Кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 КӘСІПОРЫНДЫ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Әлеуметтік.экономикалық дамудағы дағдарыс түсінігі және оның пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны ... ... ... 14
1.3 Кәсіпорындағы дағдарыстарды айқындау диагностикасының әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ «КАЗКОММЕРЦБАНК» АҚ.ЫНА ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.1 ҚР.сындағы коммерциялық банктердің дағдарыс кезіндегі жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
2.2 «Казкоммерцбанк» АҚ.ы туралы жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.3 Коммерциялық банктердің қазіргі қаржылық жағдайы және банк жүйесінің халықаралық рейтингін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

3 ҚАЗАҚСТАН БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУЫН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
3.1 Дағдарыстарды мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибелері ... ... ... ... ... .61
3.2 Қазақстандық коммерциялық банктердің дағдарыс кезінде қаржылық жағдайын дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
3.3 Банк жүйесін қаржылық дағдарыстан алып шығу жөніндегі шаралар мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .81
«Қазақстан-2030» Стратегиясында дамудың ұзақ мерзімді басым мақсаттарына ұлттық дағдарысқа қарсы басқаруының аумақтық тұтастығын толық сақтай отырып, Қазақстанның тәуелсіз егемен мемлекет ретінде дамуын дағдарысқа қарсы басқаруының, шетел инвестициялары мен ішкі жинақталымдардың деңгейі жоғары ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу жатады. Стратегия түйінді міндеттердің бірі ретінде республикада индустриалдық әлеуетке негізделген, әлемдік ғылыми-техникалық прогрестің қазіргі кездегі жетістіктері есебімен, көп салалық, бәсеке қабілетті өнеркәсіптік кешенді қалыптастыруды қарастырады /1/.
Диссертациялық жұмыстың өзектілігі. Қазіргі әлемдік экономикалық дағдарыс және бәсеке жағдайында әрбір мемлекеттің мақсаты экономикалық жағдайдың тұрақтылығын, елдің әл-ауқатын және экономикалық өсуді қамтамасыз ету болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін мемлекет ұлттық бәсекеқабілеттілікті дамыту қажет, яғни тиімді және пайда әкелетін кәсіпорындар және банктерді құруы керек. Бірақ та қазіргі дағдарыс кезінде кәсіпорындар мен банктердің жағдайы қиын болып тұр. Кәсіпорындар мен банктердің жағдайының нашарлауы мемлекет экономикасының өсуін тежейді. Сондықтан да қазіргі кезде дағдарысқа қарсы басқару мәселесі өзекті болып табылады.
Диссертациялық жұмыстың зерттеу пәні – нарықтық экономиканың тұрақсыздығының өсуі жағдайында кәсіпорындарды дағдарысқа қарсы басқару.
Зерттеу объектісі болып жалпы Қазақстан Республикасы бойынша екінші деңгейлік банктердің қызмет ету принциптері, қазіргі жағдайы және әрі қарай дамыту мәселелері қарастырылады.
Диссертациялық жұмыстың негізгі мақсаты – кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқарудың теоретикалық-әдістемелік негіздерін анықтау, оның механизмін жетілдіру және Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің қазіргі қаржылық жағдайы мен сенімділігін талдай отырып, оның дағдарыстан шығу және әрі қарай дамуын қамтамасыз ету мәселелерін шешу жолдары болып табылады.
Жұмыстың міндеттері:
- дағдарыс туралы түсінік қалыптастыру және ерекшеліктерін анықтау;
- дамыған шетелдiк мемлекеттердің дағдарысқа қарсы басқару тәжірибелерін қарастыру, олардың елiмiз экономикасы үшiн тиiмдi жақтарын анықтау;
- коммерциялық банктердің экономикалық маңыздылығын қарастыру және оның қызмет ету принциптерімен танысу;
- Қазақстан Республикасындағы банктердің қазіргі жағдайын талдау және рейтинг деңгейін бағалау;
- еліміздің банк жүйесінің әрі қарай дамуын қамтамасыз ету шараларын қарастыру.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан – 2030 Стратегиялық Бағдарламасы
2. Коротков Э.М. Антикризисное управление.- М.: Инфра - М, 2005. 23с
3. Нурмуханова Л.К. Выявление кризисных тенденций и организация антикризисного управления (на материалах РК): автореф. канд. эконом. наук. – Алматы: 2003. 26с
4. Грязнова А.Г. Антикризисный менеджмент.- М.: Экмос, 1999. 56с
5. Беляева С.Г. Теория и практика антикризисного управления.- М.: Юнити, 1996. 34с
6. Уткина Э.А. Справочник кризисного управляющего.- М.: Экмос, 1999. 87с
7. Аубакирова Г.М. Антикризисное управление – основа оздоровления промышленных предприятии: магистрская диссертация – Алматы: 2004. 26с
8. Гунин В.И. 17 - модульная программа для менеджеров: управление развитием организации, модуль «Антикризисное управление».- М.: Инфра – М, 2000. 65с
9. Мухамбетов Т.И., Нукушев А.Г. Банкротство и антикризисное управление предприятием (учебное пособие).- Алматы: 2000. 23с
10. Крюков А.Ф., Егорычев И.Г. Анализ методик прогнозирования кризисной ситуации коммерческой организации с использованием финансовых индикаторов // Менеджмент в России и за рубежом.- 2008.- №2.- C. 24-27.
11. Кыстаубаев М.Б. Финансово-экономическое оздоровление промышленных предприятий с применением процедур банкротства: автореф. канд.эконом.наук. – Алматы: 2002. 36 с.
12. Радионов Н.А. Антикризисный менеджмент.- М.: 2001. 15с.
13. Киреева А.А. Совершенствование механизма антикризисного управления предприятием: магистрская диссертация – Алматы: 2009. 28 с.
14. Иванова Г.П. Теория и практика антикризисного управления.- М: Юнити, 1995. 74с
15. Ларионов И.К. Антикризисное управление.- М.: Даников и К, 2001. 82с
16. Юн Г.Б. Методология антикризисного управления.- М.: Дело, 2004. 76c
17. Мухамбетов Т.И. Банкротство и антикризисное управление предприятием: автореф. канд.эконом.наук. – Алматы: 2003. 41 с.
18. Трененков Е.М., Дведенидова С.А. Диагностика в антикризисном управлении // Менеджмент в России и за рубежом.- 2002.- №1.- C. 13-15.
19. Банковская система Республики Казахстан // Сайт в интернете www.rfca.gov.kz
20. Екінші деңгейлі банктердің қаржылық көрсеткіштері 01.01.2009 // Интернеттегі сайты www.afn.kz
21. ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетені 01.01.2009 // Интернеттегі сайты www.alb.kz
22. Зиябеков Б. Анализ текущего состояния банковской системы Республики Казахстан // Банки Казахстана.- 2006.- №12.- C. 15-16.
23. ҚР Ұлттық банкінің 2009 жылғы жалпы экономикалық есебі // Интернеттегі сайты www.alb.kz
24. ҚР екінші деңгейлі банктер бойынша қорытынды баланс 2005-2009 // Интернеттегі сайты www.afn.kz
25. Отчет о финансовой стабильности Казахстана 01.01.2009 // Сайт в интернете www.nationalbank.kz
26. Қазақстан банктерінің несиелік рейтингтері // Интернеттегі сайты www.kase.kz
27. Фоминских О. Кто защитит казахстанские банки? Moody's снизило их рейтинги и прогнозы // Капитал.kz.- 2009.- №39(126).- C. 25-26.
28. В финансово-банковском секторе Казахстана еще не преодолены кризисные явления // Сайт в интернете www.afn.kz
29. Киреева А.А. Зарубежный опыт антикризисного управления предприятием // Саясат.- 2008.- №3.- C. 7-9.
30. Востриков П. О банкротстве предприятий заемщиков и банков за рубежом // Хозяйство и право.- 2008.- №3.- C. 34-37.
31. Монич Ю. Банкротство предприятий в странах Центральной и Восточной Европы: цели, проблемы, результаты // Проблемы прогнозирования.- 2009.- №5.- C. 45-46.
32. Зоидов К.Х. Кризисная цикличность и методология антикризисного регулирования переходной экономики России // Экономическая наука современной России.- 2008.- №2.- C. 55-56.
33. Журавская Е. Экономика и политика российских банкротств // Вопросы экономики.- 2007.- №4.- C. 135-138.
34. Алпысбаева Н.С., Мунш В.А. Становление института банкротства в Республике Казахстан // Вестник КазНУ.- 2008.- №3.- C. 5-6.
35. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауы. Астана, 2010 жылдың 29 қаңтары
36. Тұрапбайұлы А. Дағдарыс қолдау тапты // Егемен Қазақстан.- 2009.- №4.- Б. 5-7.
37. Шайынғазы С. Әлемдік дағдарыс әлемдік сарапшылар көзімен // Егемен Қазақстан.- 2009.- №2.- Б. 3-4.
38. Сағадиев К. Дағдарыс өтеді, болашақ туралы ойласу керек // Егемен Қазақстан.- 2010.- №2.- Б. 1-2.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1 КӘСІПОРЫНДЫ ДАҒДАРЫСҚА ... ... ... ... ... дағдарыс түсінігі және оның пайда болу
себептері...................................................................
...........................................5
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... мәні ... ... дағдарыстарды айқындау диагностикасының әдістемелік
негіздері...................................................................
...................................................21
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ҚР-сындағы коммерциялық банктердің дағдарыс кезіндегі жағдайын
талдау......................................................................
....................................................30
2.2 ... АҚ-ы ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы және банк жүйесінің
халықаралық ... ... БАНК ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
дамыту
жолдары.....................................................................
.................66
3.3 Банк жүйесін қаржылық дағдарыстан алып шығу жөніндегі шаралар мен
ұсыныстар...................................................................
................................................73
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................79
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ұзақ ... ... ... ... қарсы басқаруының аумақтық тұтастығын толық
сақтай отырып, Қазақстанның тәуелсіз егемен мемлекет ретінде ... ... ... ... инвестициялары мен ішкі
жинақталымдардың деңгейі жоғары ашық ... ... ... өсу ... ... ... ... бірі ретінде
республикада индустриалдық әлеуетке негізделген, әлемдік ... ... ... жетістіктері есебімен, көп ... ... ... кешенді қалыптастыруды қарастырады /1/.
Диссертациялық жұмыстың өзектілігі. Қазіргі әлемдік ... және ... ... ... мемлекеттің мақсаты экономикалық
жағдайдың тұрақтылығын, елдің әл-ауқатын және экономикалық өсуді қамтамасыз
ету болып ... Бұл ... жету үшін ... ... дамыту қажет, яғни тиімді және пайда ... және ... ... ... ... та ... ... кезінде
кәсіпорындар мен банктердің жағдайы қиын болып тұр. Кәсіпорындар мен
банктердің ... ... ... экономикасының өсуін тежейді.
Сондықтан да қазіргі кезде дағдарысқа қарсы басқару мәселесі өзекті болып
табылады.
Диссертациялық ... ... пәні – ... ... өсуі ... ... ... қарсы басқару.
Зерттеу объектісі болып жалпы Қазақстан Республикасы бойынша екінші
деңгейлік банктердің қызмет ету ... ... ... және әрі ... ... қарастырылады.
Диссертациялық жұмыстың негізгі мақсаты – кәсіпорынды дағдарысқа қарсы
басқарудың теоретикалық-әдістемелік негіздерін ... оның ... және ... ... ... ... қазіргі
қаржылық жағдайы мен сенімділігін талдай отырып, оның дағдарыстан шығу және
әрі қарай дамуын қамтамасыз ету мәселелерін шешу ... ... ... ... дағдарыс туралы түсінік қалыптастыру және ерекшеліктерін анықтау;
- ... ... ... ... қарсы басқару
тәжірибелерін қарастыру, олардың елiмiз экономикасы үшiн тиiмдi жақтарын
анықтау;
коммерциялық банктердің ... ... ... және оның
қызмет ету принциптерімен танысу;
Қазақстан ... ... ... ... ... және рейтинг
деңгейін бағалау;
еліміздің банк жүйесінің әрі ... ... ... ету ... нәтижелерінің ғылыми жаңалығы дағдарыс жағдайында отандық
кәсіпорындардың көпшілігінің құлдырау ... ... және оған ... ... ... ...... қағидалар жиынтығын қамтитын
ғылыми – қолданбалы даярламалар әзірлеу болып ... ... ... зерттеу жұмысының методологиялық және
әдістемелік негіздері отандық және шет елдік ... ... ... ... ... ... ... мақалалары,
заңдар, бағдарламалар, интернет ресурстары, ... ... ... ... ... ... ... объектіні қарастыру барысында
экономикалық, салыстырмалы, статистикалық және ... ... ... ақпараттық негізін ҚР Ұлттық банкі, ҚР Қаржы нарығын
және қаржы ұйымдарын ... және ... ... ... мен ... және ... коммерциялық банктердің веб-
сайттарынан алынған мәліметтер құрайды.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... жасаудың жекелеген мәселелері Г.
Беккер, У. Брэддик, Ф. Хайек, Р. Хоутри, Д. Кейнс, С. Джевонс, Б. Мур, ... Г. ... М. ... А. Пигу және т.б. ... ... ... ... экономикаға тән үдерістердің даму ... ... ... ... ... К. ... Д. Китчин, Н.Д.
Кондратьев, И.Ансофф, В.А. Баринов, В.П. ... Е.Т. ... ... Э.М. ... В.Г. ... В.И. ... О.Т. ... Кирсанов, Г.З. Базаров, С.Г. Беляев және т.б. секілді көптеген ресей
ғалымдарының ғылыми еңбектері мен ... нақ осы ... оны ... мақсат тұтқан.
Қазақстандық экономикалық ғылымда дағдарысқа қарсы ... ... ... А.К. ... О.С. ... Н.К. ... А.А. ... Алпысбаева, В.А. Мунш, М.Б. Кыстаубаев, А.Г. Нукушев, Л. Нурмуханова,
Д.А. Құнанбаева және т.б. еңбектерінде көрініс тапқан.
Жұмыстың теориялық және тәжірибелік ... ... ... келеді,
себебі мұндағы зерттеу нәтижелері мен ... ... ... дағдарыстан алып шығуға, олардың қызметін ... ... ... КӘСІПОРЫНДЫ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Әлеуметтік-экономикалық дамудағы дағдарыс түсінігі және оның пайда
болу ... ... ... жүйенің дамуындағы дағдарыс
туралы жалпы ... әлі ... ... ... әдісінің сипаттамалық белгісі екендігі және ... ... ... ... ... бар. ... ... кезінде
теориялық жағынан алғанда «дағдарыс болмайды», тек «өсу қиындықтары бар»
деген пікір қалыптасқан. Көп ... бойы ... ... ... өзі өндірістік дамуының экономикалық саясатын жасаудың нақты
факторы болуына қарағанда көбінесе идеологиялық түсінік ... ... ... ... тек ... даму процестеріне
жатады десе, рудың кәсіпқорлығысыз немесе қателіктерден туындаған аз немесе
өте өткір ... бар. Бұл ... ... ... ... ... да, даму ... туралы айғақ бола алмайды және олар
объективті тенденциялармен келтірілмеген. ... ... ... болу ... егер бұл ұстанымнан кәсіпорынды басқаруды
қарастырсақ, онда оның даму ... ... ... ... және есепке алуға қажеттілік жоқ. Осы кезде стратегия ... ... егер ... шын мәнінде заңды болса?
Дағдарыс түсінігі түрлі басқарушылық шешім жасау әдістемесіне ... ... ... өзара байланысты. Басқарудан болжамды және
дағдарысты күтуді алып тастаңыз, онда тәуекелділікті қабылдау өткірлігі
болмайды және тек ... ... ғана ... ... ... кәдімгі
қатерлер де кенеттен пайда болу мүмкін. Дағдарыс ... ... ... ... болады. Әлеуметтік-экономикалық жүйенің өзінің түрлі түрінде
және формасында, ол ... ... ... ... ... болсын,
өзінің өмір сүруінің 2 тенденциясы бар: қызмет ету және даму ... ету - бұл оның ... ... ... ... ... ... өміршеңділігін қолдау.
Даму - өміршеңдікті өзгерістегі орта жағдайларында ... ... алу. ... ету және даму өзара байланысты.
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің негізгі тенденцияларының диалектикалық
бірлігін көрсетеді. Бұл ... оның ... ... ... ... ... ... жүйенің
қызмет етуі еңбек затының, құралдың және еңбек әрекетін жүзеге асыратын
адамның ... ... ... ... ... ... қызмет етуі бұл белгілердің нақты сәйкестілігінде мүмкін ... ... оның ... ... ... ... еңбек құралы болу керек,
нәтиже адамның мүддесіне және қажеттілігіне ... болу ... ... ... ету ... ... ... дағдарыс қауіпінің пайда болуы
1 - сурет
Даму заттың, еңбек құралының және адамның өзгерістерін сипаттайды. Бұл
өзгерістердің ... ... ... ... ... ... және үйлесімділігін бекітетін немесе оның қызмет етуіне жаңа
жағдай жасайтын жаңа ... ... ... ... Даму ... ... ... оның мазмұнын өзгерту, жаңа технологияның болуы болып
табылады. Осы кезде, әрине ... ... ... етуі
жағдайларды да өзгертеді. Қызмет ету және дамудың өзара байланысында
диалектикалық сипат бар, ол ... ... болу ... ... шешімдерін көрсетеді. Қызмет ету дамуды тежейді және ... оның ... ... болып табылады. Даму қызмет етудің көптеген
процесстерін ... ... оның ... ... ... жасайды /3/.
Сонымен дағдарыстың кезеңдік пайда болуын көрсететін дамудың кезеңдік
тенденциясы пайда болды. ... ... ... ... болып табылады,
бірақ олардың ... тек ... ... ... ... ... жүйенің табиғатымен, объективті салдарымен байланысты.
Дағдарыс себептері сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... сыртқы себептері макроэкономикалық дамудың тенденциясы және
стратегиясымен ... ... ... ... ... ... ... байланысты болу мүмкін, ал ішкі ... ... ... ішкі ... ... ... инновация және инвестициялық саясатпен байланысты болады.
Егер дағдарысты осылай түсінсек, онда дағдарыс қаупі ... бар ... ... сол ... оны болжау және жоспарлау керек. Дағдарыс
түсінігінде оның себептеріне ғана емес ... ... ... да үлкен мән
беріледі - ұйымдастыруды жаңарту немесе оны жою, жаңа ... ... ... келуі мүмкін. Ол тізбекті реакция сияқты пайда болуы мүмкін.
Дағдарыс ... ету мен ... ... ғана көрсетпейді, олар
қызмет ету процесінің өзінде пайда болу мүмкін. Бұл, мысалы, техника ... ... ... нақты технология және оны пайдалану
жағдайы арасындағы қайшылықтар /4/.
Дағдарыс - бұл оның ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық жүйедегі қайшылықтардың өсуі болып табылады.
Дағдарыс себептері жаңарту және қайтақұрылымданудың ... ... ... ... ... мен қателерді
көрсететін субъективті, климат ерекшелігіне, жер ... мен тағы ... ... болу ... ... ұзақ ... ... мүмкіндігі бар. Бұл
белгілі саяси ... ... ... Жалпы дағдарыстың салдары 2
фактормен өзара байланысты: оның ... және ... ... басқару мүмкіндігі. Дағдарыстың салдары аяқ астындағы
өзгерістерге ... одан ... ... және жүйелі шығуына әкелу
мүмкін.
Кәсіпорын дамуындағы дағдарыстық ... ұзақ ... және ... ... және санды, қайтымды және қайтымсыз ... ... ... оның ... ғана емес, сонымен қатар оны жұмсартатын
немесе күшейтетін дағдарысқа қарсы басқару сипаттамасымен анықталады.
Бұл қатынаста ... ... ... ... басқару
мақсатына кәсіпқорлығына, мәдениетіне, ... мен ... ... ... ... ... ... Бірақ энтузиазм ұзақ әсерді бере
алмаса да оны дағдарысқа қарсы басқару бағдарламасынан шығаруға ... да ... ... ... ... ерекшеліктері, мәдениет
дәстүрлері тағы басқа ... әр ... ... Егер энтузиазм өрескел
қатерлер мен мақсаттарды жасыру үшін қолданылса да ... ... ... ... тек ... мен салдары бойынша
ғана емес, сонымен қатар өзінің мазмұны бойынша да әр түрлі болып ... ... ... және ... дағдарыстар. Жалпы
дағдарыстар әлеуметтік-экономикалық жүйенің бәрін қамтыса, ал ... оның бір ... ғана ... Бұл дағдарыстардың көрсетілу масштабтары
бойынша бөлудің шартты сипаттары бар. Дағдарыстық жағдайды нақты ... ... ... оның ... және ... ... ... керек.
Дағдарыстың мүмкін салдары
2 - сурет
Дағдарыстық жағдайларды макро және микро дағдарыстар деп бөлуге болады.
Макро дағдарысқа туындайтын ... ... ... мен ауқымы тән; ал микро
дағдарыстар тек жеке мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... немесе микро дағдарыс болса да ол
тізбекті реакция секілді дамудың бүкіл ... ... ... ... ... Себебі жүйеде барлық элементтердің өзара әсерлесулері болады
және мәселелер жеке шешілмейді. Бірақ ол ... ... ... жою және оның ... төмендету шаралары болмаса немесе
керісінше дағдарыс дамуының ынталандыруы болса ғана пайда болады /6/.
Дағдарысты басқару ... және ... ... үшін ... ... ... жасауға болады. Егер ... ... ... онда оның ... төмендету, уақытты
қысқарту және ауыртпалықсыз келуін қамтамасыз ету мүмкіндігі жетерліктей.
Әлеуметтік-экономикалық жүйедегі қатынастар құрылымына байланысты оның
даму ... ... ... әлеуметтік, басқарушылық,
психологиялық, ... ... жеке ... ... ... ... ел экономикасындағы немесе фирманың
экономикалық жағдайындағы өткір ... ... Бұл ... ... өткізу, экономикалық топтардың өзара байланысы төлем ... ... ... ... ... - ... дағдарыстар тобында жүйенің немесе ... ... ... ... ... Бұл ... ... көрінісінің дағдарысы.
Әлеуметтік дағдарыстар әртүрлі ... ... ... немесе қайшылықтары ұлғайғанда пайда болады. ... ... ... жалғасы болып табылады, бірақ ... де ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайына
қанағаттанбаушылық, экологиялық мәселелерге, патриоттық ... ... ... ... ... ... саяси дағдарыстың орны ерекше. ... ... ... ... ... бағдарыстары, түрлі
әлеуметтік топ мүдделерін жүзеге ... ... ... ... ... Саяси дағдарыс дамудың барлығын қамтиды да
экономикалық дағдарысқа ұласып кетеді.
Ұйымдастырушылық ...... бөлу және ... ... жеке ... ... реттеу дағдарыстары
ретінде пайда болады.
Түрлі әлеуметтік-экономикалық жүйелердің ұйым ... ... ... ... Ұйымдастырушылық
дағдарыстардың шиеленісуі барысында, іскерлік қақтығыстардың туындауы
барысында және ... ... оның ... ету, даму ... ... ... немесе бюрократиялық тенденциялар тудыратын
ұйымдастырушылық сақтандыру қатерлерінің болуынан ... Бұл ... ... ... қиындатады.
Психологиялық дағдарыстар - бұл ... ... ... ... жағдайында сирек кездеспейді. Бұл
адамның психологиялық жағдайындағы дағдарыстар. Олар ... ... ... жұмыспен, құқықты түрде көрініс береді. Бұл қоғамдағы
ұжымның немесе жеке ... ... ... дағдарыстар жаңа технологияға қажеттілік жағдайында
технологиялық идеялардың дағдарысы ретінде пайда болады. Бұл ... ... ... жаңа ... шешімдерден бас тарту
дағдарысы болуы мүмкін. Жалпы осындай дағдарыстар ғылыми ... ... ... ... ... Оның тенденциялары, мүмкіндіктері,
салдары арасындағы қайшылықтардың күшеюінен ... ... ... ... ... атомдық электростанцияны салу идеялары ... ... ... ... ... болу ... ... табиғи, қоғамдық,
экологиялық болып бөлінеді.
Табиғи дағдарыстар ... ... және ... ... туындаған. Олардың себептері - жер сілкіністері, өрт, климат
өзгерістері және су ... ... бәрі ... адам ... және ... ... әсер етпеуі мүмкін емес. Белгілі ... ... ... ... ... дағдарыс себептері ретінде қоғамдық қатынастардың өзгеруін
айтамыз. Қазіргі жағдайда адамның табиғатпен қатынастары ... ... ... ... ... ... мән беріледі. Бұл дағдарыстар
адам әрекетінен ... ... ... ... кезінде пайда
болады, яғни ресурстардың сарқылуы, қоршаған ортаның ластануы, табиғи ... ... ... ... ... ... /8/.
Сонымен бірге дағдарыстар күтілген және кенеттен пайда болуы мүмкін.
Күтілген дағдарыстар даму кезеңі сияқты пайда болады және ... ... бұл ... ... болу ... ... обьективті
себептерінен туындайды, яғни ... ... құру ... ... ... өзгерісі.
Күтілетін дағдарыстар циклдық дағдарыс болып табылады. ... ... және оның ... ... болса, ол кезеңдік
түрде пайда болады және ... ... ... ... ... пайда болатын дағдарыс көбінесе басқарудағы ... ... да ... ... ... ... таралуына және кеңеюіне әсер ететін ... ... ... ... ... ... анық ... беруі және оңай анықталуы) және латентті (жасырын, көрінбейтіндей
өтеді және өте қауіпті) дағдарыстар бар.
Сондай-ақ өткір және ... ... ... ... ... ... ... құрылымын бұзады. Олар қиын және
біртекті емес өтеді, ... көп. ... ... ... ... өтеді, оларды болжауға және басқаруға болады.
Барлық мүмкін ... ... ұзақ және ... ... болып
келуі мүмкін. Ұзақ ... ... қиын ... олар ... жағдайды басқара алмау, дағдарыстың мәнін түсінбеу және оның
себептері мен мүмкін салдарының нәтижесі болып ... ... ... ... және ... үлкен мәні бар.
Нақты дағдарыстың жіктемелік белгілері жағдайдың ... ... ... және ... ... оның ... ретінде
қарастырылуы мүмкін. Дағдарыс қаупі әрдайым ... ... ... пайда болу белгілерін білу керек және оларды шешу мүмкіндіктерін
бағалау қажет.
Әлеуметтік-экономикалық жүйе ... ... жүйе ... табылады.
Яғни, оның болуында қажетті және салыстырмалы ... ... ... әрекет етеді. Сонда, басқару бұл ... ... және осы ... ... ... адам ... ... жүйелердің ауыртпалықсыз және жүйелі
қамтамасыз ететіндіктен өмір сүреді. Бірақ, бұл ... даму және ... ... оның ... ... ... бұл жағдайдың белгілі фазаларының және объективті даму
кезеңдерінің болуларының белгілі болса ғана мүмкін болады.
Дағдарыстарды жеңу – ... ... Мұны ... ... ... даму ... өтіп ... көптеген дағдарыстар айғақтайды.
Басқару жетістігі дағдарысты өз ... ... оның болу ... ... ... ... ... бағалаудың үлкен мәні
бар. Осындай өзара байланыстардың болуы және сипаттамасы дағдарыстың қаупі
және оның ... ... көп ... ... ... ... дағдарысқа қарсы даму
мониторингі әрекет етуі керек. Бұл даму ... ... ... қарсы басқарудың өлшемдері бойынша олардың тенденцияларын байқау
болып ... ... ... жер ... күннің белсенділігін
болжау деген бар. Онымен арнайы қызметтер айналысады. Онда неге ... ... ... қызметтер жоқ.
Басқару – бұл адамның қасиеттерімен анықталатын ... ... адам мен ... ... әдістеме, және т.б.
Дағдарыс объективті құбылыс бола тұра ... ... ... ... ұстайды – менталитет, мәдениет, қызығушылықтар, қоғамдық
сана, білім деңгейі, дүниетанымы және ... ... ... ... - сурет
Дағдарыстың белгілері оның типологиялық тиістілігі ... ... ... өткірлігі, даму саласы, себептер, мүмкін ... ... ... ... үшін ... ... ... мен
көрсеткіштері, оларды есептеу әдістемесі және ... ... ... Дағдарысты болжау жағдайлары мен тенденциялары арнайы талдау
негізінде ғана мүмкін ... ... ... ... ... жүйенің жағдайын бағалаудың барлық көрсеткіштері қатысады.
Байқап білу басқарудағы ... ... және ... Мысалы, еңбек өнімділігінің немесе өндіріс ... ... ... ... мүмкін, бірақ дағдарыстық даму
тенденциясына да айғақ бола алады. Қазіргі күрделі ... ... ... ... Ол жүйелі және тапжылмайтын даму
жағдайларын басқаруға жұмыс істейді. Сол ... ... ... және ... ... ... анықтау үшін жаңа синтетикалық
көрсеткіштерді жасау қажет.
Дағдарыстың негізгі ... ... ... ... ... ... бірге, оларды құратын және тәжірибелік пайдалану әдістемесі
де ерекше орын алады. Қазіргі басқару механизмінде бұл оның ең ... ... ... ... бұл процестің барлық аспектілерінде дағдарысты тану
әдістемесі туралы болып отыр: мақсат, көрсеткіштер, ... ... ... дағдарысты болжаудың тәжірибелік құны /10/.
Дағдарысты тану әдістемесі бұл ... ... ... ... ... болуымен, олардың әрекет функцияларын анықтаумен, ұсыныс
және шешімдер ... ... ... ... ... Дағдарысқа менеджерлерді ғана ... ... ... ... қызметінде мамандандырылған менеджерлерге дайындық жүргізу
ұйғарылады.
Бүгінгі күні басқарудың үлкен ... және ... ... ... ... дағдарыстық жағдайларды тану және болжау
кәсіби ... ... ... ... жеңу дағдарыстық жағдайларды
талдау әдістемесіне және ... ... ... аумағында мамандардың
болуына байланысты. Басқарудың ... ... ... ғана ... ... ... ... экстремальді жағдайларда, дағдарыста
көріну керек.
Дағдарыс - әлеуметтік-экономикалық жүйедегі объективті құбылыс. ... ... ... дамуы мен қызмет етуін адамның іс-
әрекеті құрайды деген түсінігімен келіседі. ... адам ... ... және ... ... кеңейтуге тырысады. Белгілі бір жағдайларда
бұл оның қолынан ... ... адам ... ... ... ... ... айтуға болады, ал қазіргі
дағдарыстар адамның даму деңгейін, білімнің ... ... ... ... тұжырым логикалық түрде көрінеді. Бірақ,
барлық ... ... ... мен ... даму ... ... ... табиғатының дағдарыстарына қарамай олардан қашу мүмкін
емес. Көбінесе, тек адамзат табиғаты дағдарысы оның ... мен көзі ... ... ... ... және ... емес өзгеретін оның
қызығушылықтарын қанағаттандыруға құрылған. Қызығушылықтар тек жеке ... ... ... ... топ немесе қоғам кластарында ... ... ... қайшылықтары мен олардың
өзгерістерінің объективті тегіссіздігі ... ... ... ... Тек бұл ғана ... ... ... негізі болып отыр.
Табиғи катализмаларды саяси мақсаттарда пайдалану, олардың ... ... ... ... жағдайлары сирек емес.
Динамиканы және адамның қызығушылықтарының өзара әсерлесулерін
абсолюттік ... ... ... Себебі оның қызығушылықтар жүйесіне
бостандық, демократиялық басқару, ... пен ... ... Бұл ... ... да «байлаулы» және тек адамның
қызығушылықтарында тиімді басқару құрылады.
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің дамуы бойынша адамзаттық ... ... ... Бұл ... жою ... керісінше оны болжау және
сенімді, уақытында шешуді білдіреді.
Қорытындылай келе, дағдарысқа қарсы даму – бұл ... ... ... ... ... ... импульсі болып табылатын дағдарыстың
болуы. Тек адамда ғана мақсат пен ... бар. Олар ... тану және жеңу ... ... табылады.
Дағдарыстық жағдайдың адамзаттық факторы адамның дағдарысқа деген
қатынасында ғана көрінбейді, сонымен қатар, оның ... ... болу ... ... ... ... басқаруда көрінеді.
1.2 Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруының мәні мен мазмұны
Нарықтық ... ... ... ... орта ... ... ... мүмкін. Бұл дағдарыс ... ... ... және ... ... ... ... саяси және экономикалық тұрақтылықтың ... ... ... менеджеріне негізгі қызметінен, яғни кәсіпорынды
басқарудан басқа да, дағдарысқа қарсы ... ... ету ... ... Бұл мәселе терең және көп қырлы болып табылады.
Қаржылық-экономикалық дағдарыстар, әдетте, ... ... ... тигізеді: негізгі капитал тозады, еңбек өнімділігі азаяды, ... ... ... ... ... ... ... тән өндірістік қызметтерді орындауына байланысты
өзінің жағдайын бағалау мен болжау сияқты, яғни кәсіпорынға әсер ететін
ішкі және ... ... ... ... ... жүйесін құру, олардың шектерін анықтау, қатерлерге ... ... ... ... ... туады.
Әрбір кәсіпорын үшін өзінің экономикалық дағдарысқа қарсы басқарудың
қамтамасыз ету сұрақтары, тек қана дағдарыс жағдайында ғана ... ... ... да ... ... қарсы басқарудың міндеттері
өз көкейкестілігін жоймайды.
Кәсіпорын ... ... ету ... ... ... ... ... көңілді өндірістің және өнім өткізудің ... ... ... және ... залалдардың болмауына,
ақпараттардың компьютерлік базасының бұзылмауына, теріс пиғылды ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқаруын кәсіпорындағы
барлық ... ... ... ... ... ... ұтымды пайдалана отырып, дағдарыстардың алдын-алу
және ұдайы даму шаралары жүйесінің тиімді қызмет ету ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
үшін меншікті корпоративті ресурстар пайдаланылады:
Капитал ресурсы;
Персонал ресурсы;
Ақпараттар және технологиялар ресурстары;
Техника және жабдықтар ресурстары;
5. Құқық ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттері әлеуметтік-экономикалық
мәртебені анықтайтын экономикалық қызығушылықтардан тұрады. ... және ... ... экономикалық мүдделерінің бар
екенін айта кеткен жөн. Меншік иесінің, сәйкесінше кәсіпорынның бар мүддесі
таза табыс алумен байланысты ... оны ... ... ... бәрі ... экономикалық қатер болып табылады. Осылайша
біз экономикалық қатер деп, таза ... ... ... ... әкелетін мүмкін жағдайды айтамыз.
Кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ең ... ... қатерлерді көре білу және алдын-алу, пайда бола
бастаған қиындықтарды тез шешіп, оң ... түсу ... ... ... ... ... ... қарсы басқаруда төнетін қатерлерді
келесі түрде жіктейді:
Субъективті, кәсіпорынның немесе оның басшылығының тиімсіз қызметімен
байланысты қатерлер. ... ... ... қабілеттілік әсерінен өнімнің
нарықта өтпеуі, қаржылық тұрақсыздық жағдайы.
Объективті, кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... ... апаттары.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқару ... ... ... ... және ... ... толығырақ тоқталып кетейік.
Технико-технологиялық элемент. Экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды
қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... сай ... балама өнімдерді ... ... ... ... қолданыстағы технологияны
ішкі резервтердің көмегімен жақсарту мүмкіндігін талдау және жаңа ... ... ... және ... ... ... экономикалық жағдайларда
экономикалық дағдарысқа қарсы басқару деңгейі көп жағдайда ... ... ... ... ... іріктеу,
оқыту және ынталандыру жүйесі ұйымдастырылған деңгейде болуы керек. Оның
үстіне, ... ... ... ... дағдарысқа қарсы
басқару ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Қаржылық элемент. Бұл элемент кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... етілуімен тығыз ... ... ... ... Шаруашылық субъектісінің қаржылық
тұрақтылығының жойылу себептері өндіріс ... ... ... ... ... ... активтерді тиімсіз жоспарлау және
басқарумен байланысты болады. ... ... ... үшін
кәсіпорынның қаржылық - экономикалық қызметінде ... ... және ... жолдарын қарастырған жөн. Келесідей стратегиялық
міндеттерді анықтауға болады: өнімді жетілдіру, өзіндік құнды төмендету, аз
шығындармен ... ... қол ... ... ... ... ... - құқықтық элементті қорғаудың үрдісін келесі түрде жүргізуге
болады:
кері әсерлерді анықтау;
қорғаудың қазіргі деңгейін талдау;
осы деңгейді жетілдіру бойынша ... ... ... Кез ... ұйым ... ... ... жинап, сақтап, өңдейтін белгілі бір бөлімше болуы керек. Осы
бөлімшенің мақсаты ... ... ... ... ... ... қарай дамуы үшін колдана білу табылады. Кәсіпкерлік құпияны сақтайтын
шараларда осы бөлім арқылы жүргізілуі керек.
Экологиялық элемент. ... ... ... бұзудан болатын
айыппұлдары сияқты шығындарды төлегісі келмесе, ... және ... ... ... ... ... ... ойымыз бойынша, келесі шаралар алгоритмі тиімді болар
еді:
- Мүмкін болатын экономикалық қатерлерді талдау;
- Қарсы шараларды жоспарлау;
- ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқару жүйесінің тиімділігін талдау.
Кәсіпорындардың экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды ... ... ... ... ... ... кезеңде кәсіпорын үшін қолайсыз
жағдайлардың пайда болуының түрлері мен ... ... ... ... сол ... алдын-алатын шаралар жүйесі іске қосылуы керек.
Үшінші кезеңде ... ... ... ... ... ... талдануы мүмкін. Экономикалық дағдарысқа қарсы басқару жүйесінің
қызметі оң ... ... ... ... болады,
қанағаттанарлықсыз деңгейде болса, тиімді қызмет жасайтын жүйе құру ... ... ... ... ... ... етудің ағымдағы
жағдайын бағалауда кәсіпорынның өз өнімін өткізу көлемі туралы ... зор. Бұл ... ... ... ... сатылымдардың ассортименті мен
аймақтық құрылымы анықталады. Маркетингтік тұрғыдан ... ... ... бәсекелестерінің артықшылықтары мен әлсіз ... ... ... ... ... ... баға ... стратегиясын анықтауға мүмкіндік береді.
Ешкім және ешқашан дағдарыстан қорғап қалуға ... ... ... жағдай аяқ астынан болады. Дағдарыс ... ... ... ... өнім ... және ... ... қарамай-
ақ таңдайды. Дағдарыстық жағдайда менеджменттің әдеттегі, бәрімізге белгілі
шеңберінен тыс тұратын әдістері қолданылуы ... ... ... ... дағдарыс жағдайларында қолданылатын болса, кейбір ... ... ... ... қол ... ... ... қолданылады.
Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер тәжірибесінде ... ... ... ... ... бай қоржыны бар.
Қазақстан кәсіпорындарында дағдарыс мүлде күтпеген, «көктен түскендей»
тосын жай ретінде қабылданады да, оған көп ... ... ... ... ... ... экономикада жекелеген компаниялардың
дағдарысы үйреншікті іс, сондай-ақ, қазір жекелеген елдерді ғана ... ... ... ... ... да ... қалдық.
Дағдарыстық құбылыстарға, мүмкіндігінше, әдеттегі ... ... ... ... ... ... ... керек. Сол кезде кәсіпорын үшін
зиян аз, ал дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... ... фирмалардың көріп
отырған қаржы тапшылықтарына ... ... ... ... ... тұрақты нысан беруге деген талпынысын байқаймыз. Бұл шиеленіскен
бәсеке жағдайында өміршеңдікке ұмтылуды ... ... ... талабы.
Дағдарыстық жағдайлар көптеген себептердің әсерінен пайда болады.
Олардың ішінде, табиғат ... ... ... ... немесе
құқықтық дағдарыстар атап айтылып жүр. Бұл тізімді ары қарай жалғастыруға
болады, бірақ шет елдердегі, ... ... ... ... басты
себебі қанағаттанарлықсыз менеджмент. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Әр дағдарыстың өзіндік ерекшелігі бар болғандықтан, ... ... жолы жоқ. ... ... ... ... дайын болу
жағдайында қолданылатын іс-шаралардың қалыптасқан жүйесі бар. Ол жоспарлау
құралдарының көмегімен ... ... ... ... ... ... - сын сәтінде жасалатын қадамдардың ... ... ала ... және ... тез әрі тиімді әрекет жасау үрдісін қамтиды
/14/.
Шарықтаған бәсекелестік жағдайында, нарықта өз орнын табу үшін ... ... ... ... ... шешімдерде дұрыс жауап
іздеуді талап етеді:
шаруашылық механизмдерінің қызмет етуінің өзгеруі;
басқару шешімдерін қабылдау шарттарының өзгеруі;
жаңа жағдайлардағы ... ... ... және ... ... жаңа мүмкіндіктерін белсенді пайдалану;
шаруашылық жүргізуде барлық заңды әдістерді ... ... ... ... ... концепциясын анықтап алу
маңызды болып табылады. Осы мәселе бойынша зерттеулері бар ... ... ... ... қарсы шараларды нарықта қызмет етуші
кәсіпорынның қаржылық нәтижелері өте нашар болған жағдайда ғана пайдалану
қажет. Бұл – теріс ... ... ... ... дағдарыстың алдын алу
болғандықтан, біздің ойымызша, дағдарысқа қарсы ... ең ... ... ... тұрақты, күнделікті сипат ... ... ... ... ... ... басқарудың көптеген
анықтамалары бар.
Кейбір авторлар дағдарысқа қарсы ... ... бір ... ... ... ... ... мен әдістердің жиынтығы»
деп түсінеді. Дағдарысқа қарсы басқару микроэкономикалық категория болып
табылады және ... ... мен ... ... ... ... қамтиды.
Ресейлік экономист-ғалым Э.А. Уткин дағдарысқа қарсы басқару дегенде,
ресейлік кәсіпорынның нарықтық қызметінде мүмкін қиыншылықтардың болмауына,
оның өз жеке ... ... ... ... ... ... ... түсінеді.
Профессор Э.М. Коротков былай жазады: «дағдарысқа қарсы басқару –
дағдарысты ... көре ... ... ... оның ... ... ... талдап, оны ары қарай дамуға пайдалану».
Келесі авторлар тобы ... ... ... ... барлық әлеуетін пайдаланып, бизнестегі қолайсыз жағдайларды
жою немесе алдын алуға бағытталған кешенді, жүйелі ... деп ... ... ... ... ... жасалып, жүзеге асырылуы
қажет, бағдарлама уақытша қиындықтарды жойып, ... ... ... ... ... ... қажет.
Батыс Еуропалық экономистер дағдарысқа қарсы басқару деп, «негізгі
мәселе нарықта өз орнын ... қалу ... ... ... ... жағдайдан өтуге қажетті қызметті» айтады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өту үшін қажетті
әдістер мен тәсілдерді интенсивті қолдануды арттыру».
Бірақ та, К. Хаберландтың ойынша, барлық назар жедел, қысқа ... ... және тез ... ... ... ... ... еркін және оңтайлы жақтарын атап өткісі келетін авторлар,
дағдарысқа ... ... ... «жақындап келе жатқан қиын кезеңді
алдын ала біліп, даму бағытын өзгертуге мүмкіндік береді деп анықтайды».
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... өзгермелі шамаларды сақтап қалуға бағытталған
шараларды жоспарлау мен ... ... деп ... ... ... ... ... көзқарастарға сәйкес,
дағдарысқа қарсы басқару – банкроттықтың функциясы немесе ... ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасуы мен даму тарихы,
оның ... ету ... ... өнім өндіру мен өткізу
көлемінің ауытқуын, өндірістің төмен құлдырауларын ашып ... Бұл ... жай деп ... жалпы заңдылық болып табылады. Осы
айтылған заңдылық кәсіпорынның өміршеңдік циклімен тығыз байланысты.
Отандық және ... ... ... ... мен ... экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету»
түсінігіне дағдарысқа ... ... ... ... ... ... «Кәсіпорынның экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету - кәсіпорынның күнделікті өмірінде қолданылып, стратегиялық
сипат ... ... бар ... ... ... кешенді, жүйелік
негізде қолданып, уақытша ... ... және ... ... ... ары ... ... арналған дағдарысқа қарсы басқару іс-
шараларының жиынтығы».
Осы ... ... ... қарсы басқару экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету құралы ретінде, дағдарыс жағдайында ғана емес,
кәсіпорын ... даму ... да ... ... ... ... қамтамасыз ету жағдайында уақытша
қиыншылықтан өту үшін ... ... ... ... ... сыйақының жаңа түрлері мен басқарудың жаңа стильдері пайда
болады.
Дағдарысты қабылдаудың екі концепциясы бар:
1. ... ... ... – қолда барды ... ... ... ... ... және ... деп ... тұлғалар немесе ұжым үшін тәуелсіздігін жоғалтып алу
қаупі болады. Осының нәтижесінде, ... ... ... ... ... дейінгі қалыпқа жету шараларын жүзеге
асырады.
2. Дағдарысқа деген қатынас – жаңашылдыққа ... ... ... ... эволюциялық даму үрдісіндегі
жаңартуға деген қажеттілік деп қарастырады. Мұнда дағдарыс,
белгілі бір ... ... ... емес ... ... ... ... болып табылады. Осының нәтижесінде,
дағдарысты туғызған, бұрынғы жағдайды өзгертуге ... ... ... қарастырылады. Мұнда негізге дағдарыспен күрес
емес, өзіндік құрылымды жаңа ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... етудің
негізгі мақсаты кез келген экономикалық, саяси және әлеуметтік құбылуларда
нарықта тұрақты бекіну және компанияның тұрақты қаржыларын ... ... ол әрі ... және жан ... міндеттерді шеше алуы керек; оның
шеңберінде кәсіпорынның (тек уақытша қаржы қиындықтарын ғана емес) ... ... ... ... сай ... басқару құралдары
қолданылады; экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ... мәні ... ... әр ... ... ескеретін, сыртқы ортада
болған шамалы өзгерістерге жедел немесе пәрменді әсер ету үшін, ... ... ... ... ... нұсқалары; экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізінде кәсіпорынның іс-әрекетінің барлық
салалары мен ... ... және ... ... ... экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, кәсіпорын қандай қиын
щаруашылық жағдайға тап ... бұл ... ... ең ... ... алатын, қаржылық және басқару механизмдерін іске қосуға
негізделеді.
Кәсіпорындағы ... ... ... ... ... негізгі
элементтерден тұруы мүмкін:
1. Қаржы жағдайының диагностикасы;
2. Кәсіпорынның бизнесін бағалау;
3. Маркетинг;
4. Ұйымдастырушы - өндірістік менеджмент;
5. Персоналды басқару;
6. ... ... ... ... Дағдарысқа қарсы бизнес-жоспарлау;
9. Бизнес-реинжиниринг үрдісі;
10. Кәсіпорынның таратылуын ұйымдастыру.
Кәсіпорындағы экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету оның ... ... Дәл осы ... ... ... ... миссиялы фирманың қызмет ету үрдісі барысында, ... ... ... мен ... ... ... зерттеу және болашақ фирманың бағытын, яғни қызмет саласын бір
жағынан, өзінің жеке ... мен ... ... оның ... ... ... қауіптерді кейін қайтарудың потенциалды мүмкіндіктеріне
сәйкес анықтау болып табылады /16/.
Қорытындылай ... ... әр ... ... ... байланысты
факторлар кәсіпорынның құлдырауына өз әсерлерін тигізуі мүмкін, сонымен
қатар әсер ету тізбесі өте ... ... ... ... ... ... ... не болғанын нақты айтуға болмайды.
Фирманы құру ... ... ... қорғау
(қауіпсіздік) жүйесін құру туралы сөз ... ... Егер ... ... спаты оның төлем қабілетсіздігі болса, экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз етуде негізгі рөл қаржылық менеджментке беріледі.
Сөз жоқ, бұл ... ... ... ... ... ... ... менеджменттің нәтижелері кәсіпорынның барлық нарықтық қызметінің
нәтижесі, барлық ұжымның сапалы ... ... ... болып табылады.
Осылайша, кәсіпорынның экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
механизмін қалыптастыру мәселесі ... ... өте қиын ... ... ... ... ... Ол біздің экономикалық
өндірістік нақты сектордың дамуын анықтайтын өзекті мәселе болып отыр.
1.3 Кәсіпорындағы дағдарыстарды айқындау ... ... ... дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... аз ... сұрақтардың біріне жатады.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ету
жүйесі басқаруға ерекшелік ... ... ие: ... ... ... және өз уақытында жағдайға ... ... ... – ақ ... ... мен ... ... емес әдістерін тиімді
пайдалану мүмкіндігі. Бұл туралы біз жоғарырақта ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
жүйесінің бұл ерекшеліктері диагностика шешетін міндеттермен ... ... ... ... ... және ... өз
уақытында біліп отыру, оларды ... және ... ... ... жасап шығару.
Қаржылық дәрменсіздіктің, ұйымдастыру дисфункциясының және басқа да
ауытқулардың, көптеген ... ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық дағдарысқа
қарсы басқаруды ... ету ... ... ... ... ... Демек, диагностика кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа
қарсы басқаруды ... ету ... мен ... ... ... табылатыны
анықталады. Бұл кәсіпорынның балама жолмен ... үшін ... ... басқарушылар мен кәсіпорын иелері үшін диагностика - ... ... ... ... оның нақты мүмкіншіліктері
туралы дәл, сапалы ақпарат алу құралы және қызметке менеджменттің ... мен ... ... үшін ... ... ... және ... зерттеу нәтижелеріне
сүйене отырып, менеджерлер мен меншік иелері өз кәсіпорынында ... ... ... қамтамасыз етудің рефлексивті моделін жасауға
мүмкіншілік алады.
Диагностика - бұл сонымен қатар ағымдағы қаржылык есеп пен есеп ... ... ... болатын тұрақсыз қаржылық-экономикалық жағдай мен
заңдылықтар туралы ... ... үшін ... ... менеджмент
дисфункцияларына себепті тергеу ... ... ... ... ... мен ... етуінің түсініктемелі және болжамды моделін
тұрғызуға, оның банкроттылығын ескертетін шараларды ... ... ... ... нәтижелері тиімділік, оған жетудің сатылары
келесідей тізбекпен анықталғанда сапасы ... ... ... ... бір ... және ... тобына жатқызылуын орнату;
диагностика өткізілетін объектінің өз класс объектілерінен, оның ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтау; базалық
көрсеткіштерден мүмкін болатын ауытқуларды анықтау; базалық ... ... ... қалыптасу әдістемелерін жасау.
Осылайша, диагностика функциялар, құрылым, ... ... ... дағдарысқа қарсы басқаруды ... ету ... ... негіздейміз.
Тәжірибеде бар, күнделікті қолданылып жүрген теоремаларды қарастыра
отырып, ... ... ... ... қамтамасыз етуде
диагностика институтциональды тәсіл әдістемесімен ... ... ... ... ... Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа ... ... ету ... ... ұйымдастыру мен
технологиялар институттары, ... ... ... ... туындайды.
Сондықтан, экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруды қамтамасыз ету
жүйесінің диагностикасы ... ... - ... ... ... қызметінің базалық
көрсеткіштерін зерттеу;
- кәсіпорынның қаржылық-экономикалық және техника, ... ішкі және ... ... әсер етуін жан жақты талдау;
- жүргізілген шаралар мен қаржылық сауықтыру мен ... ... ... ... ... экспертті бағалау.
Қазақстан Республикасындағы ресми дағдарыстық жағдайды анықтайтын
әдістемені қарастырайық.
«Төлем қабілеттілігі жоқ кәсіпорындарды ... ... ... ... кәсіпорындарды жою және санация бойынша,
облыстық комиссиялар мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... істеуін ұйымдастыру туралы» №2 1996 жылдың 26
шілдесіндегі мемлекеттік мүлікті басқару бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бойынша Мемлекеттік комитет жанындағы кәсіпорындарды қайта
құру бойынша Агенттік, осы мемлекеттік органның директорымен 1995 жылдың ... ... ... ... кәсіпорындардың қаржылық жағдайын
терең талдау бойынша әдістемелік ұсыныстар» ... ... Бұл ... ... құру және ... ... оның ... кәсіпорындардың
қаржылық жағдайын талдауда төлем қабілетсіз кәсіпорындарды жою және
санациялау бойынша облыстық ... мен ... ... ... ... ... Агенттікке бірегей әдістемелік жолды
қамтамасыз етті.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың мақсаты болып, ... ... ал ... құрылымын қанағаттанарлық деп тану ... ... ... ... ... ... мен ... келесі
көрсеткіштер негізінде жүргізіледі:
1. Ағымдағы активтердің (баланс активінің II ... ... ... ... ... шегергендігі баланс пассивінің III
бөлімі) қатынасымен анықталатын ағымдағы ... ... ... жабу
коэффициенті). Ағымдағы өтімділік ... ... ... мен ... ... міндеттемелерін өз уақытында өтеу
үшін, ... ... ... ... қамтамасыз
етілгендігін сипаттайды.
2. Меншік айналымы қаражаттардың (меншік ... үзақ ... ... ... пассивінің I бөлімі баланс активінің I бөлімі)
ағымдағы ... ... ... ... II ... ... ... қаражатымен қамтамасыз етілу коэффициенті. Бұл
коэффициент ... ... ... үшін қажетті меншікті
айналмалы қаражаттардың бар болуын сипаттайды.
Келесі шарттардың біреуінің ... ... ... деп, ал кәсіпорынды төлем қабілетсіз деп тануға негіз
болып табылады:
есепті кезеңнің соңында ағымдағы өтімділік коэффициенті мәнінің ... ... ... ... меншікті қаражаттармен қамтамасыз етілу
коэффициенті мәнінің 0,1-ден аз ... ... ... деп тану оны ... деп ... ... ... азаматтық-құқықтық жауапкершілігінің
басталғанын білдірмейді. Бұл кәсіпорынды қиын жағдайдан өз күшімен шығуға
ынталандыру ... ... ... ... өз ... шараларды
жүзеге асыру және кәсіпорынның қаржылық жағдайына жедел бақылауды жүргізуге
бағытталған сәйкес мемлекеттік органдармен қаржылық тұрақсыздықты ... ... ... ... ... жағдайын
диагностикалау әдістемелерінің қай-қайсысының да бірқатар кемшіліктері бар,
олар Қазақстан экономикасы жағдайында дағдарысты болжауды қиындатады:
1. Екі-үш ... ... ... ... ... саны көп болса, болжаудың нақтылығы жоғарылайды;
2. Э. Альтман, У. Бивер, Э. Таффлер ... ... ... ... мәліметтерінің негізінде есептелген жеке және кешенді
көрсеткіштердің ... ... ... ... бар. ... олар қазіргі экономикалық ... және ... ... ... ... ... келмейді;
Қазақстан Республикасы мен дамыған нарықтық экономикалы
елдердің ... ... ... ... ... ... авторларының модельдерінде пайдалынатын қаржылық
көрсеткіштер жиынтығының өзіне ... ... ... ... ... ... белсенді қызмет ететін, олардың бағасы
анықталатын ... ... ... ... ... көрсетеді. Э.
Альтманның «Z-есебінің» төртінші көрсеткіші акционерлік ... ... ... құны қарызға алынған ... ... ... ... ... құнымен міндеттемелерді жабу ... ... ... ... ... қағаздардың екінші ретті нарығы
ойдағыдай дамымай отырған жағдайда бұл көрсеткіш өз мәнділігін жояды;
Шетел авторларының ... ... ... тән
кейбір негізгі көрсеткіштер есептелмейді;
Жоғарыда айтылған әдістер мен модельдердің болжау мерзімі
үш-алты айдан бес жылға дейін, ал ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық жүйе
жағдайында бес жылға тең болжау мерзімін ... ... әлі ... сол ... ... ... уақытты пайдалану керек;
Қазақстан Республикасында пайдаланатын ... ... ... тек қана ... ұйымдардың өтімділігі көрсеткіштері
пайдаланады. Басқа да кәсіпорын ... ... ... ... ... құрылымы және т.б.) есепке алынбайды. Бұның
себебі, ең алдымен осы ... ... ... ... және ... ... ... қабілеттілігін бағалауға арналғандығында
деп есептейміз;
Көрсетілген әдістемелер ... ... ... ... ... ... ғана ... ал өсу фазасының басталғанын және өмірлік циклдің басқада фазаларын
болжау мүмкін емес.
Көрсеткіштердің нормативті мәнінің дифферециалданбаған ... ... және ... жүйесінің біртекті болуы өндірістік-шарушылық
қызметі түрлерінің көптігі ... ... ... табылады. Коэффициент
мәнділігін бөлу белгілі кәсіпорынның спецификасына және ... ... ... ... ... ... дәлірек анығырақ қарастырайық. Ағымдағы
өтімділік коэффициенті кәсіпорынның барлық ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде көптеген қазақстандық ... ... ... нормативтерден төмен, ал ең жақсы дегенде ... өсуі ... ... ... ... ... тұрғандай,
оның өсуі ағымдағы активтің ілгерілеме өсуінің нәтижесінен болады.
Статистикалық есеп ... ... ... ... ... дебиторлық, ағымдағы міндеттемелердің кредиторлық қарыз
құрайды.
Баланстық ара қатынасынан көретініміздей, кредиторлық қарыздың өзінен-
өзі азаюы мүмкін емес, ол әр ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы өтімділігін жоғарылатудың ең дүрыс
жолы ... ... ... ... ... активтерді өсіру
болып табылады. Осылайша, ... ... ... ... ... мерзімде таза табыс мөлшерінің ағымдағы міндеттемелерден екі есе
көп болуын ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлем қабілеттілік
деңгейін объективті бейнелеуі үшін, алымында ... ... ... бар
активтерді есептеу керек. Оларға тұрақты ... ... ... емес деп ... жылжымайтын мүлікті және ұзақ мерзімді қаржылық
салымдарды жатқызуға болады.
Одан басқа, көрсеткіштің нормативті мәні отандық кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... «нормативті мәніне жету экономикалық қауіпті жағдайда ғана
емес, тек қана кәсіпорынның стационарлық жағдайда ... ... ... және де ... нормативті мәні барлық кәсіпорындар үшін
бірдей. Ал бұл коэффициент кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... елдерде осы коэффициенттің нормативті мәні салалар
және сала іші бойынша ажыратылады. Мысалы, АҚШ-тың сауда Министрлігінің
ақпарттары ... ... ... ... ... ... ... машина жасау - 1,47, тамақ ... ... ... ... қызметтер - 1,67, химия өнеркәсібі - 1,3, мұнай және көмір
өндіруші ... - 1,0, ... ... - 1,5, ... және ... өнеркәсіп -
1,41.
Қазіргі кезде экономикалық дамыған елдерде, ... ... ... мәні ... тең болғандығы тек қана дағдарыстың
мәні ретінде қаралады. Көрсеткіш ... сала ... ... ... үшін есеп ... ... цикл ұзақтығына, тауарлы-
материалды құндылықтар құрамына және т.б. ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерді орындау үшін жеткілікті болуы,
осыдан көрсеткіш мәні 1-ден төмен ... ... ... ағымдағы
міндеттемелермен болашақ мерзім табыстарын және ... ақы ... ... ... ... және тапсырыс берушілерден алынған
аванстар қатарын алып тастаған дұрыс.
Анықтағанымыздай, кәсіпорын ағымдағы міндеттемелер бойынша жауап ... ... екі ... ... ... және ... өз ара есеп шарты және ағымдағы активтер өтімділігі дәрежесі,
яғни мүлік ... ... ... ... ... мына ... ... өтімділіктің
қолайлы деңгейін қамтамасыз ету үшін кәсіпорынның өзіндік капиталы есебінен
аз ... ... ... және сатып алушылардан түскен жабылмаған
жабдықтаушыларға ... ... ... ... қаржыландырылуы керек.
Ағымдағы өтімділік коэффициентінің мүмкін болатын деңгейі мәні келесідей
болып есептелуі керек:
1. Жабдықтаушыларға тоқтаусыз ... ... ... қажетті ағымдағы
активтер сомасын анықтау (сома меншік қаражаттары есебінен қаржыландырылуы
керек);
2. Ағымдағы міндеттемелердің мүмкін болатын сомасын анықтау. Есептеудің
екі ... бар ... ...... және ... ... ... жабдықтаушылармен және тапсырыс берушілермен
есептесу шарттарының айырмашылығында.
Икемді және қатаң нұсқаларды ... ... ... ... минималды және максималды шектерін анықтауға мүмкіндік туады.
Кәсіпорын балансының құрылымын бағалау үшін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ол
меншік айналым қаржыларының ағымдағы активтер құнына қатынасын сипаттайды.
Осындай жедел диагностика негізінде оның ... ... ... ... ... емес. Сол үшін кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең
талдау жүргізу қажет. Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы ... ... ... сипаттау Германияның ... ... ... ... кәсіпорыннын қызмет етуінің құқықтық
жағдайларын талдау; өндірістік бағдарламасын талдау; кәсіпорынды өндіріс
ресурстарымен жабдықтау ... ... ... қаржы ресурстарының
қажеттілігін талдау; ұйымдастырушылық жағдайларды талдау; кәсіпорынның
қызмет етуінің сыртқы жағдайларын ... ... ... ... ... етудің суретін ашуға мүмкіндік береді деп ойлаймыз. Оның
үстіне, шетелдік диагностика ... ... ең көп ... осы неміс заңдылығында болып қалып отыр. Осы ел заңдылығы бойынша
кәсіпорынның экономикалық-қаржылық ... 6 ... ... ... ... Біз осы ... толықтырып, кәсіпорынның экономикалық
дағдарысқа қарсы басқару 8 топтан тұратын көрсеткіштер:
Өндірістік бағдарламаның орындалуы;
Өнім сапасы және бәсекеқабілеттіліктің көрсеткіштері;
Өндірістік әлеует ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері;
Іскерлік белсенділік көрсеткіштері;
Инвестициялар және инновациялар көрсеткіштері;
Шығындар және өнімнің өзіндік құнының көрсеткіштері;
Маржиналдық талдау ... ... ... ... ... ... дағдарыс деңгейде болса)
есептеледі.
Дағдарыс жағдайында коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың пайда болуының негіздері ХХ ғасырдың 70-ші
жылдарының ортасында ... ... еді. 1975 жылы АҚШ ... ... ... Ұлттық рейтингтік ұйымдардың берген рейтингтері бойынша
компанияларға қаржылық операциялардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... Аталған рейтингтік ұйымдардың қатарына сол
жылдары 7 агенттік кіретін еді, алайда 90-шы ... ... бұл ... ... ғана ... болатын. Оларға деген сенімділік ... ... ... ... бағаларына Еуропа және ТМД елдері де ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі халықаралық қарыз капиталдардың 80% рейтингтік бағалау
арқылы бақыланатын көрінеді.
Рейтинг – бұл жеке ... ... ... ... ... несие қабілеттілігін, сонымен ... ... ... ... көрсеткіштер. Бұндай рейтингтер қаржы ұйымының
өткен және ... ... ... жағдайының, меншікті капиталының
және қарыздарының қатынасы негізінде ... ... ... ... ... сенімділігі де жоғары болады. Демек салымшының банктің
депозитіндегі қаражаттары ... ... ... ... қайтып оралу
ықтималдығы да жоғары болады.
Енді банктерге қандай баға берілетіні туралы толығырақ айтып кетелік.
Агенттіктер банктердің ... ... үшін көп ... өте күрделі
жүйені қолданады. Бұндай бағалау жүйесін түсіну агенттіктердің өздерінен
басқа ешкімнің қолынан келе бермес. ... қоса ... ... ... ... ... бермейді. Рейтингтердің сипаттамасын
агенттіктердің интернет сайттарынан ғана оқып ... ... ... ... өзі де ... ... қысқаша, үстіртін ақпараттарды ғана
береді. Агенттіктердің құпиясы болғандықтан, бізде рейтингтік бағалаудың
математикалық ... мен ... жоқ, сол ... олардың
бағаларының өзіне, шартты белгілеріне және олар нені ... ... ... ... әріп ... ... ... банктерге берілетін ААА бағасынан бастап, ... ... ... D бағасына дейін белгілерді кездестіруге болады. Сонымен
қоса А және В ... ... ... және ... белгілерімен берілетін
аралық бағалар да болады (мысалға ВВВ+, ВВВ, ВВВ-). Төмендегі ... ең ірі үш ... ... ... және ... қысқаша
сипаттамасы берілген.
Кесте 1
Ірі рейтингтік агенттіктерінің бағаларын салыстыру*
|«Fitch» |«Moody’s» |«S & P» ... ... ... ... |Aaa |AAA |Ең ... ... ... Несиелік |
| | | ... ең ... ... ... |
| | | ... жабу ... аса ... |
| | | ... ғана ... ... ... |
| | | ... банк ... ... тек |
| | | ... ... ғана ... ... ... |Aa1 |AA+ ... ... ... Несиелік |
|AA |Aa2 |AA ... өте ... ... ... ... |Aa3 |AA- ... қабілеті өте жоғары. Қолайсыз |
| | | ... ... ... ету |
| | | ... өте төмен. ... |A1 |A+ ... ... ... |
|A |A2 |A ... төмен, қаржылық міндеттемелерді жабу|
|A- |A3 |A- ... ... ... экономикалық |
| | | ... әсер ету ... бар, ... |
| | | ... ... ... ... |Baa1 |BBB+ ... ... сенімділік. Қарыздық |
|BBB |Baa2 |BBB ... жабу ... ... |
|BBB- |Baa3 |BBB- ... ... ... ... бұл |
| | | ... ... ... әбден мүмкін. |
|BB+ |Ba1 |BB+ ... ... ... ... |Ba2 |BB ... өсіп кету ... бар. ... |
|BB- |Ba3 |BB- ... ... ... |
| | | ... жабу ... әлі де ... |
| | | |бар. ... ... ірі ... компания |
| | | ... ... ... ... ... |
| | | ... ... дәл ... десе |
| | | ... ... |B1 |B+ ... ... ... ... |
|B |B2 |B ... ... ... ... |
|B- |B3 |B- ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... өте ... ... |Caa |CCC+ |Өте ... ... ... ... ... |Ca |CCC ... бере ... тәуекелі (дефолт) өте |
|CCC- | |CCC- ... ... ... жабу |
| | | ... толықтай экономикалық жағдайға |
| | | ... |
|D |C |CC ... ... |
| | |C ... және ... болу ... әбден мүмкін.|
| | |D ... ... ... ... орын |
| | | ... ... |
| ... көзі: www.kase.kz ... ... ... ... рейтингтер де қолданылады.
Қазақстанда банктерге және ... ... ... баға ... ... ... ... Аталған ұлттық агенттіктің рейтингтік
бағаларының халықаралық агенттіктердің бағаларынан ... ... ... ... есебінің мәліметтері ғана емес, аталған банк туралы ұлттық
нарықта бар барлық ақпараттар талдауға алынады. Рейтинг динамикалық түрде
қадағаланып, ... ... ... ... ... ... банк ... терең білетін және ... ... ... ... істейді. «KzRating» агенттігінің рейтингтік
бағалары мен оның сипаттамалары келесі кестеде ... ... ... рейтингтік бағалары*
|Баға |Сипаттамасы ... ... ... ... қабілеттілік. Банктің қаржылық жағдайы ұзақ |
| ... ... ... және ... деп ... |
| ... ... ... өте ... ... тіпті жоқ. |
|АА (+/-) ... ... ... ... қаржылық жағдайы ұзақ |
| ... ... ... және ... деп ... |
| ... ... біршама төмен. ... (+/-) ... ... ... ... қаржылық жағдайы ұзақ |
| ... ... ... және ... ... ... |
| ... өте жоғары. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық |
| ... орта ... ... тұрақты және қалыпты деп саналады.|
|ВВ (+/-) |Несие қабілеттілігі орташа. Банктің қаржылық жағдайы орта |
| ... ... ... және ... деп ... |
|В (+/-) |Несие қабілеттілігі орташа деңгейден шамалы төмен. Қаржылық |
| ... ... ... ... қанағаттандырарлық және тұрақты |
| |деп саналады. ... ... ... ... деңгейден төмен. Қаржылық жағдай |
| ... ... ... ... алайда олардың |
| ... ... ... (+/-) ... ... ... ... қаржылық жағдайы |
| ... ... ... алайда олардың тұрақтылығы |
| ... ... ... (+/-) ... ... өте төмен. Банктің қаржылық жағдайы |
| ... ... ... ... ... немесе тіпті |
| |қанағаттандырмайды. |
|D (+/-) ... ... ең ... деңгейі. Банктің қаржылық |
| |жағдайы қанағаттандырмайды ... ... |
|0 ... баға ... ... бойынша жойылған. |
| ... ... ... ... келе, кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару — кәсіпорындағы
барлық ресурстарды (өндірістік, технологиялық, еңбек, ғылыми-инновациялық,
қаржылық, кәсіпкерлік) ұтымды пайдалана отырып, ... ... ... ... даму ... ... тиімді қызмет ету жағдайы болып
табылады. Үдемелі дамып отырған ... ... ... ететін кәсіпорын
басшылығы қатерді, дағдарысты алдын алатындай болуы қажет.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ
«КАЗКОММЕРЦБАНК» АҚ-ЫНА ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... жағдайын
талдау
Коммерциялық банктер – Қазақстан Республикасының экономикасының
дамуының ең ... және ... ... ... бірі ... Банктердің экономикадағы ролі еліміздегі есеп және төлем
операцияларын жүзеге асырумен, ... бос ақша ... ... ... ... және ... объектілерге орналастырумен,
қаражаттарды шаруашылықтың бір ... ... ... бағыттаумен
түсіндіріледі. Бір сөзбен айтқанда, қазіргі Қазақстандық коммерциялық
банктер – бұл ... ... ... ... ... ... ... ұйымы болып табылады.
Әлемдік қаржылық дағдарыс ... ... ... ... анықтап берді, бірінші кезекте, банктердің несиелік активтеріне
байланысты бірқатар мәселелерді күн тәртібіне қойып берді. ... ... ... ... нашарлауы (банктердің өтімділігінің
тапшылығымен қоса ... ... банк ... ... ... етуіне және
даму перспективасына ықпал ететін шешуші фактор ... ... Сол ... зерттеуімізде Қазақстан Республикасының банк жүйесінінің несиелік
қоржынына, ... және оның банк ... ... жағдайына әсер ету
деңгейіне басты көңіл ... ... ... ... ... банк ... ... базасын талдауды
соңғы 6 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... экономикасында және банк жүйесінде қалыптасқан
жағдай көрсетілген.
Кесте 3
Қазақстан банк жүйесінің негізгі көрсеткіштерінің динамикасы*
|Көрсеткіштер |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... ... |7591 |10214 |12850 |15907 |15910 |15934 ... саны, соның |34 |34 |35 |37 |38 |39 ... | | | | | | ... |1 |1 |1 |1 |1 |1 ... ... ... |14 |14 |14 |15 |13 |18 ... ... |33 |33 |33 |35 |36 |36 ... ... мүше | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... |11544,5|11952,6|11558,8 |11938,9 |
|теңге | | | | | | ... ... ... байқағанымыздай, Қазақстанда әрекет етіп тұрған екінші
деңгейдегі банктер 2005 ... ... 5 ... ... 2010 ... 39 банкті құраған. Бұл ... ... ... ... пен ... Транзит Банк» те бар. Айта кету керек, бұл тізімге
коммерциялық негізде қызмет етпесе де, «Қазақстан даму банкі» де бар ... ... ... ... ... ... ... ҚР Үкіметінің
қолында.
Банктердің санының қысқаруы немесе көбеюі ең алдымен ҚР Ұлттық банкі
(әрі қарай Ұлттық банк) және ҚР ... ... және ... ... ... ... Агенттігі (әрі қарай Қаржылық бақылау агенттігі) тарапынан
қойылатын пруденциалдық ... және ... да ... ... ... 2005 және 2006 ... ... экономикалық жұмыстардың нәтижесінде сәйкесінше «Наурыз банк» АҚ
және ... ... ... АҚ банкрот деп жарияланып, өз қызметтерін
толықтай тоқтатқан болатын /20/.
Кестедегі мәліметтер Қазақстандағы ... ... ... ... ... салымдарын (депозиттерін) ... ... ... ... ... ... көреміз. Қазіргі кезде
аталған қорға мүшелікке кірмеген ... ғана банк бар – бұл ... ... банк ... ... ... қызмет
көрсетумен айналысатын ерекше мемлекеттік маңыздағы банк болып табылады.
Сонымен қатар, кестеден Қазақстан банк ... ... ... ... өсу тенденциясы байқалады. 2005 жылмен салыстырғанда
банктердің жалпы активтері 4037,2 ... ... 11952,6 ... ... ... шет ... ... нарығына белсенді түрде шығуы
бірнеше жыл бұрын ... ... ... ... болған бірнеше жағдайлар
бар: Қазақстан Республикасының жалпы мемлекеттік және банк ... ... ... деңгейде өсуі; шет елдік инвесторлардың
Қазақстанның банктеріне деген сенімінің артуы; шет ... ... ... үшін ... ... арзан қаржылық қор көздерін құру
мүмкіндігі.
Сонымен қоса айта кету керек, ... ... ... ... банктер, ең алдымен, Ресейде өз қызметін кеңейтуді белсенді
жүзеге асыра бастады. ... ... ... ... мен ... берген несиелер банктер үшін мемлекеттік
тәуекелдің ... ... ... білеміз. Дегенмен де, Қазақстан банктері
үшін Ресейді негізгі несиелеу объектісі ретінде қолдануы екі мемлекеттің
арасындағы ... ... ... ... бағытталған.
Өз кезегінде, Ресейдің егеменді рейтингінің жеткілікті деңгейде жоғары
болуы Қазақстан банктері үшін ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің активтерінің құрылымына келетін болсақ,
онда бұл көрсеткіштер ... ... ... ... ... активтерінің құрылымы
Суреттің мәліметтеріне сүйенсек, онда банктердің активтерінің құрамында
несиелік ресурстардың басым үлеске ие болып отырғанын ... ... және 2009 ... 1 ... жағдай бойынша жалпы банк ... 75,9% және 77,6% ... ... клиенттерге берген
несиелері мен «кері РЕПО» операциялары құрайды. Инвестициялық объектілерге
және бағалы қағаздарға орналастырылған қаражаттардың үлесі ... ... ... ... 4,8% және 7,5% құрап отыр.
Банк активтерінің құрамындағы тағы бір маңызды түрі – бұл ... ... ... ... Банкаралық депозиттер тәуекел деңгейі
жоғары активтердің қатарына жатады, сол ... банк ... ... бар ... ... банктің активтерінің сапасын арттыруға
септігін тигізеді. 2007 ... ... ... ... салымдар
небәрі 1,90-ды құраған болса, 2009 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай ... ... ... 2,7-ға жеткен.
Банктердің басқа активтері туралы сөз қозғайтын болсақ, олардың
қатарына банк ... ... ... ... ғимараттар, кеңсе
құралдары, басқару бағдарламалары және т.б. кіреді /22/.
Банк активтерінің ең маңызды құрамдас бөлігі – бұл клиенттерге берілген
несиелер ... ... ... ... ... ... ... ресурстық базасын сипаттайтын маңызды көрсеткіш болып табылады.
Аталған көрсеткіш ... ... ... ... ... ету деңгейін көрсетіп қана қоймай, сонымен қатар, банктердің
өздерінің несиелік операцияларының тәуекел ... яғни ... ... ... Осы ... Қазақстан банк жүйесінің несие
қоржынының құрамы мен құрылымын келесі ... ... ... ... ... ... банктердің несие қоржынының құрамы мен құрылымы, млрд.
теңге*
|Көрсеткіштер |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... ... ... |2 003,1|2 356,7|3 288,3|5 255,8|7 274,3|5 200,2|
|үлесі, % |90,8 |85,6 |81,1 |76,6 |75,4 |87,7 ... ... ... |203,0 |397,0 |768,8 ... |
|үлесі, % |9,2 |15,4 |18,9 |23,4 |24,6 |12,3 ... ... ... % |47,6 |50,1 |56,5 |55,2 |60,5 |59,4 ... ел валютасындағы ... |52,4 |49,9 |43,5 |44,8 |39,5 |40,6 ... % | | | | | | ... мерзімді несиелер |1 546,4|1 757,8|2 430,3|3 674,7|4 650,8|3 511,0|
|үлесі, % |70,1 |63,8 |60,0 |53,6 |48,2 |59,2 ... ... ... |659,7 |995,9 ... % |29,9 |36,2 |40,0 |46,4 |51,8 |40,8 ... ... ... |13,1 |12,3 |12,3 |11,9 |12,6 |14,8 ... ... ... | | | | | | ... ... % | | | | | | ... ... ... |19,4 |17,8 |17,5 |17,4 |16,5 |18,6 ... ... ... | | | | | | ... ... % | | | | | | |
| ... көзі: www.afn.kz ... ... ... 6 жыл ... банк жүйесінің экомикаға
және халыққа берген несиелері 8007,4 млрд. теңгеге ... 8 ... ... Осы ... несиелік қоржынның өсу қарқынының ең жоғарғы ... ... ... тиіп ... яғни бұл ... банктердің берген
несиелері өткен жылмен салыстырғанда 95,7% өскен, яғни бір жылдың ішінде
тұтастай 2 есе ... 2007 жылы ... ... ... 48,0% ... ал 2008 жылы ... халықты және экономиканы несиелеуді тіпті
тоқтатқаны көрініп тұр. Бұл жылдың ... 9 ... ... ... ... ... ... 2,5% ғана өскен /23/.
Жеке тұлғаларға берілген несиелердің сомасы да жыл ... өсіп ... ... ... ... жылдар аралығында халыққа берілген
несиелердің көлемі 203 млрд. теңгеден 2369,3 млрд. ... ... ... 10 есе ... ал ... ... берілген несиелердегі үлесі 9,2%-
дан 24,6%-ға дейін өскен болатын. Бұл несиелер тек ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлердің іскерлі белсенділігін ... да ... ... ... ... 2009 жылы ... жеке
тұлғаларға несиелер беруді айтарлықтай қысқартқаны көрініп тұр.
Сонымен қатар, ұлттық валютада берілген ... ... ... ... да ... болады. мысалға, 2003 жылы теңгемен берілген
несиелердің үлесі 47,6%-ды құраса, 2009 жылы бұл ... ... ... ... ұлттық валютада берілген несиелердің ... 1049,9 ... 3521,2 ... ... дейін, яғни шамамен 3,5 есе өскен. ... ... ... ... несиелердің үлесі 2003 жылғы ... ... ... ... ... дейін төмендегенін байқаймыз.
Несиелеу мерзіміне тоқталатын болсақ, онда отандық ... ... ... несиелерге ниет білдіретінін көреміз. 2003 және
2008 жылдар аралығында қысқа мерзімді ... ... 1546,4 ... 3511 ... ... ал ұзақ мерзімді несиелердің көлемі 659,7
млрд. теңгеден 2420,2 млрд. теңгеге дейін өскен. ... ... тек ... ғана ұзақ ... ... үлесі басым болғанымен (51,8%), қалған
кезеңдердің барлығында да банктердің ... ... ... ... үлесі басым болған /24/.
Банктік несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелер деңгейі 2007 жылға
дейін ... ... ... ... 2008 жылы банктер жеке тұлғаларға
берген несиелері бойынша пайыздық мөлшерлеме деңгейін ... ал ... ... несиелер бойынша 14,8%-ға дейін көтеруге мәжбүр болып
отыр.
Банктердің 2007 және 2009 ... ... ... ... өсуі
халықтың сол жылдардағы әлеуметтік-экономикалық жағдайының жақсаруымен және
жеке тұлғаларға арналған жаңа ... ... ... ... орын
алған болатын. Халықты несиелеу көлемінің өсуі бастапқыда банктердің несие
қоржынын әртараптандыру (диверсификациялау) деңгейіне қолайлы әсер ... ... ... ... ... ... және валюталық
бағамдардың өзгеруімен байланысты тәуекелдер банктер ... ... ... ... ... Соның салдарынан, банк жүйесінің несие
қоржынының сапалық көрсеткіштері 2008 жылы тым ... ... ... ... яғни банктің міндеттемелері мен
меншікті капиталының құрылымы келесі суретте бейнеленген.
Екінші деңгейдегі банктердің пассивтерінің құрылымы
Суреттегі мәліметтерге ... ... ... ... құрамы алуан түрлілігімен сипатталады. Солардың ішінде
клиенттердің салымдары ... ... ... ... ... ... (тартылған қаражаттар) құрайтынын байқауға
болады /25/.
Банк қызметінің негізі болып табылатын депозиттік операцияларға келетін
болсақ, онда ... да ... ... ... ... ... ... және шаруашылық субъектілерінің екінші деңгейдегі банктердегі
салымдарының көлемі динамикалық түрде өсіп ... ... ... ... депозиттер бойынша төленетін пайыздық табыс мөлшері де
тұрақты өсіп отырған. Отандық коммерциялық банктердің депозиттік ... мен ... ... ... ... ... ... 5
Екінші деңгейдегі банктердің депозиттік қоржынының құрамы мен ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |971,3 |1270,8 |1653,5 |3076,7 |3890,1 |5409,4 ... тұлғалардың салымдары |628,1 |829,7 |1066,1 |2057,0 |2457,5 |3936,4 |
|үлесі, % |64,7 |65,1 |64,5 |66,9 |63,2 |72,8 ... ... ... |343,2 |441,1 |587,4 |1019,7 |1432,6 |1473,0 ... % |35,3 |34,9 |35,5 |30,1 |36,8 |27,2 ... ... ... |692,9 |894,7 |1122,5 |2176,0 |2928,9 |4049,8 ... |71,3 |70,4 |67,9 |70,7 |75,3 |74,8 ... % | | | | | | ... ... |278,4 |376,1 |531,0 |900,7 |961,2 |1359,1 ... % |28,7 |29,6 |32,1 |29,3 |24,7 |25,1 ... ... ... |4,1 |3,1 |3,1 |4,0 |5,1 |5,7 ... ... ... | | | | | | ... % | | | | | | ... ... ... |9,2 |9,4 |9,4 |9,6 |10,4 |11,3 ... ... ... | | | | | | ... % | | | | | | ... көзі: www.rfca.gov.kz
Kестеден соңғы 6 жылда Қазақстандағы коммерциялық банктердің тартылған
депозиттерінің өсу қарқыны байқалады. Мысалға, 2008 жылы ... ... ... 2006 ... ... 5,6 есе, ал 2007 ...... өскен. Депозиттердің ең жоғарғы өсу қарқыны 2008
жылы орын алған. Бұл жылы 2005 ... ... ... ... 86,1%-ға өскен /26/.
Депозиттердің құрамында заңды тұлғалардың салымдарының үлесі үлкен
екені байқалады. Заңды ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... жалпы барлық депозиттердің 72,8%-
ға жеткен. Керісінше, жеке ... ... ... ... сипатталады. Оның үстіне соңғы жылы халықтың банктерге
орналастырған қаражаттары 36,8%-дан 27,2%-ға дейін ... ... ... жағдай себеп болған деп болжам ... ... ... ... ... ... ... салу көздеріне деген қызығушылығының
пайда болуы, мысалға, инвестициялық үлестерге (пайларға), ... ... ... ұзақ мерзімді жинақтаушы сақтандыру
бағдарламаларына. ... ... ... атап ... 2008 жылдың ортасынан
бері, азаматтар өз қаражаттарын дағдарысқа қарсы шараларға ... ... ... қоса ... мәліметтеріне сүйенсек, банктердегі мерзімді
депозиттердің үлесі де соңғы жылдары айтарлықтай төмендеп кеткен. ... ... ... ... ... ... дейінгі депозиттердің үлесі
67,9%-дан 74,8%-ға дейін өскен, керісінше, мерзімді депозиттердің ... ... ... ... кеткен. Қаражаттарды сақтаудың басқа да
тартымды көздері және еліміздегі соңғы ... ... ... ... ... мен халық үшін банктік депозиттерді тартымсыз етіп
отыр.
Басқа да қаржы ұйымдары тарапынан бәсекелестікті және инфляция деңгейін
ескере отырып, ... ... ... ... ... ... болып отыр. Кестеге тағы бір көз салатын болсақ, онда 2009-
2010 ... ... ... ... ... ... ... 3,1%-
дан 5,7%-ға (заңды тұлғалардың салымдары бойынша) және 9,4%-дан 11,3%-ға
(жеке тұлғалардың депозиттері ... ... ... ... ... тағы бір ... – бұл банктердің табыстары. Қызмет көрсету барысында қол
жеткізген ... ... ... ... ішкі көзі және ... ... ... табылады. Қазақстанда соңғы жылдары ... банк ... және ... ... көрсеткіштері өсуінің оңтайлы
динамикасы қалыптасқан еді. ... ... 2009 жылы ... ... табыстары күрт төмендеп ... ... банк ... мен ... ... мен көрсеткіштері келесі кестеде
берілген.
Кесте 6
Банк жүйесінің табыстылығы, млрд. теңге*
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |103,7 |140,9 |212,6 |342,1 |620,1 ... ... |43,2 |60,8 |93,9 |180,1 |337,1 |656,1 |789,3 ... ... табыс |60,5 |80,1 |118,7 |162,0 |283,0 |586,7 |670,4 ... емес ... |144,0 |89,6 |110,6 |151,1 |270,6 |552,7 |1 ... емес ... |183,4 |137,8 |191,3 |229,8 |422,6 |873,8 ... ... емес ... |-39,4 |-48,2 |-80,7 |-78,7 |-152,0|-321,1 |-633,0 |
|Төтенше табыстар/шығындар |1,3 |1,3 |1,0 |-0,6 |-0,2 |0,4 |– ... ... ... |22,4 |33,2 |39,0 |82,6 |130,8 |266,0 |37,4 ... | | | | | | | ... ... ... |4,4 |7,3 |9,3 |26,2 |44,8 |22,0 ... ... |20,6 |28,8 |31,7 |73,3 |104,6 |221,2 |15,4 ... ... www.afn.kz ... ... ... 2003 жылдан 2009 жылға дейін банк
жүйесінің таза табыстары ... ... өсіп ... Осы ... тапқан таза табысы 20,6 млрд. теңгеден 221,2 млрд. теңгеге
дейін, яғни ... 11 есе ... ... де, 2008 жылы ... нәтижесінде қиындыққа тап болған ... ... да сыр ... ... ... ... ... тапқан табысы небәрі
15,4 млрд. теңгені құрап, соңғы 7 жыл ішінде рекордтық ең төменгі ... ... ... 2009 ... 7 банк ... яғни ... шығынмен
қорытындылауға мәжбүр болып отыр. Солардың ішінде «АТФ Банк», ... ... ... және «Банк Астана-Финанс» бар.
Жалпы табыстардың құрылымында пайыздық табыстардың, яғни несиелер
бойынша сыйақылар алумен байланысты ... ... ... екенін байқауға
болады. Тек соңғы 2010 жылдың қорытындысы бойынша ғана банктердің ... ... емес ... яғни ... ... емес ... ... біршама асып түскенін көреміз.
Айта кету керек, пайыздық табыстардың ... ... ... ... ... ... байланысты табыстардың үлесі басым.
Олардың үлесі қазіргі Қазақстан банк жүйесіндегі жалпы пайыздық табыстардың
80-85 % ... ... Ал енді ... ... ... ... ... жерде клиенттердің талаптары бойынша, яғни депозиттер бойынша сыйақылар
төлеумен байланысты шығындардың үлесі басым (шамамен 70-75%).
Қорытындылай келе, ... ... ... ең ... ... құрылымдық бөліктерінің бірі коммерциялық банктер болып табылады.
Банктердің экономикадағы ролі ... есеп және ... ... асырумен, уақытша бос ақша қаражаттарын депозиттерге тартумен,
оларды инвестициялық және ... ... ... ... бір ... ... секторына бағыттаумен
түсіндіріледі. Жоғарыда көрсетілген суреттер мен кестелер ... ... ... ... коммерциялық банктердің қаржылық ... яғни банк ... ... көрсеткіштерінің динамикасы,
банктердің активтерінің және пассивтерінің құрылымы, несие ... мен ... ... қоржынының құрамы мен құрылымы және де банк
жүйесінің табыстылығы төмендеді.
2.2 «Казкоммерцбанк» АҚ-ы туралы жалпы сипаттама
Банк 1990 ... 12 ... ... Банкі АҚ («Медеу банкі») деген
атаумен ашылып, акционерлік қоғам ... ... ... құру ... ... ... қызмет түрлерін жүзеге асыру болды. Қазақстан
тәуелсіздік алғаннан кейін, Медеу банкі басқаша атаумен – ... ... ... ... өтті және ... операциялар жүргізуге ҰБҚ-ден
1991 жылы 21 ... № 48 ... ... ... ... министрлігі берген
№ 4466-1910-АҚ тіркеу туралы куәлігі бар.
Банк сондай-ақ оның бас офисі мына мекен жай бойынша тіркелген: Гагарин
даңғылы, 135 ж, ... 480060, ... ... ... номері:
832722585670 және 2585185, факс ... ... ... ... ... жылдың сәуірінде Банк Қазақстанда тіркелген, ... ... ... бірікті. 1994 жылдан бері банк 22 бөлімшеден, ... есеп ... ... және 12 ... ... ... орталығынан
тұратын филиалдық торабы арқылы негізгі ... және елді ... ... бері Банк ҚРҰБ мен ҚР Қаржы министрлігі, сонымен бірге
ЕҚДБ ... ... және даму ... ... Даму ... Kreditanstal
Wiederaufbau және Азия Даму Банкі сияқты халықаралық қаржы ... және ... ... ... қатысты.
1996 жылы Банк өзінің негізгі мақсатына – банктік қызметтің халықаралық
стандарттарға сай болуына қол жеткізуде үлкен қадам жасады. ... & Touche» ... ... халықаралық аудиторлық тұжырымдама
алған бірінші ... банк ... Тағы бір ... ... - ... Watch BREE» ... агенттігінен халықаралық рейтингінің берілуі
Казкоммерцбанк халықаралық кредиттік ... ... Орта ... ... банк және аз ғана ТМД банктерінің біреуі болып
табылады /27/.
1997 сәуірде ... ЕҚДБ ... және сол ... ... ... (Credit ... de France) ең динамикалы
банктерінің ... ... ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыра бастаған бірінші банк болды.
Банк үшін және ... ... банк ... үшін ... ... 1997
жылы осы сәтке дейін қарызгер ретінде тек ҚР Үкіметін ғана мойындаған,
Неміс ... ... ... ... ... ... бекітуі болды. Банк 1997 жылы өзінің бірінші синдикатталған
несиесін тартты, ... бері Банк ... 14 ... ... ала және ... ... ... несиелер нарығында белсенді
болып келеді.
1998 жылдың мамыр айында Банк үш жылдық еурооблигациялар шығару арқылы
100 млн. ... ... Бұл ... ... корпоративті эмитент
еурооблигациясының бірінші шығарылымы болды. Кейінгі жылдары барлығы 1.5
млрд. АҚШ ... ... ... ішкі және халықаралық еурооблигациялар
шығарды.
1997-2004 жылдар аралығында Казкоммерцбанкке ... ... ... және «The Banker» ... ... ... қаржылық
басылымдары «Қазақстандағы үздік банк» атағын берді.
2001 жылы Банк елімізде бірінші болып тікелей DEG халықаралық ... жеті ... ұзақ ... ... ... несие алды.
2002 жылы Казкоммерцбанк 74% Қырғызавтобанкінің акциясын ... ... ол ... ... деп ... өзгертті. Сондай-ақ
Казкоммерцбанк Мәскеудегі Аймақ аралық кәсіпкерлікті дамыту банкімен
(Москоммерцбанк КБ), оны одан әрі ... ... ... туралы Келісімге қол қойды.
2003 жылы ЕҚДБ Банкпен ... ... ... ... Келісімге
қол қойды және одан әрі Банк шығарған 15% жай акцияны сатып ... жылы 1 ... жай күйі ... Банк бас офистен басқа
Қазақстандағы 22 әмбебап филиалға және 69 операциялық бөлімшеге иелік ... ... ... КЕБ пен ... біріктірді).
«Казкоммерцбанк» АҚ, қазіргі уақытта активі, несие қоржыны, таза кірісі
және жалпы депозиттері бойынша ірі ... ... ... ... 2007 ... 31 ... ... есеп-қисаптың халықаралық
стандарттары бойынша есептелген банк активтері 2,997 ... ... ... құрады. Ал осы көлемнің 79%-ы, яғни 2,366 трлн. ... ... ... ... (нетто) тиесілі. 2007 жылы банк басты
компаниялардың акционерлеріне тиесілі 55,963 ... ... ... таза
кіріс алды. 2007 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша капиталдың
жеткілікті ... ... ету ... банктің жеке капиталы 415,3
млрд. теңгені құрады, ал оның рентабельді коэффициенті (ROE) 19,5% ... ... ... көзі – банк депозиттері болып табылады, олар
қордың жалпы көлемінің үштен бір бөлігін құрайды. 2007 жылдың ... ... 30,1% ... 895,1 ... теңгені құрады. Осылай Казкоммерцбанк
тартылған депозиттердің көлемі бойынша Қазақстандағы №1 ... оған ... ... ... ... тартумен қатар банк ... және ... ... және ... беру, клиенттердің төлем қабылдау, дебетті
және несиелік карталары, ... ... жеке ... ... ... ... ... көрсетудің кең спектрін ұсынады. 2008 жылы
1 қаңтардағы жағдай бойынша, Банк бас офистен ... ... ... ... және 165 ... ... иелік етеді (ОБ ұғымы
бұрынғы КЕБ пен БҚО-ны біріктірді).
Сондай-ақ, Банктің Қырғызстанда ... ... ... ... КБ) және ... («Қазкоммерцбанк Тәжікстан»
ЖАҚ) еншілес банктері бар. Қазкоммерцбанк ең ірі үш ... ... - VISA және ... ... және American Express -
дебеттік және несиелік карталарын шығаратын Қазақстандағы жалғыз банк. ... 1 ... ... бойынша банктің айналыста 966 мың картасы бар.
Сондай-ақ Банк American Express ... ... ... ... ... ... 2001 жылы ... банктердің ішінде Қазкоммерцбанк
бірінші болып магниттік лента мен чип құрамдастырылған смарт-карталар, ал
2005 жылы тағы да ... ... GoCard ... ... картасын шығарды.
Сонымен қатар банктің банкоматтар желісі бар. 2008 жылы 1 маусымдағы жағдай
бойынша банкоматтар саны 871 ... оның ... ... ... ... (кэшин) банкоматтар саны – 160.
Сондай-ақ банктің процессингтік орталығы 250 интернет-дүңгіршекке және
сауда орындарында орналасқан 7522 ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша Қазақстандағы жетекші
банк. 2008 жылы шілденің басында жеке тұлғаларға арналған ... ... ... клиенттер саны 150 000-нан асты, ... ... ... ... ... АҚ, ... АҚ және «Ресейдің Жинақ банкі» АҚ төлем карта иелері бар. Ал
заңды тұлғаларға арналған ... ... және ... ... 11 000 ... ... құрайды.
Банк орташа және ірі қазақстандық және Қазақстанда өз ... ... ... ... ... өнім мен қызметтер ұсынады,
сауда, жобалық қаржыландыру, инвестжобаларды қаржыландыру, ... ... ... ... ... мен ... да жалпы банктік
қызметтерді қосқанда. Банк өз саясатына сәйкес, ... ... ... ... әдетте, корпоративтік клиенттер үшін 18 айға ... ... ... ... қазіргі уақытта ресурстарына байланысты
ұзақ мерзімді қаржыландыру ұсынады.
Банк Қазақстандағы ... ... ... үшін ... ... несиелер ұйымдастырады және Ресей мен Қырғызстанның ... ... ... Банктік қызметтен басқа Банк өзге
де қаржылық қызметтер ... ... ... ... мен ... ... ... бола отырып, ол компанияларға ... ... ақша ... ... ... ... ... компанияларға ақша ресурстарын басқару жөніндегі
қызметін ұсынады. Банктің бас лицензиясына ... ... ... ... және ... қосқанда) мәміле жасауға (сату, сатып ... ... құқы бар. 2001 ... Банк ... ... және бөлшек
сауда клиенттеріне ақша қаражаты мен ... ... ... ... қатар, Банктің тармақталған банкоматтар торабы бар. 2008 жылдың
1 наурызында банкоматтар саны - 399, сауда/қызмет көрсету кәсіпорындарында
орнатылған POS-терминалдар саны - 2364-і ... ал ... ақша ... ... саны - 182 ... ... ... өз
клиенттеріне қаржылық порталдар арқылы оқшауланған ... ... ... ... банк болып табылады: Homebank.kz - жеке тұлғалар
үшін, Onlinebank.kz - ... ... ... ... - ... банк пен ... қызметтерінің провайдері
позициясын сақтап қалу, өсім мен операциялық тиімділік арқылы пайданы
ұлғайту. Осы стратегияны ... ... үшін банк ... жұмылдырылмақ:
- банк қызметін кеңейту;
Банк өз қызметтерінің ... ... ... ... Банк ... клиенттік базасын кеңейте және несие қоржынының сапасын
жақсарта бермек. Өз ... ... ... Банк ... ... ... ... несие беруді ұлғайтуға тырысады.
- ақпараттық басқару жүйесі мен операциялық тиімділікті жақсарту;
Банк ... ... ... ресурстары мен ақпараттық
технологияларға ұйымдық ... ... және ... ... жұмыс істейді. Банк жетекші ақпараттық ... ... ... қор ... ... ... және негізгі ... ... ... ... көп ... ... ұйымдармен және
шетелдік кредиттік-сараптау агенттіктерімен ынтымақтаса ... ... дара ... ... ... ... бойынша өзінің
нарықтық үлесін ұлғайту ... ... ... қор ... ... ... ... қызметтер нарығына шығу;
Қазақстандық құнды қағаздар нарығының инфрақұрылымы, заңнамалық базаны
қосқанда, әлі даму үстінде. Банк осы ... ... ... ... одан әрі ... ... үшін қадам жасады ... ... ... ... ... АҚ және ... АҚ еншілес кәсіпорындарының қызметі арқылы өзін көрсетуде.
«Қазкоммерцбанк» АҚ акционерлер ... ... ... ... ... ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ, Alnair Capital
Holding АҚ және Еуропалық Қайта құру және Даму ... ... ... «Орталық Азиялық Инвестициялық компаниясы» АҚ
«Орталық Азиялық Инвестициялық компаниясы» АҚ қазақстандық холдингтік
компания болып ... Осы ... ... ... ... банк
акцияларына иелік етеді.
2. «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат ... ... ... ... ... АҚ ... Қазақстан
Республикасының Үкіметіне қарайды. Банк кредиторларының мүддесін ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында
Үкіметтің қабылдаған шешіміне сәйкес, қор 2009 ... ... ... ... кіреді. Қор шектеулі мерзімге ғана, Қор, Банк және
негізгі акционерлер қол қойған келісімдер топтамасында көрсетілген ... Банк ... ... ... ... Қор ... операциялық
жұмысына араласпайды, Банктің ірі акционерлері банкке бақылау жасайды. ... ... қоры ... ... ... жай ... ... сенімді басқару және дауыс беру ... ... ... ... Alnair Capital Holding ... Capital Holding АҚ ... – жеке инвестициялық қор. Альнаир
2008 жылдан бері Банк акционері ... ... ... банк холдингі
деген ресми мәртебесі бар. Альнаир ГДР түріндегі акцияларға ... ... ... ОД-ның номиналды ұстауындағы жалпы акциялардың көлеміне кіреді.
4. Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі
Еуропалық Қайта құру және Даму ... ... / European Bank ... and ... (EBRD) — 1991 жылы ... ... ... Азия елдерінде экономикалық және демократиялық нарық құру мен дамытуды
көздейтін халықаралық қаржы ... ЕҚДБ өз ... ... ... шетел инвестицияларын тартатын аймақтағы ірі инвестор. ЕҚДБ
құрамына 61 ... және екі ... ұйым ... ЕҚДБ 2003 ... Банк ... ... ... сәйкес банктің Директорлар кеңесі (банктің басқарушы органы),
Басқармасы (банктің атқарушы органы) және Аудиторлары бар. ... ... ... ... ... ... Басқарманы
сайлайды, сондай-ақ акционерлердің мүддесін қорғайды, банкті басқару
жауапкершілігін өз ... ... және ... стратегиясы мен жедел
жобаларын бекітеді. Банктің ағымдағы жұмысын басқару ... ... ... өз мойнына алады /28/.
2009 жылдың 22 сәуіріндегі «Қазкоммерцбанк» АҚ аффирленген заңды
тұлғалары ... және ... ... ... ... КБ ... ... – «Қазкоммерцбанк» АҚ-ның
еншілес банкі. Москоммерцбанктің негізгі ... ... ... банк ... қызметтің кең кешенін ұсыну болып табылады;
- «Қазкоммерцбанк Қырғызстан» ААҚ ... ... ... ... ... банкі;
- «Қазкоммерцбанк Тәжікстан» ЖАҚ - «Қазкоммерцбанк» АҚ-ның еншілес
банкі;
- ... ... АҚ ... ... ... АҚ-ның енщілес ұйымы, инвестициялық және ... ... ... капитал нарығында кең кешенді қаржылық
қызмет көрсетеді;
- «ГРАНТУМ жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ ... ... ... ... ... банкі, ABN AMRO КаспийМұнайГаз ҮЕҚ ... ... бола ... ABN AMRO тобында алған бірегей тәжірибесін
әлемдік қаржылық жүйеде қолдануда. Қазақстандағы ең ірі ... ... ... ... арналған қызметке жаңа көзқараспен қарауды
– ең бірінші ... сапа мен ... ... ұсынады.
- «Қазкоммерц-полис» сақтандыру компаниясы (Қазақстан Республикасы) –
«Қазкоммерцбанк» ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығында сақтандыру операцияларын жүргізеді;
- «Казкоммерц-LIFE» ӨСК» АҚ (Қазақстан Республикасы) – ... ... жеке және ... ... ... адамдардың өмірін
сақтандырады. Сондай-ақ, зейнетақы активтерімен инвестициялық басқаруды
жүзеге асыратын ... Asset ... ... АҚ ... ... бірлестік» ЖШС (Қазақстан Республикасы),
компания Kazkommerts International B.V. бірлестігі (Нидерланд ... ... Finance 2 B.V. ... (Нидерланд Корольдігі),
компания Kazkommerts Capital 2 B.V. бірлестігі (Нидерланд Корольдігі), «Ист
Коммерц» инвестиция тобы» ЖШҚ болып ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардан депозиттер қабылдау;
- банктерге және кейбір банктік ... ... ... корреспонденттік шот ашып, оларды жүргізу;
- кассалық операциялар жүргізу: банкноттар мен монеттерді қабылдау,
қайта санау, айырбастау, ауыстыру, ... ... және ... ақша ... ... және жеке ... талаптарымен ақша аудару;
- есептеу операциялары: ... және жеке ... ... және ... ... ... және жеке тұлғалардың, оның ішінде банктер корреспонденттердің,
талаптарымен олардың банктегі шоттары арқылы есеп айрысу;
- сенімгерлік (трасталық) операциялар: сенімгердің ... ... ... ... есеп ... ... жинау салыстыру, сұрыптау,
төлемдерді қуаттау, өзара ... ... алу және ... таза ... ... ... операциялар: клиенттердің құнды қағаздарын, құжаттарын, басқа
да құндылықтарын сақтау, сейфтерді, шкафтарды және үй жайларды ... ... ... ... ... ... ... қағаздар мен қозғалатын
мүліктерді кепілзатқа алып, қысқа мерзімді несие беру;
- банкноттар мен монеттерді, басқа да ... ... ... және
салып беру;
- басқа елдердің валюталарына ақша ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
банкісінің, рұқсат қағазы (лицензиясы) негіздемесінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкісінің арнаулы рұқсат ... ... ... ... ... ... ... шығару;
- кепілдеме операциялары: кепілгерлік беру, үшінші ... ... ... ... ... мен міндеттемелер беру;
- мүліктерді жалдауға беру. Бұл жағдайда жалдауға берушінің, жалдауға
берген мүлкіне меншіктік құқы, ... ... ... біткенше
сақталады;
- өзінің меншікті құнды қағазын шығару (акциядан басқа);
- факторингілік ... ... ... ... сатып алушыдан
төленбей қалу қаупін өзіне қабылдап, төлем талаптарын сатып алу;
- форфейтінгілік оперциялар: ... ... ... ... ... міндеттемелерін (вексель) сатып алу.
Банктің негізгі қаржылық көрсеткіштері келесі кестеде берілген.
Кесте 7
«Казкоммерцбанк» АҚ активтері мен ... ... млн. ... ... ... ... %|
| ... ... ... ... |
| | |% | |% | ... ... |57 580 |5,8 |95 591 |9,4 |+66,0 ... ... |60 880 |6,2 |21 655 |2,1 |-74,5 ... бағалы қағаздар |31 043 |3,2 |24 904 |2,4 |+19,8 ... ... ... |4 994 |0,5 |13 556 |1,3 |+171,4 ... |783 253 |79,5 |799 054 |78,4 |+2,0 ... ... |46 904 |4,8 |64 649 |6,3 |+37,8 ... ... |2614805 |100,0 |2587873 |100,0 |-2,6 |
| ... ... және ... |412 |0,1 |207 |- |-49,8 ... ... | | | | | ... ... ... |293 755 |32,3 |317 561 |34,4 |-16,6 ... ... |380 605 |41,8 |343 421 |37,0 |-9,8 ... ... |174 987 |19,2 |204 988 |22,2 |+17,1 ... ... |55 028 |6,0 |55 157 |6,0 |+0,2 ... ... |4 967 |0,5 |2 351 |0,4 |-52,7 ... ПАССИВТЕР |2300943 |100,0 |2198285 |100,0 |-10,2 |
| ... ... |57 989 |77,4 |89 170 |93,0 |+53,8 ... ... |334 |0,4 |12 945 |13,5 |+377,5 ... ... |15 826 |21,1 ... |(7,2) |- ... ... |751 |1,0 |677 |0,7 |-9,9 ... КАПИТАЛ |313862 |100,0 |389588 |100,0 |+7,5 ... ... ... ... ... АҚ ... активтерінің -2,6%-ға
төмендегенін байқаймыз. Сонымен қоса, банк осы кезеңде өз ресурстарын ақша
қаражаттарына, бағалы қағаздарға және ... ... ... ... ... Талдауға алынған кезеңде аталған көрсеткіштер
сәйкесінше 66,0%, 19,8% және 171,4%-ға өскен.
Банк активтерінің басым бөлігі несиелердің үлесіне келетіні ... 2008 ... ... бойынша жалпы активтердегі несиелердің
үлесі 79,5%-ды құраса, 2009 жылы бұл көрсеткіш 78,4%-ды құрап отыр.
Ресурстар ... ... ... болсақ, онда банктің
міндеттемелері 2009 жылдың қорытындысы бойынша ... ... ... барысында банк негізінен басқа банктердің салымдарын
қабылдауға, депозиттік операцияларға және ... ... ... ... ... жылы «Казкоммерцбанк» өзінің жарғылық ... ... ... ... ... арттырған. Бұған себеп болған мына жағдай:
банк 2009 жылды ... яғни ... ... ... 2008 жыл банк үшін ... кезең болған еді. Сол себепті банк өзінің қаржылық ... ... ... қалу ... өзінің жарғылық капиталын және ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау мақсатында оның табыстарының құрамы
мен құрылымын қарастыра кету керек. ... ... ... ... ... ... берілген.
Кесте 8
«Казкоммерцбанк» АҚ табыстарының құрылымы, млн. теңге*
|Табыстылық көрсеткіштері |2008 |2009 ... ... | | ... ... |98 545 |112 985 ... ... салымдар |3 650 |1 760 ... ... ... |1 539 |1 880 ... ... ... |4 440 |2 281 ... пайыздық табыстар |108 174 |118 906 ... ... | | ... ... ... ... ... |
|Тартылған депозиттер ... ... ... ... ... ... |(21 220) |
|Субординациялық қарыздар ... ... ... ... |(122) |- ... пайыздық шығындар ... ... ... құнсыздану резерві |(11 844) |(44 652) ... ... ... ... |24 021 |(814) ... емес табыстар |9 646 |14 608 ... емес ... ... ... |
|Салыққа дейінгі табыс (шығын) |13 379 ... ... ... |6 135 |1 607 ... ... таза ... ... |7 244 ... |
| ... ... ... ... ... ... пайыздық табыстары 2008 жылғы 108174
млн. теңгеден 2009 жылы 118906 млн. ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің жоғары екенін айта ... ... ... ... ... табыс 2008 жылы 112 985 млн.
теңгені құрап, жалпы пайыздық табыстардың 95% құрап отыр. Алайда, банк ... ... ... ... байланысты өте үлкен ... млн. ... ... ... ... ... болып отыр.
Пайыздық операциялармен байланысты шығындарды ескере отырып, банк 2009 жылы
несиелік операциялар бойынша ешқандай ... ... бұл ... 814 ... ... шығын көріп отыр. Осылайша, «Казкоммерцбанк» жалпы ... ... ... пайызды және пайыздық емес табыстар мен
шығындардың қатынасынан 7 201 млн. ... ... ... ... ... отыр.
Аталған табыстар мен шығындар банктің мынадай бизнес салаларына қызмет
көрсету нәтижесінде ... ... ... депозиттерін қабылдау және олардың шоттарын жүргізу;
жеке тұлғаларға тұтыну ... ... және ... ... ... және ақша ... ... жеке тұлғаларға қызмет
көрсету;
заңды тұлғаларға несиелер ... ... және ... ... ... овердрафт операцияларын жүргізу;
қазынашылық қызмет көрсету, соның ішінде саудалық және инвестициялық ... ... ... және ... несиелеу бағыттары туралы мәліметтер келесі кестеде берілген.
Кесте ... АҚ ... ... ... ... несиелері, млн.
теңге*
|Несиелер ... ... ... %|
| ... |Үлесі |Сомасы |Үлесі | |
| | |% | |% | ... ... |128 751 |16,0 |144 296 |16,7 |+12,1 ... ... |85 315 |10,6 |89 522 |10,4 |+4,9 ... ... |39 955 |5,0 |51 830 |6,0 |+29,7 ... ... |3 482 |0,4 |2 944 |0,3 |-15,5 ... сауда |94 170 |11,7 |139 408 |16,1 |+48,0 ... |107 346 |13,3 |138 463 |16,0 |+29,0 ... ... |100 875 |12,5 |101 826 |11,8 |+9,4 ... ... |65 778 |8,1 |69 461 |8,0 |+5,6 ... ... |74 262 |9,2 |42 432 |4,9 |-42,9 ... ... |29 228 |3,6 |36 468 |4,2 |+24,8 ... ... ... |807 955 |100,0 |864 376 |100,0 |+6,9 |
| ... ... ... ... ... банк ... және жеке ... құрылыс
салаларына несиелер бөлуді дұрыс көретінін байқаймыз. Мысалға, ... ... ... ... 2008 және 2009 ... ... 11,7%
және 16,1%-ды құраған, сонымен қоса олардың көлемі 48,0%-ға ... ... ... ... үлесі 12,5% және 11,8%-ды құраған, ал ... ... ... Құрылыс саласына берілген ... ... 13,3% және ... ... ал ... көлемінің өсу қарқыны
29,0%-ға жетіп отыр. Сонымен ... ... ауыл ... берген
несиелерінің көлемі де 2009 жылы 24,8%-ға өскен.
Банк табыс табу мақсатында ... үш ... ... ... ... ... ТМД елдері және Азия елдері. Аталған елдерде
«Казкоммерцбанк» қызмет көрсетуді өзінің құрылу кезінен бастаған ... ... банк ... деңгейде танымал болып, бірқатар
жетістіктерге жеткен болатын. Бұған ... ... 2002 ... ... айында
халықаралық «Fitch Ratings» рейтингтік агенттігін «Казкоммерцбанкке» ... «В» ... ұзақ ... және ... мерзімді рейтингтерін, «D»
жеке рейтингін және «5T» қолдау рейтингісін «Тұрақты» ... ... ... Оның ... осы жылдың қараша айында «Moody’s Investors
Service» халықаралық рейтинг агенттігі банктің ұзақ ... ... ... ... ... берген еді. «Казкоммерцбанктің» соңғы
5 жыл ішіндегі халықаралық ірі үш агенттіктің ... ... ... ... ... ... берілген.
Кесте 10
«Казкоммерцбанк» АҚ рейтингтік бағалары*
|Рейтинг беруші |«Казкоммерцбанк» АҚ берілген ... ... ... | |
| |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... агенттігі ... ... |В+ |- |B+ |ВВ- |ВBB+ |В- ... ... |В |- |В |В |В2 |В2 ... ... |D |- |D |D |D |D ... ... ... ... |Теріс |Тұрақты|
|«Standard&Poors» агенттігі ... ... |- |- |В+ |В+ |BВ+ |В ... ... |- |- |В |В |B |- ... болжамы |- |- ... |Оң ... ... ... ... ... ... |- |Ва1 |- |- |Ваа2 |Ва3 ... ... |- |- |- |- |Prime-2 |- ... тұрақтылығы |- |- |- |- |D- |D- ... |- ... |- |- ... ... |
| ... ... www.kase.kz ... 2004 ... бері ... ... ... ... ... өсіп
отырған. Тек соңғы 2009 жылы ғана ... ... тап ... ... бағалары біршама төмендеген. Сонымен қоса,
үш рейтингтік агенттіктердің ... ... ... ... ... мәжбүр болып отыр. Агенттіктердің айтуынша, бұл рейтингтік
бағалардың төмендеуі банктің ... ... ... ... оның ... ... төмендеуімен байланысты. Сонымен
қоса, агенттіктер банктің қолда бар ... ... ... де ... бағаларды төмендетуге себеп болып отырғанын атап
өтеді.
Қорытындылай келе, «Казкоммерцбанк» АҚ қазіргі уақытта ... ... таза ... және ... депозиттері бойынша ірі жекеменшік қаржы
институты болып табылады. Қаржылық ... ... ... ... банк ... 2,997 ... теңгені құрады. Ал осы
көлемнің 79%-ы, яғни 2,366 ... ... ... ... (нетто)
тиесілі. Банк басты компаниялардың ... ... 55,963 ... мөлшерінде таза кіріс алды. Капиталдың жеткілікті болуын қамтамасыз
ету мақсатында банктің жеке капиталы 415,3 млрд. теңгені ... ал ... ... (ROE) 19,5% құрады. Банк депозиттері қордың жалпы
көлемінің үштен бір бөлігін құрайды, яғни клиент депозиттері 30,1% ... ... ... ... ... ... тартылған депозиттердің
көлемі бойынша Қазақстандағы №1 банк, оған ... 20% ... ... ... және ірі ... және ... өз қызметін жүзеге
асыратын халықаралық бірлестіктерге түрлі өнім мен ... ... ... ... ... қаржыландыру, активтерді
басқару, сондай-ақ қысқа мерзімді несиелеу мен ... да ... ... ... Банк өз ... ... жоғары өтімділік деңгейін
қолдау мақсатында, әдетте, корпоративтік клиенттер үшін 18 айға ... ... ... ... ... ... ... байланысты
ұзақ мерзімді қаржыландыру ұсынады. Бірақ әлемдік қаржылық ... банк ... ... ... Соған қарамастан қазіргі уақытта
еліміздің банк секторында алдыңғы орындарды иемденеді.
2.3 Коммерциялық банктердің ... ... ... және банк
жүйесінің халықаралық рейтингін бағалау
Қазақстан Республикасында банк секторының 2000-2010 жылдардағы жағдайын
сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің ... ... банк ... ... ... бейнелейді. Коммерциялық банктердің активтері мен
капиталы жоғары қарқындармен өсіп отырды, олардың ресурстық ... ... ... ... ... сыртқы қарыздар есебінен. Кредиторлар
мен салымшылар тарапынан банктерге деген сенім банк ... ... бірі ... ... жыл ... банк секторына ықпалын тигізген көптеген
факторлармен сипатталады. Соңғы уақытта елімізде орын алып ... ... ... ... онда ... ... ... атап
кетуге болады:
- банк жүйесінің өсу қарқынының күрт төмендеп кетуі;
- банк ... ... ... нашарлауы;
- Қазақстандық банктердің табыстылығының төмендеуі.
Бұл бөлімде біз жалпы банк жүйесінің ... ... ірі он ... ... ... банк секторы бойынша активтердің, бірінші
кезекте несиелік қоржынның сапалық көрсеткіштерін, банктердің ... ... ... ... ... ... ... ондығына кіретін ірі банктердің ... ... ... ... 11
Қазақстандық банктердің активтерінің динамикасы, млн. теңге*
|Банктің атауы |2007 |2008 ... ... | | |% | |% ... Банк |1 824 994 |2 648 603 |45,1 |2 915 111 |10,1 ... |2 269 194 |2 614 805 |19,6 |2 587 873 ... ... ... |997 040 |1 567 245 |60,2 |1 620 050 |3,4 ... банк ... |1 192 070 |28,9 |1 036 799 ... Банк |1 047 197 |989 598 |-5,5 |991 431 |0,2 ... ... ... |570 592 |880 898 |54,4 |946 032 |7,4 ... |199 404 |325 928 |63,5 |288 199 ... банк ... |257 422 |31,0 |253 383 |-1,6 ... банк |151 637 |183 797 |21,2 |271 371 |47,6 ... |205 251 |204 040 |-0,6 |298 340 |46,2 ... банк ... |8 874 640 |11 684 628 |31,7 |11 899 316 |1,8 ... банктің үлесі, % |94,3 |93,8 |- |92,4 |- |
| ... ... ... ... ... өсу ... тұрғысынан Қазақстан банк жүйесі
қазір қолайсыз жағдайларды бастан кешіріп отыр. Бірнеше жылдар ... ... ... ... кезекте шет елдік қарыздардың есебінен)
отандық банк ... өсу ... күрт ... ... 2007 жылы ... өсу ... ... құраған болса, 2008 жылы бұл көрсеткіш
небәрі ... ғана ... ... Сонымен қоса, кейбір банктердің
активтерінің соңғы екі ... ... ... азайып кеткенін байқаймыз.
Активтердің өсу қарқынын қалыпты деңгейде сақтап қалуға қабілеті жеткен ... ... ... және ... ... болып отыр.
Әрине, әлемдік дағдарыс жағдайларында Қазақстандық банктерде арзан
ресурстар тарту мүмкіндігі жоқ. ... ... ... ... («Халық
банктен» басқалары) өте үлкен көлемде ресурстар тартқан ... ... ... ... ... ... қарыздарды қайтару тұрғысынан ... тап ... ... секторы үшін келесі қолайсыз жағдай – олардың активтерінің
сапасының төмендеуі болып отыр. ... ... ... ... ... ... салдарынан болып отыр. Осы уақытта көптеген банктер
шет елдерден тартылған қаражаттарды тезірек орналастыру және ... ... ... ... ... несиелік талаптарды
төмендеткен ... ... ... төмен несиелердің ... ... ... сапасы нұқсан көріп отыр. Отандық банктердің
несие қоржынының сапалық көрсеткіштері келесі ... ... ... деңгейдегі банктердің несие қоржынының құрамы мен құрылымы, млрд.
теңге*
|Көрсеткіштер |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |1 087 |1 813 |3 062 |5 992 |8 868 |9 094 ... ... % |51,5 |66,8 |68,9 |95,7 |48,0 |2,5 ... ... ... % |60,4 |56,3 |58,2 |52,6 |39,7 |44,0 ... несиелердің үлесі, % |37,5 |41,4 |39,6 |45,8 |58,8 |52,7 ... ... ... % |2,1 |2,3 |2,2 |1,6 |1,5 |3,3 ... көзі: www.afn.kz
Kестеден байқайтынымыз, соңғы 6 жыл ішінде банк жүйесінің ... ... ... ... 8007,4 млрд. теңгеге немесе 8 ... ... Осы ... ... қоржынның өсу қарқынының ең жоғарғы деңгейі
2006 жылдың ... тиіп ... яғни бұл ... ... берген
несиелері өткен жылмен салыстырғанда 95,7% өскен, яғни бір жылдың ішінде
тұтастай 2 есе ... 2008 жылы ... ... көлемі 48,0% дейін
төмендеген, ал 2008 жылы банктер халықты және экономиканы ... ... ... тұр. Бұл ... ... 9 ... ... бойынша
банктердің несие қоржыны небәрі 2,5% ғана өскен.
Банк жүйесінің несие қоржынының ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің несие қоржының
сапалық жағдайы айтарлықтай төмендеп кеткен. Атап айтар болсақ, ... ... 2003 ... 2007 ... дейін динамикалық түрде төмендеп
отырған. Осы 5 жыл ... ... ... ... ... ... төмендеп кеткен. Тек 2008 жылдың соңына қарай стандартты несиелердің
үлесі шамалы өскенін байқаймыз, алайда бұл банк ... ... ... сәл ... да ... кепілдік бере алмайды. Өйткені, сәйкесінше
күмәнді және үмітсіз ... ... өсіп ... 2003 және 2007 ... ... ... үлесі 37,5%-дан 58,8%-ға дейін көтерілген.
Оның ... ... ... ... 2008 жылы ... жылмен салыстырғанда
2 еседен көп деңгейге өсе түскен.
Банк жүйесінің несиелік активтерінің сапасының нашарлап кетуіне ... ... ... ... яғни экспресс-несиелерге
қойылатын талаптар мен шектеулердің жеңілдеуі де айтарлықтай ықпал ... ... ... ... ... ... ... қажеті жоқ, оның
үстіне несиелік бюролар қарыз алушы азаматтардың төлем қабілеттілігіне жете
көңіл бөлмегенін ... ... ... ... бір-бірімен
бәсекелестік күрес нәтижесінде өз клиенттеріне ... ... ... болатын. Дегенмен де, қазіргі ... ... өз ... ... ... ... ... жинап үлгерді. Бұл алдағы
уақыттарда клиенттердің төлем қабілеттілігін бағалау жүйесін жетілдіруге,
нәтижесінде өздерінің ... ... ... ... ... ... беретін тамаша құрал болып табылады.
Өздерінің шектен тыс еркін несиелік саясатының салдарын банктер ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
өсе берді, ал олардың активтерінің сапасын бағалау ... үшін ... ... үшін де ... айналды. Банктердің бүгін берген несиелері
ертеңіне күмәнді, тіпті үмітсіз несиелерге айналып шыға келді. ... ... ... ... ... олар ... қоржынының
нашарлауымен байланысты қиындыққа тап болды.
Бұл жағдай, әрине, сыртқы инвесторлар тарапынан қарсылыққа тап ... жоқ, ... ... ... ... Қазақстанның ішкі
мүмкіндіктері жақын арада байқалмайды. Осыны ескере отырып айта кету керек,
Қазақстандық ... ... ... ... екі ... ... ... біріншіден, сапасы төмендей бастаған
активтер бойынша ... ... және ... ... құнымен.
Отандық банктердің қиын мәселесіне айналып отырған тағы бір маңызды
көрсеткіш – бұл банктердің ... ... ... табыстылық
деңгейін бағалау үшін Қаржылық қадағалау ... ... ... ... жүйесі бекітілген. Қазақстанда соңғы
жылдары ... банк ... ... және меншікті капиталының
табыстылық көрсеткіштері өсуінің оңтайлы динамикасы қалыптасқан еді. Алайда
соңғы 2008 жылы ... ... ... ... деңгейі күрт
төмендеп кетті. Қазақстан екінші деңгейдегі банктерінің табыстылық деңгейін
сипаттайтын көрсеткіштер кешені келесі кестеде берілген.
Кесте 13
Қазақстан банк ... ... ... ... ... |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... | | | | | ... ... ... ... |1,45 |1,82 |1,44 |2,55 |0,32 ... ... (ROA) | | | | | ... дейінгі табыстың меншікті |11,26 |14,06 |14,65 |22,87 |2,59 |
|капиталға қатынасы, (ROE) | | | | | ... ... ... ... |7,57 |6,99 |12,10 |12,38 ... | | | | | ... табыстардың несие қоржынына |10,13 |11,17 |9,13 |15,24 |14,65 |
|қатынасы, | | | | | ... ... ... |3,89 |4,42 |4,21 |7,19 |7,63 ... қатынасы, | | | | | ... ... ... жиынтық |2,71 |1,68 |1,79 |2,42 |11,05 ... ... | | | | | |
| ... ... ... ... ... келтірілген кестедегі мәліметтерге ... ... ... ... ... ... жиынтық капиталға
қатынасын сипаттайтын ROA көрсеткішінің мәні 2007-2010 жылдар аралығында
1,45 мәнінен 0,32 мәніне ... ... ... меншікті капиталға
қатынасын сипаттайтын ROE көрсеткіші 11,26 мәнінен 2,59 мәніне ... ... ... ... ... ... ... өсе түскен.
Банктердің табыстылығымен тығыз байланысты көрсеткіш - өтімділік
көрсеткіштері. ... ... ... банк жүйесінде өтімділік деңгейі
қолайлы деңгейде сақталып отыр. 2008 жылдың шілде ... ... ... ... ... ... 7, 30 және 90 күндік
өтімділік деңгейіне қатысты бірқатар өзгерістер ... ... ... ағымды және қысқа мерзімді өтімділік көрсеткіштерінің орнына 2008
жылдан ... ... ... ... үш ... ... Бұл банктердің өздерінің өтімділік деңгейіне деген назарын
күшейтіп, нәтижесінде банк ... ... ... ... орындап
шықты. Банк жүйесінің өтімділік көрсеткіштерінің динамикасы келесі ... ... ... ... банк ... ... көрсеткіштері*
|Өтімділік көрсеткіштері |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... (k4) ≥ 0,3 |1,1 |1,037 |1,38 |1,44 |- ... ... ... (k5) ≥ |1,0 |0,95 |1,12 |0,97 |- ... | | | | | ... ... (k4-1) ≥ 1 |- |- |- |- |3,1 ... ... (k4-2) ≥ 0,9 |- |- |- |- |1,8 ... ... (k4-3) ≥ 8 |- |- |- |- |1,6 |
| ... ... ... ... ... коэффициенттерінің динамикасы
Kестенің және суреттің мәліметтері мынаны аңғартады, ... ... ... өтімділік көрсеткіштері бойынша банктер Қаржылық
қадағалау агенттігінің орнатқан ... ... ... келген.
2009 жылдың жазынан бері қолданысқа енгізілген өтімділіктің ... ... да ... ... ... тиісінше жауап
берген. 2010 жылғы 1 ... ... банк ... мынаны аңғаруға болады:
7 күнге дейінгі мерзімді өтімділік коэффициенті (k4-1) 1 нормативі кезінде
3,1-ді құрады;
30 күнге ... ... ... ... (k4-2) 0,9 ... 1,8-ді ... ... дейінгі мерзімді өтімділік коэффициенті (k4-3) 0,8 ... 1,6-ті ... ... 1 ... ... ... ... есебіне енгізілуге
көзделген өзгерістерді ескерсек, 30 және 90 ... ... ... ... 2 банк ... отыр – ... ... Қытай
банкі» және «Экспресс банк».
Жалпы, Қазақстан банк жүйесіндегі ... ... ... ... ... әлі де ... басқарылатын деңгейде және көп жағдайда
Қаржылық қадағалау ... ... ... ... ... санын қысқартпай, даму тенденцияларын сақтап қалуға тырысуға
мүмкіндік беріп отыр. Дағдарысқа ... ... ... ... Үкіметі отандық ірі 4 банкке 5 млрд. доллар көлемінде ... ... ... ... бұндай қаржылай көмек басқа да ... ... де ... ... ... ... тек банк жүйесін
дағдарыстан алып шығу мақсатында ғана ... ... ... ... ... ... отыр.
Әлемдік дағдарыс толығымен аяқталып болғанша отандық банктерге ... ... ...... ... ... ... мәселесін шешуі
керек (сыртқы қаражат көздерінен немесе ішкі ... және ... Ішкі ... қабілеті шектеулі, ал ҚР Үкіметі қаржы жүйесіне
қажетті ... ... ... оның өз ... ... ... жұмсауы мүмкін емес. Шетелдік инвесторлар ... ... ... ... ... өз мойнына алуға қарсылық
білдіріп ... жоқ, сол ... бұл ... көзі ... үшін әлі ... ашық ... ... Банктер үшін сыртқы қарыздарды қайта қаржыландырудың
жалғыз көзі осы сияқты. Нәтижесінде банк секторының жағдайы ... ... ... оның ... деңгейі төмендей береді, ал активтердің
сапасы төмендей ... ... ... ... ... саны мен үлесі
артып келеді.
Бұл жерде шағын және орта банктер үшін қаражат ... өте ... ... ... олар үшін ... нарық жабық немесе шектеулі, ал ішкі
қаражат көздері үшін олар ірі ... ... ... ... ... қарамастан Қазақстан халықаралық деңгейдегі өзінің несиелік
беделін сақтап қалуға қабілеті жетіп отыр. ... ... ... ... ... ... ... саясаты ірі банктерді қолдауға
бағытталатын секілді.
Банк жүйесінің халықаралық рейтингін бағалау мемлекет ... ... ... ... ... ... тек банк жүйесіне ғана емес,
сонымен қатар елдің төлем балансына, мемлекеттің егеменді ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Standard &
Poor’s» бағалаған егеменді рейтингінің төмендеп ... ... ... ... шет ... валютадағы міндеттемелері бойынша ұзақ
мерзімді егеменді рейтингінің динамикасы
Cуреттен байқайтынымыз, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 2009 ... дейін динамикалық түрде өсіп отырған. Бұған
себеп болған жағдайлар – ... ... ... өсуі, сыртқы таза
мемлекеттік қарыздың қысқаруы, ... ... ... ... ... ... ... болған еді.
2000-2010 жылдары аралығында Қазақстан экономикасының ... ... және ... ... ... және ... жақсаруы, орта мерзімді дамудың қолайлы перспективалары, жақсы
бюджеттік-салықтық көрсеткіштердің есебінен ... ... «ВВ» ... ... ... деңгейіне көте-ріліп, осы дәреже
2006 жылға дейін сақталып келген болатын. Алайда, ... ... ... ... екі ... бар болатын: біріншіден, осы жылдары банк
жүйесінің сыртқы қарыздары күрт өсіп ... ... ... мұнай бағасына қатты тәуелді болуы. Соған ... ... ... ... ... 2006 жылы өз тарихындағы ең
жоғарғы «ВВВ» деңгейіне жеткізіп, осы ... 2007 жылы да бір ... қала ... Бұның басты себебі – банк жүйесінің сыртқы қарыздарының
өсуінің ... ... ... ... өсуі ... ... одан әрі қарай қысқаруы болып табылған еді.
Дегенмен де, «Standard & Poor's» ... ... ... ... ... 2007 ... 8 ... республика
рейтингін «ВВВ-» деңгейіне түсіріп тастады. Осы ... 2008 ... ... ... кейін 2009 жылдың 16 қаңтарында қайта берілген болатын,
алайда ... ... ... ... ... сәйкесінше
егеменді рейтингіне де ең үлкен әсерін тигізген – бұл банк ... ... ... ... тек ... ғана ... ... да дамушы
елдер де көріп отыр. Бір қызығы, дамушы елдердің көпшілігінде банк ... ең ... ... ... секілді, сыртқы қарыздардан тәуелділік
болып отыр. Дамушы елдердің рейтингтері ... ... ... ... ұзақ ... міндеттемелері бойынша рейтингі, 2008 жылдың
31 қазанына дейінгі берілген бағалар*
|Мемлекеттер ... ... ... ... |
|Польша ... ... ... ... ... ... |A+/Stable ... ... ... |BBB+/Negative |
|Болгария ... ... ... ... ... ... |BBB+ ... ... ... ... ... ... |BBB-/Negative |BBB/Negative |
| ... ... ... ... елдер арасында Қазақстан рейтингтік деңгейі жағынан Еуропа
елдерінен ... ... ... тұр. ... халықаралық рейтингтік
агенттіктердің бағалары инвесторлар үшін маңызды бағыт ... ... ... ... дамушы Еуропалық елдермен салыстырғанда мәз
емес болып отыр. Біз үшін ... ... ... ... тәуекелді өсіріп жібереді.
Ал енді отандық коммерциялық банктердің ... ... көз ... ... ... ... ... халықаралық рейтингтері*
|Банктер |Берілген |Fitch ... ... |
| ... | ... | |
| | ... ... |баға |күні |баға |күні |
|«Казкоммерцбанк» АҚ |2005 |ВВ+ |20.12 |ВВ- |22.07 |– |– |
| |2006 |ВВ+ |22.12 |ВВ |04.12 |Ва1 |04.05 |
| |2007 |ВВ+ |17.12 |ВВ |11.12 |Ва1 |01.11 |
| |2008 |ВВ |10.11 |ВВ |17.11 |Ва1 |– |
| |2009 |В- |11.06 |В |11.06 |В3 |24.02 |
| |2005 |– |– |ВВ |22.07 |– |– ... ... АҚ |2006 |– |– |ВВ+ |10.02 |– |– |
| |2007 |– |– |ВВ |11.12 |– |– |
| |2008 |ВВ |– |ВВ |17.11 |Ва1 |– |
| |2009 |ВВ- |06.03 |ВВ- |16.02 |Ва3 |24.02 |
| |2005 |– |– |ВВ- |22.07 |– |– |
| |2006 |– |– |ВВ+ |18.07 |– |– ... ... |2007 |– |– |ВВ+ |11.12 |– |– |
| |2008 |ВВ |– |ВВ+ |17.11 |Ваа3 |– |
| |2009 |ВВ- |06.03 |ВВ |16.02 |Ва2 |24.02 ... АҚ |2007 |– |– |В+ |11.12 |– |– |
| |2008 |ВВ- |12.09 |В+ |17.11 |В2 |– |
| |2009 |В |06.03 |В |16.02 |В2 |– ... Банк» |2005 |– |– |В+ |– |– |– |
| |2006 |ВВ- |– |В+ |– |В |– |
| |2007 |ВВВ+ |– |ВВ+ |– |Ваа2 |31.10 |
| |2008 |ВВВ+ |– |– |– |Ваа2 |– |
| |2009 |ВВВ |06.03 |– |– |Ва1 |24.02 |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... рейтингтік бағалары төмендеп кеткен, оған қоса
рейтингті төмендетуді үш халықаралық агенттік те бірдей жүзеге ... ... ... ... ... ... ... агенттіктер былайша
түсіндіреді.
«Fitch» агенттігі.
«Fitch» агенттігі 2009 жылдың наурыз айында Қазақстандағы 8 банктің
рейтингтерін төмендеткен ... Атап ... ... ... ... «үлкен бестіктің» құрамындағы «Казкоммерцбанк» АҚ және «Халық
банк» АҚ рейтингтері сәйкесінше «В+» және «В» деңгейіне, яғни ... ... ... ... ... агенттік тағы да 6 банктің ұзақ мерзімді
несиелік рейтингтерін бір деңгейге ... ... АҚ ... деңгейіне, «Қазақстан Халық банкі» АҚ – ... ... АҚ – «В+» ... ... ... АҚ – «В+» ... Bank» АҚ және «Цесна банк» АҚ – ... ... ... ... ... ... ... бестіктің», «Темірбанк» АҚ және
«Банкценткредит» АҚ рейтингтеріне «Negative» деген болжам жасап ... ... ... ... даму ... де қол жеткізіп отыр.
«Fitch» агенттігі аталған банктердің рейтингтерінің төмендеуіне себеп
болған негізгі үш ... ... ... Біріншіден, агенттік Қазақстан
мемлекетінің банк жүйесіне қолдау көрсеткенін ескеріп отыр. Ал ... ... ... ... ... ... ... мұнай бағасының әлі де болса тұрақсыздығын болжамдап ... банк ... ... ... ... ... қолдаулардан
анағұрлым үлкен, яғни банктерге дефолтқа ұшырап қалмас үшін жақын уақытта
мемлекет ... тағы да ... ... ... ... деп ... ... агенттік соңғы кездері «БТА Банк» АҚ және «Альянс
банк» АҚ міндеттемелерін қайта құрылымдау мүмкін деген ... ... ... ... ... міндеттемелерін қайта құрылымдау жоспары
олардың ірі кредиторларына беруі мүмкін, яғни агенттік ... екі ... ... ... ... мүлдем бейхабар.
«Standard & Poor's».
2009 жылдың 16 ақпанында «Standard & Poor's» агенттігі Қазақстандық бес
ірі ... ұзақ ... шет ел ... ... ... төмендеткені туралы жариялаған болатын. Агенттіктің ... ... «БТА ... «Казкоммерцбанк», «Қазақстан Халық банкі» және
«Альянс банк» болатын. Аталған банктердің рейтингтік жағдайы ... ... ... «Казкоммерцбанк» және «Қазақстан Халық банкінің»
рейтингтері «Negative» деген болжаммен жасалғанын айтып кетуге ... ... ... агенттік «Еуразиялық банк» АҚ, «Лариба банк»
АҚ, ... АҚ, ... АҚ және ... АҚ рейтингтерін
өзгертпестен, «ВВВ-» деңгейінде қайта бағалағанын жариялады. «Лариба банк»
АҚ және рейтингтері «Stable» болжамынан «Negative» ... ... үш ... ... ... «Negative» болжамымен қала берді.
Агенттіктің айтуынша, бұл рейтингтік шаралар аталған банктердің
активтерінің ... ... ... ... ... ... төмендеуімен байланысты. Сонымен қоса, агенттік банктердің
қолда бар ресурстарын капиталдандыру деңгейінің төмендегенін, депозиттік
базасының тұрақсыздығын да ... ... ... ... ... атап ... агенттігі.
«Moody's» агенттігі басқа екі агенттікпен салыстырғанда қазақстандық
банктерге агрессивті ... ... ... 2009 ... 24 ... ... қазақстандық 25 қаржы ұйымының несиелік және ... ... ... ... Оған ... ... ұйымдардың
рейтингтері «Negative» болжамымен беріліп отыр.
Атап айтсақ, «БТА Банк», «Казкоммерцбанк» АҚ, «Қазақстан Халық банкі»
АҚ және «АТФ Банк» АҚ ... ... ... ... ... «БТА Банкінің» рейтингі анықталмаған, ал қалған үш ... ... ... ... алып ... ... басқа банктерге келетін болсақ, бұнда жағдай ... алып ... ... ... АҚ ... «В2» деңгейінен «В3» деңгейіне,
«Банк Центр Кредит» АҚ рейтингі ... ... ... ... екеуінің рейтингтерінің болжамы «Negative». Агенттік басқа
банктердің ... ... ... ... және қаржылық
тұрақтылық рейтингтеріне ғана ... ... ... 16 ... ... тұрақтылық рейтингіне бірқатар
өзгерістер енгізген. Алдымен «үлкен бестіктің» қаржылық ... ... ... «БТА ... «Казкоммерцбанк» және «АТФ Банк» АҚ
қаржылық тұрақтылық рейтингтері «D-» деңгейінен «Е+» ... ... ... ... АҚ ... «D» деңгейінен «D-» деңгейіне
төмендеген, барлық банк бойынша рейтингтердің болжамы «Negative».
Басқа банктерге келетін болсақ, ... ... ... ... Кредит»
және «Kaspi Bank» АҚ қаржылық тұрақтылық рейтингтері «D-» ... ... ... ... ... «Темір банк» АҚ қаржылық
тұрақтылық рейтингі «Е» деңгейінде «Stable» болжамы ... ... ... ... тұрғын үй құрылыс жинақ банкі», «Еуразиялық
банк», «Ресей жинақ банкі», ... ... «Delta Bank», ... ... банк» АҚ қаржылық тұрақтылық рейтингтері «Е+» деңгейінде сақталып
қалған. Соңғы үш банктің ... ... ... ... ... – «Stable».
Қазақстандық банктердің рейтингтерінің төмендеуіне АҚШ-тағы жағдай әсер
еткен болатын. Әрине, ... ... ... банк ... ... ... жіберді. Сондағы ипотекалық ... ... ... ... ... жекелеген
бағалы қағаздарға негізсіз жоғары баға берді деп кінәлаған болатын. Енді
қазір, осыларды ... ... ... ... мен ... ... ... шараларын қарастыруда. Халықаралық жетекші рейтингтік
агенттіктердің ... ... ... ... ... ... ... тудырады және бұндай көзқарас бұл жағдайда басқа да
қолайсыз, қажет емес процестердің бастамасы болып табылуы мүмкін.
Егер ... алып ... ... онда ... бағалаудың әр
түрлі жүйесі әрекет етеді. Мысалға, рейтингтік бағалауды қадағалаушы орган
ретінде Қаржылық бақылау ... ... ... оған қоса биржаны
бағалау бар және ... Бұл ... ... ... бұл ... халықаралық
нарықтарға шығу кезінде ынталандырады. Өз кезегінде, бұл ... ... ... мүмкіндік береді. Осы жерде біздің елімізде қандай
халықаралық рейтингтік ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сол себепті бұл ... ... ... ... ... қор көздерін жинауға мүмкіндік береді.
Бүкіл әлемнің мемлекеттерінде қолдау табатын ... ... ... ... ғана. Алайда, біздің ішкі отандық агенттіктер осындай
рейтингтік бағалау жұмыстарын жүргізетін болса, бұндай рейтингтерді әлемдік
қауымдастық қабылдай бермейді.
Қорытындылай келе, ... ... алу ... ... ... ... ... қарыз қаражаттар тарту, банктер арасында
несие желілерін ашу және т.б. ... ... үшін бұл ... мен ... ... Сол себепті, сөз жоқ, ... ... ... қол ... ... Ал бұны ... сауатты түрде
реттеп отырады.
Рейтингтер бекітілді, жарияланды, олар осы кезде біздің ... ... ... және ... базаның тұрақтылығына
тиетін қысымын ескеріп үлгерді. Сонымен қатар, рейтингтер банк жүйесінің
табыстылығы мен капиталдандыру ... ауыр ... ... ... ... активтерімізді анықтап берді. Әлемдік дағдарыс пен мемлекетіміздегі
ішкі экономикалық ... ... ... ... ... ... кері ... тигізуді әлі де болса жалғастырып келеді.
Әлемдегі ең ірі үш рейтингтік агенттіктердің біздің банктердің ... ... ... рейтингтерін төмендеткенін біз жоғарыда ғана
қарастырып өттік. Банктермен қатар басқа да қаржы ... ... ... ... ... көріп отыр.
Жақын уақытта (1 жылға дейінгі уақытта) банк жүйесінде айтарлықтай
жақсы жаққа қарай өзгерістер мен даму ... ... деп күту ... бұны ... ... ... мен ... да растап
отыр. Дегенмен де, отандық біздің банктерге келетін болсақ, онда ... ... ... ... ... мүмкін қандай да бір шағын
банктер сатылуы, бірігуі немесе ... ... ... яғни ... нарықтық
процесс жүріп отыратын болады. Ал енді банк жүйесінің алғашқы ондығы немесе
алғашқы он бес банк туралы сөз ... ... ... бәрі ... ... ... келгенде, қазіргі жағдай тығырықтың түкпірінде
емес. Отандық банк жүйесінің қаржылық дағдарыстан шығуға мүмкіндіктері жоқ
деп ... ауыз ... ... ... ... әрі қарай төмендеуін
«Standard & Poor's» ... банк ... ... ... түсіндіруі мүмкін. Осы қолайсыз жағдайды болдырмас үшін мемлекет
қазірдің өзінде ... ... ... кіретін ірі банктерге қаржылық
көмек көрсетіп те үлгерді. ... ... тағы да ... ... мүмкін, бірақ бұл жолы қаржылай емес.
3 ҚАЗАҚСТАН БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ ... ... ... мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибелері
Мемлекет нарықтық экономиканың сыртқы жүйесі емес, оның құрамдас бөлігі
болып табылғандықтан, ұдайы өндіріс үрдірісінің әр ... ... ... тигізеді. Экономиканы мемлекеттік ... - ... ... жасалатын қызметі, мемлекеттік құқылы
мекемелердің және ... ... ... ... ... ... ... және өзара байланысты экономикалық
реттегіштерді қолдана отырып, зандылық, атқарушы және ... ... ... ... жүйесі.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің маңызды міндеттерінің бірі болып,
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл міндет дағдарысты мемлекеттік реттеу ... ... ... ... шешіледі. Дағдарысты мемлекеттік реттеу - мемлекеттің
кәсіпорынды дағдарыстық жағдайлардан, банкроттықтың ... ... ... оның арғы ... тоқтату үшін пайда болатын ұйымдастырушылық-
экономикалық және ... ... ... макроэкономикалық
категория. Дағдарысты мемлекеттік реттеу - нормативті құбылыс. Ол ... және ... ашық ... ... ... ... оң түрде өзгертетін құралдардан тұрады.
Дағдарысты мемлекеттік реттеу тәжірибесін нарықтық ... ... - ... ... бастайық. Ел экономикасының ... бірі ... ... ... ... ... ... Басқа көптеген Еуропалық елдермен қатар, Германияны жеткілікті
деңгейде дамыған экономикалық инфрақұрылым және оның ... ... ... ... ... ... және ... қағаздар
нарықтарының бүтіндігі сипаттайды. Бұл бизнестің
жоғары деңгейін және оның салдары ретінде ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіз
кәсіпорындарды басқару механизмдерінің типологиясын ... ... ... ... ... ... ... бар өте ірі зауыттарға ғана қолданылады.
Экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... несиелер
бойынша кепілдік беру қолданылады. Кәсіпорындар санациясы, кредиторлар өз
капиталдарын қайтарып алатынына анық сенімді болған ... ... ... ... болып кредиторлық борышты жартылай ... 35 % - ке) жабу және ... ... ... үшін ... ... ауыстыру саналады.
Кәсіпорынның нақты қаржылық жағдайын анықтау бірнеше бағыттарды
қамтитын оның ... ... ... ... жүргізіледі:
кәсіпорынның қызмет етуінің құқықтық жағдайларын талдау оның ұйымдық-
құқықтық ... ... ... заңды кеңістігін қалыптастыратын
құрылтай құжаттарын қарастыруды ескереді;
кәсіпорын филиалдарының орналасуын, ... ... ... ... және ... ... бағалауға бағытталған;
кәсіпорынды өндіріс ресурстарымен жабдықтау жүйесін талдау
барысында шикізат пен өнім ... ... ... айналым қарқыны, щикізат
жеткізудің келісімшарттарының орындалуы, ... ... мен ... ... ... ... ... және қаржылық
жоспарлау кәсіпорын ... ... ... өтімділігін,
нарықтық құнын, меншікті және қарыз капиталының үлесін, қаржылык саясаттың
стратегиясын бағалауға және ... - ... ... ... ... анықтауға бағыттылған;
ұйымдастырушылық жағдайларды талдау кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... біліктілік
деңгейін, акпараттық тасқындардың оңтайлығын бағалауды ... ... ... ... ... ... да ... зор -
салалық қимадағы жағдай, өндірілетін тауарлар тобы бойынша бәсеке ... ... мен ... ... ... және ... ... халықтың төлем қабілеттілігі, экологиялық шектеулердің
әсері.
Осы аталған факторлардың және заңдылықтың ... ... ... төлем қабілеттілігін анықтайды және оның құрылымын кайта құру
нысандары жайлы шешімдерді қабылдауға негіз болады.
Италияның банкроттылық ... ... ... ... ... көрсетеді: банкроттық; банкроттық қаупі жағдайында кредиторлармен
келісу; банкроттық қаупі төнген жағдайдағы ... ... ... ... жою ... ... ... тарату ерекшелігі - стратегиялық маңызы бар
бірқатар ... ... ... ... ... ... Осындай кәсіпорындардың каржылық дағдарысы
жағдайында олардың ... ... ... Бұл ... тәртіппен
мемлекеттік басқарудың тоқтатылғанын көрсетеді.
Банкроттық туралы Италияның заңдылығы үнемі жетілдіріліп отырғанын ... ... және осы ... мақсаттарының бірі болып, кәсіпорын банкроттықка
ұшыраған жағдайда азаматтарды әлеуметтік қорғау шараларының кешенін енгізу
табылады. Егер ... ... ... ... ... қарыздарын тікелей өтеуге қатысса, ... ... ... ... ... ... ... Ол мемлекеттің
қаржылық қиыншылықтары бар жеке компаниялардың ... ... ... ... мақсатында үлеспен кіру және осы ... ... ... ... ... санациялық іс-шараларды
қаржыландыру. Осы шараны нақты қаржылық дағдарысты басынан кешіріп отырған
кәсіпорындарға ғана ... ... ... Сол себепті олардың дағдарыс
алдындағы диагностикасы мақсатында және ... ... құру ... ... ... үшін ... төлемқабілеттілігін анықтаудың
негізделген көрсеткіштері қажет.
Чехия Республикасында өтпелі ... ... ... ... ... дағдарыс кезінде реттеу өркениетті бәсеке
және экономиканы мемлекеттік реттеудің айрылмас элементі болып табылды.
Банкроттық ... ... ... ... жайлы шешімді
конкурс соты қабылдайды. Конкурстық өндіріс үрдісі оңалту мерзімін (әдетте
3 ай) қамтиды, ол мерзім ... ... ... ... ... және
кәсіпорын өз қаржылық жағдайын жақсартуға мүмкіндік алады. Кредиторлар
комитеті осы ... ... ... жұмысын бақылаудың бір нысаны жайлы
шешім қабылдауы мүмкін. Егер кәсіпорын төлем ... ... ... ... ... ... борышкер мүлкін сатудан
түскен қаражаттар есебінен өтеледі. Бұл жерде талаптарды қанағаттандыру
тәртібі, ең ... ... ... ... ... ... ... қосылғандығымен ерекшеленеді. Банкроттылық туралы Чехия заңдылығының
тағы бірқатар ерекшеліктері бар:
10. егер ... ... ... ... ... ... ... қабылданбаған болса, онда банкроттың өзі сотқа күштеп өтеу
жүргізуді ұсынуға құқылы, бұл кредиторлардың ¾ ... ... ... ... ... кәсіпорындарды банкрот деп танудың ... ... ... ... ... ... үшін ... мүлік және
жекешелендіру істері жөнінде Министрліктің шешімі қажет, қорғау ... ... ... ... және оны жекешелендіру
мерзімі шеңберінде беріледі;
12. банкроттылық ... ... ... ... ... ... өз мойнына алатын кәсіпорындарға қолданылмайды.
Чехия заңдылығында ... ... ... ... ... қасы - ... белгісі болып, кредиторлық қарыздардың
кәсіпорынның таза активтерінен жоғары болуы болып табылады /30/.
АҚШ ... ... ... ... жұмыссыздардың көп бөлігі
жастардың үлесіне тиеді және бұл қылмыстың, ... ... т.б. ... ... ... жағдай жасайды. Жастарды жұмыспен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... үкіметке жұмысты кәсіптік ... ... ... әзірлеу, жеке кәсіпкерлікті ынталандыру, өндірістен
қол үзбей кәсіптік білім алу ... ... ... ... ... дағдарысты мемлекеттік реттеуді жетілдірудің екінші маңызды
бағыты болып, ... ... ... мен ... ... ... ... қызметтерін ғылыми жан-жақты негізделген үйлестіру
табылады. Осы мақсатта реттеуді жетілдіру ... ... ... Оның ... ... ... ... аппарат алдында туындайтын
мәселелерді шешуді әзірлеу табылады. Оның қызметінде келесі басым ... ... ... ... басқаруды жетілдіру;
13. басқару құралдары мен үрдістерін ұтымдау;
14. бас инспектор қызметін үйлестіру;
15. қылмыстар санын қысқарту жөніндегі әртүрлі ұйымдардың ... ... ... ... ... ... даму кезеңдерінде
күшейеді - дағдарыс кезінде кәсіпорындар мен ... ... ... ... және өнімді бөлу сфераларында орталықтандырылған
әкімшіліктің болуына дейін күшейеді. Мысалы, соғыстан ... ... ... ... ... бөлу, айналыс үрдісін қатаң
реттеу, баға белгілеу, табыстар саясаты жүйесін ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарумен сипатталады.
Ол кезеңдегі жапон бизнесі үшін күрделі мәселе - отандық тауарларының
қанағаттанарлықсыз ... ... ... ... және ... ... 1950 жылы Жапонияға осы салада белгілі маман профессор ... ол ... ... ... ... әлемде ең алдыңғы бола
алады» деп жариялаған. ... бұл ... ... ... ... заңы ... «дәрменсіздік» ұғымы тек ... ... ... ... ... тұлғаларға банкроттық жайлы
ережелер колданылмайды. Англо-американдық ... ... ... заңы
бойынша «дәрменсіздік» ұғымы сауда жұмыстарының тұлғаларымен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Швециялық қылмыстық кодексте төлем қабілетсіздікке әкелетін ... ... ... ... ... «Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы)
туралы» Заңы алғаш рет 1992 ... 19 ... ... да, ... мен ... енгізілумен болды. Нәтижесінде 1998 жылдың 8
қаңтарында «Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы) туралы» Заң
қайта ... Осы ... ... «төлемқабілетсіздік (банкроттық)
арбитрлық сотпен немесе борышкердің жариялауымен кредиторларға ... және ... ... ... ... қанағаттандыра алмау
қабілетсіздігі» деп анықталады /31/.
Санацияның бірінші түрі қарызды қайта ұйымдастыруға бағытталған
(санация ... ... ... мәртебесі өзгертілмейді). Мұндай
санация кәсіпорынға, егер оның дағдарыстық жағдайы уақытша құбылыс түрінде
қарастырылса, ... ... ... ... үшін ... екінші түрі бойынша заңды тұлғаның мәртебесі, меншік түрі,
ұйымдастырушылық-құқықтық нысаны өзгертіледі. ... ... ... ... ... ... онда ол ... деп
жарияланады. Арбитрлық соттың шешімімен тарату үрдістерін өткізу ... ... ... ... ... тарату жұмыстары келесі
кезекте жүргізіледі:
16. баланстық және нарықтық құны бойынша банкрот - ... ... ... массасы анықталады;
18. мүлікті сатудың ең тиімді нысаны анықталады;
19. кредиторлар талаптарын қанағаттандыру орындалады;
- тарату комиссиясы кредиторлардың барлық талаптары қанағаттандырылған
соң арбитрлық ... ... ... ... ... ... өз ... бар: біріншіден
арбитрлық соттың, тарату комиссиясының, ... ... ... ... кредиторлардың талаптары орындалады. Сосын кәсіпорынның
өз жұмыскерлері алдындағы міндеттемелерін, жалпы ... ... ... ... ... ... емес төлемдерді,
зейнетақы аударылымдарын, кепілмен қамтамасыз ... ... ... жүргізіледі. Әр келесі кезектегі кредитордың талабы тек
алдыңғысы төленген соң ғана ... ... ... ... ... жатса, талаптар пропорционалды түрде тең бөлініп орындалады /32/.
Қазақстан Республикасында банкроттықты ... ... заң ... ... 21 ... ... ... туралы» табылады. Бұл
заңға уақыт талабына сай ... ... ... келеді. ҚР-сы
банкроттылық заңдылығы кредитор мүддесін қорғауға көбірек ... ... ... ... ... ... соғұрлым экономика
инвестициялар үшін тартымды. Ал, бұл көкейкесті мәселе.
Заң қазыналық кәсіпорындар мен мекемелерден басқа, заңды ... ... ... ... ... ... ... талаптары жиынтығында жүз елу айлық
есептік көрсеткіштен кем болмаса, банкроттық туралы істерді сот ... ... ... деп тану ... ... не ... ... рәсімдерін өткізу туралы органға арыз беріп, өтініш жасауына
борышкердің ... ... ... ... ... Егер борышкер
міндеттемесін орындау мерзімі жеткен кезден бастап үш ай ... ... ... қабілетсіз деп есептеледі.
Борышкердің өзін банкрот деп тану туралы сотқа не ... тыс ... ... ... ... ... арыз беріп өтініш жасауына оның
дәрменсіздігі негіз болып табылады. Оңалту рәсімі шеңберінде дәрменсіз
борышкерге кез - ... ... ... ... ... ... ... құқықтық және
борышкердің таратылуын болдырмау мақсатында оның төлем қабілетін қалпына
келтіруге бағытталған шаралар қолданылады. Борышкер өзі ... ... ... ... ... мен ... ... мақұлдаса, бес
күннен кешіктірмей оңалту жоспарын бекіту және борышкерге ... ... ... ... ... ... ... үрдістеріне мыналар
жатады: кредиторлар бақылауымен, дәрменсіз кәсіпорынның еркімен таратылады
және борышкер кәсіпорынды күштеп ... ... ... және әкімшілік шығындарды азайту мақсатында
кредиторлар комитетінің құрамына келесі ... ... ... ақы, ... және ... ... ... да төлемдер және кепілдік
кредиторлар.
Әкімшілік және сот шығыстары борышкер мүлкінің есебінен ... ... ... ... ... тәртіппен бөлінеді:
Таратылатын банкрот өміріне немесе денсаулығына зиян ... ... ... ... талаптары тиісті уақтылы төленетін капиталға
айналдыру арқылы бірінші кезекте қанағаттандырылады.
Еңбек шарты бойынша жұмыс ... ... ... ақы мен ... шарттар бойынша сыйақылар екінші кезекте жүргізіледі.
Кредиторлардың таратылған банкрот мүлкінің кепілмен қамтамасыз ... ... ... қамтамасыз ету сомасы шегінде үшінші
кезекте қанағаттандырылады.
Салық және бюджетке міндетті төлемдер бойынша ... ... ... ... есеп ... кезек талаптары алдыңғы талап толық қанағаттандырылғаннан кейін
орындалады. Банкрот мүлкі жетпегеннен орындалмай қалған, сонымен ... ... ... ... дейін жарияланбаған талаптар өтелген
деп ... ... ... ... ... ... ... керек /34/.
Қорытындылай келе, экономиканы мемлекеттік реттеудің ... бірі ... - ... ... ... ... ... жасау болып табылады. Бұл міндет дағдарысты ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік
реттеу - мемлекеттің кәсіпорынды дағдарыстық ... ... ... ... ... оның арғы ... ... үшін пайда болатын
ұйымдастырушылық-экономикалық және ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу - нормативті
құбылыс. Ол ... ... және ... ашық ... ... ... ... оң түрде өзгертетін құралдардан
тұрады. ... біз ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік дағдарысқа қарсы басқару тәжірибелерін
көрсеттік. Қазақстан үшін бұл мемлекеттер ... ... көп ... келеді. Бірақ та ел экономикасы айтылған
мемлекеттердің экономикасына қарағанда басқаша болып ... ... ... ел тәжірибесінен қажетті ғана шараларды қолданған жөн.
3.2 Қазақстандық коммерциялық банктердің дағдарыс кезінде қаржылық
жағдайын дамыту жолдары
Қазақстан банк ... ... ... ... және 2009 ... ұлттық валютаның девальвациясының нәтижесінде айтарлықтай қиын
жағдайға тап болды. Банк ... ... ... және ... қалу ... мемлекет тарапынан үлкен көлемде қаржы жұмсалды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жылғы Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның ... атты ... ... ... ... мемлекет
қаржылық жүйені, яғни банк жүйесін сақтап қалды. ... ... – 2020 ... ... 2020 ... қарай Қазақстан бизнес-
климаты жағымды болып келетін 50 ел қатарына кіру ... ... ... ... тұрақты жұмыс атқаруын қамтамасыз ету қажет, яғни ... ... ... ... ... жүзеге асыру керек. Осы жұмыстардың
арқасында 2020 жылы ТМД және Орталық Азия мемлекеттерінің арасында ... ... ... ... және ... ең ірі ... ... кіруі қажет. Отандық қаржылық жүйені қалпына ... ... ... жүйесінің бірі болып табылады. Қаржылық реттеу ... ... ... ... ... ... ету қажет.
Сыртқы қарыздар тиімді және бәсекеқабілетті өндіріске жұмсалынуы керек.
Банктерді ... және ... ... ... ... ... тек қана банктік қызметпен айналысуын қамтамасыз ету керек ... ... ... ... түрде бақылау қажет. Дағдарыс жағдайында
мемлекет қажет ... ... ... енді банктер дағдарыстан кейінгі
дамуына көмегін тигізуі қажет ... шығу үшін ... ... банк ... ... алып
келетін операцияларды ғана көздемей, қажетті өтімділік деңгейін қамтамасыз
етуге тырысулары ... ... ... ... ... ... ... мынадай шараларға басты назар аудару ... ... ... ... ... ... ... және соның негізінде қаржылық
нәтижелерді болжамдау (жоспарлау); жарғылық және меншікті капиталды, ... және ... ... ... ғылыми негізделген
экономикалық саясатты жүзеге асыру; сыртқы ұйымдардың ... ... ... және ... ... операцияларды жүзеге асыру /36/.
Біріншіден, қаржылық жағдайы нашар банктерге өзінің ұйымдық құрылымын
жақсарту мақсатында қайта қарастыруды, яғни ... ... ... ... ... ... Нақтырақ айтар болсақ, мысалға, бүкіл банк
жүйесінің қаржылық жағдайын ... және ... ... ... құру. Бұндай қауымдастық коммерциялық банктердің
қызметін тексеруді, қаржылық және ... ... ... ... қиындыққа тап болмауы үшін ... ... ... ... ... өздерінің балансының өтімділігін үнемі есептеп,
қадағалап отыруы ... Бұл үшін ... ... ... мен нормативтері қалыптасқан. Баланс ... ... ... ... ... (төмендеу немесе шектен тыс
жоғарылау) ... ... ... жағдайда коммерциялық банктер аз
уақыттың ішінде (шамамен 1 ай көлемінде) өзінің ... ... ... ... ... Бұл үшін ең алдымен банкаралық
несиелердің, шет ... ... ... ... несиелердің және
кепілдіксіз берілетін тұтынушылық несиелерінің үлесін қысқарту қажет. Қажет
жағдайда банктің меншікті ... ... ... ... ... айта кету керек, жаңа акциялар шығару арқылы қосымша капитал тарту
дивидендтік төлемдердің ... және ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер үшін өтімділіктің жалпы негізін
өзінің шаруашылық ... ... ... ету ... ... егер ... ... нақты мәні орнатылған нормативтен
біршама үлкен болса, онда бұл банктің табыс алу ... ... ... Бұл, өз ... тағы да акционерлердің
наразылығын тудыруы мүмкін. Сол себепті де, баланстың өтімділігі ... ... ... ... ... салыстырылып отыруы тиіс.
Коммерциялық банктердің жұмысының нәтижелері көрсеткендей, олардың
өтімділігі ... ... ... ... ... яғни ... ... олар өз қаражаттарын толық қолданады және жоғары табыстар алады.
Сондай-ақ, клиенттердің қаражаттарын қолдану арқылы қызмет ететін ұйым
ретіндегі коммерциялық ... ... ... ... ... және ... ... қадағалап отыруды қажет етеді.
Жоғарғы өтімділік көрсеткіші кассадағы және ... ... ... ... ... ... жоғары болуын қажет етеді.
Бірақ дәл осы ... ... ... ... ... ... қаражаттар
өтімділікті қамтамасыз ету мақсатында шоттарда және ... ... ... ... ақша ... ... емес, оларды несиелер беру
үшін және инвестицияларды жүзеге асыру үшін қолдануды қажет етеді. Бұл үшін
кассадағы және ... ... ақша ... ... ... болғандықтан, табысты ұлғайту банктің өз клиенттері алдындағы
міндеттемелерін үздіксіз ... ... ... ... тудырады.
Нәтижесінде банктік өтімділікті басқару өтімділік пен табыстылық
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... тіреледі. Коммерциялық банк өз қызметінің табыстылылығын
және өтімділігін реттеп отыратын міндетті нормативтердің ... ... ... отыруы тиіс.
Үшіншіден, банк тым болмаса қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... қажеттілікті анықтап отыруы тиіс. Бұл
қажеттілікті болжамдау (жоспарлау) екі әдіс ... ... ... ... әдіс банктік несиеге деген сұранысты және клиенттердің салымдарының
деңгейін талдауды қажет етеді. Ал ... әдіс ... банк ... және
салымдардың көлемін болжамдап отыруы қажет. Банктің өтімділігін қамтамасыз
ету үшін ... екі ... ... бар: олар ... ... ... орташа деңгейіне сүйенеді. Бұл жалпы банк жүйесінің
өтімділігін бағалау үшін ... ... да ... алайда жекелеген
банктер үшін жеткіліксіз болып табылады. Мысалға, бұл ... ... ... қайтарып алған депозиттерінің орнын жабу ... ... ... ... үшін келесі кезеңде (аптада, айда)
кассада және шоттарда ... ... болу ... ... айтып бере
алмайды.
Бұл мәселені шешуге жергілікті ... ... және ... ... спецификасын, жаңа ... ... ... банк ... даму ... ... шоттар
ашу, лизинг және траст операцияларын ... ... де өз ... ... ... ... ... ұлттық факторларды, мысалға,
ақша-несие саясатындағы өзгерістерді, заңнамалық өзгерістерді ескеріп ... ... ... ... және ... ... өз ... өтімді қаражаттардың қажетті үлесін мейлінше тура және нақты
анықтауына мүкіндік береді. Сонымен ... банк өз ... де ... өтімді қаражаттардың жоспарланған мөлшеріне сүйене отырып банк
төтенше, күтпеген міндеттемелерді жабу үшін ... ... ... ... Бұндай күтпеген қолайсыз жағдайлар ақша ... ... ... ... ... ... қаржылық
жағдайларының өзгеруінің салдарынан болуы мүмкін.
Төртіншіден, өтімділікті қажетті деңгейде ұстап отыру коммерциялық
банктің пассивтік және ... ... ... ... ... асыру
арқылы орындалуы мүмкін. Банк саясаты, әдетте, ақша ... ... және ... ... ерекшеліктерін ескере отырып
қалыптасады. Яғни банк активтік және ... ... ... ... ... жүзеге асыруы қажет.
Сонымен бірге, активтерді басқару барысында банк мынадай жағдайларға
көңіл бөлуі қажет.
Қолма-қол ақша қаражаттарын басқару мейлінше ... ... ... яғни ... ақша ағындарының кірістерін және шығыстарын жоспарлау және төлемдердің
кестесін дайындау қажет.
Банктің активтерге орналастырылған ... ... ... ... ... келуі қажет. Активтік ... ... ... шоттардағы қаражаттардан асып кетуін болдырмау керек.
Жалпы банк жұмысының ... және ... ... ... көңіл бөлу. Мысалға, несие қоржынын басқару ісінде
келесі шараларды іске асыру қажет:
несиелік салымдарды тәуекел деңгейіне, ... ... ... ... ... ... ... орналастырылуын бақылау. Банктің
несиелік салымдарын бірнеше белгілері бойынша жіктеуге ... ... ... ... ... несие қайтарып беру кепілдігі,
несиелерді сақтандыру мүмкіндігі, несиенің сенімділігін бағалау және т.б.).
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... топтарының үлесі және оның өзгеруі өтімділік коэффициенттерін
болжамдауға негіз бола алады. Олар ... ... ... әрі ... немесе оған қажетті өзгерістер енгізу керектігін көрсетеді.
Жекелеген ... ... ... ... ... бөлу ... күнделікті бақылап отыруға және әрі қарай үлкен көлемдегі ... ... ... ... береді;
несиелерді қайтару (жабу) мерзіміне қарай орналасуын талдау. Бұл ... ... ... ... ... қарай былайша
топтастыруға болады: 1 айға дейін қайтарылатын несиелер, 1 айдан 3 ... 3 ... 6 айға ... 6 ... 12 айға ... 1 ... 3 жылға
дейін және 3 ... ... ... ... ... ... ... ағымды өтімділігінің деңгейін болжамдауға, оның несиелік
саясатындағы «әлсіз» тұстарын анықтауға және қажетті өзгерістер ... ... ... жеке және ... ... несие қабілеттілігін жан-жақты
талдау;
бір қарыз алушыға берілетін несиелердің мөлшерін шектеу (жеке және ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушы клиенттердің
санын мейлінше көбейту;
несиелердің қайтарылу деңгейін көтеру, соның ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кеткен несиелік міндеттемелерді және олар бойынша тиісті
пайыздық төлемдерді қайтарып алу ... ... ... және ... есеп ... топтарға бөлу арқылы талдау және ... ... ... ... ... ... ... Бұндай талдаудың нәтижелері банк балансының активтерін қайта
қарастыруға және ... ... ... ... ... ... яғни ... жеткілікті деңгейде жабу,
жекелеген қызмет түрлерін дербес балансқа бөлу арқылы балансты тазалау,
меншікті ... ... өзге ... ... алу және т.б. шаралар
арқылы өтімді қаражаттардың үлесін арттыру.
Банктік операциялардың тәуекел деңгейін төмендету бойынша жұмыстар жүргізу.
Бұл жерде ... ... ... ... ... өз ... және
төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін қолданатын шұғыл шаралары, әдетте,
банктің ... ... және ... ... келіп ұласады.
Баланстың тепе-теңсіздігімен және банктің төлем қабілеттілігімен байланысты
тәуекелдерді басқару банктің мүмкін болатын ... ... ... ... берік «іргетасын» қалайды. ... ... ... ҚР ... банктің екінші деңгейдегі банктер үшін орнатқан
өтімділік және төлем қабілеттілігі нормаларының талаптарына ... ... ... үшін ... айтылған өтімділік
көрсеткіштерінің деңгейін күнделікті бақылау, ... ... ... факторларды талдау жүйесін құру қажет.
Банктің пассивтерін басқару ісі бойынша төмендегідей шараларды ұсынуға
болады.
Пассивтерді мерзімдері бойынша орналастыруды ... ... ... Бұл
банктің міндеттемелерін басқаруға, пассивтердің құрылымын болжамдауға және
өтімділік коэффициенттерінің деңгейіне қарай өзгертіп отыруға, ресурстарды
шоғырландыру ... ... ... жүргізуге, өзінің төлем
қабілеттілігін реттеуге мүмкіндік береді;
Капиталды, ... және ... ... ... саясатын дайындау;
Меншікті капиталдың және тартылған қаражаттардың қатынасын жіті ... ... ... ... ... ... ... базасын
талдау, атап айтсақ:
депозиттердің құрылымына көңіл ... ... және ... ... ... ... депозиттермен салыстырған анағұрлым өтімді болып келеді;
депозиттердің тұрақтылығын қолдау стратегиясын анықтау. Бұндай стратегияның
бөлігі ретінде маркетингті ... ... яғни ... ... ... арттыру (экономикалық дағдарыс жағдайларында да олар
банкпен бірге қалуын қамтамасыз ету үшін);
депозиттердің тұрақтылығын ғана ... ... ... ... ... де ... Жеке ... депозиттері заңды тұлғалардың
депозиттерімен салыстырған анағұрлым сенімдірек және ұзақ ... ... ... есебін сәйкестендіру;
басқа несие ұйымдарынан алынған депозиттер мен ... ... ... ... міндеттемелердің мөлшерін қолдан келгенше қысқарту.
Жалпы алғанда, өтімділікпен және ... ... ... ... үшін ... ... күнделікті бақылап
отыратын және оларға әсер ететін ... ... ... жүйе құру
қажет. Бұл үшін талдау жұмыстарын ... ... ... ... түрде алып отыратын ақпараттық база қалыптастыру қажет.
Ақпараттық базаны ... ... ... ... ... құжаттарды
және шараларды қолдануға болады: депозиттік және несиелік келісімшарттар,
басқа банктерден ... ... ... ... ... ... қажеттілік туралы мәліметтер, баланс шоттары ... ... ... ... баланстан тыс шоттар ... ... ... ... ... ... және ... база негізінде банк күнделікті өтімділік және ... ... ... ... ... әрі ... ... кеңейту және дамыту мүмкіндіктерін талдайды. Бұл қолда ... ... ... тарту, банктің меншікті қаражаттарын
ұлғайту, банктің басқа ... мен ... ... ... табыс көздерін іздестіру және жаңа банктік операцияларды дамыту
жөніндегі мәселелерді ... ... ... ... талдау жұмыстары
коммерциялық банктің өтімділік және төлем қабілеттілігінің ... ... және ... жағдайды тұрақтандыру бойынша
қажетті шараларды уақытында жүзеге ... ... ... ... банктердің өтімділігін басқару жөніндегі
менеджерлер банк қызметін жақсарту ... ... ... ... ... ұсыныс бойынша өтімділікті басқаратын менеджерлер
қаражаттарды тартумен және орналастырумен ... ... ... ... ... ... құқылы және міндетті, өздерінің
жұмысын осы бөлімшелердің жұмыстарымен біріктіріп жүргізеді.
Екінші әдіс бойынша өтімділікті ... ... ... ... – айтарлықтай ірі салымшылар өздерінің қаражаттарын ... ... ... тағы да ... ... ірі ... алушылар
қашан қаражаттарды қайтаратынын немесе тағы да қашан несие алатынын бақылап
отыру ... ... Бұл ... өтімді қаражаттардың тапшылығы
немесе шектен тыс артықшылығы пайда болған ... ... ... ... ... ұсынысқа сәйкес өтімділік мәселесі жөніндегі менеджерлер банктің
жоғарғы басшылығымен және ... ... ... ... ... қаражаттарды басқару ісіндегі бағыттары мен мақсаттарының
қалыптасқан экономикалық жағдайға сәйкес ... ... ... ... күні ... ... яғни ... экономикалық дағдарысқа дейін,
қаражаттарды орналастыруда банктердің ... ... ... ... ие ... келген болатын. Яғни банктер өтімділік
көрсеткіштерін мейлінше жоғары деңгейде ... ... ... ... табыстар алуды бірінші кезекке қойып келген болатын. Осы уақытқа
дейін бұл олардың қолынан келген де еді. ... ... ... ... ... ... күнде банктердің қаржылық сенімділігі олардың
жоғары табыстылығымен емес, жоғары өтімділігімен анықталатыны белгілі болып
отыр. Демек, ... ... банк ... ... ... ... бағыт деп ұғынулары қажет.
Төртінші ұсыныстың мәні мынаған келіп тіреледі: ... ... ... ... және ... ... ... шешімдері
үнемі талданып отыруы қажет, бұл ... ... ... ... болдырмау үшін қажет. Артық қаражаттар мүмкін болатын табысты
қолдан ... ... үшін ... ... ... қажет, ал қаражаттардың
тапшылығы қолайсыз қаржылық жағдайларды болдырмас үшін дереу жойылу тиіс.
Әрине, ... шара ... ... ... және ақша ... ... ... банктің қаржылық сенімділігін тұрақтандыру мақсатында бұл әбден
дұрыс шара болып ... ... ... ... ... ... деңгейі
банктердің қаржылық тұрақтылығының және сенімділігінің бірден-бір негізі
екенін ... әлем ... ... Сол ... банк жүйесінің өтімділігін
қамтамасыз ету мәселесімен қоса ... ... ... банк жүйесін
қаржылық дағдарыстан шығару жөніндегі мәселелерді де қарастыру ... ... ... банк ... ... өзінің өтімділік
деңгейінің шегінде тұр, бұл ең ... ... ... ең ... ... несиелік саясатындағы ... ... жете ... талдау және болжамдау ... ... ... мамандардың жетіспеушілігімен және басқа да
себептермен байланысты қалыптасып отыр. Ендігі кезектегі басты мәселе,
отандық банктерді, ... ... ... ... ... ... ... іздестіріп, шұғыл түрде шаралар қолдану болып табылады.
Қорытындылай келе ... ... ... еліміздің банк жүйесін
қаржылық қиындықтардан құтқару туралы бірқатар ұсыныстар жасаған ... Банк ... ... ... алып шығу ... ... ... таңда белең алып келе жатқан жаһандық қаржылық дағдарыстың
негізгі үш ... мен ... ... ... ... ... алдымен АҚШ-тағы ипотекалық компаниялардың және банктердің күйреуі;
қаржылық ... ... ... яғни ... ... ... банк жүйесінің, экономиканың нақты секторынан тіпті алшақтап кетуі;
ақша ... ... және ... ... ... етуі ... өз ... жоғалтуы.
Коммерциялық банктерге ауырлық тигізетін мәселелер, ең ... ... ... ... қолайлы деңгейге жеткізу
мәселесі шешілмей, банк жүйесінің ... ... ... да ... ... ... ... ықтимал. Ал бұған несие нарығы
да, банк жүйесі де, реттеуші мемлекеттік органдар да ... ... ... та үлгермейтін шығар. Коммерциялық банктердің шет елдік
кредиторлар алдындағы қарыздық ауыртпалықтары ... келе ... ... бұл ... әлі де ... ... ... жоқ және өзінің шынайы тепе-
теңдік көрсеткішінен әлі де болса алыста қалып келеді. Бұндай ... ... үшін ең кем ... екі ... қажет: 1) нарықтық бағаларды
тұрақтандыру (ең алдымен жылжымайтын мүлік бағасын); 2) ... ... да ... ... ... ... зияндары мен шығындарын ... ... ... ... ғана олар өздерінің шығындарын жабу үшін өз
қызметін ынталандыра, белсендірек жүзеге асыра бастайтын болады.
Бұл ... ... ... ... ... ... пікірінше
Қазақстанда банк жүйесінің және жалпы экономиканың дағдарысы өзінің шыңына
жеткен кезі 2009 ... үш айы ... ... Ал ... экономикалық
жағдай 2010 жылдың көктеміне қарай жақсара түседі деп пайымдайды аталған
сарапшылар.
Ал енді өзіміздің отандық банк ... ... ... ... ... ... пайымдауынша жылжымайтын мүлік саласындағы тепе-
теңдік орнамай инвесторлардың сенімін қайта орнына келтіруге кедергі жасап
отырған банк ... ... ... қала ... Бұл ... ... ... мен активтерінің сапасы болып шешуші
фактор ... ... ... банктік сарапшылар.
Өтімді қаражаттарды және несиелік ресурстарды тартумен байланысты
қиындақтар ... ... ... ... кері әсерін
тигізіп отыр. Бұл банк секторының жұмысындағы әрі қарай ... ... ... ... ... Активтердің сапасымен байланысты мәселелер
банк жүйесінің өтімділігіне және оның қарыздық міндеттемелерін уақытылы
орындау қабілетіне айтарлықтай ... ... ... де ... ... ... ... туралы (несиелердің
қайтарылуы туралы) шынайы ақпараттар беріп отырған болса және өз ... ... ... ... ... шараларды оперативті жүргізіп
отырғанда, олар шет елдік инвесторлардың сенімділігіне ие болуға, сенімді
ресурстық база қалыптастыруға және оны әрі ... ... ... ... жағдайларда айтарлықтай үлкен қиындықтарды шағын және ... ... ... ... ал ірі және мықты банктер өздерінің ... ... ... ие ... ... банк жүйесі соңғы жылдары ... ... ... тартуға мүмкіндік берген өз табыстары мен ... ... ... ... ... мен ... ... қазақстандық
бизнестің жоғары қарқындармен өсуімен ... өсіп келе ... ... ... ... ете ... болатын. Алайда қазір
олар экономикалық-қаржылық тепе-теңдікті қайта қалпына келтірудің, ... ... ... етудің және банк жүйесінің даму
перспективаларын жақсартудың тамаша ... ие ... ... ... тікелей шет елдік инвестициялар тарту жақсы әрі тиімді шешім болып
табылар еді, алайда бұл тұрғыдан ешқандай ... ... ... ... Оның ... шет ... ... да әлемдік экономикалық тұрақтылық
орнағанша өз қаражаттарын тәуекелге салуға ниет білдіріп отырған жоқ /37/.
Қазақстанның егеменді ... ... ... ең ... ... Бұған қазақстандық банктердің сыртқы қаржыландырудан қатты
тәуелді болуы басты себеп болып ... ... ... ... ... ... ... өз қаражаттарын қайтарып
ала бастады және банктік облигациялардың табыстылығы күрт өсіп кетті.
Рейтингтік агенттіктердің пікірлерін бағаламауға болмайды, тіпті оларға
күмәндануға да ... бұл өте ... ... ... ... көңіл-күйіне тікелей әсер етеді. Бұл ... ... ... ... білдіреді, ал бұл
инвестициялардың қысқаруына алып келеді деп бір ... ... ... ... де, ... ... ... қатар, басқа да бірқатар
жағдайларға назар ... ... ... және ... ... рейтингтік деңгей, ең
алдымен негізгі көрсеткіштерге қарай бағаланады, ал рейтингтік бағаларға
келер болсақ, олар, ең ... ... ... ... ... Шын мәнінде нарықтық конъюнктура рейтингтік болжамдармен үнемі
сәйкес келе бермейді. Рейтингтік бағалар инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... бірі ғана.
Сонымен қоса, рейтингтік агенттіктердің өздерінің стратегиясы да түрлі
болып ...... ... ... ал ... ... болып келеді.
АҚШ-тағы ипотекалық дағдарысты еске алсақ, ең алдымен банкрот болған
аса ірі «Lehman ... ... ... «өз өмірінің» соңына дейін
ең жоғары рейтингтік бағаны, яғни «ААА» ... ... ... ... оқиғадан кейін рейтингтік агенттіктер тарапынан көптеген критикалық
пікірлер айтылған болатын, оларды қате ақпарат берді және бұл ... кеш ... деп ... ... Енді ғана ... агенттіктер
өздерінің рейтингтік бағалау алгоритмін қайта қарастырып жатыр.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... Жақында болған оқиғадан ... ... ... бірі ... ... ... бір сатыға төмендеткен
болатын, ал дәл осы уақытта, көптеген сарапшылардың пікірінше, Қазақстан
өзінің дағдарыс ... ... банк ... ... ... енгізіліп
біткен еді. Турасына келгенде, инвесторлар үшін бұл ешқандай жаңа ақпарат
ретінде құндылық алып келген жоқ, нарықтық ... ... ... ... ... артынша басқа рейтингтік агенттік ... ... ... ... деп, өз ... қалдырған болатын. Нәтижесінде
нарықтық жоғары ... ... ... ... жаңа ... ... ... рейтингтік агенттіктер («Мoody’s», «Standard & Poor’s» және
«Fitch») қазақстандық банктердің де рейтингтік бағаларын төмендетуге мәжбүр
болды. Атап ... ... ... АҚ, «БТА ... АҚ, ... ... және ... АҚ рейтингтік бағалары «D-» деңгейіне дейін, ал
«Альянс ... АҚ және ... АҚ ... – «Е+» ... ... ... Олар бұл шараны жалғасып келе жатқан ... ... ... пен ... ... тәуекелдерінің арасындағы тепе-
теңсіздіктің кері ... ... ... Қайта айта кетейік, мұндай
өзгерістер қазақстандық «үлкен ... ... ... де қамтып отыр.
Соңғы жылдары қазақстандық ірі банктер дамудың үлкен қарқынын ... ... ... ... ... сырттан қарыз қаражаттар тартумен
тікелей байланысты қалыптасып отыр. ... ... ... ... бойынша, қазақстандық банктердің сыртқы қарыздарының
жалпы көлемі 140 млрд. ... ... ... ... ... де, ... жалпы Қазақстан банк жүйесінің де ... ... ... ... болатын. Нәтижесінде, әлемдік
несие нарығында жалғасып келе жатқан қаражаттық қысым отандық коммерциялық
банктер үшін сыртқы қарыз көздерін ... ... ... ... ... ... ... отыр. Несиелік қоржынның өсуін
қаржыландыруға қажетті сыртқы қаржы көздерінен қол үзіп қалу және ... ... ... ... қабілетсіздік танытқан көптеген
коммерциялық банктердің операцияларын баяулатып, олардың даму қарқынын
бәсеңдетіп қана қоймай, ... ... ... етіп ... ... қауіп
көзі отандық банктер үшін өте жоғары қарыздық міндеттемелерден, несиелік
қоржындардың жылдам өсуінен, ... ... ... ... ... ... және ... мүлік салаларына байланып қалуынан
туындап отыр. Сонымен ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуының бәсеңдеуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... қойып, оларға кедергі жасап, түптеп
келгенде күмәнді несиелердің өсіп кетуіне себепкер болып отыр. Осы аталған
факторлар көптеген ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілілігінің нашарлауына алып келіп
отыр.
Сонымен қатар, халықаралық агенттіктер банк ... ... үшін және ... ... тұрақтылық үшін маңызының зор
екенін мойындаған болатын. Сол ... де қиын ... ... ... болжамдағандай, қазақстандық бірнеше ірі банктер
мемлекет тарапынан қаржылық қолдау көріп отыр. Осыған байланысты аталған
банктердің өздерінің ... және ... ... баяу ... да
қолайлы деңгейге дейін өсіруге мүмкіндіктері пайда болып отыр.
Аталып кеткен қолайсыз ... ... ... ... ... банк ... жағдайлардың өрбу барысын мұқият
бақылап келеді. Егер де қандай да бір банк айтарлықтай қиындыққа тап ... оның ... ... рейтингі әрі қарай төмендемек. Бұл да
банктердің рейтингтік жағдайына ауыр соққы болып тиетіні ... ... де ... халықаралық капитал нарығына есік ашылатын ... ... банк ... ... басталып, тұрақтылық орнайды. Бұл
жағдайда, халықаралық агенттіктер өздерінің рейтингтерін көтеру ... ... ... ... және шет ... ... мен мамандар мынадай ортақ
пікірді дұрыс көреді: жаһандық қаржылық тәуекелдер өршіп кеткені соншалық,
оларға тек ... ... ... арқылы ғана төтеп беруге болады. Бұндай
пікірге келуге себеп ... ... ... ... ... Қазақстан
да, банк және қаржы жүйесін қолдап, құтқарып қалу үшін қыруар ақша ... ... әлі де ... ... тиімді, көзге көрінетін нәтиже
көріп ... жоқ ... ... банк саласын және жалпы экономиканы әлемдік дағдарыстан
алып шығудың бірден-бір негізгі жолы – ақша ... ... және ... ... өндіріс саласына құю болып табылады. Жаңа
технологиялық ... ... ... ... экономиканың қайта
құруы басталады, ал бұл, өз ... ... ... ... ... мен ... және ... құрамындағы өзгерістерге
алып келеді. Осындай жағдайларда Қазақстан Республикасы өзінің табиғи
ресурстарға бай ... ... ... көзіне айналдырып, осы салаға
капитал салып, дамытып, ... ... ... ... биік ... әбден мүмкіндігі бар. Бұндай мүмкіндікті ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қызметінің бағыттарын
тезірек нақты анықтап, жаңа ұзақ мерзімді стратегияны жүзеге асыру қажет.
Егер де отандық ... ... ... ... ... да,
өз қызметін қаржыландыру үшін шет елдерден ... ... ... ... сыртқы экономикалық тәуекелдер сақталып қала бермек. ... ... ... ... ... ... үшін
экономиканы дамытуға нақты ішкі ресурстар қажет. Шет ... ... ... ... өз қаражаттарын қайтарып алатын болса, онда қаржылық
тәуекелдер күрт ... ... Сол ... де, ... ... ... ... банк жүйесін дамытудың ең дұрыс жолы – қолда бар
қаражаттарды отандық өндірісті ... ... Дәл ... осындай шараларды
қолданатын уақыт келіп жеткен сияқты.
Ең басты мәселе мынаған келіп тіреледі: банк жүйесіне келіп ... ... ... құру немесе спекулятивті табыс табу мақсатында
қолданылмай, ... ... ... ... келіп құйылуы тиіс.
Қазіргі кезде банктер активтерін өз қолында ұстап отыруды жөн ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ақша ағындарын
тиімді басқару жөніндегі түрлі нормативтер мен ... ... ... ... несиелеу және қаржыландыру қоржынын құру үшін
тек банктерді ғана емес, сонымен қатар басқа да қаржы ... ... ... ... сақтандыру компанияларын) жұмылдыру
қажет.
Өкінішке орай, қазіргі таңда елімізде қаржылық ... ... ... банк ... ... қысқа мерзімді шараларын
қарастырады, ал экономиканың нақты секторы, яғни ... ... ... ... ... Сол себепті бұл шаралар қазіргі кезде банктерге де,
экономикаға да, ... да ... ... ... Республикасы Үкіметі тарапынан болған ірі коммерциялық
банктерге үлкен көлемде ... ... және ... беру өз ... ... ... Бұндай механизм берілген қаржылық көмектердің бағытын,
солардың есебінен ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ресурстар банктердің қолында ... ... ал ... ... ... ... қол ... алмай қала береді.
Бұдан банк жүйесіне де, экономикаға да келіп-кетер ... ... ... енді ... ... үшін ... механизмін құру және
жүзеге асыру үшін тағы да ... ... ... Бұл үшін банк ... табыс табу бағытынан инновациялық және ... ... ... бұру қажет. Бұл мынадай шараларды қажет етеді:
Орталық банк тарапынан ақша эмиссиясын тек ... ... ... ... ғана ... ... ... отандық кәсіпорындар мен кәсіпкерлердің
мүдделеріне, сұранысына сай ұсыну үшін ... ... ... нақты секторындағы төлем қабілеттілігі жоғары кәсіпорындарының
вексельдерін кепілдікке ала отырып, ... ... ... ... ... ... вексельдерді кепілдік ретінде қолданып,
несие алған кәсіпорынға қатаң түрде қаржылық мониторинг жүргізу керек.
Мемлекеттің ... ... ... шығу ... ... ресурстарының экономиканың нақты секторына жұмсалуын ... ... ... ... коррупциялық және жеке бастың қамы
мақсатында қолдануды болдырмау механизмін жасақтап шығару.
Инновациялық өнімдермен ... ... ... ... ... банк ... де ... инновациялық сегмент қалыптастыру.
Қорытындылай келе, қазақстандық банк жүйесінің сапалық жаңа ... ... ... ... ... және жүзеге асыру үшін қажетті
шараларды ұзақ мерзімге созбай, шұғыл түрде ... ... ... ... өзгерістер банк жүйесіне қаншалықты ауыр әсер етсе де түбінде бұл
өзгерістер банк ... ... ... ... ... ... ... жасақтауға, ішкі қор көздерінің ... ... ... ... ... ... ... тигізуі керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әлемдік экономикалық дағдарыс кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың
төлем қабілеттілігіне нұқсан келтіре отырып, банк ... ... мен ... ... ... ... ұшыратып кетті.
Нәтижесінде банк жүйесінің қаржылық сенімділігі, клиенттер алдындағы төлем
қабілеттілігі, сыртқы қаржы көздері үшін ... ... ... ... ... олардың рейтингтік деңгейлері де төмендеп
кетті.
Сонымен, банк жүйесінің әрі қарай дамуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... тұрақты ету және банктерді қаржылық дағдарыстан
алып шығу мәселелерін шешу керек.
Өтімділік деңгейін қолайлы деңгейде ұстап отыру үшін ... ... ... ... ... ... ... бір кезеңдегі қаржылық жағдайын
талдау және соның ... ... ... ... ... және ... ... арнайы қорларды және резервтерді
қалыптастыру бойынша ... ... ... ... ... ... ... қарыз қаражаттарын тарту; сауатты және сапалы несиелік
операцияларды жүзеге асыру.
Біріншіден, ... ... ... ... өзінің ұйымдық құрылымын
жақсарту мақсатында қайта ... яғни ... ... ... ... ... ... Нақтырақ айтар болсақ, мысалға, бүкіл ... ... ... талдаумен және тексерумен ... ... ... ... өздерінің балансының өтімділігін үнемі есептеп,
қадағалап отыруы қажет. Бұл үшін ... ... ... мен ... ... ... өтімділігін талдау
барысында бекітілген нормативтерден ауытқулар (төмендеу немесе шектен тыс
жоғарылау) ... ... ... ... ... ... аз
уақыттың ішінде (шамамен 1 ай көлемінде) ... ... ... ... ... қажет. Бұл үшін ең алдымен банкаралық
несиелердің, шет елдік қарыздардың ... ... ... ... берілетін тұтынушылық несиелерінің үлесін қысқарту қажет. Қажет
жағдайда банктің меншікті капиталын ... ... ... ... банк тым болмаса қысқа мерзімді уақытта өзінің қызметіне
қажетті өтімді қаражаттарға деген ... ... ... ... ... ... (жоспарлау) екі әдіс арқылы жүзеге ... ... әдіс ... ... ... сұранысты және клиенттердің салымдарының
деңгейін талдауды қажет етеді. Ал екінші әдіс ... банк ... ... көлемін болжамдап отыруы қажет. Банктің өтімділігін қамтамасыз
ету үшін аталған екі әдістің кемшілігі бар: олар ... ... ... ... ... сүйенеді. Бұл жалпы банк жүйесінің
өтімділігін бағалау үшін жеткілікті ... да ... ... жекелеген
банктер үшін жекткіліксіз болып табылады.
Төртіншіден, өтімділікті қажетті деңгейде ұстап ... ... ... және активтік операциялары бойынша саясатын жүзеге асыру
арқылы орындалуы ... Банк ... ... ақша ... нақты
жағдайларын және банктік операциялардың ерекшеліктерін ескере отырып
қалыптасады. Яғни банк ... және ... ... ... саясатын дайындап жүзеге асыруы қажет.
Банк жүйесін әлемдік дағдарыстан аман алып шығу үшін ең алдымен оларды
экономиканың нақты ... ... ... ... яғни ... ... қызметін қаржыландыру жұмысын өз қызметінің ең
басты бағыты деп қарастыруы қажет. Ал енді ... ... ... ... құру және ... асыру үшін тағы да ... ... Бұл үшін банк ... спекулятивті табыс табу бағытынан инновациялық
және өндірістік саланы қаржыландыру бағытына бұру ... Бұл ... ... ... орталық банк тарапынан ақша эмиссиясын тек ұлттық ... ... ... ғана ... ... ... ... кәсіпорындар мен
кәсіпкерлердің мүдделеріне, сұранысына сай ұсыну үшін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... вексельдерін кепілдікке ала отырып, коммерциялық банктерді
қайта қаржыландыру қажет.
- мемлекеттің коммерциялық банктерге дағдарыстан шығу ... ... ... ... нақты секторына жұмсалуын негіздеу
және қадағалау. Аталған қаражаттарды коррупциялық және жеке ... ... ... ... ... жасақтап шығару.
- инновациялық өнімдермен айналысатын компаниялардың акцияларымен жұмыс
істеу үшін банк жүйесінде де осындай ... ... ... банк ... ... жаңа ... даму потенциалын
тезірек қалпына келтіру және жүзеге асыру үшін қажетті шараларды ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі өзгерістер
банк жүйесіне қаншалықты ауыр әсер етсе де ... бұл ... ... жағдайының жақсаруына, мейлінше тұрақты және қабілетті бизнес
стратегияларды жасақтауға, ішкі қор көздерінің ... және ... ... қаржылық саясатының қалыптасуына септігін тигізуі
керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... Бағдарламасы
2. Коротков Э.М. Антикризисное управление.- М.: Инфра - М, 2005. 23с
3. ... Л.К. ... ... ... и ... ... (на ... РК): автореф. канд. эконом. наук.
– Алматы: 2003. 26с
4. Грязнова А.Г. Антикризисный менеджмент.- М.: Экмос, 1999. 56с
5. Беляева С.Г. ... и ... ... ... М.: ... ... ... Э.А. Справочник кризисного управляющего.- М.: Экмос, 1999. 87с
7. ... Г.М. ... ...... оздоровления
промышленных предприятии: магистрская диссертация – Алматы: 2004. 26с
8. Гунин В.И. 17 - модульная программа для менеджеров: управление ... ... ... ... М.: Инфра – М, 2000. 65с
9. Мухамбетов Т.И., Нукушев А.Г. Банкротство и ... ... ... ... ... 2000. ... ... А.Ф., Егорычев И.Г. Анализ методик прогнозирования кризисной
ситуации коммерческой организации с использованием финансовых ... ... в ... и за ... 2008.- №2.- C. ... Кыстаубаев М.Б. Финансово-экономическое оздоровление промышленных
предприятий с ... ... ... ... ... ... 2002. 36 ... Радионов Н.А. Антикризисный менеджмент.- М.: 2001. 15с.
13. Киреева А.А. Совершенствование механизма антикризисного ... ... ...... 2009. 28 с.
14. Иванова Г.П. Теория и ... ... ... М: Юнити,
1995. 74с
15. Ларионов И.К. Антикризисное управление.- М.: Даников и К, 2001. ... Юн Г.Б. ... ... ... М.: Дело, 2004. 76c
17. Мухамбетов Т.И. Банкротство и ... ... ... ...... 2003. 41 ... ... Е.М., Дведенидова С.А. Диагностика в антикризисном управлении
// Менеджмент в России и за ... 2002.- №1.- C. ... ... ... ... ... // Сайт в ... Екінші деңгейлі банктердің қаржылық көрсеткіштері 01.01.2009 //
Интернеттегі сайты www.afn.kz
21. ҚР Ұлттық ... ... ... ... // ... www.alb.kz
22. Зиябеков Б. Анализ текущего состояния банковской системы Республики
Казахстан // Банки Казахстана.- 2006.- №12.- C. ... ҚР ... ... 2009 жылғы жалпы экономикалық есебі // ... ... ҚР ... деңгейлі банктер бойынша қорытынды ... ... ... ... www.afn.kz
25. Отчет о финансовой стабильности Казахстана 01.01.2009 // Сайт ... ... ... ... ... ... // Интернеттегі сайты
www.kase.kz
27. Фоминских О. Кто ... ... ... Moody's ... ... и прогнозы // Капитал.kz.- 2009.- №39(126).- C. 25-26.
28. В ... ... ... еще не ... ... // Сайт в ... www.afn.kz
29. Киреева А.А. Зарубежный опыт антикризисного управления предприятием //
Саясат.- 2008.- №3.- C. 7-9.
30. Востриков П. О банкротстве предприятий ... и ... за ... ... и ... 2008.- №3.- C. ... ... Ю. Банкротство предприятий в странах Центральной и Восточной
Европы: ... ... ... // Проблемы прогнозирования.- 2009.- №5.-
C. 45-46.
32. Зоидов К.Х. ... ... и ... ... ... ... ... // Экономическая ... ... 2008.- №2.- C. ... Журавская Е. Экономика и политика российских банкротств // Вопросы
экономики.- 2007.- №4.- C. ... ... Н.С., Мунш В.А. ... ... ... в
Республике Казахстан // Вестник КазНУ.- 2008.- №3.- C. 5-6.
35. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... – жаңа ... ...... жаңа
мүмкіндіктері» атты Жолдауы. Астана, 2010 жылдың 29 қаңтары 
36. Тұрапбайұлы А. Дағдарыс қолдау ... // ... ... 2009.- ... ... Шайынғазы С. Әлемдік дағдарыс әлемдік сарапшылар көзімен // ... 2009.- №2.- Б. ... ... К. ... ... болашақ туралы ойласу керек // ... 2010.- №2.- Б. ... ... ... ... ... в ... мирового экономического кризиса и жесткой конкуренции
целью любого государства является обеспечение стабильного экономического
положения, благосостояния нации и ... ... ... ... этой цели государство должно создавать основы национальной
конкурентоспособности там, где ... ... ... ... и ... за счет эффективных ... ... ... что в ... ... ... ... предприятиям тяжело
адаптироваться к новым экономическим условиям и особенно ... ... ... ... ... ... является теоретико-методологическое
обоснование антикризисного управления предприятием, совершенствование его
механизма и ... ... ... по ... финансов
предприятий.
Диссертационная работа состоит из введения, трех разделов, заключения,
списка ... ... ... работы 82 листов, 16 таблиц и 8
иллюстрации.
Научная новизна диссертационной работы заключается в ... на ... ... ... ... воззрений на сущность и
содержание кризисных явлений, уточнено содержание экономической категории
«кризис», представляющий ... ... ... ... во время
развития в ... ... ... ... предложены стратегический и тактический ... к ... ... ... ... ... обеспечить
защиту внутренней экономики и поддержку отечественного бизнеса;
- ... ... ... ... на ... ресурсов и прогнозирование динамики развития предприятия;
- систематизированы предложения по антикризисному регулированию,
предусматривающие ... меры ... ... и
контролирующего характера, ... ... ... ... ... ... модель оздоровления финансов, направленная на оптимизацию
структуры капитала и тем ... ... ... ... ... современных инвестиционных проектов и ... ... ... исследования заключается
в разработке конкретных рекомендаций и предложений по антикризисному
управлению ... ... ... быть ... в ... ... ... при разработке мер по наращиванию
финансовых ресурсов, проведении антикризисных ... на ... ... ... ... ... мүмкін салдары
Ұйымның қалпына келуі
Жаңа дағдарыстың пайда болуы
Ұзақ ... ... ... өзгерістер
Кенеттегі өзгерістер
Жеңіл шығу
Сапалы өзгерістер
Сандық өзгерістер
Ұйымның өзгерісі
Ұйымның сақталуы
Дағдарыстың күшеюі
Дағдарыстың әлсіреуі
Ұйымның ... ... ... ... басқару
Ұйымның дамуын басқару
Ескіні жою, жаңа сапаның пайда болуы
Дағдарыстың қауіптілігі
Ұйымның өміршеңділігі
Басқару
5 - сурет
6 - сурет
8 - сурет
ВВВ+
ВВВ
ВВВ-
ВВ+
ВВ
ВВ-
В+
В
В-
28.07.00 18.05.01 25.06.02 28.05.03 20.05.04 ... 13.06.06 02.11.06 05.04.07 02.10.08 ... - ... ... ... k-4 (min = 0,3)
Қысқа мерзімді өтімділік коэффициенті k-5 (min = 0,5)
Өтімділік коэффициенті k4-1 (min = 1,0)
Өтімділік коэффициенті k4-2 (min = ... ... k4-3 (min = ... ... ... төмендеу
жеңіл шығу
бөлшектелінген
жүйелі
басқарылатын
басқарылмайтын
табиғи
қоғамдық
экологиялық
әлеуметтік
(Саяси)
экономикалық
(қаржылық)
ұйымдастырушылық
психологиялық
технологиялық
Дағдарыстың негізгі сипаттамалары
Дағдарыс мәселелері
Дағдарыс масштабы
Дағдарыспен қамтылған даму аумағы
Дағдарыстың көріну стадиясы
Дағдарыс себептері
Дағдарыстың ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 103 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарыс және оған қарсы басқару40 бет
Дағдарысқа қарсы басқару81 бет
Дағдарысқа қарсы басқару стратегиясы32 бет
Дағдарысқа қарсы басқару әдістері мен құралдары8 бет
Дағдарысқа қарсы стратегия24 бет
Корпорация қаржысын дағдарысқа қарсы басқару18 бет
Корпорацияны дағдарысқа қарсы басқару стратегиясы9 бет
Кәсіпорындағы дағдарысқа қарсы басқару95 бет
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқару40 бет
Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы басқаруы70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь