Қазақстан Республикасындағы баспа ісі жағдайы

ГЛОССАРИЙ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАСПА ІСІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
1.1 Нарық жағдайындағы Қазақстан Республикасында баспа ісінің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 «Полиграфкомбинат» ЖШС.нің негізгі қызметінің бағыттары, есебін жүргізудің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.3 «Полиграфкомбинат» ЖШС.нің қызметінің экономикалық жағдайы, бәсекелестік мүмкіндігі және даму бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

2 ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАСПА ІСІНДЕ ҚОЛДАНУ
2.1 Калькуляциялаудың қазіргі кездегі әдістері және даму бағыттары ... ... ... ...30
2.2 Баспадағы бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы, калькуляциялаудағы шығындар құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
2.3 Баспа ісінде қолданылатын калькуляциялау әдістері, оның
«Полиграфкомбинат» ЖШС.де қолданылуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

3 БАСПАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖОЛДАРЫ МЕН ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ЖӘНЕ БАҚЫЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Шығындарды бақылаудың мерзімдік және оперативтік тәсілдерін
қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
3.2 Шығындарды пайда болу бағыттары бойынша бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... 79
3.1 Баспада стандарт.кост әдісін қолдану және ауытқуларды талдау бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...83

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...93

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..95

ҚОСЫМША БЕТТЕР
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі таңдағы қалыптасқан экономикалық қатынастар, қаржылық-шаруашылық қызметін жүзеге асыратын меншік иеленушілердің көптүрлілігі, ұйымдар арасындағы өзара қарым-қатынастардың күрделілігі, бәсекелестік деңгейінің жоғарылығы, отандық есеп жүйесінің халықаралық стандарттарға бет бұруы шаруашылық бірліктеріндегі бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік жүйесіне қатаң талап қоюда.
Бүгінгі нарықтық қатынастар жағдайында микро деңгейде қызмет атқаратын шаруашылық механизмдерінің, яғни, жеке ұйымдардың нарықтық экономиканың басты звеносы ретіндегі маңызы артып отыр. Соған сәйкес нақты экономикалық ғылымдардың да мәнділігі өсе түсті.
Баспа өнімдерін өндіретін ұйымдардың нарықтық қатынастар жағдайында әрекет етуі, яғни үнемі өзгеріп отыратын сыртқы ортаға бейімделуі, бәсекелестікті қабылдауы, сатып алушылар тарапынан баспа өнімдерінің сапасы мен дәрежесіне қатысты талаптарының жоғарылауын ескеруі қажет. Дәл осындай мүмкіндікті қамтамасыз ететін ұйымдағы бірден-бір ақпараттық жүйе бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жүйесі.
Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы заңнама бойынша барлық шаруашылық субъектілері өздерінің ұйымдық-құқықтық және меншіктік нысанына қарамастан бухгалтерлік есеп жүргізуге, қаржылық есептілікті құрастырып, тиісті орындарға ұсынуға міндетті.[1]
Экономиканың даму деңгейі, оның ішінде қаржы жүйесінің, өндірістің, әлеументтік-экономикалық даму қарқынының артуы есеп жүйесінде шешілуге тиісті жаңа мәселелерді туғызды. Есеп жүйесі деңгейінің төмендігі қай елде болмасын экономикалық прогресске кері әсер етеді. Бүгінгі күні елдерді олардың өркениеттілік деңгейіне ғана емес, олардағы есеп жүйесінің даму деңгейіне қарап та бөлуге болады. Яғни, есеп жүйесіне қатысты мәселелер әрқашан өзекті және қандай қоғамда болмасын жедел шешімді талап етеді.
Баспа өнімдерін шығару және таратумен айналысатын ұйымдар біздің елімізде көптеп саналады, олардың ішінде ірі корпорациялар да болғанымен, көбінесе шағын және орта бизнес субъектілері ретінде құрылған. Сондықтан олар бухгалтерлік есепті жүргізу мен қаржылық есептілікті құрастыруда №2 ұлттық қаржылық есептілік стандартын басшылыққа алады.[3]
Баспа қызметі дегеніміз баспаны немесе полиграфиялық ұйымды құруға, кез-келген түрдегі баспа өнімдерін дайындау және шығаруға бағытталған қызмет болып табылады.
Баспа өнімін шығарушы және таратушы ұйым бұл баспа өнімдерінің айналысы сферасындағы негізгі звено, шаруашылық және заңнамалық тұрғыда өз алдына жеке қызмет атқаратын, баспа өнімдерін шығарытын, сатып алатын, сақтайтын, сатумен айналысатын, және де халыққа қажетті басқа да қызмет түрлерін көрсетіп пайда алатын ұйым болып табылады. Баспа өнімдерін шығаратын ұйымдардың барлығы коммерциялық ұйымдар болып табылады, себебі олардың мақсаты жоғары пайда алу.
1. Қазақстан Республикасы Президентінің заңдық күші бар “Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру жөніндегі” нұсқауы, 28 ақпан 2007 ж.
2. Қазақстан Республикасының «Жауапкершіліг шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» заңы, Алматы, 05.07.2006 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.Алматы,ЮРИСТ,2007.-308б.
4. Қазақстан Республикасының «Баспа ісі жөніндегі» заңы, 2006 жыл
5. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары, Алматы, 19 маусы 2007 жыл.
6. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары,2001ж.
7. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары,Алматы 23 мамыр 2007 жыл.
8. Стандарты по издательскому делу.М.:Юрист, 1998.-376с.
9. Атчабарова А.М. Учет и аудит затрат.Автореферат, Алматы,1999г.
10. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансовой отчетности. Алматы:Экономика, 2009.
11. Любушин Н. П. Экономика организации:Учебник.М.:КНОРУС,2010.-304с.
12. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г «Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж.
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности, Алматы, 1998.
14. Далада Е.В. Управление современным издательским процессом:конспект лекций.М.:МГУП,2008.-156с.
15. Друри, Колин Управленческий и производственный учет.Вводный курс:учеб.для студентов вузов/К.Друри.- 5-ое изд., переаб. и доп. – М.:ЮНИТИ-ДАНА,2005.-735с.
16. Дәуренбекова Ә.Н. Шығындарды басқару: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2009.-158б.
17. Жумабаева М.Д. Учет затрат на производство и их анализ в условиях рыночной экономики.Автореферат,Алматы, 1994г.
18. Иришина Е.В. Издательская деятельность:бухгалтерский учет, налогообложение, правовые аспекты.М.:Книжный мир,201.-192с.
19. Иванова Е.Н. Финансово-хозяйственная деятельность предприятия книгораспространения:Учебник.М.,2008.-796с.
20. Кенжебаев Б. Кожакеев Т. Қазақ баспасөзі тарихынан. Алматы, 1962ж.
21. Комаров Е.И. Эффективное издательство.М.:Логус, 2000.-238с.
22. Назарова В.Л. Басқару есебі.Алматы,Экономика.2005ж.
23. Радостовец В.В.Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Алматы,2003.
24. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005.-282с
25. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятий АПК:Учебник. М.:Новое знание, 2004.-736с.
26. Сейдахметова Ф.С. Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп.Оқу құралы.Алматы:Lem баспасы,2008.-500б.
27. СІРА бағдарламасы бойынша оқу құралы: «Басқару есебі 1». Корпорация Прагма және АҚШ халықаралық даму бағдарламасы бірлесіп шығарған.
28. ССТ 29.115-88 «Авторлық және баспалық түпнұсқалар. Жалпы техникалық талаптар»
29. ССТ 29.160-90 «Суреттік түпнұсқалар полиграфициялық өңдеуге. Жалпы техникалық талаптар» стандарты
30. Тайгашинова К.Т. Управленческий учет:Учебное пособие.-Алматы:Экономика, 2008.-333б.
31. Тулегенов Э.Т. Басқарушылық есеп теориясы мен практикасынан автореферат, Алматы, 2010ж.
32. Турарбеков З. Баспасөз және экономика. Алматы, 1967ж.
33. Үмбеталиев А.Д. Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік. Оқулық.-Алматы:Экономика,2009.-462 бет.
34. Управленечский учет:Учебное пособие/Под ред. А.Д. Шеремета.-М.:ФБК-ПРЕСС,1999.-512с.
35. Хорнгрен Ч.Т., Фостер Дж. Бухгалтерский учет:управленческий аспект: Пер. с англ.М.Финансы и статистика,2003.-416с.
36. Шамахайұлы Қ. Демократиялық қоғамдағы баспасөз және ақпарат құралдары: оқу құралдары.Астана, 2006.-309бет.
        
        МАЗМҰНЫ
ГЛОССАРИЙ...................................................................
............................................4
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................5
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАСПА ІСІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
1.1 Нарық жағдайындағы Қазақстан ... ... ... қалыптасуы
мен
дамуы.......................................................................
..............................................9
1.2 «Полиграфкомбинат» ЖШС-нің негізгі қызметінің бағыттары, есебін
жүргізудің
ұйымдастырылуы..............................................................
.....................16
1.3 ... ... ... ... ... мүмкіндігі және ... ... ... ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ
ОЛАРДЫ БАСПА ІСІНДЕ ҚОЛДАНУ
2.1 Калькуляциялаудың ... ... ... және ... ... ... есептің ұйымдастырылуы, калькуляциялаудағы
шығындар
құрамы......................................................................
...............................51
2.3 Баспа ісінде қолданылатын калькуляциялау әдістері, ... ... ... ... ... ... МЕН ... ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ЖӘНЕ БАҚЫЛАУДЫ
ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Шығындарды ... ... және ... ... ... ... болу бағыттары ... ... ... әдісін қолдану және ауытқуларды талдау
бағыттары...................................................................
................................................83
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................93
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
....95
ҚОСЫМША БЕТТЕР
ГЛОССАРИЙ МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Баспа ... - ... ... ... ... құруға, кез-келген
түрдегі баспа өнімдерін дайындау және шығаруға бағытталған қызмет ... ... - ... дайындап, өндіріп шығаруға
жұмсалатын ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді.
Есептік калькуляция - бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде нақты
орын алған шығындар ... ... және ... жоспарлы өзіндік
құнымен салыстыра отырып, талдауға негіз болады.
Бақылау – басқару процесінің қажетті құрамдас бөлігі, ол кері ... ... ... ... ... ... ... мен қабылданған
шешімдерге түзету жасалынады.
Бақылау технологиясы – бұл ауытқуларды анықтауға ... ... мен ... ... ... ... – бұл ... жағдайында экономикалық, әлеуметтік,
және басқа заңдылықтарға сәйкестендірілген бақылау жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
(АКБСЖ) - Ақпараттық, кітапхана және баспа ісі ... ... ... бір түрі - ... ... оны бір рет
шығатын (бірегей) бұйымға немесе жұмысқа, тапсырыс берушілермен есептесу,
баға ... және ... ... үшін ... (проектілік) калькуляциялау –келешектік калькуляцияның бір
түрі, олар ... ... жаңа ... және технологияның тиімділігін
анықтау үшін қолданылады.
ХҚЕС – халықаралық қаржылық есептілік стандарттары
ҰҚЕС – ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңдағы қалыптасқан
экономикалық қатынастар, ... ... ... ... ... көптүрлілігі, ұйымдар арасындағы өзара қарым-
қатынастардың күрделілігі, бәсекелестік деңгейінің жоғарылығы, отандық ... ... ... бет бұруы шаруашылық ... есеп пен ... ... жүйесіне қатаң талап қоюда.
Бүгінгі нарықтық қатынастар жағдайында микро деңгейде қызмет атқаратын
шаруашылық ... ... жеке ... ... экономиканың
басты звеносы ретіндегі маңызы артып отыр. Соған сәйкес нақты экономикалық
ғылымдардың да мәнділігі өсе түсті.
Баспа өнімдерін өндіретін ... ... ... ... ... яғни ... ... отыратын сыртқы ортаға бейімделуі,
бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне қатысты талаптарының жоғарылауын ескеруі қажет. Дәл осындай
мүмкіндікті қамтамасыз ететін ұйымдағы ... ... ... есеп және ... ... жүйесі.
Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы заңнама бойынша барлық
шаруашылық субъектілері өздерінің ұйымдық-құқықтық және меншіктік ... ... есеп ... ... ... ... ... ұсынуға міндетті.[1]
Экономиканың даму деңгейі, оның ішінде қаржы ... ... даму ... ... есеп ... шешілуге
тиісті жаңа мәселелерді туғызды. Есеп жүйесі деңгейінің төмендігі қай елде
болмасын экономикалық прогресске кері әсер ... ... күні ... ... деңгейіне ғана емес, олардағы есеп жүйесінің даму
деңгейіне қарап та бөлуге болады. Яғни, есеп ... ... ... ... және ... ... болмасын жедел шешімді талап етеді.
Баспа өнімдерін шығару және таратумен айналысатын ... ... ... ... олардың ішінде ірі корпорациялар да болғанымен,
көбінесе шағын және орта бизнес субъектілері ... ... ... ... есепті жүргізу мен қаржылық есептілікті құрастыруда №2
ұлттық қаржылық есептілік стандартын басшылыққа алады.[3]
Баспа қызметі дегеніміз баспаны немесе ... ... ... ... ... ... ... және шығаруға бағытталған
қызмет болып табылады.
Баспа өнімін шығарушы және таратушы ұйым бұл ... ... ... ... звено, шаруашылық және заңнамалық тұрғыда өз
алдына жеке ... ... ... ... ... ... алатын,
сақтайтын, сатумен айналысатын, және де халыққа қажетті ... да ... ... ... ... ұйым ... ... Баспа өнімдерін
шығаратын ұйымдардың барлығы коммерциялық ұйымдар болып ... ... ... жоғары пайда алу. Баспа ұйымы осы бағытта өнімдер шығарып
оларды тұтынушыларға жеткізеді. ... ... ... ... ... ... болады:
- жеке адамның, қоғамның, жалпы мемлекеттің баспа ... ... ... ой мен сөз ... ... мен ... ... деген құқықты қамтамасыз ету;
- ұлтына, этникалық тегіне, ... тілі мен ... ... ... ... ... жағдайы мен әлеументтік ортасына
қарамастан автор ретінде өз ойын айту мүмкіндігін беру;
- баспа өнімдерінің көлемі мен ... ... ... ... қатар,
кітаптардың тақырыптарын кеңейту арқылы халықтың ұлттық және мәдени дамуына
жағдай жасау;
- баспа өнімдері арқылы ... ... ... көтеру, ұлттық
және әлемдік әдебиеттің үздік туындыларының ... ... ... ... ... ... құндылықтарға жақындату.
Баспа ұйымдары басылымдардың саудасын ұйымдастырады, сатып алушылар
тарапынан ... ... ... сұранысты зерттейді, анықтамалық-
ақпараттық қызметті атқарады, маркетингтік қызметпен ... ... ... ... халыққа қажетті басқа да ілеспе ... ... ... ... ... ... баспа ұйымдары күрделі
шаруашылық-экономикалық қатынастарға түседі. Баспа өнімдерін тұтынушылар
саны мен ... ... ... ... саны мен ... күн ... ... шаруашылық-экономикалық қызметінің нәтижесін анықтауға мүмкіндік
беретін, барлық ақпаратты ... үшін ... ... ... ... есеп жүйесін бақылауды күшейту қажет.
Қазіргі жағдайларда кез-келген ұйым үшін басқарушылық есепті жүргізу
қажеттігі туындап отыр, себебі ұйым өз ... ... ... ... асырып, менеджерлердің басқарушылық жұмысын жетілдіруі
қажет ... ... ... нарықтық қатынастар халықаралық нарыққа
шығудың бір шарты ретінде, халықаралық ... ... ... ... ... дамудың көптеген қағидаларын қайта қарауды
талап етіп отыр.
Басқарушылық ... ... ... ... ... қарамастан
қорларды үнемдеу, өндіріс шығындарын азайту, ұйымның ... ... ... арттыру болып табылады.
Басқарушылық есеп ақпаратына мұқият көңіл бөлу арқылы өндірісті
басқару ... ... ... ... ғана ... уақыттылы және тиімді шешім қабылдауына әсер етуге болады.
Осылардың барлығы әрбір ішкі кезеңдердегі ... ... ... өнімнің өзіндік құнын азайтуға және кәсіпкердің әрбір ... ... ұйым ... жалпылама түрде алынған табыс сомасының
ашықтығын ... ... Осы ... ... ... зерттеу
тақырыбының өзектілігін ашады.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Өндіріс шығындарының есебі және өнімнің
өзіндік құнының калькуляциялануы мәселелріне қатысты ... ... деп ... ... Бухгалтерлік есепті жүргізу мен қаржылық
есептілікті құрастыруға қатысты заңнамалық және өзге нормативтік-құқықтық
актілер бар, ... ... ... мен ... ... ... ... болады. Осы тақырыпты қозғайтын отандық ... ... Э.Т., ... В.Л., ... Ә.Н. ... ... мен оқу құралдары, кандидаттық және докторлық диссертациялары
қаралып зерделенді. Шет елдік ... ... ... ... Р. ... Дж.
Рис, Ч.Т. Хорнгрен, Дж.Фостер, А.Д. Шеремет, М.А. Вахрушина сынды авторлар
еңбегін атауымыз қажет. ... де ... ... ... ... аздығы анық.
Баспа ісіне қатысты заңнамалық актілер мен нормативтік әдістемелерге
қатысты ... ... ... ... ... ... ... «Баспа
ісі» жөніндегі Қазақстан Республикасының заңының жобасы 2006 жылдың соңында
ғана ТМД ... ... ... ... ісі» ... заң үлгісі негізінде даярланған болатын. Ал «Баспа ісіне ... ... ... ... жоқ, тек ... халықаралық
стандарттарға негізделіп жасалынған «Ақпараттық, кітапхана және баспа ісі
бойынша стардарттар жүйесі» (АКБСЖ) стандарттары бар. Оның ... ... және ... ... ... енді ... баспа ісіне қатысты бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
мен ... ... ... ... ашу ... ... ... қарастырылмаған. Ал Ресейдегі кітап шығару және сату өндірісінің
даму деңгейіне сәйкес Иришина Е.В., Иванова Е.Н., ... Е.В., ... ... ... ... кітаптары пайдаланылды.
Диссертациялық зерттеу мақсаты. Баспа ... ... ... ... ... әсер ... элементтердің бірі алынған
табыс сомасы болса, екінші маңыздысы – өндіріс шығындары. Өндіріс шығындары
өнімнің өзіндік құнын құрастырады және ол баға ... ... ... ... ... ... дұрыс анықталуына тікелей әсер етеді.
Өндіріс шығындарының есебі ұйымның ішкі есеп ... бір ... ... жұмыс мақсаты баспа ұйымныңдағы өндіріс шығындарының есепке
алынуы мен ... ... ... ... ... және
тәжірибелік тұрғыда зерттеу және жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... тиісті:
- Баспа ұйымының есеп саясатымен танысып, зерттеу тақырыбына қатысты
саясатта көзделген әдістемені талдамалық көзқараста ... ... ... ... жағдайына сипаттама
беру;
- Баспа ұйымындағы өндіріс шығындарының құрамын, ... ... ... ... ... ... Баспа ұйымныңдағы қолданылатын калькуляциялау әдістерімен танысып,
олардың ерекшеліктерін ашу, жетілдірілу ... ... ... ұйымының өнімнің өзіндік құнының қалыптасуын бақылау жолдарын
қарастыру.
Зерттеу пәні мен объектісі. Диссертациялық зерттеудің пәні ... ... есеп пен ... ... ... ... ... объектісі баспа ұйымныдағы өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
әдістемесі ... ... және ... ... базасы осы тақырыпқа қатысты
нормативтік актілер мен ... және ... ... жазылған
оқулықтар мен оқу құралдары және «Полиграфкомбинат» ... ... және өзге ... ... ... ... ... ұйымының қызметінің ерекшеліктерін,
сәйкесінше баспа ұйымында шығарылатын ... ... ... ... қарастырып, жетілдру жолдарын ұсыну ... ... ... ... ... ... ... даму тарихына, баспа ұйымның қызметін ұйымдастыруға
байланысты әдебиеттер көздеріне шолу жасалынып, өнімнің ... ... ... ... ... жүйелендірілді;
- Баспа ұйымындағы өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әдістері
ашылып көрсетілді және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... ұйымының өнімінің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдру
жолдары ұсынылды.
Диссертациялық жұмыс оқу ... ... ... ... ... ... ... есепке алу мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың ерекшеліктерін ... және ... ... ... ... ... болады.
Диссертациялық жұмыс 96 бет көлемінде орындалды, оның ішінде 14 кесте
және 14 сурет бар. Жұмысқа 2 бетте қосымша тіркелген.
1 ... ... ... ІСІ ... ЖӘНЕ ... ... жағдайындағы Қазақстан республикасында баспа ісінің
қалыптасуы мен дамуы
Қазақстан Республикасының «Баспа қызметі» жөніндегі заңнамалық актісі
баспалар мен дайындаушылардың, ... ... ... ... қатынасты реттейді. Заң бойынша баспа қызметі дегеніміз баспаны
немесе полиграфиялық ұйымды құруға, ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Баспа қызметінің негізгі мақсаттары:
- жеке адамның, қоғамның, жалпы мемлекеттің ... ... ... ... ой мен сөз ... ... мен тұжырымдарды еркін
жеткізуге деген құқықты қамтамасыз ету;
- ұлтына, этникалық ... ... тілі мен ... ... ... ... мүліктік жағдайы мен әлеументтік ортасына
қарамастан автор ретінде өз ойын айту мүмкіндігін ... ... ... ... мен ... ... ... сонымен қатар,
кітаптардың тақырыптарын кеңейту арқылы халықтың ұлттық және ... ... ... ... өнімдері арқылы азаматтардың мәдени деңгейін көтеру, ұлттық
және әлемдік әдебиеттің үздік туындыларының түпнұсқасын ... ... ... жалпы адамдық құндылықтарға жақындату.
Ресейде баспасөз – газет, журнал, кітап бастыру, шет елдермен қарым-
қатынастардың көбеюі ұлы ... ... ... ... шықты.
Ал, қазақ баспасөзі XIX ғасырдың аяқ кезінен бері қарай ... ... ... тұңғыш газет «Дала уәләятының газеті» деп аталып,
1888 жылдан бастап, Омск, ... ... ... облыстық ведомостіне
қосымша болып, екі ... ... ... бір рет ... ... ... редакторы Дала-уәләяты генерал-губернаторлығының бас
тілмаштары, әуелі, Сұлтанғазин, кейін, Абылайханов ... ... ... ... ... қазақ жерінде 1884 жылдан бастап, «Түркістан уәләяты», «Торғай
газеті» шығып тұрғанымен, қазақ арасында көп тарамады, олар ... ... ... ... ... уәләяты» газеті 1902 жылы ... 1905 ... ... ... ... ... өз
әсерін тигізді. 20-шы ғасыр басында ... ... ... ... ... ... кітаптар көбейді. Солардың ішінен «Айқап» журналы
мен «Қазақ» газеті 5 жыл бойы шығып тұрды.
Қазақстан Республикасында баспа ... ... ... ... ... М. ... С. ... А. Байтұрсынов сынды ұлттық-
демократиялық мәдениеттің ірі өкілдерінің кітаптары ең ... ... ... ... ... шыққан болатын. 1909 жылы ұлы ... ... Абай ... ... туындыларын басып шығару Ресей
қоғамдастығын Абайдың өлеңдерінің үштен екі бөлігімен ғана ... ... ... ... ... Исхаковтың кіріспе сөзі Абай творчествосы
мен көзқарастары жөнінде жалпылама библиографиялық ... ... ... ... ... ... ... өкілдері
Султанмахмут Торайғыровтың, Сабит Дөнентаевтың, Турмаганбет Изтелеуовтың,
Машхур ... ... ... ... қоғамдастығына кеңінен танылған
болатын.
Қазақ авторларының кітаптарын Петербургте, ... ... ... ... ... ... отырды. 1912 жылы Семей қаласында қазақ
тілінде кітап басатын «Жардем» баспасы ашылды. ... ... ... ... ... ... 700-ге жуық ... шығарылған болатын.
Баспа ісіне қатысты әдебиеттер көздерін ... келе ... ... ... жазған үш авторды атауға болады, олардың ішінде
Б. Кенжебаев және Т. Қожакеев қазақ ... ... ... 1950 ... арналған көмекші құрал ретінде шығарған болатын. З. Турарбеков
1967 жылы баспасөз және экономика арасындағы байланыс жөнінде жазды. ... Қ. ... 2006 жылы ... ... баспасөз және
ақпарат құралдары жөнінде оқуқұралын шығарды, бірақ аты айтып ... ... ... ... ашып ... ... ісіндегі бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы мен жүзеге асырылуы
жөнінде әдебиеттер көздерін іздестіре отырып тек екі ... ... ... ... А.Б. Гальперинаның полиграфиялық қызметтегі
есеп және калькуляция тақырыбындағы кітабы 1958 жылы ... ... ... Е.В. ... ... қызметіндегі есеп, салық салу, ... ... 2001 жылы ... ... ... ... ... қатысты екі кітаптың да Ресейде
шыққандығын айтуымыз қажет. Баспа ісі бухгалтерлік есеп жүргізу мен ... ... ... ... ... ... осы
салаға қатысты өзіміздің авторларымыздың еңбектері жоқтың қасы.
Соңғы кездерде баспа ісі ... ... ... келе ... ... кітаптарының көптігінен-ақ байқауға болады. Олар баспа
ісіндегі есепті, ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдар мысалында бөлек қарастыруда.
Бүгінгі күні Қазақстан ... ... ... ... ... жақсы дамыған. Баспа ісі қызметіне ... ... ... ... ... қызметі саласында кәсіпкерліктің дамуына
бәсеке қабілетті нарықтық орта қалыптастыру және ұлттық кітап өндірісінің
дамуына жағдай жасау ... ... ... баспа қызметінің анықтығы және
басқарудың тиімділігі, тұтынушылар қызығушылығын қорғау, редакциялық-баспа
үрдістерінің жеделдігі мен сапасы, ... ... ... ... ... және ... халықаралық
талаптарға сәйкес болуы қажет. Ақпарат, кітапхана және баспа ісіне қатысты
стандарттарды ... ... ... ұйым дайындайды.
Басылымдардың негізгі түрлеріне қатысты терминдерді және ... ... ... ... – 7.60-90) баспа өнімдерін шығаратын
барлық ұйымдар үшін ... Осы ... ... ... ... редакциялық-баспалық өңдеуден өткен, теру арқылы ... ... жеке ... шығарылымдық мәліметтерден тұратын
ақпаратты таратуға арналған құжат. Баспа өнімі деп баспагер (баспагерлер)
басып ... ... ... ... ... ... ... болады. Баспа өнімдерінің әртүрлі белгілері ... ... де ... ... ... ... ... кесте түрінде
сипаттама беруге болады.
Кесте 1 - ... ... ... |Басылым түрі ... ... | | ... |Ресми басылым |Мемлекеттік ұйымдар, мекемелер, қоғамдық ... | ... ... ... нормативтік |
|қарай | ... ... ... басылымдар |
| ... ... ... және ... зерттеу |
| | ... ... ... ... |
| | ... мен ... ескерткіштер |
| ... ... ... ... ... ... |және эксперименталды зерттеулердің басылымдары|
| ... ... ... ... |
| ... ... және ... ұйымдастыру жөніндегі |
| | ... |
| ... ... ... салаларына қатысты нормалар,|
| ... ... ... |
| ... | |
| |Оқу ... |Оқу және ... беруге арналған әртүрлі жастағы|
| | ... оқу ... ... ... |
| | ... |
| ... ... ... қоғамдық-саяси |
| ... ... ... |
| ... |Ғылыми немесе қолданбалы сипаттағы белгілі-бір|
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... беретін басылымдар |
| |Бос ... ... ... ... және ... |
| ... |салалық басылымдар |
| ... | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... қызмет, іс-шаралар |
| | ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... |
|өңдеу ... ... ... бар ... ... | | |
| ... ... |
| ... | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... |
| ... ... |Бір ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... жалғасы
|Белгілеуге |Тексттік |Көлемінің басым бөлігі ... ... | |
| ... ... ... нота ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... немесе |
|құрылысына |басылымдар |түптеу арқылы жинақталған блок түріндегі ... | ... |
| ... ... ... ... басылым |
| ... | |
| ... ... |Бір ... бірнеше баспа беттерден тұратын |
| | ... |
| ... ... біріктірілген беттерден тұратын басылым|
| ... | |
| ... |Екі және одан көп рет ... ... ... ... ... ... ... қағаз бетінің |
| | ... |
| ... ... ... ... бір ... екі жағы|
| | |да ... ... |
| ... |Бір жағы ... екі жағы да басылған |
| ... ... ... |
| ... |Папкаға, футлярға, бандерольге жинақталған |
| ... ... |
| ... ... ... ойын ... |
| | ... ... ... ... 48 ... ... ... басылымы |
|қарай | | |
| ... ... 4 ... артық, бірақ 48 беттен |
| | ... ... ... ... |
| ... хат |1 ... 4 бетке дейінгі беттік басылым ... ... |Бір ... ... ... ... | | |
| ... |Бірнеше шығармалардан тұратын ... ... ... емес |Бір рет ... ... жоқ ... |
|қатысты ... | |
| ... ... ... аралығында шығарылып отыратын |
| ... ... |
| ... |Белгілі-бір уақыт сайын шығарылып ... |
| ... ... басылым |
| ... ... ... ... ... отыратын |
| ... ... ... ... ... |Серия |Тақырыбы, мақсаты бірыңғай басылымдар ... | | |
| ... |Бір том етіп ... ... |
| ... | |
| |Көп ... |Екі не одан көп нөмірленген томдардан тұратын |
| ... ... емес ... |
| ... |Бір немесе көп томдық мазмұны мен рәсімделуі |
| ... ... ... |
| ... |Бір не ... авторлардың іріктеліп алынған |
| |шығармалар ... ... ... |
*Басылымдар. Негізгі ... ... мен ... ... ... стандартынан алынған
Қазақстан Республикасының «Баспа қызметі жөніндегі» заңнамасына сәйкес
баспа өнімінің міндетті тегін данасы деген ... бар, ... ... ... ... ... күні ... екі данасын Ұлттық Мемлекеттік Кітап
Палатасына және Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Кітап палатасы келесі қызметтерді атқарады:
- баспа өнімдерінің міндетті тегін даналарын жинақтау және ... ... ... ... ... тіркеу және каталогтау;
- ағымдағы және ретроспективті библиографиялық жылнамаларды шығару;
- елімізде шыққан барлық баспа өнімдерінің ... ... ... ... ... даму ... мен ... статистикалық материалдар шығару;
- кітап өндірісіне қатысты ғылыми зерттеулер жүргізу;
- кітап, ... ... және ... да ... және шетелдік баспа
өнімдеріне талдау жасау;
- баспа өнімінің ... ... ... кітаптардың және баспа өнімдерінің халықаралық стандарттық нөмірлеу
және кітаптардың штрих-кодтарын қою қызметін ... ... қоры мен ... ... ... ... ... мемлекеттің қорғауында және мемлекеттік меншік болып
табылады.
Кеңес өкіметі кезеңінде қалыптасқан орталық және ... XX ... 80-90 ... саны ... күні екі ... қысқарған. Орталықтандырылған Республикалық басылымдардың көпшілігі
бүгінгі күнгі жаңа оқырмандардың әдебиеттің ... ... ... қанағаттандыруға қайта бағытталыуы қиындықтарға кездесіп отыр.
Сол себепті кітап ... ... ... ... ... ... бос уақытты ұйымдастыруға арналған басылымдардың
тапшылығы ... ... ... ... болған кітап
өндірісіндегі мемлекеттік емес баспалар дәл осы бағыттарда жұмыс ... ... ... ... ... ... ... өткізілді. Мемлекеттік кітап өндірісінің ұйымдары жаңадан құрылып
дамып келе жатқан жеке меншіктік кітап өндіріс құрылымдарымен бәсекеге ... ... ... динамикалық даму үстіндегі баспалар ... ... өмір ... ... басым екендігін көрсетті.
Күрделі бәсекелестік кітап нарығының ішкі сегменттерінде, әсіресе көпшілік
сұранысқа ие болған, тиражы көп және ... ... өнім ... орын ... ... балаларға арналған кітаптар мен көркем әдебиет
басылымдары жатқызылады. Мемлекеттік мекемелер ... ... ... ... жеке ... ... айналымдылығы өте
жоғары, олардың меншікті мүліктер мен айналыс қаражаттарын ұстау, бос ақша
қаражатын ... ... ... ... ... мүмкіндіктері жоқ, әрі оларда бос ақша
қаражаттары да жоқ. Олардағы дағдарыстық жағдай 90-шы ... ... ... ... ... сол ... ... және заңнамалық саясаттың жоқ болуымен одан әрі күшейе түсті.
Мемлекеттік мекемелерден тәжірибелі жоғары білікті мамандардың жеке
кәіпкерлікке келуі жеке ... ... ... ... ... бір қозғаушы күші болды.
Тәуелсіздік алғаннан бергі Қазақстан республикасындағы целлюлоза-қағаз
өнеркәсібі мен баспа ісі бойынша өндіріліп ... өнім ... ... ... ... қосылған құн құрамындағы целлюлоза-қағаз
өнеркәсібі мен баспа ісі ... ... ... мәліметтерді келесі
кесте түрінде жинақтап көрсетеміз.
Кесте 2 - Целлюлоза-қағаз өнеркәсібі мен ... ісі ... ... ... мен ... ... құн құрамындағы үлесі*
|Жылдар ... өнім ... ... ... құн |
| ... жылға қатынасы, % |құрамындағы ... % ... |93,6 |0,6 ... |86,7 |0,5 ... |109,6 |0,8 ... |135,0 |1,0 ... |121,4 |1,1 ... |105,1 |1,2 ... |120,1 |1,3 ... |120,8 |1,4 ... |108,8 |1,2 ... |109,6 |1,2 ... |100,3 |1,0 ... |102,5 |1,05 ... ... ... жинақ негізінде қысқартылып алынды
Осы кестеден көріп отырғанымыздай, целлюлоза-қағаз және баспа ісі
бойынша ... ... өнім ... ... ... аралығында
қарқынды өсіп келе жатқан болса, 2006 жылдан бастап әлемдік дағдарыстық
жағдайдың орнауына сәйкес ... ... 2008 жылы тек ... ... ал 2009 жыл қорытындысы бойынша 102,5% болып біршама қайтадан арта
бастаған. Жалпы баспа ... ... ... дағдарысқа да қарамастан
жоспарланған ... ... ... ... ... ... баспа өніміне деген сұраныс ешқашан азаймайды, баспа өнімін
тұтынушылар ... әлі арта ... Осы ... ... ... ... өнім көлемінің индексін келесі сурет арқылы көрнекі түрде
көрсетуге болады.
Сурет 1 - Целлюлоза-қағаз, ... ... ... өнім көлемінің
индексі
Ал целлюлоза-қағаз және баспа өнеркәсіптерінің Қазақстан Республикасы
бойынша шығарылатын жиынтық қосылған құн құрамында ... үлес ... ... анық көруге болады. Бұл үлес сомасы өте аз мөлшерде ... ... ... ... тұрақты түрде өсіп келген, ал 2006-
2007 жылдарда бірқалыпта болса, 2008 жылы біршама азайып, 2009 жыл ... арта ... Осы ... өнеркәсібі мен баспа ісінің
жиынтық ... құн ... ... ... ... ... көрсетеміз.
Сурет 2 - Целлюлоза-қағаз, баспа ісі өнімдерінің жиынтық ... ... ... ЖШС-нің негізгі қызметінің бағыттары, есебін
жүргізудің ұйымдастырылуы
«Полиграфкомбинат» жауапкершілігі щектеулі серіктестік Қазақстан
республикасының 1964 жылы құрылған полиграфиялық ... ... ... ... ... бұл Қазақ ССР-ның өнім ... мен ... ... ... ... ... саналған.
Бүгінгі күні «Атамұра» корпорациясының құрамындағы «Полиграфкомбинат»
ЖШС-і Қазақстандағы ... ... ... ... деп
есептеледі.
Жаңа технологияға сәйкес жасалған жабдықтарды қолданысқа енгізу
комбинаттың жоғары сапалы өнімдер ... оның ... ... ... ... ... шығармаларын, ресми басылымдар ... ... ... бағдарламалар, энциклопедиялар мен
сөздіктер шығарудағы мүмкіндіктерін кеңейтті. Ұйымның ... ... ... ... мен ... ие ... ұйымның қызметі
«Ең үздік өндіріс» ... ... ... ... ... 1997-2004
жылдары Қазақстан республикасы Білім және ғылым ... және ... ... ... әр ... тендерлерде бірнеше мәрте жеңімпаз
атанды. Білім және мәдениет ... жаңа ... ... ... ... жоғары сапалы баспа өнімдерін өндіргені үшін, әлеументтік-
гуманитарлық салада демеушілік бағдарламаларда белсенді ат ... ... ... ... ... және ... ... Солардың ішінде Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет
грамотасы, Өнеркәсіпке көмек көрсету Ассоциациясының Алтын ... ... ... ... ... ... рыцарь» сыйлығы (Мальта а.)
және тағы басқалары бар. ... ... ... ... ұйымы «Тез
әрі сапалы» деген ұранды ұстанады. ... ... ... ... Швеция және басқа елдерден әкелінген ... ... ... ... ... нәтижесінде ұйым бір жылда қатты
қағазбен ... ... 6 ... жуық және жұмсақ ... ... мен ... 9 ... жуық ... ... ... жалпы білім беретін мектеп оқушыларына арналған 300 оқулық
және 600 оқу-әдістемелік кешен (ОӘК), 50 ... ... дана ... 2004 ... бастап алғаш рет 8-10 сыныптарына арналған қазақ
және орыс тілдеріндегі балама оқулықтар мен ОӘК ... ... 12 ... ... беретін мектептердің 1-4 сыныптарына арналған эксперименталды
оқулықтар мен ОӘК–нің ... ... ... ... Қазіргі уақытта олар
республикамыздың барлық аймақтарында сынақтан өткізіліп жатыр.
«Полиграфкомбинат» жауапкершілігі шектелген ... ... ... ... ... ... 1998 жылы 16 ... ... ... ірі ... субъектісі, ондағы орташа жылдық
жұмысшылар саны 250 адамнан астам және бір жылдық активтерінің саны 325000
айлық есептік ... ... ... ... мемлекеттік тілде «Полиграфкомбинат»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Серіктестіктің мүшелері мыналар болып
табылады:
1. Құл-Мұхаммед Рақымғали ...... ... ... «Атамұра» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.
Серіктестіктің мекен-жайы – Қазақстан Республикасы, Алматы ... ... М. ... ... 41 ... ... капиталы 3408100 теңгені құрайды, ... ... ... толық құралған. Серіктестік қызметінің негізгі
мақсаты тауарға деген ... ... ... ... ... ... таза пайда алу болып табылады.
Серіктестіктің негізгі қызмет көрсету бағыттары:
- полиграфилық қызмет;
- баспа қызметі;
- жарнама өнімдерін ... ... ... алу, коммерциялық, делдалдық қызмет;
- фирмалық дүкендері арқылы азықтүлік өнімдерін көтерме және жекелеп
сату, ... ... ... ... ... ... ... кітап сүйгіштердің клубын,
тұрғындарға абоненттік ... ... ... ... ... ... ... дайындау, қайта өңдеуден өткізу,
екінші шикізатты қайта өңдеумен айналысу;
- қоғамдық тамақтану нүктелерін, оның ... ... ... және т.б. ... ... тұтынатын өндірістік-техникалық арнаулы өнімдер ... ... және ... ... ... ... ... құрылыстық, жөндеу, құрастыру және іске қосу қызметтерін көрсету;
- экспорттық-импорттық қызметтері,
- инновациялық және инвестициялық қызметтері;
- маркетингілік, ... ... ... ... және жеке ... ... оның ... ішкі және транзиттік жүк тасымалын (темір
жолы тасымалынан басқасын) көрсетеді;
- заңда көрсетілген тәртіппен сыртқы экономикалық қызметпен ... ... және жеке ... ... көрсететін, ақпараттық,
кеңес беру, сервистік, тағы басқа Қазақстан Республикасының заңымен
шектелмеген басқа да қызмет түрлерін көрсету.
Серіктестіктің мүлкін құрайтын ... ... ... ... құрылтайшылардың жарғылық каиталға салымы;
- серіктестіктің алған кірістері;
- заңды әрекеттің шектелмеген басқа да көздері.
Серіктестіктің ұйымдары мыналар болып табылады:
- жоғарғы ...... ... ... ... ...... қатысушыларының құқықтары:
1. Серіктестіктің істерін басқаруға қатысушылар Қазақстан
Республикасының қолданыстағы заңдары мен ұйым ... ... ... ... ... жайлы ақпарат алу және оның
бухгалтерлік құжаттарымен ... ... ... ... ... ... ... пайда табу Қазақстан
Республикасының қолданыстағы заңдарымен, ... ... және ... ... ... шешімдерімен жүзеге асырылады;
4. Серіктестік жойылған ... ... ... ... ... ... бөлігінің құнын
немесе, серіктестікке қатысушылардың барлығының келісімімен
осы мүліктің қолданыстағы ... ... ... ... қатысты қызметін тоқтатқан кезде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... қатысушылардың міндеті:
1. Құрылтай келісім шарты мен ұйым Жарғысының талаптарын ... ... ... ... ... салымдарды құрылтай құжаттарында
көрсетілген тәртіппен, мөлшері мен мерзімінде салады;
3. ... ... ... деп ... мәліметтерді жариялауға
болмайды;
4. Серіктестіктің атқарушы ұйымын мәліметтер өзгерген жағдайда жазбаша
түрде ескертеді.
Ұйымның құрылымында үш ... цех және ... ... ... құрылыс, қағазды даярлау цехы, экспедиция,
полиграфиялық материалдарды, ... және ... ... сақтау қоймасы бар
және ұйым балансында медициналық пункт пен асхана бар.
Ұйымның өндірістік қызметінің негізгі құрастырушылары оның үш ... ... ... ... 3)
Формалық цех баспаға дейінгі жұмыстарды атқарады. Бұнда бояуларды ... ... ... көркем суретті планшеттік үлгідегі CREO фирмасының
EverSMART Selekt ... ... ... ... ... ... етілген мүмкіндігі 14000 dpi, максималды форматы
434х300 және қалыңдығы шектелмеген. Суреттерді түзету калибрлі мониторлары
бар power ... ... Abode ... 7.0 бағдарламалары
арқылы жүргізіледі.
Сурет 3 - Ұйымның негізгі өндірістік цехтары
Теру әрі ... ... IBM/PC ... Windows-98
операциялық жүйесінде Abode PageMaker 6.0, 6.5; CoreDraw 9.0, 11.0 Х3 ... InDesign CS2, CS3 ... ... ... ... ... ... 6.0 бағдарламасында жасалынады. Бұдан кейін
бояулары бөлінген фото формалар ... ... Бұл ... 31 адам, оның
ішінде 28 жұмысшы, 3 басшы мамандар қызмет атқарады. Цех бойынша ... ... 68045 ... ... цехы ... өнімдерін ролдік және беттік баспа ... ... ... ... форматтық диапазоны 60х90/16, баспаның
бояу мүмкіндігі 2+2 боып табылады. Беттік паркте жылдамдығы ... ... ... 4 ... бояу ... бар КВА ... АС және ... бояу жағу қабілеті бар КВА Rapida-105-5+L ALV машиналары қойылған.
Машиналардың жоғары дәрежеде автоматтандырылуы және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Басылатын бет
форматы 70х102 см құрайды.
Басылған өнім мақсатына қарай келесі түрдегі ... ... ... бір пышақты қағаз кесетін POLAR 11 5Е машинасында кесу;
- нөмірлеу және ламинациялау операцияларын жүргізу;
- форматы 70х100 см ... ... ... ... мен ... жасау.
Бұл цехта 113 адам, оның ішінде 101 жұмысшы, 8 ... ... ... Цех ... ... ... мөлшері 79564 теңгені құрайды.
Түптеу цехы осында қолданылатын түптеу-брошюралау жабдықтарының
кешенінде келесі өнім түрлері дайындалады:
- ... ... ... ... ... ... ашылатын брошюраларды жасау, оларды сыммен, жіппен тігу
немесе тігіссіз желімдеу арқылы бекіту;
- қатты матамен, қағазбен, ламинирленген ... ... ... форматтары 11х15 см-ден 22,5х30 смге дейін жасалынады. ... ... ... ... ... ... беттерін дәптер көлемінде
жинақтау Колбус ZU 804 машинасында, ал осы блоктарды жіппен тігу Астер 160
фирмалық автоматтандырылған және жартылай ... ... ... блоктарын өңдеу қазіргі күнгі автоматтандырылған
кітаптарды топтап ... ... ең ... ... ... асырылады.
Қаптарды жасау дәлдігі жоғары Horauf фирмасының BDM-60 машиналарында
орындалады. Қажет болған жағдайда 1 немесе 2 қатар ... ... ... тігіссіз әдіс арқылы жасау ең жақсы деп танылатын Muller
Martini фирмасының Amigo ... ... ... 108 ... оның ... 8 ... ... жұмыс істейді. Цех
бойынша орташа жалақы мөлшері 63406 ... ... ... ... ... ... ... бар:
электромеханикалық (жабдықтарға техникалық ... ... ... ... ... және ... ... ғимараттарын ағымдағы
жөндеуді жүзеге асырады), зертхана (кіретін материалдарды сараптап, жаңа
материалдар мен ... ... ... ... ... (2003 ... ... ұйым аумағында бейне бақылау жүйесі қойылған,
оның құрамында 13 камера, 2 мультиплексор, 1 бейне жазатын магнитафон, ... ... ... бақылау жүйесі баспа, түптеу, шаруашылық алаңын,
автокөліктер ... ұйым ... ... ... механикалық цех пен
қоймаларды, орталық қақпаны қамтиды)
Көмекші қызметтегі жұмысшылар саны 66 ... ... ... ... 63664 ... ... қауіпсіздік техникасы мен еңбекті қорғау шараларына көп көңіл
бөлінеді. Жұмысшылар штатында қауіпсіздік техникасы бойынша ... ... Ол үш ... ... және ... ... ... асырады. Медициналық пунктте дәрігер-терапевт, медбике, ... ... ... ... ... істейді. Жыл сайын
жұмысшылардың флюорографиялық және арнайы ... ... ... ... Жаз ... ... ... және осы ұйым
еңбеккерлерінің балаларына арналған лагерлер ұйымдастырылады.
«Полиграфкомбинат» ЖШС-інде ... ... ... ... есеп ... саясаты деп бухгалтерлік есеп жүргізу процесінде және соның
негізінде қаржылық, ... есеп ... ... қолданылатын
әдістердің, принциптердің, ережелер мен ... ... ... ... негізінде есеп беру ақпаратын нақты пайдаланушылардың
мүдделері жатыр.
Қазақстанда есеп саясатын белгілеу ... ... ... ... ... және ... ... агенттігі.
Мемлекет есеп саясатын елімізде біхгалтерлік есепті ... ... ... Ұлттық қаржылық есептіліктің 2 стандарттарын,
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... және оны қолдану
жөніндегі нұсқауларды, бухгалтерлік ... мен ... ... ... басқа да негізгі ережелер мен нұсқауларды ... ... ... ... ұйымдары. Бұл ... ... ... және ... ... ... мен
аудиторларының бірлестігі.
Бухгалтерлер мен аудиторлардың қоғамдық ұйымдары алдыңғы ... ... және оны ... ... ... ... ... елдердегі бухгалтерлер мен аудиторлардың тиісті ... ... ... ... ... ... және ... компаниялар,
экономиканың салаларын және ішкі салаларын ... ... ... ... есеп ... ... салалылқ (сала аралық) ережелер,
нұсқаулар, ұсынымдар жасап, оларда ... ... ... ... және ... ... ... калькуляциялануын бейнелейді,
шикізат пен материалдардың, дайын өнімнің, негізгі ... және ... ... мен ... есебін ұйымдастырудың ерекшеліктері
айқындайды.
Шаруашылық жүргізуші ... ... есеп ... ... ... ... ... стандарттарына, есеп мәселелері, салық
салу, қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестіктің есеп саясаты
Қазақстан Республикасының 28 ақпан 2007 жылғы «Бухгалтерлік есеп және
қаржылық ... ... ... №2 ... ... ... Типтік бухгалтерлік есептің Типтік шоттар ... ... ... ... ... ... мен серіктестіктің қатысушысы
шешімімен келісіліп тағайындалады. Бұл есеп ... есеп ... ... мен ... ... ... ... анықталады.
«Полиграфкомбинат» ЖШС-нің есеп саясаты 9 бөлімнен тұрады.
Бірінші бөлімде «Жалпы ережелер» деп аталады және онда есеп саясатының
қалыптасуына негіз болатын ... ... ... тізімі
көрсетілген. Есеп саясаты серіктестіктегі бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... деп ... Есеп ... басшылығы қабылдаған бухгалтерлік есепті жүзеге асыруға және
қаржылық есептілікті құрастырып, барлық пайдаланушыларға ... ... ... әдіс-тәсілдер жиынтығы деген анықатма берілген. Есеп саясаты
үздіксіз, жылдан-жылға өзгеріс ... жөн. Осы ... ... есеп ... ... енгізуге мүмкіндік беретін ... ... ... 4 ... жинақтап ұсынуға болады.
Сурет 4 - Есеп саясатына өзгеріс енгізуге мүмкіндік беретін жағдайлар
Екінші бөлімі «Қызметінің ... және ... деп ... ... ... ... ... қызмет атқарудағы мақсаты жоғары
пайдаға қол жеткізу, сол үшін ... ... ... етілген
қызмет түрлерін жүзеге асыратындығы жазылған. Негізгі қызмет түрі бетон
шығару және оны ... ... ... ... Серіктестіктің
қатысушылары, қатысушыларының жарғылық капиталды қалыптастыру шарттары
көрсетілген.
Есеп ... ... ... ... және ... ... ... ең жоғарғы басқару ұйымы
қатысушылардың жалпы жиналысы, жалпылама ... ... ал ... жүзеге асыратындығы атап көрсетілген.
Төртінші «Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру» ... ... ... бас бухгалтерге жүктелетіндігін, оның жауапкершіліктерін,
бухгалтерия бөлімі қызметкерлерінің ... ... ... Бас ... ... жұмысына жетекшілік етеді,
басшығы қаржылық есептілікті (баланс, табыс және ... ... ... ... өзгерістер туралы есеп) дер кезінде тапсыруға және толық,
сенімді мәліметтермен қамтамасыз етуге ... ... ол ... ... ... жұмыстардың компьютеризациясын және
салық есебінің жүргізілуін қадағалайды. Осы ... ... есеп және ... ... ... негізін қалаушы заң,
нормативтік-құқықтық актілер тізімі де ... Есеп ... ... ... есептеу қағидалары және ақпараттық сапалық сипатын
көрсететін түсініктілік, ... ... ... ... және ... сипаттамалары жататындығы,
осылардың анықтамалры көрсетілген.
Серіктестік бухгалтерлік есеп жүргізудің ... ... ... жүйеде синтетикалық және аналитикалық есеп
регистрлері мен есептілік нысандарын жүргізу;
- ... ... ... ... ... ... ... есеп құжаттарын жүргізу.
Есеп саясатындағы бесінші бөлім «Қаржылық ... деп ... ... ... ... ... нысандары көрсетілген:
- бухгалтерлік баланс;
- пайда және зиян туралы есептілік;
- ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... ... ... есептілік;
- түсініктеме жазбалар.
Қаржылық есептілікті жасау кезеңі ... ... жыл ... жылдардың қаржылық есептілігін құрған ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңде таза табыс
немесе шығынды есептегенде ескеріледі (альтернативті тәсіл қолданылады).
Қаржылық ... ... ... ... №2 ... ... ... оған аудиторлық және тексеруші комиссияның
қорытындысы ... ... ... ... ... ... «Алғашқы есеп құжаттары және ... ... деп ... ... ... операциялар бухгалтерлік есеп
құаттарында, одан кейін есеп ... ... ... ... ... жазулар «1С – Бухгалтерия»
Қаржы-шаруашылық операцияларын құрудың бастапқы құжаттары болып
Қазақстан Респпубликасының Азаматтық Кодексінің талаптарына және ... ... ... шарттар, келісімдер, бұйрықтар және т.б.
табылады. Бастапқы ... ... ... ... ... ... ... есеп құжаттарының
ведомствоаралық нысандар альбомына сәйкес рәсімделеді.
ЖШС басшысы бухгалтерлік ... қол ... ... бар ... және ... қызметіне, әрекет ету айналымына және
операцияның мәніне байланысты қол қою құқығының ... ... ... бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрларын қағаз түрінде
және электронды түрде, яғни комьютерлерде сақтайды, сондай-ақ ... және есеп ... да ... ... ... ... аралығында сақтайды.
Серіктестіктің есеп саясатының жетінші бөлімі «Мүліктер мен түгендеуді
жүргізу ... деп ... және ... ... ... ... ... түгендеу есепті жылдың 1-ші қарашасына қатысты, ал басқа
баптарға қатысты 1 қаңтар күніне жүргізіледі ... ... ... міндетті түрде жүргізіледі:
- материалды жауапты адамдар ауысқан кезде;
- ... ... ... ... ... анықталған жағдайда;
- табиғи сипаттағы төтенше оқиғалар орын алған, және де ... ... ... ... ... бухгалтерлік ... ... ... ... ... қаралған. Осы бөлімде
барлық актвитер, капитал, міндеттемелерге қатысты есеп жүргізу әдістемелері
ұсынылған. Біздің зерттеу тақырыбымызға қатысты осы ... 9шы ... мен ... ... ... ... есебі 6000 бөлімінде жүргізіледі. Компанияның табысы
әділ құны бойынша бағаланады. Компанияның ... ... ... ... ... шығару және сатудан алынатын табыстары жатады. Табыс
алынған немесе алынуға тиісті қызмет құны ... ... ... ... және ... пайдаланушы арасындағы келісім негізінде
анықталады. Серіктестік және Клиент арасында ... ... ... келесілер жатады:
- дайын өнімдерді сатудан;
- өндірістік қызмет байланысынан;
- тауарлы материалды құндылықтарды сатудан;
- ... ... ... ... қызметінен;
- жал;
- курстық айырым негізінде;
- басқа да.
8 бөлім 10 пунктінде шығыстар есебі қаралған.
Шығыстар деп ... ... ... ... ... түріндегі
экономикалық ресурстардың азаюын айтамыз. Есепті кезеңнің табысы танылып,
бағаланғаннан ... ... ... ... ... ... танылады. Шығыстар пайда болған орындарына қарай есепке
алынады. Шығыстар құрамына кіреді:
- тауарлық-материалдық ... ... ... ... ақы төлеу шығыдары;
- аударымдар түріндегі шығындар;
- басқа да шығындар.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... материалдық шығындар, еңбек ақы шығындары, аударымдар, амортизация,
басқа да шығындар.
Шығыстар есебі Типтік шоттар жоспарының 7-ші бөлімінің, ал ... 8-ші ... ... ... ... есеп ... танысқанна кейін келесідей
ой қалыптасты. Есеп саясатында өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығындар
баптары ғана ... ал ... ... ... ерекшеліктерді
ескеретін баптар туралы айтылмаған. Арнайы стандарттар мен ... да ... ... ... ... да ... ұйымдар есеп саясатына әлі күнге толық құнды баға бермейді, ... ... әлі ... ... ... ... ... шығаруға
болады. Бұл ұйымның Жарғысында көрсетілетін қызметтерінің көптеген түрлері
көрсетілгенімен, баспа ісіне ... ... ... осы ... ... ... редакциялық шығындар, көркемдік шығындар,
тақырыптық ... ... ... ... ... ... ... өндірістік цехқа қатысты арнайы ерекшеліктер есеп
саясатында көрсетілгені жөн деп ... ... ... қызметінің экономикалық жағдайы,
бәсекелестік мүмкіндігі және даму бағыттары
Баспа ұйымының қызметін жүзеге асырудан бұрын қызметті ... ... ... ... ... ... деп өндірістік
қорлардың кеңістіктік-уақыттық құрылымны және ... ... ... ... ... арасындағы белгілі-бір есепті кезең ішінде
аздаған шығын жұмсай отырып, жоғары сандық және сапалық нәтижелерге ... ... ... ... ... қызметті ұйымдастыру үшін келесі ережелер сақталуға тиіс:
- жоғары маманданған кадрлар мен ... ... ... көздері
және оларды жедел алу жолдарының болуы;
- шаруашылық қызметтің барлық ... ... және ... және ... ... қол ... үшін ... өзара байланысын
орнату;
- басқарушылық шешімдердің икемдлігі негізінде ... ... да ... атқаруын қамтамасыз ету.
Жүйелі тұрғыдан қарағанда баспа ұйымының сауда-шаруашылық қызметі
жүйенің кірісіндегі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін және пайда әкелетін сауда
қызметін алу болып ... ... ... қызметінің процестері ұйымның кірісінде
натуралды және ... ... ... ... ... Өндірістік қорлары деп тауарлар өндірісі мен қызмет көрсетуде
пайдаланылатын ... ... ... ... ... Баспа
ұйымының шаруашылық қызметінің тиімділігі өндіріс ... ... мен ... ... ғана ... ... ... қолданылуына да
байланысты болады. Ресурстардың әрқайсысының түрі бойынша оларды бағалау,
тиімді қолдану әдістері бар. ... ... тән ... олар ... және мөлшері шектеулі. Сондықтан ресурстарды тиімді ... өте ... ... ... ... ... келесі сурет ретінде
көрсетуге болады.[10]
КІРІС ... ... алу ... ... ... 5 - Баспа ұйымының сауда-шаруашылық қызметінің үрдістері
Баспа ... ... ... ... олар ... ... және ішкі ... тәуелді. Баспа ұйымының ішкі ортасы оның
мақсатын, міндеттерін, құрылымын, ... мен ... ... факторлар мен баспа ұйымын келесі байланыста қарауға болады (сурет
6).
Сурет 6 - Баспа ұйымның сыртқы ортасының ... ... орта ... өз ... ... ... ... анықталады.
Нақты бір орын алған жағдай бойынша белгілі-бір фактор жоспарлы ... ... ... ... ... ... тек сауда-шаруашылық қызметіне
ғана емес оның қаржылық нәтижелерінің де қалыптасуына әсер етеді. Сондықтан
әсер ... ... ... ажыратып, олармен қатар қызмет атқару
мүмкіндігіне ие болу ... – бұл оның ... ... ең ... ... сату-
сатып алу процестері түріндегі өзара байланыстары мен ... ... ... ... ... мен сатып алушы нарықтық
қатынастарға түскен кездегі олардың қатынастарының объектісі ... ... және осы ... ... ... құқықты сатушы сатып алушыға
береді. Баспа өнімдерін сатушылар кеесілер болып табылады:
- баспа ... ... ...... ... ... таратушылар.
Баспа өнімдерін сатып алушылар соңғы тұтынушылар мен делдалдар түрінде
болады.
«Полиграфкомбинат» ЖШС-нің соңғы бес жыл ... ... ... мәліметтерді баланс пен пайда және зиян жөніндегі
есептіліктернегізінде келесі кесте түрінде ... ... ... 3 - ... ... 2004-2009 жылдардағы негізгі
көрсеткіштері*
|№ ... ... ... ... ... |өзгереді ... ... ... ... ... ... ... Хорнгрен Ч.Т., Фостер Дж. Бухгалтерский
учет:управленческий аспект.М.: ФиС, 2003.-416б.
Өндіріс – ... ... пен ... ... ... айналу процесі. Сауда – тауарларды алдын ала өңдеусіз сату.
Өндірістік ұйым мен ... ... ... және зиян ... есептілігі»
бойынша олардағы баптардың әртүрлі екенін көруге болады, ... ... ... «дайын өнімнің өзіндік құны» бабы болса, сауда ұйымы
«сатуға дайын тауарлар» ... ... ... ... шығындардың келесідей баптары бар:
- негізгі материалдар, өндірілген өнімнің құрамына кіретін, нақты өнім
түріне апаруға болатын материалдық шығындар;
- тікелей еңбек шығындары – ... өнім ... ... ... ... жанама шығындар – тікелей шығындар баптарынан өзге де шығындар,
олардың өзін ... ... ... өзгермелі жанама шығындар және тұрақты
жанама ... ... ... жинақтап екі түрлі етіп те қарастыруға болады,
оны келесі сурет арқылы көреміз.
Шығындарды экономикалық ... мен ұйым ... ... ... ... Егер ... шығындардың үлесі аз болса, оларды ... де ... ... ... 1. ... материалдық шығындар
шығындар
2. Тікелей еңбек шығындары
3. ... ... ... тұрақты
Сурет 7 - Бастапқы және қосылған шығындар түрлерін топтастыру
Жалпы барлық ұйымдардың қызметтері белгілі бір ... ... ... мақсатындағы шығындардың жіктелуі мен жіктеу қағидалары
жөнінде ақпаратты келесі кестеде ... 4 - ... ... ... ... ... шығындарын есепке|Шығындар жіктелімі ... ... | ... ... ... |Нақты шығындар құрамы: негізгі және қосалқы ... мен ... ... ... ... ... |
|үшін пайдаланылатын |шығындар, есепті мерзімге ... ... ... ... өзіндік құнға енгізілетін шығындар |
|2. Шешім қабылдауға негіз |Шығындар ... ... ... ... ... ... |шартты-тұрақты, өзгермелі, шартты- өзгермелі. |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... |
| ... шығындар, инкременттік, маржиналдық.|
4-ші кестенің жалғасы
|3. Жоспарлау, бақылау және|Жауапкершілік орталықтары: реттелетін және ... ... ... ... ... ... болатын |
|шығындары ... ... ... және ... |
| ... ... ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... экономикасы:Оқу
құралы-Алматы:Экономика, 2003.-252 б. (89 бет)
Ұйымның бухгалтері үшін маңызды мәселе өнімге апарылатын және кезеңге
жатқызылатын шығындарды ... ... ... ... ... ... өзіндік құн. Өнімге апарылатын шығындар пайда сомасын анықтауда
қолданылатын ағымдағы шығындар мен қорлар арасында бөлініп ... ... ... өнімдер нақты сатылған кезде ғана ағымдағы шығындар деп
есептелінеді. Кезеңге қатысты шығындар өздері орын ... ... ... ... мұндай шығындар бірден қаржылық нәтижеге әсер ... ... және ... ... жатады.
Өнімнің, жұмыстар мен қызметтердің ... ... ... деп ... ... келесі қағидалар негізінде
жүргізіледі:
1. Өндірілген өнім көлемі мен ... ... ... ... қағидасы, яғни өндірілген өнім көлемі шығындар мөлшеріне ... ... ... мен сату ... ... ... ... өнімдердің өзіндік құны есептің ерекше объектісі болып
табылады.
3. Өндіріс шығындарының құны мен сатудан алынған ... ... ... ... ... жол бермейді.
4. Үнемділік қағидасы, осы қағида басқарушылық калькуляциялық есепті
жүргізудің мақсаттылығын анықтайды.
5. Калькуляциялық бірліктерді ... ... ... өнім ... бұйымдардың топтарына, өндіріс сатыларына,
жеке тапсырыстарға апарылатын шығындар құрамын және ... ... ... ... алу әдісі арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... алу ... ... ... өндіріс
түріне, технологиялық үрдіс сипатына, шығарылатын өнім номенклатурасына,
өндірісті басқарудың ұйымдық құрылымына ... ... ... алу мен ... жұмыстар, қызметтердің өзіндік құнын калькуляциялау
әдісін әрбір ұйым өз ... бір ... ... оны есеп ... күні ... ... қызметтің) өзіндік құнын калькуляциялау
әдістері әр елде ... ... ... ... ... осы тақырыпта
жазған еңбектерінде әртүрлі әдістер жиынтығын ұсынады. Отандық автор К. Т.
Тайгашинованың пікірінше оларды ... ... ... ... ... үрдіске қатынасына қарай - ... ... ... бөлу ... бөледі;
2. калькуляциялау объектілеріне қарай – шығарылған өнім, бөлшек, желі,
бұйым, тапсырыс, орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет;
3. шығындарды ... және ... ... ... жинақтау
тәсіліне қарай – нормативті әдіс;
4. шығындарды есепке алу объектілеріне қарай – тапсырыстық, ... ... ... есепке алу мен өзіндік құнды калькуляциялаудың
толықтығына қарай – ... ... ... ... ... емес ... ... деп бөлінеді;
6. есептің жеделдігі мен шығындарды бақылауға қарай – смена соңындағы
жауапкершілік орталықтары бойынша нақты өзіндік ... ... алу, ... ... ... өнім ... ... нормативтік шығындарды
есепке алу әдісі.
Өндіріс шығындарын есепке алу мен ... ... ... қарапайым әдісі біртектес өнімдер өндіретін ұйымдарда,
сумен қамтамасыз ету, ... ... ... ету ... қазба
байлықтарын, көмірді, мұнай, газ өнімдерін алушы ұйымдар мен оларды өңдеуші
ұйымдарда ... Бұл ... ... ... ... өз
өндірісіндегі жартылай өнімдер болуы мүмкін. Осы өндірістердің ең басты
ерекшелігі – шығындарды өндіріліп жатқан бір ғана өнім ... ... ... өндіріс болмаған жағдайда шығындарды өндіріліп шығарылған
өнімдерге апарамыз. Біртектес өнімдерді ... ... онда ... ... ... ... ... бойынша өндіріс
шығындарының негізделген нормасын бекітеді. Көптеген ... ... ... ... ... әдіс пен ... әдісті бірге қолданады.
Мұның барлығы өндіріс шығындарын ... ... және ... ... ... ауытқуын анықтау үшін қажет.
Қарапайым әдістің 4 түрлі ерекше нұсқалары бар.
Бірінші нұсқа кезінде тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... баптары бойынша есепке алынады.
Өнімнің бірлігінің өзіндік кұны барлық өндірістік шығындарды дайын ... ... ... Бұл ... (су ... ... ... дайындау) аякталмаған өндіріс, шалафабрикаттар және өнімнің
құрамдас бөліктері болмайды.
Екінші нұсқаны аякталмаған өндірісі бар ... ... Бұл ... өнім мен ... ... арасында шығындарды бөлудің қажеттілігі
туындайды. Бұл нұсқа 1 текше метр ағаштын өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... өндірісті,
әдетте, инвентарлык әдісті пайдалана отырып, бағалайды.
Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің бірнеше түрлерін ... ... жылу мен ... ... ... мұнай мен газ өндіретін,
балық аулайтын ұйымдарда колданылады. Мұндай жағдайларда шығындар тұтас
алған ... ... яғни ... әдіспен есепке алынады, ал өнімнің
өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен газ ... ... ... амортизация, жер астындағы ... ... жер ... ... ... ... мұнайды айдауға және сақтауға жұмсалатын шығындар тікелей
белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және тасылмалдау жөніндегі ... ... ... ... шығындар кәсіпорынның орташа келісімді ... ... және ... мен ... ... ... (шығарылған)
үлесіне тепе-тең мөлшерде мұнай мен газ арасында бөлінеді.
Қарапайым әдістің төртінші нұсқасын өнімнің өзіндік ... ... ... ... бөлу ... ... ... бойынша жүргізетін
ұйымдар пайдаланады. Бұл нұсқаны химия мен құрылыс материалдарын шығаратын
өнеркәсіптер қолданады. Бұл арада шығындарды ... ... және ... ... ... ... және ... әдістері үйлесімді
пайдаланылады.
Тапсырыстық әдіс. Тапсырыстық калькуляция жекелеген өндірісте бір ... ... ... ... ... ... ... Бұл
әдіс полиграфияда, консалтингтік компанияларда, ерекше өнім бірліктерін
өндіретін ұйымдарда қолданылады. ... есеп ... ... ... бұйымдарға жеке өндірістік тапсырыс болып ... ... құны ... жасалып біткеннен кейін бірақ анықталады. Ай ... ... ... ... үшін ... өнім бір ай ... өндіріліп
бітетіндей бағдарламамен шектелген болуы шарт. Технологиялық өндіріс циклы
ұзақ ірі бұйымдарды өндірген кезде тапсырыстарды оның аяқталған ... ... ... объектілеріне ашады. Тапсырыс кәсіпорынның
өндірістік бөлімшесінде ... ... ... ... ... ашылады, содан соң ол орындаушы - цехқа және ... ... ... өзіндік код беріледі, онда жұмысшыға есептелген
жалақы, барлық кұжаттардағы материалдардын шығысы, ... ... ... ... ... көшіріліп жазылады. Тапсырыстың өзіндік құны
оларды ... ... ... сомасынан тұрады. Осы тәсілдің
бірнеше ерекшеліктері бар, атап ... ... ... ... ... ... ... және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- ... ... ... ... ... партия бойынша шығындарды
шоғырландыру;
- тек бір ғана шотты жүргізу, «аяқталмаған өндіріс» (батыс есебінде
барлық өндірістік шығындарын жинақтау тек осы ... ... ... Осы ... өндірістің әрбір тапсырысы бойынша шығындардын
жекелеген есебін ұйымдастыру үшін ... ... ... ... құнын калькуляциялау үшін ... ... ... цехында (құю, ұсталық-пресс және т.б.) ... ... ... ... ... ... жеке ... Әдетте, шалафабрикаттық әдісте тапсырысты жасау процесі цехтан
цехқа өтеді, бірақ ондағы жасалған ... ... ... ... шығындары әрбір ... ... ... ... ... бойынша, ал негізгі
материалдар, шикізаттар, технологиялык отындар мен энергиялар — белгіленген
топ ... ... ... ... ... ... ... олардың өндірілген орны бойынша есептелінеді және
ай сайын қабылданған тарату ... ... ... ... ... ... алынған жоғалтулар, әдетте, өндірістің тиесілі тапсырыстарына
есептен шығарылады. Орындалмаған ... ... ... танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның техникалық қабылдануын
өткізіп, тапсырыс ... ... ... өндірістік кәсіпорынның
бухгалтериясына тапсырыстың біткені туралы ... ... ... ... ... ... жасау процесі тоқтатылады. Кейбір кәсіпорындарда
тапсырысты орындағаннан кейін коймаға өткізсе, сол ... ... ... ... ... ... кез ... тапсырыстың өзіндік құны бұрмаланбауы үшін
(әсіресе, бітпеген ... ... ... ... ... ... коймаға тапсырылады, ол кезде ... ... ... ... 8110 ... 8310 ... ... колдану барысында іс жүзіндегі өзіндік құн ... ... ... ... ... ... шығындар аяқталмаған
өндіріс ретіінде қарастырылады. Тапсырыстық әдістің кемшіліктері мынада:
күрделі, қайталанбайтын немесе сирек ... ... ... ... және еңбек шығындарын нормалауды ұйымдастыру ... ... ... және өндіріс шығындарын алдын ала
бақылау ... ... ... Осы ... жою үшін ... ұзақ
циклінде бұйымды әзірлеу кезінде (кеме жасауда, ауыр машина ... ... ... тапсырыс ашуды ұсынады, яғни ... ... ... ... ... сериялық өндірісте тапсырыс саны ағымдағы айда шығарылатын болып
жоспарланған ... ... ... ... бір ... ... ... (тапсырыстарды) әзірлеу үшін пайдаланған барлық тораптар мен
детальдар (бөлшектер) есепте бөліп көрсетіледі.
Тораптар мен ... ... түрі ... ... ... ... әдіспен, ал сериялык ... ... ... ... бұйымдар — екінші, яғни нормативтік
әдіспен ұйымдастырылады. Сөйтіп, бұйымның, жалпы құны ... ... ... ... ... және ... әдіс ... немесе сериялық өндіріс тәртібінде есептелген топтар мен детальдардың
жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан ... ... ... кызметкерлері жекелеген және кіші
сериялық өндіріс жағдайында өндірістік шығындарды есепке алудың нормативтік
әдісінің, ... ... ... ... ... ұсынуы тиіс.
Тапсырыстар бойынша шығындар топтастырылып, ... ... ... ... ... құны ... ... өнім бірлігінің өзіндік құнының есептік калькуляциясын жасайды.
Тапсырысты ... алу ... ... № 3 суретте келтірілген.
Тапсырыстар ... әр ... ... ... ... ... ... жалпы шығындар баптары бойынша жинақталатынын, сөйтіп, бір
тапсырыстың өзіндік құны ... ... ... ... ... алу ... үлгісі Б қосымша бетте тіркелген.
Тапсырыстық тәсіл бойынша бірнеше операциялар жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ұйым 16Ғ және 23Н ... ... Есепті кезең
басында 615000 теңгенің материалдары бар ... ... ... мақсатында 45600 теңгенің ... ... және ... ... ... сатып алынды. Материалдар өзіндік құндары
бойынша «Материалдар» шотына кіріске алынды. Бұл операция ... ... ... 1310 «Материалдар» Кт 1010, 3310 - 45600 теңге
Дт 1310 «Материалдар» Кт 1010, 3310 - 4100 ... 94000 ... ... ... және 4800 ... ... босату жөнінде талап келген жағдайда өндіріске босатылған
материалдар құны ... ... ... 16 Ғ – 51900 тг, 23Н ... тг. ... Ал көмекші материалдар құны «Жалпы өндірістік шығыстар»
шотына апарылады, шоттарда келесі ... ... 8010 (1340) ... ... 94000 ... 8010 «Жалпы өндірістік шығыстар» 4800 ... 1310 ... 98800 ... ... мен әкімшілік басқару қызметкерлеріне еңбек ақының
есептелуі үш ... ... ... ... Есептелген
еңбек ақы сомасынан ұсталымдар сомаларына келесідей жазу жазылады:
Дт 3350 «Еңбек ақы бойынша есеп айырысу» 120 000 ... 3120 ... ... ... 16000 теңге
Кт «Басқа да ұсталымдар» 6360 ... ... ... еңбек ақы сомасының кассадан берілуі:
Дт 3350 «Еңбек ақы бойынша есеп айырысу» 97640 теңге (120000 - 16000 ... Кт 1010 ... 97460 ... ... ... ақы төлеумен байланысты тікелей шығындар
«Аяқталмаған өндіріс» шотына апарылып, ал басқарларына есептелегне еңбек
ақы сомасы ... ... ... ... және ... ... 8010 (1340) «Аяқталмаған өндіріс» 82000 теңге
Дт «Жалпы өндірістік шығыстар» 38000 ... 3350 ... ақы ... есеп ... 120 000 ... мезетте әрбір тапсырысқа қатысты еңбек ақы шығындарын тапсырыстар
карточкаларында көрсетеді: 16 Ғ – 66000 тг., 23 Н – 16000 ... ... ... ... ... өндірістік шығындар жұмсалған
болсын. Электр энергиясына – 9100 тг, ... ... және ... – 8400
тг, сақтандыру – 7300 тг, мүлік салығы 1600тг. Және барлық аталған ... ... онда ... ... ... ... ... өндірістік шығыстар» - 26400 тг
Кт 1010, 3310 - 26400 ... ... ... ... ... ... бөлініп
таратылады. Біздің мысалымызда жалпы өндірістік шығындар негізгі өндірістік
жұмысшылардың ... ... ... бөлініп, таратылады. Бұл операция
шоттарда келесі түрде көрсетледі:
Дт 8010 (1340) «Аяқталмаған ... 69700 ... ... ... ... - 69700 ... өндірістік шығындардың есептен шығарылуы сәйкес ... ... 16Ғ – 56100 тг ... және 23Н – ... ... ... өнім ... жіберіледі және «Дайын өнім» шотына
кіріске алынады. Тапсырыс орындалып біткеннен кейін тапсырыс ... оның ... ... ... ... ... Мысалға, 16Ғ тапсырысы
аяқталды, оның құны 194000 теңгеге тең болды.
Дт 1320 «Дайын өнім» 194000 тг
Кт 8010 ... ... 194000 ... ұйым ... құны 176364 теңге болатын 16Ғ тапсырысының 10
данасын ... ... ... ... сатудан түскен түсім 260000 теңгені
құрады. Бұл операциялар да шоттарда келесідей түрде ... 7010 ... ... ... ... 176364 ... 1320 «Дайын өнім» 176364 тг.
Ал түсім сомасына:
Дт 1010, 1210 260000 тг
Кт 6010 «Өнімдерді сатудан ... ... 260 000 ... ... ... ... өндірістік шығындар» шотындағы ... ... ... және ... есептен шығарып, шотты жабады. Біз
қарастырған ... ... 500 ... (69700 - 69200) ... ... ... ... ... сома ... табылады, сол себепті осы
соманы «Дайын өнім», «Сатылған өнімдердің ... ... ... ... сол ... ... сомаларына пропорционалды түрде
бөліп таратамыз. Яғни, бұл операция келесі шоттарда көрсетіледі:
Дт «Есептен шығарылған жалпы өндірістік шығындар» 69700 ... ... ... - 135 ... ... өнімдер» - 33 тг
Кт «Сатылған өнімнің өзіндік құны» - 332 тг
Кт «Жалпы өндірістік шығындар» - ... ... ... өнім бірлігінің өзіндік құнын ... ... ... ... Біз ... мысалдағы 16Ғ тапсрысы
бойынша барлығы 11 өнім дайындалды. Олардың жалпы құны 194 000 теңге, ... ... ... құны 17636,36 теңгеге (194000:11) тең ... ... ... ... ... ... таратылуына байланысты
жасалған түзетулер өнім бірлігінің өзіндік ... 45,45 ... ... өнім ... ... құны осы ... ... 17590,91 (17636,36-
45,45) теңгеге тең болады.
Сонымен, қоыта келгенде, таспырыстық тәсілдің негізгі сипаттамалары
төмендегідей:
- көп ... бір ... ... ... ... ... еңбек ақы және үстеме шығындар әр тапсырыс
түрі бойынша жинақталады;
- тапсырыстық карточка негізгі құжат ... ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Бөлістік (үрдістік) әдіс. Бірнеше өндіріс үрдісінен өтетін біртектес
өнімдердің массалық және сериялық өндірістерінде пайдаланылады. ... ... ... өнім ... ... есепке алынады және
калькуляцияланады. Мұндай өнеркәсіптерде ... ... ... немесе оның үлесі өте аз болады, ... да ... ... ... ... ... натуралдық немесе шартты-натуралдық
көлеміне бөлу ... ... ... әдетте, жалпы технологиялық
үрдістің жеке кезеңдері бойынша есепке алынады. ... ... ... ... ... құнын калькуляциялаудын бөлістік әдісі өнімді жаппай
өндіру ұйымдарында қолданылады, онда бастапқы шикізат дайын өнімге ... ... ... өтеді. Бұл әдіс шикізаттың кешенді түрде
пайдаланылатын ұйымдарында: металлургиялык, ... ... ... ... да ... ... өнім ... шалафабрикат шығарумен аяқтайтын технологиялык
процесс бөлістік (үрдістік) әдіс деп аталады.
Бөлістік ... ... ... шығындар олардың әрбір кезеңі,
фазасы, ауысымы, яғни ... ... ... ... ... кейін
шалафабрикат шығарылады, ал түптеп келгенде — дайын өнім алынады. ... ... ... ... ... арасындағы үзіліс-
іркілістер; шығарылатын шалафабрикаттардың, өнімнің сипаты мен басқа да
өзіне тән жағдайлары ескере ... ... ... ... ... ... Бұл ... бөлініс жөніндегі шығындарды
жоспарлау мен есепке алуды, аякталмаған өндірісті есепке алу мен бағалауды
ұйымдастыру, өзі өндірген шалафабрикаттар мен ... ... ... ... ... ... ... әдетте, бөлістер бойынша, ал әрбір бөлістердщ ішінде
әзірленген өнім түрлері бойынша есепке ... ... ... дайын
бұйым).
Үстеме шығыстар бөлістердің арасына таратылады, ал олар ... ... - ... өнім ... арасына таратуға
қабылданған коэффициенттердің базасында жасалуы мүмкін.
Бөлістік әдісін қолданған ... ... ... ...... ... ... нормадан жүйелі түрде ауытқуын,
сондай-ак нормалардың өзгеру есебін және ... ... ... ... ... ресурстардың шығыстарын кұжаттауда және ... есеп ... ... ... және ... да
шығындардың нақты шығысын ғана ... ... ... ... өндіріс
тапсырмаларына немесе нормасына негізделген шығындар да ... ... ... технологиялык процесстің ауытқуынан, ... ... ... ... ... ... ... сорттылығынан болған қосымша шығындар немесе
үнемдеулер дер ... ... ... ... ... ... ... және шығынды есепке алудын
бөлістік әдісінің екі ... ... ... және
шалафабрикатсыз.
Шалафабрикаттык нұсқа әрбір бөлістер бойынша ... ... және оған ... ... коса есептейді. Шалафабрикатсыз нұсқасында
бірінші кайта жасауға жұмсалған ... және ... ... ... ... ... ... өңдеу шығындарын қосып, содан сон
өнімнің өзіндік құны анықталады.
Бөлістік әдісі кезінде ... ... ... алу ... ... ... әрбір кайта жасауға ашылатын ведомостарында
жүргізіледі.
Алғашқы шикізаттан өндірістің бір процессінде әртүрлі сорттағы немесе
маркадағы өнім түрі ... ... ... ... ... ... үшін
түзету коэффициентін пайдаланады.
Мұнай өңдеу өнеркәсібінде, өнім шығымын техникалық ... бір өнім ... ... коэффициенттер жүйесі
пайдаланылады.
Егер де бір шикізаттан ... ... ... ... болса, онда
олардың арасында тарату коэффициентінің көмегімен өнімнің өзіндік құнын
белгілейді, ал ... ... ... өнім ... ... үлес ... ... бойынша белгіленген нормаларға сәйкесттік қадағалап отыруға
мүмкіндік бермейді. Бұдан басқа шығындарды ... ... ... ... ... (шығарылатын) өнімнің өзіндік құны, сол
өздерінің жоспарланған кезіндегі ... ... ... және ... алынған мәліметтер бойынша жүргізілген ... ... ... шын ... деңгейін әрдайым дәл көрсете
бермейді.
Бұл кемшіліктерді жою үшін нормативтік ... ... Бұл ... бір ... және ... ... ... құны нормативік
өзіндік кұнмен салыстырылады. Ал нормативтік өзіндік кұнның жоспарлы
өзіндік кұннан ... осы ... ... ... ... ... процесстің., сондай-ақ материалдык, еңбек және ... ... ... ... ... ... ... және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялау
нормативтік тәсілі. Өндірістегі шығындарды ... ... және ... ... ... ... әдіс негізінен жаппай
өндіріспен шұғылданатын кәсіпорындар пайдаланады. ... де, оны ... және ... ... пайдалануға болады. Өндірістегі
шығындарды есепке алу өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік
әдістері бойынша жұмыстардың ... және ... ... ... Ол ... ... жалақының жұмсалуы және
өнім дайындауға қажетті басқа да шығындар айқындалады. ... ... өнім ... ... ... құны ... калькуляциялары бойынша жасалады. Оларды жасау кезінде
колданыста ... ... ... ... ... ... пен баға
нормаларын, материалдар мен сатып алынған ... ... ... ала ... ... ... таза массасы, қалдықтары,
материалдар мен сатып ... ... ... ... ... және ... кызмет көрсету мен басқару жөншдегі шығындардын
бекітілген тоқсандық ... ... және ... ... өзгеру тәртібш рәсімдеп, сондай-
ак кәсіпорынның мүдделі цехтары мен бөлімдершің технологиялык процесстерш
және басқа да нормалары мен ... ... ... тәртібш реттеу
аркылы жүзеге асырады. ... әдіс ... ... және таразылау-
өлшеу шаруашылығын тәртіпке келтірудің, материалдарды сактау және өндіріске
босату, цех бойынша ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... және баска да шығындар тікелей жолмен өнімғе
жаткызылса) және тұтастай ... ... ... ... электр энергиясының
тұтынылуын анықтау үшін цехтарға есептегіштер мен ... ... ... ... ... ... етіп тұрған норма мен оның ауытқуы
шығындар есебінде болып көрсетіледі. Бұндай ... ... ... ... ... дер кезшде жөндеуге, ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге септігін тигізеді.
Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда ресурстардын үнемделуі ... ... ... ... ... ал ол өз ... кәсіпорынның
ұйымдык-техникалық жұмыстарында біршама кемшіліктердің бар екенін
баяндайды.
Нормадан ауытқулар ... және ... ... ... ... ... кұжаттардың мәліметтері бойынша ашылған
дабылдары жатады (талап накладнойы, қосымша жұмыстарға ... ... ... және т.б.), ... ... ... ... ауытқулар
(тугелдеу тәсілімен, нақты рецептурасы ... ... ... және т.б.)
Кұжатталмаған ауытқуларға ауытқудың жалпы сомасы мен оның кұжатталған
бөлігінің арасындағы айырмасынан шығады. ... олар ... ... есептелмеуінің нәтижесінен, ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың жоғалтулары мен
бұзылуынан, ... ... ... ... ... де өндірісте кұжатталмаған ауытқулар бар ... онда ... ... дұрыс ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Ауытқу теріс те (артық жұмсалғаны) және оң да ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған, қосымша жұмысқа жасалған, толенген және т.б.)
өндіріс процесінің дұрыс ұйымдаспағандығынан туындайды.
Оң ауыткулар жекелеген ... ... ... ... пайдалануын ашу, материалдарды барынша қалдыксыз
пайдалану, өнімнің сапасын ... ... ... ... ... және норма шығындарын үнемдеуді жүзеге асырады. ... оң ... ... ... ... ... ... ол тек норманың шын
арттырылған деңгейін пайдаланғандығын көрсетеді.
Өндірісте материалдар қатаң ... ... ... ... ... ... ай ... цехтарда жұмсалған
материалдардың деңгейін ескере отырып, материалдардың шығынын қолданыста
жүрген прогресшіл нормалардың ... ... ... ... асырады.
Материалдардың жоспардан тыс босатылуына құжаттар жасау, материалдарға
жедел ... ... және ... ... тыс ... алып келген
себептерін талдауды қамтамасыз ету керек.
Ақауға шығарылған өнімнің орнын қалыпқа ... үшін ... ... ақау ... ... ... болады. Онда бұйымның,
бөлшектің коды, өнімнің акауға ... ... ... ... ... пен материалдардың сандык есебі жоспарлау бөлімінде, ал
күндык есебі бухгалтерияда жүргізіледі.
Нормалардан ауытқуларды есепке алу шикізат пен материалдарға, олардың
жұмсалуын нормалауға және ... ... ... байланысты
ұйымдастырылады. Нормалардан ауытқуға материалдарды ... ... және т.б. осы ... ... әсер етеді. Материалдар шығыны
бойынша нормалардан ауытқуларды анықтау үшін материалдарды ... тағы ... да ... ... әдісі материалдарды ... ... ... сондай-ак жеке-дара материалдардың нормадан артық ... үшін ... ... ... ... сондай-ак;
материалдардың ауыстырылуымен байланысты ауытқуларды арнайы (дабылдық)
құжаттармен рәсімдейді.
Әрбір келіп ... ... ... ... көру ... ... ... тұратын (тері, токыма және ... ... ... ... ... ... ... анықтау
үшін қолданылады.
Қолданып жүрген нормадан ауытқуды ... ... ... өнімнің нақты шығысымен салыстыру арқылы анықтайды. Егер де бұл
аталған әдісті қолдану қиындық, ... онда оның ... ... ... ... ... ... шығысын белгіленген норма
шығысымен салыстыру арқылы айлық, он күндік, бес ... бір ... ... ... ... іс жүзіндегі шығынын
аннықтау үшін: ауысымның, бес күндіктің, он күндіктің басына немесе ... ... ... ... ... ... туғелдеу
(инвентаризация) жургізеді. ... ... ... алу ... ... ... ... жұмсау картасын
жүргізеді. Онда материалдар жұмсаудың ағымдык нормасы, сол ... ... ... саны ... ... саны ... жасап шығарған есеп мәліметтерінің
негізінде анықталады.
Есеп деректері (мәліметтері) бойынша ... ... ... материал шығындарының ауытқуы туралы цехтар есеп беріп ... ... ... ... мен ... ... ... Бухгалтерия есептелген жалақы сомасынын ... ... саны мен ... сәйкестігін байқап отырады. Жұмыстың қалыпты
жағдайларынан ауытқығаны үшін ... ақы ... ... емес ... ... қорын артық жұмсаудың басты себептерінің бірі болып табылады.
Жалақы бойынша нормадан ауытқуын талдау үшін және дәл ... ... ... ... және жалақы бойынша нормадан ауытқуды,
кінәлілерді табу керек.
Үстеме шығындарды есептеу мен ... ... ... ... анықтауды,
әрбір баптар бойынша бекітілген сметадан ауытқуын табуды, демек, ондағы
артык жұмсалатын шығындардың алдын алатын ... ... дер ... қамтамасыз етеді. Бұл үшін материалдар шығысына, штаттык кестеғе
және лауазымды қызметкерлердің окладына ... ... ... емес ... ... ... нормасының негізінде
ағымдағы жедел (оперативтік) бақылауын ұйымдастырады.
Кәсіпорында ... ... мен ... ... болған кемшіліктер және баска да өндірістік емес сипаттағы
шығыстар толығымен ашылып көрсетіледі. ... емес ... ... ... ... ... онда олар оның өзіндік құнына косылады,
ал егер де олар өнімді шығарумен байланысты ... онда олар ... ... ... ... ... ... онімнің өзіндік
құнына қосылады.
Кәсіпорыннын экономикалық ... ... ... ... энергияны, аспаптар мен керек-жарақтарды ... ... мен ... ... ... мен ... ... олардын құнынын белгіленген лимиттерді; баскарудың белгіленген ұйымдық
құрылымын, сондай-ак қызметтердің және қызмет көрсетуші адамдар жалақысынын
окладтарын (ставкаларын) қатаң сақтауды ... ... ... мен ... пайдалану мен күтіп ... ... ... ... ... бұл тобы ... ... болса)
өнім түрлері бойынша таратады, бірақ ол ... ... ... ... ... ... істеген сағатының, денгейі, яғни өндіріске
қажет болған машина/сағатының саны ескеріледі. ... мен ... мен ... ... ... ... ... кезінде сметалык
(нормативтік) ставкасын пайдалану керек, ал олар, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеген
машина/сағатының саны бойынша, құрал-жабдықтың ... ... ... шығын коэффициенті бойынша, және бір машина/сағатының жоспарлы
өзіндік құны бойынша есептеледі Бұйымдарға (бөлшектер комплексіне) ... ... ... ... ... жабдықтардың жұмысымен байланысты
шығындар мен механикаландырылған (станоктык) және механикаландырылмаған
(қолмен ... ... ... ... алғанда, өндірістік
жұмысшыларының негізгі жалақысының арақатынастарының негізінде ... мен ... ... мен ... жөніндегі нақты
шығындар сметалык ставкалар ... ... ... ... ... мен ... өндіріс арасына бөлінеді.
Үстеме шығыстарды (егер олар жеке топқа бөліп алынбаған ... мен ... ... мен ... ... ... алғанда) бұйымдардың арасына тарату ... ... ... ... тепе-тең етіп бөледі.
Ірі сериялык және жаппай өндіріс жағдайында шығындардың ... ... ... баптары бойынша машиналардың типтері немесе
бұйымдардың ... ... ... жүргізіледі. Баскарудың цехсыз
кұрылымы кезінде ... есеп ... ... ... ал ... бар ... онда цехтар бойынша жүзеге асырылады.
Шығындардың есебін алу айдың басындағы қолданылып жүрген нормалар және
сол нормалардан ... сома ... ... ... ... ... ... болу себептерін және оған кінәлі тұлғаларды ашуға мүмкіндік
береді. ... тыс ... ... және ... тұлғалар арнайы
кодтар бойынша есепке алынады. Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша
есепке ... ал ... ... ... ауытқудың сомасы
жекелеген өнім ... ... ... пропорционалды жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады.
Нормадан ауытқу әртүрлі ... ... ... онда ... тұлғалары мен себептері ... ... ... ... қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты болады, атап
айтқанда, материалдык, еңбек, энергетикалық шығыстарының көтерілүшін ... ... ... орын алуы ... ... болатын барлык өзғгерістер есеп беретін айдың бірінші
күніне туралап (ұштастырылып) жасалады, ... олар ... етіп ... ... кезеңінен бастап нормативтік калькуляцияда көрініс
табуы керек.
Ай басына қалған аяқталмаған өндіріс ай ... ... ... ... ... ... ... есептік айдағы әрекет етіп
тұрған бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... айдын, басына аяқталмаған өндірістің өзіндік
құнын ... ... ... ... ... ... ... өзгеруімен байланысты ауытқудың сомасын кұрайды. Аяқталмаған
өндіріеп қайта ... ... ... ... шоттардың мәліметтері
бойынша, ал егер де түгелдеуді жүргізу мүмкін болмаған жағдайда индекстің
(коэффициентін) көмегіпмен жасалады. ... ... осы бап ... ... ... ... ... калькуляцияның жекелеген
баптары бойынша есептелінеді.
Нормалар есептік ... ... ... ... ... ... ... көрініс таппауы мүмкін.
Нормалардын өзгеруі және шығыстардын жана ... ... ... ... бағалануына әсер етеді. Нормадан ауытқуын
анықтау үшін өндіріске кеткен шығынның есеп нормасымен де, нақты ... де ... ... яғни есептеу жолымен анықтайды. Есептелген
нормадан ауытқу және норманын өзгерістері өнімнің өзіндікк құнына ... ... ... жатқызылады. Өнеркәсіптің ... ... және ... ... циклдағы кейбір салаларында
нормалардын өзгерулері мен ... ... ... тауарлы өнім
шығарылымының өзіндік құнына, ал аяқталмаған өндірістік нормативтік ... ... ... ... ... ... мен нормалардан
ауытқулар сомасы өндіріс есебі ... ... ... ... өнімді шығару мен аякталмаған өндіріс арасында бөлінеді.
Оларды нормалардын өзгерулері мен ... ... ... ... ... бөлініп алғандағы нормалар сомасына
процентік қатынасымен анықтайды.
Өндірістеп шығындардын жиынтық есебі ... ... ... ... Біртектес бұйымдардын жекелеген түрлері немесе
тобы калькуляциялау ... ... ... ... ... ... түрлерін жасауға жұмсалған шығындарды есептеу үшін ведомоста
осыған ұксас шоттар ашылады.
Шығарылған өнімнің нормативтік өзіндік құнын аныктау үшін ... ... ... шығындарды топтап есепке алу кезінде, бұл топқа
кіретіп өнімнің әрбір түрінің ... құны және сол ... ... калькуляциялык баптар бойынша есебінің ... бір түрі ... ... ... ... ... кезде
есептік (кезеңдік) норма бойынша өндірістік есеп ... ... ... құны ... ... ... нормативәк шығарылған
өнімнің нақты санына көбейту арқылы алынады.
Өнімнің нақты өзіндік құнын анықтаған кезде есептік айдан ауытқуларды
нормативтік өзіндік кұнға ... ... одан ... ... аталған әр әдістің өзіндік ерекшеліктері, яғни артышылықтары
мен ... ... Кіші және орта ... өкілдері әдетте, «тиімділік-
құн», яғни жұсалынатын шығындарды ... ... ... Ірі ... әртүрлі комбинацияда қолданады.
Өзіндік құнды калькуляциялау жүйелері мақсатты шығындардың түрлеріне
және ... ... ... Калькуляциялау жүйелерін келесідей
түрде жіктейді:
- өзіндік құнды тікелей калькуляциялау ... ... ... әдеттегі жүйесі;
- өзіндік құнды калькуляциялаудың функционалдық жүйесі.
Шығындарды толық бөле отырып өзіндік құнды калькуляциялау (абзорпшен
костинг) – бұл ... өнім мен ... өнім ... ... ... ... бөле ... өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... үшін ... ... туралы есептілікті дайындау үшін қолданылады. Осы калькуляциялау
жүйесіне ... жүйе – ... ... ... ... [16]
Айнымалы шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау (директ немесе
верибл костинг). Бұл әдіс кезінде тек айнымалы өндірістік ... ... ... ... (қор ... шығындар) ретінде беріледі, ал айнымалы
өндірістік шығындарды бір ... ... ... ... ... ... арқылы дайындалған пайдалар мен шығындар туралы есеп
ішкі есеп беруге қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... пен барлық айнымалы шығындар арасындағы айырмашылықты білдіреді.
Екі есеп жүйесінің ... ... ... ... әсерін келесі
кесте ретінде көрсетуге болады.
Кесте 5 - Абзорпшен костинг және ... ... ... ... ... және сату көлемдерінің |Пайда мөлшеріне әсері ... | ... ... сату ... тең|Операциялық пайда екі калькуляциялау |
|болса ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |бір ... ... қалған қорлар |
| ... ... ... Яғни, алынатын|
|Өндіріс көлемі сату көлемінен |пайда мөлшері жоғары болады. ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... төмен болады. |
5-кестенің
жалғасы
|Сату көлемі өндіріс көлемінен |Абзорпшен костингті пайдаланған жағдайда|
|артық болса ... ... ... ... |
| ... ... ... өзіндік |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... жағдайда |
| ... ... ... шығындар кезең|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
*Дерек көзі:СІРА бағдарламасы бойынша оқу құралы «Басқару есебі 1».
Корпорация ... және АҚШ ... даму ... бірлесіп
шығарған.
Шығындарды толық бөле отырып және айнымалы шығындар бойынша ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты қамтамасыз етеді. Шығындардың
айнымалы және тұрақты болып бөлінуі өнім ... ... ... ... ... ... алуға қатысты шешім
қабылдау үшін және басқа ақпарат алуға ... ... ... ... ... ... ... Директ костингті
пайдалану кезінде пайда өнімнің сату ... ... ... ... ... кезінде пайдаға сату көлемі де,
өндіріс те әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... береді және
менеджерлердің жұмысын бағалау үшін жақсы жарайды.
Абзорпшен костинг:
- Тұрақты өндірістік шығындарға тиісті көңіл ... ... ... ... қорлардың
өзіндік құнына кіргізілуін талап етеді. Сыртқы
мақсаттар үшін абзорпшен костингді пайдалану қаржылық
көрсеткіштердің ... ... өз есеп ... ... компаниялардың көрсеткіштерімен
салыстырмалылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
- Есеп ... ... тыс ... мен ... бейнеленуін
болдырмауға мүмкіндік береді. Маусымдық ... ... ... ... пайдалану барысында тұрақты өндірістік
шығындар кезең ... ... ... ... ... үлкен шығындарды тіркейді, ал тауарларды сату кезеңінде өте
үлкен ... ... ... ... пайдалану кезінде
шығындар мен пайдалар тепе-тең келеді.
Калькуляциялаудың тікелей жүйесінде мақсатты ... тек ... ғана ... ... жанама шығындар есебі пайда есебіне
жатқызылады. Мұндай жүйелердің басты кемшілігі олар ... ... және ... ... шығындар деп қарамайды. Яғни, жанама
шығындарды қосу ұйымның өз ... ... Сол ... ... ... ... жалпы шығындарының ішіндегі жанама шығындар
үлесі аз болған ... ғана ... ... ... және ... ... жүйелері жанама шығындарды
мақсатты шығындар ретінде бөліп таратады.
Шығындарды калькуляциялаудың ... ... ... ... екі ... ... ... Әдеттегі жүйеде бірінші сатыда
үстеме шығындар алдымен өндірістік және қызмет ... ... ... таратылады, содан кейін ғана қызмет көрсететін
бөлімшелердің ... ... ... ... ... таратылады.
Өзіндік құнды әдеттегі калькуляциялау жүйелері бірнеше ондаған жылдар
бұрын өнеркәсіп ұйымдары аздаған өнім ... ... ... шығындардың ең бастысы материалдық және еңбек шығындары ... ... ... Ол ... ... ... мөлшері өте аз және
үстеме шығындарды дұрыс бөліп таратпаған жағдайда да ... ... ... ... ... жүйе ... келесі суретте келтірілген (сурет 8).
Бөліп таратудың
1-ші кезеңі
. . .
Бөліп таратудың
2-ші ... ... ... ... 8 - ... ... әдеттегі жүйесі
Функционалдық жүйеде үстеме шығындар бөлімшелер арасында емес, негізгі
қызмет түрлеріне байланысты ... Бұл ... ... ... шығындар орталықтары анықталынып алынады. Қызмет түрлері деп
белгілі-бір іс-әрекеттерді жүзеге асыру арқылы шешілуге ... ... ... ... ... әдеттегі түрлеріне өндірістік кестені
құрастыруды, жабдықтарды іске ... ... ішкі ... ... ... алуды, өнімдерді бақылауды, материалдар
кірісінің есебін, жүкті ... және ... ... ... ... ... қызмет түрлері өнімдерді шығару мен жинауды
қамтиды.
Яғни, функционалды жүйе ... ... ... ... ... ала ... ... калькуляциялау жүйесінің шығындарды көрсету
дәлдігі төмен, себебі бұл жүйе көмекші ... ... мен ... ... ... ... көрсетпейтін шығын
факторлары қолданылады.
Бүгінгі күні ... өте көп ... ... шығарады,
негізгі өндіріс жұмысшыларының еңбек ақы шығындарының ... ... ... ... ... мөлшері артқан кезеңде, ақпаратты оның
күрделілігіне қарамастан өңдеу мүмкіндігі артқан кезде үстеме ... ... ... еңбек ақысы негізінде бөліп ... ... деп ... Функционалдық жүйенің үлгісін келесі сурет 9 арқылы
көрсетеміз.
Бөліп таратудың
1-ші кезеңі
(шығындардың
ресурстық ... . ... ... ... ... ... 9 - Шығындарды калькуляциялаудың функционалдық жүйесі
Осы суреттен функционалдық жүйенің негізгі ерекшеліктерін көреміз:
1) бұл жүйеде шығындар орталықтары әдеттегі қарағанда ... ... ... ... ... ... да, шығындар факторлары өте
көп.
Соған байланысты АВС жүйесі қолданысқа енгізіле бастады. ... ... 1980 ... ... ... есебінің функционалдық жүйесі
пайдаланыла бастады. Жаңа жүйенің ... ... ... ... ... ... калькуляциялаудың функционалды жүйесі» деген ... осы ... ... ... ... 331-361беттер]
АВС жүйесі туралы алғашқы мақалалар 1988 жылы шығарылды. Сол кездерден
бастап шығындарды калькуляциялаудың функционалды жүйесі кеңінен ... АВС ... ... ... ... ... ... факторлары көбірек және әртүрлі. ... ... тек ... ... ... ғана ... яғни, ресурстарды қолдану
шығарылатын өнім санына тәуелді ... ... ... ... ... тәуелсіз факторлар ескерілмей қалады. Сол ... ... ... ... ... құны жөніндегі ақпарат ... ... ... ... жүйесінің жұмысын келесі төрт қада
мтүрінде көрсетуге болады:
1. Ұйымда орындалатын негізгі ... ... ... Әр ... ... қатысты шығындарды шығындар орталықтарына бөлеміз.
3. Негізгі қызмет түрлерінің әрқайсысы үшін шығын факторларын анықтап
аламыз.
4. Қызмет түрлеріне қатысы бар ... осы ... ... ... ... өнім ... бөліп таратамыз.
Осы қадамдардың алғашқы екеуі шығындарды бөліп таратудың бірінші
сатысын, ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлері сәйкес талдау негізінде
анықталады. Біртұтас ... ... ... сатылып алынатын
материалдарды анықтау, оларды қабылдап алу және ... беру ... ... ... алуға және олардың әрқайсысы үшін өзінің шығын факторын
анықтауға болады. Тұтыну коэффициенті ... өнім ... ... ... үлесі болып табылады. Егер қызмет түрлерінің тұтыну
коэффициенттері біркелкі болса, оларға бірдей ... ... ... ... ... ... түрлерін анықтап алғаннан кейін оларда
тұтынылатын ресурстар мөлшерін анықтаймыз. Кейбір ресурстар нақты ... ... ... ... ... ... түрлеріне қатысты болуы
мүмкін. Мұндай шығындар себеп-салдарлық шығындар факторлары бойынша қызмет
түрлері арасында бөлініп ... ... ... ... ресурстық
шығындар факторлары деп атайды.
Үшінші қадам: Әрбір шығындар орталығындағы шығындарды өнім түрлеріне
апару үшін сәйкес шығын ... ... ... қажет. Осы кезеңдегі
шығындар факторлары ... ... деп ... ... фактор,
біріншіден, әр орталықта жұсалынған шығындарды толық ... ... ... ... ... ... етуі қажет, яғни,
мәліметтер жеңіл анықталатын және ... ... ... ... ... ... қатысты шығындар факторларының өзін екі түрге
бөлеміз:
1. Операциялық ...... ... алу тапсырыстарының саны,
өңделген тұтынушылардың тапсырыстарының саны, орындалған ... ... ... саны, оларды бақылау-тексеру саны. Олар ... ... ... ... ... ... ... – қызмет түрінің ... ... ... ... ... ... жабдықты іске қосуға қажетті уақытты,
немесе өнім сапасын тексеруге қажетті ... ... ... қадам: Шығындар факторларының өнім түрлеріне қатысты ... ... ... өнімдердің жекелеген түрлеріне қатысты бағалау
мүмкін болатындай етіп таңдалуы қажет.
Өзіндік құнды калькуляциялау ... ... ... ... өзара салыстыруға мүмкіндік беруі қажет. ... ... ... ... ... құн жөніндегі мәліметтің дәлдігі өте
жоғары. ... және ... ... ... құн ... ... салыстыру мақсатында келесі кестені құрастырамыз.
Кесте 6 - Әдеттегі және ... ... ... калькуляциялау жүйесі ... ... ... ... деңгейінің төмендігі |Бәсекелестіктің интенсивтілігі ... ... ... ... аз ... ... ... шығындардың |
|ғана бөлігі болып табылады ... ... ... ... ... ... ... |Шығарылатын өнім түрлерінің ... ... ... ... ... ... ресурстар мөлшерінің |
|бірдей болуы ... ... ... ... ... Управленческий и производственный
учет.Вводный курс:учеб.для ... ... 5-ое изд., ... ...... кестеден әдеттегі және функционалдық калькуляциялау ... ... ... ... отырмыз.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың функционалдық жүйесін қолдану
әртүрлерлі ... өз ... бар. ... ... ең ... ... ... мен функционалдық калькуляциялау ... ... ... ... ... ... қолданылуы тиімді шешім қабылдауға мүмкіндік береді,
себебі бұл жүйеде тұрақты үстеме шығындар есепке ... Олар ... ... ... ... ... тек ... көлеміне ғана қатысты
емес, бірнеше басқа да факторларға қатысты өзгеруі мүмкін. Өнімнің өзіндік
құнын ... ... ... ... ... ... ... (сурет 10).
Сурет 10 - Өнімнің өзіндік ... ... және ... ... ... ... әсер ... факторларды зерттеу және оларды өнім
түрлері арасында бөліп тарату ... ... ... ... дәл ... ... Ұйым ... қолданылатын калькуляциялау жүйесін
әлдеқайда күрделісіне алмастыруы үшін осы жүйені ... ... ... оған ... ... ... ... яғни, шығындар
мен пайда өзара теңесуі қажет. ... ... ... ... жағдайында қызмет атқаратын, жалпы шығындар ... ... ... жоғары, шығарылатын өнім ассортименті көп түрлі және
тұтынылатын ресурстарының көп ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы, калькуляциялаудағы
шығындар құрамы
Баспалардағы есепті ұйымдастырудағы маңызды мәселе баспа ... ... ... ... ... ... ... есептің
мақсаты баспа өнімдерін шығару және сатумен ... ... ... толық және шынайы анықтау, әр басылым бойынша оның ... ... ... ... және жалпы өнімнің өзіндік құнын анықтау
болып табылады. Өзіндік құнды ... үшін ... оған ... ... ... ... бойынша өзіндік құн дегеніміз белгілі-бір
мақсатта қолданылған ресурстардың ақшалай өлшемдегі ... ... ... анықтамадан-ақ үш маңызды ереже анықталады. ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетуде
шығындар элементтері деп қолданылған материалдар санын, ... ... ... және басқа да пайдаланылған ресурстар санын танимыз.
Шығындар (өзіндік құн) қандай ... және ... ... ... Екіншіден, жұмсалынған ресурстар мөлшері ақшалай
өлшемде ... ... ... ... ... бірлігінің
бірегейлігін, яғни әртүрлі ресурстар қосындысын анықтауға мүмкіндік береді.
Үшіншіден, өзіндік құн нақты бір ... пен ... ... ... ... ... мақсаттар қатарында өнім өндірісін, бөлім
қызметін, немесе ... ... ... ... ... ... ... ететін кез-келген қызмет түрін ажыратамыз. Көптеген
басқарушылық шешімдердің ... ... құн деп ... ... ... де ... ... қалыптасуы жөніндегі ақпаратқа
тәуелді.
Себебі:
- өнім өндірісіне жұмсалынған шығындар сату бағасын белгілеудің ... ... құн ... ... ... басқару және болжамдау
мақсатында қолданылады.
Қазіргі заманғы экономикалық әдебиет калькуляциялауды өнімнің ... ... ... құнын экономикалық есептеу жүйесі деп
белгілейді. Калькуляция барысында ... ... ... мен ... ... салыстырылады және өнім бірлігінің өзіндік құны белгіленеді.
Калькуляциялаудың міндеті - ... оны ... яғни ... сондай-ақ ішкі тұтынуға арналған өнімнің
(жұмыстың, қызметтің ) ... ... тең ... ... ... ... - калькуляцияны ұсыну. Өнімнің,
жұмыстың және көрсетілген қызметтің өзіндік ... ... ... ... ... калькуляция нңбек шығындарының озық (прогрессивті мөлшері)
жіне одан ары ... ... ... пен ... ... ... өндіріс құралдары негізінде ... ... ... ... бір түрі - ... ... оны бір рет
шығатын (бірегей) бұйымға немесе жұмысқа, тапсырыс берушілермен есептесу,
баға белгілеу және ... ... үшін ... ... ... ... осы ... жұмысының
өндірістегі мүмкіндіктеріне сәйкес келеді. Және де есепті ... ... ... ... ... калькуляцияға негізгі салынған
шығынның ... ... ... ал есепті кезеңнің соңында- төмен.
Өнімнің өзіндік құнының есепті (нақты) калькуляциясы жоспарлыдан
кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... ... шығындардың кей түрлерін үнемдеу немесе артық жұмсау) және ... емес ... ... ... ... ... ... энергиясына, газға, суға және т.б. тарифтердің өзгеруі)
себептері бойынша ... ... ... шығындарды көрсетеді.
Нормаға сәйкес (нормативті) калькуляциялау ағымдағы ... бір түрі ... ... ... есебінің және
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормаға сәйкес тәсілдерін
қолданатын ... ... ... ... шығындардың жеткен
деңгейін сипаттайтын іс жүзіндегі, ағымдағы норма жатады. ... ... ... ... ... салынған шараларды дәйекті
жүзеге асыратынын ескере отырып, нормаға сай калькуляциялау жоспарлыға
қарағанда, есепті ... ... өнім ... ... ... ... өте дәл ... (проектілік) калькуляциялау –келешектік калькуляцияның бір
түрі, олар күрделі қаржының, жаңа ... және ... ... үшін ... ... тоғыз ай немесе басқаша кезең ішіндегі
нақты шығын мен алынған өнім ... ... ... ... басқа кезең
ішіндегі шығындар мен күтілетін бұл өнім ... ... ... Бұл ... ... ағымдағы жылдың өнім өндіру
қорытындыларын ... ... үшін ... ... ... ... ... бірліктер
қолданылады, олар калькуляциялау обьектісінің өлшеуіші болып саналады,
әдетте, өнімнің ... ... ... ... шарттарда немесе
стандартттарда және заттай бейнеленетін өнім өндіру жоспарында қабылданған
өлшем бірліктеріне сай ... ... ... ... үрдіс, өндірістік ұйымдастыруды
сипаттаудағы айырмашылықтар ... ... ... ... ... ... Ұқсас белгілері бойынша олардың барлық жиынтығы
жеті топқа тоғысады, олардың мазмұнын нақты үлгілерде ... ... ... бұл өнім жоспарланатын, есептелетін және
тұтынушыларға өткізілетін өлшем ... ... ... ... ... ... ... метр, литр және т.б.) сәйкес
келеді.
Ірілендірілген заттай (натуральды) бірліктер біртекті өнім жиынтығын
аралық ... үшін ... ... бір ... 100 пар ... ... бір түрдегі шойынның тоннасы, ... ... ішкі ... ... ... ... текшеметрі, және
т.б.) өнімнің нақты түрлерін кейінгі калькуляциялау үшін ... ... ... заттай бірлікті өнімді калькуляциялау үшін ... ... ... құрамы ауытқуы мүмкін (100%-тік спирт, құрамында
пайдалы заттары бар минералды тыңайтқыштар).
Құндық бірліктер-көтерме (өткізу) ... ... ... ... құны, шығару немесе өткізу бағасындағы 1 теңгелік тауар өнімі.
Еңбек бірліктері ұйым бөлімшесінің ... ... ... (1 ... 1 нормаауысым).
Орындалған жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... , көлік қызметін көрсетумен және тағы
да басқамен шұғылданатын ... ... ... ... және ... ... көрсеткіш калькуляциялық бірлік ретінде
біртекті бұйымдардың пайдалы тұтынылатын бірлігіне шаққандағы шығындарды
салыстыру үшін ... ... ... ... ... ... ... өнімділік бірлігіне есептелу) қолданылады.
Калькуляциялық бірліктердің сан түрлілігі нақты ... ... ... ... ... Калькуляциялық бірлік сәйкес тұтыну ұшін
көрсетуге, әр түрлі кәсіпорындармен салыстыруға ... баға ... ... ... және ең аз ... ... өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау ұшін қолайлы болуы тиіс. ... ... ... ... ... салалық нұсқауларда келтіріледі.
Калькуляциялауға ең алдымен ... бар ... ... ... ... ... алғышарты болып табылады. Өндірістік
есеп жүйесінде белгілі бір үлгімен дайындалған ақпарат негізінде ... ... ... ... процесс болып шығатын өнімнің
өзіндік құны калькуляциялауы мүмкін.
Бұрын болған калькуляциялық жүйелер бір мақсатты- өзі өндірген ... мен ... ... ... ... ... ол өндірісшілік
мақсат пен ішкі есептілікті ... ... ақ ... ... үшін ... Бұл ... маңыздылығына қарамастан калькуляциялаудың бұрынғы
жүйелері бойынша көптеген басқару ... шешу үшін ... ... ... ... жүйелері өзара байланысты
көрсеткіштердің ара ... ... ... ... ... тек дәстүрлі міндеттерді шешуге жол ашып қана қоймай, мынадай
шаралардың экономикалық ... ... ... ... өнімді ары қарай шығарудың мақсатқа сәйкестілігін;
• өнімнің ең ұтымды, қолайлы бағаларын белгілеу;
• шығарылатын ... ... ... ... ... ... технология мен станок паркін жаңартудың мақсатқа
сәйкестілігін;
• басқару жеке құрамының жұмыс сапасын бағалау.
Қазіргі заманғы ... ... ... ... орталығы
қабылдаған жоспарды бағалау негізіне сүйенеді. ... ... ... құн жөніндегі жоспарлы тапсырмалардан ауытқу себептерін
талдау және өзіндік құнды ... ... ... жаңа ... ... ... ... процестерді және т.б. енгізудің экономикалық
тиімділігін негіздеу үшін ... ... баға ... ... ... ... ... (ішкі) баға бір кәсәпорынның ... ... ... ... бөлімшесі сыртқы сатып алушыларға өз бетінше шығуға құқық
алған кезде, трансферттік бағаларды жасау көкейкесті маңызға ие ... ... ... ... ... жағдайы трансферттік бағыны ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ішінде
толығымен тұтынылатын болса, трансфертті бағаның шамасы таза ... ... ... ... жағдайына әсер етпейді.
Сондықтан, өндірістік есеп пен калькуляциялау өнімнің өзіндік құнын
ғана емес, тұтастай кәсіпорынның басқару ... ... ... ... ... өзіндік құны дайын өнімді шығару мен сатуға жұмсалынған
шығындар жиынтығы. Оның құрамына авторлық қалам ақы, полиграфиялық ... ... ... ... ... және жарнамаға ... ... ... өндірістік жабдықтарды қолданумен байланысты және
басқа шығындар кіреді.
Өндіріс шығындары жөніндегі есептік ақпарат бухгалтерлік ... және ұйым ... ... ... ... өнімдерінің жеке
атаулары, өнім түрлері, әдебиет бөлімдері, редакциялар баспа ... ... ... ... ... ... ... қызметке
қатысты шығындар бірден олардың өзіндік құнына апарылады, ал ... ... сол ... мен қызмет түрлері арасында арнайы әдістер
арқылы бөлініп таратылады. Бөліп тарату ...... ... объектілерге апару процессі. Ал, шығын ... ... ... ... және процесстердің, өнімдердің,
жұмыстардың, қаржы салу ... құны ... ... ... ... ... есептік бірлік болып табылады.
Баспадағы өндіріс шығындарының барлығы шартты-тұрақты (көлемдік) және
шартты-өзгермелі (тираждық) болып бөлінеді. ... ... ... ... ... тәуелсіз шығындарды айтамыз. Мұндай шығындарға ... ... ... шарт ... ... өсуіне байланысты өзгермейтін
болса), графикалық өңдеу, басылым ... ... және ... ... ... ... ... шығындар деп жалпы сомасы
тираждың өзгеруіне тәуелді шығындарды айтамыз. Бұл қалам ақы (егер келісім
шарт бойынша ... ... ... ... деп ... ... ... қағаз, картон және түптеу ... ... ... ... баспа шығындары жалпы баспа бойынша өзіндік құн құрамына кіреді.
Олар тікелей және жанама шығындар деп бөлінеді. Тікелей ... деп ... ... ... бірден апаруға болатын, ал жанама шығындар деп
бірден ... ... ... ... қосуға болмайтын шығындарды
айтамыз. Тікелей шығындарға ... ... ... ... ... ... ... ақылары мен міндетті зейнет ақы ... ... ... ... ... ... ... түптеу материалдарын, редакциялық және коммерциялық шығындардың
нақты бір басылыммен ... бір ... ақау ... орын ... ... Жанама шығын ретінде баспа жұмысымен байланысты
жалпы шығындарды, нақты басылым түріне апаруға болмайтын коммерциялық ... ... бір ... есепке аламыз.
Баспа өнімдеріне қатысты калькуляциялық бірлік өнімдердің көлеміне
және тиражына қатысты анықталады.
Көлеміне қатысты:
- кітаптар мен ... ... ... ... хаттардан басқа),
ноталар үшін - 1 есептік-баспа бет;
- журналдар үшін – 1 ... беті ... ... ... ақы ретінде
журналдың 1 саны белгіленген жағдайда);
- ашық хат (открыткаларға) – аталуы;
- газеттерге – А2 форматының 4 бөлігі;
Тиражына қарай:
- ... мен ... ... ... ... ... ... үшін - 1000 баспа бет - оттиск;
- журналдар үшін – 1000 баспа бет – оттиск;
- ашық ... ... үшін – 1000 ... ... – 1 ... ... ... мақсатында өндіріс және сатумен
байланысты ... ... ... ... ... ... Әдеби шығарма үшін авторлық қалам ақы.
2. Сурет-графикалық жұмысы үшін ... ... ... ... ... ... ... қалың картон құны, түптеу және баспа өнімдерін ... ... да ... ... ... шығындар (түпнұсқаларды өңдеу және безендіру).
6. Жалпы баспалық шығындар.
7. Ақаудан болған жоғалтулар ... ... ... ... шығындар.
Мұндағы «Әдеби шығарма үшін қалам ақы» бабына авторға, немесе ... ... ... ... ... ... бір авторлық құқық негізі болатын әдеби ... үшін ... ақы мен ... ... ... ... үшін қалам ақы» бабына суретшілерге
басылымдарды безендіргені ... ... ... ... ... ... ақы ... жатады.
Авторлық қалам ақы сомасын есептеген кезде ұйымдар осы шығындарды
нақты құжаттармен растайды. Салық кодексінің талаптары ... жеке ... ... ғылым, әдебиет, өнер туындылары үшін, ашқан жаңалықтары
мен ... ... үшін ... сый ... ... ... ... байланысты орын алған шығындарын шегереді. ... ... ... ... ... ... материалдық шығындар;
- негізгі өндіріс қорларын қалпына келтіруге ... ... ... ... ... ... пайдаланатындығы жөнінде келісім жасаған
азаматтардың ... ... ... ... зейнет ақы және әлеументтік сақытандыруға аударымдық шығындар;
- мүлікті сақтандыру шығындары;
- қысқа мерзімді банк несиелерін ... ... ... ... ... қорларын жөндеу шығындары.
Егер шығындардың мөлшерін құжаттармен растау мүмкін болмаған жағдайда
оларды ҚР үкіметі бекіткен ... ... ... алады. Растаушы
құжаттары болмаған жағдайда жеке адамдардың сый ... ... ... ... ... келесі кестеден көруге болады.
Кесте 7 - Растаушы құжаттары болмаған жағдайда жеке ... ... ... ... ... нормалар*
|Жеке адамға сый ақы есептеуге негізі ... ... |
| ... сый ақыға |
| ... ... ... ... оның ... ... кино, |20 ... және цирк ... ... | ... ... баспаға |30 ... ... ... және дизайнерлік| ... ... | ... шығармаларын жасау, монументтік-декоративті|40 ... ... өнер ... театр және | ... ... ... ... ... | ... үшін | ... ... көру ... үшін (бейне, теле |30 ... кино ... | ... ... ... ... |40 ... (опера, балет, комедиялар үшін), | ... хор, ... ... ... | ... арналған шығармалар үшін | ... да ... ... ... оның ішінде |25 ... үшін ... | ... ... үшін |20 ... ашқаны, өндірістік үлгілерді |30 ... және ... үшін ... ... ... екі жыл үшін ... сый ақы ... | ... және өнер ... ... үшін |20 ... ... Е. В. ... Издательская деятельность:бухгалтерский
учет, налогообложение, правовые аспекты.-М.:Книжный мир,2001.-192с.
«Полиграфиялық жұмыстары үшін» бабы бойынша полиграфиялық ұйымның
тапсырысты ... ... ... ... есепке алынады.
«Редакциялық шығындар (түпнұсқаларды өңдеу және безендіру немесе
түпнұсқа макетін дайындау)» бабында ... ... ... ... ... ... жұмысшысының еңбек ақысы мен еңбек
ақыдан аударымдары, жабдықтарды жөндеу, тозу шығындары, арзан ... ... ... құны, материалдар, қағаздар, перфоленталар, ... және ... да ... ... ... ... алдын-ала
резерв құрастыру шығындары көрсетіледі. Редакциялық шығындар басылымдардың
атауларына қатысты, ... ... ... ... ... ... Алайда, кейбір шығындарды басылым
атауларына тікелей апару ... ... ... ... тыс редакциялау,
түпнұсқалық-макет, штаттан тыс түзеткіштерге, техникалық редакторларға ... ... ... ... ... әрбір атауы бойынша немесе басылым тобына
қатысты есепке алады.
«Жалпы баспа шығындары» бабы баспа жұмысшыларының еңбек ақысы мен ... ... ... ... ... ... шығындары,
қызметтік жол жүрулер, өз қажеттілігі үшін типографиялық шығындар, кеңсе
және тошта-телеграф ... ... және ... ... ... ... үйлер мен ғимараттарды, мүліктерді, баспа
техникаларын, басқа да ... ... күту және ... ... шығындар, ғимараттарды су, жарық, жылумен қамту шығындары,
өрттен сақтандыру, күзету шығындарыжәне басқа шығындар есепке ... ... ... ... ... ... ... байланысты (жұлып алу, желімдеу, әріптің түсіп қалуы сияқты)
өтелетін ... ... ... ... бабында жарнамалау, өнімдерді сату, қораптау,
тасымалдау, басылымдарды ... ... ... ... ... ... ... құрамына міндетті тегін дананың жоспарлы
өзіндік құнын қосады.
Осы аталған баптар ... ... ... ... ... Жалпы баспалық өзіндік құн есептемесі жоспарланған жылда шығарылуға
тиісті баспа ... ... және ... ... ... жалпы
шығындар сомасын анықтау үшін және ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау
мақсатында жасалынады. Өзіндік құнды есептеуге ... ... ... мен ... ... ... ... негіз
болады. Мерзімдік басылымдардың өзіндік құны әрбір өнім түрі ... ... және ол үшін ... ... ... басқару бухгалтериясы шоттардын типтік жоспарынын 8-
бөліміне енетін шоттарды пайдаланады. Ол ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс шығындарынын нормалары мен
нормативтерін талдап және олардьн орындалуын ... ... ... ... алады, есептің бүкіл көлемінің
нормативтік, жоспарлық және талдамалық жұмыстарын ... ... ... ... ... қеледі. Бұл өз билігінде қандай да
болмасын бір "ноу-хауды" және ... ... озық ... "жаңалықтарды" өз бәсекелестері өздерінен бұрын пайдаланып
кетпеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... үшін ғана ... сонымен бірғе осы ұйымнын қызметкерлері
үшін де "жабық" болуы мүмкін.
Ұйымның қаржылық бухгалтериясында аяқталмаған өндірісті ... ... ... 1342 "өз ... ... 1343 -
"Көмекші өндіріс", 1344 - "Басқа да" ... ... Бұл ... ... ... табылады, онда бір-ақ күнде аяқталмаған өндіріс
қалдығы есептеліп, яғни есептік қезеңнің соңында өндірістіқ бухгалтериядан
қаржылық ... ... ... ... ... дебеттеліп, 8110,
8210, 8310 шоттары кредиттеледі, содан сон келесі ... ... ... ... ... ... ... ( демек, 8110,
8210, 8310 шоттары дебеттеліп, ... ... ... ... ... "бір ... шоттар" болып табылады және оның
қалдықтары осы шоттар бойынша ... ... есеп ... ... ... ... шығындарды есептеуге арналған шоттардың бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше "Транзиттік" шоттардан турады, онда ... ... ... ... және ... да ... бойынша шығындар
топтастырылады.
"Транзиттік" шоттарда көрсетілген ақпараттар нақты жасалған ... ... бір ... ... көрсетеді, оны шолып
(белгіленген қағидалар мен ережелерді пайдалана отырып), шығарылған өнімнің
нақты өндіріспк өзіндік құны ... ... ... ... сондай-ақ
өнім бірлігі де есептелінеді. [20]
Тікелей шығыстарға кеткен ... ... ... ... ... ... ... да шығындарымен қатар қосылады. Мысалға, автомобиль үшін
болат немесе жиһаз өндіру үшін ағаш негізгі материалдар болып табылады.
Жұмыс ... ... ... ... — бұл ... ... тікелей
қатысқан өндіріс жұмысшыларына есептелген еңбек ақысы (еңбек ақыдан
аударылатын аударымдарды қоса ... ... ... ... ... жұмыс істейтін оператордың немесе металл
өңдеуші станокта істейтін жұмысшының еңбек ақысы т.б. осы сияқты ... ... ... ... цех ... ... ақысы тікелей еңбек ақы
болып табылмайды, ал олар үстеме шығысқа жатқызылады.
Үстеме шығыстар өндіріске кеткен ... ... ... ... ... ... мен өндіру жұмысшыларының еңбек ақысы)
шегертіп ... ... Одан ... ... ... қатарына:
амортизация шығыстары, жал ақысы, сақтандыру жарнасы, тұрғын-үй қызметі,
жарықтандыру және басқа да ... ... ... ... ... ... т.б. жатады.
Өндіріске жұмсалған барлық шығындарды қорытындылау (шолу) үшін 8110
-"Негізгі ... шоты ... Осы ... 8111 - "Материалдар", 8112 -
"Өндіріс жұмысшыларынын еңбеқ ақысы", 8113 - "Еңбеқ ... ... 8114 ... ... жинақталады, содан соң жыл сонында
8110 "Негізгі өндіріс" ... ... ... ... ... ... ... алынуын көрсетеміз.
Кесте 8 - Негізгі өндіріс шығындарын есеп шоттарында көрсету*
|№ |Операцияның мазмұны ... ... |
|1 ... і ... қажеттілігіне |8111 | ... ... ... ... | | |
|2 ... ақы ... ... өндірісте |8112 |3350 |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... аударылатын |8113 |3120, 3210,3220 |
| ... | | |
|4 ... ... жататын үстеме |8114 |8410 |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... ... ... |8110 |811-8114 |
| ... | | |
|6 ... ... ... өндіріс |8110 |1340 |
| ... ... | | |
|7 ... өндірістен дайын өнім |1320 |8110 |
| ... | | |
|8 ... ... өзіндік құнына |7010 |8110 |
|9 ... ... ... ... |1340 |8110 ... ... ... есептің Типтік шоттар жоспарына негіздеп автор
құрастырған.
Негізгі өндірістегі шығындар есебін ұйымдастыру 8110 ... шоты ... ... ... есебі төмендегі баптары бойынша
топтастырылып, әдетте, олар элементтерінің кескіні бойынша есепке алынады.
Шикізаттар мен ...... ... ... ... ... осы ... (дайындау) қезінде қажетті компоненттер болып табылатын
шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған ... Осы ... ... құны (су ... жүйесінен субъектіні жинайтын, су үшін
төлемі және де табиғи шикізат ресурстарын іздестіруге, ... ... мен ... ... арналған мамандандырылған ұйымдардың
шығындарын өтейтін басқа да төлемдері), арнайы мамандандырылған ұйымдардың
жүргізетін жер құнарлығын арттыудың шаралары көрсетіледі.
Лимиттік-алу ... және ... ... пен ... ... ... алынған материалдарды өндірісте есептен
шығару үшін негізі болып табылады. Осы ... ... ... ... есеп ... ... "Материалдардың шығыстарын
тарату" деп аталатын талдамалық кестеге топтастырылады және "Цехтар бойынша
шығындарынын" ... ... ... ұқсас есеп регистрлеріне (ведомостар,
машинограммалар, карточкалар) ... ...... технологиялық процестерді қамтамасыз ету
материалдары. Бұндай көмекші материалдардың құны ... ... ... өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім бірлігіне есептелген
сметалық мөлшерлемесі пайдаланылады. [19]
Көмекші материалдардың нақты шығысы ... ... ... ... және ... ... ... мөлшерлеме бойынша
пропроционалды түрде таратылады.
Қайтарылған қалдықтар – бұл ... ... және ... ... қалдықтар болып: материалдар, шиізаттар, шалафабрикаттар,
жылуды сақтайтын материалдар т.б. материалдық, ресурстары саналады, бірақ
олар өзінің сапасын, ... ... ... ... ... ... бойынша пайдаланбауы мүмкін.
Белгіленген технологияға сәйкес өнімнің басқа түрін ... үшін ... ... ... ... ... ... қалдыққа жатпайды.
Сондай-ақ қалдыққа ілеспе өнімдері де ... ... ... ... алу және ... ... құнын есептен шығару әдістерінде
белгіленген.
Қайтарылған қалдықтар келесі тәртіпте бағаланады:
егер де ... ... ... ... үшін, бірақ өнім азайтылып
шығарылса немесе қосалқы ... ... ... ... ... ... дайындау үшін пайдаланса, онда шикізат пен
материалдардың бастапқы ... ... ... ... ... өңдеуге немесе сыртқа сатуға кетсе, олардын ... ... ... ... ... ... ... белгіленген бағасы
бойынша;
егер де қалдықтар шартқа сәйкес шикізат немесе толыққанды ... ... үшін ... онда ... ... ... ... бағасы бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) қалдықтар бағалауға жатпайды. ... ... ... ал ... ... ... ... бақылау
жасауды жолға қою керек. Қайтымды қалдықтарды ... ... ... ... ... ... ... пен материалдар" бабы
бойынша шикізат пен ... ... ... ... алынуын 1310-шоттың дебеті және 8110 ... ... ... 8110 ... ... талдамалық есеп регистрлеріне
(карточкаларға, ведомостарға) жазылады.
Дайындау тасымалдау шығыстарына (ДТШ) шығынның қелесі түрлері жатады:
жабдықтау-сату ... ... ... ... ... үшін ... ... субъектінің қоймасына материалдарды жетізкізіп беру мен түсіру
шығыстары; дайындау орындарында ұйымдастырылған агенттікті және қоймаларды,
қеңселерді ұстау шығыстары; материалдарды тікелей ... ... ... ... ... ... ... энергия мен отындар. ... ... ... ... ... түрі) мен отындардың
шығындары олардың шығысы есепте шикізаттар мен материалдардын шығысы сияқты
көрініс табады.
Ұйым көлігімен ... ... ... ... ... ... ... қоса алғанда) өндіріс шығындарынын тиісті
элементтерге (еңбек ақы ... ... ... ... жұмсалатын
шығындар, материалдық шығындар және т.б.), сондай-ақ материал ресурстарының
құнына жеткізіп берушіден (жабдықтаушылардан) материалдық ... ... ... құны оның бағасына енгізілген жағдайда жетізкізіп
берушілерден ... ... ... ыдыстары мен бумаларын сатып
алуға жұмсаған ұйымдардың шығындары да енгізіледі.
Өнімнің өзіндік құнына енгізілген материалдық шығындардан ... құны ... ... ... қалдықтары деп өнім
өндіру процессінде пайда болған, бастапқы ресурстың ... ... ... ... ... ... немесе ішінара жоғалтқан және
сонын, салдарынан көтеріңкі шығындармен (аз өнім ... ... ... ... ... мүлдем пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар, жылутаратқыштар және басқа да материалдық
ресурстар түрлерінінің қалдықтарын ... ... ... ... ... ... ... ретінде белгіленген технологияға сәйкес басқа
цехтарға, бөлімшелерге берілетін ... ... ... ... ... ... жолай алынатын (ілеспе) өнім де
қалдықтарға жатпайды, олардын тізбесі өнімнің өзіндіқ ... ... алу және ... мәселелері жөніндегі салалық ... ... ақы" ... және ... нәтижелері үшін жұмысшылар мен
қызметшілердің сыйлық ақыларын қоса ... ... ... ... ... ... ... шығындар, ынталандырушы және
өтемдік (қомпенсациялық) төлемдері, ... ... ... ... қызметке жататын қызметкердің жалақысына жұмсалатын шығындардын
құрамына ... ... ... ... ақы ... ... және нысанымен, сондай-ақ жеке
еңбек келісім шартына ... ... ... ақысы және тарифтік
мөлшерлемесі, еңбекке кесімді ақы төлеу бағасы (расценкасы) ... ... ... ... ... ... ... өндірістік нәтижелер үшін берілетіп
сыйлықақылар ... ... ... қоса ... ... ... ... табыстары және т.б. көрсеткіштері үшін төленетін
тарифтік ставкалары мен айлықақыларға қосылатын үстемақылары;
жұмыс режимімен және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс, мерзімнен тыс жұмыс, көп ауысымды режимдегі
жұмыс, демалыс және мереке қүндеріндегі ... ... ... және ... үшін ... ... жағдайлары үшін тарифтік ставкалар мен
айлықақыларға қосылатын ... мен ... ... ... ... ... ... салалардағы қызметқерлергее
тегін қорсетілетін қоммуналдық қызметтердің тамақтың, азық-түліктің ... ... ... сәйкес қызметқерлерге берілетін тегін ... ақы ... ... ... (тұрғын үй, қоммуналдық қызметтер және
т.б. тегін берілмегені үшін төленетін ақшалай өтемнің сомалары);
қолданылып жүрген ... ... ... ... ... әрі ... қалатын заттардын (арнайы киім-кешекті қоса алғанда) құны
немесе олардың ... ... ... ... ... сомасы;
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес қезеқті және қосымша демалыстарға ақы
төлеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... байланысты уақыттар;
заңда белгіленген жағдайларға байланысты ұйымдардың қайта құрылуына,
штаттағы қызметкерлердің қысқаруына байланысты ... ... ... ... ... үстеме төлемдер төлеу;
кешкі және жоғарғы оқу орындарында сырттай білім алып жүрген студенттерге
оқу демалыстарына заңға ... ақы ... ... ... үшін есеп айырысуды тікелей ұйымның өзі
жүргізетін ... ... ... ... ... олардың
азаматтық-құқықтық сипатта жасасқан шарттары бойынша атқарған жұмыстарына
ақы ... 9 - ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарында көрсетілу
үлгісі*
|Қатар|Шаруашылық операцияларының мазмұны ... ... | ... |
|1 ... өнім ... |Дт 1320 Кт 8110 |
|2 | ... өнім сатылды: | |
| |а) ... ... |Дт 7010 Кт 1320 |
| |б) сату ... |Дт 1210 Кт 6010 |
| 3 ... ... ... байланысты шығындар:| |
| ... ... |Дт 7110 Кт ... |
| |-еңбек ақы шығындары |Дт 7110 Кт 3350 |
|4 ... ... ... құны мен ... | |
| ... шығындардың қаржылық нәтижеге |Дт 5610 Кт 7010, 7110 |
| |апарылуы | |
|5 ... ... ... ... ... | |
| ... жабылуы |Дт 6010 Кт 5610 ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрастырылған
Кесте 9-дан көріп отырғанымыздай, дайын өнімдердің ... ... ... ... ... ... өзіндік құны бойынша есепке алынады. Ал
дайын өнімдерді сатумен байланысты есептен шығару операциялары көрсетілетін
7010 «Сатылған өнімдердің ... ... және 6010 ... ... ... алынған табыс» шоттары нәтижелік ... ... ... жинақталған сомалар бірден қаржылық нәтижелік шот 5610
«Жиынтық ... ... ... апарылып, оларды өзара салыстыру арқылы
қаржылық-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... әдістері, оның
«Полиграфкомбинат» ЖШС-де қолданылуын талдау
Редакцияға толық тексеріліп қабылданған ... ... ... ... рәсімделіп, оларда еңбек және ... ... ... ... ... Мұндай құжаттар қатарына
баспалық жобаның өзіндік ... ... ... есептік калькуляциялау,
басылым паспорты, көркемдеп безендіру тапсырысы, немесе калькуляция-
тапсырыс құжаттарын ... деп ... ... ... ... баптары бойынша
есептеуді айтамыз. Калькуляциялау барысында қамтылатын баптардың ... ... ... ... ... құн ... және ... құн калькуляциясы деп екі түрге бөледі. Сонымен қатар, ... ... ... (алдын-ала) және есептік (орындалуына қарай) деп те
бөлінеді.
Жоспарлы ... ... деп ... ... әдебиеттердің бөлімдеріні мен серияларының, сонымен қатар,
жекелеген ... ... ... бойынша өзіндік құндарына қатысты
тапсырманы айтамыз. ... ... ... ... ... ... ... қолжазбаларды өңдеу мен ... ... ... ... ... ... қағаздың, түптеу материалдарының
және полиграфиялық ... ... сату ... ... есептеледі.
Алдын-ала калькуляциялау басылымды дайындап, өндіріп ... ... ... баптары бойынша есептеп алуға мүмкіндік береді.
Мұндай шығындар баптарына келесілер ... ... ... ... ... ... ... салушыға, суретке түсірушіге берілетін сый ақыға
кететін шығындар, жалпы баспалық шығындар, қағаздарды, түптеу материалдарын
сатып алуға кететін ... ... ... ... ... есепке алу және басқалары.
Жопарлы калькуляция редакциялық-баспалық үрдістің өндіріс ... ... және ... ... ... ... алуға, болашақ
басылымның нарықтық табыстылығы үшін қажетті ... ... ... ... ... калькуляция бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде нақты орын
алған шығындар бойынша жасалынады және ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл бұдан әрі есептеулерде қате
жібермеуге және болашақта басылымның өзіндік құнын азайтып, ... ... ... мүмкіндік береді.
Алдын-ала (жоспарлы) және есептік калькуляциялар ... ... ... оларды бухгалтерия қызметкерлері рәсімдейді. ... ... есеп ... ... есептеу машиналарының
көмегімен дифференциалды есептеулерді жүзеге асыру көптеп қолданылуда. Бұл
есептеу әдісі еңбек шығындарының бір ғана ... ... және ... ... ... ... қатысты мөлшерінің есебін қатар жүргізуге,
тауарлық-өндірістік жеңілдіктерді, ... ... ... ... ... тираждарды есепке алуға мүмкіндік береді.
Калькуляцияны құрастыру және ... ... ... есебі мен
оларды бақылау жүйелерінің бар болуы баспалық өзіндік құнды талдауда ... ... ... іздестіруде үлкен маңызға ие болады.
Жалпы баспалық өзіндік құн жоспары жопарланған ... ... ... және ... ... бойынша өндіруге қажетті шығындардың
жалпы сомасын анықтау, әдебиеттердің жеке түрлері мен бөлімдері бойынша
жоспралы ... ... ... ... ... ... ... анықтау, басылымдарды өндіру және шығарумен байланысты
шығындарды ... ... ... ... қолдану, материалдық және
ақша қаражаттары ресурстарының ... ... ... ... ... келесі кесте түрінде келтірілген.
Кесте 10 - Басылым жобасының өзіндік ... ... ... Аталуы____________________________
ISBN___________________________ Тілі ______________________________
Баспа___________________Серия________________ Тираж_________________
Басылым форматы____________Басу____________Түптеу типі______________
Мұқабасы____________Теру форматы_________Жолақтар көлемі____________
Шрифт_________________Теру кеглі___________Суреттер_________________
|Бір данасының шығындар баптары ... ... ... ... ... ... ақы |1500 |1 ... |1000 | ... ... |500 | ... баспалық шығындар |1500 | ... ... |700 | ... |200 | ... және ... ... |300 | ... | | ... ... |200 | ... |200 | ... ... қию |200 | ... |500 | ... ... ... кесу |300 | ... және ... ... |200 | ... ... ... |1000 | ... | | ... қажетті қағаз |500 | ... ... |1000 | ... қағазы |300 | ... ... |300 | ... ... ... шығындары |200 | ... ... ... |6900 | ... | | ... ... ... современным издательским
процессом:конспект ... ... құн ... ... және ... жоспарларын жасау
барысында жоспарланады. Жоспарды жасауға басылымдарды шығарудың жылдық
тақырыптық жоспары, ... ... ... жоспары,
сонымен қатар, еңбек ақы және қалам ақы қорларының бекітілген шектері,
басқару аппаратына қатысты ... ... ... ... болады.
Жоспарды жасау барысында әдебиеттердің бөлімдері, немесе редакциялар
бойынша, өзіндік құнның баптары бойынша ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құн жөніндегі
мәліметтер, ерекше басылымдар үшін жасалынған сметалар қолданылады.
Нысаны бойынша жоспарлы және ... ... ... ... ... келеді. Калькуляция-тапсырыс – бұл кітапты шығарумен
байланысты баспаның ... ... ... ... ... ... құжат. Бұл құжат редакциялық-баспалық үрдістің
өндірістік кезеңі алдында құрастырылады.
Өндірістік кезең басында ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді білетін болғандықтан, ол қажетті
қағаздың, картонның, ... ... ... ... ... ... Осы сипаттамалары арқылы калькуляция-тапсырысын
толтырады.
Калькуляция-тапсырысты өндіріс ... ... және ... ... бекітеді. Келесі кестеден калькуляция-тапсырыс үлгісін көруге
болады.
Кесте 11 - ... ... ... ... ... ... ... |
| | | | | ... | | | | |топ ... | | | | ... ... ... | | | ... ... | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
|1 |1 ... |8 |150,0 |8 |150 |1200 |150,0 |
| ... бет | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... Управление современным издательским
процессом:конспект лекций.М.:МГУП, 2008.-156с.
Баспалық түпнұсқаны ... ... ... ... және түстеп бөлу
жұмыстарына қажетті еңбек сыйымдылығын анықтауға мүмкіндік беретін құжат
басылымның паспорты деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... баспалық, тексттік,
суреттік беттер саны мен ... ... ішкі ... ... кегль, интерлиньяж және басқалары), сонымен
қатар, аталған жұмыстарға қажетті күнтізбелік күндер санын, яғни ... ... ... басылымдарға қатысты редакциялық-баспалық жұмыстардың
сәйкес нормативтерге негізделген еңбек шығындарын есептейді. ... ... ... ... ... ақы ... есептеу үрдісінің
құжаттық-техникалық негізде қамтамасыз етілуі осы құжатты күнтізбелік
кестеден ерекшелендіреді.
Басылым ... ... ...... ... ... деп
аталады, бұл құжат баспадағы көркем-суретті жұмыстарды жоспарлауға ... ... ... ақы ... негіз болады. Осы құжат арқылы болашақ
басылымның бірқатар көлемдік көрсеткіштері есептелініп шығарылады, ... ... ... ... ... ... ... безендірумен айналысатын суретшілердің
еңбек ақысы тәжірибе көрсеткендей жұмысты жасау ... ... және ... ... ... ... бағасын теру бөлімінің
бастығы анықтайды және оны баспа директоры бекітеді.
Есептік калькуляцияны жасау редакциялық-баспалық үрдістің құжаттармен
қамтамасыз ... ... ... кезеңі болып табылады. Баспадағы
тираждармен әрі қарай жұмыс істейтін өткізу-сату операцияларын ... ... ... келісім-шарттар, шот-фактуралар, тауарлық
накладнойлар және басқалары. Бұл құжаттардың ... ... ... ... ... ... оларшығармаға немесе басылымға творчестволық
еңбек ... ... ... ... ... ... ... кездерде үлкен өзгерістерге
ұшырады: құжаттардың жаңа үлгілері пайда болды, ... ... ... ... тасталынды, редакциялық-баспалық үрдістің жүзеге асырылуына
қажетті құжаттар құрамы өзгертіліп отыр. Баспалық құжат айналысының даму
қарқыны ... ... ... ... ... ... сәйкес
дамып отыр.
«Полиграфкомбинат» ЖШС бойынша өнімінің өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... ... шығындар
құрамы мен құрылымына қатысты және өндіріс ... ... ... ... ... ... ... 12 - «Полиграфкомбинат» ЖШС өңдеу цехындағы шығын баптары бойынша
құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... |
| |жыл |жыл |+,- ... ... ... |Мың ... |28168 |31746 |-3578 |-12,7 ... ... | | | | | ... Материалдық | | | | | ... | | | | | |
| ... ... % |36,13 |37,71 |-1,58 |- ... ... |Мың ... |26650 |27905 |-1245 |-4,67 |
| ... ... % |34,2 |33,15 |+1,05 |- ... шығындар |Мың теңге |3150 |3500 |-350 |-11,11 ... ... | | | | | ... ... | | | | ... | | | | | |
| ... ... % |4 |4,16 |-0,16 |- ... ... да |Мың ... |19984 |21017 |-1033 |-5,16 ... | | | | | |
| ... ... % |25,6 |24,97 |+0,66 |- ... ... ... |77952 |84168 |-6216 |-7,97 |
| ... ... % |100 |100 |- |- ... ... ... ... ... ... құрастырылған
Кесте мәліметтеріне сүйене отырып келесідей қорытынды жасауға болады:
«Полиграфкомбинат» ЖШС ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда 6216 мың теңгеге, шамамен 8%-ға
жуық мөлшерге ... ... ... ... ... еңбек ақы және басқа
да шығындар ... ... ... ... 2009 жылы өте аз ... ... +1,05%, +0,66% құрайды. Енді 2008 жылғы шығындардың
құрамын жеке қарастырсақ өнімнің ... ... ... ... ... ақы ... үлес ... жоғары екенін көреміз. Осы екі
шығын түрлерінің жалпы шығындар құнындағы үлестері 37,71+33,15 = 70,86 %-ға
тең ... Ал енді ... жылы ... ... ... ... ... ақы шығындары 36,13+34,2 = 70,33%-ға тең болып отыр. Яғни, өңдеу
цехына ... ... ... және ... ... ... орын алмаған [2].
Ұйымның өндірістік қызметін талдаудың маңызды бір бағыты өндіріс
жоспарының және өнім ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған цех мәліметтері бойынша ... ... ... ... келесідей кестені құрастырамыз.
Кесте 13 - Өңдеу цехы бойынша ... ... мен ... ... ... коэффициенттерін анықтау*
|Өнім түрі |Жоспар, қорап |Нақты, қорап ... |
| | | ... ... Арт.С1346|1829 |1860 |1829 ... | | | ... |1730 |1690 |1690 ... 12| | | ... | | | ... ... |2200 |2200 ... | | | ... |5899 |5750 |5719 ... ... ... ... ... ... алдымен ұйымның осы цехы ... ... ... ... ... яғни өнімдердің түрлерін соңғы өңдеумен
байланысты жоспарланған өнім көлемі 2,53%-ға кем ... ... ... өнім ... мен ... өнім ... ... тең
болмауына жабдықтардың тұрып ... ... ... ... және ... да ... ... мүмкін. Ал жекелеген ... ... тек ... ... 80бет өнім түрі ... ғана ... ... анықтап отырмыз. Қалған екі өнім түрлері ... не ... ... ... сәйкес іс-шараларды жүзеге
асыру қажет.
1829*97,5=1783

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ісі62 бет
Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары43 бет
Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні118 бет
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асырудағы баспа ісі75 бет
"баспасөздегі ақпараттық соғыс"7 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
XIX-XX ғғ. Қазақстан мәдениеті6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь