Шағын кәсіпорындар қызмет ететін салалар |2000 |2001 |2003 ... |45124 |54503 |63934 ... ... ... және ... |2861 |3402 |3903 ... | | | ... ... және ... ... |93 |121 |143 ... |5983 |6931 |7914 ... ... |280 |342 |388 ... |5216 |5991 |6909 ... ... газ бен су өндіру және|487 |598 |617 ... | | | ... |4606 |5962 |7286 ... ... ... |17730 |21795 |25894 ... және жеке ... | | | ... ... | | | ... ... ... ... |108 |129 |158 ... қызмет көрсетуі |679 |813 |911 ... |2172 |2647 |3022 ... |325 |357 |399 ... ... ... қосалқы |850 |958 |1059 ... | | | ... ... ... ... |8094 |9542 |11162 ... тұтынушыларға қызмет көрсету | | | ... ... және ... |1622 |1846 |2083 ... ... | | | ... ... субъектілері тауарлар иен қызметті сатқаннан түскен
табыстың 2004 ... ... 16,5% (2003 ... ... ... ... мемлекет тарапынан көптеген
жеңілдіктер жасалған:
• шағын кәсіпкерлік ... ... ... ...... жарлық
енгізілді, тіркеулік жинақ көлемі 4 есе ... ... ... ... үшін ... ... ... жылжымайтын мүлікті және жерге меншік құқығын тіркеу бойынша льготалар
енгізілді;
• бақылаушы және инспекциялаушы мемлекеттік ... олар ... ... ... саны ... өндірістік қызметпен айналысатын тұлғаларға қолданыста жоқ аудандар ... ... ... ... беру үшін ... ... ... кәсіпкерліктің тұлғаларына ықшамдалған бухгалтерлік есеп беру
жүйесі енгізілген.
Отандық кәсіпкерлікті ... ... ...... ... бағытталған институтционалды шарттарды жетілдіру, оның негізінде
мемлекеттің қозғаушы тірегі және негізгі ... ... ... ... тапты қалыптастыру.
Осыған байланысты негізгі міндеттер:
1) шағын кәсіпкерлікке салық ауыртпалылығын ... ... тиіс ... түрлерін және заңмен рұқсат етілетін
процедураларын қысқарту, оларды беру тәртібін ықшамдау;
3) шағын кәсіпкерлікті ... ... алу ... ету;
4) шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... жүйесін оңтайландыру.
Елдің макроэкономикалық тұрақтылығы экономиканың ... ... ... ... Ол ... ... мен ... көрсетуді
арттырудың, тікелей шетел инвестицияларының ағылып келуінің, мемлекеттік
бюджетке түсімдердің келуінің, сол ... ... ... ... ... негізгі факторы болып табылады.
1999-2000 жылдары ЖІӨ-нің жиынтық өсімі 55% болды, ол Қазақстанды
экономиканы ... ... ... ... ... бірі етуге мүмкіндік
берді. Осы уақыт аралығында Қазақстан экономикасы жылына ... 9-10%, ... ... ... ... ... ... жоғары, мысалы, ресейде ол
7%, Украинада – 5,3%, Венгрияда – 4,4%, Румынияда – 3%, Польшада – ... ... өсу ... ... тұру нәтижесінде ТМД
елдерінің біріншісі болып реформаға дейінгі экономика ... ... ... абсолютті көлемі 1994 жылы 423,5 млрд. теңгеден
(11842.8 млн. долл.) 2003 жылы 4449,8 млрд.теңгеге (29.8 ... ... ... Ал 2004 ... ... ... ЖІӨ 2003 жылмен
салыстырғанда ... ... Өсім ... ... 10,1%-ға, ауыл
шаруашылығында 0,1%-ға артуының есебінен болып отыр.
2004 жылдың қорытындысы бойынша инфляция деңгейі индикативті жоспардың
болжамына сәйкес 6,9%. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... азық-түліктік емес тауарлар бағасы 6,2%-ға, ақылы
қызмет бағасы 5,9%-ға қымбаттады.
Соңғы бес жылда негізгі капиталға ... ... орта ... 31% ... ... ... 1993 ... бері Қазақстанға 30 млрд.доллар
көлемінде тікелей шетелдік инвестиция тартылды.
Мұнайға сақталып келген жоғары баға және елге көп ... ... ... ... ... ... негізгі себебі болып отыр.
Соңғы жылдары қазақстандық азаматтардың әл-ауқаты, ... ... Егер 1993 жылы ЖІӨ әр ... 700 ... ... ал 2004 жылы ... болды, яғни он жылда 3,5 еседен артық көбейген.
2004 жылы ішкі сұраныс негізінде ... өсу ... ... ... ... ... және ... артуының
арқасында (2004 жылғы жұмыссыздық деңгейі 8,6%) жеке тұтыну артты. ... 2004 жылы ... ... ... ... айналымы болып табылады.
Орташа айлық жалақы соңғы бес жылда екі ... ... 27650 ... ... сүру ... ... ... алатын халықтың бөлігі 1999 жылдан бері
1,7 есе азайды.
Әлеуметтік қамсыздандыруға ... 2004 жылы 1999 ... 1,5 ... өсті де, 230 ... ... жылдан бастап Қазақстанның барлық банктері қаржылық есеп ... ... ... ... ... 2005 жылдың қорытындысы
бойынша республикада 35 банк ... ... ... ... ал ... ... бар банктер.
2004 жыл бойы Қазақстан Республикасының Ұлттық Қорының ақшасын қоса
алғанда елдің халықаралық ... ... ... артып, 14,3 млн.доллар
болды.
Осы жылы ақша ... ... ... ол жыл ... 577,9
млрд.теңгені құрады.
Қазақстан республикасының премьер-министрі ... ... ... ... ... елдің ЖІӨ-нің осы 2005
жылдың қаңтар-наурыз нәтижесіне сүйенсек, 2004 жылмен салыстырғанда 9,3%-ға
өскенін атап өтті де, 2005 жылы ЖІӨ ... 5 ... 850 ... ... ... ... 7,9%-ға өсуі керектігі туралы болжамдарын айта кетті.
Жоғарыда аталғандай, ... ... ... 1997 жылы 10 ... ... – 2030. ... ... ... ... дамуы» атты
Қазақстанның даму ... ... Бұл даму ... он жылдық
стратегиялық жоспарларға бөлінген.
Қазақстан әлемдегі өз орны мен рөлін дамытудың және ... ... аяқ ... Елді жаңа ... өткелге өткізу бойынша негізгі
шаралар ... ... ... ... ... 14 жыл ... енді ғана иемденген ... ... ... ... және ... экономикалық держава ретінде болашағы зор ел деп
айтуға болады.
Алайда, Қазақстанның жеке даму ... ... әлі ... дейін өз
жалғасын табуда, өйткені әлем жедел өзгереді және күрделенеді. ... ... ... Қазақстан ел дамуын стратегиялық жоспарлау болып
табылады.
Өз бәсекеге қабілеттілігін көтеру үшін стратегиялық ... ... ... де, ірі трансұлттық корпорациялар да колданады.
Осыған орай, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы бойынша 2001
жылы 4 желтоқсанда 2010 жылға ... ... ... ... жоспары бекітілген. Оның негізгі мақсаты – экономиканың ... ... ... ... ... ... 2010 ... ЖІӨ
көлемін екі есе арттыру.
Даму моделі. Экономика саласында:
• мемлекетті экономикалық өсу ... ... ... ... ірі жүйе ... компанияларды құру және аймақтық,
әлемдік деңгейге жеткізу;
• ТМД аймағында экономикалық экспансия.
Қазақстандық экономика сыйымдылығы бойынша үлкен емес. Бұл ұзақ ... ... қол ... үшін біздің экономика экспортқа бағытталған
болуы керек. Импортқа бағытталған стратегия қате болар еді.
Мұнай саласындағы өндірістің артуы бізге мүмкіндіктермен қоса ... да алып ... ... жағдай біздің кәсіпорындарымыздың өнімдерінің көршілес
елдердің кәсіпорындарының өнімдерімен салыстырғанда бәсекеге қабілетсіз
болып ... ... ... ақының неғұрлым жоғары деңгейі біздің
көршілерімізде жоқ ... ... ... ... ... ... ... Бұл қосымша құны жоғары жоғары технологиялық
өндіріспен ... ... ... ... стратегия дайындау
қажеттігін, сол сияқты ақпараттық технологияларды ... ... ... ... ... асыруына мүмкіндіктері бар.
Олар, ең бастысы, мемлекеттің мұнай саласынан ... ... ... Ал бір ... ... реформасын бастау ішкі салымдарды
көбейтуге және ... ... ... ... ірі ... мүмкіндік туғызды. Мемлекет осы екі сектордан ... ... ... ... ... ... ... және экономиканың жаңа стратегиялық салаларын құруға
бағыттауы тиіс.
Осы стратегиядан қол ... ... ... Экономиканың ұзақ мерзімдік жоспарында бәсекеге қабілеттілікті
қалыптастыру;
2) ЖІӨ көлемін екі ... ... ... ... ... іске ... ... түсімдердің өсуін ЖІӨ-
нің 30% мөлшерін қамтамасыз ету;
4) Мемлекеттің ... ірі ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кәсіпкерлікті басқаруға қабілетті және тиімді Үкімет
құру;
6) Көптеген экономикалық белсенді халықты зейнетақылық, ... ... ... жүйелерімен қамту.
Өнеркәсіптік және аграрлық салалардағы күтілетін нәтижелер:
• Онжылдықтың қарсаңында ішкі және сыртқы нарықта бәсекеге ... ... және ... ... ... бар, ... ... бөлінісінде
мамандануымен анықталатын елдің индустриалды кешенін құру;
• Өнеркәсіп пен экономиканың жалпы жаңа технологияға өтуі үшін ... ... 2000 ... салыстырғанда өнеркәсіп өндірісінің көлемі 2 еседей, ал
аграрлық өндірістің көлемі 1,5 еседен жоғары ... Осы ... ... ... ... ... оның материалды-
техникалық базасын және қолданыстағы ... ... құру ... ... ... блок – мұнай-газ секторы және металлургия, мұнай-
химия және химия - өнеркәсіптің индустриалды ядросын құрайды және ... ... ... кең ... әсер ... Машина жасау, құрылыс индустриясы негізінен экспорттық өнеркәсіптік
кешеннің, сонымен ... ... ... мен ... ... және қызмет
көрсетуші блогын құрайтын болады;
• Жоғары технологиялық және биология, химия, медицина сияқты ... ... ... ... ... ... технологиялар
саласы да приоритетті дамытылуы керек;
• Аграрлық сектор және тамақ өнеркәсібі тек елдің азық-түлік қауіпсіздігін
сақтап қана қоймай, сонымен ... ... ... отандық тамақ өнімдерін
экспансиялауды қамтамасыз етеді;
• Өндірісті, инновацияны және менеджментті дамыту жоспарында ... ... ... ... ... консорциумдар, қаржылық-
өнеркәсіптік топтар) құрылады.
Аталғандардың ... ... ... әлемдік шаруашшылық
қатынастарға тең құқылы енуге мүмкіндік береді.
Ал көлік кешенінде күтілетін нәтижелер:
• Негізгі міндет шешіледі, яғни ... және ... ... қызметпен
қамтамасыз ететін және ... ... ... тиімді және
технологиялық жаңартылған көлік кешенін құру;
• Транзиттік жүктерді тасымалдаудан түсетін табыс 1 млрд. АҚШ долларына ... ... ... ... және көлік кешеніне тікелей инвестицияларды тарту
саланы өз есебінен қаржыландыруға, осылайша бюджетке түсетін ауыртпалықты
жеңілдетуге ... ... ... ... ... жандану мен жұмыс орындарының
көлемінің артуы жүреді. Өнімнің өзіндік құнында көлік шығындарының үлесі
тиетін өнеркәсіптің ... ... ... ... ... қол жеткізіледі.
3-БӨЛIМ. «Ұржар ет комбинаты» ЖШС-тің жағдайын дағдарысқа қарсы бағалау
3.1 «Ұржар ет ... ЖШС ... ... ... ... ... 2005 жылдың 25-ші сәуірі мен 31-ші мамыры
арасында «Ұржар ет ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысы Ұржар ауданы Ақжар ауылында орналасқан.
«Ұржар ет ... ЖШС – ет және ет ... ... ... және ... айналысатын, Семей өңіріндегі халықты сапалы
ет өнімдерімен қамтамассыз етіп отырған кәсіпорын.
1975 жылы ... ет ... ... ет – консерві комбинатының
құрамында болған. Ол ... ... ірі және ұсақ ... бірінші реттік өңдеу
жүргізілген. Комбинаттың ... ... қоса ... ... ... Олар: алғашқы өңделу, органдар бойынша бөлінуі, техникалық
фабрикаттар цехы, механикалық цех және басқа көмекші учаскілер.
1995 жылы алғашқы өңдеумен айналысатын бұл ... ... ... ... колбаса өнімдерін өндіру үшін ... ... ... ... ... ... сатып алынды, өндірістік
орындар жөнделді, мамандар таңдалды, олар колбаса ... ... ... ... Өндіріс шикізаттары – шошқа және ірі қара мал еті –
халықтан және ... ... ... ал ... мен арнайы
қосылғыштар Ресей мен Қазақстан кәсіпорындарынан тасымалданды. 1995 жылдан
бері ... ... ... ... ... ... ... ет комбинаты 20 түрлі пісірілген, 18 түрлі ысталған колбасалар,
10 түрлі деликатестер шығарады. Сменасына орташа 3 ... ... ... Ет ... 100-ге жуық ... қызмет істейді. Жалақы бойынша
ет комбинатының қарыздары жоқ. Әр жылдың ... ... ... ... теңге салық төлейді.
Соңғы екі жылда комбинат ... ... ... ...... ... ал ... Қазақстан» фирмасынан
тоңазытқыш жабдықтарын стаып алды. Бұл кәсіпорын ... ... ... ... өнімдерге халық сұранысының артуын ескеріп, ет
комбинатында осындай өнімді жаңа ... мен жаңа ... ... түрткі болды. Тапсырыс және шақыру ... ... ... ... ... ... ... бойынша
кеуестер береді, өткізу көлемін арттыру мақсатында жаңа ... ... ... ... ... ... орау қағаздарын «Атлантис-Пак» АҚ (Ростов
на Дону қаласы) жеткізеді. Өнімдер түрлері бойынша түрлі түсті орауларда
«Ұржар ет ... ЖШС ... ... және өнім ... бар. Сол сияқты,
комбинат Қазақстанның белоктық ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) және «Euro
Azia» шетелдік кәсіпорынмен тығыз байланысқан.
Колбаса өнімдері – еттен жасалатын өнім оған ... ... ... және ... ... ... колбаса өзінің жоғары сапасының
арқасында тек қала, облыс, республика тұтынушыларына ғана емес, сол сияқты
ТМД-ның басқа аймақтарына да ... ... ... кемесіндей өнімдерді шығарады:
• Пісірілген колбасалар – столовая, чайная, молочная, краснодарская,
московская, отдельная, докторская, русская, сордельки, ... ... ... және ...... ... ... ысталған – палминская, ... ... ... к ... полтавская;
• деликатестер – буженина, балык, грудинка, корейка, филейка, пастрама,
карбонаи, пресстелген ет, май ... және ... ... ... ... ұлттық өнімдер – жал, жая, ... ... ... қосымша өнімдер – шошқа және сиыр майы, ысталған қабырға, ... жылы ... ет ... ... ... ... ... азық – түлік нарығы - 99» көрмесінде «Сервелат» ысталған
колбасасы үшін алтын медальмен, ал ... ... ... ... ... ... жылы ... - Экспо» компаниясы жүргізген халықаралық көрмеде
«Ұржар ет ... ... ... өнім ... үшін және жаңа ... үшін ... ... Осы еңбегі үшін International Star
Award for Quality деген халықаралық сыйлыққа ие болды.
Комбинат өз өнімдерін Семей, Өскемен, ... ... және ... ... ... ...... экономикасындағы тамақ
өнеркәсібінің үлесін арттыру үшін және ет өнімдерінің сапасын арттыру үшін
тамақ өнеркәсібі саласында жаңа және ... ... ... ... ... құру; халықты дәмдә, әрі ... ... ... ет ... ... ... ... Отандық өнеркәсіпке жаңа және инновациялық технологияларды енгізу;
• технологиялық процестерді басқару, диагностиканы жүргізу, ... ... ... және шикізатты жеткізу.
• ет өнімдерін қайта өңдеуде ... ... жаңа ... тұтынушылық сұранысқа ие болған өнімдердің түрлерін анықтау;
• шикізат және материалдарды өндірістік цехтарға ... ... ... іске ... ... осы технологияларды қолдау мен
жетілдіруді міндетті түрде жүргізіп отыру;
• тамақ өнеркәсібінің технологиялық тізбегіндегі жақсартылған ... жаңа ... ... ет өнімдерін екінші ретті өңдеуді жетілдіру;
• ет өнімдерін өндіруде жаңа және инновациялық технологияларды енгізу
саласындағы түрлі ... ... ... технологиялық және
ақпараттық – техникалық қолдау;
• колбаса өнімдері нарығын маркетингтік зерттеу.
Кәсіпорын қызметінің негізгі принциптері:
1. ... ... ... ... ... ... ... Тұтынушыларға өз қажеттіліктерін сапалы өнімдерменқанағаттандыруға
мүмкіндік береміз;
• Шығарылған өнімдерді жедел жеткізуді қамтамасыз етеді;
• Тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... мен ... ... ... шикізат пен материалдар біздің жұмысымыздың негізі
болып табылады.
• Шығындарды азайту мақсатында шикізат пен материалдарды ... ... ... аламыз;
• Жаңа технология мен жетілген әдістемені енгізу ... ... ... ... ... ... технолгиясының құпиялылығын сақтаймыз.
3. Персоналдарды тиімді басқару компания қызметінің ... ... ... арттыра отырып, ... ... ... ... ... ... өз жұмысының нәтижесіне жауапкершілікпен қарауды
жүктейміз;
• Қызметкерлердің кәсіби деңгейін көтереміз;
• Кәсіпорын ішінде ынтымақтастыққа ықпал жасаймыз.
4. ... ... ... ... ... қызметке енгізілуі
тиіс.
• Жұмысты тиімді ұйымдастыруға ұмтыламыз және өндірістік ... ... жаңа ... ... Жаңа ... ... қолданамыз;
• Методикалық ұсыныстар мен шетелдік тәжірибені пайдаланамыз.
Сонымен, «Ұржар ет комбинаты» кәсіпорнының ... ... ... ... ... сай, ... ... етілген технологияларды
қолдануға, басқарудың жаңа әдістерін пайдалануға, өнімнің жаңа түрін
шығаруға, яғни ... ... ... арттыруға, шығарылатын
өнімдердің сапасына көп көңіл ... ... ... ... ет ... даму
бағыттары:
• өндіріс көлемін барлық номенклатура бойынша арттыру;
• өнімнің жаңа түрлерін игеру, ассортиментті кеңейту;
• сапаны арттыру;
... ... ... ... ... ... диагностикалау
Жеке ұйымның қызметінде дағдарыстың тууы мүмкін бе? Бұл ... ... ... Тәжірибе көрсеткендей, дағдарыс тек
мүмкін болып қана ... әр жеке ... ... ... даму ритмімен
сәйкес келмейтін және жеке даму ритмін де сипаттайды. Әрбір ұйымның ... ... оны іске ... өз ... ... жалпы әлеуметтік-
экономикалық жүйенің циклдық дамуының заңдылықтарына сүйенеді. Сондықтан,
ұйым өзіндік циклдар мен дағдарыстық ... ... ... ... ... ... қатынаста болады. Ол сыртқы және ішкі, жалпы және
спецификалық ... ... ... ... ұйым қызмет ететін және оған әрқашан тәуелді ... ... ... Егер ... жүйелеік дағдарыс қалпында
болса, бұл ұйымға әсер ... ... ... ... әсер ... ... ... және қызмет ету аймағына (мемлекеттік, жеке, ірі,
шағын, ... ... және т.б.), оның ішкі ... потенциал, басқару кәсібилігі, персонал, әлеуметтік атмосфера
және басқа) байланысты.
Ұйымда дағдарыстың пайда болу ... ... ... ... ... бағдарламаларын уақытылы іске асыру мүмкіндігін алу ... ... ... көру ... ... ... ... шатыстырмау керек.
Симптомдар ұйымның қызмет етуін және дамуын ... ... және ... ... Қор ... ... ... қамтылу, персоналдардың ағылуы, тіртіп, еңбекпен
қанағаттану, конфликтілік сияқтьы көрсеткіштерді талдау ұйымның ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық-
экономикалық және әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді талдаудың мәні
зор.
Дағдарыс симптомы ... ... оның ... ... ... ... болып тағы көрсеткіштердің заңды қатынастарға сәйкес
келмеуі, уақыт параметрлері табылады. ... ... ... ... жалақының өсу қарқынынан артық болу керек. Егер ... ... ... ... ... ... әрқашан көрсете бермейді. Симптом –
дағдарыстың ақиқат себептерін әрқашан сипаттай бермейтін, ... ... ... ... дағдарыстық жағдайдың алғашқы және сыртқы көрінуі.
Дағдарысты тек сипмтомдары бойынша ғана ... ... және ... бойынша да бағалау керек.
Дағдарыс факторы – дағдарыстың тууын дәлелдейтін оқиға, ... ... ... тенденция.
Дағдарыс себебі – нәтижесінде дағдарыс факторы пайда болатын ... ... ...... ... ал ... себебі белгілі
уақытта мемелекеттік қарызды өтей алмауымен байланысты ақша ... ... ... ... ... келсек есептік операциялардың
долларды қолдануы, жалақының нәтижесіз және ... ... ... ... т.б. ... ... ... өнім сапасының төмендеуі;
• технологиялық тәртіптің бұзылуы;
• техникалық ... ... ... бойынша үлкен борыштар.
Дағдарыс себептері:
• қаржылық-экономикалық дұрыс есептемеу;
• экономиканың жалпы ... ... ... ... ... ... ... симптомдары:
• теріс тенденцияның алғашқы белгілерінің көрінуі;
• осы тенденцияның тұрақтылығы;
• іскерлік конфликттер;
• қаржылық ... ... ... пайда болу проблемасына систематологиялық жағынан
қарауға болады. Кез келген ұйым жүйе болып ... ... ол бір ... байланысты элементтерден, бөліктерден, компоненттерден тұрады ... ... ... Осы ... ... ... ... өсімнің болуына
қарамастан, оның тұтастығының жалпы ... ... егер ... орын ... ... ... шығу үшін сол дағдарысты
диагностикалау қажет.
«Диагностика» сөзі ... ... грек ... ... ... ... ... білдіреді.
Диагноз – уақыт бойынша бекітілген және адрестік мәні бар нақты нәрсе
диагноз бекіту мүмкіндігін диагностика деген зерттеушілік ... ...... объектісінің пәнінің, құбылыс пен процестің жағдайын
зерттеу процедуралар кешенін іске асыру арқасында ... ... ... және «жіңішке орындарды» айқындау.
Диагностика процесі – зерттеу, іздеу, ... ... ... – күрделі, жоғары ұйымдасқан динамикалық жүйе
(ел экономикасы, жеке сала, нақты фирма ... кез ... ... ... осы ... кез ... элементі (ұйымның ішкі
ортасы, ресурстардың нақты түрі, өндірістік ... ... ... құн, ... ... диагноз объектісіне нақты басқарушылық процедуралар
кіреді.
Диагностика мақсаты – зерттеу объектісіне диагноз қою және зерттедің
аяқталу мерзіміне, болашаққа осы объектінің жағдайы ... ... ... мәліметтері негізінде мақсатты жүзеге асырып, дұрыс және нақты
экономикалық (саяси, ... ... ... және ... ... ...... құрайтын барлық элементтердің жұмысын
уақытша тоқтатуға бағытталған ... ... және ... іске ... ... оның жағдайы туралы нақты білмей жатып кез келген шаруашылық
және басқарушылық деңгейде жүргізуге ... ... ... екі міндетпен тығыз байланысып жатады – пайда болуын болжау және
талдау.
Экономикалық диагностикада болжау диагнозды ... үшін ... ... дамыту процесін зерттеу оның сол ... ... ... Осы ... ... ... бастапқы пункті
болып табылады, себебі қалыптасқан ... ... және ... ... даму ... бағалау мүмкін емес. Осыдан
шығатын қорытынды, диагностикалық зерттеулерді жүргізу басқарудың барлық
құрылымдарында және барлық ... өте ... ... ... үшін ... ... Ол ... яғни бастапқы көздерге (кез келген түрлі,
формадаға бастапқы шынайы ақпаратқа) ... ... ... ... ... ... ... бастамас бұрын оның
қатысушылары бағалау ... ... және ... ... ... ... Бұл процедура үш міндетті шартты ... ... кім ... қай ... ... ... параметрлерді
анықтау. Бұл субъективизм факторларының ... ... ... қою ... оның объективтілігі мен нақтылығы артады.
3) Нақтылық.
Мақсат, міндеттер және диагностикалық процесіне қойылатын талаптарға
сәйкес келу іске ... егер ... ... ... ... ұйымдастырылса, бақыланса.
Диагностикалық зерттеуді жүргізу көбінесе таңдап алынған объектінің
жағдайын ауытқуларды және оның ... ... ... оң) анықтау үшін
белгілі бір нормамен немесе эталонмен салыстыруды ... ... ... қарастырылады:
1) Нормадан ауытқуды немесе патологияны бекітетін диагноз. Бұл
диагностикаланатын объектінің ... және ... ... ... аналогтарына сәйкестіліг туралы қорытынды алу қажет
болған жағдайда ... ... ... нақты класқа, топқа немесе жиынтыққа жататының
анықтауға көмектеседі. Бұл типті қолдану ... ... ... ... өзгерістерді қысқартуға және жүйелеуге ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз
жағдайы туралы қорытынды алуды көздейді.
3) таңдалған объектіні бергілердің ... ... ... ... ... Ол базалық параметрлерінің болмауынан салыстырмалы
бағалау мен сәйкестендіруді жүргізуге ... ... ... ... ... Объектінің білгілі бір класқа ... ... ... ... Диагностика жүргізілетін объектілердің өз тобындағы объектілерден
ерекшеліктерін анықтау.
Диагностиканы жүргізбес бұрын оның әдістерін ашып ... ... ... төрт ... болады. Олар:
1. Аналитикалық әдіс – статистикалық мәліметтер негізінде ... ... ... ... Аналитикалық диагностика статистикалық
ақпараттың көмегімен экономикалық ... ... ... баллдық
бағамен диагностикалық зерттеудерді білдіреді.
2. Эксперттік диагностика – ... ... ... ... ... ... ... Сызықтық программалау – тиімді нәтижеге жету үшін қажетті ресурстар
мен әрекеттердің ... ... ... үшін ... ... Ол ... тиімді жүргізуге, пайданы арттыруға,
ресурстар мен уақытты үнемдеп қолдануға мүмкіндік береді.
4. ... ...... бір ... ... п ... ... қабылдаудың көп қадамдық процесін білдірген
кезде, осы ... ... ... есептеу әдісі. Зерттеу үш
кезеңнен өтеді:
• математикалық модельді құру;
• басқарушылық мәселелерді шешу;
• алынған нәтижелерді талдау.
Аталған ... ... ... аналитикалық әдіс көп
қолданылады. Оны қолдану ыңғайлы, тез, әрі ... ... ... «Ұржар ет комбинаты» ЖШС-тің қаржылық жағдайын, ... ... болу ... ... ... үшін аналитикалық әдіс
таңдалды. Кәсіпорынның дағдарыс жағдайын ... ... бар. Ол ... ... ... ... өтімділік коэффициенті;
2. Өзіндік қаржымен қамтамасыз етілу коэффициенті;
3. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін қалпына келтіру коэффициенті;
4. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін жоғалту коэффициенті.
Ағымдағы ... ...... ... ... өз қысқа мерзімдік міндеттемелерін жабу
үшін қажетті қаржысының жеткіліктілігін көрсетеді. Коэффициент екіге тең
немесе одан көп ... ... ... ... бұл:
Каө=
Каө

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарысқа қарсы басқару стратегиясы32 бет
Дағдарысқа қарсы басқару әдістері мен құралдары8 бет
Дағдарысқа қарсы стратегия24 бет
Корпорация қаржысын дағдарысқа қарсы басқару18 бет
Корпорацияны дағдарысқа қарсы басқару стратегиясы9 бет
Кәсіпорындағы дағдарысқа қарсы басқару95 бет
Кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару103 бет
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқару40 бет
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруы70 бет
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь