Қаржы менеджменттінің ұйымдастырылу негіздері

КIРIСПЕ 3
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАРЖЫ МЕНЕДЖМЕНТI ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГIЗДЕРI 5
1.1 Қаржы менеджментiнiң экономикалық мәнi, атқаратын қызметтерi және қажеттiлiгi 5
1.2 Қаржылық реттеу . қаржы менеджментiнiң құрамдас бөлiгi 15
1.3 Қаржылық басқарудың әлемдiк тәжiрибесi 27
2 ҚАЗIРГI КЕЗДЕГI КӘСIПОРЫН ҚАРЖЫЛАРЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ 40
2.1 Кәсiпорынның баланс активтерiнiң құрастырылу көздерiнiң құрамы мен құрылымының динамикасын талдау 40
2.2 Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылыңының көрсеткiштерi 53
2.3 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына кейбiр факторлардың әсерi 59
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫ МЕНЕДЖМЕНТIН ЖЕТIЛДIРУ БАҒЫТТАРЫ 64
3.1 Қаржылық басқарудағы проблемаларды шешу жолдары 64
3.2 Нарықтық экономика жағдайындағы қаржы менеджментiн жетiлдiру бағыттары 76
ҚОРЫТЫНДЫ 84
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 86
Тақырыптын өзектілігі. Нарықтық экономика Қазақстанда белсенді қызмет атқаруда онымен бірге шаруашылық үрдісті реттеудің негізгі механизм бәсекелестік те күш жинауда. Қазіргі экономикалық жағдайда әрбір шаруашылық субъектінің әрекеті нарықтық қатынасқа қатысушылардың көңілін аударды.
Қазіргі жағдайды кәсіпорынның қызмет атқаруын қамтамасыз ету үшін басқарушы өкілдер өздерінің және басқа бәсекелес кәсіпорындардың экономикадағы жағдайларын бағалай білулері керек. Нарықтық жағдай-кәсіпорынның экономикалық әрекетінің маңызды сипаттамасы. Ол бәсекелестікті анықтайды, кәсіпорынның өзінің және оның қаржылық және өндірістік қатынастағы серіктестіктердің экономикалық қызығушылықтары қандай дәрежеде кепілденгенін бағалайды. Дегенмен, экономикалық саясаты бағалау кәсіпорынның табысты әрекет етуі мен алдына қойған мақсатына жетуі үшін жеткіліксіз.
Бәсекелестік кәсіпорынның қаржылық қор мен капиталды қозғалысын дұрыс басқаруын қамтамасыз етеді. Осыған байланысты бухгалтерлік және қаржылық есеп басқару шешімдерін қабылдаудағы негізгі ақпарат болып есептеледі.
Ақпараттық база қаншалықты объективті және жақсы болса, экономикалық шешімдер соншалықты нақты болады.
Кәсiпорын менеджері үшін ресурстарының есепте уақыттық әртүрлі мерзімінде тауар ағымдарын салыстыру қажеттілігі туындайды. Қазіргі жағдайда кәсiпорынды басқарушы кәсіпорынның ең негізгі өкілі болып есептеледі. Ол қаржылық сипаттағы мәселелерге, кәсіпорын басшылары қабылдаған шешімдердің қайсысы кәсіпорын әрекеті үшін қажетті екенін анықтауға жасаупты.
Сонымен, табысты кәсiпорынды басқару бәсекелестік жағдайда фирманың қызмет артуына, ірі қаржылық банкроттарға ұшырамауына және кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық деңгейін қамтасыз етуге бағытталады. Қаржылық тұрақтылықты құруда кәсіпорынның жалпы қаржылық жағдайы маңызды болып табылады. Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жеке заемды қаржыларының деңгейін көрсететін маңызды көрсеткші және осылайша фирма жетекшісіне бизнес әлемінде бағытталуына көмектеседі.
Осыған орай қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерін бағалау жүйесінде қаржылық менеджменттің жалпы деңгейіне көңіл аудару қажеттілігі артып отыр, бұл жағдай біз таңдап отырған тақырыптың өзектілігі болып табылады.
Берілген дипломдық жұмыстың мақсаты: басқару шешімдерін қабылдау барысында кәсіпорынның қаржылық менеджментінің ұйымдастырылу негізіне байланысты талдау әдістерін зерттеу және осы негізде практикалық ұсыныстар мен қорытындыларды өңдеу.
Дипломдық зерттеудің объектісі - Қазақстан Республикасының нарық жағдайында кәсiпорын қаржысын басқаруды талдау.
1. Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. Финансовый менеджмент. – А, 1996.
2. Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi, 1998.
3. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие. – А.,1998.
4. Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия. – М, 1997.
5. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
6. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
7. Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
8. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
9. В.В.Бочкаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
10. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
11. Кожахмедов Д.Б. “Машиностроение как основа формирования конкурентспособной экономики Қазахстана” // Аль-Пари , №1.2005г.
        
        Қаржы менеджменттінің ұйымдастырылу негіздері Диплом жұмысы
МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ 3
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАРЖЫ МЕНЕДЖМЕНТI ДАМУЫНЫҢ ... ... ... ... экономикалық мәнi, атқаратын қызметтерi және
қажеттiлiгi 5
1.2 Қаржылық реттеу – қаржы менеджментiнiң құрамдас бөлiгi 15
1.3 ... ... ... ... 27
2 ҚАЗIРГI КЕЗДЕГI КӘСIПОРЫН ҚАРЖЫЛАРЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ 40
2.1 Кәсiпорынның баланс активтерiнiң құрастырылу көздерiнiң құрамы мен
құрылымының ... ... ... Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылыңының көрсеткiштерi 53
2.3 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына ... ... ... 59
3 ... ... ... МЕНЕДЖМЕНТIН ЖЕТIЛДIРУ БАҒЫТТАРЫ 64
3.1 ... ... ... шешу ... 64
3.2 Нарықтық экономика жағдайындағы қаржы менеджментiн жетiлдiру бағыттары
76
ҚОРЫТЫНДЫ 84
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... белсенді қызмет
атқаруда онымен ... ... ... ... негізгі механизм
бәсекелестік те күш жинауда. Қазіргі экономикалық жағдайда әрбір шаруашылық
субъектінің ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қызмет атқаруын қамтамасыз ету үшін
басқарушы ... ... және ... ... ... ... бағалай білулері керек. Нарықтық ... ... ... ... ... Ол бәсекелестікті
анықтайды, кәсіпорынның өзінің және оның қаржылық және ... ... ... ... ... дәрежеде
кепілденгенін бағалайды. Дегенмен, ... ... ... ... ... етуі мен ... ... мақсатына жетуі үшін
жеткіліксіз.
Бәсекелестік кәсіпорынның қаржылық қор мен капиталды қозғалысын дұрыс
басқаруын қамтамасыз етеді. Осыған ... ... және ... ... шешімдерін қабылдаудағы негізгі ақпарат болып есептеледі.
Ақпараттық база қаншалықты объективті және жақсы болса, экономикалық
шешімдер соншалықты нақты болады.
Кәсiпорын ... үшін ... ... ... ... ... ... салыстыру қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ең негізгі өкілі болып
есептеледі. Ол ... ... ... ... ... ... қайсысы кәсіпорын әрекеті үшін ... ... ... ... кәсiпорынды басқару бәсекелестік жағдайда фирманың
қызмет артуына, ірі ... ... ... және ... ... деңгейін қамтасыз ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы қаржылық жағдайы маңызды болып
табылады. Қаржылық тұрақтылық ... жеке ... ... көрсететін маңызды көрсеткші және ... ... ... ... бағытталуына көмектеседі.
Осыған орай қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерін бағалау жүйесінде
қаржылық менеджменттің ... ... ... ... ... ... ... жағдай біз таңдап отырған тақырыптың өзектілігі болып ... ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау
барысында кәсіпорынның қаржылық менеджментінің ... ... ... ... зерттеу және осы негізде практикалық ұсыныстар
мен қорытындыларды өңдеу.
Дипломдық зерттеудің ... - ... ... ... кәсiпорын қаржысын басқаруды талдау.
Зерттеу пәні: Қазақстан Республикасы кәсіпорындарында жоспарлық
жүйенің қызмет атқару үрдісінде ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік ғалым
экономистердің монографиялар мен статьялар ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеудің ақпараттық базасын Қазақстан Республикасының заң және
нормативті актілері, статистика ... ... оның ... ... басқармалардың материалдары.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы кәсіпорын мен оның құрамында қаржыны
басқару жүйесінде жүзеге асырылатын ... ... ... және қаржылық
саясаттың қаржылық көрсеткіштерін жоспарлау әдістері ... ... ... ... ... кәсiпорынның қаржылық жай-күйiн
талдау болып табылады. Бұл кәсiпорынның қаржы тұрақтылығын, оның нарықтығы
жағдайын ... үшiн ... ... ... ... ... – шаруашылық қызметiнiң нәтижесi туралы есепте, ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы есепте ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы потенциалды
мүмкiндiктерiн бағалау, қаржы шешiмдерiн қабылдау үшiн өткен кезеңдердегi
кәсiпорын қызметi туралы ақпараттар қажет. Мұндай ... ... ... ... ... активтерiн,мiндеттемесiн және
меншiктi капиталын бағалау және ... бiр ... ... ... ... бағалауға;
- кәсiпорынның ақша құралдарының ағынын бағалауға;
- инвестициялық шешiмдер және қаржыландыру көздерiн ... ... ... қажеттi мәлiметтер болуы керек.
Қаржы менеджментi бүгiнгi таңның өзектi мәселелерiнiң бiрi ... ... да ... ... тақырыбы етiп алуыма себеп болды.
Диплом жұмысы үш бөлiмнен тұрады:
- Бiрiншi «Нарықты ... ... қарж ... дамуының
теориялық негiздерi» бөлiмiнде қаржы менеджментiнiң ... ... ... және ... қаржы менеджментiнiң әлемдiк
тәжiрибелерi қарастырылған.
- Екiншi «қазiргi кездегi кәсiпорын қаржыларын басқаруды талдау»
бөлiмiнде кәсiпорынның ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығының
көрсеткiштерi, кәсiпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... Үшiншi бөлiмiнде Қазақстан республикасындағы қаржы ... ... ... НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАРЖЫ ... ... ... Қаржы менеджментiнiң экономикалық мәнi, атқаратын қызметтерi және
қажеттiлiгi
Парламенттiң құзырында қаржы ... шешу ...... ... ... мен ... ... және кейiн дауыс беруге енгiзу жөнiндегi заңнамалық бастама
құқында жүзеге асырылады. ... аса ... ... ... ... ... ... қағидаттар мен нормаларды белгiлейдi,
олар: салық салуға, алымдар мен басқа да мiндеттi ... ... ... бiлiм ... ... ... және ... елдiң қорғанысы мен қауiпсiздiгiн ... ... ... мен жергiлiктi басқару органдарын ұйымдастыру мен
олардың қызметiне, айналадағы ортаны қорғауға, меншiк режимiне және ... ... ... ... ... ... негiзде жұмыс iстейтiн сенат пен
мәжiлiстiң тұрақты комитеттерi – Экономика және бюджет комитеттерi болып
табылады . ... ... ... ... Парламенттiң
палаталарында дауысқа салуға енгiзгенге дейiн анықталады.
Жалпы қаржыны басқарудағы үкiметтiң құзыры оның ... ... ... ... ... және мыналарды қамтиды:
- әлеуметтiк – экономикалық саясаттың негiзгi бағыттарын, оны ... ... және ... шараларын әзiрлеу;
- мемлекеттiк әлеуметтiк – экономикалық және ...... ... ... әзiрлеу;
- республикалық бюджеттi әзiрлеу және оны атқару;
- елдiң қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды ... және ... ... қаржы, валюта және материал ресурстарын жасап,
пайдаланған кезде заңдылықтың ... ... ... ... құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру;
- мемлекеттiк меншiктi басқаруды ұйымдастыру;
- аймақтардың әлеуметтiк – экономикалық даму мәселелерiн шешу;
- сыртқы ... ... ... ... , ... ... пен ... қаржы ұйымдастырумен өзара iс – қимыл
жөнiндегi шараларды әзiрлеу;
- елдiң ... ... ... ... өзге де
өкiлеттiктердi жүзеге асыру.
Экономика мен әлеуметтiк саланы басқару жүйесiн түбiрлi ... ... ... жаңа ... шешуге байланысты және ... ... ... ... ... орай ... ... қайта құрылған қаржы министрлiгi және оның жер ... рөлi ... ... отыр. Сонымен бiрге бұл жерде мынаны атап өту
қажет. “Қазақстан Республикасының ... ... ... одан әрi
жетiлдiру шаралары туралы” Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... кiрiс ... ... олардың
бюджеттi жоспарлау және мемлекеттiң ... ... ... мен ... ... құрылған экономика және бюджеттiк
жоспарламау министрлiгiне берiлген.
Қазақстан Республикасы ұкiметiнiң 2002 жылғы 3 ...... ... ... ... ... ... туралы
қағидаға сәйкес Министрлiк басшылықты, сондай –ақ заңнамада көзделген ... ... ... және ... бақылау, банкроттық
рәсiмдерiнiң және дәрменсiз борышкердi тартудың соттан тыс ... ... ... есеп ... және ... есептеме
аудитiн реттеу саласындағы салааралық үйлестiрудi жүзеге асыратын қазақстан
Республикасының орталық атқарушы органы болып табылады.
Бәрiнен бұрын бұл ... ... ... рөлi сөз ... көрсету қажет. Сондықтан мемлекеттiк экономиканы қаржылық басқаруды
қарастыру кезiнде ... ... ... ... ... ... ... алынады. Бұл процестер субъективтi сипатқа
ие және олар мұнда мемлекеттiң шаруашылық мәселелердi шешу кезiнде ... ... ... ... үшiн мысал ретiнде келтiрiлген.
Өзара байланысты экономикалық көрсеткiштердiң жүйесiн ... ала ... ... бұл ... ... ... көрсеткiштердi құрайтын
пирамида тұлғасында елестетуге болады.
Мемлекеттiк экономиканы қаржылық ... ... ... ... ... орнату қажет. Бұл әрине аса зәру және өте қиын процесс.
Ал мемлекеттiк ... ... ... мемлекеттiк экономиканы
басқарудың тетiгi болып табылады.
қаржы өндiру жүйесiнiң ... ... ... айқындалады. қаржы өндiру
потенциалы тәжiрибеде барынша мүмкiн деңгейде ... ... ... ... ... тең ... қол ... жағдайда
ғана бұл рөл оң болады. Және бұл салықтық алымдардың ... ... атап ... ... ... ... келтiрмейтiн бюджеттi
қалыптастыруда көрiнiс бередi. қаржы өндiрудiң ... ... ... ... ... ... және сонымен қатар
қарама-қарсы мiндет: мемлекет үшiн алғашқы дәрежедегi және ең ... ... ... ал ... ... үшiн ... табылады. қаржы өндiрудi жандандыру экономика мен саясаттың ықпалында
табылатын көптеген объективтi және субъективтi факторларға тәуелдi.
Шынайы ... ... ... өндiру қоғамның экономикалық және саяси
пiсiп-жетiлгендiгiн бейнелейдi.
Жоғарыда айтылғандай, салық өндiруде салық рөлiн әралуан бағалайтын
мемлекет және салық ... ... ... ... ... өндiру
жүйесiнiң рөлi салықтық қатынастағы екi жақ үшiн де тең ... ... ... ... ... экономикалық және саяси дағдарыс жағдайындағы
мемлекет пен салық төлеушiлердiң ... ... ... ... ... ... ... және салық өндiру жүйесiне қажеттi түзетулердi
дер кезiнде енгiзiп отыруы тиiс.
Жоспарлы экономиканың құлдырауында ... ... ... ... мен ... жайындағы сұрақтар туындайды.
Нәтижесiнде нарық бәрiн өзi реттейтiн және шаруашылық тепе-теңдiгiне ... ... ... қатынастарды енгiзу ұсынысы да жасалады. Дәл
осы нарықтық экономикадағы ... жеке ... ... ... шет ... тәжiрибелерiне арқа сүйеуге мәжбүр етедi.
Мемлекеттiң экономикаға қатысуы өндiрiстiң барлық тәсiлдерiнде де орынға ие
болды. Ол ... көп ... ... ... ... ол тек ... ғана емес, өндiрушi мүддесiн қорғау ... де ... ... ... ... салаларды қорғайтын протекционистiк
кедендiк саясат жүргiзiлдi. Өткен ... бас ... ... үкiметi
айлық жалақы деңгейiн, бағаны, жұмыс жағдайын, ауыл ... ... ... ... реттедi, жабдықтарды экспортқа шығаруға және
бiлiктi жұмыскерлердiң елден тысқары шығуына тыйым салды.
Экономикада ... ... ... ... ... ... үздiксiз тұрақты экономикалық өсiмге қол жеткiзу;
- негiзгi тауарлар мен қызметтер құнынының ... ... ... ... ... ... ... жұмысбастылығын қамсыздандыру;
- тұрғындарды, бiрiншi кезекте зейнеткерлердi, мүгедектердi, көп
балалыларды ... ... ... ... сыртқы экономикалық белсендiлiктегi тең дәрежелiлiк.
Бұл мақсаттарға бiр ... қол ... ... ... ... қаржылық-
бюджеттiк механизмiнiң әрекет етуiнде оның барлық иiндерi кеңейтiлген және
қайта өндiру процесiне реттелген арақатынасты әсер ... қол ... ... ... ... ... мемлекеттiк реттегiш қажеттiгi болып
табылатындар:
• тұтынушылық тауарлар бағасына ... ... ... ... ... ... ... дотация немесе несие саясаты түрiнде тiкелей ... ... ... ... қажеттiлiк туғанда қаржылық-несиелiк
шектеулердi орнату, несие беру, несиенi шектеу, валюталық бақылау
шарттарын енгiзу;
• лицензиялау;
• жеке ... ... ... даярлау, өнiмдердi стандарттау,
мемлекеттiк арбитаж тағы басқа;
• ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... тән осы экономикалық ретегiштер арқылы
мемлекет қоғамдық мұқтаждықтарды қанағаттандыратын шаруашылық ... ... ... негiзгi құралы қаржылық саясат болып табылады. Таза
тыңшылық функциядан басқа қаржы және алым жүйесi қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... ықпал ету механизмi ретiнде де қызмет етедi. қаржы пен ... ... ... ... ... ... кейбiр салаларының дамуына көмек беруге, өндiрiс шығындарын
төмендету үшiн ... ала ... ... және жеке ... ... ... ... көмегiмен протекционистiк экономикалық саясат
жүргiзiледi, оған тауар нарығының еркiндiгi тәуелдi. қаржылар шығыс белiгi
арқылы ... ... ... ету ... ... ... және ... бюджеттiң кiрiсiнiң негiзгi бөлiгiн құрайды.
Басқарудың жергiлiктi органдары өз ... ... ... ... және жер ... мен ... ... алу
немесе сатып алу кезiнде жалға алу ... ... сату ... ... ... ... ... көрсетуге, заемдарды қамтамасыз етуге,
кепiлдемелiк қорларға қатысуға, өнеркәсiптiк ... ... ... мен ... ... аймақтарда көбiне кәсiпорындарға
тиiмдi қаржылық жағдайларда ғана берiледi және көбiнесе муниципальды есепте
шаруашылық белсендiлiктiң жаңа ... ... ... ... ... тұрады. Сондай-ақ әрине, ынталандырушы шараға инвесторларды
жергiлiктi қаржылардан тұрақты немесе ... ... ... және ... ... экономикалық инфроқұрылымға капиталдық
салымдардың елеулi бөлiгiн жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... капиталға түсiмнiң жоғарылауын
қамтамасыз етедi. Бәрiнен ... ... ... ... ... байланыс линияларына, өнеркәсiптiк су құбырлары жүйесiне,
тазалағыш құрылымдарға, жер бөлiктерiн даярлауға ... ... ... жұмысшы үшiн қайта бiлiктендiру және инфроқұрылымды
модернизациялау мен қатар жүретiн жаңа алдыңғы қатарлы өндiрiстi дамытуға,
өнеркәсiптi қайта ... ... ... Ол ... кең ... ... мен ... ықпал етудiң басқа да әдiстерiн қолдануға
белсендi қатысуы кезiнде шешiледi.
Экономикалық белсендiлiктi жандандыру үшiн қаржылық ықпал ... ... бөлу мен ... ... ... жеке ... ... энергиясы мен суға жеңiлдiк тарифтерi түрiнде жәрдем беру, ... ... ... ...... ... займ, ұзақ
мерзiмдi займ, несие бойынша дотация сияқты формалары қолданылады.
Экономиканың ... ... ... ету тек ... ғана емес сонымен
қатар iркушi де болуы мүмкiн. Бұл қажеттiлiк қоршаған табиғи орта, халықтың
орналасуы, ресурстық қамсыздандыру тағы ... ... ... ... пен ... ... ... аудандардың дамуын басқаруде
туындайды.
Салықты бiр формада жоғарылату тым жоғары коньюктураны iрку қажет болған
жағдайда барынша ... және ... ... болып табылады. Тағы бiр әдiс ... ... жою ... ... ... сыртқы нәтиже қоршаған табиғи ортаны ластау, шикiзаттың басқа
ресурстарына ... ... ... ... ... ... ... бұл жерде мемлекет сырттай бақылаушы
болуы мүмкiн емес және үш негiзгi ... ... ... ... ... атап ... орталықтандырылған қаржыландыру көздерiнiң есебiнен ағымдық және
iлгерiлемелi табиғатты қорғау ... ... ... ... нәтижесi алдын ала орнатылған нормативтердi ... ... үшiн ... ... шектеулердi орнату;
в) табиғатты ұтымды пайдалануды ынталандыратын механизм әрекетiн
бақылау және өңдеу.
Экономиканың нарықты қатынастар ... ... ... ... ... рөлi және мәнi аса түсуде.Жалпы қаржы
дегенiмiз ақша табыстарын ... және ... ... ... болатын ақша қатынастары болып табылады. ... ... ... ... тиiмдi пайдалануына, яғни қоғамның әлеуметтiк-экономикалық
даму тиiмдiлiгiнiң көтерiлуiне ықпал жасайды.Бұл ... ... ... ... ... кәсiпорын деңгейiнде қаржы ... ... ... ... ... яғни ол ... да ... субъектiлермен қаржылық
қатынастарды қамтиды. қаржы менеджментi – ... ... ... ... және ... ... процесi және оның
ақша қаражаттарының айналымын оптимизациялау ... ... ... ... ... ... капитал иеленушiлерiнiң
жағдайын жақсарту, яғни кәсiпорынның немесе оның ... ... ... ... көбеюiмен шатастыруға болмайды, өйткенi табыстың
көбеюiбарлық жағдайда мақсатқа жетуге әкеле алмайды. Бiр ... ... ... даму ... жұмсалмауы мүмкiн.Екiншi
жағынан,кәсiпорынның табыстылығы үлкен қаржылық ... ... ... ... қойған мақсатқа байланысты қаржы менеджментiнiң
мiндеттерi:
- ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету;
- кәсiпорынның ақша ... ... және ... ... ... табысын көбейтудi қамтамасыз ету;
- кәсiпорын қызметiнде қаржы тәуекелдерiн төмендетудi қамтамасыз ету.
қаржы менеджментi ... ... осы ... ... ... келесiлер:
- кәсiпорынның шаруашылық және инвестициялық қызметiн қаржыландырудың
тиiмдi саясатын қалыптастыру және оның капиталының қаржылық құрылымын
оптимизациялау;
- ақша ... ... ... өтiмдiлiгiн қолдау;
- сақтандырудың iшкi және ... ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң бастапқы буыны ретiнде шаруашылық жүргiзушi
субъектiлердiң ... ... ... яғни тап осындай нысанада жұмыс
iстейтiн ... ... мен ... бар ... ... жиынтығы болып табылады.Бiрақ ақша қорлары
қозғалысының объектiсi бар, субъектiлердiң нақтылы ... ... ... қатынастар сияқты ,олар реттеудi,тиiстi қаржы ағынының
бағыттарын,олардың қозғалысын ретке ... ... ... ... ... санасымен машығымен және
iскерлiгiмен жасалатын субъективтi басқарушы iс-әрекеттерi арқылы жүзеге
асырылады. Экономикалық заңдармен ... ... аса ... ... бағдарлануы тиiс,яғни базистiң шарттарына бағынышты
болуы тиiс болғандықтан қондырмалықтарға жатады.Бұл басқарылатын ... ... ... ...... ... ... ақша ағынының, кәсiпорынның бүкiл қаражаттарының қозғалысы
механизмiн басқару жүйесi жатады.
қаржы менеджментiнде ақша оның ... ... ... ... ... ... өзге ... айналғанға
дейiн қаралады.Бұл аспектiде ақшаның уақытша құнынынң барлығы есепке
алынады: мұндай ... ... ақша мен ... ... сатып алу күшi
бiрдей болмайды.Ақшаның ... және ... құны ... құн ... ... ... ... арқылы,ал келешектегi құн қазiргi ... ... ... ... жеткiзiледi.Ақшаның келешектегi құнының есеп
қисабында инфляцияның индекстерiн есепке алу,яғни ақшаның құнын ... ... ... ... ... ... ... төлемдерiнiң,жүйелi жарналардың,кiрiстердiң және басқа ақша
операциялары есептеулерiнiң бiр ... ... ... ... ... жай және ... аннуитеттердiң есеп қисабы,капиталды
бюджеттендiру, табыстылықтың iшкi ... ... ... ... ... негiзде уақыттың белгiлi бiр мезгiлi iшiнде
тiркелген межелдемелер арқылы төленетiн немесе алынатын ... ... ... - ... ... мезгiлiнде қаражаттарды
кейiнгi дүркiн-дүркiн қайтаруларымен жабылатын ақша қаражаттарыныңбiр
жолғы ... ... ... негiзгi активтер бойынша
шығыстарды жоспарлау кезiнде пайдаланылады, бұл жобаларды талдау және ... ұзақ ... және iрi ... ... ... ... iшкi мөлшерлемесiнiң есеп – ... ... және ... ... ... ... ... үшiн және жобаның есептi табыстылығы мен пайыздың қолданыстағы
нарықтық мөлшерлемесiн ... және ... ... ... мезгiлiне оның
болжамы үшiн жүргiзiледi.
Кәсiпорынның қаржы жағдайын көрсететiн негiзгi көрсеткiштер
бухгалтерлiк баланста ұсынылған.Баланс ... бiр ... ... ... сипаттайды және оынң ... ... ... бухгалтерлiк баланс кәсiпорынның ресурстарын толық
сипаттайды. Бiрақ ... ... үшiн ... шешiмдердiң
тиiмдiлiгiн сипаттайтын негiзгi ... ... ... ... ... активтерiнiң жалпы құны;
- жалпы активтер сомасындағы ұзақ және қысқа мерзiмдi ... ... ... ... ... құны;
- салынған капитал құнының көбеюi;
- қарыз капиталының құны;
- жалпы пассивтер сомасындағы ұзақ және ... ... ... үлесi жатады.
Бұл көрсеткiштердiң кейбiреулерi бухгалтерлiк баланста бар.Бiрақ
кейбiр көрсеткiштер қосымша есептеулер және ... ... ... арқылы алынады.Активтер компанияның қызмет ету мерзiмiндегi
қабылданған инвестициялық ... ... ұзақ және ... ... ... бұл құндық бағасы бар субъектiнiң құқығы,жеке
мүлiктiк және мүлiктiк емес игiлiгi.Айналымдағы активтердiң ... ... ... ақша ... ... ... ... салымдар;
- дебиторлық борыш;
- материалды өндiрiстiк запастар қаржы шешiмдерiн үшiн өте маңызды.
Айналымдағы активтерiң ең ... ... ақша ... ... және ... ... ақша қаражаттары. Олар ағымдық
ақшалай төлемдердi жүргiзу үшiн қолданылады.Кез-келген кәсiпорында бегiлi
бiр ... ақша ... қоры ... ... қоры ... ... жабу,еңбек ақы төлеу,өндiрiстi дамыту үшiн
қажет.Ақшаның ... ... ... алып келедi.Ақша
қаражаттарының сомасына инфляция әсер етедi.Инфляция бiр жағынан ... ақша ... ... қаупiн жоғарылатады, екiншi жағынан
инфляцияны есепке ала отырып төленетiн төлемдердiң құны да ... ... ... ... ... кәсiпорынның құнды
қағаздарына инвестициялау, бiр жылдан аспайтын ... ... ... менеджментi жүйесiндегi құнды қағаздарды сатып алу,өткiзу
нарығын жаулап алу, басқа ... әсер ету үшiн емес ... ... ... тиiмдi орналастыру мақсатында жүргiзiледi. Баланстың
келесi бабы ... ... бұл ... тиесiлi бiрақ әлi алынбаған
құралдар. Айналым құралдарының құрамында өтелу ... бiр ... ... борыш көрсетiледi.Материалды өндiрiстiк қорлар – бұл күнделiктi
қызмет барысында ... ... ... ... ... дайындау үшiн қолданылатын материалды
активтер. қаржыны басқаруда осы баптың көрсеткiштерiн ... өте ... ... ... ... ... ... активтер
құрамында ғана емес кәсiпорынның барлық ... ... ... үлес ... ие ... ... Ендi ... негiзгi
құралды мен айналымнан тыс активтерiн қарастырайық.Негiзгi ... ... бар ұзақ ... ... ... құрылыстар, машиналар және жабдықтар, көлiк құралдары және тағы
басқалараы жатады.Материалды емес активтер ... ... ... ... әкелетiн ұзақ мерзiмдi шығындар. Баланс активiнiң келесi бабы ... ... ... ... компания қызметiн көрсетедi.
Көрсеткiштердi, коэффициенттердi, нормаларды-қаржы-экономикалық
механизмнiң элементтерiн қадағалап отыру кәсiпорындардың жұмысын оперативтi
басқаруға және бақылауға,бизнес ... ... ... ... берiлген
қаржы-шаруашылық процестердi,бағыттарды дер кезiнде түзетуге ... ... бұл ... ... визит карточкасы болып
табылады,инвесторларға,әрiптестерге және ... ... ... ... ... ... бередi.Сөйтiп
қаржы менеджментi кәсiпорынның қаржылық қамтамасыз етiлуiнiң тактикасы мен
стратегиясы ретiнде қаржының тиiмдi iс-әрекет етуiнiң мақсаттары үшiн ... ... ... ... Кәсiпорынның жиынтық ақша айналысын
басқару жөнiндегi қаржы менеджментiнiң ... ... ... қамтамасыз етуге, берiлген критерийлерде ақша қорларын
қалыптастыру,оларды нысаналы арналым бойынша пайдалануға бағытталған.қаржы
менеджментiнiң жалпы ... ... ... iшкi ... ... есепке алу негiзiнде кәсiпорынның тең қаржы саясатын
жүзеге ... ... ... ... рөлi ... ... қабiлеттiлiгi табиғи ортаны сақтау есебiнен барынша үлкен
мәселеге айналатындығын ерекше атап өту ... ... ... да ... ... шаруашылықтың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... iс-әрекетiнiң
сыртқы нәтижесiнiң төмендеу мүмкiндiктерiнiң ... ... ... және ... ... ... мәселелерiн шешу ... ... ... ... ... күшiн бiрiктiру
негiзiнде ғана мүмкiн екендiгiн үстемелеу қажет.
Дамыған нарықтық экономикалық ... ... ... ... ... да дәл ... ... мемлекеттiң нарық
субъектiлерi арасындағы сауда ауысым iстерi процесiне енуiнiң ... ... ... ... Мұндай iс одан түскен
пайданың абсалюттiк ... де аз ... ... онда ол ... ... ... ... қаржылық |
|қатынастар жүйесi ... | |Iшкi ... ... ... және ... ... ... |
|төлемдердi |
|төлеу бойынша |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... |
|шылармен |
|және |
|акционер ... ... ... ... ... ... |
|Басқа да |
|Шаруашы ... ... ... ... |
| |
| ... ... |
| |
| |
| ... |
| |
| ... 1. ... ... басқару жүйесiндегi қаржы менеджментiнiң орны
Демек оқиғалардың нысанды барысы сауда ауысым iстерiне ... ... бұл ... ... ... ... iс жүргiзу шартын
сақтауға мәжбүр ету әдiсi ... ... ... ... ... ... пайдалануға алып келедi. Бұл ... ... ... ... ... ... ықпалы тiкелей
болып табылатындығын айту қажет.
Еркiн кәсiпкерлiктiң дамыған жағдайы қоғам мүшелерiнiң ... ... ... ... өйткенi бұл жерде олардың ақыл-
ой, тұлға және интеллектуальды ерекшелiктерi айқын көрiнедi. Ықпал етушi
нарықтық ... ... ... ... ... ... барынша дұрыс. Мұндай селекцияда iске қатыспағандар мен
қарым-қатынас қалай болуы ... Жас ... жеке ... бойынша
жұмыс iстей алмайтындармен ше? Еңбек бойынша ... ... ... ... ше? Көп ... ... ... ше? Мұнда жол
бiреу: жұмыссыз және жағдайы нашар тұрғындарға ... ... ... ... мен ... кiрiстерiн қайта бөлiстiру есебiнен
әлеуметтiк көмек ... ... ... ... нысандылығы мемлекет
пен еркiн кәсiпкерлiкке қатысушылар мүдделi болғанда әлеуметтiк ... ... мен ... ету үшiн егiз ... ... ... мемлекеттiң де басқарушы iс-әрекетi мәжбүр ету
әдiсiн пайдалану арқылы көрiнедi. Бұл ... мәнi ... ... мемлекеттiк шараларды орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... iстерiнiң
ұйымдастырушылық құқықтық негiздерiн орнатумен тоғысады. Бұл ... ... ... ... ... ... қамсыздандыруға,
бәрiнен бұрын денсаулық сақтауды халықтық бiлiм берудi дамытуға маңызды
орын ... ... ... ... ... ... ... назар
аудару қажет.
1.2 Қаржылық реттеу – қаржы менеджментiнiң құрамдас бөлiгi
Қаржы жүйесiнiң бұл буынында нарық жағдайындағы ... ... деп ... және ... мен ... кәсiпкерлiк
қызметi арқылы және соның шеңберiнде әлеуметтiк-экономикалық процестердi
басқарудың нысаны болып табылады. ... ... мәнi ... ... қосымша қаржы ресурстарын ең тиiмдi етiп тартуға,оларды
неғұрлым ұтымды етiп жұмсауға,қаржы ... ... ... сатып
алып,қайтып сатып пайдалы операциялар жасауға мүмкiндiк беретiндей етiп
қаржыны басқаруды ... ... ... ... мыналар болып
табылады:жылжымайтын және жылжымалы мүлiк,мүлiктiк ... ... ... ... ... ... ... менеджментi уәждемелерге - ... ... ... мен ... қылықтарын анықтайтын мақсаттарды iске ... ... ... ... ... ... ... мен сапасын ынталандыру процесiнде ... ... ... ... ... ... ... басқарудың тиiстi элементтерiн - ақпаратты, ... ... ... бiрiктiредi. қаржы менеджментiн жүзеге
асырудың шарты нарықтық ортаның болуы ... ... орта ... жүйесi,тауар мен ... ... ... ... рыногының жұмыс
iстеуi,кәсiпорындардың ... ... ... заңнамалық
реттемелеу кезiндегi кәсiпкерлiк қызметтi коммерциялық есеп негiздерiнде
жүргiзуге мүмкiндiк ... ... ... ... ... нарықтық факторлармен анықталады, бұл оны жеке ... ... ... объектiлерiне ықпал жасауының
экономикалық элементтерi басым ... ... ... ... ... ... ... қаржы менеджментiнiң жүйесi аса
жылжымалы, ... бұл ... ... ... арсеналы жалпы
мемлекеттiк қаржылардағыға қарағанда тым әр түрлi.Мысалы кәсiпорындардың
қаржы менеджментi әр ... ... есеп ... түрлi
аккредитивтер, есеп айырысу чектерi және т.б. барлық ... ... ... және ... ... операциялар
бойынша көп таралған ... ... ... сенiмгерлiк операциялар, ... және ... ... ... ... сияқты нысандар
мен әдiстердi қамтиды; валютмаен,бағалы қағаздармен жасалатын операциялар
бойынша, қауiптердiң ... ... ... бойынша қаржы құралдарының
жинақталымы айтарлықтай кеңейедi.
Қаржы менеджментiн мына кезеңдердiң ... ... ... болады:
- ақша қаражаттарын пайдаланудың мiндетiн қою және мақсатын анықтау;
- ақша ағындарының қозғалысын басқарудың ... ... ... ... ... ... жөнiндегi шешiмдi бизнес
–жоспар немесе басқа рәсiмдеу ... ... ... ... орындалуын ұйымдастыру;
- атқарылу барысына бақылау жасау және қажеттi түзетулер жасау;
- қайта ... ... үшiн жоба ... талдау және
бағалау.
Қаржы менеджментiнде шешiмдер қабылдау тәуекелдiктерiмен, яғни
жобаланған нұсқамен салыстырғанда табысты кем алу ... ... ... ... кездесiп отырады. Тәуекелдiктi талдау оның көздерi
мен себептерiн анықтаудан,ысыраптың белгiлi бiр деңгейiнiң ... яғни ... ... ... белгiлеуден басталады.
Тәуекелдiлiк статистикалық,сараптық және құрамдастырылған әдiстермен
анықталады.қаржы ... ... ... ... ... ... тәуекелдiктерiнiң үйлесуiн қажет
етедi.
Алайда бизнеске экономикалық, сондай-ақ әлеуметтiк,саяси ... ... ... ... ... да әсер етедi: өрлеу мен
дағдарыстар, банк ... ... ... ... ... iс-қимылының өзгеруi, үкiметтiң көлденең
шешiмдер қабылдауы, ереуiлдер, табиғи катаклизмдер, апаттар және ... ... ... ... ... ... азайтуға
ақшаны, өндiрiстiк қуатты, шикiзатты, дайын өнiмдi ... ... ... жетедi; коммерциялық қызметтi қайта бағдарлау жөнiндегi алдын-ала
жасалаған шаралар болуы ... ... ... ... ... төнетiн тәуекелдердiң түрлi тұрпаттарында бiрiгетiн
кәсiпорын ... ... ... ... ... ... тәуекелдiгiн барынша азайтудың техникасы ... ... ... ... ... ... ... мәмiле
жасалады.Оның шарты мынадай: негiзгi мәмiледегi ... ... ... болған кезде қатысушы залал шеккен ысыраптарды түгел
немесе iшiнара бейтараптандыра ... ... ... ... ... ... айырбастар сияқты және
т.б.пайдаланылады.
Тәуекелдiлiктi азайту мен төмендетудiң дәстүрлi әдiсi ... ... ... бұл кезде сақтандырылушыға сақтандыру шартымен
шарттастырылған сақтандыру оқиғасы болған кезде төленетiн сақтық төлемi
қамтамасыз ... ... ... объект ақша ағыны-құн ... және ... ... қалыптастырудың экономикалық процестерiн
ортақтастыратын қолма-қол және қолма-қол ақшасыз ... ... ... Ақша ағынының құрамына қаржы көмегiм ен де қалыптасатын
сондай-ақ басқа әдiстермен де ... ... ақша ... ... ... орынды,өнiмдi,жұмыстарды және
қызметтердi өткiзуден түскен түсiм ақша, онан кейiн несие ... ... ... ... ... дүркiн-дүркiн
төленетiн төлеулермен де сондай-ақ ұзақ ... ... ... ... де ... ... және ... - шешiм қабылдау жүйесiнiң
негiзгi элементi. қаржылық жоспарлау мен болжамдаудың негiзгi ... ... ... ... және ... ... ... сүйене
отырып бюджеттiк тапсырмалар мен елдiң әлеуметтiк экономикалық дамуының
iлгерiлемелi бағдарламаларының саналық және ... ... ... ... ... ... ... бiр қаржылық
жылға есептелгендей, (ағымдық ... ... ... ... да ... болжамдау) орындалады. Осыған байланысты
қаржылық жоспарлау тактикасы меп оның ... ... ... бюджеттiк тапсырмаларды қаржы бойынша ... ... ... ... ... ... мiндеттер
шешiледi. Оларды шешу қаржы өндiрудегi стратегиялық ... қою ... үшiн ... ... ... ... ... бұл жағдайда
ағымдағы қаржылық мiндеттемелердi орындау барысындағы алынған есептiк және
талдау мәлiметтерiн ... ... ... ... ... ... және ... ағымдағы жылдың қаржы өндiрудегi жағымды және
жағымсыз құбылыстары, олардың инвестициялау қарқынына ... ... ... қозғалыстар, территория, корпорация және азаматтар
кiрiсiнiн арақатынастары жайын талқылауға мүмкiндiк бередi.
Қаржылық тактика ... ... ... кiрiс ... ... ... ... қаржылық реттеу және бақылау жүргiзу
кезiндегi ... ... мен ... ... ... Тактикалық қадамдардың сапалы мазмұны барлық деңгейдегi бюджеттiң
дер кезiнде және ... ... ... ... ... (болжамдау) басқару теориясы мен
тәжiрибесiнде маңызды орынға ие. Ол әлемнiң ... ... ... ... әдiсi ... ... ... жоспарға қаржылық болжауды даярлауға ... ... ... ... ... қаржылық
қамсыздандырылу коэффициентi және бюджеттiк нәтижелiлiгi қолданылады),
аймақты арнайыландырудың салаларының техникалық ... ... ... ... ресурстық базасын, территорияның
экспорттық-импорттық операцияларға қатысуын, ... және ... ... ... магистралдармен қамсыздандырылуын
тағы басқа бағалау. Бұл мағлұматтар аймақтың жиынтық кiрiсiн методикалық
есептеу, оның ... ... және ... потенциалы жөнiндегi
ақпараттық негiздi құрайды.
- қаржылық түсiмдер көлемiн аймақтың ... өсу ... ... ... ... Бұл ... барлық деңгейдегi бюджеттi кезектi
қалыптастыруда маңызды мәнге ие, ... ... ... ... ... және ... қаржыландыру сияқты мемлекеттiк
ресурстарға мұқтаждығы барынша ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық мұқтаждығын мүлiк түрiн ... ... ... ... ... ... ... анықтау. Жекеменшiк қатынасында және экономикалық мүдделер келiсiмi
механизмiне қажеттi нысанды түзетулер енгiзу.
- Бюджеттiк тапшылық, инфляция ... баға ... ... ... ... ... және болжамдау кезiнде тең тыңшылық мiндеттер емес,
қаржылық реттеу және бақылау ... мен ... ... де ... ... ... ... мен болжамдау қаржылық
менеджменттiң негiзгi элементтерiнiң бiрi ретiнде қарастырған ... Бұл ... ... ... ... ... ... тұрғысынан кең мағынада қарастырылады.
Жалпы мемлекеттiк қаржылық менеджмент ... ... ... ... ... бiрiнде тұрады. Сәйкес жоспарланған
кезеңге қаржы бойынша нақты тапсырманы даярлау ... ... ... ие:
- Өткен кезеңдегi экономикадағы қалыптасқан тенденцияны ... ала ... ... ... iздеу;
- Оптимальды қаржы өндiру варианттарын, оларды қаржылық топтар, қаржылық-
шаруашылық iс-әрекет типтерi, қаржы төлеушiлер, жеке ... ... ... ... ... қаржылық режим вариантының басымдылығын негiздеу;
- Өткен жылғы бюджет орындалуының жүргiзiлген сараптамасының нәтижелерiн
есепке ала ... ... кiрiс ... ... Бюджеттiк топтастырудың сәйкес баптары бойынша үкiмет пен
парламент қабылдаған қаржылық мiндеттемелердi ... ... ... ... ... ... келiсiмi негiзiнде айқындау
және қабылдау.
Бұл әрекеттерде қаржы төлеушiлер сияқты, ... ... ... ... ... ... үшiн ... жинау мен өңдеудiң
аналитикалық ... ... рөл ... ... және ... ... мен ... бюджеттiк қаржылық нормалар мен
ережелердi әрi қарай жетiлдiру үшiн ... ... ... ... ... ... түсiмдердiң нақты соммасы есебiнде үш ... ... ... ... қаржы төлеушiнiң бюджетпен өзара қатынасындағы жағымды
және жағымсыз құбылыстарды бөлшектiң зерттеу, бұл ... ... ... ... ... өндiрудiң барлық жүйесiнiң, оның жеке элементтерiнiң және
жеке қаржылардың қаржылық-шаруашылық iс-әрекет көрсеткiштерiне
(және ... ... ... ... ... ... факторлық талдау жүргiзу;
Болжанбаған экономикалық, қаржылық, бюджеттiк және қаржылық
жағдайлардың, қаржы төлеушi мақсаты мен бюджеттiк ... ... ... ... ... ... Бұл ... немесе толығымен жою бойынша шаралар жиынтығын даярлау.
Бүгiнгi күнi ... ... ... ... түсiмдердiң көлемiн
жоспарлау әдiсiн арнайы жасаған жоқ. ... ... ... ... ... және кең ... ... сараптау
бағасы, корреляция, қатарластыру, факторлық талдаудың хронологиялық қатарын
құру ... ... ... қолданылады. Бұл әдiстердi қолдану барынша
дұрыс, өйткенi олар бiр iздi және зерттелетiн үрдiс ... тән ... ... ... ... қаржылық заңдылықтарды айқындау мен
олардың негiзiнде қоғамдық дамудың жалпы заңдылықтарын есепке алатын ... ... ... ... арнайы тәсiлдердi
қолдану қажет.
Статистикалық зерттеулердi жүргiзу кезiнде ... ... ... әдiстердiң бiрқатар тобын бөлiп көрсетуге болады:
- Көпсапалы әдiс, алғашқы кезекте факторлық және ... ... ... көптеген өзара байланысты өзгергiш құбылыстар,
мәселен, ... ... ... байланысты жалпы өнiм
көлемiн анықтау, жататын шешiмдi негiздеу үшiн қолданылады.
- Регрессивтi және корреляциялық әдiстер салықтық ... ... ... ... ... байланысын орнату үшiн
қолданылады.
- Имитациялық әдiстер маркетингтiк жағдайға тұрақсыз әсер ... ... ... берiлмегенде ғана қолданылады.
- Операцияны зерттеудiң детерминденген әдiстерi, алғашқы кезекте
сызықтық және сызықтық емес ... Бұл ... ... ... ... кейбiр статистикалық талдау әдiстерiнiң құрамды
бөлiгi болады. Бұл әдiстiң ... ... бiрi ... ... жүктеудi тандау, салықтық жұмыскерлердi
кәсiптiк қоныс аударуды азайту ... ... ... кiрiс салығы түсiмнiң жоспарын қалыптастыру мысалын
қарастырайық. Сәйкес компьютерлiк бағдарламаға келесi мәлiметтер салынады:
- ... ... ... ... өзгеруi (потенциалды салық
төлеушiлердiң жалпы саны, ... жас ... ... ... ... ... өсу (төмендеу) тенденциясы;
- азық түлiк өнiмдерi мен басқа да ... ... мен ... ... ... капитал жинақтауға ұмтылысының тенденциясын
анықтау;
- қисық өсiм және төлемге қабiлеттi сұраныс құлдырауын құрастыру;
- ... ... ... шегiн және олардың салық өндiруге кеткен
ұмтылысын ... ... ... ... ... ... ... салық бойынша құн өсiмiнiң (төмендеуiнiң) әлеуметтiк салдарын
бағалау.
Автоматтандырылған-ақпараттық жүйе түрi ... ... ... ... ... және ... ... құрылымы
шегiнде бiрiктiрiлген. Бұл ағымдағы және перспективтi салықтық жоспарларды
шұғыл ... ... ... факторлық талдау жоспарланған кезеңде қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... немесе
басқаша пайдалану қойылған мiндет күрделiлiгiне байланысты. Бүгiнгi күнге
дейiн барлық территориялық ... ... ... ... ... ... қарапайым тәсiлмен жоспарлау қолданылды. Бұл жергiлiктi
салық әкiмшiлiктердi техникалық ... ... ... мен ... әлемдiк бiлiмдi насихаттауды, iлгерiлемелi зерттеушiлiк
жиынтықтарды пайдалану дағдысы мен ... ... ... етедi. Салықтық
жоспарлауды автоматтандыруға ету - қымбат бiрақ әлемдiк экономикалық ... ... ... үшiн ... ... ... ... кезiнде кез-келген елдiң салық
кодексiнiң мазмұнын толықтыратын ... ... ... ... барлық ережелердi қатаң бақылау ерекше мәнге ие. Бұл
жағдай ... ... ... ... ... мен тең
дәрежелiлiгiн анықтайды.
Жоспарлаудың тактикалық және ... ... шешу ... дер ... және ... қамтитын бақылаушылық әрекет жасауға,
сондай-ақ салықтық әкiмшiлiктiң өзiнiң тарапынан сияқты бiлiм ... мен ... ... ... ... да салық
төлеушiлер арасында кең әдiстемелiк жұмыстарды ұйымдастыруға мүмкiндiк
бередi.
Салықтық жоспарлау ... ... ... ... ... жоспардың нақты тапсырмаларының төменгi деңгейi ... ... ... ... жоспарлық тапсырмалардың барынша
толық орындалуын қамсыздандырады. Салықтық тапсырманың осы төменгi деңгейi
қаржы заңы ... де ... ... ... ... үшiн салық концепциясы
үлкен мәнге ие. Оны даярлау кезiнде ... ... ... ... ... қана ... ... тәжiрибеге де сүйенген маңызды.
Дегенмен салықтық жоспарды даярлау кезiнде ұлттық экономикаға тән емес ... ... ... ... бағытталу қауiптi. Салық концепциясының
базистiк реалияға ... ... ... оларды орындаудың тазалығы
мен шынайылығы қамтамасыз етiлуi үшiн салық заңы ... ... тиiс. ... ... үшiн ... ... ... алдын-ала келiсiлудiң бiрнеше сатысынан өтедi.
Мемлекеттiк бюджеттiк-салықтық жоспарлау ... тек ... ғана ... ... өндiрудi iлгерiлемелi дамыту бағыттарын
зерттеумен барынша ... ... ... ... ... ... ... мен тұлғалар айналысады. ... ... жаңа және ... факторы оған қоғамдық ұйымдардың
(салық төлеушiлер құқығын қорғау ... ... ... салық
төлеушiлер партиясы тағы басқа) қатысуы болып табылады. Нарық ... ... ... ... жағдайындағы салық өндiру барлық
деңгейдегi бюджеттi ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк салықтық жоспарлау үрдiсiнiң өзiне де,
оның корпоративтi ... ... ... ... да жаңа
тәсiлмен келу керек. Олардың экономикалық ... ... ... ... ... - тұтас ел ... ... ... ... салықтық саясатта жеке аймақтар мен ... ... мен ... ... дәрежеде тұрады. Мұнда мемлекеттiк
және корпоративтiк мүдделер қиылысады. Банктердiң, ... шет ... ... ... ... ... ... ресурстардың жеткiлiктiлiгiне негiзделедi. Территорияның қаржылық
базасының берiктiгiнiң ... ... ... бөлу ... ... ... ... азайтылуы, әлеуметтiк-
экономикалық қарама-қайшылықтарды реттестiруге мүмкiндiк жасайды.
Салықтық реттеудiң әдiстерi мен тәсiлдерi. ... ... ... ... төрт ... байланысқан салалар
анықталады:
- бюджеттiк-салықтық теңгеру;
- ... ... мен ... ... әкiмгершiлiк ықпал;
- жазалау арқылы ықпал ету шаралары.
Алғашқы тәртiптегi әдiстер салықтық реттеу жүйесiнде ерекше маңызға ... оның ... ... ... ... ... нығайтатын шаралар да бар.
Салыққа қатысында оның бiрi бюджеттiк жүйенiң белгiлi қатарында
бекiтiлген және ... ... ... ал ... сол не ... жарым-жартылай түсiп отырады. Осы мақсатта бюджетте реттеушi салық
соммасынан салықтық жеңiлдiк нормалары орнатылады ... ... ... бюджетке, қалғаны жергiлiктi бюджетке бағытталатын түсiмге
салық ... ... ... ... Әралуан деңгейдегi бюджетке
салықтық түсiмдердiң ... ... ... ... ... бюджеттiң бюджеттiк-салықтық саясатына байланысты орнатылады.
Кiрiстен пайыздық қаржы бөлу әдiсi ... ... ... тәжiрибеде трансфереттiк реттеудегi (трансферт латын
тiлiнен аударғанда апарамын, араластырамын деген ... ... ... қарым-қатынастарды енгiзе отырып, жоғарыдағы бюджет ... ... бөлу әдiсi ... қолданылады. Трансферт кiрiс базасын
орталықтандырылған толықтыруды қажет ететiн ... ... ... ... болады. Iс жүзiнде бұл да реттеушi кiрiстен пайыздық
қаржы бөлу болады. Айырмашылығы ... ... бөлу ... ... ... ... және аймақтарға қаржылық қолдау көрсетудiң арнайы
қорына шоғырланады.
Қазақстанда әкiмгершiлiк ықпал ету әдiсi ... ... Бұл екi ... ... ... ... ... либерализациялау қайта бөлу әрекетiнде тоғысып жатты: мемлекет
жекешелендiру барысына дер ... және ... ... ... ... ... соңы қаржы ресурстарын қайта бөлiстiруге алып
келдi.
Шаруашылық өмiрге салықтың ... ... ... ... ие.
қаржылық-шаруашылық iс-әрекеттiң жеке салаларын салықтық реттеу бюджет
кiрiсiн реттестiруден ерекшеленедi. ... ... ... ... ... жалғыз ғана болуы тиiс.
Салықтық реттеу - салық механизмi мен мемлекеттiк салықтың
менеджмент ... ... ... бiрi. ... ... негiзгi
салықтық мiндеттемелердi орындау барысына шұғыл енудiң экономикалық ... ... ... ... ... ел парламентiнде бекiтiлгеннен
кейiн орындауға мiндеттi ... ... ... қабылдайтын ғылыми
негiздерлген салық концепциясының құрамды элементi болып табылады.
Салықтық ... ... ... ... ... көптеген
елдерде негiзгi салық заңы салық ... ... ... жиынтық
ережелерiмен, сондай-ақ, мүлiктiк сипаттағы құқықтық қатынастарды реттейтiн
зандылықтармен, сауда және сыртқы экономикалық iс-әрекетпен ... ... - ... ... ... ең күрделi құрылымы,
өйткенi онда болжануы барынша қиын ... ... ... тоғысады. Осы саладағы Ресей тәжiрибесiндегi ... жүйе ... ... ... ... бөлу ... ... орталық пен орынның бюджеттiк-салықтық өкiлеттiлiгiн
анықтау ... ... Бұл ... ... ... ... ... Бұл
жұмыста осы мәселенiң бiр аспектiсi - бюджеттiк салықтың құқық қатынастарын
заңды қамсыздандыруды сөз етедi.
Салықтық ... ... мен ... ... ... ... қызметiмен анықталған. Демек, бұл процесс өте қажет, және оның
нәтижесi шынайы ... ... ... ... ... ... ... әдiстерiн пайдалану салық
өндiрудiң тыңшылық дәстүрiнен шығатын ... ... ... және ... тұрғыдан осындай салықтарды
реттеу мүмкiндiгiн барынша жүзеге асыру - аса күрделi мiндет. Экономикалық
дағдарыс жағдайында салықтық ... одан да ... ... ... ... нақты салық қасиетiмен сондай-ақ ... ... ... анықталады. Салықтық реттеу әдiсiнiң
мақсаты мен аясына ... олар ... ... үш ... ... ... ... әрекет шаралары және бюджеттiк-салықтық
теңестiру әдiстерiне бөлiнедi. Соңғысы салық өндiру жүйесiнде ерекше ... ... олар ... ерекше преференциялар есебiнен сияқты, бюджеттiк-
салықтық режимдi қатаңдандыратын ... ... ... де ... реттеу – салық менеджментi құрылымының құрамды элементi
Сурет 1
Салықтық реттеу жүйесiнде бюджеттiк-салықтық ... ... орын беру ... ... ... ... субсидия, субвенция, дотация, үкiметтiк-бюджеттiк кредиттер және
басқа тәсiлдер арқылы ... ... ... мен ... ... ... қол ... Бұл әдiстер бюджеттiк қаржыландыру саласына,
яғни мемлекет шығынына жатады.
Қазiргi уақытта отандық ... ... ... ... ... экономикалық негiзделген әдiстерiмен қатар
әкiмшiлiк ... ... да ... ... ... төлеушiлiкпен
байланысты, оны сарапшылар екi себептен туындаған деп ... 90-шы ... ... ... ... ... ... бағынады. Мемлекет жекешелендiру барысына ... ... ... жасай алмады, бұл мүлiктер мен бюджеттiк ресурстарды
жалпыұлттық мүдде пайдасына бөлмеуге әкелдi. 1997 жылы ... ... ... ... ... конгломераттардың өсуiн тоқтату
әрекетi жасалды, оларды занды тындаушы салық ... және ... ... инвесторына айналдыру көзделдi. Екiншiден, есептiк-төлемдiк
қатынастарда мемлекеттiк бақылау жасалуы ақша қатынастарының құлдырауына,
бартердiң күшеюiне алып келдi. ... ... ... ... ... ... ... өсуiне мүмкiндiк бердi.
қазақстанда жүргiзiлген жекешелендiру нәтижелерi де көңiл жұбатарлықтай
емес, меншiк ... ... ... болған жоқ, шынайы
жекеменшiк иелерi ... ... ... енгiзiлген жоқ, өйткенi
жекешелендiрiлген кәсiпорындардың ... ... де ... ... ... ... ... қайшы жекешелендiру мемлекеттiк меншiктi қажеттi минимумға
келтiредi, бәсекелестiкке қабiлеттi өндiрiс құру мүмкiндiгiн туғызады,
салалардың ... мен ... ... саясатты қоғамдық
мүдде зиянына жүргiзуiн жояды. Өндiрiстiк пропорцияда ... ... ... және ... ... ... ... қайшы
жекешелендiру, жекеменшiк шекарасын кеңейту үлкен мәнге ие. ... ... ... ... ... ... мәселелердi
шешу, протекционистiк саясатты ... ... ... ... ... ... пен ұсынысты реттеуде әлемде кең
қолданылатындары ендi. Инвестициялық процестердi, ... ... ... ... ... елдiң шаруашылық кешенiнiң барлық құрылымына
жағымды ықпал етуге қабiлеттi. Жеңiлдiктер мен санкциялар жүйесi ... ... ... ... өндiрiстiк процестердiң дамушы
сипатымен түсiндiрiледi. Жаңартылған салық техникасының ... ... ... экономикалық нақты қаржылық жыл соңында
қалыптасатындардан елеулi ... Бұл ... ... саяси қатынастардың ... ... ... реттеу
шараларының жиынтығынан туындаған.
Салықтық реттеудiң маңызды әдiсi ... ... ... ... ... ... Бұл жүйелердi оптимальды үйлестiру салық
өндiрудiң орамдылығын және соңғы ... ... ... ... ... ... процестердi, сыртқы экономикалық
белсендiлiктi ... ... ... ... құру құрылымына
жағымды ықпал етуге қабiлеттi. Жеңiлiктер мен санкциялар жүйесi ... ... ... ... ... процестердiң
қозғалмалы сипатымен ерекшеленедi. Көбiне қалыптасқан экономикалық
шынайылық ... ... ... ... ... ерекшеленедi.
Экономикалық негiзделген жеңiлдiктер жүйесi ... ... ... ... ... ... модернизациялау, жаңа бәсекелестiкке
қабiлеттi өнiмдi шығару кезiндегi қаржы ... ... ... ... ... мен ... өзара байланысқан
жиынтығы ретiнде болады. Салықтық жеңiлдiк беру жүйесi бiрқатар жеңiлдiктер
жүйесi түрiнде болады. Олардың қатарына аванстық ... ... ... ... ұзартуды, төлеушi пайдасы мен кiрiсiн қайырымдылық және
басқа да ... ... ... салықтық мiндеттемелердi
азайтуды жатқызуға болады. Салықтық санкция жүйесiне айыппұл, өсiм салықты
өсiру т.б. сияқтылар енедi.
Салықтық реттеу ... ... ... ... ... ... маңызды орынға ие. ... ... ... ... ... ... маңызды саласы болады. Терең әлеуметтiк зерттеу
тек бiр-екi жыл ... одан да арғы ... үшiн ... ... ... негiзделген концепциясын мемлекеттiң даярлауы мен қабылдауының
негiзi ретiнде қызмет етедi. Мұндай көрсеткiштердiң динамикалық қатарын
талдау салық ... ... және ... ... ... түсiнiк бередi. Бұл, өз кезегiнде, жеке ... ... мен ... ... преференция мәселесi жөнiнде
парламенттiк қарау мiндетiн құрайды.
Қазiргi уақытта инвестицияларды салықтық ынталандыру жүйесi және оның
өндiрiспен ... ... ... ... маңызды объектiсi және үкiметтiк құрылымның мұқият назар
аударуының негiзi болып табылады. Монетаристiк әдiс көмегiмен ... ... ... ... деп санау көзделедi.
Салық қызметiнiң негiзгi принциптерiн конституциялық деңгейде бекiту
қажеттiлiгi ... ... ... ... рөлiне байланысты
туындайды. Мемлекеттiң материалдық базасын қалыптастырудың өте ... жэне ... ... ... ретiнде салықтар мемлекет пен оның
азаматтарының арасын байланыстыратын күрделi де елеулi буынға ... да ... ... оның iшiнде өзiмiзде де салықтарды төлеу
азаматтардың конституциялық мiндеттерi болып табылады.
Салықтардың мемлекет ... ... ... ... ... егемендiгiне қатысты болады. ... ... ... ... ... салық егемендiгi деп айтсақ, оның дэлелдемесi
ретiнде салықтық ... ... ... ... әлi ... дейiн
жоқ екенiн атап көрсетуге тиiспiз. Салық ... ... ... ... ... шектей және қол сүға алмайтын ... салу ... ... ... ... салу қүзiретiн шектеудiң
тағы бiр қажеттiлiгi- мемлекет салықтық мiндеттемелердiң атқаруын бақылай
отырып, коммерциялық қүпияларды бiлiп, ... өз ... және ... ... қүпияны дүрыс сақтай ... ... ... ... ... ... ... iлгерiлеушi әдiсi инвестициялық салықтық
несие болып саналады. Бұл жалғыз бiр заңды бекiтiлген әдiс. Мұндай ... ... ... ... ... ... және инвестициялық
процестердi шұғыл түзетуге мүмкiндiк бередi.
Жағымды инвестициялық климат құру үшiн салықтық несиелердi ... ... ... ... мұндай несиелердi қолдану
тәжiрибесiн реттейтiн заң актiлерiнiң ... ... ... ... ... ... беру ... келiсiм-шарттарды
құқықтық қамсыздандыру жасалған жоқ. Сарапшылар салық несиесi және ... ... ... ... ... экспорттiк өндiрiске
және мемлекеттiң ... ... ... ... тиiс деп ... ... ... әдiстерiнiң мұндай
бағыттылығы орталықтандырылған билiк тарапынан оларды ... ... үшiн ... ... ... болуын үлкен дәрежеде талап
етiледi. Қоғамдық-саяси, осыған байланысты қаржылық-шаруашылық бағыттың
өзгеру ... ... ... ... ... ... ... тиiмдi пайдалануға бөгет жасайды. Сондықтан салықтық қарыздарды
өзара есептесу, ... ... ... мiндеттемлерiнiң орнына
берiлетiн салықтан босату, бюджет қарыздарын ... ... ... ... таңдаулы салалар мен монополиялар үшiн
қарыздарды өшiру сияқты арнайы әдiстер болды. ... бұл ... ... ... ... ... ... жоқ. Экономика мен саясатты
тұрақтандыру жағдайында мұндай әдiстер ... ... ... тиiс.
1.3 Қаржылық басқарудың әлемдiк тәжiрибесi
Кәсіпорындардың дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және заңды
тұрғыдан мүмкін болатын қаржы көздерінің ... ... ... ... алады. Кәсіпорынның ішкі қаражат көздері, яғни табыс ... ... ... ... инвестициялық мүдделерді
жүзеге асыруға жеткіліксіз. Таза ... ... ... ... бөлінуге
түссе, амортизация қорлары істен шыққан құралдарды алмастыруға ғана жетеді,
ал алдыңғы технологиялы жаңа құралдарды тұтыну үшін ... ... ... ... ... ... ... факторлардың әсерінің
нәтижесі деп қарастыруға болады:
өндірістік қатынастар жүйесі – экономикалық ... ... ... ... оның тек құрамдас бөлігі болып табылады, ал соңғылары
несие нарығының қызмет ету мүмкіндігін анықтайды;
кез-келген ... ... ... табылатын және экономиканы
ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... заңдылығы, нақты капиталдың қызмет етуі;
экономикалық тәуелсіз шаруашылық субъектілерінің ... ... ... бәсекелестік қабілетін арттыру кәсіпорындардың
өз тарапынан және, ең ... ... ... ... ... ... ... таңда кәсіпорындардың бәсекелестік қабілетін арттыруға бөгет
болып тұрған бірқатар ішкі және сыртқы факторларды қарастыралық. [2, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тарапынан көрсетілетін қолдау. Бірінші кезекте,
бұл жерде ішкі нарықтың дамуына себеп болатын және ... ... ... ... мүдделерін қорғайтын мемлекеттік
нормативтік құжаттардың, территориялық экспорттық баж ... ... ... кезінде қабылдануы түсінуге болады.
Отандық тауарларды қорғаудың протекционистік шаралары микродеңгейдегі
жағдайдың жақсаруына дейін жүзеге асыру ... ... ... ... сауданы ырықтандырудан және ішкі нарықтың толық ашықтығынан қолайлырақ
болып келеді, өйткені бұл ... ... ... ... ... құралдарға салмақ түсірмеу мәселелерін шешуге және ... ... ... ... ... ... ... Алайда,
бұл жерде кәсіпорындардың, сондай-ақ жалпы экономикамыздың нағыз
бәсекелестік ... ... ету ... тежеп тұрған кемшіліктер
жеткілікті.
Екіншіден, технологилық жағынан артта қалғандық. Өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... табиғи немесе
моральдық тозуына байланысты өндірістік құралдарды түбегейлі қайта ... ... ... ... ... Осы ... ... өнепкәсіптік
кәсіпорындарының өндірістік құралдары техникалық деңгейі ... ... ... ... тым ... ... ... қаржы менеджерлерінің, маркетингтік мамандардың, брокерлер
мен дилерлердің жетіспушілігі. Елімізде қаржы нарығы ... ... ... ... ... етуде, қаржы нарығының кәсіпқой қатысушылары да
баршылық, қаржы құралдары да ... бар. ... ... активтерімен
(бірінші кезекте фьючерстермен және опциондармен) сауда жасау әрекеттері,
өкінішке орай, дамыған елдермен салыстырғанда, төмен деңгейде.
Төртіншіден, құнды қағаздар ... ... ... ... қор ... жаңа мәселелермен, атап ... ... ... ... ... Бұл ... қор ... өзінің
ішкі құрылымын болып жатқан өзгерістерге ... ... ... ... ... ... және технологиялық дамытуға ауқымды
инвестициялық бағдарламалар қажет, ал бұл өз, ... ірі ... ... ... ... [6, 146 б]
Жоғарыда аталған факторлар, сонымен ... ... ... ... ... ... бағалау, еліміздегі
кәсіпорындардың, сондай-ақ жалпы экономикамыздың бәсекелестік қабілетін
арттыруға ... ... ... және ... ... ... ... негіздеу кәсіпорынның
өткен жылдардағы қызметінің нәтижесіне терең экономикалық талдау жүргізбей
және келешекке негізделген болжауларсыз, ... ... ... зерттеп алмай, орын алған ... мен ... ... түрғыдан негізделген жоспарды жасауға, басқару шешімінің
ұтымды нұсқасын таңдап алуға болмайды.
Қорларды үнемді пайдалану жоспары мен басқару ... ... ... ... тек ... ... мен қол ... нәтижелерді
бағалау мақсатында ғана емес, сонымен қатар ... ... алу және ... ... ... ... әсер ету ... жүргізілуі тиіс. Сондықтан талдаудың шұғылдығы мен әрекеттілігін арттыру
қажет.
Объективті жэне субъективті, ішкі және ... ... ... ... әсерін зерттеу.
Алдыңғы қатарлы тәжірибелерді және ... мен ... ... негізінде кәсіпорынның жұмыс істеу тиімділігін
арттыратын резервтерді іздестіру.
Кәсіпорын жұмысының жоспарды орындауы, ... ... ... ... ... бар мүмкіндіктерді пайдалануы мен оның өнімдер ... ... ... ... ... нәтижелерін бағалау. Объективті
тексеру бизнес-процестерді басқару жүйесінің тиімділігін арттыруға ықпал
етеді.
Есепті кезеңнің ... ... ... ... бухгалтериясынан
кәсіпорын жұмысының қорытындысы бойынша қаржылық құжаттарды алып отырады.
Оларды ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Төменде кәсіпорын жұмысын жақсарту бойынша бірқатар ұсыныстар келтіріледі :
Біріншіден, қандай да ... ... ... ... ... ... жөн. ... өткен белгілі бір
кезеңдегі негізгі қаржылық сипатын, олардың ... ... Оның ... ... көрсеткіштердің мәніне қарағанда
маңыздырақ, өйткені бағытты, ... ... ... және
белгіленген нәтижелерге жету қабілетін немесе қабілетсіздігін көрсетеді.
Қаржылық мониторингтің міндетіне қаржылық көрсеткіштерді ... ... бір ... ... ... ... және ... олардың тенденциясы. Осы және басқа да көрсеткіштер бизнес ... ... ... тілі ... ... ... оларды білу
және түсіну қажет. Сондай-ақ алынған нәтижелерді, ... ... ... ... [3, 61 ... ... үшін ... есептің қосымша құжаттары керек
болады. Көптеген жеке ... ... ... қарағанда өз
баланстарын жүргізбейді, ... бұны ... деп ... ... ... ... дұрыс бағалау мүмкіндігінен айырылады. Оны олар,
әдетте, «тірі» ақшамен, не ... ... ... көлемі мен түрлері
бойынша, немесе оны бәскелесінен ерекшелендіре алатын басқа да көрсеткіштер
бойынша бағалайды.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... болатын ең аз
мерзім бір жыл, ал ... ... бір ... ... ... ... баптарының өзгерісін жалпы бағалау. Баланс
баптарының жалпы тенденциясының кезеңдер ... ... ... ... ... бере ... Қорытынды көрсеткіштерді кезеңдер
бойынша салыстыруды бір графикпен жүргізген дұрыс болады: баланс ... тыс ... ... активтер; қаржыландырудың меншікті
көздері; ұзақ мерзімді міндеттемелер; қысқа мерзімді міндеттемелер.
Үшіншіден, талдауға қарап ... ... ... ... болады. Жоғарыда айтылған сипаттардың барлығы қалай болса да тек екі
парметрмен ғана: активпен және кредиторлық берешекпен ... ... ... ... активіне кіретін баптардың жай ұлғаюы ғана емес
сонымен қатар, ақша ... ... ... ... ... үшін ең ... ... активтің көбейюі, ал кредиторлық
берешектің азаюы болып табылады. Тамаша жағдай, дегенмен ... ... ... Кәсіпорын тұрақты болып қала беруі мүмкін, егер де актив
көбейсе және осы ... оның өсу ... ... ... ... ... болса. Кәсіпорынның тұрақты жұмыс істеуі мына вариант
болған жағдайда мүмкін, активтің азаюы кредиторлық ... ... ... [7, 181 ... ... ... - ... азаяды, ал кредиторлық берешек өседі. Егер
де бұл тенденция болса онда, осы екі параметрге - ... пен ... ... әсер етуі бойынша басшылардың басқару тұтқалары
жетіспегенін білдіреді. ... ... ... ... ... ... бұл басшылардың қаржылық талдаудың маңыздылығын түсінбеуі салдарынан
немесе қаржы тұрғысынан білімі таяз болып, соған ... ... ... ... салдарынан болады. Кәсіпорын актив пен ... ... ... ... ... табыс пен шығындар туралы есептің шегіндегі қаржылық
коэффициенттерді талдау өте маңызды. Табыс пен шығындар туралы есепті ... ... ... ақша мен ... ... қатаң белгіленген
тенденциясы жоқ екендігін және олардың әр кезеңде неше түрлі ... ... ... ... ... өсіп ... ал ... -
төмендеп кететіні байқалады. Алайда қаржылық сипаттың осы ... ... ... ... мүмкін. Бұл кәсіпорын басшысының өндірістік және
өткізу қызметтерінің қаржылық сипатын ... ... ... ... ақша ... ... ... есепті талдау
–кәсіпорынның инвестициялық саясаты мен ағымдағы ... ... ... ... ... ... ақша көбейе бастаған кезде қателіктер жібере
бастайды. Дәл осындай кезеңдерде кэсіпорынның құлдырап қалуына алып ... ... Тек ақша ... қозғалысы туралы есепті
талдау ғана ... ақша ... ... ... ... ... бере ... Бұндағы кеңінен -таралған қателік - ұзақ ... және ... ... ... ... жоспардың болмауы.
Инвестициялық жоспардың болмауы кәсіпорынды ақшаның жоқтығынан да ... ... ... ... ... ... ... әсерін өз
пайдасына қарай өзгертудің орнына өздерін ... ... ... Мұндай
жоспарлар ең болмаса үшеу болуы тиіс. ... ... ... - ... ... ал үшіншісі - ойдағы ең жақсы ... ... ... Және де ... ... ... ... ал екінші - үшіншінің құрамдас бөлігі болуы керек. Бұл ... ... ... шарты.
Алтыншыдан, қаржылық талдаулар кәсіпорын ... ... ... керек. Кәсіпорынға өзінің қаржылық жағдайын жақсарту үшін,
әртүрлі тізбектердің тиімділігін дәл анықтау және ... ... ... ететін өзінің ағымдағы жұмысындағы тұтқаларды ... үшін ... ... ... ... ... көшу керек.
Кәсіпорында басқару есебін енгізу жыл ішіндегі оның ... ... ... тигізеді.
Кәсіпорынды дамытудағы ішкі факторлар: өндірістік факторлар (тиімді
маркетинг; ... ... ... ... негізгі қорларды
пайдаланудың жоғарғы деңгейі; өнім (тауар) ассортиментінің қажетті деңгейде
диверсификациялануы; тиімді өндірістік менеджмент). Инвестициялық ... қор ... ...... ... ... ... инвестициялық менеджмент). Қаржылық факторлар ... ... ... ... ... (жоғарғы өтімділігі); ... ... ... ... ... көздері үлесінің төмен болуы;
дебиторлық қарыздың төмендеуі; капитал құнының төмен болуы; тиімді ... [19, 153 ... ... экспортқа бағдарланған модельдерiн құрудың ... ... ... бес ... ... ... ... шикiзат
ресурстарының экспорты, экспорттық-өңдеушi аймақтар, құрамдас бөлiктер
экспорты, толығымен дайын тұтыну өнiмдерiнiң экспорты және ... ... ... бар ... экспорты.
Шикiзат тауарларының экспорты дамушы елдер экспортының ... ... ... ... ... ... қоспағанда экспорттың бұл түрi барлық
экспорттың 90 процентiн құрайды, Латын Америкасы және Оңтүстiк-Шығыс ... 30-60 ... ... Қытай, Оңтүстiк Корея, Сингапур сияқты
бiрнеше елдерде ғана шикiзат экспорт ... орны ... ... (ЭӨӨ) ... ... күшi бар ... ... өнiмдi жинау кезiнде едәуiр еңбек шығындарының қажет ететiн
салаларда қалыптасады. Мұндай өнiмдердi өндiретiн кәсiпорындар әдетте ... ... ... ... ... халықты жұмыспен
қамту және шетел валюталарын алу проблемаларын шешу ... ... үшiн ... ... ... бiр ... өңiрлер дамушы елдердiң экспортты индустриялаудағы
бiрiншi кезең болып табылады. Мұндай аймақтар бiрiншi ... ... ... ... ... Қазiргi кезде ЭӨӨ жалақы өте төмен елдерде ... мен ... ... ... ... ие ... ... Африка ЭӨӨ-ның
болуы тұрғысынан шетел инвестицияларына ... бар ... ... арзан адам ресурстарының жетiспеушiлiгiнен, ... ... ... ... ... ... сатыдағы
мемлекеттерiнен тұтастай кейiндеп қалып отыр. Латын Америкасында ЭӨӨ жұмыс
күшiнiң арзандығынан және iрi ... ... - ... ... таралып отыр.
Құрамдас бөлiктерiнiң экспорты (ҚБЭ) автомобиль жасау және электроника
секiлдi жоғары технологиялы салалар өнiмдерiнің ... ... мен ... ... ҚБЭ ... жаңа индустриялы елдерде
жүзеге асырылады (Оңтүстiк Корея, Сингапур, Тайвань). Өнiмдi түпкiлiктi
жинау ... ... ... асырылады. Жаңа индустриялық елдердегi
кәсiпорындарды трансұлттық компаниялардың бақылауы ҚБЭ-ның ... ... ... ... ... ... (ТӨЭ) ... жүзеге асырады, ал дизайн, маркетинг, көтерме және ... ... ... ipi ... ... бақылайды. ТӨЭ-дегi жетекшi
рөлдi жаңа индустриялық елдер иеленiп отыр. Мысалы, 1980 жылы ... ... және ... ... ... ... ... өндiрiлген
барлық ТӨЭ-нiң 72 процентiн құрады. ТӨЭ-нiң өмiршең түрлерi үшiн ... ... ... Шығыс Азия елдері ғана құрғанын айта кету ... 112 ... ... маркалары (брендтер) бар дайын өнiмнiң экспорты (ММЭ)
ТӨЭ-ден де асатын өнiм экспортының түпкi өнiм түрi ... ... ... рынокқа меншiктi брендтерiмен енуi ... ... ... ... ... ... ... мысалы болып
табылады: осы елдiң компаниялары шетелдiк рыноктарға автомобиль жасау және
электроникадағы меншiктi ... ... ... ... оны жеке ... елдiң экспорттық саясатының
жемiсiн бағалау мүмкiн болатын стандарт болып табылады. Әлемдегi экспорттық
бағдар түрлерiне шолу кестеде көрсетiлген.
Дамушы елдердiң ... ... көп ... қарамастан оның
соңғы төрт түрiнiң пайда болуына әкелетiн нақты тетiгi бар.
Iрi трансұлттық ... ... ... ... ... ... шығыс-азия елдерiне орналастырды, ал олар өз кезегiнде елдегi
жұмыс күшiнiң қымбаттауына байланысты жұмыс күшi ... ... ... ... ... ... отырды. Бұл процесте Шығыс Азияның дамушы
елдерi дамыған елдердiң ... ... ... ... ... ... ... дамытуға мүмкiндiк алды. Өзiнiң
индустриялық әлеуетiн жетiлдiре келе дамушы елдер өз ... ... жаңа ... ... ... елдерi коммерциялық тапсырыстар ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты ие
болған жоқ. Басқаша айтқанда, трансұлттық ... ... ... ... ... ... ... және дамыған елдердiң бай рыноктарына
одан әрi қол жеткiзуiне көмектестi.
Бәсекелестiк жағдайларды жасау мақсатында ... база ... ... және ... ... ... бәсекелестiктi
орнатуға кедергi жасайтын тауарлар мен қызмет көрсету жолындағы барлық
кедергiлер ... ... ... ... ырықтандыру сауда саясатының стратегиялық
бағыты болуы тиiс. Бұл саясатты қосылған құн тiзбегiн одан әрi ... ... ... ... бөлшектеп қайта бөлу, сондай-ақ
ғылыми және инновациялық ... ... жаңа ... ... ... ... ... жүргiзу қажет.
Бүгінде көптеген ірі халықаралық корпорациялар өздерінің қаржылық
басқару мен ұйымдастыруын тиімді етіп ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестіктің сұранысы осыған алып келеді.
Қазіргі уақытта әлемнің көптеген корпорациялары өздерінің ... ... ... ... ынталы және олар акционерлердің аз ғана
тұлғалар емес, көптеген жекелеген тұлғалардың сатып алуына ... ... ... ... ... көп болған сайын, олар қоғамда өздерінің
акцияларының болашағы болып табылатын компанияны ... оны ... ... ... ... ... көптеген ірі корпорациялар өздерінің акция пакеттерін
әлемдік қаржы ... ірі қор ... мен ... орталықтарына айналымға
жіберіп, өздерінің акцияларының үлесі мен ... ... ... ... ... ... төлем қабілетсіздік және көптеген кәсіпорындарға банкроттық
процедуралар қолдану жағдайларында қаржылық-экономикалық ... ... дәл ... бірінші дәрежедегі мәні болады. Мүндай бағалаудың
негізгі критерийі төлемқабілеттілік ... мен ... ... ... табылады.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі ақша сипатындағы сауда, несиелік және
басқада ... ... ... ... ... өз ... толықтай орындау мүмкіндігімен ... ... ... ... нысандар мен шарттарына, соның ішінде несиені ... ... [13, 124 ... ... ... ... қаражаттардың болуымен
анықталады. Өтімді қаражаттарға қолма қол ... банк ... ... және айналым ресурстарының тез өтетін элементтері жатады.
Өтімділік кәсіпорынның кез келген уақытта қажетті ... ... ... ... пен ... қабілеттілік экономикалық категория ретінде тең
емес, бірақ тәжірибиде олар өз араларында тығыз өз ара байланысты.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... кредиторлар және бюджет алдындағы өз
қарыз міндеттемелерін өтеуге қабілетсіздігі банкроттыққа ... ... деп тану үшін ... тек олармен бірнеше айлар ағымында
бюджет алдындағы өз міндеттемелерін орындай алмауы емес, сонымен ... ... және ... талаптары бар жеке және ... ... ... ... ... пен ... бағалау үшін келесі амалдар
қолданылады:
← Баланстық ... және ... ... ... ... ... ... коэффициенттерін есептеу;
← есепті кезегі ақша қаражаттары қозғалысын ... ... ... ... ... кәсіпорындардың оның
активтері мен міндеттемелерін өтеу шамасын анықтайды, олардың ақша ... ... ... өтеу ... ... ... жүргізу үшін баланс активі мен пассиві келесі белгілер бойынша
топтастырылады:
← өтімділіктің кему дәрежесі бойынша;
... ... ... ... ақша ... ... жылдамдылығына байланысты келесі
топтарға бөлінеді:
А1- ең өтімді активтер. Бұған ақша ... ... ... ... тез ... ... ... борышпен басқа активтер.
А3- баяу өткізілетін активтер бұған айналым ... ... ... ... жатады.
А4- қиын өткізілетін активтер. Бұл айналымнан тыс активтер.
Пассивтерді топтастыруолардың қайтарылу мерзімі дәрежесі бойынша ... ең ... ... міндеттемелер. Бұған кредиторлық борыш және
басқада қысқа мерзімді пассивтер ... ... ... пассивтер. Заемдық қаражаттар жатады.
П3- ұзақ мерзімді пассивтер. Ұзақ мерзімді ... мен ... ... ... ... ... мен ... жатады.
Баланс өтімділігін анықтауда активтермен ... ... ... салыстырылады. [18, 157 б]
Баланстың абсолютты өтімділік шарттары:
Баланстың абсолютты өтімділігінің керекті шарты бірінші үш ... ... ... ... теңсіздік баланстық сипатта болады: оның
орындалуы кәсіпорында меншікті айналым қаражаттарының бары ... Егер ... ... ... ... ... болса, онда баланс өтімділігі ... ... және А2-П2 ... ... уақыттағы төлем қабілеттілігі (төлем
қабілетсізділігі) туралы куаләндыратын кәсіпорынның ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... Оның негізінде
ұзақ мерзімді төлем қабілеттілік болжанады.
Баланс өтімділігін талдау аналитикалық кестенің ... ... ... ... ... ... ... өтімділіктің барлық
критерийлеріне сәйкес деп қорытынды жасауға болады. Кәсіпорын жыл басына да
жыл соңына да толығының ... кез ... түрі ... ... ... ... өтімділігін бағалау үшін ... ... ... ... бар: ағымдағы өтімділік коэффициенті,
шұғыл өтімділік ... ... ... ... ... коэффициенті болғанда оған көңіл бөлген жөн.
Бұл үлкен дебиторлық ... пен ... ... құндылықтардың шамадан
тыс запастарын білдіріді.
Ақша ағындары қозғалысын талдаудың негізгі мақсаты – бұл ... ... ... ... ... ... ... мөлшер мен
мерзімде басқару қабілетін бағалау.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен өтімділігі шаруашылық субъектінің
шоттары арқылы өтетін акша төлемдері ағыны ... ... ақша ... ... да ақша ағымдарын талдау өтімділікпен ... ... ... ... толықтырады және кәсіпорынның қаржылық
сәттілігін ... ... ... ... ... ақша ... ... туралы есеп әлемдік
тәжірибеде ... ... ... ... ... ... көзі болып табылады.
Есеп құрамында ақша қаражаттары қозғалысы туралы есеп әлемдік сипаты
бойынша үш негізгі бөлімге бөліп ... ... ... қызмет
2) инвестициялық қызмет
3) қаржылық қызмет
Әлемдік және ресейлік есептік – ... ... ... ... ... қозғалысы туралы не тікелей жанама әдісті қолдана
отырып есеп ... Осы ... ... құру ... ... ... ақша ... қозғалысын (қайту және келу) қозғайтын барлық
операцияларды бөлу керек. ... ... ақ ... адістер арасындағы
белгілі бір айырмашылықтарды ескеру керек. [23, 185 ... есеп ... ақша ... ... ... ... ... өтімділікті талдау кезінде мысалы ... ... әдіс ... ... ... ... (пайда және
шығыс) мен кәсіпорын шотындағы ақша қаражатының ... ... ... қарым - қатынасын толығырақ бағалау үшін ... ... ... ... ... технологиясын пайдалану
Рентабельділік шегінің мөлшеріне 3 негізгі фактор әсер етеді: өткізу
құны, өнім бірлігіне кететін өзгермелі ... және ... ... ... Тұрақты шығындар деңгейі кәсіпкерлік тәуекел дәрежесін
сондай-ақ қаржылық тәуекелді-тұрақты шығындардағы несие бойынша ... ... ... ... ... ... ... рентабельділік шегі жоғары, және соншалықты кәсіпкерлік тәуекел
маңызды.
Тереңдетілген операциялық талдау жиынтық тұрақты шығындардың бір ... ... ... ... ... ... ... талдау
дер түсінуге болады.
Тереңдетілген операциялық талдаудың негізгі ... ... ... шығындарының тікелей тұрақты шығындарын бірігуі және аралық
маржаны есептеу – тікелей өзгермелі мен ... ... ... өтелгеннен
кейін өткізудің нәтижесі болып табылады.
Тереңдетілген операциялық талдау бағаға және ассортименттік саясаттың
негізгі ... ... ... тауарларды ассортиментке енгізу
пайдалы, ал ... ... және ... баға ... ... ... ... мен пайданың аралығы болып табылады.Аралық маржа
кәсіпорынның тұрақты шығындарының көп ... ... ... ... өз ... қоса ... жалпы маржаны есептеуден гөрі ... ... өз ... бар: ... ... және ... болып
табылады, пайдалырақ өнімдерді таңдау негізі жоғарылайды, ... ... ... ... шешу мүмкіндігі пайда болады. [21, 133 б]
Тереңдетілген ... ... шегі мен ... ... ... шегі - ... шығындар мен тікелей тұрақты
шығындарды өтейтін өткізуден түскен түсім.
Мұнда аралық маржа нөлге тең.
Тікелей тұрақты ... = ... дана ... бірлігіне жалпы маржа
тікелей тұрақты шығындар
Шығынсыздық = ... тг. ... ... ... ... шегі – тек ... мен тікелей тұрақты шығындарды ғана
емес, сондай-ақ жанама тұрақты шығындарды өтейтін өткізуден түскен ... ... ... ... және ... ... ... = ... дана ... ... ... ... маржа
Тікелей және жанама тұрақты шығындар
Рентабельділік =
(16)
шегі, тг. ... ... ... ... пен ... ... есептеу тауардың өмірлік циклін
бағалауда қолданылады. Өзіндік өмірлік циклда тауар екі ... ... екі ... ... ... ( ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2 ... ену Өсу ... Құлдырау
Сурет 4. Тауардың өмірлік ... ... ... ... ... , яғни, тауар өзінің түсімімен
тікелей өзгермелі мен тікелей тұрақты ... өтей ... ... алып ... қажет.
Операциялық экспресс-талдаудың технологиясы бойынша талданатын фактор
бойынша операциялық ... күші ... ... негізгі жаңалық болып
табылады. Бұл ұғым ... мен ... ... операциялық
талдау жүргізу алгоритімін жеңілдететін және тәжірибелік мақсаттарды ... ... ... ... ... ... берді.
[10, 187 б]
Әдістеме келесі тәуелділіктерге негізделеді:
1. Операциялық тетік күші ... ... мен ... ара қатынасына,
құрылымына тәуелді, яғни ... ... ... жаңа ... ... = Жалпы маржа ... ... ... (ОТ) күшінің жалпы ... ... α ... ... ... = 1 / 1- ... α коэффициенті үлкен болса, соншалықты операциялық тетік күші
көбірек немесе қаншалықты тұрақты шығындардың жалпы маржадағы үлесі ... ... ... ... күші көп ... ... қатыстық бірлігі қаржылық берік қорының (ҚБҚ) жалпы
маржа құрылымы коэффициент пен ... ... ... = 1 – ... ... ... ... маржа құрылылымы коэффициентпен кері
тәуелділігі бар немесе қаншалықты тұрақты шығындардың жалпы маржадағы үлесі
үлкен болса, соншалықты қаржалық ... қоры аз ... және ... Операциялық тетік күші мен қаржылық беріктік қоры ... ... ... болады:
ҚБҚ х ОТ = 1 немесе ҚБҚ х ОТ = 100
(20)
5. Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... ... теңдіктер шығарылады.
5.1. Қаржылық беріктік қор қатыстық бірлікте.
ҚБҚ = пайда / ... ... = 1/ ... беріктік қоры – операциялық тетік күші қарама-қарсы ... ... (РШ) ... ... күші арқылы көрсетуге болады:
РШ = 1 – 1 / ОТ
(22)
және жалпы маржа құрылымы ... ... ... ... РШ = ... ... ... қоры пайызбен:
ҚБҚ % = пайда / жалпы ... = 100 / ... % = (1 – 1 / ОТ) х ... ... ... қоры абсолюттік бірлікте:
ҚБҚ = пайда/жалпы маржа коэффициенті = ... ... х 100 ... мынадай қорытынды жасауға болады: [31, 168 б]
1. Егер кәсіпорын түсімі рентабельділік шегінен аз ... ... > ... Егер ... ... рентабельділік шегіне тең болса,
α = 1;
3. Егер ... ... ... шегінен көп болса, α

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 103 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"Ұлан" шаруа қожалығы17 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау17 бет
JavaScript- та бағдарламалау25 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
«Green House» ЖШС-тің өндірістік шаруашылық қызметі128 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь