"Инфляцияның теориялық негіздері."

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Инфляцияның мәнi мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Инфляцияның пайда болу себептерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
2.1. Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және дамуы ... ... ... ... 14
2.2. Инфляцияға қарсы саясат шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІІ ТАРАУ. 2007.2010 ЖЫЛДАРДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫ ТӘРГЕТТЕУ САЯСАТЫ
3.1 2007.2010 жылдардағы инфляцияны таргеттеудің Қазақстанда қолданылуы

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Инфляция проблемасы экономикалық ғылымда маңызды орын алады. Оның көрсеткіштері мен әлеуметтік – экономикалық салдарлары елдің және бүкіл әлемдік шаруашылықтың экономикалық қауіпсіздігін бағалауда күрделі рөл атқарады. Қазіргі замандағы жағдайларда осы мєселенің өзектілігі инфляцияның дамуының мәнін, тереңдетілген себептерін және оның ерекшеліктері мен антиинфляциялық саясаттың негізгі бағыттарын айқындау қажеттілігімен анықталады. Менің курстық жұмысымның тақырыбы инфляцияны тәргеттеу проблемасы деп алдым.
Дүниежүзінде ХХғ. екінші жартысында инфляция болмаған елдер тіпті жоқ. Егер 30-шы жылдары негізгі проблема жұмыссыздық болса, одан кейін негізгі проблема инфляция болды. Инфляцияның жылдық темпілері әлемдік экономикада 2,9%-дан 50-ші жылдары, 11%-ға дейін 80-ші жылдары өсті. Қазақстандағы макроэкономикалық құбылыстардың ерекшеліктеріне келсек, бұл «стандартты емес» нарықтық құрылым.
Қазіргі замандағы инфляцияға бірқатар айырмашылықтар тән: егер бұрын инфляция локальді сипатта болса, ал қазір күнделікті, барлық орамды; егер бұрын үлкен және кіші кезеңді қамтыса, атап айтқанда кезеңдік сипатта болса, ал қазір хроникалық; қазіргі замандағы инфляция ақшалай ғана емес, сонымен бірге ақшалай емес факторлардың да әсерінде тұрады.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көп уақыт бойы қолданылып келе жатыр. «Инфляция» термині АҚШ-та 1861-1865жж. азамат соғысы тұсында, екі жыл ішінде доллардың 60% - ға сатып алу қабілетінің төмендеуі кезінде қолданыла бастады. Инфляция дегеніміз не? Инфляция – бұл бағаның жалпы деңгейінің өсуі . Ал инфляцияның жалпы анықтамасы – бұл елде айналымдағы қағаз ақша көлемінің тым көбейіп кетіп, оның ақша тауары (алтын) жөнінде құнсыздануына ұласуы және соның салдарынан тауар бағасының өсуі. Қазіргі кезде қолданылып келе жатқан анықтама – бұл ұсыныс пен сұраныс арасындағы дисбаланс және бағаның өсуіне байланысты басқа да ұлттық шаруашылық пропорциялар бұзылуы нәтижесі. Жаңа қоғамда инфляцияда көрінетін байланыс қиындады: қағаз ақшаның алтынға тәуелдігі мүлдем үзілген; ақша айналымының дәстүрлі заңы бұзылған және инфляция жаңа халықаралық сипатта қалыптасыда. Бұның бір себебі мынада: көп елдер инвестицияны ынталандыру және экономиканы емдеу құралы ретінде ақша шығару қарқынын көтереді. Сондықтан инфляцияның жоғарғы қарқыны мемлекеттің қағаз ақшаны шектен көп шығаруымен байланысты, бұл эмиссия ішкі айналым қажеттілігін де асып кетті. Нәтижесінде ақша құнсызданады, баға өседі, сондықтан барлық шаруашылық пропорциялар бұзылады. Инфляция – қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен туындайтын бағаның өсуі ретінде анықталады. Ақша массасының өсуі ірі масштабқа жеткенде инфляцияның басты факторлары ақша массасындағы өзгеріс болып табылады.
Инфляция – бұл күрделі де, көпфакторлы құбылыс; ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады. Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының қымбаттауы ретінде көрінеді.
Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың өзі болған: қажетті ақша көлемі алтын – күміс қорымен реттелген. Қағаз ақша айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктеп тыс өседі. Артық ақша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
1. Жаналинов Б.Н. Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға карсы саясат. Алматы-2007ж.
2. Аубакиров Я. Экономикалық теория негiздерi. Алматы-1998ж
3. Ақша, несие , банктер. Валюта қатынастары. Б.А. Көшенова Оқу құралы Алматы “Экономика”-2000 жыл.
4. Денежное обращение и кредит при капитализме: Учебник /под ред. Л.Н. Красавиной. – М.: Финансы и статистика, 1989-365с.
5. Деньги, кредит, банки: Учебник /под ред. О. Лаврушина. Изд.2-е, перераб и доп.-. М.: Финансы и статистика, 1999-464с
6. Деньги, кредит, банки: Учебник для вузов/под ред. Е.Ф.Жукова.-. М.: Банки и биржи, ЮНИТИ 1999-622с
7. Деньги, кредит, банки: Учебник /под ред. Г.С. Сейткасимова. Изд.2-е перерабидоп-Алматы: Экономика, 1999-432с.
8. Поляков В.П., Москвина Л.А. Денежное обращение и кредитная система.-М., 1997.
9. Бибатырова И.А “Реттелетiн нарықты шаруашылық” Лекция курсы, Алматы, 1994
10. Жатқанбаев Е. “Аралас экономика негiздерi” А., “Қаржы -қаражат”, 1996
11. Аубакиров Я.°.“Экономика”.Оқу құралы.А. Эк., 1995
12. Жунисов Б “Нарықты экономика негiздерi” А. 1994
13. Гельбрейт Дж. “Экономические теории и цели общества”. М., 1978
14. Макконелл К.,Брю С.Л. “Экономикс” М., Изд. Республ.,1992
15. Камаев ВВ. “Основы экономической теории” М., Изд.Респ.1994
16. Куликов Л. “Основы экономияеской теории” схема-конспект (єазає тiлiнде) 1994
17. Ливщиц А.Я. “Введение в рыночною экономику” курс лекции. М., 1991
18. Борисов Е.Ф. ”Экономическая теория”Учебн.пособие., М:Драйт,1999
19. Фрейнкман Е.Ю “Экономика и бизнес” М., Наука, 1994
21. Баканов М.И. Шеремет А.Д. Теория экономического анализа.
22. Барнгольц С.Б. Тация Т.М. Экономический анализ хозяйственной
деятельности предприятий и обеденений. Москва Финансы и
статистика,1986.
23. Ихданов Ж.О Орманбеков Ә Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері. Алматы, Экономика 2002ж.
24. Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық дамуының индикативтік жоспары туралы 2000 жылдың 15 мамырындағы Қазақстан Республикасы үкіметінің қаулысы.
25. Медешов “ Нарықтық экономика өзiн-өзi реттеу жүйесi ретiнде“ 1996.ж.
26. “ХХl ғасырға қандай экономикамен кiремiз”. О.Сәбден .Алматы 1997ж.
27. Жүнiсов Б. Нарықтық экономика негiздерi. Алматы “Баспа” 1996 жыл.
28. Мәдешов Н. Нарықтық экономикаға кiрiспе. Алматы “Экономика” 1997 жыл.
29. Сейсенбаев Б. Нарық жолы – жарық. Егемендi Қазақстан 1994 жыл.
30. www.kaz.stat.kz ҚР-ң Статистика агенттігінің ресми сайты
31. www.government.kz ҚР-ы Үкіметінің ресми сайты
32. http://www.egemen.kz «Егемен Қазақстан» газетінің ресми сайты
33. Қаржы-инвестициялық журнал «LS(Личный счет)» №2(17) Қыркүйек-қазан 2008жыл
34. Г.С.Вечканов, Г.Р.Вечканова «Макроэкономика» Москва 2008г
35. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. //Досниязова А.К. Инфляционное таргетирование.
36. «Банки Казахстана» №1, 2005ж. // Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі №004 баспасөз-релизі 2005 жылғы 13 қаңтар.
        
        МАЗМҰНЫ
Кiрiспе…………………………………………………...…………………......3
Инфляцияның теориялық негіздері
1.1 Инфляцияның мәнi мен түрлері………………………………..……....4
1.2 Инфляцияның пайда болу ... ... ... ... Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және дамуы ……….......14
2.2. ... ... ... ТАРАУ. 2007-2010 жылдардағы инфляцияны ТӘРГЕТТЕУ саясаты
3.1 2007-2010 жылдардағы инфляцияны таргеттеудің Қазақстанда қолданылуы
Қорытынды……………………..….……………………………...…….......30
Пайдаланылған әдебиеттер…….……………………...………………......32
Кiрiспе
Инфляция проблемасы экономикалық ғылымда маңызды орын ... ... мен ...... ... ... және ... шаруашылықтың экономикалық қауіпсіздігін бағалауда күрделі рөл
атқарады. Қазіргі замандағы ... осы ... ... ... мәнін, тереңдетілген себептерін және ... мен ... ... ... ... ... ... Менің курстық жұмысымның тақырыбы инфляцияны
тәргеттеу проблемасы деп алдым.
Дүниежүзінде ХХғ. екінші жартысында инфляция болмаған елдер тіпті ... 30-шы ... ... проблема жұмыссыздық болса, одан кейін ... ... ... ... ... ... ... экономикада
2,9%-дан 50-ші жылдары, 11%-ға дейін 80-ші жылдары өсті. Қазақстандағы
макроэкономикалық ... ... ... бұл ... ... ... замандағы инфляцияға бірқатар айырмашылықтар тән: егер ... ... ... ... ал ... ... ... орамды; егер
бұрын үлкен және кіші кезеңді қамтыса, атап айтқанда кезеңдік ... ал ... ... ... замандағы инфляция ақшалай ғана емес,
сонымен бірге ... емес ... да ... тұрады.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көп уақыт бойы қолданылып келе
жатыр. «Инфляция» термині АҚШ-та 1861-1865жж. ... ... ... ... ішінде доллардың 60% - ға сатып алу ... ... ... ... ... ... не? Инфляция – бұл бағаның ... өсуі . Ал ... ... ... – бұл елде айналымдағы
қағаз ақша көлемінің тым көбейіп кетіп, оның ақша тауары ... ... ... және ... ... тауар бағасының өсуі. Қазіргі
кезде қолданылып келе жатқан анықтама – бұл ... пен ... ... және ... өсуіне байланысты басқа да ұлттық шаруашылық
пропорциялар бұзылуы ... Жаңа ... ... ... ... ... ... алтынға тәуелдігі мүлдем үзілген; ақша айналымының
дәстүрлі заңы бұзылған және инфляция жаңа халықаралық сипатта ... бір ... ... көп ... инвестицияны ынталандыру және
экономиканы емдеу құралы ретінде ақша шығару қарқынын ... ... ... ... мемлекеттің қағаз ақшаны шектен көп шығаруымен
байланысты, бұл эмиссия ішкі айналым ... де асып ... ақша ... баға ... ... ... шаруашылық
пропорциялар бұзылады. Инфляция – қоғамдық ... ... ... ... ... өсуі ... ... Ақша массасының
өсуі ірі масштабқа жеткенде инфляцияның басты факторлары ақша массасындағы
өзгеріс болып табылады.
Инфляция – бұл ... де, ... ... ол қағаз ақша
айналымына негізделген ... тән және ... ... процесінің
бұзылуымен сипатталады. Инфляция ең алдымен тауар ... өсуі ... ... ... ... ... ... күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге
десеңіз, ақша ол кезде ... ... емес ... ... ... ... ақша ... алтын – күміс қорымен реттелген. Қағаз ... ... ... ... ... ... ақша ... тек
белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор
сақтау үшін адамдар ақшасына ... ... ... ... Қор ретінде қағаз
ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі ... ... ақша ... ... тыс өседі. Артық ақша сұранымды
арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде бағаларға қатты ықпал ... ... ... ... негіздері
1. Инфляцияның мәні мен түрлері
Инфляцияның мәні – ол тауарлар мен көрсетiлген қызметтердiң бағасының
өсуi және ... ... мен ... сапасының төмендеуi салдарынан
ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндiгiнiң құлдырауы. ... ... ... ... ... ... Ол ... мен шығынының үйлеспеуi ... ... ... ... тән ... Инфляция ұлттық табысты
экономиканың салдары арасында, ... ... ... ... мемлекеттiң және шаруашылық субъектiлерi арасында қайта бөлуге
тiрейдi.
“Инфляция” (латынша - inflatio) ... ... ... ... деген сөздi бiлдiредi. Шындығында да, қауырт жағдайларда мемлекеттiк
шығындарды қағаз ақша ... ... ақша ... ... ... ақшаның құнсыздануына әкеп соқтырады. Оны әр ... ... ақша ... байқауға болады. Мысалы, ... үшін ... ... соғыс және 1861-1865 жылдары Азамат
соғысы (оның соңғы екi жылында доллардың сатып алу ... 60 ... ... XIX ... бас ... Англияның Наполеонға қарсы
соғысы; 1789-1791 жылдары француз ... ... ... ... ... Германияда инфляция жоғары қарқынға жеттi,
1923 жылы күзiнде айналымға ақша ... 496 ... ... ал ақша ... ... есе ... Осы ... тарихи
мәлiметтер инфляцияның бұрыннан келе жатқан феномен екенiн дәлелдейдi.
Ал қазiргi инфляцияға тән ... ... бар. ... егер ... инфляция бiр жердiң шеңберiнен аспаса, қазiргi инфляция
елдiң бүкiл жерiн ... егер ... ... бiр ... ғана ... қазiргi инфляция көп
уақытқа созылған құбылыс;
- егер бұрын инфляция тек ... ... ... ... ... ... факторларға байланысты болды.
Инфляцияны келесiдей белгiлерiне байланысты жiктеуге болады:[2]
1. Инфляциялық процестiң сипатына қарай:
- ашық инфляция, яғни бағаға ешқандайда ... ... оның ... ... ... ... яғни ... тапшылығы жағдайында бағаға мемлекет қатаң
бақылау жасап отырады;
- инфляциялық шошыну, яғни бiр мезетте ... баға өсiп ... ... ... ... ... инфляция, яғни баға бiр ғана елдiң ... ... ... ... яғни кейбiр елдер топтарын немесе барлық
ғаламдық экономиканы ... ... ... Бағаның өсу қарқынына қарай:
- баяу инфляция - баға баяу ... ... ... ... ... ... инфляция - баға тез қарқынды жылына 20-дан 200%-ке дейiн өседi,
ондай баға қарқыны ауыр ... және ... ... ... ... - баға ... 500-ден 1000%-ке дейiн және одан жоғары
қарқынмен өседi. Ұшқыр инфляция ақша ... ... ... Мұндай жағдайда ақша өзiнiң ... ... ... ... болу ... ... Әкімшілік инфляция - «әкімшлікті» басқарулы бағалардан ... өсуі мен ... ... ... ... ... – ресурстар мен өһндіріс факторларына бағаның өсуі
мен көрінетін инфляция, соның әсерінен өндірістік шығынлар мен тауарлардың
бағалары өседі.
- ... ...... ... сұраныстың көп болуы мен,
яғни тауарлар мен қызметтердің өсуіне қарағанда халық пен мекемелердің
жиынтық табыстарының тез артуынан туындайтын ... ... ... - ... к ... ... ... өнджіріс шығындарының өсуі мен байланысты бағалардың өсуінен
туындайтын ... ... ...... ... әрекетінен туындаған
инфляция.
- Кредиттік инфляция – шамадан тыс ... ... ... ... елдер үшін бiрiншi түрі тән болса, ал дамушы елдер
үшін екiншi және үшіншi ... тән ... ... ... ... ... - тұтыну бағаларының
индексi көмегiмен анықталады.
Инфляция деңгейін сипаттайтын тұтыну ... ... ... жеке
тұтыну үшін сатып алатын тауарлары мен ... ... ... ... мен ... ... 508 позиция кіреді. Бағаны
тіркеу меншіктің түрлі нысандарындағы сауда және ... ... ... ... ... ... барлық облыс орталықтарында,
астанада және қалалар мен аудан орталықтарының белгіленген ... ... ... үшін ... ... ... ... шығыстары
бөлігінде өткен жылғы үй шаруашылықтарын  зерттеу материалдары негізінде
есептеледі. 2009 жылғы ... ... ... ... ... үлесі – 38,8%, азық-түлік емес тауарлар - 32,4%, ... - 28,8% ... ... инфляцияны мына шартты түрлерге бөледi:
- экономикадағы қамтитын аумағына ... ... және ... жүру ... байланысты - бiркелкi (баға ... ... ... ... және ... (бiр ... емес) инфляция;
- даму қарқынына байланысты - ... ... онда ... ... ... 5-10 ... аспайды; қарқынды инфляция – онда
бағаның өсу жылына орташа 10 проценттен 50 ... ... (ал ... процентке) жетедi; ұшқыр инфляция ( гиперинфляция)- онда бағаның
өсуi жылына 100 проценттен асады; Халықаралық валюта қоры баға ... ... ... оны ... инфляцияның iшiндегi аса ұшқыр инфляция
(супергиперинфляция) деп атайды. Егер инфляция ... ... оны ... деп ... әсер ететiн факторлар бойынша – сұраныс инфляция және ұсыныс (шығын)
инфляциясы.
Соңғы ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты пайда болатын еді. Мысалы, соғыс жылдарында
мемлекеттер әскери шығындарын жабу үшін көп ... ... ... ... ... ... жылдары бірқатар елдердің экономикасы үшін ол
айықпас ... ... ... ... ... ... ... жай, орташа журуі кезінде бағанын өсуі 10%-тен
аспайды. Экономикалық теория, мысалы, ... ... ... даму үшін оңды ... деп, ал мемлекетті тиімді экономикалық
саясат ... ... деп ... ... ... ... ... өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруга мүмкіндік
береді.
Жоғары қарқынды (галопирующая) инфляция тұсында бағаның өсуі ... ... ... Ал бұл экономика үшін үлкен салмақ. Бірақ көптеген
контракт, келісімдер бағаның мұндай өсу ... ... ... Аса ... ... ... айналысындағы ақша мөлшері мен тауар бағасы
деңгейінің тым ... ... тыс ... ... ... Никарагуада,
азамат соғысы жылдарында бағаның жылдық өсуі 3300%-ке дейін жетті. Мұндай
жағдайда халық ... зиян ... ... қоғамның ауқатты тобына да қиын
болады. Ұлттық шаруашылық бүлінеді. Гиперинфляцияны ... ... ... ... өсу ... ... ақша ... қарқынынан әлдекайда жоғары.
Көптеген елдердің экономикасында кейде мынадай жағдай қалыптасады,
бағаның жалпы деңгейінің өсуі өндіріс ... ... бір ... ... ... ... ... деп атайды. Көптеген
зерттеушілер стагфляцияның болу себебін инфляциялық күтумен байланыстырады.
Сұраным инфляциясы ... ... ... ... өздерінің
табыстарының инфляцияға байланысты азаюының мүмкін екендігін ... ... ... құнын көтере бастайды.
Бұл өндіріс шығындарының өсіне және жиынтық ұсынымның азаюына себеп
болды. Нәтижесінде стагфляцияға тән бір ... ... өсуі және ... ... орын алады.
Стагфляция себептері туралы теориялық даудың тәуелсіз Қазақстан
мемлекеті үшін де үлкен ... ... бар, ... біз ... ... ... өмір сүріп жатырмыз. ... ... ... ... ... басқару нысаны,
тағы басқа жағдайлар тудырады. Мысалы, ішкі ... ... ... ... өнім ... ... ... шаруашылығының
құлдырауына әкеліп соқтырып отыр.
2. Инфляцияның пайда болу ... – бұл ... ... даму ... тән ... ... ... айналыс және өндiрiс саласында орын алады.
Қазiргi инфляция келесiдей факторларға байланысты болып келедi:[3]
- Ақша айналысының ... ... ... ... ... көп ақшаның эмиссиялануы есебiнен ... ... ... ... ... кетуi; халық шаруашылығының артық несиеге толуы;
- Ақшалай емес факторларға: қоғамдық ... ... ... ... ... ... саясаты, баға саясаты,
сыртқы экономикалық саясатына байланысты факторлар жатады.
Сұраныс инфляциясы ақшалы факторларға ... ... ... ақша ... көтерiлiп, соның салдарынан төлем ... ... та ... ... Ал сол ... ... баға ... оралымсыздығы сұранысты қанағаттандыра алмайды. Сөйтiп жиынтық
сұраныс ... ... ... ... ... ... массасының “көтерiлуi” себептерiнiң ең негiзгiсi - әскери
шығындардың өсуi, яғни шығарылған ... ... ... ... ... оның ... ... бюджеттiң тапшылығын
тудырады. Тапшылықты жою үшін айналымға қосымша ақша ... ... ақша ... мемлекеттiк займдар орналастырылады. Бюджет тапшылығын
жоюдың бiрiншi жолы өркендеген мемлекеттерге тән. ... ... ... ... алғашқы сатысында өндiрiстiң дамуы, жұмыссыздықтың азюы
және бағаның төмендеуi сияқты жағымды ... ... ... ... ... Сондықтан аз мөлшерлi инфляция пайдалы
деген қорытынды шығады, себебi ондай инфляция артық өндiру дағарысынан ... ... ... ... сұраныс инфляциясы кезiнде шектеулi ұсыныспен салыстырғанда
айналыста артық ақша ... ... ... ... және ақшаны
құнсыздандырады.
Сұраныс инфляциясы келесiдей факторлардың әсерiнен туындайды:
- ... ... өсуi, яғни ... техникалардың азаматтық
салаларда
пайдалану қажеттiгiнен, нәтижесiнде ақша ... ... үшін ... ... ... ... тапшылығы және iшкi қарыздардың өсуi, яғни мемлекеттiң
қысқа және орта мерзiмдi ... ... ... бюджет тапшылығын
жабу, нәтижесiнде мемлекеттiң iшкi қарызы артады;
- несиелiк экспанциялау, яғни ... ... ... ... банктер
мен үкiметке несие беретiн несиелер көлемiнiң ұлғаюын сипаттайды;
- ... ... яғни ... валюталарын сатып алу барысында тауар
айналымына қажеттiлiктiң ... ... ... эмиссиялануы;
- ауыр өнеркәсiп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау.
Шығын инфляциясы өнiмге баға ... әсер ... ... ... ... Ол ең ... жалақы төлеуге шығындардың өсуi.
Тауар бағасының өсуi халықтың ... ... ... ... ... ... ... Жалақы өсуi өз кезегiнде өнiмдi өндiру
шығындарының өсуiне, ... ... ... ... баға ... өнiм ... қысқаруына әкеп соқтырады. Пайданы сақтап қалу
мақсатында ... ... ... ... ... болады. Нәтижесiнде
инфляциялық серiппе пайда болады: бағаның көтерiлуi жалақының өсуiн талап
етсе, жалақының өсуi ... ... Бұл ... мен ... ... теориясы деп аталады.
Шығын инфляциясы өнiмнiң әр бiр өлшемiнiң шығыны көтерiлiп, ... баға ... ғана ... ... ... жалақы бағаны құрайтын
элементтердiң тек ... ... ... ... ... ... шикiзат,
энергия көздерiн алу, транспорт қызметiн алу, ... ... ... ... ... да ... Шикiзат пен энергия
ресурстарының және ... ... ... яғни материалдық
шығынының өсуi бүкіл әлемде ... ... ... Оған ... ... - ... әр бiр ... шығындарын төмендететiн жаңа технологияны
пайдалану.
Өнеркәсiбi дамыған елдерде жылжымалы инфляция тән, яғни ... бiр ... ... ... ... ... ... бұл түрі өндiрiс пен жалпы ... ... ... ... Ал дамушы елдерде қарқынды және ұшқыр инфляция ... ... әсер ... ... оның ... және ... ... зардаптарын жою шаралары да әр ... ... ... ... болады.
Инфляцияға түбегейлi себептерi тауар айналымы және тауар ... ... оған ... ... ... да әсер еттедi.
Инфляцияға әсер ететiн бiрiншi ... ... ... - ... ... ... жоғары болуының нәтижесiнде ақша айналысы заңы
талаптарының бұзылуы, яғни бюджет тапшылығын жою мақсатында ... ... ... ... ... ақша ... ... халық
шаруашылығындағы несие ақшаларының көптiгi, ұлттық валютаның ... ... үшін ... ... ... ұлттық валютаның
қозғалысын шектеу және т.б. факторлар.
Екiншi топқа тауарлар бағасын және шығындарды өсiретiн ... ... ... ... ... ... ... құрлымының үйлеспеушiлiгi,
шаруашылық механизiмiнiң шығындылығы, мемлекеттiң экономикалық саясаты,
оның iшiнде салық және баға ... ... ... ... және
сол сияқты факторлар.
Шын мәнiндегi екi топтағы факторлар бiр-бiрiмен тығыз ... мен ... ... ... ... инфляцияға соқтырады.
Инфляцияның өмiрдегi көрiнiсi –тауар ... күрт өсуi. ... ... ... және публицист Дж. Гелбрейт “ақшаның тауарды
қууы” деп сипаттады. Инфляцияның ... ... ... ақша ... сатуға тиiс тауарлар массасы теңдiгiнiң ... ... ... тауарлар массасының аздығына қарамастан, мемлекет
өз шығындарын өтеу мақсатында қағаз ақшаны көп ... ... ... ақша ... ... болған кей жағдайларда да
инфляция болуы мүмкін. Мысалы, 40-70 жылдарда ... ... ... бiр қалыпта болса да, ... ... мен ... ... ... ... ... туындады. Бұл ақша
айналымының шапшаңдығын арттыру өзiнiң экономикалық тиiмдiлiгi ... ... ... ... қосымша ақша массасын шығарғанға тең.
Инфляция кезiнде капитал өндiрiс аясынан айналысқа ... ... ... ... ... пайда түсiредi. Бiрақ ол инфляция
әсерiн күшейтедi: несиенi өндiрiске ... ... ... ... ... ... ... факторлары екi жақты -
тауарларды шығаруға және ... ақша ... және ... жылдамдығын
өзгертуге әсер етедi.
Инфляция факторларын былайша топтаймыз:
- ұдайы өндірістік факторлар: тауарлардың өндірісінің тоқырауы немесе
өндіріс ... ... ... пайда болды.
- қазыналық ... - ақша ... ... ... ... жанама салықтардың өсуі.
- ақшалай факторлар - ұлттық валютаның валюталық бағамының құлдырауы
үнемі сипат алып ... ... ... - ... артуынан шетел валюталарының
түсімінің ұлғаюы.
Инфляция - өндiрiс процесiнiң ... ... ... ... ... дамуы және мемлекеттiң эмиссиялық саясаты мен
коммерциялық банктердiң ... ... ... ... әрi көп ... ... ... өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу ... ... мен ... ... ... ... экономикалық жағдайдың
(конъюнктураның) уақытша жандануына ықпал ... ... ... ... ... ... тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналады,
қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай ... ... ... қашу ... ... бұл ... да, ... түрде жүреді, тауар тапшылығы асқындайды, ақшалай
қор жинау мүддесі жойылады, ақша-несие жүйесінің қызметі ... ... ... ... ... туындап кеңейеді.
Баға деңгейінің қарқынды өсуі фискал (қазына) ... де ... әсер ... ... ... деп ... ... қалыптасады. Бұл
әсерді XX ғасырдың 70-жылдары Латын Америкасы экономистері ашып ... ... ... ... ... ... құнсыздандырады. Мысалы,
егер салықтар жылдың үшінші ширегінде (кварталында) ... осы ... ... ... ... онда ... ... бюджетке
түскен түсімдер құнсызданады, яғни бюджет түсімінің нақты мөлшері ... ... ... ... сақталған ақша қоры құнсызданады,
несие беруші мекемелер мен ... ... ... ... ... ... шығуы) инфляцияның бір
елден екінші елге ауысуына мүмкіндік ... бұл ... ... ... қатынастарын қиындатады.
Инфляцияның әлеуметтiк – экономикалық зардаптары төмендегi
жағдайлардан: ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... төмендеуi мен
жұмыссыздықтың көбеюiнен, Ұлттық валютаның ... алу ... мен ... валюталарға қарағанда оның нақты ... ... ... ... өсуi мен оның ... жалтаруы және көптеген көлеңкелi процестерден байқалады.
Дамушы елдерде инфляцияның даму жағдайлары мен оған әсер ... ... ... ... ... ... ... Латын Америкасының дамушы мемлекеттерi жатады,
оларды 80 жылдардың аяғы - 90 жылдардың бас ... ... ... ... ... бюджетiнiң тұрақты тапшылығы, iшкi саясатта
ақша шығару станогы мен ... ... ... ... ... ... экономикалық ортада жүйелi түрде Ұлттық валютаның курсы
төмендедi. Никарагуада, мысалы, 1990ж. ... ... 8500 %, ... % ... топқа - Колумбия, Эквадор, Венесуэла, ... ... ... Чили ... ... оларда да экономикалық тепе - теңдiктiң ... ал ... ... аз ... және ... ... ... ерекше көңiл бөлiндi). Бұл елдерде ... ... ... ... өсуi 20-40 % өсуi шамасында) сақталып, бiрен-саран
индекстеу жүргiзiлуде, жұмыссыздықтың жоғары деңгейi ... ... ... елдер - Сингапур, Малайзия, Оңтүстiк Корея,
Бiрiкке Арабтар Әмiршiлiгi, ... Сауд ... ... жеткiлiктi
деңгейде экономикалық тепе-теңдiгi бар мемлекеттер. Оларда ... (1-5 %) ... ... ... ... енгiзiлген. Экономикасы
дамыған нарық жағдайында жұмыс iстеуде. Инфляцияға қарсы ... ... ... ... және шетел валютасының құйылуы зор рөл атқаруда,
жұмыссыздық бiр қалыпты деңгейде жүруде.
Төртiншi ... ... ... ... ... ... ... кiредi (ТМД елдерi, Қытай, Польша Вьетнам және
т.б.). Бұл мемлекеттердегi инфляция жоспарлы - бөлу ... ... ... ... ... ... ... болады. Себебi
инфляция факторлары, бiрiншiден, мемлекеттiк бюджеттiң бұрыннан келе жатқан
тапшылығы негiзiнде қаржыландыру ... ... ... ... ... тез ... ... ауыр өнеркәсiпке
салынатын инвестициялық қаурыт өсуi; ... ... ... ... ауыл ... өнiмдерiнiң бағасымен салыстырғандағы өнеркәсiп
өнiмдерi бағасының қарқынды ... ... ... ... тек ... ... ... шығын инфляциясына жағдай жасап ... ... ... ... ... өсуiне әсерiн тигiзедi.
Бұл мемлекеттер өндiрiстiң өсуi мен iшкi ... аз ... ... бiр жағынан, зиянды қаржыландыру жолымен, яғни
ақша массасын ... ... ... жағынан шетел займдарын көптеген
мөлшерде тартумен шешуге ұмтылуда. Нәтижесiнде бұл топтағы ... ... iшкi және ... ... ... болады. Сонымен дамушы
елдерге тән қарқынды және ... ... ... - ақша ... өсуi, ақша ... жиынтық сатып алу мүмкіншiлiгiнiң
кенет төмендеуi және ақша ... ұсақ ... ... ... ... купюралардың да жойылуы. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасының қолданылуына және
елден капиталдың әкетiлуiне соқтырады.
Инфляцияның негiзгi салдары:[5]
- ... ... ... ... ... ұлттық табысты кәсiпорын – ... ... ... ... ... және
тұрақты халықтың таза пайдасын төмендету арқылы бұру;
- бағаның өсуiнен пайда тапқан халық ... ... ... ... ... бiр ... ... саладан жұмысшы күшi мен
капиталдың кетуi, шаруашылық байланыстың ... пен ... ... ... ... жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өміріндегі ең
өткір проблемалардың бірі.
Ақша тауарларды ... алу ... ... валютамен салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, ... ... ақша ... ... ... ... ... Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың ... ... ... байланысты. Белгілі тауар рыногында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестігінің бұзылуы әлі инфляция ... ... ... ... ... ... көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайлар да әсер
етеді, ақша әсерінен тыс, тауар бағаларының өзгеруі ... ... ... және ... ... ұдайы өндірістегі құрылымдық
өзгерістерге, бағаның монополиялануы мен экономиканы мемлекеттік реттеуге,
ақша өлшемінің ... мен ... ... өзгеруі мен сыртқы экономикалық байланыстардың ... т.б ... ... ... ... ... ... несие түрлі
себептердің әсері болады.
1-диаграмма:2000-2008 жылдардағы ... ... ... ... ... өзгеруі[6]
кезең аяғына, өткен жылдың желтоқсанына, пайызбен, өсуі
ІІ. Қазақстандағы инфляцияның ерекшеліктерін талдау
2.1. Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және дамуы
Қазақстандағы ... ... ТМД ... ... ел экономикасының
мемлекеттiк монополияланған жүйеден нарықтық ... өту ... ... ... ... шаруашылығындағы инфляция көптеген
жылдар бойы мойындалған жоқ. Кеңес жүйесiнiң экономикасы ... ... ... ... ол тек капиталистiк өндiрiс тәсiлiне ... ...... ... айтылды.
1992 жылға дейін Қазақстан Республикасында жасырын инфляция орын
алып келді, ол біртіндеп ашық ... алып ... ... ... ... ... нфляцияның себептерiн нарыққа өтуге дейiнгi
инфляцияны тудыратын факторлардан ... ... ... ең ... ... ... жоспарлы бөлу жүйесі. Ол шаруашылықтың шығынды
механизм қалыптастыруға, ... ... ... ... ... ... экономиканың барлық салаларына
зиян шеккiздi. Әсiресе:
- Ұлттық өнiмдi жинақтау қорына және ... ... ... ... ... ... жүргiзуде;
- құрал жабдықтарды өндiру және тұтыну тауарларын өндiру салаларында;
- мемлекеттiк баға ... ... ... бюджеттiң кiрiсi мен шығынында;
- несиелiк және қаржылық ресурстарды қалыптастыруда байқалды.
Қазiргi инфляцияның бiр көрiнiсi – ... ... ... ондаған жылдардан берi байқалуда, оның түпкi ... ... ... 20-шы ... ... ... ... нарықтық
құрылымдарды жоя бастауы;
- бұрынғы КСРО экономикасында көп жылдар бойы үйлесiмсiздiк қалыптасты,
яғни бiр жағынан ... ... ... ауыр ... ... ... екiншi жағынан тұтыну құралдарын өндiретiн
салалар қарқынсыз жәй дамыды. ... ауыл ... ... және ... ... салалары.
- бұрынғы КСРО-ның Ұлттық табысының жартысына жуығы жинақтау қорына
кетсе, алдыңғы қатардағы ... ... ол 15-25 % ... бұрынғы КСРО Ұлттық жиынтық ... 25-30 % ғана ... ... ... ... ол көрсеткiш 60-65 % болды. ... да ... яғни ол ... ... 1/3 ... ... ал өркендеген
капиталистiк елдерде ол 2/3 бөлiгi болды.
1-кесте: Қазақстан Республикасындағы ... ... ... жылдың желтоқсанына пайызбен, өсуі
|1999г. – 17,8|2001г. – 6,4 |2003г. – 6,8 |2005г. – 7,5 |2007г. – 18,8 ... – 9,8 |2002г. – 6,6 |2004г. – 6,7 |2006г. – 8,4 |2008г. – 9,5 ... ... елде ... тудыратын себептер көп жылдар бойы
қалыптасты. ... ...... ... жағдайында ол басылыңқы
сипатта өрбiдi. Шындығында да ... баға ... ... қажет заттарының бағасын тұрақты қалыпта ұстауға мүмкіндiк
бередi. Көптеген тауарлар ... ... ... пен ... ... тұрақты қалыпта немесе төмен денгейде ұстап тұру
кейбiр ... мен ... ... ... ... құны ... әлдеқайда көп ауытқуына әкеп ... ... ... көтерме, сатып алу бағаларын қайта қарап, ал бөлшек ... ... ... ... ... Бұл ... ... қажеттi
қоғамдың шығындары мен өнiмнiң сапасын, олардың тұтыну қасиетiн, ... пен ... ... ... жоқ, ол ... денгейден
бiраз ауытқыды.
Сөйтiп тауардың көтерме, сатып алу ... мен ... ... ... ... ... ... түстi. Оған
мемлекеттiк бюджеттен ... ... ... Бұл ... ... және дара бағаларды көтере белгiлеуге деген ... ... ... кейбiр тауарлардың тапшылығына және кейбiреулерiнiң сауда
орындары мен өнеркәсiпте жиналып қалуына әкеп соқтырды.
Өндiрушiлердiң өнiмiнiң ... ... оның өз ... төмендетуге
ынтасы болмады. Нәтижесiнде жылма-жыл сауда орындарында тауарлар ... ... ... ... ... отырды. Осының бәрi ... ... ... 1992 ... ... ... өзгерiстер аясында
жүргiзiлген баға белгiлеудi босату шаралары ... ... ... ... ... ... өсуiне әсер еттi. 1993 ... ақша ... 6,3 есе, ал баға 21,7 есе өстi. 1994 жылы ... мен инфляция қарқыны әрқайсысы 845 және 125 процентке өстi, осы
көрсеткiштер 1995 жыл 216 және 160 ... ... Ал 1996 жылы ... өсу ... одан әрi ... ... ... төмендеуiн
байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция денгейiн тұтыну бағасының индексi
көрсетедi. Ол үй ... ... ... үлес ... ... бiрсыпыра тауарлар мен көрсетiлген қызмет бағасының өсу
индексiнiң қорытынды ... ... ... ... индексi 1991 жылы белгiлендi. “Тұтыну қоржынына” бiздiң елде 508
тауарлар мен қызмет түрлері кiредi. ... және ... ... ... ... ... ... индексi қаралып тұрады.
Тәуелсiз Қазақстанның тәжiрибесi инфляцияға ... ... ... ... ... және транспорт
қызметтерiне баға белгiлеуде, сондай-ақ өнеркәсiп пен ауыл ... баға ... ... ... ... ... болашақта Қазақстанда инфляциялық қысым өспейді деп күтілуде. Бұл
туралы үкіметтің отырысында Әнуар Сәйденов мәлім еткен.[9]
"Инфляцияны ... ... ... ... талап етілмейді, өйткені,
таяу болашақта Қазақстанда инфляциялық қысым өспейді деп ... - ... ... ... ол ... ... 2009 және 2010 жылдарға арналған
басты мақсаты - елдің қаржы секторының тұрақтылығын ... ету ... атап ... ... ... ... ... меңзейді. Біз банктерге
қысқа ... ... ақша беру ... одан әрі жалғастырамыз,
кепілдіктің тізімін одан әрі кеңейту, кепілсіз несие беру және банктерде
Ұлттық ... және ... ... ... ұйымдардың депозиттерін
орналастыру мәселелерін қарастыратын боламыз", - деді банк басшысы.
"Кепілдік берілген міндеттемелер ... ... ... ... сенімсіздік дәрежесін төмендетуге, банкаралық ... ... ... және ... ... ... ақша ... қол жеткізуді іске асыруғк септігін тигізеді", - деді Ә.
Сәйденов. Оның ... ... ... ақша ... көлемін ұлғайтуға
ниеті жоқ. "Екінші деңгейлі банктердің ... ... әр ... капиталы көлемінің 50%-ынан аспайды", - деді Ұлттық банк басшысы.
"Сонымен бірге, дағдарысқа қарсы ... ... ... іс-
шараларының жоспары аясында Ұлттық банк өз күш-жігерін төлем балансын
бағалау мен оған ... ... ... ... ... ... қолдау
көрсетуге және мүдделі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдардың қаржылық есебінің
ашықтығын көтеруге бағыттайтын болады. Аталған барлық бағыттар бойынша
Ұлттық банк ... ... ... ... қол ... ... органдармен, даму институттарымен ықпалдастық орнатады", - деді
ол.
2-диаграмма: Инфляция ... ... ... ... ... ... ... өрістеп, күшеюі экономикалық және әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды асқындырып жіберетіндіктен мемлекет ... жою және ... ... ... ... ... ... зардаптарын жойып, ақша айналамын тұрақтандырудың негiзгi
әдiстерi - ақша ... ... және ... ... ... ... жүргiзу.
Тарихта ақша реормасын жүргiзудiң екi формасы бар:
- жаңа ақша жүйесін құру - ол алғашқы ... ақша ... ... қатар мемлекеттiк құрылым өзгергенде, отаршылық жүйе ... ... ... ... саяси тәуелсiз мемлекеттер пайда
болғанда және 90-жылдардың басында КСРО-ның орнына ТМД ... бұл ... даму ... ... өзiне тән жаңа
ақша жүйесі пайда болды;
- ақша жүйесінiң кейбiр элементтерiн өзгерту, яғни жаңа ақша ... баға ... ақша ... және ... өзгерту.
Соғыс және революциядан кейiнгi жылдары көптеген мемлекеттер ақша
айналысын ... мен ... ... ... ең ... жолы ... ... әдiстерi қолданды: нуллификациия,
реставрация, девальвация, деноминация.[11]
Нуллификация - ол құнсызданған ақшаны ... ... жаңа ... ... ... 20 ... ... соғыстан кейiнгi ұшқыр
инфляцияның нәтижесiнде ... ... 1924 жылы ... ... 1:1трлн. арақатынасымен ескi рехсмаркаға ... ... ескi ... ... ... 1993ж. Қазақстандағы ақша реформасы
арқасында Ұлттық валютамыз теңгенің енгізілуі де нуллификацияға мысал бола
алады.
Реставрация - ол ақша ... ... ... ... ... ... Англияда Бiрiншi дүниежүзілік соғыстан кейiнгi ... ақша ... ... фунт ... алтын құрамы соғысқа
дейiнгi қалпына ... Ал ... ... ... кейiн
реставрация – ревальвация ретiнде ... ... ... ресми курсын көтеру арқылы жүргiзiлдi. Содан кейiн Халықаралық
валюта қоры ақша ... ... ... тiркеуден өткiздi.
Девальвация - ақша өлшемiнiң алтын құрамын төмендету. Ол ... ... ... АҚШ ... ... ... ... ресми
курсын да, оның алтын құрамын да төмендету. ... екi ... ... оның ... ... 1971 жылы ... 7,89
пайызға, ал 1973 жылы ... 10 ... ... 1973 ... валюта курсын енгiзген соң, девальвация Еуропа валюта
жүйесінде – “реттелетiн ... ... ... ... - ол “нольдердi сызу” әдiсi, яғни баға масштабын
iрiлендiру. Мысалы, КСРО-да 1961 ... 1 ... ... баға ... есе ... 1961 жылы ... жаңа 1 ... ескi 10 рубльге ... 1988 жылы ... ... жаңа ақша ... ... ... құнсызданған 1000 крузадоға эквиваленттi болды. 1998
жылы Ресейде де рубльге ... 1:1000 ескi ... ... ... ... - ... ... реттеудегi
жүргiзiлетiн iс-әрекеттерiнiң жиынтығы.
Инфляцияны жұмсарту және оны ... ... ... ... ... баға мен жалақыны реттеу;
- жалақыны және басқа да табысты индексациялау бағаның
өсуiне байланысты оларды да ... ... ... ... күштi, инфляция мен экономииканың құлдырауы кезiнде
ақшаны жаңадан пiшiндеу: ақша ... ... ... ... сондай-ақ ақша айналымын теңестiру
шаралары жүргiзiледi.
Инфляция кезінде мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға ... ... ... ... ... ... индекстеу жөнінде шаралар қолданылады;
компаниялар мен фирмалар қысқа мерзімде жобаларды өткізеді, ... ... ... ... ... және ... инфляцияны төмендету, басу жөніндегі инфляцияға қарсы шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою ретіндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет етуінің
өндірістік – ... ... ... ... әр ... ... әрекет етуді қамтиды десек те, олардың
шешушісі ... ...... ... ... ... инфляциясын жоюға ақша және фискалдық саясатты пайдаланудың
біршама қатардағы макроэкономикалық әдістермен жетуге ... ... ... – инфляциямен күреске бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу жөніндегі шаралар кешені. Мұндай саясаттың екі ... ... ... ... және ... ... ... Дефляциялық саясат – мемлекеттің шығындарын азайту, несие үшін
пайыздық мөлшермелерді арттыру, салық ауыртпалығын күшейту, ақша ... ... ... және ... ... арқылы ақша сұранымын
реттеуді қарастырады . Бұл саясат экономиканы өсуін тежейді.
- Кірістер ...... және ... ... ... матау
немесе олардың өсу щегін белгілеу жолымен ... ... ... ... Оны ... ... ... қайшылықтарды қоздыруы мүмкін.
Инфляцияға қарсы саясат ақшалай ұсынымды ... әр ... ... Орталық банкті нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айналыстағы
ақша массасының ауқымын азайту.
2. Барлық несие ресурстары қымбаттату және ... қол ... ... ... ... үшін ... есептік мөлшерлемесін арттыру.
3. Кредит мультипликаторын қысу және коммерциялық банктердің кредит
экспансиясын шектеуге жету үшін Орталық банктің ... ... ... ... Сондай мақсаттарда Орталық банктің кредиттерін тікелей қысқарту.
Антиинфляциялық саясаттың ... ... ... ... ал ... едәуір бірқалыпты етіп жасау. Ол үшін ақшалай – ... ... ... ... саласындағы іс-шаралар, сондай-ақ
тұрақтандырудың әртүрлі бағдарламалары ... ... ... тура және ... ... ... жанама әдістер:
а) орталық банктың басқаруы арқылы ақшаның жалпы ... ... ... ... ... ... ... банктердің несиелік
және есептілік пайыздарын реттеу;
б) коммерциялық банктердің міндетті қорлары, орталық банктердің ашық
базарда құнды қағаздармен операциялары.
2) тура ... ... ... және ... ... ... ... тура
және тікелей реттеуі;
ә) бағаларды мемлекеттік реттеу;
б) жалақыны мемлекеттік (кәсіподақтармен келісу бойынша) реттеу; в)
сыртқы ... ... ... мен ... және ... ... ... саясаттың бірнеше жіктеулері бар. ... және ... ... ... ... ... жағынан аз араласудың
классикалық емес тұжырымдамасына негізделген. ... ... ... ... салмақтың өсу темпін ұстап тұру проблемаларын шешуде
оның қызмет саласын шектеуді ұсынады.
2. Гетеродоксальды нұсқа экономикалық үрдістердің барысына аса белсенді
мемлекеттік ... ... ... ішінде: баға мен ... ... ... ... ... және ... ... жөніндегі шаралар, ең алдымен салықтық ауртпалықтарды
төмендету арқылы; нарықтық инфрақұрылымды дамыту және өмірге ... мен ... ... ... ... мен ... реттеу.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және экономикалық
салдары көптеген елдер үкіметтерін белгілі экономикалық ... ... ... Бұл ... экономистер ең алдымен мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы ... жою ... ... ... ... икемделген дұрыс па?
Бүл екі ұшты мәселе әртүрлі елдерде ерекше жағдайларға ... ... ... АҚШ-та және Англияда инфляциямен күресу мәселесі
мемлекет деңгейіне көтеріліп қойылады. ... ... ... ... ... ... ... арнайы бағдарламалар да жасалады
(табыстарды индексациялау және ... ... ... ... екі ... ... айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы күнгі ... ... ... ... бюджет саясаты жүргізіледі - сұранымға ықпал
жасау мақсатында мемлекеттік ... мен ... ... ... мемлекет шығындарын қысқартып, салықтарды көтереді. ... ... ... ... ... төмендейді. Бірақ сонымен
бірге өндіріс өсуі де қысқарады. Бұл экономикада ... ... ... ... ... мүмкін. Ол қоғам үшін
инфляцияны тежеудің құны болады. Құлдырау ... ... ... ... ... Егер ... ... болса, онда
мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске қосылады және шығындар артады,
салықтар төмендетіледі. Ең ... ... ... ... субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже береді: сұраным тез өседі,
ол өндіріске ... ... ... ... өсу ... ... ... дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды бюджет арқылы
ынталандыру инфляцияны күшейтуі ... ... ... ... бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен шығын
арқылы экономиканы реттеудің ... ... ... жаңа ... ... экономистер ұсынады. Олар
бірінші орынға ақша-несие арқылы реттеу әдісін кояды. Бұл әдіс ... ... ... ... ықпал жасайды. Бұл саясатты үкіметке тікелей
бағынбайтын Орталық банк ... ... банк ... ақша көлемін
өзгертеді және қарыз пайызы кесімін реттейді, сонымен ... ... ... ... ... шектеу мақсатында инфляцияға
қарсы іс-шаралар жүргізуі қажет. Жаңа классикалық экономистердің айтуынша
өндірістің өсуіп ынталандыру және ... ... ... инфляцияны
асқындырады, инфляция бақылаудан шығып кетеді. Инфляция осы күнгі нарықтық
экономиканың табиғатына сай ... ... ... ... ... ... ақша, т.б.) толық жою мүкін емес. ... ... ... жою ... ... ... және алдын ала белгілі.
Сондықтан да көп елдерде ... жою ... оны ... ... ... ... қойылған.
Батыс елдерінде жинақталған тәжірибе көрсеткендей, инфляцияға қарсы
ұзақ және қысқа мерзімдік іс-шаралар саясатын ... ... Бұл ... ... ... түрінде сипаттауға болады. Мемлекеттің ұзақ
мерзімдік саясаты, біріншіден, халықтың инфляциялық ... жою ... Ол үшін кез ... ... ... ... ... үздіксіз де
тұрақты түрде жүргізіп, тұрғындардың ... ... ... ... белсенді іс-шаралары негізінде (өндірісті ынталандыру, монополиямен
күрсу, т.б.) нарықтың тиімді ... ... ... ... ... саясаты тұтынушылардың сана сезіміне қажетті әсер ... ... ... ... ... ... салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқарту
арқылы ... ... ... іс шаралары жүргізіледі. Бюджет тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс шаралары, нақты ... ... ... ... шек қою, бұл ... ... қадағалауға мүмкіндік
береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін әлсірету. Жеке алғанда, бюджет
тапшылығын қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа ... ... ... инфляциялық ықпалын әлсірету. Бұл өте күрделі және
өзекті мәселе. Сондықтан оны ... ... жеке ... ... ... ... саясат инфляция қарқынын уақытша төмендетуге
бағытталады. Бұл ... ... өз ... ... ... ... ... түсім түсіреді; қосымша өнім өндіретін
кәсіпорындарға әртүрлі ... ... ... сату ... сұранымды қысқартады; көлемді импорт арқылы да ұсынымның өсуін,
бағаның тұрақтануын қамтамасыз етеді.
Күнделікті сұранымды қысқарту арқылы да инфляцияға қарсы әсер ... Ол үшін ... ... ... ... арттыруға болады.
Сонда қор сақтау нормасы артады, ал ... ... ... қарсы саясаттық байланысты инфляциямен күресу шығындары
туралы мәселе туындайды. ... ... ... ... ... көлемін қысқартуы мүмкін. Мамандардың есептеуінше, инфляцияны 1%-ке
төмендету үшін жұмыссыздықты оның ... ... 2%- ке ... ... екен, бірақ бұл жағдайда ЖҰӨ-нің көлемі ... ... ... ... ауыздықтау үшін көптеген елдер ... ... ... ... пен бағаны реттеу саясатын жүргізген еді. Бұл саясат
негізінен ... ... ... ... ... күресудің
нарықтық емес, әкімшілік әдісіне жақын ... ... ... жеткізе бермеген. АҚШ тәжірибесі көрсеткендей, табысты тежеу
саясаты, түптеп ... ұзақ ... ... ... ... ... президенті өзінің жолдауында былай деп кеткен:
«Ақша – несие саясатының негізгі мақсаты ... ... ... Бұл мақсатқа жету жолындағы жауапкершілік Ұлттық банк пен үкіметке
жүктеледі. Олардың қолында сол үшін ... ... мен ... ... ... аяғы мен 2008 жылдың басында ҚР тоқырау болды. Бұл
тоқыраудың себебі азық-түлік, ... ... ... бір сәтте өсіп кеткені.
Мұндай жағдай әлемдік рынокта болып жатқан құбылыстар Қазақстанға да ... ... ... Міне осы ... Қазақстан бірнеше шаралар қолданып
инфляция деңгейін төмендетті. Алдыңғы жылы ... ... 8,4 ... ал сол ... ... 80,2 пайызды құраған.
Инфляцияның өрістеп, күшеюі ... және ... ... ... ... жою және ақша ... ... шаралар қолдана бастайды.
Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi Даму стратегиясын одан әрi iске
асыру жөніндегi шаралар туралы ... ... ... ... 30 наурыздағы N 80 Жарлығында былай делінген:[13]
«Ақша-кредит саясаты және ... ... ... ... ... "қызып кетуiнiң" терiс салдарын
болдырмау, инфляцияның терiс салдарын төмендету және экономикалық өсудi
ынталандыру үшiн ... ... ... ... икемдiлiгiн ұстау, қаржы
нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Шешу жолдары:
Баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге Yкiмет пен ... ... ақша ... ... ... ... және ... нарықтарының теңгерiмдiлiгiн арттыруды, тариф және сауда саясаты
жөнiндегі ... ... ... ... ... ... ... және iске асыру жолымен қол жеткiзiлетiн болады.
Бұдан басқа, Ұлттық Банк инфляциялық ... ... ... шамадан тыс өтiмдiлiгiн реттеу, валюталық режимдi одан ... ... ... ... iске ... болады.
Экономиканың "қызып кетуiнiң" терiс салдарын болдырмау үшiн ... газ ... ... ... құра ... ... ... дамуының
елдiң экономикалық дамуына ықпалын бағалау жүргiзiлетiн болады. Номиналдық
ЖIӨ-нiң өсу қарқынымен теңдестiрiлген мемлекеттiк бюджет ... ... ... ... ... саясат және бюджеттiң мұнайдан
болмайтын тапшылығын бiртiндеп төмендету жүргiзiлетiн болады.
Инфляцияның өсуiнiң терiс салдарын ... және ... ... үшiн ... Банк ... ... айырбас бағамының икемділігін
қамтамасыз етедi, бұл ол ... ... ... ... ... ... ... жүргiзудi болжайды. Қажет болған ... ... ... ... ... ... ... уақыттық
және алыпсатарлық ауытқушылықтарын әлсiрету мақсатында ... ... ... ... iске ... ... ... кетуiнiң терiс
салдарының пайда болу қаупiн төмендетуге мүмкiндiк бередi, қаржы нарығының
тұрақтылығын сақтауға, бәсекелестiктi ... және ... ... ... арттыруға, бағалы қағаздар нарығын одан әрi дамытуға
ықпал ететiн болады.»
Инфляция процестерін реттеу ... ... пен ... Банк
инфляцияның монетарлық та, монетарлық емес те жақтарына әсер ету ... ... пен ... ... ... тарапынан әлеуметтік-
экономикалық дамудың орта ... ... ... ... ... тауарлары мен ... ... ... ... ... ... болады, мұнай өнімдерінің, астықтың,
электр энергиясының, көлік және байланыс ... ... ... ... үшін жағдай жасалады. Сондай-ақ ішкі нарықты қанықтыру
үшін тауарлар мен қызметтер өндірісін ұлғайту ынталандырылатын ... Банк ... ... ... ... ... ... ақша-
кредит саясаты шеңберінде банк жүйесінің өтімділігін реттеу ... ... ... тыс ... ... ... ... жүзеге асыратын
болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі қайта қаржыландыру ... қоса ... ақша ... ... және ... ... өз операциялары бойынша ставкаларды реттейтін болады. Ставкалар
дәлізін белгілеу ... ... ... ... ... ... ... әсер етуін арттыру жөніндегі жұмыс жалғасатын
болады.[14]
Үкімет болжанған инфляция ... ... ... ... 2008ж.
қазанның 22-сі күні Парламент Мәжілісінде «2009-2011 жылдарға арналған
республикалық бюджет туралы» заң жобасы ... соң, ... ... ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Өмірзақ Шөкеев осылай
мәлім ... ... ... ... ... ... ... сенімді,
әрі біз солай істеуге тиіспіз. Жалпы осы ағымдағы қазан ... ... ... ... деп те ... ... ... жағдайда, біздің
сеніміміз нығая түседі. ... ... жылы өзі ... он ... ... ұстап тұратын болады. Ал бұл дәліз келесі жылы 9 пайыз
деңгейінде болжанған. Осы ... ... ... мүмкіншілігім де,
тәжірибеміз де баршылық», деді Ө. Шөкеев.[15]
Ағымдағы жылы инфляцияны ауыздықтауға ... ... ... ... 2008ж. ... 19-ы күні Үкіметте Экономиканы жаңғырту
жөніндегі ... ... ... Экономика және бюджетті
жоспарлау министрі Бақыт Сұлтанов мәлім етті.
Оның айтуынша, ағымдағы ... ... ... ... деңгейі - 2,5 пайыз болды. Қазақстанмен экономика ... ... ... бұл ... ... ... ... осы жылдың
бірінші тоқсанында Латвияда инфляция 5,7 пайыз, ... 3,5 ... ... ТМД ... ... ... ең ... ел - Қазақстан
екендігін жеткізген министр, ... 2007 ... ... айы мен ... ... айын ... инфляция деңгейі 4,8 пайызға, Украинада
9,7 пайызға, Әзірбайжанда 8 пайызға, Қырғызстанда 6,1 пайызға және ... ... 4,1 ... ... ... ... ... биылғы жылдың наурыз айында Қазақстанда 2008-2009
жылдарға арналған инфляциялық үрдістерді қадағалауға байланысты ... ... ... Б. ... «Үкімет бәсекелестікті
дамытуға, нарықтық инфрақұрылымды жетілдіруге, ... ... ... ... ... шараларды атқаратын
болады», деді.
Сонымен бірге, 2009 жылдың соңына инфляция ... 8-8,5 ... ... Бұл ... ... ... 2,5-3 ... төмен.
«Бұған әлемдегі және еліміздегі инфляция үдерістерінің баяулауы себеп
болуда. ... ... жыл ... ... ... ішкі нарықта бағаның өсуіне әсер ... ... деді ... жылдың бірінші жарты жылдығындағы әлеуметтік-экономикалық
дамуының қорытындыларына арналған ... ... ҚР ... және
бюджеттік жоспарлау министрі Бақыт Сұлтановтың жасаған баяндамасында ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тұтыну нарығындағы бағаның өсуі баяулады.
Ағымдағы жылдың ... ... ... 2008 ... желтоқсан айына
қарағанда 3,9 %-ды құрады, бұл 2008 ... ... ... 1,8 ... тармаққа төмен.
Осы жылдың алты айында орташа жылдық инфляция 8,7 % болды, бұл 2008
жылдың ... ... ... 10,3 пайыздық тармаққа төмен.
Өңірлер бойынша ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан (4,4%), Атырау (4,0 %) облыстарында,
Ақмола, ... ... ... ... облыстарында және Астана
(әрқайсысы 3,7%-ға) және ... ... (4,6 ... ... ... ... ... отырғанын атап көрсету
керек.» http://kz.government.kz/documents/publications/195
Ағымдағы жылдың 9 айының қорытындысы ... ... ... 4,7 пайызды құрады. Бұл туралы 2009 жылдың 9 ... ... ... отырысында Экономика және бюджеттік жоспарлау
министрі Бақыт Сұлтанов мәлім етті.
«Ағымдағы жылдың 9 ... ... ... ... 7,8 пайызды
құрады. Ол 2008 жылғы осындай ... ... 11,4 ... тармаққа
төмен. Үстіміздегі жылы қыркүйекте 2008 жылғы қыркүйекке қарағанда инфляция
4,7 пайызды құрады. Бұл 2008 жылғы ... ... ... ... тармаққа төмен», деді өз сөзінде Б.Сұлтанов.
Оның айтуынша, инфляциялық үдерістерді реттеу ... ... ... нарығында бағаның өсуін тежеуге әсер етті.[17]
Сонымен, инфляцияны ауыздықтауға Үкіметтің мүмкіндігі мол. Әрекет
бар. Әдіс те жоқ ... Тек қапы ... ... ... ... Инфляцияға қарсы
шаралардың кешенді жүйесін жасау аз, оны тұрақты ... ... ... ... ғана инфляция именеді.
ІІІ ТАРАУ. 2007-2010 жылдардағы инфляцияны ТӘРГЕТТЕУ саясаты
3.1 2007-2010 жылдардағы инфляцияны таргеттеудің Қазақстанда
қолданылуы
Қазақстан Республикасының ... ... 2008 ... ... ... ... жағдайды көруге болады:
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ресми
деректері бойынша ... ең ... ... 2008 ... ... айларында орын алды, яғни 19.4 % ... Бұл ... ... ең ... ... ... табылады. Әсіресе азық түлікке деген
баға өте жоғары деңгейде болып, көшбасшылыққа ие болды – 27.8%.
2008 ... ... ... 2007 ... ... ұн ... 75%, күріш
–75%, нан – 40.6%, ... – 16.7% -ға ... ... ... ... сүт ... мен ... бағасының өсуі болса –15.9% ды құрады.
Жеміс бағасы – 22%, көкөніс – 20.4, ... ... 16.2% - ға ... ... ет ... – 19.7%, ... пен ... өнімдері деген баға осы кезеңде
– 14.6%-ға өсті.Соның ішінде құс еті – 24.9%, ... еті ... ... еті – 17.9% қой еті – 17%, шұжық өнімдері – 16.6% - ды құрады.
2008 жылдың қараша айында қатты отын 4.7%, ... газ – 1.6% ... Жуу және ... ... 1.9%, дәрі ... – 1.1% , киім және ... – 15, жеке гигиена тауарлары 0.9% ға көтерілді. Ал бензин ... мен ... отын – 11.9% ға ... ... ... ... ... білім беру мекемелерінің қызмет
көрсету құны – 0.9% - ға, ... ... ... ... – 0,8% ... ... - 0.8%, ... үй – ... ... және жолаушылар көлігінің қызметі 0.3% - ға ... ... – 1.2%, ... және ... – 1% - ға қымбаттап отыр.
Сонымен 2008 жылдың 1 – жартыжылдығында ресурстардың нетто ... ... ... ... ... ... ... есепке алмағанда) өткен жылдың осындай
көрсеткішінен екі ... ... асып ... 1,8 ... ... 2008 жыл үшін ... шетелдік тікелей инвестициялар сияқты
Қазақстан резиденттерінің ... ... ... да өсуі тән ... 2008 жылдың 1 – жарты жылдығында
Қазақстанға шетелдік ... ... ... ... 2523 ... ... тіркелді, нетто - әкеліну 1696 млн. долларды ... ... ... ... ... 1,7 есе асып ... [33,б.2 ]
2008 жылдың 1 жартыжылдығында борыштық капитал бойынша міндеттемелер
1,8 млрд. долларға, резиденттердің шетелдік активтері – 1,3 ... ... ... 1 – ... жалпы сыртқы борыш 12,7 % - ға өсіп,
25,8 млрд. долларды құрады. ... және ... ... ... ... ... 3,59 ... долларға төмендеген кезде, сыртқы
борыштың өсімі банктердің және ... ... ... 86%-ы ... ... етілмеген республика кәсіпорындарының заемдық
операцияларымен ... ... ... ... 2008 жылы тамызда шілде айына қарағанда инфляция 0.8%
деңгейінде қалыптасты.
Тұтыну бағалары құрылымы бойынша неғұрлым ... ... ... ... ... азық ... жатпайтын тауарларға және ақылы
қызмет көрсетулерге бағалар мен тарифтер тиісінше 6,2%-ға және ... жылы ... ... тән ... ішінде барлық
тұтыну тауарларына және қызмет көрсетулерге бағаның өткен жылдағыдай
ерекшеленген «лидерлерсіз» іс ... ... ... атап ... ... ... теңге енгізілген сәттен бастап барлық жылдарда ... ... ... ... орнына есептік жылдың2007
жазғы айларында оның көтерілгендігі байқалды.
2004 жылдан бастап Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын жүргізу ... ... ... ... алады. Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысына ... ... ... екі ... ... жүргізіледі және оны Қазақстан
Республикасының Статистика ... ... ... ... ... ... бірінші әдістемесіне сәйкес тұтыну бағалары индексінен
(ТБИ) ... ... ... және ... ... ... ал ... әдістеме бойынша - ТБИ-ден ... ең ... ... ... және ... ... төмендеуін көрсеткен 5
компонентті алып тастау көзделеді. [33,б.3]
Ақша-кредит ... ... ... ... ... бағыттарында
негізі қаланған 2007 жылға арналған базалық инфляцияның болжамы, бір ... ... ... ... ... ... өткен жылдың қорытындылары
бойынша тұтастай алғанда болжанған деңгейден нақты деңгей шамалы ... ... ... көз ... 2007 жылы ... ... деңгейі 10,7%-
ға жетті (2007 жыл желтоқсан 2006 ... ... ... ... ... ... бағаларының өсуінің басты себептері азық-түлік тауарларының
қымбаттауы (8,1%-ға) және ақылы қызмет көрсетулері ... өсуі ... ... ... ... 5,9%-ға қымбаттады.
2007 жылы азық-түлік тауарларының құрылымында ... ... ... ... пен ...... ... – 18,3%-ға,
ет және ет тағамдары – ... қант – ... ... және ... ... ... жатпайтын бағалар тобына да бағалардың өсуі байқалды.
Олардың ... ... – 8,8%, ...... ... ... 5,7%, жанар-жағармай – 3,2%-ға қымбаттады.
Ақылы қызмет көрсету құрылымында ... ... ... баға ... ... Оның ... ... қамтамасыз ету –
34,5%-ға, тұрғын үйді ... ету – ... ... шығару – 8,0%-ға
қымбаттады. Сонымен қатар, білім беру мекемелерінде де 19,5%-ға қымбаттауы
тіркелді, денсаулық сақтау – ... ... ...... ... жылдық инфляция 7,6% құрады, 2006 жылғы мақсаттық межені асып
түсті (5,2-6,9%). [35,б.2]
2008 ... ... ... жыл ... бергі уақытта дейін %-ға жетті.
Қазіргі таңда доллар девальвациясы жалғасып тұр. Оның бағамы жыл аяғына
дейін 1=120 ... ... ... ... ... ... ақшаға
шаққандағы (номиналды) көлемі ғана ұлғаяды. Ішкі жалпы өнімнің өсімі де сол
деңгейден аспайды. Ал шын өсім бұл екі ... ... ... ... ... қымбаттаған теңге – тауардың өтімі, яғни сыртқы рыноктағы
бәсекелестік қабілеті кемиді. Бұл ... ... ... ... ... әсер етіп тұр. ... ... олар, әсіресе, елдегі жарғылық ... ірі үш банк шет ... ... ... алып елге ... ... түсуде.
Бұл екі жақты зиянды. Біріншіден, Ұлттық Банк айналымдығы валюта ... үшін оны ... ... ... ... ... ... қордағы валюта
мөлшері ұлғаяды, сол арқылы оның құнсыздануы ... ... ... номинальді қазына мөлшері теңгеге шаққанда азаяды. Демек, ұтыстан
ұтылыс басым болып тұр. Мұндай ... ... Банк ... ... ... ... ... мүмкін. Жыл басынан бері
бір рет бұл ... ... ... да. Оның ... шамалы болды. Теңге
бағамы өсе түсті. Сөйтіп, онсыз да ... бара ... (шет ... қарағанда) теңгеміз ішкі рынокта құнсыздануын (инфляцияға
ұшырауын) жалғастырады. Бұл дегенініз ең ... ... ... мемлекеттік
төлемдердің 30-100 пайыз ... ... ... ... бос ақшаны өз қалтасына түсіруді ойлауы нарық заңдылығы. Ішкі
рынок сұранысты тауарларға толмай тұр. Демек, ... ... ... ... ... ... ... қоздырғыш күші әлеуметтік
төлемдердің еселеп арттырылуы болып шықты. Бір ... ... ... ал сол ... экономикаға кері әсерін тигізіп отыр. Мұны
экономика тілінде «Голланд ауруы» ... ... ... ... ... ... екі-үш жылдың жүзі болды. Бірақ ... алуы ... ... Оған ... Қазақстан экономикасы әлі де болса
ондаған, тіпті ... ... ... ... инвестицияны ағзасына
сіңіре алатын, қазақшалап айқанда мүлде «шөліркеп қалған» субъект. [36,б.7]
-кесте: 2009 жылғы қазанда өңірлердегі инфляция
пайызбен
| |2009ж. ... ... |
| | ... |
| | |2008ж. |
| | ... |
| | |2007ж. |
| | ... | |а |
| |2009ж. |2008ж. |2008ж. |2005ж. | |
| ... ... |желтоқсанға| ... |100,4 |105,1 |105,8 |148,1 |108,8 ... | | | | | ... |100,2 |105,0 |105,4 |142,9 |108,0 ... |100,5 |104,5 |105,0 |138,5 |107,7 ... |100,2 |104,4 |104,9 |144,6 |108,3 ... |100,4 |105,7 |107,8 |144,9 |108,1 ... ... |107,2 |107,8 |146,5 |108,3 ... |100,1 |105,4 |105,8 |147,2 |108,9 ... |100,4 |104,3 |105,1 |138,3 |107,4 ... |100,3 |104,6 |104,5 |145,0 |109,5 ... |101,1 |105,3 |105,9 |142,8 |108,1 ... |100,2 |103,9 |104,6 |144,3 |107,0 ... |99,5 |104,9 |105,2 |154,0 |108,8 ... | | | | | ... |100,1 |104,7 |105,6 |145,4 |108,8 ... |100,8 |105,1 |105,2 |147,2 |108,9 ... | | | | | ... ... |104,9 |106,2 |145,4 |109,1 ... қ. |100,3 |104,9 |105,5 |152,9 |110,0 ... қ. |101,0 |106,6 |107,2 |168,1 |110,1 ... 2009 ... әр айындағы инфляция
өткен айға пайызбен, өсуі +, төмендеуі-
| |2009 ... | |ама |
| | ... |
| | ... | |. |
| | ... |ақпан |наурыз |сәуір |мамыр |маусым |шілде |тамыз |қыркүйек
|қазан | | |Қазақстан ... |0,3 |0,8 |0,8 |0,8 |0,7 |0,4 |0,3 ... |0,4 |0,6 | ... |0,1 |0,6 |0,8 |0,6 |0,8 |0,8 |0,1 |0,9 |0,0 ... | |Ақтөбе |0,2 |0,4 |0,7 |0,7 |0,7 |0,5 |0,3 |0,0 |0,2 |0,5 |0,6 ... |0,2 |0,6 |0,8 |0,5 |0,9 |0,3 |0,3 |0,1 |0,5 |0,2 |0,3 | ... |0,6 |1,0 |1,0 |0,2 |0,7 |0,4 |0,9 |-0,1 |0,4 |0,6 | ... |0,7 |0,3 |0,5 |0,8 |0,6 |0,8 |0,3 |0,8 |0,4 |1,9 |0,1 | ... |0,9 |0,8 |0,8 |0,9 |0,4 |0,1 |0,2 |0,9 |0,1 |0,7 | ... ... |0,8 |0,5 |1,2 |-0,1 |0,2 |0,4 |0,0 |0,4 |0,3 | ... |0,2 |0,5
|0,8 |0,7 |0,6 |0,5 |1,9 |0,1 |-1,0 |0,3 |0,8 | ... |0,1 |1,2 ... |0,6 |0,3 |0,1 |0,5 |0,3 |1,1 |0,7 | ... |0,5 |0,5 |0,7 ... |0,9 |0,2 |0,1 |-0,1 |0,2 |0,1 | ... |0,1 |1,1 |0,9 |1,3 |0,6 |0,4 |0,0 |0,2 |0,8 |-0,5 |1,1 ... |0,6 |0,9 |0,3 |1,1 |0,4 |0,2 |0,2 |0,4 |0,4 |0,1 |1,0 ... ... |0,2 |0,4 |0,7 |1,0 |0,4 |0,8 |0,5 |0,2 |-0,1 ... | ... |0,4 |0,7 |0,9 |0,8 |0,8 |0,5 |0,0 |0,3 |0,0 |0,3 |0,4 | ... |0,4 |1,0 |1,2 |0,6 |0,9 |-0,4 |0,3 |-0,1 |0,5 |0,3 |0,1 | ... ... |1,4 |0,8 |0,9 |0,3 |0,6 |0,1 |-0,3 |1,1 |1,0 |1,0 | |
5-диаграмма: Орта есеппен жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... үшін ... ... айға пайызбен, өсуі+, төмендеуі-
Сонымен осы көрсеткіштерді талдай келе, инфляция деңгейі соңғы жылдары
біраз жоғары деңгейде ... ... ... ... 2008 жылы 2007 ... ... қарағанда төмендегені байқалады. Бірақ оны дәл айту
әлі ертерек, ... ... ... ... ... ... ... банкі ақша-несие саясатының негізгі
бағыттарын 2002 жылдан ... ... үш ... ... ... ... және әр ... өзгерістерді ескеріп оған Ұлттық банк пен
ҚР Үкіметі біріге ... ... ... күнi ... ... ... банкiнiң ақша-несие
саясатының құралдарын нақты қарай отырып, оларды бiрнеше көрсеткiштерге
бөлуге ... ... ету ... ... тiкелей және жанама. Ақша-несие реттеудiң
тiкелей ықпал ету әдiстерi реттелетiн объектiге ... ... ... ... олар басқаруы жоғары деңгейде орталықтандырылған
елдерге тән, сондай-ақ ... ... ... мына ... орай пайдаланылады:
2) тiкелей ықпал ететiн объектiлер бойынша - ақша ... ақша ... ... ... ... ... ... сандық
және сапалық;
4) уақыт аралығына негiздеп- ақша-несие реттеудiң қысқа
және ұзақ ... ... ... ету ... ... ... және ... [11,б. 6]
Жалпы құралдар ақша нарығында қалыптасатын қатынастар ... ... ... ... ... етедi. Iрiктемелi әдiстер
басқарылатын объектiлердi саралауды (мысалы, пайыздық мөлшерлеменi немесе
резерв талаптарын ... ... ... ... ... ... дегеніміз - өндiрiс
процесiнiң бұзылуы, шаруашылық салаларының бiр-бiрiмен үйлесiмсiз дамуы
және ... ... ... мен ... ... ... салдарынан туындайтын күрделi, әрi көп ... ... көп ... ... ... ... себептерi бар:
- шектен тыс әскери және инвестициялық шығындар:
- ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк қаржы өзгерiстiгi, қарыздың өсуi;
- ақша белгiлерiнiң шамадан тыс өндiрiлуi.
- несие экспансиясы, яғни халық шаруашылығында шектен тыс ... ... ... - ... өз ... баға көтеруi;
- жалақының пайдасыз көтерiлуi.
Информацияның жеке ... ... орын ... ... жаңа ... ... ... табылады. Инфляция – бұл көп
факторлы үрдіс, және монетаристердің көзқарасы бойынша инфляция – ... ... ... ... ... сол немесе басқа елдің
экономикалық дамуының нақты ... ... ... ... ... елерде инфляциялық үрдіс кірістерге бюджеттік
шығыстардың күрт жоғарлауымен болатын артық ақшалай ... ... ... ... елдерде айналымда жүрген ақшалай ... ... ... ... ... ... ... салмақтың айналым
арналарының ернеулеуі болмайды.
Қазақстанда инфляцияның пайда болуына келесі себептер себепші болды:
қоғамдық өндірістің терең ... мен ... ... ... тауар өнімдерін ... ... ... ... ... ақшасын тиімсіз
пайдалану. Қазақстандағы инфляциялық тетіктердің іс-қимылы мемлекеттік
қаржыландырылумен және ... ... ... ... және өндірісті қысқарту кезінде осыған ерген ... ... ... ... ... инфляциясына қайта өсуіне
әкелді. Ақшалай жүйенің бұзылуы және елде қаржы шиеленісуін құру; айырбас
үрдістерінің табиғилануы; ұлттық өнімді ... ... ... ... ... ... ... қысқаруы; тауарлар мен
қызмет көрсетулерге бағалардың әркелкі өсуі инфляцияның салдарлары болып
табылады.
Экономикалық өсімнің антиинфляциялық стратегиясы ... ... ... ... ... өткізуді талап етеді. Инфляцияның
негізгі факторларын ... тұру үшін ... ... салу қажет.
Инвестициялық үрдісті жандандыру арқылы инвестиция дағдарысын жеңу бірінші
кезектегі антиинфляциялық шаралар ... ... ... ... ... мен инвестициялық қауіпті сақтандыру арқасында жеке сектордың
капиталын ... ... ... туралы куәландырады. Барлық деңгейдегі
бюджеттерді сауықтыру және Қазақстанда ... ... ... ... меңгеру антиинфляциялық стратегияда маңызды орын алады,
оның ішінде: еркін көлемде қаржыландыру; бюджеттік қаражатты ... ... ... ... ... ... Инфляцияны
ұстау үшін бизнесті әлсіретпеуге тиіс ғылыми ... ... ... «шағын» бизнесті қолдауға бағытталған шаралар керек. Тауарлық өндіріс
жағдайларында барлық шаруашылық байланыстар ... ... ... саясат ақша эмиссиясын және оның айналым ... ... ... ... ... ... ... антиинфляциялық саясаттың және экономикалық өсу
стратегиясының маңызды бағыты болып табылады. Баға мен ... ... ... ... ... құрамалы бөлігі. Инфляциялық
үрдісті реттеу ... ... оның ... ... ... инфляцияның әлсіруіне әлемдік ... мен ... ... ... ... ... күресуге әрекет жасағанда
ғана, сондай-ақ оны Қазақстанның жағдайларына үнемі дағдыландыра отырып қол
жеткізуге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Жаналинов Б.Н. Инфляция және ... ... ... ... ... Я. Экономикалық теория негiздерi. Алматы-1998ж
3. Ақша, несие , банктер. Валюта қатынастары. Б.А. ... Оқу ... ... ... ... обращение и кредит при капитализме: Учебник /под ред. ... – М.: ... и ... ... ... ... ... Учебник /под ред. О. Лаврушина. Изд.2-е, перераб
и доп.-. М.: Финансы и статистика, 1999-464с
6. Деньги, кредит, ... ... для ... ред. ... ... и ... ... 1999-622с
7. Деньги, кредит, банки: Учебник /под ред. Г.С. ... ... ... 1999-432с.
8. Поляков В.П., Москвина Л.А. Денежное обращение и ... ... ... И.А “Реттелетiн нарықты шаруашылық” Лекция курсы, Алматы,
1994
10. Жатқанбаев Е. “Аралас экономика негiздерi” А., ... ... ... ... ... құралы.А. Эк., 1995
12. Жунисов Б “Нарықты экономика негiздерi” А. 1994
13. Гельбрейт Дж. ... ... и цели ... М., 1978
14. Макконелл К.,Брю С.Л. “Экономикс” М., Изд. Республ.,1992
15. Камаев ВВ. “Основы экономической теории” М., ... ... Л. ... ... ... ... ... тiлiнде)
1994
17. Ливщиц А.Я. “Введение в рыночною экономику” курс лекции. М., 1991
18. ... Е.Ф. ... ... ... ... Е.Ю ... и бизнес” М., Наука, 1994
21. Баканов М.И. Шеремет А.Д. Теория экономического ... ... С.Б. ... Т.М. ... анализ хозяйственной
деятельности предприятий и обеденений. Москва( Финансы и
статистика,1986.
1. Ихданов Ж.О Орманбеков Ә ... ... ... ... ... Экономика 2002ж.
2. Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық дамуының ... ... 2000 ... 15 ... ... ... қаулысы.
3. Медешов “ Нарықтық экономика өзiн-өзi реттеу жүйесi ... ... “ХХl ... ... экономикамен кiремiз”. О.Сәбден .Алматы 1997ж.
5. Жүнiсов Б. Нарықтық экономика негiздерi. Алматы “Баспа” 1996 жыл.
6. Мәдешов Н. ... ... ... ... “Экономика” 1997 жыл.
7. Сейсенбаев Б. Нарық жолы – жарық. Егемендi Қазақстан 1994 ... ... ҚР-ң ... ... ресми сайты
9. www.government.kz ҚР-ы Үкіметінің ресми сайты
10. http://www.egemen.kz «Егемен Қазақстан» газетінің ресми сайты
11. Қаржы-инвестициялық ... ... ... №2(17) ... ... ... «Макроэкономика» Москва 2008г
13. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. //Досниязова А.К. ... ... ... №1, 2005ж. // ... ... Ұлттық Банкі
№004 баспасөз-релизі 2005 жылғы 13 қаңтар.
-----------------------
[1] Аубакиров Я. ... ... ... ...... ... Б.Н. Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға карсы саясат.
Алматы-2007ж.- Б12-15.
[3] Борисов Е.Ф. ”Экономическая теория”Учебн.пособие., ... ... ... ... С.Л. ... М., Изд. ... – Б85-86.
[5] Гельбрейт Дж. “Экономические теории и цели ... М., 1978 – ... ... ҚР-ң ... ... ... ... Мәдешов Н. Нарықтық экономикаға кiрiспе. Алматы “Экономика” 1997 жыл. –
Б45-46.
[8] www.kaz.stat.kz ҚР-ң Статистика агенттігінің ресми ... ... ҚР-ы ... ... ... ... Жаналинов Б.Н. Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға карсы саясат.
Алматы-2007ж. – Б84-88.
[12] Жаналинов Б.Н. Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға карсы ...... ... ... ... http://kz.government.kz/site/news/2008/05/37
[17] http://kz.government.kz/site/news/2009/10/99

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Инфляция. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат25 бет
Инфляцияның мемлекеттік басқарудағы жолдары28 бет
Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi26 бет
Инфляцияның мәні және оның себептері14 бет
Инфляцияның мәні, негізгі мазмұны19 бет
Инфляцияның мәні, себептері және түрлері21 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляцияның мәні, себептері әлеуметтік - экономикалық жағдайы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь