Инфляция және инфляцияға қарсы саясат туралы

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Инфляция туралы жалпы түсінік
2.2. Инфляцияны түсіндіретін балама концепциялар
2.3. Инфляцияның түрлері
2.4. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік
салдары
2.5. Филлипс қисығы
2.6. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері
және инфляцияға қарсы саясат
ІІІ. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Инфляция  бұл күрделі де көпфкаторлы құбылыс: ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының қымбаттауы ретінде көрінеді.
Алтын немесе күміс айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс қорымен реттелген. Қағаз ақша айналымында жағдай басқаша қалыптасты. Мұнда ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық ақша сұранымды арттырыды. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауіпті деп саналмайды. Керісінше, белгілі бір жағдайда баяу инфляция энономиканың дамуын жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар тауарды көбірек сатып алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз кезегінде, ұсынысты арттыруға өндірушілерді ынталандырады, нарық тез тауарға толады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға бірқалапты өспейді. Сондықтан инфляция экономикада қалыптасқан диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтыруға мүмкіншілік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тездеу өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік дамиды.
1. Назарбаев Н.Ә «Қазақстан Республикасының Ұзақ мерзімдік (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы.»  Алматы, 1997 жыл.
2. Н. Г Мэнкью. Макроэкономика. Оқулық,  Алматы, ҚазМБА, 1997 жыл.
3. Ойкен В. «Основные принципы экономической политики». Москва, Прогресс 1995 жыл.
4. Кэмпбелл Р. Макконнелл, Стенли Л. Брю «Экономикс» І том Таллин, 1995 жыл.
5. Р. Дорнбуш, С. Фишер. Макроэкономика. Оқулық,  Алматы, «Білім» 1997 жыл.
6. Осипов Ю. «Основы теории хозяйственного механизма».  Моква, МГУ, 1994 жыл.
7. Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Макроэкономика. Оқулық, Алматы, «Экономика» 2003 жыл.
8. Экономикалық теория негіздері. Оқулық,  Алматы, ҚазМҰУ, 1998 жыл.
9. Алдабергенов Ә. «Жылдық инфляция болжамдық деңгейден өсіп отыр». Егемен Қазақстан  2002 жыл, 13 қаңтар.
10. Андыбаев Т.Т. « Инфляция және жұмыссыздық »
«Экономическая наука в Казахстане: проблемы и пути
решения» - Алматы «Экономика» 2003 жыл.
11. Жақынбек О. «Баға құтырып, инфляция ұшығып тұр» Егемен
Қазақстан 2003 жыл 6 тамыз.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ  
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Т. РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... және ... ...
ТАҚЫРЫБЫ: Инфляция және инфляцияға ... ... ... ... ... ... Инфляция туралы жалпы түсінік
2.2. Инфляцияны түсіндіретін балама концепциялар
2.3. Инфляцияның түрлері
2.4. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... жағдайындағы инфляция ерекшеліктері
және инфляцияға қарсы саясат
ІІІ. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Инфляция  бұл күрделі де көпфкаторлы құбылыс: ол қағаз ақша айналымына негізделген ... тән және ... ... ... бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және ... ... ... ретінде көрінеді.
Алтын немесе күміс айналымы кезінде ... ... неге ... ақша ол ... ... ... емес ... құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс қорымен ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін ... ... ... ... алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі ... ... ... ақша ... ... тыс ... Артық ақша сұранымды арттырыды. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке ... баяу ... ... деп ... ... ... бір жағдайда баяу инфляция энономиканың дамуын жеделдететін фактор ... ... Баға ... тұрғындар тауарды көбірек сатып алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз ... ... ... ... ... ... тез тауарға толады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға ... ... ... ... ... ... ... түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтыруға мүмкіншілік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тездеу өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік ... ... ... инфляция қауіпті.Экономика әсіресе гиперинфляция кезінде тез күйрейді. Гиперинфляция жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез ... ... ... ... ... болады. Сондықтан қаржы ресурстарыайналым мерзімі қысқа сауда сферасына ауысады. ... ... ... ... зияны көптеу, алып-сату түрі тез дамиды. Спекулятивті бизнес ұсыныстың, ... ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Тоқырау мен инфляция қосылған соң, нарықтың оңды әсерлері толық жойылып, ... ... енді ... әсер ететін болады. Сондықтан стагфляциядан шығу үшін мемлекет трапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар бағдарламасы жасалып іске асырылуы қажет ... Ол үшін ... ... ... ... түрлері мен оның экономикалық және әлеуметтік салдары, инфляция мен ... ... ... анықталады және инфляцияға қарсы саясат қарастырылады.
Инфляция түсінігі
Инфляция–бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі ... ... ... ... бұзылса бағалар тоқтаусыз өседі. Яғни инфляция бұл жалпы сұраныс пен ұсыныс арасында қалаптасқан ... Жеке ... ... ... ұсынымнан артқан болса, бұл тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ, мұндай жекеленген нарық сәйкессіздігі инфляцияны қалыптастырмайды. Инфляция – бұл рыноктардың ... ... ... ... ... ... ... пайда болған елдегі баға деңгейінің жалпы өсуі.
Ақша сұраныстан тыс ... ... ... ... ... ... жаңа ... ставкаларына, нарық жағдаятына (конъюктурасына), сыртқы экономикалық жағдайға, мемлекеттік реттеуге және басқа да себептерге байланысты өзгеруі мүмкін. Яғни бағаның өсуін көптеген ... ... ... ... кез-келген өсуі де инфляция емес. Сондықтан жоғарыда келтірілген себептердің арасында ... ... ... алу ...
Айталық, экономиканың конъюктуралық ауытқуына байланысты бағалардың өсуін инфляцияға жатқызуға болмайды. ... ... ... баға деңгейі төмендейді. Бірақ егер негізгі өндіріс салаларында еңбек ақы деңгейі еңбек өнімділігінен тез өскен болса, онда ... ... ... ... деп ... жағдай қалыптасып, бағалардың жалпы деңгейі өседі.
Сонымен баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені/ қандай жағдайларды жатқызуға болады?
Инфляция негізінен шаруашылықта қалыптасқан ... ... ... болатынын еске ала отырып, оның негізгі себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл мемлекеттік шығындар мен ... ... ... диспропорция немесе тепе-теңдіктің бұзылуы. Бұл мемлекет бюджетінің тапшылығы түрінде көрінеді. Егер тапшылығы Орталық банктің несиесі арқылы каржыланған болса, яғни ... ... ақша ... ... онда бұл айналымдағы ақша массасын арттырады және инфляцияны қалыптастыруы әбден мүмкін. Екіншіден, егер ... ... ... ... ... яғни ... ... несиесі беруімен жүргізілетін болса, түптеп келгенде, бұл да инфляциянық себебіне ... ... ... осы ... экономикалық теория бағалардың жалпы өсуін ХХ-ғасырда нарық құрылымының өзгеруімен түсіндіріледі. Бүгінгі нарық ХІХ- ... ... ... ... ... ... нарықта негізінен өзара толық бәсекелі тауарлар сатылатын. Бұл тауалар көптеген өндірушілер өзара еркін бәсеке негізінде өндіріп сататын және салалық, салааралық ... ... ... капитал кедергісіз бір саладан екінші салаға ауысатын еді. Осы күнгі нарық- көбіне олигополия түрінде қалыптасқан. Осы ... ірі ... ... өндірушілер, ұсынушылар) белгілі бір деңгейде нарық бағасына ықпал ... өз ... ... өзі ... ... ... ... өсуін қолдамаса да, оның деңгейін түсірмеуге ұмтылады, нарықта қалыптасқан баға ... ... ... ... ... ... өз ... жағдайды «бұзып алмау» мақсатында ірі фирмалар ұсыным икемділігінің артуына кедергі жасауға тырысады. Қалыптасқан өндіріс түріне жаңа фирмалардың келуіне шек қою ... ... ... ... ... мен ұсыным арасындағы диспропорцияны мүмкін болғанша ұзақ уақыт ұстап қалуға ұмтылады. Төртіншіден, Ұлттық экономикалардың «ашыла» түсуіне олардың ... ... ... ... ... ... бір ... екінші елге ауысу қаупі артады. «Импортталған инфляциямен» күресу мүмкіншіліктері де шектеулі келеді. Әрине, ұлттық валютаның бағасын ... ... ... ... бірақ бұл жағдайда экспорт қымбаттап, ұлттық өнімнің әлем ... ... ... Бесіншіден, «инфляциялық тосу» деген жағдайға байланысты инфляциялық процесс өзін-өзі қолдап жалғаса береді. Батыс елдерінде көптеген экономистердің «инфляцияны ... ... жеңу ... ... ... ... деп анықталады. ... ... ... ... ... әсер ... ... мынада: адамдар ұзақ уақыт бағалардың өсуін көріп, олардың болашақта төмендеуінен күдер үзеді де жаппай тауар сатып алуға көшеді. ... ... олар ... ақы ... ... ... ... талап қояды. Еңбек ақының өсуін тұтынушылық сұрынамын одан әрі арттыра түседі. ... де ... пен ... және энергияға бағаның өсуін болжап, өздерінің өнімдеріне бағаны арттыра түседі. Әрбір өндіруші өзін инфляциядан алдын ала сақтандыру мақсатында өніміне ... ... ... ... ... сұраныс көлемі анықтайтын деңгейден артып, «инфляцияны тосу» деңгейіне көтеріледі.
Инфляцияның себептері сан қилы, бірақ әр кезде олардың ... бір ... ... ... ... екінші дүниежүжілік соғыстан кейін Батыс Еуропа елдерінде тапшылыққа ... өте ... ... қалыптасқан. Соңғы жылдары Батыс елдерінде инфляцияның негізгі себебі мемлекет шығындарының ... ... ... ... ... бір ... ... елге ауысуы» және басқалары болады. Бұрынғы Советтер Одағында инфляцияның негізгі ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық диспропорцияларды айтуға болады.
Инфляцияны түсіндіретін балама концепциялар
Батыс елдерінің экономистері ... ... ... ... ... ... «сұраныс инфляциясы» және «шығын инфляциясы» анықталады. Бұл концепцияларда инфляцияның қалыптасу себептері (механизм-моделі) қаралады.
«Сұраныс инфляциясы» жалпы ... пен ... ... ... ... ... бұзылуын білдіреді. Бұл жерде мемелекет шығындарының артуы, өндіріс және еңбек ресурстарының толық іске ... ... ... ... қосымша сұраныстың қалыптасуы және тұрғындардың тұтынушылық мүмкіншіліктерінің артуы ... ... ... ... Осы ... ... ... артық ақша массасы шектеулі тауар ұсынысына тап болып, бағалардың инфляциялық өсуін қалыптастырады.
«Шығындар инфляциясы» өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... білдіреді. Өндіріс шығындарының өсуі монополиялық немесе олигополиялық бағалардың қалыптасуынан, мемлекеттің қаржы саясатынан, шикізат пен ... ... ... өсуінен және басқа себептерден болады.
Бағалардың өсуі тұрғындардың нақты табысын төмендетеді. Сондықтан кәсіпорындар ... ... ... ... туралы талап қояды. Үкімет инфляция шығындарының орнын толтыру саясатын ұстануға ... ... ... ... өсуі ... ... ... бұл өндіріс шығындарын арттырады, яғни инфляцияны одан да жоғары артуына себеп болады. Табысты индексациялау бағдарламасы ... ... ... үшін бірдей болуы мүмкін емес, басқаша айтқанда, табысты индексациялау барлық топтар үшін бірдей ... ... әр ... оның ... ... ... өте ... олар өзара тығыз байланысты түрде қалыптасып дамиды.
Мысалы, еңбекақының өсуі табыс инфляцияның себебі ретінде ... ... ... ... ... жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік нарық жағдайы, бағалардың ұзақ мерзімдік тұрақтылығы әлемнің бірде-бір елінде ... ... айту ... Бұл ... бағалар тоқтаусыз өсіп отырды, ал 60-шы жылдардың соңынан бастап экономиканың құлдырау жағдайында да бағалар өсті. Дағдарыс фазасында ... өсуі ХІХ ... ... үшін болмаған жағдай. Бұл құбылыс экономикада «стагфляция» деп ... ... ... осы күндері теорияда «инфляцияны тосу» принципімен түсіндіріледі. «Инфляцияны тосу» ... ... ... әсер ... Мәселе мынада: адамдар ұзақ уақыт бағалардың тоқтаусыз өскенін көріп, олардың енді болашақта төмендейтінінен ... ... ... ... ... ... ... өссе де, тұрғындар жаппай тауар сатып алуға ұмтылады. Тұтыну бағалары бұрынғыдан да тез және енді тұрақты ... күрт ... ... ... ... ... есе және өте ... мерзімде құнсызданып құлдырап кетеді. Тұрғындар еңбекақы және басқа да төлемдер деңгейін көтеру туралы үкіметке талап қояды. Төлемдердің өсуі ... ... ... ... ... де ... энергия, шикізат бағаларының өсуін тосып өздерінің өнімдеріне бағаны ... ... ... ... ... ... үшін өнімдеріне бағаны еселеп көтереді. Нәтижесінде бағалар артық сұраныс көлемі анықтайтын деңгейден артып, «инфляцияны ... ... ... ... сан ... ... ... экономика жағдайлары олардың белгілі бір құрамасын (комбинациясын) қалыптастырады. ... ... ... ... ... ғана қалыптасатын. Мысалы, соғыс кезінде мемлекет өзінің әскери шығындарын қаржыландыру үшін өте көп мөлшерде қағаз ақша ... ... ... ... көптеген елдерде инфляция ұдайы өндіріс процесінің тұрақты факторына айналды.
Осы күнгі ... ... ... ... баяу ... ... ... қосымша онда әсер ететін фактор ретінде қарастырады. Баяу ... олар ... ... тиімді саясат жүргізу құралы ретінде түсіндіреді. Баяу инфляция ... ... пен ... ... ... өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция (бағалардың жылына 20%- 200%-ке дейін өсу ... ... үшін ... қиын ... ... ... қатынастардың көбі қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемделе береді.
Гиперинфляция ... ... ... ... ... ... ... сипатталады. Гиперинфляция кезінде бағалардың өсу қарқыны айналымға шығарылған ақша көлемінің өсуінен көп есе ... ... ... ... өсу ... сондай, тіпті ақша шығаратын фабрикалар аптасына тоқтаусыз жұмыс істегенде де айналымда қажетті ақша көлемін шығару мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... сипаттайтын теңдікті  MV=PQ қолдана отырып осыны қалай сипаттауға болады? Егер М  n-есе ... ... ... есеге баға деңгейі өсуі қажет сияқты. Бірақ бұл жерде V  де еске алу ... ... ... ... ... ... толық жойған жағдайда, олар қолындағы құнсыз валютадан тез құтылуға ұмтылады. Нәтижесінде ақшаның айналым жалдамдығы (V) күрт өседі, ал бұл ... ... ақша ... күрт өсуімен бірдей. Сондықтан бағаның өсу қарқыны айналымдағы ақша массасының өсуінен сан есе артады. Сонымен инфляцияны тосу факторы қарқанды ... ... ... ... ... ... бір себебі ретінде қарауға болады.
Жоғарыдағы сөз болғандары инфляцияның ашық түріне жатады. Ашық инфляция жағдайында ... өсуі және өсу ... ... ... және ... ... есепке алынады. Бірақ бағалардың деңгейі ресми түрде өспеген болса да құнсыздану (инфляция) жағдайы қалыптасуы мүмкін. ... бүл түрі ... ... көрінеді. Тауарлардың тапшылығына байланысты оларды ақшаға сатып алу ... яғни ақша ... ... ... теңгермелі түрде болуы мүмкін, яғни бағалар бірқалыпты және баяу өседі. Бұл жағдайда бағалардың бір жылдық өсуіне ... ... ... ... да өседі. Нарықта тепе-теңдік (тұрақтылық) сақталады.
Теңгермелі емес инфляция кезінде жек ... ... баға ... емес, әртүрлі қарқанмен өседі.
Тағы да тосылған инфляцияны тосын инфляциядан айыра білген жөн. Тосылған инфляцияны алдын ала болжауға болады, немесе, оны ... ... ... ... ... ... ... кенеттен және тез өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық жүйесін бұзады. Тұрғындар бағаның өсуінен сескеніп ... ... ... қалу ... ... жаппай сатып ала бастайды. Сондықтан нарықта қалыптасқан жағдай бұзылады, сұраныс пен баға бұрынғыдан да тез өсетін болады. Сонымен бағалардың ... ... ... өсуі ... ... тосу ... туғызады. Егер тосын инфляция экономикасы дамыған елдерде пайда болса, ол нарық жағдайына қатты әсер етпейді. Экономикасы тұрақты да қуатты ... ... ... ... ... ... және ... өсуі қаншама тұрақты болса, соншама оның құлдырап түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді; сондықтан олар бағаның ... ... ... ... ... ... алуды күрт қысқартады. Нарықтық сұраныстың қысқаруы баға ... әсер ... ... өсуі ... олардың деңгейі құлдырап, бастапқа қалпына келеді.
Бұл жерде қалыпты қызмет атқаратын нарықты шаруашылық жағдайында пайда болатын белгілі ... ... ... ... ... әсері», немесе «нақтылы кассалық қалдықтың әсері деп аталатын құбылыс суреттелді. Айта кететін тағы бір ескертпе, «Пигу әсері» икемді бағалар мен ... ... ... және инфляциялық тосу болмағанда ғана қалыптасады екен. Біраз Батыс экономистерінің пікірінше ... ... ... ... ... ... емес, тек теориялық болжамды білдіреді дейді.
Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары ... ... өте ... де ... Қарқыны баяу инфляция баға деңгейі мен пайда нормасын өсіреді, сондықтан экономикалық жағдаяттың уақытша жандануына ықпал жасайтан ... ... ... ... ... ... ... ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналады, қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Қарқынды инфляция ... ... ... ірі корпорацияларға да кіші бизнеске де айтарлықтай зиян келтіреді. ... ... ... ... екі ұшты ... ... нарықта болжау мүмкін емес болғандықтан бизнесте тәуекелділік жоғарылайды, іскерлік әрекеттер күрт қысқарады. Инфляция тиімді макроэкономикалық саясат жүргізуге де ... ... Оған қоса ... әртүрлі өсуі экономикадағы салааралық диспропорцияларды ұлғайтады, тұтынушылық ... ... ... Баға ... ... қызметін  нарықтық объективті өлшем құралы болу қызметін дұрыс атқармайды.
Инфляция қоғамды ақшадан қашу белсенділігін ... бұл ... ... да ұлғаймалы түрде жүреді, тауар тапшылығы асқындайды, ақшалай қор жинау мүддесі жойылады, ақша-несие жүйесінің қызметі бұзылады, тауарды тауарға тікелей айырбастау ... ... ... ... өсуі ... ... ... де теріс әсер етеді, экономикада «Танзи  Оливера әсері» деп ... ... ... Бұл ... ХХ ... 70-ші жылдары Латын Америка экономистері ашып зерттеген екен. Инфляция салықтан түскен табысты ... ... егер ... ... үшінші кварталында (ширегінде) есептеліп осы жылдың ІV ширегінде төленген болса, онда гиперинфляция жағдайында бюджетке түскен түсімдер құнсызданады, яғни бюджет ... ... ... ... ... ... ... сақталған ақша қоры құнсызданады, несие беруші мекемелер мен банктер шығын шегеді. Экономиканың интернациялануы ... бір ... ... елге ... мүмкіндік береді, бұл халықаралық валюта және төлем қатынастарын қиындатыды. ... ... ... да бар, ол ұлттық табыстың қайта бөлінуіне әкеледі, тұрғындар үшін инфляция ... ... ... ... өсу қарқыны номиналды (ақшалай) табыстың өсуінен жоғары болады, сондықтан нақты табыс азаяды. Инфляция зардабы әсіресе табысы шектеулі ... ... үшін ауыр ... ... қисығы
Инфляция жұмыссыздыққа да айтарлықтай ықпал жасайды. 1958 жылы Ағылшын экономисі О. Филлипс осы ықпалды өлшеп көрсететін сұраныс инфляция үлгісін ... ... ... ... ... ... ... статистика мәліметтерін қолданып Филлипс еңбекақы кесімдері мен жұмыссыздық деңгейлерінің арасындағы кері қатынасты білдіреді қисық сызықты ... ... ... ... ... 2,5-3%-тен артық өсуі бағалар мен жалақыны күрт тежейді екен. ... ... ... ... ... баға мен ... ... қалыптастырады. Басқаша айтқанда, ұлттық экономикада жұмыссыздықты инфляцияның өсу қарқынын арттыру арқылы қысқартуға болады.
Филлипс есептеулерінің теориялық негізін Липси Р. ... ... ... ... ... Американ экономистері Р. Солоу және П. Самуэльсон Филлипс қисығын жетілдіріп , оның ... ... ... ... Олар ... моделінде еңбекақы кесімін тауар бағаларының өсі қарқынымен ауыстырады. Бұл ... ... ... белгілі экономикалық саясатты жүргізу үшін, ең алдымен жұмыспен қамту, экономиканың өсуі, бағаларды ... ... ... ... Х- ... ... деңгейі (%-пен), Ү- сызығында тауар бағаларының өсу қарқыны (%-пен) көрсетілген. Филлипс қисығы осы көрсеткіштердің арақатынасын белгілейді.
Егер қалыптасып ... ... ... U1 – ді (Р1 – ... деңгейіндегі) өте жоғары деп саналса, онда бұл жұмыссыздық деңгейін қысқарту мақсатында белгілі ақша-несие және қаржы-бюджет іс-шараларының жүргізілуі қажет ... ... ... үшін ... ... ... ... жасалады. ЖҰӨ-нің өсуі жалпы сұраныстың өсуіне байланысты, жалпы ... ... ... тауар бағалары да өседі, ал нарық бағаларының деңгейі өскенде ұсыныс, өндіріс ауқымы өседі, түптеп ... ЖҰӨ ... ... ... өсуі ... ... оның ішінде еңбекке қосымша сұранысты қалыптастырады, жұмыссыздық қысқарады. Айталық жұмыссыздықтың үлес салмағы U2- ге дейін қысқарған болсын, онда ... ... Р2-ге ... ... Бұл ... ... ... дағдарыс жағдайын қалыптастыруы мүмкін. Сондықтан үкімет енді басқаша саясат жүргізуге мәжбүр болады. ... ... ... бюджет шығындарын қысқартады, «қымбат» ақша-несие саясатын іске қосады. Осы шаралардың нәтижесінде бағалардың өсу қарқыны Р3 деңгейіне ... ... ... ал жұмыссыздық сәл өседі, оның деңгейі U3-ке жетеді.
Батыс тәжірибесі көрсеткендей Филлипс қисығын, ... ... ... ... ... ... ал ұзақ ... (5-10 жыл) жұмыссыздық пен инфляция қатарласа өседі екен. Ұзақ мерзімде Филлипс ... ... және оны ... бір ... ... ... ... арасында сұранысты ынталандыру саясатының орны ерекше. Мәселе мынада: үкіметтің жұмыссыздықды қысқарту мақсатында жүргізген іс-әрекеттері қысқа ... ... ғана ... ... ... ... ... өсуіне байланысты еңбек ұсынысы артады. Сонда Филлипс қисығы концепциясына сәйкес инфляцияның өсуі жұмыссыздықты ... ... ... жалақының өсуі осы инфляцияның өсуіне байланысты жүреді. Бірақ уақыт ... ... ... өсу ... ... жалақының өсуінен артады, сондықтан нақты жалақы төмендейді. Сондықтан ... ... ... ... ... жалақы өскенде кәсіпкерлер де еңбек факторына қосымша сұранысты қысқартады. Жұмысшылардың номиналды жалақының инфляция ... ... ... ... ... үшін ... ... бұл нақты пайданы қысқартады. Сондықтан кәсіпкерлер қосымша жұмысшыларды жұмысқа ... ... ал ... ... олар ... ... ... жұмыссыздықты арттырады. Бұл мәселе 60-шы жылдары американ экономисті М. Фридмен ерекше ... ... ... Оның ... ... инфляция арқылы күресу тиімсіз, керек десеңіз, қауіпті іс-әрекет екен. Еңбекақы ставкасының номиналды өсуі табыстың нақты өсуіне сәйкес еместігі ... соң ... ... ... өсетін болады, яғни стагфляция басталуы мүмкін.
Стагфляцияны Филлипс қисығы арқылы да суреттеп көрсетуге болады. Стагфляцияны Филлипс қисығының солдан-оңға қарай ... ... ... екен. Филлипс қисығы оңға жылжығанда бағалардың өсуі жұмыссыздықтың өсуімен қатар қалыптасады.
Филлипс қисығын жұмыссыздық пен инфляция баламасын талдау ... ... тек баяу ... ... қолдануға болады деген пікір бар. Ал тосын инфляция жағдайында ... 70-ші ... ... ... бағаның тосын өскен кезінде) бағалардың күрт өсуі жұмыссыздықты бұрынғыдан да ... ... ... ... ... айтқанда, статистикалық деректердің негізінде жасалған Филлипс қисығы ұзақ мерзім үшін тұрақты экономикалық заңдылықты көтсетпейді.
Филлипс ... ... 1979 ... бастап АҚШ-да және Англияда «жұмыссыздықтың табиғи деңгейі» деп аталатын теория қолданатын болған. Бұл теорияның мәні мынадай: ұзақ мерзімде ... ... оның ... деңгейінен артпағанда ғана қоғамда баяу инфляция қалыптасады, ал баяу ... ... ... ... оңды дамуына әсер ететін факторлар болады.
Жұмыссыздықтың табиғи (тепе-тең) деңгейі еңбек нарығының құрылымымен анықталады, егер ... ... ... оның ... және ... ... ... болса.
Бірақ жұмыссыздықтың табиғи деңгейін сақтап инфляцияның өсу қарқынын төмендетуге арналған экономикалық саясат әрқашан оңды нәтиже бере ... Бұл ... ... ... ... ... ... бір мәселені білген дұрыс: жұмыссыздықтың өзінің табиғи деңгейіне дейін төмендегенде де бағалардың өсуі бірден тоқтамайды екен, керісінше біраз ... өсу ... ... ... қоса соңғы онжылдықта батыс елдерінің көбіне жұмыссыздықтың табиғи деңгейі өсіп отыр. Мысалы, АҚШ-та жұмыссыздықтың табиғи деңгейі 60-шы ... 4%-ке тең ... 80-ші ... ... ... ... ... өскен.
Инфляцияға қарсы саясат
Құнсыздынудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және ... ... ... ... үкіметтерін белгілі экономикалық саясат жүргізуге мәжбүр етеді. Бұл ... ... ең ... мына ... ... табуға ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы инфляцияны жою керек пе, әлде ... ... ... ... па? ... екіұшты мәселе әртүрлі елдерде ерекше жағдайларға байланысты шешіледі екен. Басқа бірталай елдерде инфляцияға икемделу іс-шаралары жүргізіліп, ... ... ... да ... ... индексациялау және т.б).
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп айтуға болады. Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы күнгі Кейнс теориясының өкілдері ... ... ... ... ... сұранысқа ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтарды көтереді. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сонымен бірге өндіріс өсуі де қысқарады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл қоғам үшін инфляцияны тежеудің құны болады. Құлдырау ... ... ... ... ... бағытталады. Егер сұраныс жеткіліксіз болса, онда мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске қосылады және шығындар артады, салықтар төмендетіледі. Ең алдымен ... ... ... ... ... Бұл ... ... береді сұраныс тез өседі, ол өндіріске ықпал жасайды, жалпы экономикалық өсу ... ... 60-шы және 70-ші ... дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранысты бюджет арқылы ынталандыру инфляцияны күшейтуі мүмкін ... ... ... бюджет шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалптастырады және салық пен ... ... ... ... ... қысқарады.
Екінші әдістемені жаңа классикалық бағыттағы экономистері ұсынады. Олар бірінші орынға ақша-несие арқылы реттеу әдісін қояды. Бұл әдіс ... ... ... түрде икемді ықпал жасайды. Бұл саясатты үкіметке тікелей бағынбайтын Орталық Банк жүргізеді. Орталық Банк айналымдағы ақша көлемін өзгертеді және ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Басқаша айтқанда, мемлекет сұранысты шектеу мақсатында инфляцияға қарсы ... ... ... Жаңа ... ... ... өндірістің өсуін ынталандыру және жұмыссыздықты қысқарту саясаты инфляцияны асқындырады, инфляция бақылаудан шығып ... ... осы ... нарықты экономиканың табиғатына сай келеді, инфляция жағдайларын (бюджет тапшылығы, монополия қағаз ақша, т.б.) толық жою мүмін емес. Осыған ... ... ... жою ... еместігі өзінен-өзі және алдын-ала белгілі. Сондықтан да көп елдерде инфляцияны жою емес, оны бағындыру, қарқынын ... ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей инфляцияға қарсы ұзақ және қысқа мерзімдік іс-шаралар саясатын қолдану ... Бұл ... ... келесі схема түрінде сипаттауға болады. Мемлекеттің ұзақ мерзімдік саясаты, біріншіден, халықтың инфляциялық үрейін жою мақсатын көздейді. Ол үшін ... ... ... қарсы саясатты үздіксіз де тұрақты түрде жүргізіп, ... ... ... ... ... ... белсенді іс-шаралары негізінде (өндірісті ынталандыру, монополиямен күресу, т.б.)нарықтың тиімді қызмет атқаруына жағдай жасайды. Үкіметтің мұндай саясаты түтынушылардың ... ... әсер ... ... ... ... қабылдауын қамтамасыз етеді.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқарту арқылы бюджет тапшылығын реттеу іс-шаралары жүргізіледі. Бюджет тапшылығы ... Банк ... ... ... ... ... ақша айналымын реттеу іс-шаралары, нақты айтқанда, әржылдық ақша көлемінің өсуіне шек қою, бұл ... ... ... ... береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін әлсірету. Жеке алғанда, бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа ... ... ... ... ... ... әлсірету. Бұл өте күрделі және өзекті мәселе. Сондықтан оны арнайы түрде жеке зерттеп, қарастыру қажет болады.
Қысқа ... ... ... ... ... төмендетуге бағытталады. Бұл мақсатта мемлекет өз иелігіндегі меншік бөлігін жекешелендіріп бюджетке қосымша түсім түсіреді. ... өнім ... ... ... жеңілдіктер береді. Акцияларды сату арқылы инфляциялық сұранысты қысқартады. Көлемді импорт арқылы да ұсыныстың өсуін, бағаның тұрақтануын ... ... ... ... ... да ... ... әсер етуге болады. Сонда қор сақтау нормасы артады, ал тұтыну шығындары қысқарады.
Инфляция ... ... ... ... ... ... туралы мәселе туындайды. Инфляцияға қарсы күрес жұмыссыздықты арттырып, өндіріс көлемін қысқартуы мүмкін. Мамандардың есептеуінше инфляцияны 1%-ке төмендету үшін жұмыссыздықды оның ... ... 2%-ке ... қажет болады екен, Бірақ бұл жағдайда ЖҰӨ-нің көлемі оңтайлы деңгейінен 4%-ке төмен қалыптасады екен.
Инфляцияны ауыздықтау үшін көптеген елдердің ... 60-шы ... ... ... пен ... ... саясатын жүргізген екен. Бұл саясат негізінен табысты шектеуге бағытталған. Саясат инфляциямен күсесудің нарықтық емес, әкімшілдік әдісіне жқын болғандықтан, ... ... ... ... ... ... жинақталған тәжірибе көрсеткендей, табысты тежеу саясаты, түптеп келгенде, ұзақ мерзімде нәтиже ... ... ... ... ... жалақы мен баға деңгейін тікелей реттеу тәртібі жойылып, оның орнына орындауға міндетті емес үкіметтің ... ... ... ... Ал 80-ші ... ... президент Р. Рейганның әкімшілігі бұл мәселемен айналысатын мемлекет ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстанда қалыптасып отырған инфляцияның ерекшеліктерін және негізгі себептерін бұрынғы Кеңес Одағының тарихи экономикалық даму ... ... ... ... және баға жүйелерінің құрылымдық диспропорцияларынан іздестірген дұрыс болады.
Қоғамдық өндіріс құрылымы қаржы баға жүйелерін анықтайды. Өндірісте диспропорциялар қалыптасқан ... онда ... мен баға ... ... ... ... экономикасының 70-ші жылдың даму кезеідерінде қоғамдық өндірістегі диспропорциялар әр бесжылдық ... ... ... тереңдеп отырады. Кеңес экономикасында тарихи түрде қалыптасқан диспропорцияларды бірнеше топқа бөліп анықтауға болады: 1) өнеркәсіп ... мен ауыл ... ... ... 2) ауыр өнеркәсіп пен жеңіл өнеркәсіп арасындағы сәйкессіздік; 3) шикізат өндірісі мен дайын (түпкі) өнімдер өндірісінің арасындағы ... 4) ... ... пен ... өндіріс арасындағы сәйкессіздік; 5) материалдық өндіріс пен материалдық емес өндіріс ... ... т.б. Бұл ... ... ... ... бағалардың инфляциялық өсуін тұрақты түрде қалыптастырып келді. Кеңес шаруашылық жүйесінде әрбір 10-15 жылдықта бір рет жүргізіліп келген бағаларды ... ... осы ... ... ... ғана болған.
Қазақстанда қалыптасқан өндіріс аралық, оның ішінде шикізат өндірісі мен түпкі өнімдер өндірісі арасындағы диспропорция, тіпті бұрынғы Одақтас Республикаларға ... ... есе ... ... ... негізінен Кеңес Одағының, тіпті бүкіл Социалистік елдер қауымдастығының ... пен ... ... ... ретінде дамып қалыптасқан. Қазақстанда өндірілетін шикізат өнімдерінің 90-95% шетелдерге жіберіліп отырған, ал өзіне қажетті өндіріс құралдарының 90%, тұтыну ... 60% ... ... ... жүйісі ыдырап күйреген кезде Қазақстанда тауар тапшылығы қалыптасқаны ... ... ... ... ... өсуі мен ақшаның құнсыздануы 2000%-тен 20%-ке дейін төмендеді. Бұл ... ... ... ... тек қана өзіміздің ұлттық валютны (теңгені) енгізгеннен кейін, Қазақстан инфляция қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 жылдың ... 100 есе ... Бұл ... ... Қазақстанның макроэкономикалық деңгейдегі айтарлықтай жетістігі болды. Бірақ Қазақстан үшін бұл ... ... ... ... жоқ, оның нәтижесінде ұлттық өндіріс күрт құлдырап кетті. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп пен машина жасау көлемі 90%-ке, ауыл шаруашылық пен ... ...... ... ... ... «қымбат ақша» саясатын ұстануға мәжбүр болды, Ұлттық Банк несие беру процентін және міндетті ... ... өте ... ... ... отырды. Осылай жүргізілген монетарлық саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі өндіріс пен нарық екі-үш есе қысқарды, ұлттың өндіріс орындары ... ... ... күрт ... ... сыртқа өнім шығаратын шикізат өндіру салалары жұмысын тоқтатқан жоқ, керісінше экспорт көлемін айтарлықтай өсірді. ... көшу ... ... ... ... өндіріс аралық диспропорциялар қысқарғаннан орнына арта түсті.
Жалпы алғанда, инфляцияға қарсы саясат ұзақ мерзімдік стратегиялық және күнделікті жүргізіліп ... ... ... ... түрі ... ... ... негізінен күнделікті жүргізіліп отыратын, айналымдағы ақша көлемін қадағалап реттейтін тактикалық саясат түріне жатады. Әрине, белгілі бір жағдайларда, мысалы, гиперинфляция кезінде, бұл әдіс ... ... ... ... ... да. Бірақ жалпы алғанда, Батыс елдерінің тәжірибесі көрсеткендей, күнделікті тактикалық, ақша-несие арқылы экономиканың дамуын реттеу саясаты ұзақ мерзімдік стратегиялық даму ... ... ... ... ... ... ... өндірісті дамыту бағдарламалары жасалған және жасалуда. Сонымен қатар, Қазақстанның барлық әкімшілдік-экономикалық аймақтарының экономикалық-әлеуметтік Бағдарламалары жасалып, іске ... Осы ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады. Енді Қазақстанда да монетарлық саясаты ұзақ және орта ... ... ... ... және ... Бағдарламалардың шеңберінде жүргізілетін болады.
Қорытынды
Соңғы жылдары инфляция халық шаруашылығында ең қиын проблемаға айналды. Нарықтың келе бастауы инфляциялық ... ... ... ... Ал инфляцияны бәсеңдету үшін баға мен табысқа түгелдей әкімшілдік бақылауды күшейту нарық қатынастарының дамуына теріс әсерін тигізді. Кейінгі жылдарға дейін ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жағдайлардың күрделілігі инфляцияға қарсы саясатты тек қана жанама экономикалық әдістер арқылы ғана емес басқа да әдістермен жүргізуге болатынын көрсетеді. ... ақша ... ... ... ... ... жою, елдің валюта курсын тұрақтандыру және экономикада бәсекені күшейту сияқты қосымша шараларды падалануға болады. ... ... ... ... бірнеше ерекшеліктері бар: 1) бұрын инфляция елдің тек кейбір ... ... ... ... ... ... ... жерін қамтиды. 2) бұрын инфляция қысқа уақытта жүретін болса, қазір ұзақ уақытқа ... ... 3) ... ... тек ... факторларға байланысты туындаса, қазіргі кезде ақшасыз факторларға да байланысты ... ... ... сан ... көп ... ... процесс, ол әртүрлі дәрежеде барлық елдерді қамтуы мүмкін. Инфляцияның жоғарғы қарқыны елдің, халықтың экономикалық дамуына көптеген зиян келтіретіні белгілі. Ал осы ... ... және оның ... ... үшін оны үнемі бақылап қана қоймай, оған қарсы әр түрлі ... ... ... қажет. Сонда ғана мемлекетіміздің дамуына инфляция әсерлері тимеуі мүмкін.
Қолданылған әдебиеттер
Назарбаев Н.Ә ... ... Ұзақ ... (2030 ж. ... даму ...... 1997 жыл.
Н. Г Мэнкью. Макроэкономика. Оқулық,  Алматы, ҚазМБА, 1997 жыл.
Ойкен В. «Основные принципы экономической политики». Москва, Прогресс 1995 ... Р. ... ... Л. Брю ... І том ... 1995 ... ... С. Фишер. Макроэкономика. Оқулық,  Алматы, «Білім» 1997 жыл.
Осипов Ю. «Основы теории хозяйственного механизма».  Моква, МГУ, 1994 ... ... М.Ә. ... Макроэкономика. Оқулық, Алматы, «Экономика» 2003 жыл.
Экономикалық теория ... ...... ... 1998 ... Ә. ... инфляция болжамдық деңгейден өсіп отыр». Егемен Қазақстан  2002 жыл, 13 қаңтар.
10. Андыбаев Т.Т. « Инфляция және ... » ... ... в ... ... и пути
решения» - Алматы «Экономика» 2003 жыл.
11. Жақынбек О. ... ... ... ... тұр» ... ... 2003 жыл 6 ... 2

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция және инфляцияға қарсы саясат20 бет
Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат18 бет
Инфляция және ҚР-дағы инфляцияға қарсы саясат26 бет
Инфляция теориясы.Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат11 бет
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Инфляция. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат25 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляцияның түрлері. Инфляцияға қарсы саясат29 бет
Инфляцияның экономикалық әулеметтік салдары. Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат31 бет
Инфляцияның қаржы әлеуметтік - экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь