Инфляция жағдайындағы меншікті капитал

Кіріспе
1 Инфляция жағдайындағы меншікті капитал және оның бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілікке алыну әдістері
1.1 Құнсыздану және меншікті капитал түсінігі және инфляцияныңшаруашылық жүргізуші субъектілерге әсері
1.2 Инфляция жағдайындағы меншікті капиталдағы өзгеріс және оны есептеудің әдістері
1.3 Қазақстан Республикасы мен шетел қаржылық есептіліктеріндегі инфлияцияны есепке алу ерекшеліктері
2 Инфляцияның «Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық есептілігіне әсері
2.1 «Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі және оның қаржылық есептілігін талдау
2.2 Кәсіпорында инфляцины есепке алудың ерекшеліктері және оның меншікті капиталға әсері, мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты
2.3 Инфляцияның әсерінен «Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіндегі бухгалтерлік есептілік пен қаржылық есептіліктегі түзетулер
3 Инфляцияның меншікті капиталға әсері және оны бағалау әдістері бойынша ұсыныстар
1.1 Қаржылық есептілікті жүргізу барысындағы инфляция әсерінің артықшылықтары және оның толық ескерілмеу кемшіліктері, инфлияцияны есепке алу
3.2 Инфляцияны есепке алу әдісі мен қаржылық есептілікте жүргізілетін түзетулерді дамыту жолдары
Қорытынды
Пайдалынылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Қазіргі экономиканың шарықтап дамуы барысында, инвестициаларды тиімді орналастыру мақсатында, инвесторлар және басқа да ақпаратқа қызығушылар қаржылық есептіліктің шынайы болуына үлкен көңіл бөліп отыр. Қаржылық есептіліктің дамуы және оның ақпаратының шынайы жасау мақсатында халықаралық қаржылық есептілік стандарттары мен Қазақстан Республикасының ішкі заңдарына сай жүргізілуде. Ал қазір қарқынды орын алып отырған инфляция қаржылық есептіліктің ақпаратының шынайылыға әсер ете алатын, есептілік стандарттарында толық ашылып көрсетілмеген маңызды факторлардың бірі болып отыр. Инфляция латын тілінен шығып ісіну деген мағынаны білдіреді және оның пайда болуы тұтынуға қажетті, сұранысқа ие болып табылатын тауарлар мен қызметтер құнының көтерілуінен көрініс табады. Әдетте бұл жағдайда кәсіпорындар монетарлық емес активтерге салыстырғанда монетарлық міндеттемелерден артық болып отырған жағдайда тиімді болып табылады, ал керісінше жағдай орын алса, оның нәтижесінде кәсіпорындар сатып алу қабілеті төмендейді. Бұл меншікті капиталдың азайып, алға қойылған мақсаттарды орындауға мүмкіндік бермейді.
Инфляция жағдайындағы бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілікті жүргізу туралы Отандық және шетел ғалымдары зерттеулер жүргізді. Олар С.С. Сатыбалдин, К.Ш. Дюсембаев, К.К. Кеулімжаев, С.Б. Баймуханова, Г.Т Андыбаева, Ж.Н. Айтжанова, Ф. Вуд, П.С. Безрукий және тағы басқалар болып табылады. Бірақ инфялция жағдайындағы меншікті капитал есебі мен ондағы түзетулер туралы зерттеулер, оны түзету тәсілдері зерттелмеді. 29 халықаралық қаржылық есептілік стандарты Гиперинфляция жағдайындағы қаржылық есептіліктің 24,25,27 бөлімшелерінде көрсетілгенімен оның қандай инфляция деңгейінде орын алатынын және түзету тәсілдері оның түзету деңгейі ашылып көрсетілмеген. Сондықтан, меншікті капиталды түзету тәсілдері мен инфляцияның түзету деңгейін зерттеу мәселесі туындап отыр.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Инфляция жағдайында белгілі бір ақша қаражатына уақыт өте келе есепті кезеңнің басындағымен салыстырғанда тауарлар мен қызметтерді алу мүмкіндігі азаяды. Сондықтан, инвестицияны орналастыруда инвесторлар жоспарланып отырған бизнестің қаржылық есептілігін инфляциялық түзетумен ғана қабылдайды. Инфляция деңгейі мемлекетіміз тәуелсіздік алып, нарықтық экономикаға өткеннен кейінгі жағдайы оның жыл сайынғы қарқыны 7,8-2960,8 деңгейде болғаны кәсіпорындарға, оның қаржылық есептілігіне, капиталына әсерін анықтап, оны түзетуде болып табылады. Бұл жағдайдың қиыншылықтары жеке кәсіпкерлер үшін Кеңестік Республикалар тарап, нарықтық экономика орнағаннан кейін өте қиынға түсті, себебі инфляция қарқыны шарықтап тұрды және инфляция әсерін есепке алу шарттары жоқтығы оның есепке алуын қиындатты.
1. «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп туралы» 2008 жылғы 28 ақпандағы №234-ІІ Қазақстан Республикасының Заңы.
2. ХҚЕС 29. Гиперинфляция жағдайындағы қаржылық есептілік
3. Қазақстан Республикасының ТТК 17 түсіндірмесі "Меншікті капитал – меншікті капиталмен операциялар бойынша шығындар. 2000.
4. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. Макроэкономика. М:, 1997.
5. Андыбаева Г.Т., Инфляция жағдайындағы бухгалтерлік есеп және есептілікті ұйымдастыру: экономика ғылымдарының кандитаты дәрежесін алу үшін дайындалған авторефераты, Алматы,2010.
6. Ансофф И. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989.
7. Асаул А.Н., Головач Л.Г., Глущенко В.Ф., Краюхин Г.А., Старинский В.Н. Экономика предприятия. Ч 1. Основные экономические концепции функционирования предприятия: Учеб. пособие. СПб.: СПбГИЭА, 1999. - 130 с.
8. Афанасьев А.А. Модель естественного темпа инфляции в экономике с затратным механизмом ценообразования и мягкими бюджетными ограничениями предприятий. М.: ЦЭМИ, 2000. - 48 с.
9. Балабанов И.Т., Романовского М.В. и др. Финансы: Учеб. для вузов по экон. спец. СПб. Государственный университете экономики и финансов. М.: Перспектива: Юрайт, 2001 - 518 с.
10. Баландин B.C., Гольдштейн Д.В. Оценка эффективности инвестиционных проектов в современной экономике (теория и методология). Саратов: Са-рат. гос. техн. ун-т, 2003. - 193 с.
11. Бланк И.А. Инвестиционный менеджмент.: Учебный курс. К.: Эльга -Н, Ника - Центр, 2001. - 448 с.
12. Белоусов В.Л., Гончаренко Л.П., Елисеев В.А. и др. Инвестиционный менеджмент: Учеб. пособие М.: ГУ РИНКЦЭ, 2003. - 190 с.
13. Белоусов Д.Р. Механизм инфляции в современной экономике России (финансово-воспроизводственный аспект): Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.05. М., 1998. - 27 е.: ил.
14. Беляев С. Г. и др. Стратегическое управление. М.: ИНФРА-М., 1999.
15. Бланк И.А. Управление инвестициями предприятия. Киев: Эльга: Ника-Центр, 2003. - 469 с.
16. Бешенцева JI.K., Махорт Л.Г. Экономические циклы. Безработица. Инфляция: Учеб. пособие. Новосибирск: НГАСУ, 2002. - 40 с.
17. Борисевич В.И., Кандауров Г.А., Кандауров Н.Н. и др. Прогнозирование и планирование экономики: Учеб. пособие. Мн.: Интерпрессервис; Эко-перспектива, 2001. - 380 с.
18. Бочаров В.В., Леонтьев В.Е. Корпоративные финансы: Управление капиталом. Планирование инвестиций. Бюджетирование. М. и др.: Питер, 2004. - 591 с.
19. Бусыгин, В.П., Цыплаков, А.А. Особенности российской инфляции: эконометрический анализ. Новосибирск: Б. и., 1997. - 23 с.
20. Валдайцев С.В., Воробьев П.В., Иванов В.В. и др. Инвестиции: Учеб. -М.: Проспект, 2003. 440 с.
21. Виленский П.Л. Модели учета риска и инфляции при оценке эффективности инвестиционных проектов в переходной экономике России: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.13. -М., 1998.- 22с.
22. Вихров А.В. Инвестиционная программа предприятия М.: Ин-т микроэкономики, 2003. - 43 с.
23. Глущенко А.В. Формирование критериально оценочного аппарата инвестиционной деятельности предприятия; Афтореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук. - СПб: СПбГИЭА, 1999. - 139 с.
24. Гринберг Р.С. Инфляция и антиинфляционная политика в условиях рыночных реформ (опыт стран Центральной и Восточной Европы): Автореферат диссертации на соискание ученой степени д-ра экон. наук: 08.00.29. М., 1995.-37 с.
25. Грязнова А.Г., Абалкин Л.И., Парамонова Т.В. и др. Инфляция и антиинфляционная политика в России. М.: Финансы и статистика, 2000. - 251 с.
26. Голиченко О.Г. Деньги, инфляция, производство: моделирование в условиях несовершенной конкуренции. М.: Экономика, 1997. - 94 с.
27. Гусейнов А.О. Природа возникновения и особенности проявления инфляционных процессов переходной экономики: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.01. СПб., 1996. - 17 с.
28. Деева А.И. Инвестиции: Учеб. пособие. М.: Экзамен, 2004. - 318 с.
29. Долженкова В.Г. Статистика цен. Учебное пособие. М.: Информационно-издательский дом «Филинъ», Рилант, 2000. - 256 с.
30. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. М:, 1997.
31. Доронина Н.Г., Семилютина Н.Г. Государство и регулирование инвестиций. М.: Городец-издат, 2003. - 270 с.
32. Ершов В.Ф., Камалетдинов Р.Н., Краюхин Г.А., Лебедев В.Г., Ме-лешко Т.К., Новожилов М.Л., Смирнов Н.П. Экономика предприятия. Ч 3. Продукция предприятия: Учеб. пособие. СПб.: СПбГИЭУ, 2001. - 185 с.
33. Журавлева Г.П. Экономика: Учебник. М.: Юристъ, 2001. - 574 с.
34. Завьялов Ф.Н. и др. Методы определения влияния инфляции на деятельность промышленных предприятий в переходный период. -Ярославль: Яр-ГУ, 2002.- 191 с.
35. Зеньков B.C., Зорина Т.Г. Инвестиционный маркетинг: Учеб. Пособие.- Минск: Экоперспектива, 2003. 107 с.
36. Зноев В.К. Финансовые методы регулирования инфляционных процессов в условиях современной российской экономики: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.10. СПб., 2001. - 17 с.
37. Зноев В.К. Особенности инфляции в условиях российской экономики.- СПб.: Информ. центр «Выбор», 2000. 15с.
38. Зоркальцев В.И. Индексы цен и инфляционные процессы. Новосибирск: Наука. Сиб. изд. фирма, 1996. - 269 с.
39. Ивасенко А.Г. и др. Инфляция как критерий формирования экономической политики. Новосибирск: СГГА, 2001. - 199 с.
40. Ивашковский С.Н. Макроэкономика: Учебник. 2-е изд., испр., доп. -М:, Дело, 2002.- 472 с.
41. Кантор E.JI. Экономика предприятия; СПб.: Питер, 2003. - 351 с.
42. Касаткина Л.П., Романов С.Ю. Инвестиционная деятельность предприятий промышленности: проблемы и методы их решения. М.: Спутник+, 2003. - 138 с.52.
43. Колтынюк Б.А. Инвестиции: Учеб. СПб.: Михайлов В.А., 2003.847с.
44. Кондратьев В.Б. Корпоративное управление и инвестиционный процесс. М.: Наука, 2003. - 317с.
45. Кондратьев В.Б., Куренков Ю.В., Адно Ю.Л. и др. Особенности инвестиционной модели развития России. М.: ИМЭМО, 2003. - 187 с.
46. Крылов Э.И. и др. Анализ эффективности инвестиционной и инновационной деятельности предприятия: Учеб. пособие 2-е изд., перераб. и доп. -М.: Финансы и статистика, 2003. - 607 с.
47. Лебедев К.В. Компьютерное моделирование инфляционных процессов: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.13. -М., 1997.-23 е.: ил.
48. Лейард Р. Макроэкономика. М.:, 1994.
49. Лимитовский М.А. Инвестиции на развивающихся рынках. 2-е изд., испр. и доп. - М.: ДеКа, 2003. - 475 с.
50. Лялин В.А., Воробьев П.Р. Финансовый менеджмент: учеб. Пособие 2-е.изд., испр. и доп. СПб.: Бизнес-пресса, 2001.-142 с.
51. Малкина М.Ю. Инфляция: теория и практика, история и современ ность. Н.Новгород: Изд-во ННГУ, 1998.-201 с.
52. Марашлян В.Г., Маршев В.И. Опыт государственного управления антиинфляционной политикой в развивающихся странах и странах с переходной экономикой. М.: Диалог-МГУ: Макс-пресс, 2000. - 27 с.
53. Маренков H.JI. Инвестиции: Учеб.- метод, пособие. Ростов н/Д.: Феникс, 2003.-441 с.
54. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. Т. 1.
55. Мелкумов Я.С. Инвестиции: Учеб. пособие. М.: Инфра-М, 2003.252 с.
56. Несветаев Ю.А. Экономическая оценка инвестиций: Учеб. пособие -М.: МГИУ, 2003.- 163 с.
57. Пальцева Е.А. Моделирование инфляционных ожиданий на примере России. М.: Рос. экон. шк., 1998. - 45 с.
58. Портной М. Деньги: их виды и функции. М., 1998.
59. Райская Н.Н. и др. Инфляционные процессы в России (1992-1999 гг.): тенденции, факторы. М.: Финстатинформ, 2001. - 150 с.
60. Райхлин Э. Основы экономической теории: Безработица и инфляция. -М.: Наука, 1998. 180 с.
61. Ример М.И. и др. Экономическая оценка инвестиций: Учеб. пособие -2-е изд. перераб. и доп. Самара: СГЭА, 2003. - 451 с.
62. Ромаш М.В., Шевчук В.И. Финансирование и кредитование инвестиций: Учеб. пособие Минск: Кн. дом; Мисанта, 2004. - 159 с.
63. Росс С., Вестерфилд Р., Джордан Б. Основы корпоративных финансов: Ключ к успеху: коммерческое, организационно-финансовое планирование и управление/ Пер. с англ. под общ. ред. Ю. В. Шленова. М.: Лаб. базовых знаний: Бином, 2000. - 718 с.
64. СаксДж., Ларрен Ф. Макроэкономика: Глобальный подход. М.:,1996.
65. Салин В.Н., Ситникова О.Ю. Техника финансово-экономических расчетов: Учеб. пособие. 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Финансы и статистика, 2002.- 112с.: ил.
66. Салтыкова Г.А. Финансовое планирование и анализ движения денежных потоков: Учеб. пособие. СПб.: Изд-во СПбГУЭФ, 1999.
67. Самуэльсон П., Нордхаус У. Экономика. 15-е изд. М:, 1997.
68. Семенов В.П. Валютный курс и инфляция. М.: Изд-во Рос. экон. акад., 2003. - 539 с.
69. Синцова Е.А. Формирование денежных потоков промышленного предприятия в условиях инфляции: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.10. СПб., 2002.
70. Склярова Ю.М. Теоретические основы, моделирование и мониторинг инвестиционной деятельности. 2-е изд. - Ставрополь: АГРУС, 2003. - 630с.
71. Смоленцев К.Ю. Проблемы управления инвестиционными процессами: зарубежный опыт и современная Россия. М.: Дэллина, 2003. - 212 с.
72. Соколин Б.М. Инфляция и власть. СПб.: Бизнес-пресса, 2004. - 137 с.
73. Старостин Д.Ю. Государственное регулирование цен в условиях инфляции: Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.05. М., 1997. - 18 с.
74. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент: теория и практика: Учебник/ 5-е изд., перераб. и доп. М.: Перспектива, 2002. -656 с.
75. Томпсон А.А., Стрикленд А. Дж. Стратегический менеджмент. Концепции и ситуации.: Учебник для вузов: Пер с англ. 9-е изд. - М.: Инфра - М, 2000.-411 с.
76. Усов В.В. Деньги. Денежное обращение. Инфляция: Учеб. пособие. -М.: Банки и биржи: Изд. об-ние «ЮНИТИ», 1999. 543 с.
77. Уткина Э.А. Стратегическое планирование М.: Ассоциация авторов и издателей «ТАНДЕМ». Издательство ЭКМОС, 1998. - 440 с.
78. Фишер И. Покупательная сила денег. М.: Дело, 2001.
79. Фридмен М. Если бы деньги заговорили. М:, 1998.
80. Халиков М.А. Моделирование производственной и инвестиционной стратегий машиностроительного предприятия М.: Благовест-В, 2003. - 304с.
81. Хан Д. Планирование и контроль: концепция контроллинга. М.: Финансы и статистика, 1997. - 800 с.v 81. Холл Р.Х. Организации: структуры, процессы, результаты. СПб: Питер, 2001.-512 с.
82. Шагас Н. JI., Туманова Е. А., Лукаш Е. Н. и др. Макроэкономическая теория и проблемы современной России. М.: ТЭИС, 2001. - 164 с.
83. Щербаков А.И., Иваненко А.Г. Инфляция как социально-экономический процесс: Учеб. пособие. Новосибирск: НГАС, 1997. - 72 с.
84. Эддоус М., Стенсфилд Р. Методы принятия решений/ Пер с англ. Под ред И.И.Елисеевой. М.: ЮНИТИ, Аудит, 1997. - 590 с.
85. Юрьева Т.В. Социальная экономика: Учеб. М.: Дрофа, 2001. - 352 с.1.I. Статьи
        
        Кіріспе
Қазіргі экономиканың шарықтап дамуы барысында, инвестициаларды тиімді
орналастыру мақсатында, инвесторлар және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бөліп отыр. Қаржылық
есептіліктің дамуы және оның ... ... ... ... ... ... стандарттары мен Қазақстан Республикасының
ішкі заңдарына сай жүргізілуде. Ал ... ... орын алып ... қаржылық есептіліктің ақпаратының шынайылыға әсер ете алатын,
есептілік стандарттарында толық ашылып көрсетілмеген ... ... ... отыр. Инфляция латын тілінен шығып ісіну деген мағынаны
білдіреді және оның ... ... ... ... ... ие болып
табылатын тауарлар мен қызметтер құнының көтерілуінен ... ... бұл ... ... монетарлық емес активтерге салыстырғанда
монетарлық міндеттемелерден ... ... ... ... ... болып
табылады, ал керісінше жағдай орын алса, оның нәтижесінде ... алу ... ... Бұл ... ... ... алға
қойылған мақсаттарды орындауға мүмкіндік бермейді.
Инфляция жағдайындағы бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... және ... ... зерттеулер жүргізді. Олар С.С.
Сатыбалдин, К.Ш. Дюсембаев, К.К. Кеулімжаев, С.Б. Баймуханова, ... Ж.Н. ... Ф. Вуд, П.С. ... және тағы ... ... ... ... жағдайындағы меншікті капитал есебі мен ондағы
түзетулер туралы ... оны ... ... ... ... ... ... стандарты Гиперинфляция жағдайындағы
қаржылық есептіліктің 24,25,27 бөлімшелерінде ... оның ... ... орын ... және ... тәсілдері оның түзету деңгейі
ашылып көрсетілмеген. Сондықтан, меншікті капиталды түзету тәсілдері мен
инфляцияның ... ... ... мәселесі туындап отыр.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Инфляция жағдайында ... бір ... ... өте келе есепті ... ... ... мен ... алу ... азаяды. Сондықтан, инвестицияны
орналастыруда инвесторлар жоспарланып ... ... ... ... түзетумен ғана қабылдайды. Инфляция деңгейі
мемлекетіміз ... ... ... ... ... кейінгі
жағдайы оның жыл ... ... ... деңгейде болғаны
кәсіпорындарға, оның қаржылық есептілігіне, капиталына әсерін анықтап, оны
түзетуде болып ... Бұл ... ... жеке кәсіпкерлер үшін
Кеңестік Республикалар тарап, нарықтық экономика ... ... ... ... ... инфляция қарқыны шарықтап тұрды және инфляция ... алу ... ... оның ... ... ... Бұл ... қаржылық есептілік ақпараттарының шынайылығы ... ... ... ... ... ... оның шынайылығына әсері
жоғалмады. Осының негізінде кәсіпорында және басқа да ... ... ... ... алатын түзету тәсілдері, оның пайыздық деңгейі
және оны енгізу жолдарын анықтау болып ... ... ... ... үдерістердің кәсіпорындар
қызметіне әсерін, оның қаржылық есептілігінде ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталдағы
өзгерістер және оны түзету тәсілдерін қолданысқа енгізуге ұсыныстар жасау
және оның қолданысын дамыту ... ... ... ... төмендегідей жаналықтарды ... ... ... ... қозғалысының құнсызданудың тигізетін әсерін енгізу
бойынша түзету деңгейін ұсыну;
- қаржылық есептілікті, оның ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар;
-Қолданысқа енгізілуге ұсынылып отырған түзетулер шарттары ұсыныстары
жасалды;
Зерттеу жұымысының теориялық және ... ... ... ... ... қозғалысы және оның түзету деңгейін және
түзету ... ... ... талдау бойынша зерттеуге анықталған.
Осы жұмыстың негізінде туындаған теориялық ... ... ... ... ... ... және ... қажет. Сондықтан,
теория түрінде «Бухгалтерлік есеп», «Экономикалық және ... ... ... және ... оқу курстарына енгізуге болады. Зерттеу
жұмыстарының жаңалықтары мен тұжырымдары ... Газ ... ... фарм» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктеріне пайдалануға енгізілді.
Зерттеу жұмысының пәні мен объектісі. Меншікті капиталда, ... ... ... шынайылығы және оған инфляцияның әсері,
инфляция әсерінен жүргізілетін қаржылық есептіліктегі түзету әдістері, ... ... ... ... ... ... жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диссертациялық жұмыстың
мақсаты меншікті капиталдың қозғалысын және оны ... ... ... ... ... ... қорытындыларды анықтап, тұжырымдау болып
табылады. Осы мақсатқа сәйкес мынандай міндеттер қойылды:
-Құнсыздану және меншікті капиталдың ... ... және ... ... зерттеу;
-Инфляция жағдайында меншікті капиталдағы өзгеріс және оны есепке алудың
тәсілдерін қарастыру және ... ... ... мен ... ... ... инфяцияны
есепке алудың ерекшелітері және ғалымдардың түсініктері;
-«Алматы газ желілері» және ... тау ... ... ... ... инфляция әсерін көрсеті және есепке ... ... ... ... ... ... ... реттеу түрлеріне және
деңгейлеріне бөлу;
-Тақырыпты зерттеу нәтижесінде туындаған пікірлер мен мәселелердің шешу
жолдарын қарастыру және оның ... ... ... дәлелдеу;
Зерттеу жұмысының объектісі - қаржылық есептілік, оның ... ... мен ... ... ... ... қатынасы болып табылады.
Жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімен, ... ... ... ... ... ... ... түсінігі,
инфляция жағдайындағы меншікті капитал есебі және оның ... ... ... ... ... ... инфляцияның шаруашылық
жүргізуші субъектілерге әсері және оның ... ... ... шетелдерде инфляцияны есепке алудағы әдістер қарастырылады.
Дисертациялық жұмыстың екінші бөлімінде кәсіпорын мысалы ... ... ... ... серіктестігі алынып, оның қаржылық
есептілігі және ... ... ... ... ... ... көрсетіліп, кәсіпорынның қаржылық есептілігі талданады және
инфляция жағдайындағы меншікті капитал қозғалысы және оны ... ... ... ... ... ... ... әсері және
оны бағалау әдістері бойынша ұсыныстар, қаржылық есептілікті жүргізу
барысындағы ... ... ... ескерілмеу кемшіліктері және оны есепке
алу бойынша және оларды ... ... ... ұсыныстар жасалды.
Инфляция жағдайында оның ... ... алу үшін ... ... оның деңгейін есепке алу және оның ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысы
бойынша жалпы көлемі 0,35 б.т. 2 ... ... ... ... ... экономикалық үдерістердің тұрақсыздығы жағдайындағы
инновациялық даму» ... ... ... ... ... «Инфляцияның қаржылық есептілікке әсері,
оның ішінде капиталдың қалыптасуына әсері» деген тақырыпқа мақала
жарияланды.
2) Әл-Фараби ... ... ... ... ... экономика
Сериясында «Инфляцияның кәсіпорынның қаржылық жағдайына әсері» тақырыбына
мақала жарияланды.
1 Инфляция жағдайындағы меншікті капитал және оның ... ... ... ... ... ... ... және меншікті капитал түсінігі және инфляцияныңшаруашылық
жүргізуші субъектілерге әсері
Инфляция ... оның ... ... ... оның ішінде меншікті капиталға әсерін анықтау үшін инфляция
және меншікті капитал түсініктерін жеке-жеке ... ... ... ... ... ... ... туғызып, теңсіздіктің
пайда болуынан тауарлар мен ... ... ... және ... ... ... салыстырғандағы сатып алу мүмкіндігінің
төмендеуі болып табылады[7, 130 б.].
Мемлекетке инвестицияны орналастыру барысында оның тиімділігін ... ... ... ... ... ... себебі пайда мен қатар
инфляция деңгейі экономиканың ... ... ... ... ... ... Егер ... деңгейі жоғары болып инфляция қарқыны одан да
жоғары дейгейде ... оның ... ... ... орын
алуына көптеген факторлар әсер етуі мүмкін. Олар:
- ақша қаражаттар эмиссиясының артып кетуі, яғни мемлекеттік қарыздарды
жабу ... ... ақша ... ... ... ... деңгейінің төлемқабілетті сұраныс деңгейінен төмен болуы,
яғни тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс ... ... ... болуы;
- нарықта сұранысы жоқ тауарлардың көбеюі.
Инфляция мағынасын ақша қаражатарының тым артып, ... ... ... және ... мен қызметтерге және ақша қаражаттарына
сұраныстың төмендеуі немесе ұсыныс деңгейіне жетпеуі деп ... ... ... ... ... тілінен аударғанда –«ісіну»
деген ... ... ... ... ... тауар мен қызметтер
бағаларының қымбаттауынан және ақша қаражаттарына бұрынғымен салыстырғанда
сатып алу мүмкіндігі төмендеуінен байқалады[9,518б].
Инфляция ... ... ... ... орын алады ... мен ...... ... ... және ... ... экономикалық қауіпсіздігін бағалауда күрделі рөл
атқарады. Қазіргі ... ... орын алып ... замандағы
жағдайларда осы мәселенің өзектілігі инфляцияның қарқынының дамуының мәнін,
тереңдетілген себептерін және оның ерекшеліктері мен ... ... ... ... қажеттілігімен анықталады.
Дүниежүзінде ХХғ. екінші жартысында инфляция болмаған елдер тіпті ... 30-шы ... ... ... бірі ... ... одан кейін
негізгі мәселе инфляция болды. Инфляцияның ... ... ... ... 50-ші ... 11%-ға ... 80-ші ... замандағы инфляцияға бірқатар қасиеттер тән:
-егер бұрын инфляция локальді сипатта болса, ал қазір - ... ... ... ... және кіші кезеңді қамтыса, атап айтқанда кезеңдік
сипатта болса, ал қазір- хроникалық;
Қазіргі ... ... ... ғана ... сонымен бірге ақшалай емес
факторлардың да әсерінде тұрады. Экономикалық ... ... ... ... бойы ... келе ... ... термині АҚШ-та 1861-1865жж.
азамат соғысы тұсында, екі жыл ... ... 60% - ға ... ... ... кезінде қолданыла бастады. Инфляция – бұл бағаның
жалпы ... ... Ал ... жалпы анықтамасы – бұл елде
айналымдағы қағаз ақша көлемінің тым ... ... оның ақша ... ... ... ұласуы және соның салдарынан тауар бағасының
өсуі. Қазіргі кезде қолданылып келе ... ... – бұл ... пен
сұраныс арасындағы дұрыс теңгерімнің болмауы және бағаның өсуіне байланысты
басқа да ұлттық шаруашылық пропорциялардың бұзылуы ... ... ... Жаңа ... ... көрінетін байланыс қиындады: қағаз ақшаның
алтынға тәуелдігі мүлдем үзілген; ақша айналымының ... заңы ... ... жаңа халықаралық сипатта қалыптасуда. Бұның бір ... көп ... ... ынталандыру және экономиканы емдеу құралы
ретінде ақша ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қағаз ақшаны шектен көп шығаруымен ... ... ішкі ... ... де асып ... ... ақша
құнсызданады, баға өседі, ... ... ... ... ...... ... өндіріс үдерісіндегі сәйкессіздіктен
туындайтын бағаның өсуі ретінде анықталады. Ақша массасының өсуі ... ... ... ... ... ақша массасындағы өзгеріс
болып табылады.
Инфляция – бұл күрделі де, көпфакторлы құбылыс; ал қағаз ақша ... ... тән және ... ... ... бұзылуымен
сипатталады. Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және ... ... ... ... ... ... ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге
десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың ... емес ... ... ... қажетті ақша көлемі алтын – күміс ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Мұнда қағаз ақша ... ... ... ... ақша ... сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор
сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз
ақша ... ... ғана ... ... көбі ... ... ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық ақша сұранымды
арттырады. Артық ... өз ... ... ... ... ... оларды
көтеріп жібереді.
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп ... ... баяу ... ... мен ... ... ... сондықтан экономикалық жағдайдың
(конъюнктураның) уақытша жандануына ... ... ... ... ... ... инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналады,
қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Инфляция қоғамда ақшадан қашу ... ... бұл ... да, ... ... ... ... тапшылығы асқындайды, ақшалай
қор жинау мүддесі ... ... ... ... ... ... тікелей айырбастау (бартер) туындап кеңейеді.
Баға деңгейінің қарқынды өсуі фискал (қазына) жүйесіне де теріс ... ... ... ... деп аталатын нәтиже қалыптасады.
Бұл әсерді XX ғасырдың 70-жылдары ... ... ... ашып
зерттеген еді. Инфляция салықтан түскен табысты (түсімді) құнсыздандырады.
Мысалы, егер салықтар жылдың үшінші ширегінде (кварталында) ... ... ... ширегінде төленген болса, онда гиперинфляция жағдайында
бюджетке түскен түсімдер құнсызданады, яғни бюджет түсімінің нақты ... ... ... ... қолында сақталған ақша ... ... ... ... мен банктер шығын шегеді[17,380б.]
Егер адамның өмір сүруіне қажетті тауарлар бағасы шарықтап ... ... ... ... ... ... төмендеуі мүмкін, мұндай
тауарлар сұранысы жоқ делініп ... Баға ... ... ... индексі көрсеткішін пайдаланамыз. Бағалар индексі- өткен кезеңмен
салыстырғандағы осы ... ... ... ... ... ... Инфляция жағдайында ақша қаражатырының құнсыздануы
мынандай жағдайларда орын ... ... алу ... ... ... алу ... байланысты;  
Шетел валютасын сатып алу мүмкіндігіне байланысты. 
Масштабына байланысты инфляцияны мемлекеттік, ... және ... ... 19б.]. ... және ... факторлардың әсеріне байланысты импорттық және
экспорттық деп қарастырады.
Болжалдануына байланысты болжалданған және ... ... ұзақ ... және айналымдағы активтерді алу мақсатында
қолданылатын қаржы ... ... ... яғни ... оны сатып алу мүмкіндігі азаяды. Ол меншікті капиталдың
белгіленген мөлшерін ... ... ... ... мәжбүрлейді. Инфляция экономикада маңызды орын алып, ал оның
нәтижелері қоғамға, экономиканың ... кері ... ... ... экономиканың айырылмас бөлігі, тәуекелге бел байлаған шаруашылық
жүргізуші субъектілерге, оның қаржылық есептілігіне және ... кері әсер ... ... құнсызданып, тауарлар мен қызметтер құны өсіп, оны
алу мүмкіндігі төмендегенде, мемлекетте инфляция орын ... ... ақша ... артып, тауар және қызметтердің жеткілікті
деңгейде болмауы себеп болып табылады. Қазақстаның экономикасына, онда ... ... ... көз ... бұл «стандартты емес» жүйе
екендігін байқаймыз. Оның көрінісі 1 ... ... -1 ... ... ... ... пайызбен
|1991г. – 147,1 |1995г. – 60,3 |1999г. – 17,8 |2003г. – 6,8 |2008г. – 18,8 ...... – 28,7 |2000г. – 9,8 |2004г. – 6,7 |2009г. – 9,5 ...... – 11,2 |2001г. – 6,4 |2005г. – 7,5 |2010г. – 6,2 ...... – 1,9 |2002г. – 6,6 |2006г. – 8,4 |2010г. – 7,8 ... ... ... ... ... ... ... автормен құрастырылған ... ... ... ел ... алғаннан кейінгі үш жылда
гиперинфляция қалыптасты. 1993 жылы ... ... ... ... ... жүргізіле бастаудың негізінде оның деңгейін едәуір төмендетті.
Қазір инфляция деңгейі бірқалыпты қалыптасып, 3 жыл ... жыл ... 10 ... ... Бірақ осы құнсызданудың өзі кәсіпорындар үшін
ақша қаражаттарымен ... мен ... ... алу ... ... төмендетіп отыр деген мағына береді.
Инфляция ұзақ мерзімді және ... ... алу ... ... ресурстарының өзгеруіне алып келеді, яғни қаржы
ресурстарының оны сатып алу ... ... Ол ... ... ... қалыптастыруды, сырттан тартылатын қаражаттарды
арттыруға мәжбүрлейді. Инфляция экономикада ... орын ... ал ... қоғамға, экономиканың өсуіне кері әсерін тигізеді. Оның
нәтижелері экономиканың айырылмас ... ... бел ... ... ... оның қаржылық есептілігіне және ... ... ... ... көлеміне де кері әсер
етеді [19,591б.]
Жалпы кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... көрсетеді. Кәсіпорынның құрылу барысында салынған
қаржылық ресурстар оның, яғни кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... салған жарғылық капитал
сомасына тең ... ... ... ... кейінірек кәсіпорын
жұмысында қолданылатын, оны қолданылуы пайда алып келуге септігін тигізетін
меншік ретінде қарастырылады. Ұйым ... ... ... барысында оған
сырттан да капитал тарту қажет болады. ... ... есеп және ... есептілік жөніндегі» заңы бойынша
капиталға келесідей анықтама берілген: Капитал – жеке ... ... ... шегеріп тастағандағы активтердегі ... ... екі көзі бар: ... және ... тартылған. Оны
1-ші суреттен көруге болады.
Сурет1- Ұйым ... ... ... енді ... ... ... құрамын 2-ші суреттен көруге
болады.
Сурет 2- ... ... ... ... ... ... болып жарғылық капитал табылады.
Жарғылық ... деп ... ... ... ... ... атқаруын
қамтамасыз ету мақсатында қатысушылардың, меншік иеленушілердің үлестерінің
жиынтығын көрсетеді. Кәсіпорын құрылған кезде өз ... ... ... бір қаржылық ресурстарды кәсіпорын ... ... ... ... ... бағаланып
кәсіпорынның меншікті капиталын ... ... ... ... ... реттеліп, ұйымның құру формасына байланысты әр
түрлі болып ... ... ... ... ... деп ... теңдеу активтеріміз капитал мен ... ... Осы ... ... ұғатынымыз капитал бұл үлескерлердің
немесе кәсіпорын қатысушыларының сол айтылған кәсіпорынға салымдары ... ... ... орындалғаннан кейінгі активтердің құны
меншікті капитал құнына тең болады[12,126б.].
Мемлекет ұйымның меншікті ... ... ... ... сомасының
минималды сомасын бекіту арқылы реттеп отырады. Меншікті капитал сомасы
кәсіпорын таза ... ... ... ... ... ... отырады.
Қаржылық есептілікте кәсіпорын меншікті капиталды ... ... ... ... ... ал ... ... болу көздерін
баланстың пассив жағында көрсетеді. Ол кәсіпорын құрылған кезде нотариалды
куәландырылып, ... ... ... ... Ал ... меншікті
капиталдың қозғалысының есебі салық ... және ... ... ... ... ... ... маңызды қызметтерді атқарады:
1.Ол ұйым қызметінің мүліктік негізін құрайды, яғни бастапқы капитал
болып табылады;
2. ... ... ... арқылы әрбір қатысушының, акциа
иелерінің ұйымдағы үлесін анықтауға болады, сол ... ... ... ... иеленетін дауыстарының саны мен ... ... ... капитал үшінші жақтар алдындағы ... ... сол ... ... ... ... ең төменгі мөлшері бекітіледі.
Меншікті капитал кәсіпорынның жағдайын анықтайтып ең ... ... ... оның ... және ... отырған ақпараттың шынайылығы
үлкен маңызға ие ... ... мен ... ... мен ... ... ... бухгалтерлік
есептің типтік шоттар жоспарының 5 «Капитал және резервтер» бөлімінің
шоттарында ... ... ... ... ... ... 5000
«Жарғылық капитал» бөлімшесінде келесідей пассивтік шоттар берілген:
Бұл ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркелулермен ұйымның құрушы құжаттарына
сәйкесінше өзгертулер енгізгеннен кейін жарғылық ... ... ... ... ... қолданылады.
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталына салымдар ... есеп ... ... 5110 ... капитал» шоты
жүргізіледі. Бұл шотта құрушылардың, ... ... ... ... ... ... мен олардың нақты салған ... ... ... ... құны ... ... капиталдағы
жарияланған және тіркелген ... ... ... ... есеп шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Дебет 5110 «Төленбеген капитал»
Кредит: 5020 «Қарапайым ... 5010 ... ... ... ... ... ... заңды тұлға ретінде
мемлекеттік тіркелгеннен күннен отыз күн ішінде құрушылармен ... ... ... ... ... және ... акциялардың салымдар
немесе нақты төлемдерінің түсуі келесідей түрде көрсетіледі:
– ақша-қаражаттары үшін банктің ... ... ... ақшалардың
валюталық немесе есеп айырысу шотына көшірілуі, немесе кассалық кіріс
ордеріне сәйкес ұйымның кассасына ... ... ... ... ... ... емес ... тауарлы-материалдық
қорлар үшін көрсетілген мүліктік құндылықтардың түсуін расстайтын,
негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді қабылдау және жөнелту
актісін, ... және ... да ... құру[41,351б.].
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталына есеп ... ... ... немесе қолма-қолссыз құрушылардан жарияланған және
тіркелген акциялардың құндарына төлемдердің түсуіне ... ... ... ... 1030 ... айырысу шотындағы ақша-қаражаттары»,
1010 «Кассадағы қолма-қол ақша-қаражаттары»
Кредит 5110 «Төленбеген капитал».
Құрушылардан жарияланған және ... ... ... ... ... құрушылардың шоттарының емес активтерінің, тауарлы-
материалдық қорлардың түсуі ... ... ... ... ... бөлімшелердің сәйкесінше шоттардың дебеті:
Дебет 2700 «Материалдық емес активтер (2710,2730 шоттары)
2410 ... ... ... (1310 – 1350 ... « ... (1320-1350 шоттар)
Кредит 5110 «Төленбеген капитал»
Акционерлік қоғам бағалы қағаздар нарығында өз акцияларын ... ... ... құны бойынша жүзеге асыруы керек. ... ... сату ... ... ... ... асуы кезінде
келесідей бухгалтерлік жазулар береді:
Дебет 1030 «Есеп айырысу шоттағы ақша-қаражаттар»
Кредит 5310 «Эмиссиялық табыс»
Айтылғандай, ... және ... ... капиталға толық төлем
жасалған кезде 5110 Төленбеген капитал шотының қалдық сальдосы болмайды.
Жарғылық капиталының, акцияның ... ... ... азаюы
кезінде келесідей шоттардың корреспонденциясы жасалады:
Дебет 5020 «Қарапайым акциялар», 5010 «Артықшылығы бар акциялар»
Кредиті 5210 «Сатып алыңған жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... құжаттары
негізінде жоғарыда көрсетілген құндылықтар салымдар мен ... ... есеп ... ... жазу жасалады.
Дебет 2700 Материалдық емес активтер (2710,2730 шоттары)
2410 Негізгі құралдар
1310 Материалдар (1310-1350 шоотар)
1330 Тауарлар (1320-1350 шоттар)
1030 «Есеп айырысу ... ... ... қолма-қол ақша-қаражаттары»
Кредит 5030 «Салымдар мен пайдалар».
Жарғылық капиталдың талдамалы есебі құрушы ... ... ... ... ... және жеке тұлғалар бойынша ... ... құны мен ... ... ... ... мен ... түрдеріне қарай №13 журнал-ордерінде жүргізіледі.
Акцияның талдамалы есебінің жүргізу үшін негіз болып ... ... ... табылады. Көшірменің нөмері, мерзімі атауы мен
тіркелген тұрақты жері және келесі мәселелері болуы ... ... ие ... жалпы саны
– тартылатын акциялардың жалпы саны мен оларға ие ... ... 5 ... ... ... ие ... ... капиталдағы
үлесі туралы ақпараттар.
Есепті компьютерлендірудің кезінде жарғылық капитал ... ... ... ... ... ... алуға болады.
Құрушылардың жарғылық капиталының және тіркелеген, бірақ жарғылық
капиталға салынбаған салымдар ... ... ... ... деп ... Бұл ... капитал 5110 «Төленбеген капитал» шотында
есепке алынады[48,18б.].
Ұйымдағы құрылтайшылыар кеңесінің ... ... сату ... ... ... ... келмейтін басқа да мақсатта
орналастырылған ... ... ... ... ... ... ... құру кезінде ірі келісім шарт жасау кезінде немесе
акционерлердің құқығын шектейтін ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау туралы жиналысына қатыспаған
кезінде ... ... алу ... акционер талап еткен жағдайда сатып
алуы тиісті. Акционер өз ... отыз күн ... ... қоғамдар»
туралы заңда бекітілген бағамен сатып алуды талап ... ... ... ... ... ... акциялардың 25 пайыз
аспайтын көлемде сатып алу, ал шығындары жарғылық капиталдың он пайызынан
аспауы тиіс.
Акцияларды қайта сату немесе заңнамаға ... ... ... ... ... акциялар туралы ақпаратты кеңейту үшін 5210 «Сатып алынған
меншікті үлестік құралдар» шоты берілген алайда ол 5000 ... ... ... да, ... ... бойынша активті болып
табылады. Сондықтан «алынған капитал» ... ... ... ... ал кредиті бойынша айналыстан алынған меншікті акциялар немесе опцион
арқылы олардың ... ... ... акцияларды сатып алу кезінде банктің берген
көшірмесі негізіндегі есеп айырысу нысаны мен ... ... ... ... ... мен ... да төлем құжаттарына байланысты
бухгалтерлік есеп шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Дебет 5210 «Сатып алынған ... ... ... 1030 ... айырысу» шоттарындағы ақша-қаражаттары,
1010 «Кассадағы ақша-қаражаттары.
Сатып алынған акциялардың сатып алу құнының төмен немесе жоғары ... ... ... ... ... ... келесідей жазу
жазылады:
– егер сатып алынған меншікті ... ... құны ... ... ... 5210 «Алынған меншікті үлестік құралдары»
Кредит 5510 «Есепті кезеңнің бөлінбеген табысы(зияны)»
– егер ... ... ... ... ... құны ... ... болса:
Опцион – белгіленген нысандағы туынды бағалы қағаз, оған ... ... ... ... опционда шартталған баға бойынша бағалық
активті сату немесе сатып алу құқығын алады.
Дебет: 5510 «Есепті ... ... ... ... 5210 ... алынған меншікті үлестік құралдары»
Акциялардың жалпы жиналысының шешімімене сәйкес акцияларды айналастан
алынған кезде ... құны ... ... және ... бар ... акциялардың құнына жарғылық капитал азаяды және бухгалтерлік есеп
шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Дебет: 5010 «Артықшылығы бар акциялар»
Кредит 5210 ... ... ... ... ... өз жұмысшылары мен қызметкерлерінің ... ... мен ... ... ... ... опцион арқылы сатып
алынған меншікті ... сату ... ... ... ... бар, осылайша
көрсетілген акциялар нарықта қайта айналысқа түседі. Осы ... ... ... ... ... ... ... номиналды құнының
қатынасынан келесідей ... ... ... егер ... ... акцияларды нақты жүзеге асыру құны номиналды
құнына тең болса:
Дебет 1030 «Есеп айырысу шоттарындағы ақша-қаражаттары»
1010 « ... ... 5210 ... ... ... ... құралдар»
– егер сатып алынған акцияларды нақты жүзеге асыру құны номиналды
құнынан төмен болса:
Дебет 1030 ... ... ... ... ... ... ... - сатып алынған
акцияларды нақты жүзеге ... ... ... ... - сатып алынған акцияларды ... ... ... ... ... асқан сомасына
Кредит: 5210 «Сатып алынған меншікті үлестік құралдар» –
сатып алынған акциялардың номиналды құнына.
Егер сатып алынған ... ... ... асыру құнынан номианлды
құнының асқан сомасын жабуға қосымша төленген капитал жеткілікссіз ... ... сома 5510 ... ... ... ... ... 1030 «Есеп айырысу шотындағы ақша-қаражаттары»,
1010 «Кассадағы ұлттық валютадағы қолма-қол ақша-қаражаттары»-
сатып алынған ... ... ... асырудың құнына
Кредит 5210 «сатып алынған ... ... ... - ... акциялардың номиналды құнының жүзеге асырғандағы нақты құнынан
асқан сомасына
5310 «Эмиссялық табыс»
Акционерлерден алынған акцияларды ... ... ... меншікті
акцияларды жою мүмкін. Акцияларды жойған кезде ... ... ... ... акт ... ... міндетті түрде көрсетіледі: мерзімі, нөмері
және эмиссиялық құрылымы, эмиссияның мемлекеттік ... ... ... датасы мен нөмері, ... ... кім және ... ... саны ... ... ... нөмері, мерзімі, жою әдісі мен орны. Актке ... ... ... ... рассталады.
5210 «Сатып алынған меншікті үлестік құралдар» шотының талдамалы есебі
№13 журнал-ордерінде көрсетілген шоттың кредитінен басқа шоттардың ... ... ... ... ... ... немесе есепті
машинограмма компьютерлендіру кезінде айналыстан алынған акциялардың түрі
(қарапайым, ... бар), ... мен ... ... ... ... ... төленген капитал – бұл ұйым өзінің меншікті акцияларын сату
нәтижесінде алынған номиналды ... ... ... ... ... ... нақты құнының асқан сомасы. Қосымша төленген капитал туралы
ақпаратты кеңейту үшін 5310 «Эмиссиялық табыс» шоты ... ... ... ... 1280, 2180 ... да ... ... шоты немесе
ақша-қаражаттары есебі бойныша ... ... ... ... ... ... құнынан асқан сомасы көрсетіледі[57,45б.].
Меншікті акциядағы сатудан түсінен касса мен валютталық және ... ... ... ... акциялардың нақты құнының номиналды құнынан
асқан сомасны келесі бухгалтерлік есеп шоттарныда
Дебет 1030 « Есеп ... ... ... ... ... ... 5310 « ... табыс»
Сатылған меншікті акциялардың шоттардың төлеуге көрсетілген, жағдайда
келесідей бухгалтерлік жазулар жүргізіледі:
Дебет: 1280 ... да ... ... ... ... ... ... 6210 «Активтердің шығуынан түскен ... ... ... ... ... табыс» - акциялардың номиналды
құнынан асқан сомасына. Меншікті акцияларды ... ... ... ... жауапкершілік салық, жарнама шығындары, бағалы
қағаздар нарығына андеррайтерлер ... ... ... және ... ... ... алынатын шығыстар» шотында есепке алынады.
Осы кезде шоттардың корреспенденциясы келесі түрде болады:
– төлемді – есеп ... ... ... ... ... ... мен ... басқа да тұлғаларға есептелген
еңбекақы сомасына:
Дебет 7410 «Активтердің шығуынан алынатын шығыстар»
Кредит 3350 ... ... ... ... еңбекақы сомасына әлеуметтік салық сомасына:
Дебет 7410 «Активтердің шығуынан алынған шығыстар
Кредит 3150 «Әлеуметтік салық»
– есеп ... ... ... ... банктің көшірмесі сәйкес,
акцияларды сатумен байланысты төленген жарнама шығындарының әртүрлі
алымдар мен ... да ... ... ... 7410 ... ... алынған шығыстар»
Кредиті 1030 «Есеп айырысу шоттындағы ақша-қаржаттары»
Ұйым бекітілген жарғылық капиталды және ... ... ... ... құрушылардың акционерлік, инвесторлардың қызығушылығының
сенімді қорғанысын ... ету үшін ... ... құра ... ... – бұл ... ... қоғам, жауапкершілігі
шектеулі серіктестік нысанындағы меншікті ақша-қаражаттары бөлігі) ол егер
ағымдағы таза табысы жеткіліксіз ... ... ... өтеу үшін және ... ... ... ... үшін арналады және ұйымының бөлінбеген табысын ... ... ... ... ... мақсаты акция құнының төмендеу
тәуекелі пайда болған жағдайда жарғылық капиталдың көлемін ... ... ... осы ... ... жарғылық капитал ... ... ... ... ... ... ұйымның өзінің
бастамасымен, тәртіпте құралады, және ол әрекет ... ... ... ... міндетті және ұйымның шешімімен ... ... ... ... ... ... екі жыл ... құрылуы тиіс.
Жыл сайынғы аударымдар көлемі ұйымның еңбек ұжымының ... ... және ... тәртіпте мемлекеттік тіркеуге жататын құрушы
құжаттарында ... ... ... өсуі ... ... инфляцияның және т.б. көлемінің өсуімімен байланысты резервтік
капиталдың көлемі де өсірілуі тиіс.
Құрушы ... мен ... ... құрылатын ұйымның резервтік
капиталдың жағдайда мен қозғалысы туралы ақпаратты ... үшін ... атты ... ... ... 5410 ... ... бекітілген резервтік капитал»;
- 5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалау резерві»;
- 5430 «Материалды емес ... ... ... резерві»;
- 5440 «Қаржылық активтерді қайта бағалау резерві»;
- 5450 «Шет елдік қызмет бойынша шет ел ... ... ... 5460 «Басқа да резевтер».
Ұйымның нормативтік ... ... ... ... ... есеп ... келесідей жазулар жазылады:
Дебет 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған зияны)»
Кредит 5410 «Құрылтай ... ... ... ... ... ... ... ұжымының жалпы жиналысының
шешімі бойынша келесідей мақсаттарда қолданылуы мүмкін:
– акционерлеге ... ... ... бөлінбеген табыстың
жеткіліксіз немесе болмаған жағдайында, бірақ дивиденттерді төлеуге
байлансыты міндеттемелер болған жағдайда дивиденттерді ... ... ... ... ... ... ... табыстың жеткіліксіз немесе ... ... ... ... ... тиісілі үлеске ... ... ... ... жазулар береді
Талдамалы есеп №13 журнал-ордерінде көрсетілген шоттардың кредиті
бойынша ... осы ... ... ... ... нысаны бар
машиннограммада есепті компьютерлендіру кезінде ... ... ... сомасы ұйымының ағымдағы қажеттіліктеріне
қолдамалы болмайды. Олар бектілген ... ... ... ... ... яғни ... ... нақты пайдаланылады. Соған
сәйкес, келесідей бухгалтерлік есеп жазулар жазалылынады:
– жарғылық капиталды көбейту үшін:
Дебет 5310 ... ... 5010 ... ... ... талдамалы есебі №13 журнал-
ордерінде жүргізеді.
Қосымша төленбеген ... – бұл ... ... негізгі құралдар,
инвестициялар мен басқа да актитвтердің қайта бағалау нәтижесінде ... ... ... мен қалдығы туралы ақпаратты кеңейту
үшін ... шот ... - ... ... оның ішінде ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі
қорларды, аяқталған капитал салымдар мен құрыл-жабықтарды ... ... ... ... ... жоғарлаушымен байланысты заңнамаға
сәйкес ұйым өзжүзенде асырады. Сонндымен ... ұйым ... ... ... ... ... ... негзгі құралдардың индексацияын жүзеге
асыруға құқығы бар. Бағалар құжаттар арқылы немесе сараптау арқылы расталуы
тиіс.
Арнайы ... ... ... негізгі құралдардың (жерден
басқа) бағалауға дейінгі сомаға келесідей жазулар жазылынады:
Дебет 2410 «Негізгі құралдар»
Кредит 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Амортизацияны ... ... ... ... объектінің тозу сомасына
келесідей бухгалтерлік жазулар жасалады:
Дебет 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Кредит 2420 негізгі құралдардың амортизациясы мен ... ... ... ... салымдары мен құрал-жабдықтарды
индексациялау кезінде келесідей ... ... ... 2930 ... ... 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Қайта бағалауға дейінгі сома салық есебінде салық төлеушінің жылдық
жиынтық табысы ... ... ... ... ... ... ... бағалауға дейінгі сомалы қолданылатын амортизацияны есептеу
әдісінде сәйкес анықталған көлемде ... ... ай ... ... ... ... ... сомманы анықтау үшін бухгалтерия келесідей
есеп жүргізеді.
Негізгі құралдар объектілерін қайта бағалауға дейін есептелген ... ... ... ... табысын апарылыды да келесідей бухгалтерлік
есеп жазулары жазылады:
Дебет 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Кредит 5510 ... ... ... пайдасы (зияны)».
Негізгі құралдардың объектілерін шығыстау кезінде қызмет ету мерзімі
ішінде ұйымның бөлінбеген табысына ... ... ... ... ... ... байланыссыз көрсетілген табысқа толық
апарылады[16,40б].
Қазақстан Республикасының жауапкершілігі ... ... ... ... ... құралдардан бағалауға дейінгі сомма жарғылық
капиталды ... ... ... құралдар объектілерін бағалауға дейін алынған сомма негізгі
құралдар объектілерін жоюдан алынған ... ... ... мүмкін.
Осы кезде негізгі құралдар объектілердің жоюдан алынған ... ... ... ... ... 5420 ... ... қайта бағалау резерві»
Кредит 7410 «Активтердің шығуынан алынатын шығыстар»
Ұйымдарда есепті кезеңнің соңында пайда немесе зиян мөлшері анықталады.
Анықталған сома ... ... 5 ... ... ... ... кезеңдегі бөлінбеген пайда (жабылмаған зияны)».
5520-шот «Өткен жылдардың ... ... ... ... осы ... шоттар бойынша жасалатын операцияларын қарастырып
көрейік.
Есепті жылдың ... ... ... зияны) есебі есеп
берілетін жылда пайда болған бөлінбеген табыс немесе жабылмаған сомасының
қолда бары және ... ... ... жинақтауға арналған 5510 шоты
пайдаланады.
Есеп берілетін жылдың ... ... жыл ... ... ... зиянның сомасы жазылады.
Сонымен қоса, 5510-шоттың кредиті және 5410-шоттың дебеті ― ... ... ... ... бағытталған резерв капиталының сомасы
көрсетіледі; 5510-шоттың кредиті және 5420 ... ...... ... құралдар бойынша қайта бағалаудың сомасын, қызмет ету
барысында бұрындары таратылмаған табыстың ... және ұзақ ... ... ... ... кредиті және 5210-шоттың
дебеті ― өз акцияларын қайтып сатып ... ... ... ... ... ... айырмасы көрсетіледі.
5430 щоттың дебеті бойынша ... ... ... ... ... ... белгіленген резервтік капитал», 5440-ші
«Басқа да резервтік капитал» шотының ... ... ... ... құрылтай құжаттарында белгіленген мөлшерінде резервтік капиталға
аударылған сомасы; 3540-ші «Жай акциялар бойынша есеп айрысулар», ... бар ... ... есеп ... ... «Өзге қысқа
мерзімді кредтиорлық берешек» шоттарының кредиті ― жай және ... ... ... дивиденттерге, сондай-ақ шаруашылық серіктестіктердің
қатысушыларына табыс төлеуге, есепті жылда жұмсалатын бөлінбеген табыстың
сомасы; ... ... ... жеке ... ... ... ... ― акционерлерден өз акцияларын олардың атауы (номиналды) құнынан
жоғары бағаға сатып ... ... ... ... ... бөлінбей қалған табысы (зияны) есептен былайша шығарылады,
яғни ... ... ... ... ... ... келтірілген жазбалардан кейін 5510-ші шот бойынша қалдық
қалмауы керек, сондықтан ол міндетті түрде жабылады.
Өткен ... ... ... ... ... есеп ... ... жылдары пайда болған бөлінбеген табыс немесе жабылмаған зиян
сомаларының қолда бары және қозғалысы туралы ақпаратты жинақтауға ... 5520 ... ... ... кредиті бойынша келесідей шаруашылық операциялары:
– өткен жылдардың белгіленген тәртібінде таратылмаған табыстың ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу үшін
бағытталған резервтік капиталдың сомасы 5310 шоттарының дебетінде көрініс
табады.
5520 шоттың дебеті ... ... ... ... ... ... белгіленген тәртібінде жабылмаған (өтелмеген) зиянның
сомасы 5510 шоттың кредитінде; ... ... ... мен жай және ... акциялар бойынша төленетін
дивиденттердің есепті ... ... ... ... ... 3030, 4030
шоттарының кредитінде; жарғылық капиталды толықтыру үшін өткен жылдарда
алынған табыстан ... ... ... сомасы 5030 шоттарының
кредитінде ... ... ... ... төленетін және табыстың есебінен
өтелетін басқадай шығындарды ... ... ... ... ... пайдасы (жабылмаған зияны)» болып табылады.
Бөлінбеген пайда көбейгенде (келіп кірістелгенде) ... ... ... ... ... ... Ал керісінше
бөлінбеген пайданың жұмсалуы немесе осы ... ... зиян ... ... ... ... зиян)» шотының дебитіне жазылады[19,23б.].
- есеп беретін жылғы шаруашылық субъектінің ... ... ... Дт 5510 ... ... ... кірісі (жабылмаған
зиян)» шоты; Кт 7010 шоты түрінде бухгалтерлік жазу ... Ұйым ... ... ... ... қор ... уақытта оған тиісті
сомаға:
Дт 5510 «Есепті ... ... ... ... ... ... ... 5320 «резервтер» шоттарының тиістісі түрінде
бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... ... ... төлейтін немесе төлеген сомасына: Дт 5510 «Есепті
жылдың бөлінбеген кірісі (жабылмыған зиян)» ... ... ... ... мен ... ... ... аванс» және тағы да басқа шоттарының тиістісі ... жазу ... ... ... ... ... қалған есеп беретін жылдың бөлінбеген кірісі сомасына:
Дт 5510«Есепті жылдың бөлінбеген кірісі (жабылмаған
зияны)» шоты;
Кт 5530 ... ... ... кірісі (жабылмаған зияны)» шоты
түрінде бухгартерлік жазу жазылады[3].
Жалпы акционерлік ... ... ... да бір ... құрылғаннан
бастап жұмсалмаған (бөлінбеген) таза пайдасы оның капиталы болып саналады.
Кез ... ... ... ... ... ... яғни барлық
активтерінің меншікті капиталының жалпы сомасы, яғни барлық ... ... ... ... қосындысын алып
тастағандағы қалған сомасы ... ... ... қоғамның
жарғысында көрсетіліп белгіленген жарғылық капиталының сомасынан ... ... Егер ... активінің нетто сомасы қоғамның ... ... ... кем болған жағдайда ... ... ... екендігін көрсетеді. Бұндай жағдайда ұйымның
жарғылық қорының ... ... ... тиісті.
Есепті жылдың соңында барлық кәсіпорындардың ... ... және ... ... деп ... ... шоттары «жиынтық
пайда (зиян)» деп аталатын шотпен жабылуы тиіс, яғни бұл шоттарда қалдық
қалмайды. ... ... ... ... ... жабу ... ... алтыншы бөлім шоттары дебеттелініп, «жиынтық пайда
(зиян)» деп аталатын шот ... Ал ... ... ... ... ... ... «жиынтық кіріс (зиян)» деп аталатын шот
дебеттелініп, жетінші «шығыстар» деп аталатын бөлім шоттары кредиттелінеді.
Осы ... ... ... ... кіріс (зиян)» деп аталатын
шоттың дебеті мен кредитіндегі сомалар салыстырылып, егер ... ... ... ... ұйымның есепті жылы зиян шеккендегі, ал кредиттік
сома артық болған жағдайда ұйымның есепті жылы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Халықаралық тәжірибе бойынша көптеген елдердің қаржылық есептілікті
құрастыру тәжірибесінде резервтер төрт ... ... ... ... резервтері және болашақ табыс түсімдерінің резерві –
активтердің тегін ... ... ... ... (заңмен бекітілген) және нормтаивтік емес (ұйымның жеке
шешімі бойынша қалыптастырылатын) резервтер;
3. Бөлініп таратылатын және ... ... ... ... ... ... олар ... тек осы мақсатта
құрастырылады, екіншілері – ұйым жойылғанға дейін ... ... ... ... және ... ... ... резервтер қатаң бекітілген
мақсатта қолданылатын, ал екіншілерінің ... ... ... ... ... ... ... және өз күшімен алынгған
және ... ... ... мен ... ... құру ... деп ... болады. Акционерлерден алынған капитал бухгалтерлік
баланста екі бап бойынша көрсетіледі:
- ... ... құны ;
- ... акциялар шығарған кездегі акционерлер төлеген үстеме ақы
түріндегі акциялардан алынған сыйақылар ... ... ... ... ұйым өз ... тек ... ... толық сақталған
жағдайда ғана тани алады. Капиталды қолдауды ... ... ... қажет. Осы мақсатта екі тұжырымдама қолданылады: қаржылық
капитал және физикалық капитал ... ... ... әдісін және
капиталды қолдау тұжырымдамасын таңдап алу ұйымның өз ... және ... ... ... ... ... да ... табыстардан барлық шығыстарды шегеру және
капиталдың бастапқы мөлшерін сақтау мақсатындағы ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Шығыстардың табыстар
мөлшерінен артуы зиян деп танылады, ол ... ... ... Ұйымдардағы бөлінбеген пайда (жабылмаған зиян) шоты бойынша
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | |шот |шот |
|1 ... ... ... ... |5510 |5410 |
| ... қоғамның жарғысында | | |
|1 ... ... ... | | |
| ... ... сома | | |
|2 ... бөлінбеген табысы есебінен |5510 |5410 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... сома | | |
|3 ... ... ... ... |5410 |5110, 5520 |
| ... жылдардағы жабылмаған | | |
| ... ... ... резервтік | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... ... жабуға |5410 |5510 |
| ... ... ... ... | | |
|5 ... ... ... |5420 |5510 |
| ... ... ... амортизация | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... табысқа жатқызылғаны | | |
|6 ... ... ... ... |5510 |5520 |
| ... ... ... табыс | | |
|7 ... ... ... ... |5410 |5520 |
| ... зиянын өтеуге бағытталған | | |
| ... ... ... | | |
|8 ... ... жылы ... зиянының |5510 |5610 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | |
|9 ... ағымдағы жылда өнімдерді |6010, ... |5610 |
| ... ... ... | | |
| ... негізгі құралдарды, | | |
| ... емес ... ... | | |
| ... ... және ... | | |
| ... ... ... ... | | ... ... ... жылда көрсеткен |5610 |6030, 7010, |
| ... ... ... | |7110, 7210, |
| ... негізгі құралдарының, | |7310, 7410, |
| ... емес ... ... | |7450, 7700, |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқау ... ... ... ... ... пайдаланушылар салынған капитал номиналы, ақшаның сатып алу
қабілеті ... ... онда ... ... ... ал ... тарапынан ұйымның өндірістік мүмкіндіктеріне
қызығушылық бар болса капиталдың ... ... ... ... пайданың есебі және шоттар корреспанденциясы капитал
қозғалысына байланысты болып, бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... ... капитал қозғалысы есебінде
көрсетіледі.
Кәсіпорында орын алатын операцияларға байланысты бөлінбеген пайданың
қозғалысына тиісті ... ... ... екінші кестеде
көрсетіледі.
Меншікті капитал есебінің бухгалтерлік есебінің ұйымдастырылуымен таныса
келе, меншікті капитал есебін жүргізетін шоттар ... ... ... ... ... яғни меншікті капиталдың қалыптасуы осы
шоттардың ... ал ...... ... анықтадық.
Кәсіпорынның меншікті капиталы жоғарыда айтылып кеткендей бірнеше
бөлімшелерден тұрады. Оның ең негізгісі болып жарғылық ... ... ... ... ... ... іске ... үшін пайдаланылып, жарғыда
сомасы көрсетіледі. ... ... оның ... ... жиналысына дейін кәсіпорын ... 25 ... ... ... ... ... ... ол сома мемлекетпен
бекітілген минималды мөлшерден кем болмауы керек. Ал ... ... ... ... ... ... мерзімді кәсіпорын
меншігіне өткізілуі шарт. ... ... ... салымы
ақшалай, бағалы қағаздармен, интелектуалдық құқық немесе басқадай мүлікпен
де болуы мүмкін. Ақшалай емес ... ... ... ресурстар және
мүліктер ақшалай өлшемге ауыстырылады, оны құрылтайшылар яғни қатысушылар
өзара келісіп жүзеге ... Оның ... ... тәуелсіз эксперттер
бағалап, оны растауы қажет.
Инфляция жағдайында кәсіпорын инфляция деңгейінен ... таза ... ... ... ол монетарлық емес актиттердің қайта бағалануы арқылы да
орын алуы ... Егер ... ... орын ... ... алдағы
жағдайы қиындай түседі. Себебі, кәсіпорын өз ... ... ... ... қызметін атқару барысында монетарлық меншіктер монетарлық
еместен көп болған ... және ... ... инфляция деңгейімен
шығындар деңгейінен артық деңгейде ... ол ... ... ... оның ... бір ... жасағаны болып табылады.
Осы жағдайларды ескеретін инвесторлар бизнес жоспарды және қаржылық есепті
қарастырғанда инфляциямен қосып есептеуді талап ... Ал ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға ешқандай
салықтық жеңілдіктер қарастырылмаған. Бұл ... ... ... ... ... ... бағлаудан кейін есептілікті
түзету шарты ... ... ... ... пайда тауып отырған
кәсіпорындар салықты көбірек төлеуге мәжбүр болса, инфляция кесірінен зиян
шегіп отырған ұйымдар салықтық ... ие ... Егер ... ... ... мен ... ... соңындағы меншік құрамы
бастапқысына қарағанда белгілі мөлшерді өз ... ... ... оған
себеп инфляцияның деңгейі әсер етеді. Оны ... үшін ... ... ... ... ... отырады. Меншікті капиталдың реттеудің
екінші жолы кәсіпорынның өзімен бөлінбеген пайданы арттырып отыруы ... ол үшін ... ... ... пайда тауып отыруы қажет.
Кәсіпорынның қаржылық есесптілігін беру ... ... ... ... жоғалып отыр. Сондықтан кәсіпорынның есептілігіне
әсерін тиімсіз деп қарауға ... Оған ... ... ... ... ... ... жағдайлар орын алмауы үшін
инфляция қарқынына байланысты оның түзету ... және ... және ... жолдарын пайдалануымыз керек. Түзету деңгейі инфляция ... ... кем деп ... ... ол ... қаржылық жағдайына
елеулі әсер ете алмайды деп танылады. Сондықтан, инфляция қарқыны ... ... ие ... ... ... ... ... капиталдағы өзгеріс және
оны есептеудің әдістері
Инфляция жағдайындағы меншікті капиталдың өзгерісін анықтау кәсіпорынның
әрі ... даму ... ... ... ... ... ... деңгейімен түзетулер жүргізілу арқылы дайындалады.
Қаржылық есептіліктегі ақпараттардың шынайылығы мақсатында инфляция орын
алған жағдайда мынандай түзету ... ... ... ... ... кезең басындағы активтердің таза құны мен есепті кезең
соңындағы активтердің құнындағы арифметикалық айырмашылықтарын ... ... ... бұл ... орын алып отырған мемлекеттің ... ... ... ... деп ... мемлекеттің валютасының
құндарының арасындағы айырмашылықты алып, баланс баптарын ... ... ... ... өзгерістер көп ақпараттарды қолданбай, қолдануға
жеңіл ... одан ... ... ... ... деп ... ... алынған мемлекетпен тұрақты деп танылған мемлекет валютасының сатып
алу ... сай ... және ... ... ... операциялар
орын алып отырған кезеңмен қайта бағалау жүргізілмегендіктен, жылдық ... ... сол ... түзетіледі. Осындай түзету осы әдістің
инфляция қарқынын және сатып алу қабілетін дұрыс көрсете ... және ... ... ... ... ... бұл әдісті шетелдік
кәсіпорындардың Қазақстан Республикасындағы еншілес кәсіпорындары ... бас ... есеп беру ... және ... ... жасауда қолданады[9,117-119бб.].
Қаржылық есептілік ақпараттарын шынайылау мақсатында қолданылатын тағы
бір әдіс тауар құнының өзгерісіне байланысты баланстың ... және ... ... ... ... ... Ол ... жекелеген тауарлар
түрлеріне тауар топтарына немесе тауар массасына арналған ... ... ... деңгейінің құбылуы бойынша инфляцияның әсерін есепке алудың
базалық әдістемесі негізінде капиталдың қаржылық және ... ... ... ... тұжырымда, капитал компанияның активтерінде
меншік иелері мүддесі ретінде ... осы ... ... құрылымынан абстракциялауды болжайды. Бұл кезде активтерді есепте
көрсету атаулы баға ... не ... ... ... ... ... бағаның жалпы индексінің көмегімен көрсетілген баға бойынша
жүргізіледі.
Екінші тұжырымнның шеңберінде капитал компания ... ... ... ал оның ... оның ... ... әсерін,
есепке алу үшін не ресурстардың, өнімдердің және ... ... ... ... жеке ... ... ... жеке және
жалпы индексін тоқайластыра қолдану болжалданады. Осылайша баға өзгерісінің
әсерін есепке алу ... ... - ... ... ... ... кең ... қолданыстағы есептілікті түзету
әдістерінің бірі жалпы баға деңгейінің өзгерісі әдісі болып ... ... 29 ... ... ... ... көрсетілген. Бұл
әдістің ерекшелігі тек қана ... ... ... ... ... ... оны сату-сатып алу мүмкіндіктерін
зерттеп, ақша қаражаттарының сатып алу ... ... ... ... құнын анықтау болып табылады. Қаржылық есептіліктің ... ақша ... ... оның ... алу ... ... Осы ... 24 бөлімшесінде айтылғандай баланс баптары жалып
баға индексі арқылы түзетіге жатқызылады.Ол ... ... ... ... ... және ... ... келгенде ғана есептелмейді.
Бөлінбеген пайда қайта есептеу кезіндегі баға өзгерістері пайда және зиян
деп бөлініп, айырмашылығы ... ... ... зиян бабында ескеріледі.
Осының негізінде баланстың ... ... ... теңдігі орын алады. Ол
есепті кезеңнің басынан есепті кезең арасындағы инфляция ... Осы ... 25 ... ... ... есебінің
өзгерісі жалпы баға индексімен ... ... және ол ... ... ... ... ... сәттен басталады деп көрсетіледі. 29
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының 27 ... егер ... ... берешектерден артық екендігі анықталса оның сатып алу
мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ұлттық өнімнің динамикасы немесе
көтерме сауда бағалары қолданылады.
Тәжірибе түрінде жалпы баға деңгейінің өзгерісін қайта есептеу ... ... ... ... ... ... яғни ... құнымен
бағалайды.
Екіншіден, баланс баптарын ақшалық және ақшалық емес деп ... ... емес ... ... алу ... ... бағалық өзгеріс
индексі негізінде жыл сайынғы активтің құнын өзгертеді. Баланс активтері
мен пассивтері бөлінбеген пайда немесе зиян ... ... ... ... ... ... ... пайданы
немесе зиянды анықтап, сатып алу ... ақша ... ... ... ... Ал ол ... жалпы баға
өзгерісінің индексі арқылы анықтайды. Бірақ бұл ... ... жеке дара ... ... ... ... жеке ... болсақ, есепті кезең басындағымен есепті
кезең соңындағы жағдайындағы материалдық акитвтерді иелену ... ... ұйым өз ... ... қала алды деп аталады. Егер ұйым
пайдаланылған ресурстарды есепті кезең соңында қайта ... ... ... ... ... ... көрсетеді және белгілі бір ... ... ... ... стандарттағы әдістің
кемшіліктері көп. Яғни ... баға ... ... ... мүмкіндігі жоқ
және инфляцияның жағдайы тек гиперинфляция орын алған жағдайда ... деп ... Ал ... ... ... Бұл ... тағы бір кемшілігі мемлекеттің ... сай ... ... есебінде инфляция жағдайында орын ... ... ... ... ... және ... да ... өз мөлшерінде
қалады және шегерім ретінде азайтылмайды.
Капиталды түзету әдісі кәсіпорынның есеп ... ... ... ... әдісін таңдау қаржылық көрсеткіштерді дұрыстау
мақсатында пайдаланылып, инфляцияның қаншалықты әсер еткендігіне ... ... Ол ... ... ... бірліктермен есептелуі мүмкін.
Капиталды қадағалау тұжырымының мағынасы капиталды сақтап активтердің
қалу және табыс алу ... ... ... ... ... ... ... негізінде алынған қаржылық нәтижелер мыналардан құралады:
Пайда ... зиян және ... ... ... реттеу, қайтару сомасы.
Егер таза активтер құны оның капиталды қаржыландыру шығындарынан көп болған
жағдайда ... ... ... ... ... ... реттеу
тұжырымынан қарасақ, есепті кезең басындағы ... ... ... ... ... болған жағдайда пайда ретінде танылады. ... ... ... ... құнының өзгерісінің есепке
алынуында болып табылады. Атап кететін бір ... ... таза ... ... ғана пайда деп танылады.
Капиталды қамтамасыз ету ... сай ... ... ... акитвтерінің бағасына әсер ете ... және ... ... ... капиталдың түзетуі ретінде қабылданады. Бұл
тұжырымаманың негізінде ... ... ... мен ... ... ... ол ... қызығушылына сай
болады. Бұл тұжырымдаманың мәні меншікті капиталды активтерден ажыратып
қарастырады және ол ... ... ... ... ... кәсіпорынның есептілігіне әсерін анықтағанда ... ... ... және ... ... ... жағдайында қаржылық есептілікке баланс баптарын бағалауда ол әр
түрлі әсер етеді. Оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... шығындарға ұшырайды, керісінше, кредиторлық
берешектің өсуі табыстың өсуіне алып келеді. Ал ... емес ... ... мен тауарлы-материалдық құндылықтарға келетін болсақ,
инфляция ... ... ... ... құны мен сатып алу ... ... ... ... ... ... ... активтер ақшалық міндеттемелерден артық болса, онда бағаның
өсуінде және ақша бірліктерінің ... ... ... ... ... осы ... ... қаржылық жоғалтуларға
ұшырайды. Және, ... егер ... ... ... ... ... ... аванстар және басқа да ... ... ақша ... сомасынан артық болса, онда инфляцияның себебіне
байланысты қарыздардың құнсыздануынан компанияның ... ... емес ... келсек, яғни негізгі құралдар мен
тауарлы-материалдық қорлар, инфляция жағдайында олардың нақты ... ... өсуі және ... ... бағасымен (бастапқы құны
бойынша бағалау) көрсетудің арасында қарама-қайшылықтың бар ... да ... ... ... ... ... баға бойынша
бағаланған мүлік, сатып алу бағасымен бағаланған (бастапқы құны) мүлікке
қарағанда қымбатырақ тұрады. Бұл мәліметтердің ... ... ... тек ... және кредиторлық берешектер, негізгі
құралдар және тауарлы-материалдық құндылықтардың мөлшерін қате есептеуге
ғана әкелмейтінін атап ... ... ... ... да ... ... ресурстарды алмастырудың ағымдағы құнымен салыстырғанда сатылған
өнімнің өзіндік құнының шамасы төмендейді;
- инфляция ... ... ... аса ... ... ... салу ... компанияның рентабельділігін,
қаржылық жағдайын сипаттайтын қаржылық коэффициенттерді есептеу
нәтижелері бұрмаланады
Инфляцияның тигізетін әсерінің салдарлары ... ... ... жағдайы туралы ақпараттардың белгісіздігін айтарлықтай көтеріп,
қаржылық есептіліктің шынайылығын және салыстырмалығын төмендетеді, ... ... ... дәйекті инвестициялық және басқарушылық
шешімдерін қабылдау мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... компанияның
қаржылық есептілігінде көрсетілген ақпараттың ... ең ... бірі ... ... көрсетеді. Инфляция деңгейі жоғарлаған
сайын, бұрмалану ... де ... ... ... ... ... әр ... сатып алушылық қабілеті әр түрлі есептік кезеңдерде
және тіпті тек сол бір есептік кезеңнің ... әр ... ... ... ... мәліметтерге сәйкесінше түзетулерді талап етеді. Басқа сөзбен
айтқанда, инфляция жағдайында қаржылық ... егер ... ... есебі есептік күнге ақша бірліктерінің сатып ... ... ... ғана тәжірибелік мәні бар болады. ... ... ... ақпарат алу үшін, онда есептіліктің сәйкесінше
баптарының көрсеткіштеріне инфляцияның әсерін көрсету қажет[81,76б.]
Андыбаева Г.Т. ... ... ... ... ... ... ... бірқатар әдістерге тоқталып, оны талдап
кетеді. Оның әдістерінің ... ... ... ... қабілеті әдісінің
негізі болып табылады. Ол ... ... ... есептің мүмкіндігін
жоққа шығарады. Ақшаның құны тез түссе, ... ақша ... де ... ... ... өлшем бірлігі бола алмайды. Сондықтан тұрақты
сатып алушылық қабілеті барлық ақша ... ... ... ... ... олардың пайда болған күніне қарай, айналдыру үшін
жалпы сатып алушылық ... ... ... Оны ... ... қарапайым, өйткені ол бухгалтерлік есеп теориясы
негізделетін басты қағида - бастапқы нақты ... ... ... ... ... ... сатып алушылық қабілеті әдісі ... есеп ... ... мөлшерде көрсете алмайды, өйткені ол баға қозғалысы
түрлерінің біреуін ғана ... ... және ... Тұрақты сатып
алушылық қабілеті айналасында ақшалық емес активтерге салынған салымнан
сатып алу қабілеттілігі өзгермейді, ал ол таза ... ... ... ... тек азаюын немесе көбеюін өлшеуге жағдай жасайтынын
болжауға болады. Бірақ мұндай ... егер ... ... ... ... ... деңгейінің бағытында және сондай ... ... ғана ... ... ... ағымдағы құндарды немесе жекелеген бағалардың
өзгерістерін есепке алуға арналған және «ағымдағы баға бойынша ... ... ... ... жүйелер құрылған. Олардың құрамына алмастыру
бағасы бойынша есепке алу, ағымдағы құны бойынша есепке алу, ... ... ... есеп, есептен шығару бағасы бойынша есеп және келтірілген
ағымдағы құны ... ... алу ... ... құн ... тауарлы-материалдық қорлардың әртүрлі
топтарының бағасы әркелкі қарқынмен әрі бағаның жалпы өсім ... ... ... ... ... ... құн бойынша түзету
инфляцияның маңызды салдары ретінде бағаның жалпы өсуін емес, олардың
құрылымының ... тану ... ... ... екі ... 15 ... ... халықаралық
стандарттарында екі әдістеме түрінде көрсетілген. ... ... ... ... бірыңғай сатып алушылық қабілетіндегі
ақша бірліктерінде бағалау әдістемесі», екінші ... ... ... ... ... бағалау әдістемесі» ретінде белгілі.
Тұрақты сатып алу қабілеті әдістемесінің мәнісі қысқартылған нұсқада
компанияның монетарлық емес активтерін ... ... ... көмегімен
әлсін-әлсін қайта есептеуден тұрады. Көздердің ... ... ал ... ... ... ... ... арту нәтижелері
пассивтік шотта көрсетіледі. Барлық операциялар ағымдағы есепте олардың
келісім жасасқан бағасымен көрсетілуі тиіс, ... ... ... кезінде
мәліметтер одан әрі түзетіледі. Нәтижесінде уақытша реттілікке қол жетеді –
баланстың немесе пайда мен ... ... есеп ... ... ... әртүрлі сәттеріне жататын элементтері бір бағада көрсетіледі.
Тұрақты ... алу ... ... ол ... ... ... оның жекелеген объектілерінің іс ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейтінінде. Сондықтан,
әдістемесінің сыншылары талдау жүргізу мақсатында есептілікті қайта ... ... ... атап ... ... қызықтыратын шикізат,
материал, қызмет түрлеріне белгіленген бағаның жеке ... ... ... ... пайдалану қажеттігін дұрыс деп санайды. Дәл осы
тәсіл ағымдығы құн әдістемесінде жүзеге асырылған[86,28-29бб.].
Құрамдастырылған әдістеме ... ... ... ... ... бір түрі болып ... Ол ... құн ... инфляция нәтижесінде алған жанама табыстарын (залалдарын) бөлу
тәсілімен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... жалпы индексіне (тұрақты сатып алу қабілеті әдістемесіндегідей),
активтер – бағаның жеке индекстеріне қайта ... ал ... ... ... есептелген бағаларының арасындағы айырма инфляция
әсерінен түскен ... ... ... деп қарастырылады.
Инфляция жағдайында кәсіпорын есептілігі есеп беру ... ... ... ... ... ... қарқынына түзетілген болуы
керек. Ақша сатып алушылық қабілетін жоғары қарқында жоғалтатыны сондай, әр
түрлі ... ... бір ғана есеп беру ... ... ... операциялар
мен оқиғалардан алынған сомаларды салыстыру ... ... ... ... деп ... ... ... құн ретінде қарастырғанда кәсіпорын жабылған
жағдайды оны меншік иелері алып ... сома деп ала ... ... активтердің балансық құны оның нарықтық құнымен сай келемуі
мүмкін. Егер активтер құны ... ... орын алып ... ... ... ... ... Сондықтан, активтер
құнын дұрыс бағалау қажеттілігі туындайды. Активтерді есепке алу үшін оны
белгілі бір ... ... ... ... ... деп болашақта соның
көмегімен белгілі бір пайда алу мүмкіндігіне ие бола алатын ... Ол ... ... орын алуы ... ... ... жүзеге асырылуы үшін қолданылатын құндылықтар;
- басқа активке айырбастау мүмкіндігі болса;
- міндеттемелерді азайту үшін қолданыла алса;
- ұйымдағы меншік иелерімен ... ... ... ... ... ... реттеп отырудың екі жолы
қарастырылған. Бірінші жолы кәсіпорын өз жұмысы ... ... ... меншікті капиталдың артуына жұмсайды, яғни кәсіпорынның жиынтық
пайда есебі негізінде анықталған және ... ... ... пен
пассивтің айырмашылығы, яғни уақытша шоттардың жинақталуы немесе жабылуы
барасында пайда болған ... ... ... ... ... ... ... жолы Қазақстан Республикасының Заңдарымен реттеліп отырады. Яғни
жарғылық капиталдың минималды мөлшері бекітіледі. Оның ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Ол айлық
есептік көрсеткіштің деңгейін ... ... ... Бұл ... екі ... да ... бар. Екеуіне де тән ... ... ... ... ... ... арттыратындай
пайда таба алатын мүмкіндігінің болмауында болады. 2010 жылы мемлекет кіші
және орта бизнеспен ... ... 100000 нан ... ... ... ... ... көлемінен аз болуына байланысты оның ... деп ... ... ... ... мемлекет парламентімен айлық
есептік көрсекіш мөлшері арқылы төмендік мәжбүр болды.
Инфляциялық үдерістер тек сол бір активтер мен ... ... ... ... әр ... ақша ... болуына әкеледі.
Мұндай алшақтық есептік мәліметтерді едәуір бұрмалауы мүмкін. Тұрақсыз
валютада құрастырылған ... ... осы ... жою ... ... ... ақша ... түзету жасау қажет.
1.3 Қазақстан Республикасы мен шетел қаржылық есептіліктеріндегі
инфлияцияны есепке алу ерекшеліктері
Халық шаруашылығының кез-келген саласында бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... осы ... ... құжат 2008
жылдың 28 ақпанында № 234-III бұйрығымен бекітілген «Бухгалтерлік есеп және
қаржылық есептілік ... ... ... ... ... есеп пен есептіліктің жүргізілуін реттейтін
және қаржылық есептілікті құрастыру бойынша ережелер мен ... ... ... ... ... ... болып табылады[1].
Осы заң актісінің бірінші «Жалпы ережелер» бөлімінде көрсетілгендей жеке
кәсіпкерлер, Қазақстан ... ... ... ... (ұйымдар),
шет елдік заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері қолданыстағы ... ... ... атқаруға тиіс. Яғни, заң ... ... ... ... ... ... есеп жүргізіп,
қаржылық есептілікті құрастыруға міндеттелген, ... ... ... ... ҰҚЕС ... ... істейтіндігін, немесе мүлде бухгалтерлік есеп
жүргізбеу құқығы бар екенін анықтайды. ... ... ... ... осы қолданыстағы заңның ... ... ... ұйымның қаржылық жағдайына баға беретін ... ... ... ... ... және капитал
көрсетілген. Осында капиталға келесідей анықтама берілген: капитал – жеке
кәсіпкердің барлық ... алып ... ... ... ... ... жеке ... немесе ұйымның қаржылық жағдайы,
қаржылық нәтижелері мен қаржылық жағдайындағы өзгерістер жөніндегі ... ... ... Заң ... ... ... ... 5 нысаны
бар: бухгалтерлік баланс; жиынтық пайда есебі; ақша қозғалысы ... ... ... ... ... түсініктеме жазбалар.
Осы жерден капитал өзгерісі жөніндегі толық ... ... ... ұйым ... ... ... ... құрылған жарғылық
капиталының мөлшері, құрастырылған резервтер, бөлінбеген пайда жөніндегі
мәліметтердің қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... нысаны меншік иеленушілерге қатысты
операциялардың әсерінен болған ... ... ... ... ... ... ... сатып алу, акционерлерге дивидендтер
есептеу мен төлеу, бөлінбеген пайданың қорлануы, жекелеген мүлік түрлерінің
құнсыздануы мен қайта ... ... құн ... ... ... болады. Халықаралық стандарт талаптары бойынша бұл
есептілікті капитал ... ... ... және ... кезең мен
соңғы кезең мәліметтері салыстырмалы түрде көрсетілуі қажет.
Қаржылық есептілік элементтері бағаланып, бухгалтерлік есепте танылады.
Бағалау әдістері мен тәртібі ... ... ... ... ... заңнамалық актілерге сәйкес анықталады. Халықаралық
қаржылық есептілік ... ... да ... қаржылық есептіліктің
негізгі құрамдас ... деп ... ... ... ... реттеуге бағытталмайтын активтер құны деп ... ... ... ... элементі пайдаланушылардың
қызығушылығын тудыратындай құрамдас бөліктерге бөлінуі ... ... ... ... ... үш ... ... бөлінеді:
- акционерлер салған қаражаттар;
- бөлінбеген пайда;
- бөлінбеген пайда есебінен қалыптасатын және капиталға көмекші түзетулер
түріндегі резервтер.
Бөлінбеген ... ... ... ... деп ... тұрғыда
немесе Жарғы негізінде және ... ... ... ... болашақта мүмкін болатын зиянды кепілдендіретін резервтерді
танимыз. Ал екінші ... ... ... ... ... ... қайта бағалауға сәйкес пайда болатын резервтер
жатады[3].
Халықаралық тәжірибе бойынша көптеген ... ... ... тәжірибесінде резервтер төрт негізгі сипаттамалары бойынша
жіктеледі:
1. Капитал ... және ... ... ... резерві –
активтердің тегін келіп түсуімен байланысты;
2. ... ... ... және ... емес ... ... ... қалыптастырылатын) резервтер;
3. Бөлініп таратылатын және бөлініп ... ... ... ... ... олар кейде тек осы мақсатта
құрастырылады, екіншілері – ұйым жойылғанға ... ... ... ... ... және ... ... Мақсаттық резервтер қатаң
бекітілген ... ... ал ... ... ... ... ... ұйымның капиталын акционерлерден және өз күшімен алынгған
және бөлінбеген пайданы капиталдандыру мен сәйкес резервтерді құру ... деп ... ... ... ... ... бухгалтерлік
баланста екі бап бойынша көрсетіледі:
- акциялардың номиналдық құны;
- алғаш акциялар шығарған кездегі акционерлер төлеген үстеме ақы түріндегі
акциялардан алынған сыйақылар ... ... ұйым өз ... тек ... ... ... ... ғана тани алады. Капиталды қолдауды қабылданған тұжырымдамаға
сәйкес түсіну қажет. Осы мақсатта екі ... ... ... және ... ... ... қуат). Бағалау әдісін және
капиталды қолдау тұжырымдамасын таңдап алу ... өз ... және ... ... ... ... ... салынған капитал номиналы, ақшаның сатып алу
қабілеті ... ... онда ... ... ... ал пайдаланушылар тарапынан ұйымның өндірістік мүмкіндіктеріне
қызығушылық бар болса капиталдың физикалық тұжырымдамасы қолданылады. Екі
тұжырымдамада да ... ... ... шығыстарды шегеру және капиталдың
бастапқы мөлшерін сақтау мақсатындағы сәйкес түзетулер жасалғаннан кейін
қалатын ... ... ... ... табыстар мөлшерінен артуы
зиян деп танылады, ол капитал ... ... ... ... ... есепті кезең соңында
акционерлер салған және акционерлерге төленген сомаларды алып ... ... ... ... ... тең болған жағдайда капитал мөлшері
сақталған деп айтамыз. Активтер құнының көбеюі, міндеттемелер сомасының
азаюы, ... ... ... орын алған жағдайда осы есепті кезеңнің пайдасы
ретінде танылады. Активтер сатылғанға дейін олардың құнының ... ... ... ... мен ... ... осы әдісі номиналдық
ақшалай бірлікте ... ... деп ... Ақшаның сатып алу қабілеті
төмендеген (инфляция) жағдайында номиналдық ақшалай бірлікте бағалау әдісін
қолдану ... ... ... ... Соған байланысты инфляция
жағдайында ақшаның сатып алу қабілетіне сәйкес келетін тұрақты ақшалай
бірлікте ... ... ... ... ... ... ақшаның сатып алу қабілетіне сәйкес
келетін тұрақты ақшалай бірлікте бағалау әдісі ... ... ... осы есепті кезеңдегі бағаның жалпы деңгейінің өсімінен активтер
құны өсімінің артқан мөлшері ... Ал ... ... ... өсіміне
сәйкес келетін мөлшердегі активтер құнының өсім сомасы нақты қолданыстағы
капиталға түзету ретінде қаралып, ... ... өсуі ... ... есеп пен нарықтық құнындағы есептің айырмашылығы
бар. Қазақстан Республикасында қолданысқа енгізілмеген модельдердің ... ... ... ... ... баға индексін анықтап, соның нәтижесінде
қаржылық есептілікті түзету тәсілі қарастырлады. Бұл тәсіл көптегеп елдерде
тәжірибеде қолданылып жүр және оны ... лау ... ... деп ... ... тұжырымдамасы бойынша капитал сақталған деп есептеу
үшін есепті кезең соңында ұйымның осы есепті кезең басындағыдай өндірістік
қуатының деңгейі немесе операциялық ... ... ... ... мен
міндеттемелерді бағалау үшін олардың ағымдағы құны алынады. Актвитер мен
міндеттемелердің құнына әсер ... баға ... ... ... мүмкіндіктеріне қатысты және қолданыстағы капитал құнына түзету
деп танылады. Баға өзгерістері капиталға қосылады, пайданы арттыратын ... ... ... ... пайдасы деп физикалық өндірістік
мүмкіндіктері сақталғаннан ... ... ... ... танылады. Немесе,
басқаша айтқанда пайда есепті кезеңдегі ұйымның өндірістік ... деп ... ... ... капиталға қатысты екі тұжырымдама бар,
олардың әрқайсысына сәйкес пайданы тану қағидалары бар. Осы ... ... ... түрінде көрсетеміз.
Кесте 3 Халықаралық тәжірибе бойынша капитал тұжырымдамалары
|Капиталды қолдау тұжырымдамалары ... ... - ... ... ... ... - есепті кезең|
|соңындағы капитал акционерлер салған |соңында ұйымның осы есепті кезең ... ... ... ... |басындағыдай өндірістік қуатының |
|алып тастағанда оның есепті кезең |деңгейі немесе операциялық ... ... тең ... ... ... ... қажет. |
|Қаржылық тұжырымдама бойынша пайда - |Физикалық тұжырымдама бойынша ... ... ... көбеюі, міндеттемелер|- есепті кезеңдегі ұйымның ... ... орын ... ... ... ... ... |
|танылады. |деп ... ... ... айтылған мәліметтерді қорытындылап автор құрастырған. |
Халықаралық тәжірибеде капиталдың қаржылық тұжырымдамасы кеңінен
таралған және ... ... ХҚЕС ... ... ... елінің бухгалтерлік есеп концепцияларында мұндай капиталды
қолдау тұжырымдамалары жоқ. Заңнамалық актілер мен ... ... ХҚЕС ... ... ... қолдаудың заңнамалық
концепциясы қолданылады. Мұндай концепцияның жауапкершілігі ... үшін ... зор. Осы ... байланысты акционерлерге
дивидендтер олардың салған капитал сомасынан немесе нормативтік ... ... ... Бұл концепция капиталдың қаржылық
тұжырымдамасына ұқсас болып келеді.
Инфляция мәселесі, сатып алу ... және ... ... ... ... мен Ұлыбритания бухгалтерлерімен 1900 жылдан бастап
қарастырыла бастады. 1911 жылы ... ... ақша ... ... ... ... 1936 жылы ... Суинидің Реттелген бухгалтерлік есеп
кітабының негізін ... ... ... ... яғни Суини моделі
Американдық маманданған бухгалтерлері қоғамы ... 1963 ... ... ... ... ал кейінірек Ұлыбританияның бухгалтерлік
стандарттар комитетімен сол елде қолданысқа енгізілді. Суинидің еңбегінің
негізі ішкі жалпы ... ... ... ... ... ұсынды. Ұлы
депрессия кезінде корпорациялар ... ... ... инфляциямен
беруді талап етті.
Инфляцияның анықтамасын батыста экономисттер әр түрлі анықтама беріп
түсіндірді.
Профессор ... ... ақша ... құны ... ... орын ... деп ... берді. Тағы бір экономист Пол
Ензиг инфляцияны тең тармақты инфляция тең ... емес ... орын ... ол ақша ... ... ... ... өсуі деп түсіндіреді. Бірақ барлық анықтамалардың соңғы нәтижесі
ақша қаражаттарының құнсыздануына алып ... ... ... әсерін екі түрге бөліп қарастырады.
Олар:
1. Шығындар мен табыстарға әсері;
2. Активтер мен міндеттемелерге әсері.
Инфляцияның әсерін өнімді ... ... ... ... ... Қаржылық есептілікте есптілік ақпараттары бастапқы
құны бойынша есептеледі және онда ... мен ... ... ... ... Егер ... құны ... көрсетілмесе кәсіпорын
жұмысында пайда көлемін тым арттырып жіберуі мүмкін, бірақ ... ... ... ... мүмкін. Яғни қаржылық есептілік бастапқы құнымен
бағаланып, есептілігі сонымен жүргізілсе ол ... ... ... ... ... қызығушылығы бар тұлғаларға дұрыс ... ... ... ... ... ... Ұлыбританияда
және осы елдердің моделін ... ... ... ... ... жасалытн есеп және есептіліктің шарттарында
мұндай мәселердің туындауы ескеріліп, ... ... ... ... және оған ... ... ... шешім қабылданған. Инфляция
шығындарды есепке алудағы шығындардың бір бөлігі ретінде қарастыра алмайды.
Инфляцияны есепке ... ең ... және оның ... ... ... ... ... елдер, яғни Оңтүстік Америка елдері
мен латын америка елдерінде жақсы дамыған. Ол елдерде ... ... ... ... есептілікте ашылып көрсетіледі.
Кесте-4 Дамыған мемлекеттердегі орташа жылдық инфляция деңгейі, пайызбен
|Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... аралығы|жылдар аралығы|жылдар |
| | | | ... ... |8,4 |4,1 |2,7 |2,1 ... |8,8 |2,0 |0,5 |-1 ... |5,2 |2,4 |2,3 |1,9 ... |10,4 |5,4 |1,6 |1,7 ... |15,2 |8,6 |3,4 |2 ... |13,9 |6,0 |2,6 |1,8 ... |9,7 |7,4 |1,9 |0,9 ... |7,2 |2,1 |2,6 |1,7 ... |7,7 |4,1 |2,0 |0,8 ... одақ |11,1 |5,9 |2,7 |1,8 ... |10,2 |7,4 |4,3 |-2 ... traders ... ... ... ... ... ... ... ... есептілікте мүліктер және мүліктердің құралу
көздері бастапқы құнымен есепке алынады және активтердің құндарының немесе
жалпы ... ... ... ... ... ... ... Жалпы бағалар деңгейінің өзгерісі қаржылық есептілікте
ақпараттың шынайлығына әсер етіп, онда кемшіліктер туындатады. Олар:
• Активтердің құны ... ... ... ... ... ... ... бұрынғымен салымтырып бағлау қиындығы;
• Монетарлық активтер мен міндеттемелерге инфляция әсерінен өзгерісін
бағалай алмауы;
• Болашақ мерзімде жұмыс ... ... ... болжау қиындығы.
Қазақстанда қолданылмайтын тағы бір есептілікті түзету тәсілі ағымдағы
шығындар есебі болып табылады. Яғни ... ... ... ... ... ... ... жасау арқылы жасалынады, ал
айырмашылығы баланстық түзетуге жатқызылмайды. Дамыған ... ... ... ... заңды болып табылып, оның түзетулері ... ... Ал ... бұл ... ... ... қабылдау
үшін ғана қолданылып, оның салық есептілігіне ешқандай әсер ете ... ХҚЕС 29 ... ... ... есептілік стандарты
осындай мәселерді қарасытрғанымен оның қандай тәсіл ... ... ... ақпараттар берілмеген[36,99б.].
Бастапқы тану бағамынан немесе баланстың өткен кезеңі күніндегі
ауыстыру бағамынан өзгеше ... ... өтеу ... болмаса бағам
бойынша басқа валютаға қайта есептеу ... ... ... бағамдық айырма
есеп беретін компанияның немесе ... ... жеке ... атап ... оның ... болу ... туралы пайда мен залал
туралы есеп беруде танылуы керек. Есеп ... ... ... бір ... ... ... ... емес баптардан пайда
болатын бұл айырма сәйкесінше жеке пайда мен ... ... есеп ... ... ... жеке ... ... көрсетілуі тиіс.
2 Инфляцияның «Алматы газ желілері» ... ... ... есептілігіне әсері
1. «Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
және оның қаржылық есептілігін талдау
«Алматы газ желілері» жауапкершілігі ... ... ... ... ... 2005 ... 22-желтоқсанында тіркелген, оның
мәртебесі заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... газ ... жауапкершілігі
шектеулі серікестігінің орналасқан жері Алматы қаласы, Жетісу ауданы,
Рысқұлов көшесі, 99 үй. ... ... ету ... ... ... ... қызметтен барынша табыс табу және оны ... ... ... қолдану.
Ұйым жарғысына сәйкес негізгі қызметтерге келесілер жатады:
• Газды сатып алу және ... ... ... ... Газ ... тексеру және орнату;
• Көтерме және бөлшек сауда, сауда-саттық, делдалдық қызмет, тұрғындарға
ақылы қызмет керсету;
• өндіру және өндеу ... ... ... жабдықтарды сатып алу,
сату, өндіру, жөндеу және күту;
• азаматтық және өндірістік ғимараттарды жөндеу және ... ... және ... ... және ... құрылыс-
жинактау, жинақтау және іске қосу-жөндеу жұмыстары, жалпы ... және ... ... сантехникалқ және электротехникалық
жұмыстар;
• өнімдерді өндіру және өнім алу үшін жаңа ... ... ... ... ... тәжірбиелі конструкторлық жұмыстарды,
өнеркәсіптік және өндірістік әр-түрлі салаларында маркетингті жүргізу;
• Маркетинггік, ... ... ... ... да ... соның ішінде ғылыми-техникалық сипаттағы;
• құрылыс материалдарын өндіру, сату және алу;
• Бірігіп қызмет атқару үшін жеке және ... ... ... ... ... заңды түлғалардың активтері, сенімді басқару жөніндегі қызметті
атқару
• авто келікке жанар май құю станцияларын ... ... ... ... сауда-саттық операцияларын және делдалдық қызметін жүргізу үшін ауыл-
шаруашылық өнімдерімен қалдықтарын дайындау.мал, құс балық аулау өндіру
және өңдеу;
... ... ... ... қызмет көрсету;
• Сыртқы экономикалық қызмет; ... ... ... ... ... инвестицияны алу және оны ... ... ... ... ... қайшы келмейтін басқа да қызмет түрлері.
Қаржылық есеп беру−бұл ... ... ... ... ... беретін белгілі нысандарға топтастырылған көрсеткіштер
жүйесі. ... есеп пен ... ... ... ... 2008 ... 28 ... №234 Заңының 4-бабында
«Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiктiң ... ... ... ... мен ... ... жағдайы, қызметiнiң нәтижелерi
және қаржылық жағдайындағы өзгерiстер туралы толық және дұрыс ақпаратпен
қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... есеп ... үрдісінің соңғы сатысы болып табылады. Қаржылық есептілік экономикалық
шешім ... кең ... ... үшін ... ... ... қаржылық жағдайы, қызмет нәтижесі және ақша ... ... ... ... сипатын береді. Сонымен қатар,
қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... ... ақпараттармен қатар, аталған мәліметтер
қаржылық есеептілікті тұтынушыларға ұйымның ақша қаражаттарының ... ақша ... ... ... және ... ... көмектеседі.
«Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық ... ... ... 2008 жылғы 28 ақпандағы №234 ... ... есеп пен ... ... мен негiзгi
сапалық сипаттамалары: есептеу мен ... ... ... және қаржылық есептiлiктi жасаудың принциптерi болып табылады;
түсiнiктiлiк, ... ... және ... ... ... ... ... болып табылады» делінген. Яғни,
қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... ұйымды есептен шығарағысы немесе қызметін тоқтатқысы келмесе.
Қаржылық есептілікте ұйымның үздіксіздік принципіне сүйенбеу ... ... ... ... ... Егер ұйым үздіксіздік принципін
сақтамаса, онда қаржылық есетілікте үздіксіздік ... ... және ... ... құруға негіз болған принцип ашылып
көрсетіледі. Қаржылық есеп ... ... ... ... мен ... ... ... көздерінің артықшылығын не кемшілігін
анықтайды. Бұл орайда кәсіпорынның меншікті, несиелік және өзге де ... ... ... ... болады. Қаржылық есеп беру
кәсіпорынның несие қабілеттілігін, яғни оның міндеттемелер бойынша толықтай
және өз ... ... ... бағалауға мүмкіндік ... ... ұйым өз ... міндеттемелерді жабу дәрежесімен
анықталады. Қазіргі нарықтық қатынастар ... есеп ... рөлі ... ... ... кәсіпорының нарықтағы
жағдайын анықтау кезінде өте маңызды болмақ.
«Алматы газ ... ... ... ... ... ... ... кем дегенде есепті кезеңнен кейінгі ... ... айда өз ... ... ... ... ... «Алматы газ
желілері» ЖШС-нің бухгалтериясы операциялар мен жағдайлар олар ... ... ... ... ... олар ... кезде танылады
деген есептеу принципіне сәйкес ақша ... ... ... қаржылық есептілікті құрастырады. Шығыстар пайда және зиян ... ... ... ... ... яғни ... ... келіп түскен табыстар мен шеккен ... ... ... газ ... ЖШС-і қаржылық есептілікті беру форматын мынадай
жағдайда өзгертеді, егер жаңа формат ... ... әрі ... ... етсе, ал есептік мәліметтердің сәйкестігін бұзбас үшін
өзгертілген құрылымды ... ... ... Егер ... есептілікті
көрсетуде өзгерістер болса, онда ұйым ... ... ... ... ... әрбір бап жекеленген түрде көрсетіледі. Түрлі
сипаттағы баптар егер маңызды болмаса, жеке көрсетіледі. ... ... жеке ... олар ... сипаттағы баптарға қосылады.
Қаржылық есептілік көптеген шаруашылық операцияларын ... ... яғни ... ... ... функционалдық бағытына сәйкес сыныптарға
топталған соң қалыптасады. Есептік ақпаратты ... және ... ... ... ... ... баптарын, пайда және зиян туралы
есептілікті, капиталдағы өзгерістер ... ақша ... ... ... құрайтын агрегирленген және құрылымданған ... ... ... Жеке ... ... баланста, қысқа мерзiмдi және ... ... және ... ... және ұзақ мерзiмдi мiндеттемелердi
ұсынуға міндетті, бұған өтімділік негізінде бөлу сенімді әрі неғұрлым ... ... ... ақпарат беру реттері кірмейді. Осы ерекшелік
қолданылған кезде барлық активтер мен міндеттемелер ... ... ... ... ... қарай ұсынылуға тиіс.
Активтер мен міндеттемелерді өткізудің күтіліп отырған мерзімдері ... ... ... мен ... қабілетін бағалау үшін пайдалы. Қаржы
активтері сауда және ... да ... ... ... ал қаржы
міндеттемелері сауда және басқа да ... ... ... мен ... ... сияқты ақшалай емес активтер мен
міндеттемелердің орнын толтырудың және өтеудің ... ... ... та, ... мен міндеттемелер қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
болып бөліну-бөлінбеуіне қарамастан, пайдалы.
Активтер төмендегі талап орындалса ... ... ... деп ... оны ... ... не ол кәсiпорынның әдеттегі операциялық
кезеңiнiң барысында сатуға немесе пайдалануға ... ол ... ... ... оны ... ... кейін он екі айдың ішінде сату
ұйғарылса; ол ... ... ... ... ... ... болса. Қалған активтердiң барлығы міндетті түрде ұзақ мерзiмдi
активтер ретiнде сыныпталуға тиiс.
Мiндеттеме, егер ол ... ... кез ... ... түрде қысқа мерзімді міндеттеме ретінде сыныпталуға ... ... ... ... ... ... өтеу көзделсе; ... сату ... ... ол ... ... кейiн он екi ... ... тиiс ... ... ... кейін ең аз дегенде он екі айдың
ішінде тиісті міндеттемені өтеуді кейінге қалдыруға ... ... ... ... мiндеттемелердiң барлығы ұзақ мерзiмдi мiндеттемелер
ретiнде ... тиiс. ... мен ... ... берешек сияқты кейбiр қысқа мерзiмдi мiндеттемелер, қызметкерге
кейбір есептеулер және басқа да операциялық ... ... ... кезеңiнде пайдаланылатын айналымдық капиталдың бiр бөлiгiн
құрайды. Ондай операциялық ... тiптi олар ... ... ... он ... астам уақыт өткен соң өтелуге тиiс ... да, ... ... ретiнде сыныпталады. Ұйымның әдеттегі операциялық кезеңі дәл
анықтауға келмесе, оның ұзақтығы он екі айды құрайды деп ... ... ... ... ... операциялық кезеңнiң бiр бөлiгi
ретiнде өтелмейдi, бiрақ баланс күнiнен кейiн он екi ... ... ... ... ... негізінен сату мақсаттарына арналады
Баланс міндетті түрде төмендегілерді көрсететiн ... ... тиiс: ... құралдар; инвестициялық жылжымайтын мүлік;
материалдық емес активтер; қаржы активтері; ... әдiсi ... ... биологиялық активтер; босалқылар; сауда және ... ... ... қаражаттар және ақшалай қаражаттардың
баламалары; ... және ... ... берешек; бағалау мiндеттемелерi;
қаржы міндеттемелері; ... ... ... ІAS Халықаралық
стандартында белгілендей ағымдағы салық бойынша мiндеттемелер мен активтер;
12 ІAS Халықаралық стандартында белгіленгендей, кейінге ... ... мен ... ... ... активтері; меншікті капиталдың
құрамында ұсынылған азшылық үлесі; шығарылған ... және ... ... ... ... ... резервтер.
Пайдалар мен залалдар туралы есеп. Кезең ішінде танылған кірістер мен
шығыстардың барлық баптары міндетті түрде пайдаға немесе ... ... ... ... ... ... мен шығыстардың барлық баптары
пайдаға немесе залалға енгізіледі. Оған ... ... ... ... кіреді. Алайда белгілі бір жағдайларда нақты
баптар ағымдағы кезең ... таза ... ... ... алып ... 8 ІAS Халықаралық стандартында осындай жағдайлардың екі ... ... ... және есеп ... ... ... мен залалдар туралы есептiң өзiнде міндетті түрде кезең ... ... ... кем ... ... ... болуға тиіс:
табыс; қаржыландыру жөніндегі шығындар; қауымдасқан ... ... ... ... мен ... үлес ... ... есептеу әдісіне сәйкес ескерілген ұйымның үлесі; салық бойынша
шығыстар; тоқтатылған қызметтен алынған салық ... ... ... ... ... сатуға шығындарын шегергенде әділ құны бойынша ... ... ... салық салудан кейінгі пайда немесе залал немесе
тоқтатылған қызметті құрайтын активтердің немесе шығу тобының ... ... ... бірегей соманы; пайда немесе залал.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп. Ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы ақпарат ... ... ... ... ... және ақшалай қаражаттардың баламаларын іздестіру және ұйымның
ақшалай қаражаттардың осы тасқындарын пайдалану ... ... ... ... ... ... қаражаттарының қозғалысы туралы есептер» ІAS
Халықаралық ... ақша ... ... ... ... ... ... ақпаратты ашып көрсетулерді ұсынуға қойылатын талаптарды
атап ... ұйым ... ... пайдаланушы осындай түрдегі ұйым ұсынылуын
күтетiн өз ... ... мен ... ... ... ... ... немесе шетелдiк валютамен жасалатын операциялардың
едәуiр көлемi болған кезде, оң және терiс бағамдық айырманы тану үшін ... ашып ... ... ... ... ... ... мен азшылық үлесін бағалауға
қатысты қолданылатын саясат ашып көрсетiледi.
Есеп саясатының жекелеген мәселесі, тiптi егер ... және ... ... үшiн ... ... ... ... да, ұйым
қызметінің сипатымен белгіленгендей, зор ... ... ... ... халықаралық қаржы есептілігі стандарттарын нақты ... ... 8 ІAS ... ... ... ... және
қолданылатын есеп саясатының аспектілерін ашып көрсеткен жөн.
«Алматы газ желілері» ЖШС-нің бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік құрады. Ол
өз кезегінде бухгалтерлік баланс, табыс пен ... ... ... ... ... есебі, капитал қозғалысы туралы есептілік
түсініктеме хат, қосымша кестелер мен т.б. ақпараттан құралады. ... ... ... ... ... ... ... де қамтиды.
Сондықтан ұйымның қаржылық есептілігін талдай отырып оның ... мен ... ... анықтауға болады.
Бұндай талдаудың қорытынды ақпаратын ұйымның ішкі пайдаланушылары: ұйым
басшысы, құрылтайшылары, әр түрлі лауазымдағы жұмысшылар мен қызметкерлері
ғана ... ... ... ... ... ... ... несие берушілер, жабдықтаушылар мен бәсекелестер де
қызығушылықпен ... ... ... ... ... ескере отырып, «Алматы газ желілелері»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ... 2 ... ... шолу.
Жеделдетілген амортизация әдістері инфляцияның ықпалын есепке алуға
нақты мүмкіндік береді, өзінің мәні жағынан жергілікті болып табылады.
5-кесте Баланстың құрамы, ... және ... ... жылдар,
теңгемен
|Активтер ... ... ... ± |
| |код| | |
| |ы | | |
| | | | ... ... ... | |2009 жыл |2008 жыл | ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... | ... |-26,35 ... | |1258292 |10080016 | | ... | | | | | ... ... |012| | |-396621 |-1,18 ... ... | ... |-26145689 | | ... ... ... ... |-35,7 ... ... ... |7577022 ... |-10,08 |
|активтер | | | | | ... да ... ... |2376 |5981579 |17,86 ... ... | | | | | ... ... | | | ... |98,3 ... ... |100|41303134 |7827462 | | ... Ұзақ ... | | | | | ... | | | | | ... ... |020|0 |0 |0 |0 ... ... | | | | | ... ... ... |85241 |535828 |97,18 ... емес ... |25130 |-4435 |-0,8 ... | | | | | ... ... ... |- |1932 |0,35 ... активтер | | | | | ... ұзақ ... |110372 |551324 |1,62 ... акивтер | | | | | ... (жол. 100 | ... |7937834 ... |100 ... 200) | | | | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |6068820 ... |-124,38 ... ... | | | | | ... бойынша |032|2848 |5276 |-2828 |-0,057 ... | | | | | ... ... |034| |1232974 ... |724,8 ... берешек | |36665102 | | | ... ... |300| | |4888506 |91,19 ... | ... |92661762 | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |043|0 |0 |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... да ұзақ |044|0 |0 |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ұзақ |400|0 |0 |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |103000 |0 |0 ... ... |051| | |0 |0 ... ... |052| | |0 |0 ... ... | |0 |0 | | ... | | | | | ... ... |053| | |0 |0 ... |054|0 |0 | |0 ... ... |055| | |3000475 |100 ... зиян) | |3539339 |538864 | | ... ... ... | |3000475 |8,81 ... | |3631239 |630764 | | ... (жол. 300 + | ... |7937834 ... |100 |
|жол. 400 + жол. 500)| | | | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... көруге болады. 5-
кестеден көріп отырғанымыздай, 2009 жылы 2008 жылға қарағанда актив мөлшері
-8821724 тг-ге немесе -26,35%-ға ... ... ... ... ... ... ақша ... мен олардың эквиваленттеріне қарағанда
қысқа мерзімді дебиторлық берешек өткен кезеңмен ... ... ... ... ... ... актив баптары тек ақша қаражаттары
мен дебиторлық берешектен ғана құралмаған. Негізгі құралдары ... ... ... ... ... ... ал ... емес активтері-
-0,8%-ға, кейінге қалдырылған салықтық активтері баланс өзгерісінің 0,35%-
ын қамтып отыр. Ұйым өз меншігінде қорлар, сатуға ... ұзақ ... ... ... ... да ұзақ мерзімді активтері жоқ.
«Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі ... 2009 ... ... баптарына келер болсақ, 2008 жылы қысқа мерзімді
кредиторлық берешек 1232974 тг ... Ал 2009 жылы ол ... ... валютасының 91,19%-ын құрады. Ұйымда ұзақ мерзімді міндеттемелер:
ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ... ... ... салықтық міндеттемелер жоқ. Ал капитал
бабы бойынша жарғылық капитал сомасы есепті кезең ... да ... ... ... қалғанымен, баланс валютасындағы үлес салмағы -8,81%-
ға 2009 жылы кеміген. Ал сатып алынған меншікті үлестік құралдар, резервтер
ұйымда жоқ ... ... ... Ал ... ... ... нәтижесі оң яғни
өткен кезеңмен салыстырғанда +3000475тг-ге артып ... ... ... ... ... 2009 жылы ... мерзімді актив
мөлшері баланстың 96,59%-ын құрап ... 2009 ... ... актив
баптарын талдай отырып, ақша қаражаттары мен ... ... ... ал ... ... ... берешек -10292976 тг-ге
кеміп, 30004326 тг-ні құрап отыр.
Баланстың актив баптары 2009 жыл тәрізді тек ақша ... ... ... ... Ұйым ... құралдары 3713016тг-ге
артқанмен, материалды емес активтері -4435тг-ге кеміген, ал өз ... ... ... ұзақ ... ... ... активтер,
кейінге қалдырылған салықтық активтер, басқа ұзақ мерзімді активтері жоқ.
Жеделдетілген амортизация ... ... ... есепке алуға
нақты мүмкіндік береді, өзінің мәні жағынан жергілікті болып табылады.
Оларды қолдану тек ... ... ... ғана шектеледі және
қаржылық шешімдерді қабылдауға инфляцияның әсері мәселелерін ... ... ... ... ... елдердің тәжірибесі бұл әдістердің
анықталған ... ие ... ... газ желілері» ЖШС-нің 2010 жылғы балансының пассив баптарына
келер болсақ, 2009 жылы ... ... ... ... 36718126 ... Ал 2010 жылы ол ... тг-ні яғни баланс валютасының 72,77%-ын
құрады. Ұйым меншігінде 2009 жыл тәрізді ұзақ мерзімді міндеттемелер: ... ... ... ... ... ... кейінге қалдырылған салықтық міндеттемелер жоқ.
| | ... ... ... ... және ... 2010 | ... теңгемен | ... |Жол ... ... ... ± |
| ... | | |
| | |2010 жыл |2009 жыл |жыл ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... ... ... мерзімді | | | | | ... | | | | | ... ... |010 ... | ... |
|мен олардың | | |1258292 | | ... | | | | | ... ... |012 ... | ... ... ... | | ... | | ... ... |100 ... ... ... |96,59 ... активтер | | | | | ... Ұзақ ... |  | | | |  ... | | | | | ... ... |024 |4352085 |639069 |3713016 ... ... емес |027 |16261 |20696 |-4435 | -0,11 ... | | | | | ... ұзақ |200 |4368346 |659765 |3708581 | 3,41 ... ... | | | | | ... (жол. 100 |  ... ... ... ... 200) | | | | | ... | | | | |  ... ... ... | | | |  ... | | | | | ... ... |031 ... |188592 ... | 23,96 |
|қаржылық | | | | | ... | | | | | ... ... |032 |9271 |1677403 ... | -1,68 ... | | | | | ... ... |034 ... |36718126 |76990358 |72,77 |
|кредиторлық берешек| | | | | ... ... |300 ... ... |99052022 |97,54 |
|мерзімді | | | | | ... | | | | | ... ... |  | | | |  ... | | | | | ... мерзімді |040 | | |0 |  ... | | | | | ... | | | | | ... мерзімді |041 | | |0 |  ... ... | | | | ... ұзақ |400 | | |0 |  ... | | | | | ... | | | | | ... ... |  | | | |  ... ... |050 |103000 |103000 |0 |0 ... ... |0 |0 |0 |  ... ... |052 | |0 |0 |  ... ... | |0 | | | ... | | | | | ... |054 |0 |0 |0 |0 ... ... |055 | |3528239 |2491858 |100 ... ... | |6020107 | | | ... ... |500 | |3631239 |2491858 |2,45 ... резервтер | |6123097 | | | ... (жол. 300 + | ... ... ... ... 400 + жол. | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... ... ... капитал бабы бойынша жарғылық капитал сомасы есепті кезең ... ... да ... ... ... Сол сияқты сатып алынған
меншікті үлестік құралдар мен резервтер 2009 ... ... Ал ... ... қаржылық нәтижесі оң болып екі есе, ... ... ... ... ... ... ... салыстырымсыздығы қаржылық
есептілікке қайта бағалау жасауды немесе жеке баптарына түзету жүргізу
қажеттігін және ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын талдау оның активтерінің және ... ... мен ... ... ... ... құралған.
«Алматы газ желілері» ЖШС-нің активтері мен олардың құрамы мен құрылымын
талдауға ... ... ... тек қысқа мерзімді активтер ғана бар.
Сондықтан, ұйымның өндірістік қуатын сипаттайтын, ... ... және ... ... ... ... ұзақ
мерзімді активтердің белсенді бөлігінің үлесін, тозу ... ... ... газ ... ... шаруашылық қорларының қорлану
көздерін талдауда келесідей көрсеткіштер анықталды
|№ |Көрсеткіштер |жыл соңы |жыл басы ... |
|1 ... ... |0,007 |0,002 |+0,005 |
|2 ... ... |0 |0 |- |
|3 ... ... |0 |0 |- |
|4 ... ... ... |0 |0 |- |
| ... мен ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|5 ... жабу не өтеу |0,007 |0,002 |+0,005 |
| ... | | | |
|6 ... ... қарыз қаражаттарын |0 |0 |- |
| ... ... | | | |
|7 ... ... |0,023 |0,161 |-0,138 ... Кәсіпорынның қаржылық есептілігі негізінде автормен құрастырылды |
Баланс пассивтерін талдауда ескеретін бір ... ол ұзақ ... ... Сол ... де ... ... мәні ... болып отыр. Анықталған инвестицияларды жабу не өтеу коэффициентінің
тиімді мәні 0,9-ға жуық болу керек ... ... газ ... ЖШС-де бұл
көрсеткіш 0,007-ні құрап отыр. ... бұл ... ... ұйым ... қорларының қорлану көздерін қайта қарастырғаны жөн.
Жоғарыдағы мәліметтерді талдай отырып, «Алматы газ желілері» ЖШС-нің
қаржылық жағдайын ... ... ... деп ... болады. Себебі,
меншікті айналым қаражатының абсолютті ... ... ... және ұзақ ... көздерінің коэффициентімен теңесіп, ал қор
қалыптасуының негізгі көздерінің жалпы мөлшерінің коэффициентінен кем болып
отыр. ... ... ... туралы есеп. Ұйым меншікті
капиталдағы өзгерістер туралы ... ... ... ... ... залал және
меншiктi капиталда танылатын кезең ішіндегі кiрiстер мен шығыстардың барлық
баптарын, сондай-ақ осы баптардың жиынтық сомасын ұсынуға ... ... ... ... ... капиталды басқару мәселелерінде
міндеттерді, саясатты және процестерді бағалалуға ... ... ашып ... ... Ұйым өз капиталдарын алуан түрлі
тәсілдермен пайдалана ... ал оның ... неше ... ... ... ... баланс өтімділігіне келер болсақ, оның екі ... ... 1-сі ... ... ұйымның қысқа мерзімді
міндеттемелерін төлеу қабілетін сипаттайды. 2-сі бойынша өтімділік ағымдағы
активтерді ақша ... ... ... ... ... мен пассивтері өтімділіктің кемуіне ... яғни ең ... ... емес ... қарай орналасады. Көрсетілген 8-кесте де
осы қағидаға негізделіп құралған.
Баланс өтімділігін анықтау үшін ... пен ... ... ... ... керек. Балансты абсолютті өтімді деп тану үшін ... ... ... ≥ П1; А3 ≥ ... ≥ П2; А4 ≤ ... ... ... газ желілері» ЖШС-і мысалында осы теңсіздіктер
қандай дәрежеде орындалатындығын анықтап көрейік. 2009 жылдың ...... ≥ 0;
0 = ...... ... көріп отырғанымыздай бірінші ... ... ... ... отыр.
8-кесте «Алматы газ желілері» ЖШС-нің ... ... ... ... ... |
| |2010 жыл |2009 жыл ... Ең ... активтер |109386567 |1258292 ... Тез ... ... ... ... ... Баяу ... активтер |0 |0 ... Қиын ... ... |4368346 |659765 ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... |0 |0 ... Ұзақ мерзімді міндеттеме |0 |0 ... ... |6123097 |3631239 ... ... ... ... автормен ... ... ... өтімділік коэффициентіне келер болсақ, ол келесі ... ... ... көрсеткіштері бойынша: 1258292 ≤ 38584120;
38749042 ≥ 0;
0 = ... ... ... ... бойынша бірінші теңсіздік орындалмағанымен қалған
үшеуі орындалып отыр. Жалпы өтімділік коэффициенті:
=(1*1258292+0,5*40297302+0,3*0)/(1*38584120;+0,5*0+0,3*0)=0,53
«Алматы газ желілері» ЖШС-нің балансының өтімділігін талдай отырып ... ... 2010 жылы ұйым ... ... алдындағы қарызын
өтеу мүмкіндігі артқанын көріп отырмыз. Жалпы өтімділік ... мәні ... ... болу ... ... 2010 жылы өткен 2009 жылғы
кезеңмен салыстырғанда +0,45-ке артып ... ... ... ... басқарушылық шешімдердің нәтижесі деп айтуға болады.
9-кесте «Алматы газ ... ... ... ... өтімділік
көрсеткіштері, теңгемен
|Көрсеткіштер |2009 жыл |2010 жыл ... мәні ... ... ... |1,24 |2,14 |1,0-2,0 ... ... ... |1,78 |2,69 |0,8-1,0 ... өтімділік коэфф. |1,02 |1,23 |0,1-0,4 ... ... ... ... ... ... |
|құрастырылған ... ... ... және ... ... ... мәннен жоғары екендігін көріп отырмыз. Бұл жағдайды оң деп бағалауға
болады. Яғни, бұл көрсеткіштер арқылы «Алматы газ желілері» ЖШС өз ... ... тек ... ... ғана емес сонымен қатар
болашақта да ... ... бар ... қорытынды жасауға болады.
Ұйымның төлем және несие қабілеттілігі оның ... ... ... ... ... Сол себепті ұйымның төлем ... оның ... ... ... ағымдағы және күтілетін
немесе перспективалық төлем ... ... ... ... ... |2009 жыл ... |
|1 ... сатудан алған табыстардың|1,22 |1,66 |-0,44 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... қаражаттарының |4,18 |4,92 |-0,74 |
| ... ... | | | |
|3 ... ... ... |8,13 |11,32 |-3,19 |
| ... | | | ... ақпараттар негізінде, автормен құрастырылған ... ... ... ... барысында белгілі
болғандай, ақша қаражаттарының жеткіліктілігінің коэффициентінің тиімді
мәні 1-ден жоғары болуы ... ... ал ... газ желілері» ЖШС-де бұл
көрсеткіш 2010 жылы 4,18, 2009 жылы 4,92-ті құрап ... Бұл ... ... ... атап өту ... яғни ... газ желілері» ЖШС табыс алу
қабілеттілігін және өз қызметін қалыпты жағдайда сақтап қала ... ... ... ... ... ... ... есепті
кезеңде және болашақ ... ... ... ... ... кәсіпорынның өз міндеттемелерін
орындай алу мүмкіндігін көрсетеді. Ол үш ... ... ... ... ... ... ... жабу коэффициенті
- Ағымдағы өтіміділік не жалпы жабу коэффиценті.
11-кесте Перспективалық төлемқабілеттілік
|№ |Көрсеткіштер |2010 жыл |2009 жыл ... |
|1 ... ... ... |0,79 |0,03 |+0,76 |
|2 ... жабу ... |1,01 |1,07 |-0,05 |
|3 ... ... не ... жабу |1,01 |1,07 |-0,05 |
| ... | | | ... қаржылық есептілігі негізінде автормен құрастырылған|
Перспективалық төлемқабілеттілік болашақтағы ... ... ... ... ... ... «Алматы газ желілері»
ЖШС өз міндеттемелерін болашақта да өтеуге мүмкіндігі бар ... ... ... ... көрсеткіштерін талдауда «Алматы газ желілері» ЖШС-нің
табысы мен ... ... мен ... ... ... ... мәліметтерін зерттей отырып ұйым өз табысын тек ... ... ... ... көруге болады. 2010 жылғы көрсеткіштерге
тоқталатын болсам, өнім мен ... ... ... ... ... ... 40472029 ... құраса, ал 2009 жылы 245140518 тг-ні ... ... ... ... ... ... Ал, 2009 жылдың шығындарына келер болсақ
қаржыландыру шығындары, өнім мен ... ... ... шығындары,
басқа да шығындар есепті кезеңде болмаған. Тек ... ... ... ... ... Салық салғанға дейінгі пайда (зиян) 3917012 тг-ге
артып ... ... ... ... ... ... ... 4189066 тг-
ні құрады. Бұл жағдайды қаржы дағдарысында басқарушылық шешімдер мен ... ... ... ... ... ... орта және ... бизнес
субъектілері ғана бәсекелестікке қабілеттілігін және нарықтағы орнын сақтап
қала алды.
Бастапқы тану бағамынан ... ... ... ... ... ... өзгеше ақшалай баптарды өтеу кезінде, болмаса бағам бойынша басқа
валютаға қайта есептеу кезінде пайда ... ... ... есеп ... ... ... қызметінің жеке қаржылық есептілігінде, атап
айтқанда оның пайда болу уақыты туралы пайда мен залал ... есеп ... ... Есеп ... ... таза ... бір ... табылатын, монетарлық емес ... ... ... бұл ... жеке пайда мен залал туралы есеп беруде немесе шетел қызметінің
жеке қаржылық есептілігінде көрсетілуі тиіс.
12-кесте Табыс пен ... ... ... және ... ... ... атауы |Жол |Абсолютті көлемі |Ауытқу ± |
| ... | | |
| | | | ... |Жыл |
| | |2009 ... жыл | |басына |
| | | | | |% ... мен ... ... |010 ... ... |
|сатудан алынған табыс | |8 | |9 | ... өнім мен ... |020 ... ... ... ... құны | |6 | | | ... ... ... |030 ... |10561063|93,78 |
|жол.020) | |2 | |4 | ... ... ... |040 | | | | ... да ... |050 |842756 |10170 |832586 |98,79 ... мен ... ... |060 ... ... |
|сатудың шығындары | | | | | ... ... |070 ... ... ... ... |080 |0 |0 |0 |0 ... салғанға дейінгі пайда |120 |4189066 |272054 |3917012 |93,50 |
|(зиян) | | | | | ... | | | | | ... ... ... |130 |- | |0 | ... ... | | | | | ... ... ... ... |4189066 |272054 |3917012 |93,50 ... | | | | | ... | | | | | ... қаржылық ақпараттары негізінде автормен ... ... жылы өнім мен ... ... ... ... ... 2009
жылмен салыстырғанда -61184004тг-ге кеміп, 183956514тг-ні құрады (12-
кесте). Алайда, сатылған өнім мен көрсетілген ... ... құны ... өнім мен ... ... сатудан алынған табыспен салыстырғанда
1259871 тг-ге артып 131268865 тг-ні құрады. Ал жиынтық табыс 59268133тг-ге
ауытқып, ... ... ... өнім мен ... ... ... құнының өсуі ұйымның
көрсететін қызмет ерекшелігінен айтуға болады. ... ... ... ... ... ... өнімдер өндіру және корпоративтік
ақпараттық жүйелер құру қызметіне қажетті құралдар алыс жақын шетелден
алынады.
Ал, 2010 жылы ... ... ... ... ... ... ... өнім мен көрсетілген қызметті сатудың шығындары, басқа
да шығындар бұл ... ... де ... Ал, ... шығындары
40923549 тг-ні көрсетіп отыр. Салық салғанға дейінгі пайда (зиян) 3462140
ні-құрады. Ал, 2009 жылы КТС қойылымы ... ... Сол ... КТС
бойынша шығындар салық салғанға дейінгі пайда ... ... ... 970282 ... ... Есепті кезеңдегі жиынтық пайда (зиян) 2009
жылмен салыстырғанда -1697208тг-ге кеміп, 2491858 тг-ні ... ... ... ЖШС 2010 ... ... ... бойынша қаржылық
нәтижесі оң болып, уақытылы міндеттемелерін өтеп, ... ... ... ... пен ... құрамы, құрылымы және динамикасы, 2009-2010
жылдар, теңгемен
|Көрсеткіштердің атауы |Жол ... ... ... ± |
| ... | | |
| | | | ... |Жыл |
| | |2010 ... жыл| ... | | | | |% ... мен көрсетілген қызметті |010 ... ... ... | |4 |8 |4 | ... өнім мен ... |020 ... |0,95 ... өзіндік құны | |5 |6 | | ... ... ... жол.020) |030 |52687649|11261178|59924133|113,73|
| | | |2 | | ... ... ... |040 |0 |0 |0 |0 ... да ... |050 |250752 |842756 |-592004 ... мен ... ... |060 |8544685 ... ... шығындары | | | |0 | ... ... |070 ... |
| | | | |67 | ... шығындары |080 |8057 |0 |8057 |0 ... ... ... ... |120 |3462140 |4189066 |726'926 |20,99 ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |130 |970282 |- |970282 |0 ... шығындар | | | | | ... ... ... ... |150 |2491858 |4189066 |-1697208|68,11 |
|(зиян) | | | | | ... | | | | | ... ... ақпараттары негізінде автормен |
|құрастырылған ... ... ... ... ... ... капиталдың жалпы
айналымдылық коэфф-ті есепі жылы 1,56-дан 2,6-ға артқан; ... ... ... 2,5-ке, дебиторлық борыштардың
айналымдылық ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы капиталдың айналымдылық коэфф-
ті 1,12-ден 2,16-ке артықаны анықталды. Ал, ... ... ... өсім ... ... ЖШС-нің есепті кезеңде негізгі қызметінің
тиімділігін көріп отырмыз.
Ұйымның ... мен ... ... ... да ұйым ... бір ... болып табылады. ҚР-ның заңдарына сәйкес күйреу
деп қарыз алушының кредитор талаптарын қанағаттандыру ... ... ... ... ... мен бюджеттен тыс қорларға аударым жасау
мүмкіндігінің болмауы ... ... ... ... ... негізгі көрсеткішінің бірі несие қабілеттілік индексі
немесе американдық экономист Альтманның ұсынған «Z» моделін қолданамыз.
Z= -0,3877+ағымдағы ... ... ... ... ... ала ... есепті жылы бұл көрсеткіштің
өткен езеңмен салыстырғанда 5,367-ге кеміп, 7,367-ні ... ... ... ... ... болған жағдайда ұйымның күйреу ықтималдылығы
төмен не мүлде жоқ деген ... ... ... ... күйреу
ықтималдығы жоқ деген қорытындыға келеміз.
Өндірістік ресурстардың қолданылуын сипаттайтын сапалық көрсеткіштер,
яғни еңбек ... қор ... ... ... ... ... ... қолданудың интенсивтілігін және өндірістің
техникалық-ұйымдастырушылық деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер ... Ал бұл ... ... ... ... ... ... желілері» ЖШС-нің баланс баптарындағы мәліметтермен тығыз байланысты.
Егер қарастырып отырған ұйым ... ... ... ... таңдай
отырып, өз міндеттемелерін уақытылы өтеп, қолда бар қаражаттарын ... ... ... өз ... ... да, ... барлық
жетістіктерін қолдана алу мүмкіндігіне ие болады.
Анықталған көрсеткіштер тек ұйым басшысы мен құрылтайшыларға ғана емес
сонымен қатар ... ... ... ... мен ... ... ... тудырады. Себебі, олар ... ... ... бұл ... ... болу ... ... сенімділігін, оның қайтымдылығының көрсеткіштерін анықтай
алады. Шаруашылық ... ... ... ... даму ... ... ... Ол шаруашылық жүйесінің
құрлымын басқаруды ұйымдастыру ... және ... ... ... ... ... болады.
2. Кәсіпорында инфляцины есепке алудың ерекшеліктері және
оның меншікті капиталға әсері, ... ... ... ... ... – бұл ... ... тіркелген
меншікті капиталының бастапқы сомасы, ол ... ... ... ... ... газ ... жауапкершілігі
шектеулі серіктестігінң жарғылық капиталдың жалпы сомасы 103000 теңге, оның
100% үлесі Майгарин Қ.Б. ... ... ... ... ... ... ... мен құрылу тәртібі ең бастысы ұйымның
құқықты-ұйымдастырушылық формасына тәуелді және азаматтық ... және ... ... бар ... ... ... заңдарымен, заңды күші бар ... ... ... ... ... жарғысымен реттеледі.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің жарғылық капиталы үш негізгі
қызметті ... ... ... яғни қоғамның қызметі үшін мүліктік
негіз болып табылады; ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді, өйткені оған қатысушының үлесін ... ... беру саны мен ... ... ... ... келеді; жарғылық капиталының көлемі
үшінші тұлғалардың алдында қоғамдық міндеттемелерді ... ... ... оның ... мөлшері заңнамаларымен бекітілген.
Құрушылардың жарғылық капиталының және тіркелген бірақ жарғылық
капиталға салынбаған ... ... ... ... ... деп ... Бір ... капитал 5020 «Төленбеген капитал» шотында
есепке алынады. Ұйымдағы құрылтайшылар кеңесінің ... ... ... ҚР-ң ... ... келмейтін басқа да мақсатта орналастырылған
акцияларды сатып алуға құқысы бар.
Қосымша төленген ... – бұл ұйым ... ... ... жүзеге
асыру нәтижесінде алынған номиналды құнынан (эмиссиялық табыс) акцияларды
өткізуді жүзеге асыру кезіндегі ... ... ... ... Қосымша
төленген капитал туралы ақпаратты кеңейту үшін 5310 «Эмиссиялық табыс» шоты
пайдаланылады. Осы шоттың кредиті бойынша 1280, 2180 ... да ... шоты ... ақша ... есебі бойынша шоттарымен
корреспонденцияланып, ... ... не ... құнынан асқан сомасы
көрсетіледі.
Қосымша төленген капиталдың сомасы ұйымның ағымдағы қажеттіліктеріне
қолданбалы болмайды. Олар бекітілген ... ... ... ... ... яғни ... ... нақты пайдаланылады. Соған
сәйкес, келесідей бухгалтерлік есеп ... ... ... ... үшін ... ... 5310 ... табыс», кредиті 5010
«Жарияланған капитал». Эмиссиялық табыс шотының талдамалы есебі №13 журнал-
ордерінде ... ... ... – бұл ... ... ... ... мен басқа да активтердің қайта бағалау нәтижесінде алынған
салымдар. Аталған капиталдың қозғалысы мен ... ... ... үшін 5400 ... ... келесідей бөлімшелері бар: 5420
шотта ... ... ... ... ... ... ... бекітілген жарғылық капиталды және дивиденттерді тұрақты түрде
алумен байланысты ... ... ... ... қорғанысын қамтамасыз ету үшін резервтік капиталды
құра алады. Резервтік капитал – бұл ... ... таза ... ... қаржы-шаруашылық қызметтің шығындары өтеу үшін және
құрылтайшыларға (акционерлер, инвесторларға) дивиденттерін төлеу ... және ... ... ... ... арқылы құралады.
Резервтік капиталды құрудың мақсаты акция құнының төмендеу тәуекелі пайда
болған жағдайда ... ... ... сақтау, себебі осы ... ... ... ... Резервтік капиталдың құрылуы құрушы
құжаттарда бекітілген, ... ... ... ... ... ... ... етуші заңнама мен қарастырылған жағдайда міндетті және ұйымның
шешімімен болады. Резервті капитал ұйымды мемлекеттік ... ... ... ... ... тиіс. Жыл сайынғы аударымдар көлемі ұйымның ... ... ... ... және ... ... ... жататын құрушы құжаттарында тіркеледі. Жарғылық капиталдың ... ... ... инфляцияның және т.б. көлемінің
өсуімен байланысты резервтік капиталдың көлемі де өсірілуі ... ... ... ... ... ... зиянның мөлшері
анықталады. Анықталған сома ... ... 5 ... ... ... ... жүргізіледі. 5510 «Есепті кезеңдегі бөлінбеген пайда
(жабылмаған зиян)» және 5520 ... ... ... ... (жабылмаған
зияны)».
Есепті жылдың бөлінбеген табысының (жабылмаған зияны) есебі есеп
берілетін жылда пайда болған бөлінбеген табыс немесе ... ... бары және ... ... ... ... арналған 5510 шоты
пайдаланады. Есеп берілетін жылдың соңында 5510-шотқа жыл ... ... ... ... сомасы жазылады.
Қазақстандық әдіснамалық ұсыныстарға сәйкес, егер ағымдағы жылдың
қаржылық ... ... ... барысында өткен есепті кезеңдердің есебінде
жіберілген қателер ... онда ... ... ... ... ... жылдың таза табысын немесе шеккен ... ... ... Егер ... ... ... ... қаржылық
қорытынды есебіне едәуір әсер ететін ... ... ... ... ... ... барысында), онда осы кезеңдерде жасалынған қаржылық
қорытынды есеп анық және шын ... ... ... ... ... ... жіберілген қателер бөлінбеген таза пайданың қалдығын
өзгерту жолымен есепті ... таза ... ... ... ... қосылып
есептелінеді.
Кәсіпорын инфляция қарқынын тікелей қадағағалай алу мүмкіндігіне ие ... оны ... ... ... ... сол ... ... жасай береді. Енді мемлекеттің антиинфляциялық саясататын
қарастырып ... ... ... ... ... ... бір ... екінші елге ауысуына мүмкіндік береді, бұл
халықаралық валюта және төлем қатынастарын ... ... ... саясаттың мақсаты инфляцияны
басқарушылық етіп, ал оның деңгейін едәуір бірқалыпты етіп жасау. Ол үшін
ақшалай – ... ... ... ... ... саласындағы іс-
шаралар, сондай-ақ тұрақтандырудың әртүрлі бағдарламалары қолданылады.
Инфляциямен күресудің әдістері тура және ... ... ... ... ... а) ... ... банктың басқаруы арқылы ақшаның
жалпы салмағын ... ә) ... ... ... ... ... банктердің несиелік және есептілік ... ... ... ... ... қорлары, орталық банктердің ашық базарда
құнды қағаздармен операциялары.
2) Тура ... а) ... ... және ... ... ... тура және тікелей реттеуі; ә) бағаларды мемлекеттік реттеу; б)
жалақыны мемлекеттік (кәсіподақтармен келісу бойынша) ... в) ... ... ... мен ... және валюта бағамын мемлекеттік реттеу.
Антиинфляциялық саясаттың бірнеше жіктеулері бар. Мысалы, ортодоксальды
және гетеродоксольды.
1. Ортодоксальды нұсқасы ... ... ... аз ... емес ... негізделген. Бюджеттің теңгерілу және
айналымда ақшалай салмақтың өсу темпін ұстап тұру ... ... ... ... шектеуді ұсынады.
2. Гетеродоксальды нұсқа экономикалық үрдістердің барысына аса белсенді
мемлекеттік араласуды көздейді, соның ішінде: баға мен ... ... ... тастау; кәсіпкерлікті және халықтың жинақтарын ынталандыру
жөніндегі шаралар, ең ... ... ... ... ... инфрақұрылымды дамыту және өмірге маңызды салалар мен ... ... ... мен ... операцияларды реттеу.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және ... ... ... ... белгілі экономикалық саясат жүргізуге
мәжбүр етеді. Бұл ... ... ең ... мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы инфляцияны жою керек пе,
әлде инфляция жағдайына ... ... ... екі ұшты ... ... ... ерекше жағдайларға байланысты
шешіледі екен. Мысалы, АҚШ-та және Англияда инфляциямен күресу мәселесі
мемлекет деңгейіне ... ... ... ... ... инфляцияға
икемделу іс-шаралары жүргізіліп, тіпті арнайы бағдарламалар да жасалады
(табыстарды индексациялау және т.б.).
Инфляцияға ... ... ... екі ... ... ... ... әдістеме шеңберінде (оны осы күнгі ... ... ... белсенді бюджет саясаты жүргізіледі - сұранымға ықпал
жасау мақсатында мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... қысқартып, салықтарды көтереді. Осының
нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция қарқыны төмендейді. Бірақ ... ... өсуі де ... Бұл ... ... жағдайын
қалыптастырып, жұмыссыздықты арттырып жіберуі мүмкін. Ол қоғам ... ... құны ... ... ... бюджет саясаты
сұранымды кеңейтуге бағытталады. Егер ... ... ... ... ... ... іске ... және шығындар артады,
салықтар төмендетіледі. Ең ... ... ... нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже береді: сұраным тез өседі,
ол ... ... ... ... ... өсу басталады. Бірақ 60-70
жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды бюджет ... ... ... ... ... ... ... бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен ... ... ... ... қысқарады.
Екінші әдістемені жана классикалық бағыттағы экономистер ұсынады. ... ... ... арқылы реттеу әдісін кояды. Бұл әдіс экономика
жағдайына жанама ... ... ... ... Бұл ... ... ... Орталық банк жүргізеді. Орталық банк айналымдағы ақша көлемін
өзгертсді және қарыз пайызы (процент) ... ... ... ... ... ... мемлекет сұранымды шектеу мақсатында инфляцияға қарсы
іс-шаралар жүргізуі қажет. Жаңа классикалық ... ... ... ... және ... қысқарту саясаты инфляцияны
асқындырады, инфляция бақылаудан шығып кетеді. Инфляция осы ... ... ... сай ... ... ... (бюджет тапшылығы,
монополия, қағаз ақша, т.б.) толық жою мүкін емес. ... ... ... жою ... ... ... және алдын ала белгілі.
Сондықтан да көп ... ... жою ... оны ... ... ... мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде жинақталған тәжірибе көрсеткендей, инфляцияға қарсы ұзақ
және ... ... ... ... ... кажет. Бұл шаралар
жиынтығын келесі схема ... ... ... Мемлекеттің ұзақ
мерзімдік саясаты, біріншіден, ... ... ... жою ... Ол үшін кез ... ... инфляцияға қарсы саясатты үздіксіз де
тұрақты түрде жүргізіп, тұрғындардың сенімін орнықтыруға тырысады. Үкімет
өзінің ... ... ... (өндірісті ынталандыру, монополиямен
күрсу, т.б.) нарықтың тиімді кызмет атқаруына ... ... ... саясаты тұтынушылардың сана сезіміне қажетті әсер жасап, ... ... ... қамтамасыз етеді.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқарту
арқылы бюджет ... ... іс ... жүргізіледі. Бюджет тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс шаралары, нақты айтқанда, ... ... ... шек қою, бұл ... өсуін қадағалауға мүмкіндік
береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін ... Жеке ... ... ... үшін ... алынған қысқа мерзімдік қарыздардың
экономикаға жасайтын инфляциялық ықпалын ... Бұл өте ... ... ... Сондықтан оны арнайы түрде жеке зерттеп, қарастыру ... ... ... ... қарқынын уақытша төмендетуге
бағытталады. Бұл мақсатта мемлекет өз ... ... ... ... ... түсім түсірсді; қосымша өнім өндіретін
кәсіпорындарға ... ... ... акцияларды сату арқылы
инфляциялық сұранымды ... ... ... ... да ... ... тұрақтануын қамтамасыз етеді.
Күнделікті сұранымды қысқарту аркылы да ... ... әсер ... Ол үшін ... төленетін процент кесімдерін арттыруға болады.
Сонда қор сақтау нормасы артады, ал тұтыну шығындары қысқарады.
Инфляцияға ... ... ... ... ... ... мәселе туындайды. Инфляцияға қарсы күрес жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... ... 1%-ке
төмендету үшін жұмыссыздықты оның табиғи деңгейінен 2%- ке ... ... ... ... бұл ... ... ... оңтайлы деңгейінен 4%-ке
төмен калыптасады.
Инфляцияны ... үшін ... ... үкіметтсрі 60-шы жылдардан
бастап табыс пен бағаны реттеу саясатын жүргізген еді. Бұл саясат негізінен
табысты ... ... ... ... ... нарықтық емес,
әкімшілік әдісіне жақын болғандықтан, ... ... ... ... АҚШ ... ... табысты тежеу саясаты, түптеп
келгенде, ұзақ мерзімде тұрақты нәтиже бермеген. 1971-1974 ... ... ... мен баға деңгейін тікелей реттеу тәртібін қолданған екен. 70-
жылдардың соңында табыс пен ... ... ... ... жойылып,
оның орнына орындауға ... емес ... ... ... ... Ал ... ... президент Р. Рейганның
әкімшілігі бұл мәселемен ... ... ... ... жеке ... тарихта орын алғанына қарамастан инфляция
жаңа экономикалық фактор болып табылады. Инфляция – бұл көп ... ... ... ... ... ... – таза ақшалай құбылыс.
Инфляция айтарлықтай ... сол ... ... ... экономикалық дамуының
нақты кезеңдерінің ерекшеліктерімен анықталады. Экономикасы әлсіз дамыған
елерде инфляциялық үрдіс кірістерге бюджеттік ... күрт ... ... ... ... ... әсерінде тұрады. Дамыған елдерде
айналымда жүрген ақшалай салмақ орталық банктердің қатаң бақылауыда болады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына келесі себептер ... ... ... ... ... мен ... ... ауытқуы; тауар өнімдерін өндірушілердің монополизмі;
милитаризацияланған ... ... ... ... ... Қазақстандағы инфляциялық тетіктердің іс-қимылы мемлекеттік
қаржыландырылумен және жеңілдік ... ... ... және ... қысқарту кезінде осыған ерген жалақыны
көтеру сұраныс инфляциясының өндірістің ... ... ... ... ... ... бұзылуы және елде қаржы шиеленісуін құру; айырбас
үрдістерінің ... ... ... ... ... ... ... қабаттасуының күшеюі; инвестициялардың қысқаруы; ... ... ... ... ... өсуі ... ... болып
табылады.
Экономикалық өсімнің антиинфляциялық стратегиясы инфляцияны ... ...... ... ... өткізуді талап етеді.
Инфляцияның негізгі ... ... тұру үшін ... ... салу қажет.
Инвестициялық үрдісті жандандыру арқылы инвестиция дағдарысын жеңу ... ... ... ... табылады. Әлемді тәжірибе нақты
кепілдіктер мен инвестициялық қауіпті сақтандыру ... жеке ... ... тарту мүмкіндігі туралы куәландырады. Барлық деңгейдегі
бюджеттерді сауықтыру және Қазақстанда бюджеттік ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады,
оның ішінде: еркін көлемде қаржыландыру; ... ... ... ... ... орындалуына әлсіз бақылау. Инфляцияны
ұстау үшін бизнесті әлсіретпеуге тиіс ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... шаралар керек. Тауарлық өндіріс
жағдайларында барлық шаруашылық байланыстар ақшамен жүргізіледі. Сондықтан
антиинфляциялық саясат ақша эмиссиясын және оның ... ... ... ... ... ... санациялау мен
реструктуризациялау антиинфляциялық саясаттың және ... ... ... бағыты болып табылады. Баға мен жалақыны реттеу –
көпфакторлы антиинфляциялық ... ... ... Инфляциялық
үрдісті реттеу үшін, сондай-ақ оның сыртқы факторларын ... ... ... ... ... мен ... жинақталған
қаражаттың бүкіл арсеналдарын онымен күресуге әрекет жасағанда ғана, сондай-
ақ оны Қазақстанның жағдайларына үнемі дағдыландыра отырып қол ... ... ... ... өсуі ... ... нөлдік қарқынмен
мінезделсе, онда өмір сүру деңгейі көтерілуі мүмкін емес.Инфляция әр түрлі
әлеуметтік-экономикалық қиындықтар туғызады.
Инфляцияның ... әр ... ... ... ... және ... әкеп соқтырады.
Біріншіден, ол ұлттық табыс пен байлықты қоғамның әр түрлі топтарымен,
экономикалық және әлеуметтік институттар ... ... ... ... ... ... ... мәжбүр етеді.
Қаражаттар жеке сектордан мемлекет тарапына қайта бөлінеді. Инфляция
факторының ... ... ... ... бюджетінің тапшылығы,
инфляциялық салықпен өтеледі. Осыны нақты ақша қалдықтарының ... ... Ол ... автоматты түрде төленеді, өйткені
инфляция кезінде ақша капиталы құнсызданады. Инфляциялық ... ... ... ... төмендегенін көрсетеді.
Табысты мемлекет пайдасына қайта бөлудің келесі жолы, ол- ақша ... ... ... болуынан пайда болады. Қосымша басылып
шыққан банкноттар номиналдарының сомасы мен оларды басып шығаруға ... ... ... деп ... Ол мемлекеттің басып шығарған
ақша үшін алатын ... ... ... тең ... ... ... ақша ... нақты құнын ұстап тұрған ... ... тең ... ... бар ... ... нәтижесінде нақты табыстардың
төмендеуінен шығынға ұшырайды. Индексацияланған табыс ... ... ... жүйесі оларға нақты жалақыны сақтап қалуға
мүмкіндік бергенше инфляциядан қорғана алады. ... ... ... ... ... нақты табысын өсіре алады.
Нақты активтер иелерінің инфляциядан қорғанысы молырақ болады, өйткені
осы ... ... өсуі ... инфляцияның жалпы дәрежесінен артық
болып отырады.
Пайыздар ставкасы өзгермеген ... ... ... ... кредиторлар ұтылысқа ұшырайды, қарыз алушылар ұтады. Шығындарын
азайтуды көздеп, ... ... ... ... Осы ... ... ... көлемін төмендетеді. Бұл ситуация ұзақ мерзімді
аспектіде ЖҰӨ нақты көлемін азайтады және инфляцияны ... ... ... ... ... үй ... қаражаттар
алынуын шапшандатады. Инфляция нәтижесінде ақша формасында жинақталған
қаражаттың құнының төмендеуіне ... ... ... ... алынып, оның жас мүшелерінің пайдасына қайта бөлінеді.
Екіншіден, инфляцияның жоғары қарқыны және баға ... күрт ... мен үй ... ... қиындата түседі. Нәтижесінде
бизнес жүргізуде болжамсыздық пен ... ... ... ... ... ... мен ... өседі. Инвестициялар қысқы мерзімдік
сипат ала бастайды, инвестицияның жалпы көлемінде күрделі ... ... және ... ... үлес салмағы өсе түседі.
Болашақта бұл жағдай ұлттың тұрмысын, әл- ауқатын және жұмыспен қамтылуын
төмендетуі ... ... ... ... ... ... шиеленіс
өседі. Жоғары дәрежелі инфляция қоғамның жаңа ... ... жол ... экономиканың ашық секторындағы бағаның өсуінің шамамен
жоғары қарқындылығы ... ... ... ... ... нәтижесінде импорт өседі, экспорт төмендейді, жұмыссыздық көбейеді
және тауар өндірушілер ойсырады.
Бесіншіден, тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ... өседі, валюта нарығында спекуляция үдей түседі.
осылар бағаның өсуін жылдамдатады.
Алтыншыдан, ақша ... ... ... нақты құны төмендейді,
нақты активтерге сұраныс өседі. Бұның нәтижесінде осы тауарлардың бағасы,
бағаның ... ... ... ... өсіп ... Инфляцияның
жылдам жүруі экономикадағы сұраныстың өсуіне дем ... ... ... жол
береді. Фирмалар мен үй ... ... ... ... алу үшін
қосымша шығын жасауға мәжбүр болады.
Жетіншіден, мемлекеттік бюджеттің ... және ... ... ... экспонсионистік фискалдық және монетарлы саясат
жүргізуге мүмкіндігі шектеледі. ... ... және ... ... ... ... өндіру механизмі іске қосылады.
Сегізіншіден, жұмыспен толық қамтамасыз етілмеген жағдайда қызмет ететін
экономикадағы орташа инфляция, халықтың ... ... ... ... ... және ... да ... еңбек етуін талап етеді. Нәтижесінде
жылжымалы инфляция бір мезгілде экокномикалық ... ... және ... ... ... ... керісінше жұмспен қамтуды және өндірістік
қуаттардың пайдаланылуын төмендетеді.
Тоғызыншыдан, ... ... ... ... дәрежесі үлкен
жұмыссыздықпен ұштасады. Елеулі инфляция жұмыспен қамтуды өіруге мүмкііндік
бермейді. Бірақ инфляциямен бір ... ... ... және ... ... арасында тікелей өзара байланыс болмайды.
Оныншыдан, әр түрлі тауарлардың салыстырмалы бағалары және ... ... ... емес ... ... ... ... уақыт интервалында, инфляцияның шапшаңдауы теориясы
бойынша, жылдан жылға инфляцияның қарқынының ... ... ... оның ... ... ... жоғары ұстап тұруға мүмкіндік
береді.
Инфляцияға қарсы саясат деген бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған
мемлекеттік реттеу ... ... ХХ ғ. 60 ... ... ... ... және ... түрде реттеу мқсатымен барлық экономикаға ортақ
шаралар қолданыла бастады.
Тікелей реттеу табыстар саясаты шеңберінде ... ... ... екі ... ... ... жалақы мен бағалар өсуінің нысаналарын
белгілеу және осыларға тікелей бақылау ... ... ... ... ... мен ... ... төмендетуге тырысқан жағдайлар ... ... ... ... ережелердің жиынтығы жатады. Бақылауға
заң ... күші тән ... ... ... баға мен ... өсуінің максималдық шегі пайдаланылған. ... ... ... барлық экономикадағы еңбек өнімділігінің өсу
қарқындылығымен байланыста ... ... ... ... ... ... өтеу үшін жүргізіледі. Осы бағыттың мәні
мынада: жалдамалы жұмыскерлердің табысы реттеледі, ал пайда - ... ... ... ... өзінің қызметін жүзеге асыратын негізгі экономикалық ... ... ақша ... айналдыра алатын орта болып табылады. ҚЕХС
сәйкес қаржылық есеп берулерді құрған кезде ... ... ... ... ... ... - бұл негізінен, тауарлар мен қызметтердің сату
бағасына әсер ... ... ... ... ... және материалдарға әсерін
тигізетін мемлекеттердің валюталары.
Шетелдік валютадағы операциялар бастапқыда операцияның ... ... ... ... ... өлшемде көрсетілуі тиіс.
Операцияның жасалған күні-бұл ҚЕХС сәйкес қаржылық ... ... тиіс ... ... ... сол ... (мысалы, апта немесе ай)
жүргізілген операциялар бойынша шетелдік валютаны ... ... үшін ... ... ... ... ... егер бағам айтарлықтай
өзгеретін болса, онда бағамның орташа шамасын ... ... ... ете ... тану бағамынан немесе баланстың өткен кезеңі күніндегі ауыстыру
бағамынан өзгеше ... ... өтеу ... болмаса бағам бойынша басқа
валютаға қайта есептеу ... ... ... ... ... есеп ... ... шетелдік қызметінің жеке қаржылық есептілігінде, атап
айтқанда оның ... болу ... ... ... мен ... ... есеп беруде
танылуы керек. Есеп беретін компанияның таза ... бір ... ... монетарлық емес баптардан пайда болатын бұл айырма
сәйкесінше жеке пайда мен залал ... есеп ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Валюта бағамының құбылуы бойынша түзету әдісін ... ... мен ... бар. Оның басты жетістігі оның қарапайымдылығы.
Ол үлкен көлемдегі ... ... ... етпейді. Бірақ бұл әдіс ... ... ... ... нақты сатып алушылық қабілетіне дәл
келмейтіндігінен нақты ... бере ... ... ... таңдау да
проблема болып табылады. Сондықтан бухгалтерлік ғылымда және тәжірибеде
тауарлық ... баға ... ... ... ... ... көбірек
қолданылады.
Тауарлық баға деңгейі құбылуы бойынша қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Ол бүкіл тауарлық массаға да, әрбір
нақты тауарға немесе тауарлық топқа да бейімделуі мүмкін. ... ... ... ... көп ... ... ... екіншіден, кәсіпорындағы
қорлардың жағдайы туралы қосымша сенімді ақпарат тапқанда ғана ... баға ... ... ... ... негізінен тұрақты сатып
алушылық қабілеті ақша бірліктерінде есепке алу ... және ... ... ... алу әдісімен жасалады. Бірінші ... ... ... тәртібін, екінші әдісті қолдану ... ... ... және ... ... туралы нақты мәлімет алуды
болжалдайды. Диссертацияда нақты компанияны мысалға ала ... ... ... және ... мен залал туралы есеп беруді түзету
көрсетілген.
Қазақстанда алдағы уақытта ҚЕХС енгізуді бухгалтерлік есеп пен ... ... және ... ... кезең ретінде қарастыру керек.
Осыған байланысты қолданыстағы есеп пен ... ... ҚЕХС 29 ... қажеттілігі туындайды. Ол үшін қаржы-шаруашылық қызметі нәтижелері
бойынша компанияның есептілігі есеп беру кезеңінде ... ... ... 29 көшу қаржылық есептіліктің барлық ... ... ... ... ... кезең соңындағы жағдайы бойынша
жалпы сатып алушылық қабілетін ... ... ... есептеуді негіздейді.
Аталмыш стандартты қолданудың баланстық есептілікке ... ... ... ... ... талабының арақатынасына
тәуелді.
Қаржылық есептілікті түзету мәнін сипаттайтын бірден бір ... ... есеп ... ... және ... емес
деп бөлу екені белгіленді. Монетарлық және монетарлық емес ... ... ... ... ... ... Э. С. Хендриксен и М. Ф. Ван Бреда
монетарлық ... екі ... ... көрсетеді – монетарлық активтер және
монетарлық ... ... ... ... ... активтер -
«бұл жалпы сатып алушылық қабілетін көрсететін ақша ... ... ... ... ... ал ... кредиторлық қарыздар – бұл ақша
бірлігінің құнымен не болатынына қарамастан, болашақта ақша ... бір ... ... ... ... ... монетарлық сипаты,
ең алдымен, оның ақша қаражаттарының тұрақты бір ... ... ... баптық монетарлық емес сипаты, ең алдымен, оның шамасы
ақша ... ... бір ... тіркелмегендігімен түсіндіріледі.
Айта кету керек, барлық ғалымдар тек бухгалтерлік баланстың монетарлық
және монетарлық емес баптары арасына ғана меже ... ... мен ... есеп ... ... ... ... барлығы бір ауыздан оларды
монетарлық емес баптар ретінде сыныптауды ұсынады.
Халықаралық стандарттарды ... ... ... ... ... емес болып жіктелуі әр кез мәндес бола бермейді. Монетарлық
активтер ҚЕХС 29 «алынған және ... ақша ... ... ... 21 ... ... ... анықтама береді, яғни, аталмыш
стандарт бойынша монетарлық активтер-бұл белгілі бір сомада ... ақша ... ... ... ... мен міндеттемелер болып
табылады.
Бухгалтерлік есеп объектілерінің монетарлық және монетарлық ... ... және ... ... ... жұмыста
келтірілген.
Монетарлық объектілер қаржылық есептілікті құру сәтінде - ақ ... алу ... ... бірліктерінде көрініс табады, ал
монетарлық емес обектілер әр кезеңдердің сатып алу ... ... ... ... ... емес ... ағымдық сатып
алу қабілеттілігінің ақшалай бірліктерінде көрініс табуы тиіс және ... ... ... ... ... бойынша түзетілуі керек.
ҚЕХС- на сәйкес қаржылық есептілікті даярлаудың екі ... ... ... ... ... ... есеп (конверсия).
Алғашқы әдіс - ең қарапайым әдіс, алайда, одан 50%-ға дейін қателік
айқындалуы мүмкін. ... ... ... есеп кезеңдерінде
түзету әдісі) - бухгалтерлік есептің қазақстандық жүйемен ... ҚЕХС ... ... үшін ... ... және түзететін
тәсіл.
Қаржылық есептілікті трансформациялау үдерісі ... ... ... ... және ... жазуды құрумен және жүргізумен байланысы тұрақты
үстеме шығыстарды талап етпейді. Сондықтан бұл әдіс ... ... ... ... ... мүмкін болатын қателерден басқа,
ҚЕХС бойынша дайындалған ақпаратты кезең соңында ғана алуға болады және ... ... ... ... кейін «қолмен» түзетулер
жасау қажет болады.
Бүгінгі таңда көптеген қазақстандық ... үшін ... ... ... ... ... келешегі бар тәсіл - параллель есеп
(конверсия) жүргізу ... ... ... ... ... ... құру ... операциялардың параллель есебін
жүргізу көп пайдалы басқару ақпаратын ... ... бұл ... ... ... дәл ... болып табылады.
Параллелді есеп үдерісі (конверсия) қосарланған параллелді есеп
жүргізуді қарастырады. Есепті параллелді ... ... ... ... ... саты ... ... әсерін есепке алудың қолданыстағы тәсілдерінің жағымды
жақтарын және кемшіліктерін ... ала ... ... қаржылық
есептілігін түзетудің келесі әдістемесі ұсынылады. Осы әдістемені анықтауға
байланысты, ол келесі негізгі міндеттерді шешуді көздейді:
а) ҚЕХС 29 ... ... ... ... ... б)
қаржылық есептілік көрсеткіштерін инфляция деңгейіне түзету әдістерін; в)
инфляцияны өлшеу көрсеткіштері мен ... г) ... ... ... ... д) қаржылық есептілік көрсеткіштері
түзету процедураларын жүргізу тәртібін.
Түзетудің қарастырылып отырған әдістемесі әлемдік тәжірибеде кеңінен
қолданыс тапқан тұрақты ... ... ... ақша ... алу ... негізделген. Бұдан басқа, аталмыш әдісті қолдану
гиперинфляцияны бастан кешіп ... ... үшін ҚЕХС 29 ... әдістемеде трансформация деп есеп ақпаратын талдап, түзететін
және оған инфляциялық үдерістердің ... ... үшін ... ... ... ... Осылайша ағымдық есепке барлық
операциялар оларды жүргізу бағасы ... ... ... тиіс, алайда
кейіннен есептілікті салыстыру барысында мәліметтері түзетіледі.
Әдетте бақылауды пайдалану үшін бағалар мен жалақыны белгілі бір ... ... ... етіп ... тұру ... аң ... Жалдамалы
жұмыскерлер үшін табыстар саясатының дикриминациялық дәрежесі жоғары
болады, өйткені мемлекет органдары және ... ... гөрі ... ... ... ... ... тауарлар топтарының саны көп
болады. Бұдан басқа экономикада еңбек өнімділігінің өсуі автоматты ... ... ... ... ... және абсолютті
төмендетеді.
Табыстар саясатының бір вариантына әлеуметтік контракт ... ... мен ... ... тұрақты компромисс орнату үшін ... ... мен ... арсында келіссөз ұйымдастырады. Табыстар
саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы саясаттың ... ... ... мен ... ... өздерінің мақсатты
қызметтерінен- барынша көп пайда табу бас ... ... ... ... ... ... өз еркімен орындамайды.
Заң жүзінде бағаның өсуіне шектеудің қойылуы, ... ... ... ... ... ... ... Бағалардың өсуіне шек
қоюды болдырмайтын келесі әдіс, ол буып- түю дайын өнімдердің сапасы мен
салмағын төмендету. ... ... ... әкімшілдік бақылау жүргізу нарықтың
қызметін дұрыс ... ... мен ... ... ... ... Нәтижесінде, экономикада тапшылық жинақтала ... ... ... ... ... ... жақтаушылары
бойынша, егер кәсіпкерлер мен жұмыскерлер үкіметтің инфляциямен күресуге
кші де, ... да ... деп ... онда бұл ... ... ... ... береді. Нарық қызметінің тиімділігі ... ... мына ... атап өту ... ... ...
тауар өндірушілердің және ресурстар иелерінің – бар болуын өзі ... ... ... ... ... осы ... Сондықтан бағаға бақылау жүргізу жағдайды түзетуге көмек ... ... ... жанама әдістеріне монетарлық және ... ... ... жатады. Алғашқыда олар циклға қарсы саясат
көлемінде қолданған болатын. Орталық банк инфляцияның күшеюіне ... ... ... ... ... ... ... алу ставканың
өсуіне және ашық нарықта сатылатын мемлекеттік құнды қағаздардың міндетті
резервтерінің нормасына бірте-бірте шектеу еңгізеді.
Айналымдағы ... ... шек ... ... ... ... ... жиынтық сұранысты азайтуға тырысады: мемлекеттік сатып алуға
және инвестицияларға шек қойып, жеңілдіктерді жойып, немесе тікелей ... ... ... ... ... ... қатайтады.
Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта ... ... ... ... ... ақшаға шек қою, ұлттық валюта курсын
көтеру.
Дефляциялық шаралардың ... ... ... алдымен экономикалық өсуді
баяулатты және жұмыссыздықты өсірді, ал ... ... ... ... болуы дефляция ... ... бас ... ... еттті.
Стагфляциямен күресудің неоклассикалық бағытының балама жолдары бар.
Оның ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы осы және басқа ... ... ... ... керек.
Филлипстің қисық сызығына рестриктивтік шектеу монетарлық және фискалдық
саясатты қолданып ... ... ... ... тырысу керек емес,
жиынтық ұсыныстың қисық сызығына тікелей ықпал ету ... Осы үшін ... ақша ... ... ... ... стандарттарды, мақсатты
қаржыландыру мен несиелендіруді, салаларды селективтік ... ... ... ... ... ... болады. Соңғы варианты қолданудың тиімділігі жоғары және бұның
әлеуметтік шығындары төмен.
Үкімет үшін инфляцияға қарсы саясат жүргізудің екі бағыты ... ... ұзақ ... ... жүргізу немесе оны шұғыл жүргізу. ... ... ... оның ... ... ... нарыққа
кірудің дәрежесіне және шарттарына, өзгерістерді халықаралық қаржы
мекемелерінің қолдануына, ел ... ... ... жағдайға және т.б.
байланысты болады.
Қазақстанда инфляцияның дамуы сұраныс пен ұсыныс инфляциясының әр қилы
ұштасуын қолдану ... ... ... ... ақша массасының өсуінің
үш себебін атап көрсетейік:
♦Біріншіден, бюджеттік тапшылықты қаржыландыру үшін орталық ... ... ... ... ... банктерге несиесі қайта
қаржыландыру үшін несиелер ;
♦Үшіншіден, ТМД ... ...... ... ... ... ... көздері, негізінде ақша массасы өскен және инфляция
жандана түскен ақшалай түрдегі базаны кеңейткен ... ... ... ... ... ... шаралар тек естен таңдыру
терапиясының монетаристік әдісі қолданылды. Бұлар күткен нәтиже бермеді.
Қорытып ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың бұзылуымен,
тым өсіп кеткен басқару ... ... ... ... ... ... және бюджет тапшылығын жою инфляцияға қарсы
саясат жүргізудің басты құралына айналды.
Қазақстан экономикасы ... ... ... ... ... ... кідіріссіз өтіп келеді. Ұлыбританияның Премьер-
министрі Энтони Чарльз Линтон Блэрдің: “Қазақстан тәуелсіздік ... ... ... экономикалық прогреске қол жеткізілді. Қазір нарыққа
бағдарланған ... және ашық ... ... ... ... ... Бұл Қазақстан қол жеткізген табыстарды шоғырландыруға көмектеседі,
сондай-ақ ол Орталық Азияның басқа елдері үшін тамаша үлгі ... ... бар. ... ... ... ... арасында экономикалық реформалар
жүргізуден Қазақстанның неғұрлым қомақты ... қол ... ... бәрі мойындап отыр. Ұлттық валютаның өтімділік дәрежесі, ... ... ... ... инвестицияларына ашықтық, мемлекеттік
меншік пайызы ... ... ... бақылаудың дәрежесі және
қаражаттың бөлінуіне мемлекеттік бақылау дәрежесі салаларындағы ... ... ... ел” ... ... Әлем қауымдастығы
біздің экономикалық жетістіктерімізге талай рет тәнті ... Бұл ... ... ... ... Жыл ... ... ел алдына жаңа меже,
жаңа бағдарлар қойылып отыр. Президенттің бәсекеге барынша ... ... ... ену ... ... Үкіметке аздап ат шалдырып алудың өзіне
мұрсат бермейді. ... ... даму ... ... қоймай, озған
елдермен орайлас, қанатты елдермен қарайлас серпінді серік етпесе болмайды.
Қазақстанның жаһандық экономикалық ... сай ... ... ең ... ... ... бәрін бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықта өзіне
лайық орнын иемденген ел болуы үшін кез келген ... ... ... ... ... жалпы ахуалы бірқалыпты. Үлкен серпіліс
алдында серіппенің жиырылатыны секілді бізге де барлық күш-жігерді, ақыл-ой
қуатын ... ... ... ... белді буу қажет.
Қазақ Үкіметі алдағы үш жылдағы негізгі тетіктерді айқындап ... ... ... ішкі ... ... ... нақты өсімін 8,5 пайыз
мөлшерінде қамтамасыз ету. Бұл 2000 ... ... 2009 жылы ... есе арттырады. Үш ... ... ... ... 27,7 ... ... жоспарланып отыр.
Ең басты көрсеткіш бұл емес. Цифрлар қанша өрнек салғанымен, адамның
нақты өмірінен ол көрінбесе бәрі ... ... ... Жан ... ішкі ... ... өсуі ең басты айқындауыш. 2009 жылы бұл
көрсеткіш 5600 АҚШ долларына теңесуі тиіс. Яғни ... ... 1,5 ... Бұл ... ... ... ... мәселесіне де Үкімет айрықша назар аударып
отырғанын айту керек. Ол орта есеппен жыл сайын 8,5 пайыз болмақ. ... ... ... өсімі – 5 пайыз, оның ішінде өңдеу өнеркәсібінің
өсімі – 6,7 ... ... ... ... ... тартылатын
инвестиция орташа есеппен алғанда жылына 15,7 пайызға ... ... ... ... ... ... ... тура келеді. Жүгенін сыпырып
тастап, кең далаға жүйтки жөнелген асау тұлпар ... ... ... кетсе, жуыр маңайда тоқтам бере қоймайды. Арыны қатты асаудай бой
бермей кетеді. Үкімет ... ... 2006 жылы 5,7-7,3 ... ... 5-7 ... аралығында ұстап отыруды көздеп отыр. Осы мақсатта ... тобы ... ... ... ... ... мен беталысы
мұқият бақылауға алынған.
Экономика саласындағы ... ... ... ... ... ... ... Соны дер кезінде аңғарды ма, Мәжілістің кезекті
жалпы отырысына Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... басшысының 2006 жылғы 1 ... ... ... іске асыру барысы туралы хабарлама жасады. Онда
да негізгі әңгіме төркіні ... ... ... ... ... ... ... елдегі экономикалық ахуалдың жағдайын еш бүкпесіз
айтып берді. Бүгінде атқарылып ... ... ... ... іс-қимылдары туралы жан-жақты баяндады.
Ел экономикасындағы өрлеудің тұрлаулы әрі серпінді сипатын ... ... ... ... ... ... ... экономикасын алдағы уақытта
одан әрі жаңарту мен ... ... ... ... ... белгіленген-ді. Үкімет соны одан да егжей-тегжейлі нақтылап, етек-
жеңін жинастыруы ... ... ... қарағанда,
ортажеделдіктегі келешекке есептелген негізгі бағдарлар ... ... ... ... ... тиімді кірігу, Қазақстан экономикасын
одан әрі жаңғырту және әртараптандыру, халықтың ең ... ... ... осы ... ... ... ғылым мен білімнің осы
заманғы жүйелерін дамыту, халықтың ... мен ... ... ... ... ... озық ... мен стандарттарына көшу,
экономиканың теңдестірілген дамуын қамтамасыз етуге ... ... даму ... бар. Бір ... ... ... туындайтын
негізгі бағыт-бағдарлар түгел қамтылған. Есеп-қисабы қарастырылған. Сақадай
сай іспетті.
Үкіметтің іс-қимылында ... ... бар ... ... ... ... құнсыздану қатты алаңдата бастағанын ашық айту
керек. Өмірдің қай саласында да баға ... ... ... ... Ұлттық
теңге бағамы тұрақты деңгейде ұсталғанымен, күнделікті тұтыну тауарларынан
бастап азық-түлік, ... ... ... ... секіріс жасап
үлгерді. Жылу мен газ тарифтері біртін-біртін қайта көтеріле ... ... ... ... мен ... ... ... арасында
айырма өсе түскен сайын ертеңгі күнге ... ... арта ... ... ... өз бақылауында ұстай алады? Шоршыған балықтай
инфляция деген құрғырыңыз ... ... ... ... ... ме? Үкімет
белгілеген шаралар қаншалықты бекем? Баға мен ... ... ... ... ... көбісінің көкірек түкпірінде тұрған сауалдар осындай.
Премьер-Министрдің айтуынша, инфляцияны реттеу мәселелері Үкіметтің
айрықша бақылауында тұрған ... ... ... ... ... ... арнайы құрған тобы қатаң бақылауға алған. Қазір алдын-
ала жасалған талдаулар негізінде инфляцияның белгіленген дәлізден ... ... ... ... ... ... ... берілген деседі.
Бұл да дәтке қуат.
Бірінші кезекте, тиісті органдар сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... ... Біздің ішкі рыногымыз қанша дегенмен
әлемдік коңюнктураға тікелей байланысты ғой. Түрлі тауарлар мен ... ... ... ... ... күрт өсіп ... ... емес.
Сондықтан импорт инфляциясын үнемі назарға алып ... ... ... ... ... ... мен шаруашылық жүргізуші
субъектілердің сыртқы жағдайларға тәуелділігінен ... баға ... ... өзек ... ... Банк мәліметтеріне қарағанда, жеке
сектордың сыртқы қарызы 39,1 миллиард АҚШ долларына жеткен. Бұл ішкі ... 70 ... 2001 ... аяғында бұл көрсеткіш жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... Бүгінде жеке сектордың
сыртқы қарызының 35,5 пайызын екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... бере ... ... осындай
гәп жатыр. Экономиканың тұтыну несиелері өскен сайын екінші деңгейдегі
банктер алақандарын ... ... ... ... ... ақшаның ағыны
көбейген сайын қаржы құнсыздануы жылдамдайды.
Қазірдің өзінде ... ... ... ... өсіп ... Ол 2006 жылдың
екі айы ішінде халықтың ... ... 4 есе ... ... ... ... бұлайша шарықтай түсуі инфляцияның шапшуына ... ... ... бюджеттің ағымдық шығындарын қысқарту арқылы да инфляцияны
ауыздықтауға болады. Есеп-қисапты дұрыс жүргізіп, не ... не ... ... ... ... ... ... есебінен болатын
негізсіз шығындарды реттеуге мүмкіндік бар. ... ... ... ... ... ішкі өнімге қарай алғанда 22-23 пайыз
деңгейінде ұстауға ұмтылып отыр. 2005 ... ... ... бұл ... ... ... 2004 жылы 23,4 пайыз болған еді. Бұл арада Ұлттық қор
трансферттерін қоспағандағы таза мемлекеттік шығындар ... ... ... ... 1 ... ... Ұлттық қор жаңа схема бойынша жұмыс
істей бастайды. Бұдан былай Ұлттық қор ... ... ... ... ... ... Үкімет ұсынақты түрде жұмсауға
көшетін болады. Экономиканың “қызып кетпеуі” үшін ... ... ... алынған.
Үкімет халықтың табысының, жалақысының өсуін және еңбек ... ... ... ... ... ... ... өсу шегін дәл
анықтау үшін мұндай деректерді ай ма ай ... ... ... ... екі айы ішіндегі көрсеткіштерге қарағанда, нақты
еңбекақының ... ... ... ... ... 2,3 есе ... ... нақтылай қаражат кірістері бөлшек сауда айналымының өсу қарқынынан
1,4 есе ... Ішкі ... ... ... жүріп жатқан өсімдер
инфляциялық үдерістерге еріксіз итермелеп отыр.
Инфляциялық үдерістерді реттеуде антимонополиялық саясаттың орны ... Осы ... ... ... ... комитеттің аумақтық
бөлімшелері құрылып, 1 шілдеден бастап нақты жұмысқа ... ... ... үшін ... ... ... өндіріс
салаларындағы “жасырын монополияларды” жою ісі қолға алынбақ. “Монополистік
қызметті шектеу және ... ... заң ... Мәжіліс қарауына
ұсынылады. Индустрия және сауда ... ... ... ... қорғау және дамыту саласындағы ... ... Бұл да ... ... ... тұр.
Көптеген монополистер өз делдалдары арқылы жұмыс істейтіні жасырын емес.
Аралық буындардың ... ... ... ... де ... тұтынушы
зардап шегеді. Сондықтан Үкіметтің ендігі бір айналысатын шаруасы делдал
құрылымдардың ... тыс ... ... салу ... керек. Электр
энергетикасы, ... ... ... газ сияқты экономика салаларында
мұндай аралық делдал буындар тіпті көбейіп кеткен.
Сонымен, инфляцияны ауыздықтауға ... ... мол. ... ... те жоқ ... Тек қапы қалмау жағын ойлау керек. Инфляцияға қарсы
шаралардың кешенді жүйесін ... аз, оны ... ... ... ... Сонда ғана инфляция именеді.
Кәсіпорынның меншікті капиталының есепке алуын ескере отырып, оның
инфляция жағдайында ... ... ... ... ... ... инфляция жағдайында ... ... ... қамтамасыз етілгендігін көрсетеді. Жалпы ... ... ... ... ... және инвестиция орналастыруға
байланысты ғана кәсіпорында инфляциялық түзетулер жасалады. Оның кәсіпорын
үшін қажеттілігі зор. Себебі қаржылық ... және оның ... ... ... ... ... үшін ... факторлардың бірі
болып табылады. Қазіргі Қазақстандық және ... ... ... ақша қаражаттарын және жалпы қаржы көздерін
инвестициялауда ... ... ... ... талаптардың
бірі болып табылады. Қазақстанда нарықтық экономика қалыптасып, ... ... ... бұл міндетті талап болатыны таң
қаларлықтай ... ... ... инфляцияны есепке алудың ... ... және оның ... бір ... ... айта кету ... ... әсерінен «Алматы газ желілері» жауапкершілігі
шектеулі серіктестігіндегі бухгалтерлік есептілік пен ... ... деп ... ... ... ... үшін пайдаланатын
қазіргі игілікті айтуға болады. Капитал латын сөзінен ... ... ... ... өсуі капиталистердің ақысыз иемденетін жалдамалы
жұмыстарының ... ... ... құн. ... және ... тозған, ескерген құрал-жабдықтарға кеткен шығындары ... ... ... ... ... көшкен кезде капитал сөзі жиі айтылатын болады,
бірақ ... деп кез ... ... айтады. Қандай да бір капитал ... ... ... ақша ... ... бастайды. Алайда ақшаның ақшамен
және ақшаның капитал ... ... бар. ... өз ... бола ... ... егер ... тауар айырбасын Т-А-Т
формуласымен қызмет көрсетсе онда олар бұл бір ... ... ... ... ... еселеу құралы ретінде қолданса яғни ... ... көп құн алу үшін көп ... онда ... капитал бола
алады.
Ақша төлем құралы ретінде және айналым ақша капитал ретінде алғашқыда
бірінен тек біркелкі емес айналым түрінде ... ... ... ... шарты ақша иегерінің нарықта
сондай тауарды табу мүмкіндігі болып, ол жаңаша құнды жасауға ... да көп ... бай ... ... ... Сондай тауарға жұмыс күші
тауары жатады.
Экономикалық теория классикалық мектебінің негізін слаған А. Смит ... және ... ... ... ... П.Самуэльсон мен У.
Нордхауздың ойынша, капитал бұл ... ... ... экономисі
Жан Батист Сэй және ағылшын экономисі Джон Робинсон капиталды бұл ақша
сомасы, бағалы ... ... деп ... ... ... ... ... бар: капитал бұл өндірісте қолданылатын адамның білімі,
қалыптасқан әдеті, энергиясы. ... бұл ... ... фактор ретінде
табысты жасаушы. Әртүрлі уақыт кезеңіндегі көптеген ... ... ... онда ... ... ... және
ақшалар да капитал бола алады.
Бірақ капиталдың мәнін толыққанды етіп К.Маркс ашқан. Маркс былай деп
жазған: сырттай ... ... ... ... ... құрал-жабдығында
(тұрақты капитал), адамдар (өзгермелі капитал), ақшалай ... ... ... ... К. ... ... соң ... күрделі ұғым деп
санаған. Барлық аталған материалдық игіліктер өз бетінше ... ... олар ... ғана ... ... ... егер иегерлері оларды
құнды еселеу үшін немесе қосымша құнды жасауға ... ... ... ... ... капиталдың бірқатар аныктамасын
берген. Бул кездейсоқ емес. "Капиталдың" бірінші томында. капитал - ... бұл ... ... құн деп ... "Капиталдың" екінші
томында: "капитал бұл ... ... ... ... ... ... ... томында ашылған. Ол капиталды заттар
жиынтығы ... ... ... ... жоққа шығарып.
капитал - бұл зат еместігін, ол ... ... ... ... ... айтқан.
Құнның өзінің өсуі калай болады? Алғашқы кезде былай көрінуі мүмкін:
құнның өсуі тауардың ... ... ... ол ... кәсіпкер
табысы мен пайдасының қайнар көзі болып табылады. Тауарды бір ... ... оны ... ... ... ... құнның өсімшесі пайда болады. Шын
мәнінде бұл бір кәсіпкердің басқаның есебінен байығандығын көрсетеді, ... ... ... еселенуі болмайды.
Айталық, коғамда үш тауар өндіруші құны 300 мың ақша бірлігіндегі өнімді
жасады, оның ... А ... ... - 100 мың ақша ... В — 100
мың ақша бірлігін. С — 100 мың акша ... ... ... өнімді өткеру процесінде "В" ... ... 100 мың аша ... 110-ға ... соның есебінен 10 мың ақша
бірлігін ұтады. Дәл солай "В" тауар ... ... өз ... 100 ... ... емес. 100 - ға өткеріп. 10 мың ақша ... ұтты . ... ... дәл ... ... Өз ... ол да "А ... өндірушіге
100 мың акша бірлігіне емес, 110 - ға сатып, 10 мың акша ... ... елес ой ... ... үш тауар ондіруші ұтқандай. Осы ... ... ... кері көзбен карасақ, онда байқайтынымыз: ... ... ... ... ... ақша ... сатқан өз өнімін «С»-ға
110 мың ақша ... ... осы ... ... ... А-дан сатып алады. Дәл
осындай құбылыс ... ... ... ... ... ... ... тоқталайық:
Қарыз капиталы дегеніміз белгілі бір мерзімге % ... ... ... ақша ... ... дегеніміз мемлекет бюджетінен берілетін ақша.
Кәсіпкерлік капитал дегеніміз инвестор белгілі бір мерзімге өнім ... ... ... ... ... белгілі бір елдің инвестициясына иелік
етуі.
Жекеменшік капитал-жеке тұлғаның мемлекеттік емес формасы ... ... өз ... ... ... капиталдың бөлігі
Өзгермелі капитал-өндіріс процесінде өз құнын дереу өзгертетін жұмысшы
күшіне сіңген капитал бөлігі.
Капиталдың техникалық ... ... ... ... жабдықтар
массасының оларлың іске қосатын жұмысшыларының санына ... ... бұл ... ... ... ... ... табу
мақсатында өндірістік қызмет үшін қажетті бастапқы капитал.
Бұл капитал кәсіпорынның мөлшерін және ... ... ... ... ... Ол құрылтайшылар құжаттарында ... ... ... ... ... ... ... тең тіркелген сомаларда көрсетіледі. Капиталдың ... ... ... ... ... және кей ... ғана ... өзгеруі мүмкін. Капиталдың өзгеруі оның шамасын ... ... ... және ... ... процедурасымен келістірілген.
Капиталдың мөлшеріне өзгерту жөніндегі шешім заңдарда белгіленген ... ... ... ... және қозғалысы жөнінде ақапараттарды
жалпылау және есептеу үшін «Негізгі капитал» бөлімшесінің шоттары арналған.
Ол мына шоттарды қамтиды: «Қарапайым ... ... бар ... ... ... мен жарналар».
Құрылтайшылардың акционерлік қоғамның негізгі капиталына салымдары
бойынша қарыздарын ... үшін ... ... ... ... шоты ... ... дебеті бойынша оның
құрылтайшылармен енгізілуге тиіс, капиталдың ... ... ... ... ... сомалары ақшалай қаражаттар
болып көрсетіледі.
Шаруашылық жүргізуші субьектілер іс жүзіндегі қолданыстағы заңдарға
және құрылтайшы ... ... ... ... құра ... ... ... капитал есебі шаруашылық серіктестіктердің резервтік
капиталының шамасы олардың ... ... ... ... ... ... ... және белгіленген тәртіп бойынша
мемлекеттік тіркеуден өтуге тиіс. Осы ... есеп беру ... ... ... ... яғни ... резервтік капиталға жіберілуі
мүмкін.
Шаруашылық серіктестіктер резервтік капитал ... ... ... ... ... пайдалану тәртібі жарғымен анықталады.
Өндіріс ... ... ... және басқа себептерге байланысты жарғылық
капиталдың көбеюі кезінде сәйкесінше ... ... да ... ... ... ... табыстан аударулар есебінде құрылады.
Резервтік капиталдың ... ... ... мен ... ... реті қарастырылады.
Басқа да резервтік капитал есебі арнайы ... ... Бұл ... ... ... мөлшерден арты құрылған резервтік ... ... ... әрі қарай айналымнан алу мақсатында өз
акционерлерімен ... ... ... ... ... ... капитал» шотында жүргізеді.
Кәсіпкердің қолдағы негізгі капиталды сатып алысымен пайдалану міндет
емес, өйткені негізгі құралдар қоймада резерв ... ... ұзақ ... ... ... жалға берілуі мүмкін.
Басқаша айтқанда негізгі капитал ... алу ... кез ... кәсіпкер мен негізгі құралдар иесі арасындағы келісім шарт ... қол ... ... ... ... есепке алу үшін талапқа
сай ресімделген бастапқы құжаттар ... Ол ... ... ... есеп-фактуралары, сатып алу, сату шарттары мен тағы ... ... ... көптеген өндіріс құралдары бойына ... мен ... ... ... ... ... тозады, өзінің құнын
жаңадан жасалған ... ... ... құралдары бір ғана өндірістік процесте тұтынылады және өзінің
құнын жаңадан ... ... ... ... ... қарай негізгі құралдар былайша бөлінеді:
Қолданыстағы – бұл пайдалану сатысындағы ... ... ... ... ... да ... ... уақытша
қолданылмай тұрған негізгі құралдар.
Запаста тұрған- қолданылып жүрген негізгі құралдардың жөнделуі,
жойылуы, апатқа ұшырауы ... ... ... үшін ... ... ... ... әртүрлі құрал-жабдық пен айналымды біркелкі
жасалмайды, сондықтан оларды негізгі және айналмалы деп ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады. Әдетте ол
жабдықтар машина, станок, ... мен алып ... ... еніп ... ... ... ол дайындалатын өнімге өзінің ... ... ... Егер ... 10 жыл қызмет етсе, ал оның құны 100 ... тең ... ол 1 ... ... өнімге 01,-ге өзінің құнын
бөлшектеп жайлап енгізу процесін амортизация ... ... тозу ... ... ғана ... ... оған ... күші де әсер етеді.
Станок шіриді, ірі үйлер қолайды. Ал моральдық тозудың екі түрі бар:
1. бұрынғы ... ... ... ... ... одан ... бұрынғы конструкциядағыдай машинаның пайда болуы, бірақ содан өнімділеу
және үнемділеу;
Техникалық ... ... ... ... тозуына дейін оның
моральдық тозуын жеделдетеді. Моральдық тозуға кеткен шығынды азайту үшін
және ... ... ... ... мерзімде қайтару үшін кәсіпкерлер
жедел амортизациялық жүйені кеңінен қолдануға мәжбүр. Негізгі капиталдың
құны ... ... ... ... соң ... ... өнімнің өндірістік шығындарына енеді және
оның өткерілуінен кейін кәсіпорын есебінде ақшалай қор ... ... ... ... ... қор ... капиталды толық
қалыпына келтіруінде немесе ремонт процесінде оның ... ... ... ... ... және оған ... қарқынының
әерін сезінуге болады.
Егер ақшаларды құнды еселеу құралы ретінде қолданса яғни алғашқы
салынғанға қарағанда көп құн алу үшін көп ... онда ... ... бола
алады.
Ақша ақша ретінде және айналым ақша капитал ретінде ... ... ... емес айналым түрінде өзгешеленеді.
Ақшаның капиталға ... ... ... ақша иегерінің нарықта
сондай тауарды табу мүмкіндігі болып, ол жаңаша құнды жасауға қабілетті,
одан да көп ... бай ... ... ... Сондай тауарға жұмыс күші
тауары жатады.
Жұмыс күші тауар құнының төменшгі шекарасы болып жұмысшы өмір ... ... ... ... өмір ... құны ... Өмір сүруі үшін
жұмысшы еңбек рыногында өзінің жұмыс күшін ... ... ... процесінде
жұмысшы құнды жасайды, ол болса оның жұмыс күші ... асып ... ... ... құн ... ... ... қоры күнделікті шығындар мен инвестицияны
қаржылауға ... ... ... ... қорын пайдаланып,
капиталды ұзақ мерзімге активті көбейтуге және түсімді ұлғайтуға пайдалану.
Инвестицияны жеке және заңды ... іске ... ... ... ... ... ... сөзі жиі айтылатын болады,
бірақ капитал деп кез келген ақшаны айтуға болады. Қандай да болмасын, бір
капитал өзінің ... ... ақша ... ... ... ... ... капитал бола алмайды. Мысалы, егер ақшалар тауар айырбасын Т-А-Т
формуласымен қызмет көрсетсе, онда олар бұл ... ... ... ... ... ... ... ретінде қолданса, яғни алғашқы
салынғанға қарағанда көп құн алу үшін ... онда ... ... ... ... жағдайында бухгалтерлік есеп пен қаржылық
есептілігіне ... ... ... ... оның ... әдісіне
байланысты арқылы болады.
Оның бірінші кезеңі есепті кезең ... ... ... ... жасаудан басталады. Яғни кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтайтын
басты көсреткіш сынақ балансы жасалады.
Кейін екінші кезеңде, ... ... орын ... ... ... яғни баға индексін анықтауды білдіреді. Ол мемлекеттік деңгейде
анықталып, сол салада жұмыс ... ... ... ... ... ... кезекте кәсіпорынның жұмысына байланысты инфляцияны есепке алу
әдісі таңдалынып алынады. Оның ... түрі бар. ... ... ... дұрыс жоспарлау үшін инфляциялық үдерістердің күшін
ескеру керек. Оларды өлшеудің бірнеше тәсілдері бар:
1) жалпы баға ... ... ... бір ... инфляция қарқынын өлшеу;
3) Пааше индексінің көмегімен есептеу;
Төртінші кезекте, есеп ... яғни ... ... ... және ақшалық емес баптарғы бөліп көрсету. Ақшалық баптарға ... мен ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Ал ақшалық емес ... ... ... емес ... және ... қарастырылады.
Бесінші қадам болып, сынақ баланста инфляция жағдайында кәсіпорын түріне
байланысты таңдалған әдіспен түзету жұмыстары жүргізіледі. Ол ақшалық ... емес ... ... ... ... жүзеге асырылады. Ақшалық емес
баптар инфляция жағдайында түзетуге жатқызылмайды. Ал ақшалай емес баптар
түзетуге жатқызылады.
Келесі ... ... ... ... ... жинытық пайда есебі
жаслады. Жинытық пайда есебі кәсіпорынның қаржылық есеп ақпарттарына сай
жасалады және оның ... ... ... зиян деп ... ... ... кезекте атқарылатын жұмыс болып, «Алматы газ желілері»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жинытық ... ... ... ... капитал қозғалысы жасалды. Меншікті капитал қозғалысы
кәсіпорынның бастапқы салымы мен оның әрі ... ... ... ... ... ... ... зияндардан құралады. Жалпы
кәсіпорынның жиынтық пайда есептілігінің нәтижесі ... ... ... ... ... ... Оның ... кейінгі жарғылық капитал мөлшері өзгеріссіз қалады. Бірақ ол
Қазақстан Республикасының жаупкершілігі шектеулі ... ... ... ... сай ... ... Егер жарғылық капитал
мөлшері жеткілікті деңгейде болмай, кәсіпорын өз жұмысында жетістіктерге
жылда ... ... ... капиталын Қазақстан Республикасының Заңдарымен
бекітілген көлеміне жеткізе ... ол сот ... ... деп ... жабылады.
14-кесте Инфляцияның қаржылық есептілікке әсері
|Активтер |Жол ... ... |
| | ... |сынақ |
| | | ... |
| | |2010 жылы ... ... ... ... ... | | | ... қаражаттары мен олардың |010 ... | ... | | ... ... мерзімді дебиторлық берешек |012 |30004326 ... ... ... ... ... |100 |139390893 |139390893 |
|II. Ұзақ ... ... |  | | ... ... |024 |4352085 ... ... емес ... |027 |16261 ... ... ұзақ ... ... |200 |4368346 |4097509 ... (жол. 100 +жол. 200) |  ... ... |
|Пассивтер | | | ... ... ... міндеттемелер |030 | | ... ... ... ... |031 ... |23918386 |
|Салық бойынша міндеттемелер |032 |9271 |9271 ... ... ... ... |034 ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер |300 |137636142 |13763142 ... ... ... |  | | ... ... қаржылық міндеттемелер |040 | | ... ... ... ... |041 | | ... ұзақ ... ... |400 | | ... ... |  | | ... ... |050 |103000 |103000 ... ... |051 |0 | ... ... ... үлестік |052 | | ... | |0 | ... |054 |0 | ... ... ... ... |055 | |5749260 |
| | |6020107 | ... ... мен ... |500 | |5852260 |
| | |6123097 | ... (жол. 300 + жол. 400 + жол. | ... ... ... | | | ... ... қаржылық есептілігінің негізінде автормен ... ... ... отырғанымыздай кәсіпорынның қаржылық жағдайының
шынайылығын анықтау бірнеше сатылардын тұрып, күрделі ... ... ... ... ... оны ... отыруымыз шарт. Жалпы
«Алматы газ желілері» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ақшалай емес активтері негізгі құралдар мен
материалдық емес ... 270838 ... ... ... ... соңында барлық кәсіпорындардың бухгалтериясында алтыншы «табыстар»
және ... ... деп ... ... ... ... пайда (зиян)»
деп аталатын шотпен жабылуы тиіс, яғни бұл ... ... ... аталған алтыншы бөлім шоттарын жабу барысында бухгалтерлік есепте
алтыншы бөлім шоттары дебеттелініп, «жиынтық ... ... деп ... кредиттелінеді. Ал жетінші бөлім шоттары жабу барысында бухгалтерлік
есепте «жиынтық кіріс ... деп ... шот ... ... деп ... бөлім шоттары кредиттелінеді. Осы операциялардың
қорытындысы ... ... ... ... деп ... шоттың дебеті мен
кредитіндегі сомалар салыстырылып, егер дебетіндегі сома ... ... ... ... жылы зиян ... ал ... сома ... жағдайда ұйымның есепті жылы өзінің істеген жұмысының қорытындысы
бойынша ... ... ... ... баға ... құбылуы бойынша қаржылық есептілік баптарын түзету
дәлірек нәтиже береді деуге болады. Ол бүкіл тауарлық ... да, ... ... ... ... ... да бейімделуі мүмкін. Бірақ түзетудің
бұл әдісі, біріншіден, көп еңбекті қажет ... ... ... ... туралы қосымша сенімді ақпарат тапқанда ғана қолдануға
жарамды.
Тауарлық баға деңгейі құбылуы ... ... ... ... ... қабілеті ақша бірліктерінде есепке алу әдісі және ... ... ... алу ... ... ... әдісті қолдану түзетудің
қарапайымдау тәртібін, екінші әдісті ... ... ... ... және ... жағдайы туралы нақты мәлімет ... ... ... компанияны мысалға ала отырып, аталмыш
әдістермен балансты және пайда мен ... ... есеп ... түзету
көрсетілген.
Ал кәсіпорын активтерінің құнсыздануы оның баланстық құнының төмендеуіне
алып келіп отыр. Жалпы баланс валютасының теңдігі ... ... мен ... ... құралу көздері, оның ішінде меншікті капитал
түзетуге жатқызылады және ол бөлінбеген пайда сомасын арттырып ... ... ... ... мен ... орын ... ... Жалпы кәсіпорындың ақша қаражаттары түзетуге
жатқызылмайды, бірақ ақша қаражаттары инфляция ... ... ... Ақша ... ... кезең басындағы сомасы мен есепті кезең
соңындағы тұтыну мүмкіндігі салыстырылады және ... өз ... ... ... ... ... 29 Халықаралық қаржылық есептілік
стандартында кәсіпорындар инфляция жағдайында бірдей жалпыға ортақ пайызды
қолданғаны дұрыс деп көрсетілген. Бірақ ... мен ... ... ... ... ... ... кеолмейді. Сондықтап, жалпы баға
индексі негізінде емес ... баға ... ... дұрыс. Ал
жоғалтылған 270838 ... ... ... ... ... ... ... тасталмай, тек қана кәсіпоырнның өз ... ... ... көру үшін ғана ... баға ... ... бойынша қаржылық есептілік баптарын
түзету дәлірек нәтиже береді деуге болады. Ол бүкіл ... ... ... ... тауарға немесе тауарлық топқа да бейімделуі мүмкін. Бірақ
түзетудің бұл әдісі, ... көп ... ... ... ... қорлардың жағдайы туралы қосымша сенімді ақпарат тапқанда
ғана қолдануға ... баға ... ... ... ... ... тұрақты
сатып алушылық қабілеті ақша бірліктерінде есепке алу әдісі және ... ... ... алу ... ... ... әдісті қолдану түзетудің
қарапайымдау тәртібін, екінші әдісті ... ... ... ... және ... ... туралы нақты мәлімет алуды
болжалдайды. Диссертацияда нақты компанияны мысалға ала ... ... ... және ... мен ... туралы есеп беруді ... ... ... ҚЕХС енгізуді бухгалтерлік есеп пен
қаржылық есептіліктің дамуы және ... ... ... ретінде
қарастыру керек. Осыған байланысты қолданыстағы есеп пен есептілік жүйесін
ҚЕХС 29 ... ... ... ... Ол үшін қаржы-шаруашылық
қызметі нәтижелері бойынша компанияның есептілігі есеп беру ... ... ... ... Инфляцияның меншікті капиталға әсері және оны бағалау
әдістері бойынша ұсыныстар
1. ... ... ... барысындағы инфляция ... және оның ... ... кемшіліктері, инфлияцияны
есепке алу
Қаржылық есептілікті жүргізу барысындағы инфлция әсерін пайыздармен
анықтап отырамыз. Инфляцияны анық ... ... бірі ... ... ... болып табылады. Бұл өзгеріс ... ... ... апта ... ... ... Инфляция деңгейін бағалау әдісін көртеген елдерде нарықтық құн
өзгерісі деп атайды себебі бұл ағылшынның ‘index retail of price’ ... ... ... ... бұл ... ... он екі ... жалпы баға индексі әдісі деп айтайды. Бұл әдіс ... ... ... ... ... инфляция әсерін 29
халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес жалпы баға индексі
арқылы пайдаланылады. Жалпы баға индексі ... құн мен оның ... ... айырмашылықтарын анықтау арқылы ... ... ... ... анағұрлым көп. Себебі, стандарттың негізінде
түзетілетін қаржылық есептілік орын алып отырған мемлекетте ... алуы ... Ал ... ... баға ... ... түзетіледі
делінген. Жалпы баға индексі барлық кәсіпорындарға ... ... ... Ал оның түзетілуі қандай деңгейде жүргізілетіндігі, түзету
әдісінң қандай шамада алынатындығы және оның салық ... ... ... ... ... ... Егер ... жылдық инфляция
деңгейі 10-15 пайыз көлемінде орын алып ... ... ... ... ... және ... есептілік ақпараттарының шынайы болмауына
көңіл бөлінбейді. Сондықтан инвесторлар қаржылық есептілікті инвестиция
орналастыру ... ... ... 29 ... ... он бес ... инфляцияны бағалау әдісі гармондалған
тұтыну құнының индексі әдісі пайдаланылады. Бұл ... ... Одақ ... инфляция көлемін бекітіп, соған сәйкес инфляция
деңгейі ... ... орын алып ... пайыздар арқылы оның
көлемін жоғарылатып немесе ... ... ... ... инфляция
көлемі екі пайызды құрайды. Инфляция деңгейінің төмендеуі ... ... ... орын ... ... көлік құралдарының құнының және
солардың сапасының өзгеруін де есепке алады.
Есептілікті жүргізу ... ... ... ... кәсіпорында қолданатын әдістердің бірі ағымдылық тұтыну ... ... Бұл ... ... ... валютаның шетел
валютасындағы инфляция жағдайындағы тұрақты деп танылған валюта ... ... ... ... ... есептілік
көрсеткіштеріның баптары ақшалық және ақшалық емеске бөлініп, оның ... ... ... шығу ... ... Ал айырмашылығын бөлінбеген
пайда немесе зиян есебінде көрсету ... ... Бұл ... ... да, ... де бар. Бұл ... артықшылығы көп
ақпаратты пайдалануды талап етпей, кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... тұрақты мемлекет пен біздің
мемлекетіміздің тұтынушылық ... әр ... ... ... ... қаржылық есептілік шындыққа сай келмеуі мүмкін[52,77б.].
Жалпы осы жұмыстың бірінші жаңадан енгізіліп отырған ұсыныстарының бірі
болып болып инфляцияны есепке алу ... яғни ... ... ... ... Бұл 29 халықаралық қаржылық есептілік стандартында
көрсетілмеген және ... ең ... ... бірі ... Осы диссертациялық жұмысты зерттеу негізінде инфляция қарқынын
есепке алудың екі түрі ұсынылып отыр. Олар:
- Инфляция әсер ете ... ... ... ... және тағы ... және монетарлық емес активтерді
нарықтық құны арқылы ... ... ... тікелей
қызығушылығы жоқ мамандар (бағалаушылар) арқылы қайта бағалау;
- Инфляция әсер ете ... ... ... ... ... тағы ... және ... емес активтерді статистика
агенттігімен есептеліп шығарылған инфляция ... ... ... ... ... ... шынайылығы мақсатында инфляция
қарқынын есепке алуға байланысты түзету әдістерінің жағдайы және ... ... ... ... ең жеңіл, бірақ ақпараттары толығымен
дұрыс деп танылмайтын әдіс: қаржылық есептіліктегі есепті кезең басындағы
активтердің таза құны мен ... ... ... ... ... айырмашылықтарын анықтап оны өзгерту. Инфляция қарқынын
есепке алу барысында шетел валютасы ... ... оның ... ... салыстырылады, нәтижесінде туындаға айырмашылықтар
қаржылық есептілік элементтерін түзету мақсатында ... ... ... ... ыңғайлы және жеңіл болуы, оның ақпараттарының
шынайылығын жойып ... Бұл ... ... ... ... мүмкіндік
бермейді және қолдану тиімсіз деп танылатын әдістердің тізіміне жатқызылады
және шетел валютасы мен ... ... ... алу ... де сай ... ... ... жағдайында құрастырылмаған тұжырым
нәтижесінде ... ... ... ... ұйым ... ... инвестиция тиімсіз, яғни ұйым өз қызметінен ... ... деп ... ... ... ала ... қалу ... Сондықтан, кәсіпорын қызметін ішкі резервтер мен ... ... ... ... ... ең тиімді деп танылатын
деңгейін таңдап, инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынмен реттелмейтін бірнеше
макроэкономикалық факторларды тұрады. Олар:
-Ақша-несиені реттеу;
-баға құру мүмкіндіктерін реттеу;
Инфляцияның жалпы ... ... ... ... ... ... ... аналиткалық көрсеткіштердің
бірі болып табылып, экономикалық үдерістердің реттелуі ... ... ... тигізетін факторлардың бірі болып табылады. Ол шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... және ақша несие нарығында, ... мен ... ... ... ... кету ... орын алады.
Кәсіпорын жұмысын қалыптастырып, оның әрі қарайғы жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... баға өзгерістерінің
нәтижесінде туындап отырған инфляция қарқынын анағұрлым ... ... ... ... ... есептің қағидасы шынайылау
мақсатында қолданылатын тағы бір әдіс тауар құнының өзгерісіне байланысты
баланстың актив және ... ... ... ... ... табылады. Бұл
әдістің ерекшелігі ол халықаралық стандарттар негізінде қайта бағлауға
жатқызылған тауарлар мен ... және ... да ... ... құны
бойынша қайта бағлау әдісі болып табылады. Бұл әдістің негізінде ... құны ... бұл әдіс ... ... ... ... және оның бір ... ғана активтің қайта бағалануы арқылы
жасалады[23,92-95бб.].
Инфляцияны есепке алудың ең ... және ... ... ... ... 29 ... қаржылық есептілк стандарты Гиперинфляция
жағдайындағы қаржылық есептілік болып табылады. Бұл ... ... ... оның себебі, бұл стандартта тек қана ... ... ... және оның ... деңгейі бекітілмеген және
түзету барысында активтер мен пассивтерді ... ... оның ... баға индексімен жүргізіледі. Ол кәсіпорынның жекелеген активтерін
қайта бағалау кезінде елеулі айырмашылықтар туғызуы мүмкін.
Осы стандарттың ... ... баға ... ... ... ... ретінде жалпы ұлттық өнімнің динамикасы немесе көтерме сауда
бағалары қолданылады.
Тәжірибе түрінде ... баға ... ... ... ... бірнеше
кезеңнен тұрады.
- Біріншіден, қаржылық есептілікті есептегі құнмен, яғни бастапқы
құнымен ... ... ... ... ... және ... емес деп ... Үшіншіден, ақшалық емес баптарды сатып алу құнынан жалпы бағалық
өзгеріс индексі негізінде жыл сайынғы ... ... ... ... мен ... бөлінбеген пайда немесе зиян арқылы
реттеледі.
- ... ... ... ... ... ... пайданы
немесе зиянды анықтап, сатып алу ... ақша ... ... ... анықталады. Ал ол көрсеткішті жалпы
баға өзгерісінің индексі арқылы анықтайды. Бірақ бұл әдістің кемшілігі
активтерді жеке дара бөліп ... ... ... ... кәсіпорынның есептілігіне әсерін анықтағанда оның
көрсеткіштерінің салыстырмалылығына, шынайылығына және ... ... ... ... ... ... ... жаңалық болып, инфляция
қарқынын оның деңгейін ... алу ... ... ... ... ... жасап, оны түзету болып табылады. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында Заңмен
енгізілген қаржылық есептілікті халықаралық ... ... ... ... ... ... ... есепке алу
арқылы оның шынайылығын арттыруға мүмкіндік береді. Ұсынылып ... ... ... ... оның ... меншікті капиталды
ажыратып, оның инфляция әсерін көрсетуге тиімді жағдай жасайды.
«Алматы газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ... ... ... талдап жоғарыда көрсетілді. ... ... ... ... ... ... ... бойынша есептілікті жүргізсек, Қазақстандық және ХЕҚС ... ... ... ... ... жасау негізінде
оның артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастырып кетейік.
Трансформациялық ... ... екі ... ... қарастырайық, олар:
Қазақстандық қаржылық есептілікті трансформациялық кесте арқылы түзету және
паралельді есептеу ... ... ... ... ... табылады. Бұл
екеуін өзара салыстыру арқылы кемшіліктері мен ... ... – бұл ... ... ... бір рет қана ... болып табылады. Сондықтан, паралельді ... ... ... дер ... ... ала ... Ол ... мүмкіндігі жыл Бұл трансформацияның басты кемшілігі ... Тағы бір ... ... ... Қазақстандық
есептілік дайын болғын жағдайда ғана жасалады, яғни трансформациялық кесте
ақпараттары кәсіпорынның қаржылық есептілігі жасалғын ... ғана ... Ал ... есептілік жүргізу әдісінде халықаралық ... ... ... ... ... ақапараттарын талап
етпейді[42,62б.].
Трансформациялық кесте ақапараттарының тағы бір ... ... ... ... ... ... көрсетілу барысында
орташа құны алынып есептеледі. Бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... туғызады. Оның себебі
валюта бағамдары операция болған күндері емес, есепті кезең соңындағы ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Трансформациялық кестенің артықшылықтары оны құру паралельді есепті
жүргізуге қарағанда арзандау болып, арнайы бғдарланған ... ... және ... ... жеке ... ... ... қалықаралық
қаржылық есептілік стандарттарын білетін қызметкерлерді талап етпейді.
Сондықтан инфляция жағдайында ... ... ... қатар
бухгалтерлік есептегі қаржылық есептілікті паралельді түрде жүргізу әдісі
ұсынылады. Оның ... ... ... екі жақтама жүргізу болып
табылады, яғни ... ... ... қаржылық есеп
элементтерін жүргізу және сонымен қатар Халықаралық стандарттар ... ... ... ұсынылады[56,74б.].
Инфляция жағдайында трансформациялық кестені паралельді әдісті қолдану
арқылы инфляцияны түзету және оны ... ... ... ... ... ... тағы бір ... көптеген шетелдік
кәсіпорындардың Қазақстан Республикасындығы еншілес бөлімшелері ... ... ... табылады.
Жалпы жағдайды қорытындылай кететін болсақ, инфляцияны есепке ... ... ... ... ... ... ... шынайы
ақапаратқа сәйкестендіріледі, себебі онда барлығы ашық ... ... бой ... ... ... ... Бұл инвестиция орналастыруда
кәсіпорынның қаржылық есептілігін дұрыс бағалау мүмкіндігін ... ... ... әдіс бойынша халықаралық стандарттарға
сәйкес трансформациялық кестені енгізуде ... ... ... ұсынылады:
-Есеп саясатын өзгерту, яғни кәсіпорынның есепті жүргізу және инфляцияны
есепке алу әдістерін таңдалып көрсетілуі қажет;
- Кәсіпорынның ... ... ... және қаржылық
есептілікті ұсыну валютасын таңдау және кәсіпорын қаржылық есептіліктерін
бағалау ... ... ... ... ... сәйкес
бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... яғни теңгемен жүргізу керектігі айтылған.
Бірақ кәсіпорынның инфляцияны дұрыс есепке алу мақсатында шетел ... және ... ... ... ... ... ... беруге қолдануға рұқсат етіледі;
-Кәсіпорынның еншіліес бөлімдерін және құрылымын ескере отырып, оның
есептілігін жүргізу ... ... ... ... Кәсіпорынның
құрылымдық бөлімшелері немесе ... ... ... ... ... бас ... есептіліген айтарлықтай өзгерістерде
болмауы үшін пайдаланылады;
-Кәсіпорынның қалдықтарын қайта бағалау. ... ... ... ... ... қайта бағалау қажеттілігі туындайды.
Инфляцияның ... ... ... ... ... әр ... әсер ... бағасы артса, екіншілері төмендеу мүмкін. Ол сатып алу бағасы
мен қазіргі нарықтық ... ... ... және ... ... ... шығарылады;
-Шаруашылық қызметпен байланысты операциялардың барлығын қайта талдап,
оның Қазақстандық және ... ... ... анықтау;
-Трансформациялық кестені түзетуге байланысты инфляция жайлы ... ... ... ... ... ... ... активтің нарықтық құны бойынша анықталуы шарт;
-Қазақстандық және Халықаралық ... ... ... ... ... ... ажыратылып, оның сәйкес
келмейтіндері сәйкестендіріледі[51,158-162бб.].
Кәсіпорынның меншікті капиталының артуы немесе кемуі инфляцияға тікелей
байланысты ... ... оның ... ... ... ... зиян ... мүмкін. Сондықтан сол тауар түріне ... ... ... ... ... Егер кәсіпорын активтерін бағалауда нарықтық құнын пайдалу
мүмкіндігін ала аламыз. Сондықтан кәсіпорын ... ... ... ... қолданытн әрбір баланс бабына жеке-жеке
инфляция ... ... ... ... ... ... ... мақтаны шығаратын кәсіпорындардың инфляцияға төзімділігі әр ... ... ... ... жеке ... оны ... керек. Оны жасау үшін бірнеше кезеңнен тұратын түзету
жұмыстарын ... ... ... ... ... орын алып ... ескеріп,
кәсіпорынның сынақ балансын құрамыз. Сынақ балансы хадықаралық қаржылық
есептілік ... сай ... ... жасау арқылы
дайындалады. Трансформациялық ... ... ... жағдайын
көрсетеді[72,48-51бб.].
Екінші кезекте трансформациялық кестенің сынақ баланс баптары ақшалық
және ақшалық емес деп ... ... ... ... кәсіпорында
түзетуге жатқызылмауы тиіс, себебі ақша қаражаттары түзетілсе, нәтижесінде
сомасы артып, ақша қаражаттарының нақты ... сол ... тұра ... ... ... сынақ балансыдағы ақша қаражаттары, дебиторлық
және ... ... ... ... Ал ақшалық еместерге
кәсіпорынның материалдық құндылықтары саналады.
Үшінші кезекте кәсіпорынның қаржылық есептілігінің ақшалық емес баптары
түзетуге ... ... ... ... жеке ... тиіс. Анықталған инфляцияның пайыздық шамасы ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның трансформациялық кестеге түзетілген сынақ
балансы жасалады. Оның көрсеткіштері сынақ ... ... ... ... ... Ал ... көрсеткіштер көшіріліп қойылады.
Бесінші кезекте кәсіпорынның уақытша ... ... ... ... ... зиян ... құрылып, оның айырмашылғы анықталады.
Алтыншы кезекте жасайтынымыз меншікті капиталдың ... ... Онда ... ... ... ... зиян есебіне байланысты
бөлінбеген пайданы арттырады немесе ... ... ... ... ... халықаралық стандарттар бойынша
қаржылық есептілігі шығарылады.
15-кесте Баланс көрсеткіштерінің сатып алу қабілеті, 2010 жыл,теңгемен
|Активтер |Жол ... ... ... ± |
| ... | | |
| | | ... ... |
| | |2010 жыл ... |көрсеткішт| |
| | | | |ер | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... қаражаттары мен|010 | |0 |1258292 |- ... | |1258292 | | | ... | | | | | ... ... |012 | |1% ... |257491 ... ... | ... | | | ... |013 |4352866 |7% |4048165 |304000 ... ... |014 |3958950 |0 |3958950 |- ... | | | | | ... да ... |015 |5983955 |4% |5744597 |239358 ... ... | | | | | ... ... | | | ... |801552 ... активтер |100 |41303134 | | | ... Ұзақ ... | | | | | ... | | | | | ... мерзімді |020 |0 | |0 |0 ... ... | | | | | ... ... |024 |639069 |6% ... ... |
|Материалды емес |027 |20695 |1% ... |206,95 ... | | | | | ... ... |028 |1932 | |1932 | ... ... | | | | | ... ұзақ |200 |661696 | ... ... ... акивтер | | | | | ... (жол. 100 | ... | ... ... 200) | | | | | ... | | | | | ... Қысқа мерзімді | | | | | ... | | | | | ... ... |030 |-11761 |0 |-11761 |- ... міндр | | | | | ... ... |032 |2848 |0 |2848 |- ... | | | | | ... мерзімді |034 | |1% ... |366651 ... ... | ... | | | ... ... |300 | | ... |366651 ... | ... | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... қалдырылған |043 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... да ұзақ |044 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ұзақ |400 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |050 |103000 | |103000 |0 ... ... |051 | | |0 |0 ... ... |052 | | |0 |0 ... ... | |0 | | | ... | | | | | ... ... |053 | | |0 |0 ... |054 |0 | | |0 ... пайда |055 | | |4792189 |41452,1 ... ... | |5205641 | | | ... ... ... | | |4895189 ... |
|резервтер | |5308641 | | | ... (жол. 300 + | ... | ... ... 400 + жол. 500)| | | | | ... ... ... есеп ақпараттары негізінде автормен |
|құрастырылған ... ... ... ... ... ... екі ... мүмкін. Олар:
-Есептліктегі ақпараттардың қайта бағалау ... ... ... ... ... алу ... төмендейді;
-Есептілік көрсеткіштерінің артуына ықпал жасайды және ... ... ... ... ... құру ... - ақ ағымдық
сатып алу ... ... ... ... ... ... емес ... әр кезеңдердің сатып алу қабілеттілігінің өлшем
бірліктерінде көрсетіледі. Демек, ... емес ... ... ... ... ... ... көрініс табуы тиіс.
Кестеде инфляция әсерін көрсету мақсатында ... алу ... ... ... ... ... ... индекстері дисконтталмаған құн
сияқты LIBOR және инфляция көрсеткіштерімен ... ... ... және ... ... ... ... оның кәсіпорын қорлары
мен дебиторлық берешектеріне әсері елеулі екенін ... ... ... ... ұрынатын да осылар болып табылады. Ал ұзақ
мерзім активтері негізгі құралдар мен материалдық емес ... ... оның ... құны мен ... әсер ... құны арасындағы ең
кішісі алынып, бағаланды.
Ал қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді міндеттемелерге ... ... ... ... ... ... сомасының нәтижесінде, оның
қайтарымдылығын ескере келе кәсіпорын зиян шегіп отыр. Ал кәсіпорынның ең
негізгі қаржылық ... ... ... болып табылатын көрсеткіш
бөлінбеген пайда немесе жабылмаған зиян 41452,1 теңгеге ... ... ... келе, жоғарыдағы кестені талдау нәтижесінде инфляция
қарқынынан кәсіпорын сатып алу ... 41452,1 ... ... Ал бұл ... ... ... ... кемуіне жатқызылады.
Инфляцияның қаржылық есептілікке әсерінің екінші ... ... яғни ... қаржылық есептілікте түзету пайыздары орнатылып,
активтер мен міндеттемелер қайта бағаланғаннан кейін кәсіпорында ... жоқ ... ... ... да, ... ... алу ... ескере келе кәсіпорынның қаржылық есептілігін ұсынар алдында
және инфляция қарқынын меншікті капиталға әсерін ... ... ... әдістерді дұрыстап тұжырымдаған дұрыс. Паралельді әдіс
арқылы трансформациялық кесте жасаудың да мақсаттарының бірі ... ... ... нақты бағалай отырып, қаржылық есептілігінің шынайылығын
сақтап қалу және ішкі ... ... ... білу ... ... инфляцияның әсерінен кәсіпорынның қаржылық есептілігін
қайта жасау қажеттілігімен қатар, оның сатып алу ... ... ... мен оның ... ... ... қаншалықты
өзгергенін бағалау қажеттілігі туындап отыр.
16-кесте Баланс көрсеткіштерінің инфляция әсерінен қайта бағалануы, 2010
жыл,теңгемен
|Активтер |Жол ... ... ... ± |
| ... | | |
| | | ... ... |
| | |2010 жыл ... |
| | | | |ер | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |010 | |0 |1258292 |0 ... ... | |1258292 | | | ... | | | | | ... ... |012 | |1% ... |-257491 ... ... |25749068 | | | ... |013 |4352866 |7% ... |-304701 ... салықтық |014 |3958950 |0 |3958950 |0 ... | | | | | ... да ... |015 |5983955 |4% ... |-239358 ... ... | | | | | ... ... | | | ... |-801547 ... ... |100 ... | | | ... Ұзақ ... | | | | | ... | | | | | ... ... |020 |0 | |0 |0 ... ... | | | | ... ... |024 |639069 |6% ... ... ... емес |027 |20695 |1% ... |-206,95 ... | | | | | ... |028 |1932 | |1932 |- ... | | | | | ... ... | | | | | ... ұзақ |200 |661696 | ... |-38551,1 |
|мерзімді акивтер | | | | | ... (жол. 100 | ... | ... |-840098 ... 200) | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... |030 |-11761 |0 |-11761 |- ... ... | | | | | ... бойынша |032 |2848 |0 |2848 |- ... | | | | | ... ... |034 | |-1% ... |366651 ... | ... | | | ... | | | | | ... ... |300 | | ... |366651 ... | ... | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... |043 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... да ұзақ |044 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ұзақ |400 |0 | |0 |0 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |050 |103000 | |103000 |0 ... |051 | | |0 |0 ... | | | | | ... ... |052 | | |0 |0 ... ... | |0 | | | ... | | | | | ... ... |053 | | |0 |0 ... |054 |0 | | |0 ... пайда |055 | | |6412390 ... ... ... | |5205641 | | | ... капитал |500 | | |6515390 ... ... ... | |5308641 | | | ... (жол. 300 +| ... | ... |-840098 ... 400 + жол. | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... автормен жасалған. |
Жоғарыдағы кестеден көріп ... ... ... ... ... көрініп отыр, яғни кәсіпорынның операциондық қызметіне
жатпайтын инфляция арқылы кәсіпорынның меншіктері артып, ал ... ... ... ... ... ... бөлінбеген пайда
1206749 теңгеге артып отыр. Бұл инфляциялық және LIBOR көрсеткіштерімен
есептеп ... ... ... ... ... қысқа
мерзімді активтерінің құрамында қорлар, дебиторлық берешектер және басқа
қысқа ... ... құны ... оның ... 801547 ... құрады. Ал
ұзақ мерзімді активтердет негізгі құралдар мен ... емес ... ... оның оң ... кәсіпорынның жағдайын 38551 теңгеге
жақсартқанына көз ... ... Ал ... меншіктердің артуына негіз
болатын факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
кредиторлық берешектер құрамы азайған[14]. Ал ұзақ мерзімді міндеттемелер
құрамында ешқандай өзгерістер орын ... Бұл ... ... ... ... көрінісі сияқты болғанымен, ол сыртқы фактор
инфляцияның әсерінен орын алыр ... Бұл ... ... нақты қолда
бар табысы оның операциондық ... ... ал ... ... ... ... түсінген жөн, себебі ол ... ... ... ... ... және кәсіпорын құрылтайшылары акция
нәтижесінде туындаған дивидендтерді де қоса талап ... онда ... ... ... өз ... толығымен жүргізе алмау қаупі туындайды.
Сондықтан да, кәсіпорында бөлінбеген пайда көлемі ... ... ... және оның ... оерациондық немесе басқа да қызмет түрі
емес, экономиканың дамуына елеулі қиыншылықтар туғызатын инфляция болып
отыр. Енді ... ... ... ... ... ... ... немесе оның құралу көзінің ... ... ... капиталдың артуы нәтижесінде орындалуы шарт және ол
кәсіпорынның өз қалауы бойынша орындауғы ... Ал ... ... орны ... себебі ол сыртқы фактор және кәсіпорынға бірінші
көзбен қарағанда тиімді болғанымен, тереңірек үңілсек оның шын ... ... ішкі ... ... ... келмейді.
Жоғарыдағы кестеге қарасақ кәсіпорынның жағдайы әжептеуір түзелгендей ... яғни ... ... ... ал ... ... артты. Қазір барлық кәсіпорындардың мақсаты осы, бірақ ... ... ... ... де ... Ең ... ... қаржылық есептілігі түзетілгеннен кейін акционерлердің
дивидендтерді ... Бұл ... ... ... қиыншылықтарға
апарады, себебі мұнда монетарлық активтер көбеймейді, ал ... ... ... ақша ... ... сол мезетте алыпкелмейді[51,18-21бб.].
|17-кесте Баланс көрсеткіштерінің инфляция әсерінен қайта ... 2010 | ... | ... | ... коды | ... ... | ... ± | |
| | |
| | |
| | |
| | ... жыл | ... ... | ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... мен олардың эквиваленттері | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... ... ... ... | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... да ... ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... қысқа мерзімді активтер | |
| | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... Ұзақ ... активтер | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... ... берешек | ... | |
|0 | |
|0 | |
| | |
| | ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... емес ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ... ... активтер | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ұзақ ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... (жол. 100 +жол. 200) | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... Қысқа мерзімді міндеттемелер | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... бойынша міндеттемелер | ... | ... | ... | |
| | |
| | ... ... ... ... | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... ... мерзімді міндеттемелер | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... мерзімді міндеттемелер | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... ... ... | ... | |
|0 | |
|0 | |
| | |
| | ... да ұзақ ... міндеттемелер | ... | |
|0 | |
|0 | |
| | |
| | ... ұзақ ... міндеттемелер | ... | |
|0 | |
|0 | |
| | |
| | ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ... | ... | |
| | |
|0 | |
| | |
| | ... ... ... ... ... | ... | |
| | |
|0 | |
|0 | |
| | |
| | ... ... | ... | |
| | |
|0 | |
| | |
| | ... | ... | |
|0 | |
| | |
| | |
| | ... ... (жабылмаған зиян) | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... ... мен ... | ... | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... (жол. 300 + жол. 400 + жол. 500) | |
| | ... | ... | ... | |
| | ... ... ... есептілік ақпараттары негізінде автормен | ... | |
| | ... ... ... әдіс ... газ ... және «Б.А.С. тау фарм»
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктеріне қолдануға ... ... ... ... және ... тартылған қаражат тартуды
қолданылатыны туралы шешім қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайында шынайылық беріп,
оның қолданылуында, басқарушылық және ... ... ... ... ... Оның ... басқаларымен салыстырғанда жеке дара
баланс баптарына бағытталып, оның пайыздық ... ... ... ... ... инфляция деңгейіне шек қойылмаған. Бұл әдістің
кемшіліктері ... көп ... ... ... ... кезеңнен
құралады.
Мұнда туындайтын екінші бір мәселе сатып алу қабілеті. Сатып алу
қабілетін біз кәсіпорынның ... ... ... қарастыруымыз керек, егер
кәсіпорынның меншіктері жоғары ... ... ... мен
материалдарға қолы жетпей отырғанының тиімділігі шамалы. ... ... ... қарау қажет және бағалау барысынды инфляцияны есепке алуды
оның есепке алу шарттарын заңдастыру қажеттілігі ұмытпағанымыз жөн, ... ... бой ... ... ... Осы талдаулар «Алматы
газ желілері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық ... ... ... кәсіпорын қызметіне байланысты қаржылық есептілік
элементтерінің баптарына нарықтық құн және ... ... ... ... бір ... егер ... ... жоғарылауы және төмендеуін
тауар құндарының өсуі мен төмендеуімен шатастырмауымыз ... ... ... ... мерзімге байланысты алынады және тауар ... ... ... ... оның кішкене төмен деңгейде және ұзақ
мерзімде қымбаттауын білдіреді.
Осы паралельді әдіс арқылы ... ... ... ... және
оның есебін үнемі қадағалап отыру инфляция қарқынын бағалап, оның әсерін
кәсіпорынның қаржылық жағдайына, ... ... ... дұрыс және
шынайы түрде бағалауға мүмкіндік береді[5].
Кәсіпорында орын алып ... ... ... ... ... ... ... қатар қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
заимдар мен несиелер және моентарлық активтердің (дивидендтер мен пайыздар)
тиімді ... үшін ... ... ... ... ... Interbank Offered Rate, LIBOR), қолданылу ұсынылып ... ... ... ұсынысы бұдан әрі қарай «Libor» орташа есептелген орташа
банктремен ұсынылған несиелердің пайыз қойылымының орташа ... ... яғни ... ... ең ірі деген банктері таңдалып алынып, ... ... ... көлемінің орташа деңгейлерін анықтап сол ... ... ... ... Бұл ... ... отырған пайыздар бір
күн немесе бір жылға ... ... және ол ... ... ... мүше ... ... міндетті. Бұл пайыздық қойылым, яғни Libor
қойылымы 1985 ... ... ... банк ассоциациясымен тіркелініп отырады
және ол батыс еуропа уақытымен сағат 11 де жүзеге асырылады. Ол ... ... деп ... ... ғана ... ... ... арқылы есептеледі[38].
LIBOR қойылымы мынандай валюталар үшін анықталады:
-австралия доллар
-дат кронасы
-АҚЩ доллары
-евро
-канада доллары
-жаңазеландия доллары
-фунт ... ... ... иенасы
Яғни бұл валюталар дүние жүзінде тұрақты деп табылған ең ... ... ақша ... деп ... Libor ... еуро ... ... есептелетіндей жағдай орын
алса, онда ол EUROBOR немесе EONIA деп ... ... ... ... ... жолмдармен жүзеге асырылады:
Британ банк ассоциясымен бекітілген Thomson Reuters агенттігі батыс еуропа
уақытымен ... он бір ... ... ... 16 ... ... банк котировкаларын сұраудан басталады. Әр есептелген кезеңде ең
жоғары және ең төмен деп ... төрт ... ... ... ... деп ... ... банктің көрсеткіштері талданып. Оның орташа
деңгейлері анықталады. Анықталған көрсеткіштер келесі кезеңге жарияланады.
Libor қойылымын 360 ... ... ... ... әлемдегі
көптеген банктік ұйымдар және корпорациялар қолдануда. Libor қойылымы бұл
бүкіл әлемде танылған қаржылық ресурстардың ... ... ... отыр. Қазақстанда бұл көрсеткіш шетел валютасында несиелерді
берген езде ... ... ... табылады және үстемесі ретінде
кәсіпорынның пайдасы мақөсатында қосымша 4-7 пайыз ... ... ... ... ... бір күн мен бір жыл ... есептеліп, оның
анықталған орташа сомасы дүниежүзіндегі ең сенімді көрсеткіш ... ... ... ... ... ... жасап, оның
тиімділігін құртты деп Британ банк ассоциациясын жала жауылып жатыр, себебі
соңғы жылдары оның ... ... ... ... ... ... қатты
жоғарыға бағыттала басталды. Бірақ бұл кезеңде дүниежүзілік ... ... ... және Америка құрама штаттарындағы қаржылық жағдайды
ескерсек бұл ... тиіс ... ... көрінген.
Libor пайызын Дебиторлық және кредиторлық ... ... ... және ... ... (дивидендтер мен пайыздарды) бағалауды
рөлі ерекше екені айтпасақта ... ... ... себебі оның
қолданылуы бүкіл әлемдегі тұрақты деп ... ... мен ... ... ... арқылы жүзеге асырылып отыр. ... бұл ... ... ... ... мен олардың құралу көздерін
бағалауда маңызды орын ... ол ... ... ғана емес оның дисконттық
құнын да қалыптастыруға мүмкіндік береді. Біздің елімізде осы ... ... ... ... ... ... да қолдануға
болады.
Инфляция жағдайында қаржылық есептілікті түзету әдісін тәжірбие
жүзінде іске ... ... ... ... ... ... және ... өлшеудің барабар көрсеткіштерін
қолдану маңызды проблема болып табылады. Есеп ақпаратының сапасы мен ... ... ... ... ... сай ... ... өлшемінің таңдап алынған көрсеткішіне тәуелді болады.
Кесте-18 Libor пайыздары
|Кезең ... ... ... 1998 ... бастап 2002-2003 жылдарға
дейін, пайыздық ... ... ... ... ал 2004 жылдан басап
пайыздық қойылымдар жоғарылаған. Жалпы осы қойылым арқылы ... ... ... және тез ... ... қайта бағлауды ұсынып отырған
себебім, ол жүниежүзілік ... пен ... сай ... және оны шетел
валюталарымен салыстырсақ, оның инфляция көрсеткіштері анық ... ... ... алу ... мен ... есептілікте
жүргізілетін түзетулерді дамыту жолдары
Инфляция жағдайында ұсынылған кәсіпорынның қаржылық есептілігін түзету
әдісін ... ... ... ... ... ... ... элементтерін қайта бағалау және түзету ұсынылды. Оның кезеңдері
анықталып, пайыздық көрсеткіштерін есептеу ... ... ... ... капиталын есепке алуды Қазақстан Республикасының
Заңдары, оның ішінде Салық кодексі маңызды орын ... Онда ... ... ... ... шығындары ретінде
қарастырылмайтындығы, оны ... ... ... ... ... шығындардан шығу немесе оны азайту мақсатында біз табыс
көлемін екі жолмен қарастырып ... ... ... ... ... Оның ... ағымдық құн жағынан қарастырсақ
екіншісі ... алу ... ... ... Бұл екі әдісті қолдансақта
оның табатын табыс көлемі мен кәсіпорын шығындары мен қатар ... да ... ... жағдайында оның қарқыны әсерінен ... ... ... құнының қымбаттауына байланысты ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттары өзінің шынайылығын жоғалта бастайды. Ақпараттың шынайылығы
кәсіпорында қызығушылығы бар тұлғалардың барлығына да кедергі келтіреді.
Олар:
- ... ... ... ... ... қолдана алмайды;
-Акционерлер меншікті капиталдың қозғалысы туралы шынайы ақпаратты ала
алмайды және ... ... ... деп ... ... үлкен көлемін
талап етуге құқылы болып табылады;
-Қаржы нарығындағы Қаржы талдаушылары және инвесторлар ... ... ... ... ... ала алмай, Қазақстанның капитал
нарығының тұрақтылығына күәм келтіріп, зиян тигізеді;
-Мемлекеттік статистика органдары мемлекеттің макроэкономикалық жағдайы
туралы ... ... ... ... алмайды және оның әрі қарай
қолданылуын тиімсіз қылып көрсетеді[54,53-55бб.].
Ифляциялық үдерістердің негізіндегі оның ... ... және оның ... ... ... әсер ... ... Номиналды көрсеткіштермен жасалған көрсеткіштер қаржылық есеп
элементтерінің барлығында ақпараттардың шынайы көрсетілмеуіне әсер етеді.
Ол өз ... ... ... дұрыс көрсетілмеуінен орын алып отыр
оны жиынтық пайда есебінде дұрыстап көрсетпеуден туындап отыр;
•Жоғарыда ... ... ... яғни ... баптарының өз
деңгейінде көрсетілмеуіне байланысты пайда деңгейі жоғары деп есептеліп,
қате мағлұматтар есепке алынады, ол болашақта ... ... ... алу
қабілетіне кері әсерін тигізеді;
• Номиналды көрсеткіштермен бекітілген ұзақ ... ... ... ... ... ... орын алса, оның бағасын бір
ретке келтіре ламй қалу мүмкіндігі ;
Жүргізілген қызметтің ... ... ... ... ағымдық құн жолын пайдалануға болады. Бұл әдістің негізінде ... ... ... ... ... ... ... Оны
дисконттау құны бойынша есептеп, кәсіпорын жұмыс деңгейін анықтауға болады.
Екіншісі ... ... яғни ... ... минималды
көлемін бекітіу арқылы есептейміз.
Бірақ кәсіпорындардың өз мақсаттары үшін инфляция деңгейімен жоспарлар
жасалынады. Ал мемлекет меншікті ... ... ... ... Ол ... ... формасына байланысты болып келеді. Бірақ
кейінгі жылдары кіші және орта кәсіпкерліктегі ... ... ... ... ... ... ... алмауына
байланысты оның минималды мөлешірін азайту қажеттілігі туындап ... саны 100000 дап ... ... Бұл ... бір жыл көлемі
ішінде меншікті капитал көлемін мемлекет қойған талаптарға жеткізе ... ... деп ... ... сот ... қабылдануы керек. Осындай
мәселелер қазір кәсіпкерліктің дамуы үшін ... ... ... жою үшін және ... ... ... ... ұсынылған әдісті мемлекетпен бекітіп, статистика
агенттігі беріп ... ... ... ... ... ... ... немесе кемуіне жатқызылуы тиіс. Ал ол табыс
ретінде танылатындай жағдай ... ... ... ... ... ... ... табыс салығы алынып отырады. Ал керісінше
жағдай болатын болса, оның ... ... ... салық көлемін де азайтады.
Бұл бір жағынан мемлекетке де, екінші жағынан ... ... де өте ... ... ... ... мақсатында бұл әдіс қаржылық есептілік
стандарттарында және салық кодексінде ... ... ... ... Оның нәтижесі кәсіпкерліктің дамуына алып ... 10000 ... ... ... және ... дамуына жағдай
жасайды.
Ал қалған әдістердің қолданысқа ... ... оның ... ... анық. Себебі, оның тиімсіздгі ашық
көрсетілген және ... ... ... ... баға ... ... ... ұсынылып отырған әдіске жақын ... ... ... қазіргі қаржылық есептілік элементтерінде қолдану
тиімсіз болып табылады. ... ... ... енгізілген түзету
халықаралық қолданысқа болатын әдістердің бірі ретінде ұсынылып отыр.
Осыларды ... келе ... ... алудың қаржылық есептілік
элементтеріне тигізетін ... ... ... ұсынылып отыр.
Жұмыстың жаңалығы ретінде ұысынылып отырған үшінші мәселе инфляцияны
есепке алу ... және оның ... ... ... ... жолдары
ұсынылып отырған стандартта ашылып көрсетілген. Бұл стандарт 29 Халықаралық
қаржылық есептілік стандарымен ... ... ... ... ... ... деңгейі, оны енгізу әдісі және шарттары
қарастырылған.
Инфляция жағдайында ... ... ... ... ... әдісін
таңдап алдық. Енді оның заңды түрде жүзеге асырылуы үшін және инфляцияны
есепке алуды дамыту үшін ... ... ... ... ... Бұл ... нарығының стандартты емес құрылым екенін ескергенде
жеке кәсіпкерлік үшін де ... ... өте ... Себебі инфляция
әсерінің нәтижесінде кәсіпорындар зиян шегумен қатар одан табыс ... бар. Ал ол ... ... ... ... ... сату
барысында кәсіпорынға алдындағымен қарағанда көбірек пайда алып келуі
мүмкін. Жалпы ұысынылып отырған ... ... ... ... ... ... ... ең бірінші қарастырылатын мәселесі ... ... ... Ол ... ... ... «Инфляция әсері» Ұлттық стандарты, бұдан әрі ... ... ... ... ... ... оны ... шарттарын және
инфляцияның қаржылық есептілікте көрсетілуін анықтайды.
2. Осы стандарттың қолданылу аясы ... ... ... ... және ... да заңды және жеке тұлғаларда қамтиды.
Бірақ бұл стандарт мемлекеттік ұйымдарға таратылмайды.
3. Ұсынылып ... ... ... ... ... және
олардың мағынасы төменде көрсетілген.
Инфляция индексі — Қазақстан Республикасының ... ... ... ... да құзырлы органдармен жариялынған инлфяция
шамасы.
Түзету коэффициенті — Бұл қаржылық ... ... ... құру ... ... бағлау күні арасындағы инфляция индексі
болып табылады.
Инфляцияның куммулятивті өсімі— Есепті ... қоса ... ... үш ... деңгейі.
Паралельді әдіс арқылы трансформациялық ... – бұл ... ... екі ... ... ... ... Біріншісі
Қазақстан Республикасының ішкі заңдарына сәйкес қаржылық есепті ... ... ... ... ... стандарттарға сәйкес
есептілікті жүргізу.
Инфляция ... ... ... ... ... немесе зиян —
тарснформациялық кесте нәтижесінде түзетілмеген қалдықтар мен осы ... ... ... ... ... ... куммулятивті өсім көрсеткіші 15 пайыздан асатын ... ... ... ... әдіс ... ... қоладынлады.
Егер қаржылық есептілік элементтерінде оның баптарының өзгерісі
инфляцияның ... ... 15 ... ... ... жағдайда
инфляция елеусіз деп танылып,ол баптар баланстық құны бойынша бағаланады
және кәсіпорынның капиталына ешқандай ... алып ... ... ... ... ... Кәсіпорын мен екінші жақ арасында келісімі негізінде туындап отырған
монетарлық активтер мен монетарлық міндеттемелер ... ... ... ... ... және ... ... элементерінде
келісілген құны бойынша ... ... Ал ... ... баптар
көрсеткіштері түзетуге жтқызылмайды.
6. Қаржылық есептіліктегі есепті кезең соңында нарықтық құны ... ... емес ... ... жатқызылмайды.
7. Меншікті капитал, міндеттемелер және активтердің монетарлық емес баптары
бастапқы құнымен немесе қалдық ... ... ... ... ... арқылы түзетуге жатқызылады. Ол монетарлық емес баптардың
бағалау күніне сәйкесендіріліп жасалады.
8. Түзетілген монетарлық емес ... құны оның ... ... ... ... артық бағаланатын жағдайда сол активтің
(тауарлық материалдық қорлардың таза сатылу ... ... ... ... ақша ... тағы сол сияқтылар) ... Егер ... ... ... алу ... ... ... қалдырып,
пайызсыз алған жағдайда, инфляция ... оған ... ... бірінші төлем жүргізілгеннен кейін есепке алына бастайды.
10. Жаңа есепті кезең басында ... ... арту құны ... ... оынң ... айырмашылықтар меншікті капиталдағы бөлінбеген пайда
немесе зиян бабында енгізіледі.
11. Қаржылық есептіліктегі ... ... Осы ... 5 тен ... ... ... ... нәтижелер есебі көрсеткіштерінің түзетілуі 
12. Қаржылық нәтижелер есебінің көрсеткіштерінің барлығы ... ... ... ... ... ... инфляция индексі арқылы қайта
бағлау күнімен жиынтық пайда есебі жасалған күні ... ... ... ... ... шығарылады.Егер пайда немесе шығын есепті
кезеңде бірдей ... ... ... келсе, орташа индекстік құны
есепке алу ... ... ... ... ... ... ... инфляция
индексі деңгейі жиынтық пайда есебіндегі монетарлық емес баптарға
қолданылмайды, егер олар ... ... ... немесе міндеттемелер
болып танылған болса.
13. Өнімнің өзіндік құынының ... ... ... ... ... ... мен шикізаттар және оған кеткен шығындарды түзетіден ... ... ... ... ... ... ... қосып, оғын
аяқталмаған өндіріс бабын қосу арқылы анықтаймыз.
14. Инфляция нәтижесінде туындаған пайда немесе зиян жиынтық пайда ... ... ... салықтық міндеттемелер немесе салыққтық ... ... ... ... ... ... ... жатқызылып,
салық органдарына қосымша декларация тапсыру арқылы реттеледі.
16. Бір ... ... таза ... мен түзету енгізілгендегі таза пайда
осы стандарттағы көрсеткіштерді есептеу арқылы жүзеге асырылады.
17. Қаржылық нәтижелер туралы және оның ... Осы ... ... ... 16 ... аяқталады.
 Ақша қаражаттар есебінің көрсеткіштерінің түзетілуі
18Инвестициялық және қаржылық қызметтердің нәтижесінде пайда болған ақша
қаражаттарын және оның ... ... орын алып ... ... ... ... арқылы түзетеміз.
19. Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп көрсеткіштерін түзету 18
шартқа сай ... ... ... ... ... ... Осы ... 5-10 шарттарын қолдану арқылы түзету жүргізіледі және
түзету айырмашылықтары бөлінбеген ... ... ... енгізіледі.
Ұсынылып отырған стандарт жұмыстың негізгі жаңалығы ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарда инфляция қарқынын есепке
алу үшін барлық негізгі талаптарды қамтиды.
Ал, ... ... алу ... және ... ... осы ... ... және оны қолданысқа енгізу белгілі бір талаптар ... ... ... ... 29 ... жағдайындағы қаржылық есеп
халықаралық қаржылық есептілік стандарты болғанымен, оның негізгі шарттары
және ... ... ... қарқыны және оны енгізу әдісі анық
көрсетілмеген. Біздің ... ... ... ... ... өтіп,
даму жолына түскен Қазақстан сияқты экономикасы стандартты емес құрылымға
29 стандарт мүлдем сай ... Осы ... ... ... және ... ... ... қарқынын бағалау екі
жолмен жүргізіліп, оның минималды мөлешір куммулятивтік өсім ... ... ... ... ... отырған паралельді
әдіс арқылы трансформациялық кестемен ... ... ... ... және жеке дара ... ... ... жағдайындағы кәсіпорынның қаржылық есептілікке, оның ішінде
меншікті капиталға ... ... және ... есептілік элементтері
баптарының ақпараттарының шынайылығы мақатында диссертация жұмысы жасалды.
Оның себебі, инфляция ақша ... ... ... қиыншылықтарды
туғызып, теңсіздіктің пайда ... ... мен ... ... және ... кесірінен қаржылық есептілік элементтерінің
ақпараттарының шынайылығы жоғалуында болып ... ... ... бір ақша ... ... өте келе ... кезеңнің басындағымен
салыстырғанда тауарлар мен қызметтерді алу ... ... ... ... ... жоспарланып отырған бизнестің
қаржылық ... ... ... ғана ... және ... оның ... ... капиталына әсерін анықтап, оны
түзету әдістерін қарастырылды.
Инфляциялық үдерістердің кәсіпорындар қызметіне әсерін, оның ... ... ... бар ... ... жеткізу жолында
түзетулер, меншікті капиталдағы өзгерістер және оны түзету ... ... деп ... ... ... ... әдіс ұсынылды. Оның қаржылық есептілік элементтеріне әсерлері,
инфляция пайыздары, оның өзгеріс ... ... ... өзгеріс
деңгейі анықталады.
Зерттеу жұмысы бойынша үш негізгі маңызды деп ... ... Оның ... кәсіпорынның қаржылық есебіне,
оның бухгалтелік есеп ақпараттарына әсер ете алатын инфляция ... және ... ... ... ... ... ... есепке алу екі
бағыт бойынша жүзеге асырылуы шарт. Олар
-инфляция қарқынына байланысты статистика агенттігімен берілген жалпы
баға индексі;
-нарықтық құны ... ... ... ... ... құны;
Осы ұсынылып отырған инфляция қарқынын есепке алу үшін оның қаржылық
есепке, бухгалтерлік есеп ақпараттарына әсер ете алатын ... ... ... анықтау арқылы соңғы үш жылдық көрсеткіші 15 пайыздан
жоғары болған ... ... ... ... куммулятивті өсімнің оған
дейінгі көрсеткіштері елеусіз деп танылып, бухгалтерлік есеп ... ... ... инфляция әсері елеусіз деп танылды.
Жұмыстың тағы бір маңызды құрамы инфляция қарқынын бухгалтерлік ... ... есеп ... ... ... ұсынылды. Ол
есепті паралельді жүргізу арқылы ... ... ... Бұл ... ... бөлініп көрсетіліп, Қазақстандық қаржылық ... ... есеп ... ... және ... жол ... Бұл әдістің ерекшелігі ... ... есеп ... ... оның ... бағалауға мүмкіндік
береді.
Осы ұсынылып отырған маңызды факторларды есепке алуды кеңінен ... оның ... ... ... ... ... стандарт Инфляция әсері
ұсынылды. Бұл стандартта оның ... ... ... ... ... ... әсері ашылып көрсетілді. Осы ... ... ... ... алу ... ... ... Бұл Қазақстан
экономикасының стандартты емес құрылым екнін ... ... және ... ... ... ... ... меншікті капитал қозғалысы және оның ... және ... ... ... ... талдау бойынша зерттеу
жұмыстар жасалды.
Зерттеу жұмыстарының жаңалықтары мен тұжырымдары «Алматы Газ ... тау ... ... ... ... пайдалануға
ұсынылып, енгізілді.
Жұмыстың құрылымы үш бөлімен және қосымшалардан ... ... ... ... ... инфляция жағдайындағы меншікті капитал
есебі және оның бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... ... субъектілерге әсері және оның есептілігін
түзетудегі қолданыстағы әдістер, шетелдерде ... ... ... ... ... Қазақстандық инфляцияны есепке алу шарттары
мен басқа мемлекеттердегі ... ... ... оны ... ... ... жұмысының екінші бөлімінде кәсіпорын мысалында «Алматы газ
желілері» жауапкершілігі шектеулі ... ... оның ... және есепті жүргізу шарттары қарастырылып, кәсіпорынның қаржылақ
есептілігі ... ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығы анықталды. Нәтижесінде
ақпараттың шынайылығы мақсатында инфляция ... ... ... қарастырылды.
Диссертациялық жұмыстың үшінші бөлімінде инфляцияның ... ... және оның ... бағалау әдістері бойынша ұсыныстар
жасалып, қаржылық есептілікті жүргізу барысындағы инфляция әсерінің толық
ескерілмеу ... және оны ... алу ... және ... ... ... ... жасалды. Дамыту ... ... ... ... ... оны ... ... үшін Ұлттық стандарт
Инфляция әсері ұсынылды. Бұл стандартта инфляцияны ... алу және ... ... ... оның ... ... де ... көрсетілді
және қаржылық есеп элементтері қайта түзетуге жатқандағы инфляцияны ашып
көрсету жағдайлары көрсетілді. Инфляция жағдайы орын алып ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы трансформациялық
кесте жасау арқылы дайындалу керек. Трансформациялық кестенің ... ... ... және ... емес деп ... ... Ақшалық баптар
(депозиттер мен облигациялардан басқа) кәсіпорында түзетуге ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша
қаражаттарының нақты көлемі сол қалыпта тұра береді. ... ... ... ... ақша ... дебиторлық және
кредиторлық берешектер болып табылады. Ал ақшалық ... ... ... ... ... қаржылық есептілігінің
ақшалық емес баптары түзетуге жатқызылатындарының пайыздық ... жеке дара ... ... ... инфляцияның пайыздық шамасы
тиісті бапқа жазылып, ... ... ... ... ... кестеге түзетілген сынақ балансы жасалады.
Оның ... ... ... инфляция деңгейіне ... ... Ал ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп туралы» 2008 жылғы 28 ақпандағы
№234-ІІ Қазақстан Республикасының Заңы.
2. ХҚЕС 29. Гиперинфляция ... ... ... Қазақстан Республикасының ТТК 17 түсіндірмесі ... ... ... ... ... ... шығындар. 2000.
4. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. Макроэкономика. М:, 1997.
5. Андыбаева Г.Т., Инфляция жағдайындағы ... есеп ... ... ... ғылымдарының кандитаты дәрежесін
алу үшін дайындалған авторефераты, Алматы,2010.
6. Ансофф И. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989.
7. Асаул А.Н., Головач Л.Г., ... В.Ф., ... Г.А., ... ... ... Ч 1. ... ... ... ... ... пособие. СПб.: СПбГИЭА, 1999. -
130 с.
8. Афанасьев А.А. Модель естественного ... ... в ... ... ... ценообразования и мягкими бюджетными
ограничениями предприятий. М.: ЦЭМИ, 2000. - 48 ... ... И.Т., ... М.В. и др. ... Учеб. для вузов по
экон. спец. СПб. Государственный университете экономики и ... ... ... 2001 - 518 ... ... B.C., ... Д.В. Оценка эффективности инвестиционных
проектов в ... ... ... и ... ... ... гос. ... ун-т, 2003. - 193 с.
11. Бланк И.А. Инвестиционный менеджмент.: Учебный курс. К.: Эльга ... - ... 2001. - 448 ... ... В.Л., ... Л.П., ... В.А. и др. ... Учеб. пособие М.: ГУ РИНКЦЭ, 2003. - 190 с.
13. ... Д.Р. ... ... в современной экономике России
(финансово-воспроизводственный ... ... ... ... ученой степени канд. экон. наук: 08.00.05. М., 1998. - 27
е.: ил.
14. Беляев С. Г. и др. ... ... М.: ... ... Бланк И.А. Управление инвестициями предприятия. Киев: Эльга: ... 2003. - 469 ... ... JI.K., ... Л.Г. Экономические циклы. Безработица.
Инфляция: Учеб. пособие. Новосибирск: НГАСУ, 2002. - 40 с.
17. Борисевич В.И., Кандауров Г.А., ... Н.Н. и др. ... ... экономики: Учеб. пособие. Мн.: Интерпрессервис; Эко-
перспектива, 2001. - 380 с.
18. ... В.В., ... В.Е. ... ... ... Планирование инвестиций. Бюджетирование. М. и др.: Питер,
2004. - 591 с.
19. Бусыгин, В.П., Цыплаков, А.А. ... ... ... ... ... Б. и., 1997. - 23 ... Валдайцев С.В., Воробьев П.В., Иванов В.В. и др. ... ... ... 2003. 440 с.
21. Виленский П.Л. Модели учета риска и инфляции при ... ... ... в ... ... России: Автореферат
диссертации на соискание ученой степени ... ... ... 08.00.13.
-М., 1998.- 22с.
22. Вихров А.В. Инвестиционная программа предприятия М.: ... 2003. - 43 ... ... А.В. Формирование критериально оценочного ... ... ... ... ... на
соискание ученой степени канд. экон. наук. - СПб: СПбГИЭА, 1999. - 139
с.
24. Гринберг Р.С. Инфляция и ... ... в ... рыночных
реформ (опыт стран Центральной и ... ... ... на ... ученой степени д-ра экон. наук: 08.00.29. М.,
1995.-37 с.
25. Грязнова А.Г., Абалкин Л.И., Парамонова Т.В. и др. ... ... ... в ... М.: ... и ... 2000. ... с.
26. Голиченко О.Г. Деньги, инфляция, производство: моделирование ... ... ... М.: ... 1997. - 94 ... ... А.О. ... возникновения и особенности проявления
инфляционных процессов ... ... ... ... ... ... степени канд. экон. наук: 08.00.01. СПб., 1996. -
17 с.
28. Деева А.И. Инвестиции: Учеб. пособие. М.: Экзамен, 2004. - 318 ... ... В.Г. ... цен. Учебное пособие. М.: Информационно-
издательский дом ... ... 2000. - 256 ... ... Р., Фишер С. Макроэкономика. М:, 1997.
31. Доронина Н.Г., Семилютина Н.Г. ... и ... ... ... 2003. - 270 ... ... В.Ф., Камалетдинов Р.Н., Краюхин Г.А., Лебедев В.Г., Ме-лешко
Т.К., ... М.Л., ... Н.П. ... ... Ч ... ... Учеб. пособие. СПб.: СПбГИЭУ, 2001. - 185 с.
33. Журавлева Г.П. Экономика: Учебник. М.: Юристъ, 2001. - 574 с.
34. Завьялов Ф.Н. и др. ... ... ... ... ... ... ... в переходный период. -Ярославль:
Яр-ГУ, 2002.- 191 с.
35. Зеньков B.C., Зорина Т.Г. Инвестиционный маркетинг: Учеб. Пособие.-
Минск: Экоперспектива, 2003. 107 ... ... В.К. ... ... ... ... ... в
условиях современной российской экономики: Автореферат диссертации на
соискание ученой степени канд. экон. наук: 08.00.10. СПб., 2001. - ... ... В.К. ... ... в ... ... экономики.-
СПб.: Информ. центр «Выбор», 2000. 15с.
38. Зоркальцев В.И. Индексы цен и ... ... ... Сиб. изд. ... 1996. - 269 с.
39. Ивасенко А.Г. и др. Инфляция как критерий формирования экономической
политики. Новосибирск: СГГА, 2001. - 199 ... ... С.Н. ... ... 2-е изд., ... доп. ... 2002.- 472 ... Кантор E.JI. Экономика предприятия; СПб.: Питер, 2003. - 351 с.
42. Касаткина Л.П., Романов С.Ю. Инвестиционная деятельность предприятий
промышленности: проблемы и ... их ... М.: ... 2003. ... ... Колтынюк Б.А. Инвестиции: Учеб. СПб.: Михайлов В.А., 2003.847с.
44. Кондратьев В.Б. Корпоративное управление и инвестиционный процесс. М.:
Наука, 2003. - 317с.
45. ... В.Б., ... Ю.В., Адно Ю.Л. и др. ... ... ... ... М.: ... 2003. - 187 с.
46. Крылов Э.И. и др. Анализ эффективности инвестиционной и инновационной
деятельности предприятия: Учеб. пособие 2-е изд., ... и доп. ... и ... 2003. - 607 ... ... К.В. Компьютерное моделирование инфляционных процессов:
Автореферат диссертации на соискание ученой степени ... ... ... -М., 1997.-23 е.: ... ... Р. ... М.:, 1994.
49. Лимитовский М.А. Инвестиции на развивающихся рынках. 2-е изд., ... ... - М.: ... 2003. - 475 ... ... В.А., ... П.Р. ... менеджмент: учеб. Пособие ... ... и доп. СПб.: ... ... с.
51. Малкина М.Ю. Инфляция: теория и практика, история и ... ... ... ... ... с.
52. Марашлян В.Г., Маршев В.И. Опыт государственного ... ... в ... ... и странах с
переходной экономикой. М.: Диалог-МГУ: Макс-пресс, 2000. - 27 с.
53. Маренков H.JI. Инвестиции: Учеб.- ... ... ... н/Д.: ... ... ... К., ... Ф. Соч. Т. 1.
55. Мелкумов Я.С. Инвестиции: Учеб. пособие. М.: Инфра-М, 2003.252 ... ... Ю.А. ... ... ... ... пособие -М.:
МГИУ, 2003.- 163 с.
57. Пальцева Е.А. Моделирование инфляционных ожиданий на примере России.
М.: Рос. ... шк., 1998. - 45 ... ... М. ... их виды и ... М., ... ... Н.Н. и др. Инфляционные процессы в России ... ... ... М.: ... 2001. - 150 ... Райхлин Э. Основы экономической теории: Безработица и инфляция. -М.:
Наука, 1998. 180 ... ... М.И. и др. ... ... ... ... пособие -2-е
изд. перераб. и доп. Самара: СГЭА, 2003. - 451 с.
62. Ромаш М.В., Шевчук В.И. ... и ... ... ... ... Кн. дом; Мисанта, 2004. - 159 с.
63. Росс С., Вестерфилд Р., Джордан Б. Основы корпоративных финансов: Ключ
к успеху: ... ... ... ... Пер. с ... под общ. ред. Ю. В. ... М.: Лаб. базовых
знаний: Бином, 2000. - 718 с.
64. СаксДж., Ларрен Ф. Макроэкономика: Глобальный подход. М.:,1996.
65. Салин В.Н., ... О.Ю. ... ... ... ... 2-е изд., ... и доп. - М.: ... и статистика,
2002.- 112с.: ил.
66. Салтыкова Г.А. Финансовое планирование и ... ... ... ... пособие. СПб.: Изд-во СПбГУЭФ, 1999.
67. Самуэльсон П., Нордхаус У. Экономика. 15-е изд. М:, 1997.
68. Семенов В.П. Валютный курс и ... М.: ... Рос. ... ... - 539 с.
69. Синцова Е.А. Формирование денежных потоков промышленного предприятия ... ... ... ... на ... ... ... экон. наук: 08.00.10. СПб., 2002.
70. Склярова Ю.М. ... ... ... и ... ... 2-е изд. - Ставрополь: АГРУС, 2003. ... ... К.Ю. ... управления инвестиционными процессами:
зарубежный опыт и современная Россия. М.: Дэллина, 2003. - 212 ... ... Б.М. ... и ... СПб.: ... 2004. - 137 ... ... Д.Ю. Государственное регулирование цен в условиях инфляции:
Автореферат диссертации на ... ... ... ... ... ... М., 1997. - 18 с.
74. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент: теория и практика: Учебник/ ... ... и доп. М.: ... 2002. -656 с.
75. Томпсон А.А., Стрикленд А. Дж. Стратегический менеджмент. Концепции и
ситуации.: Учебник для ... Пер с ... 9-е изд. - М.: ... - М,
2000.-411 с.
76. Усов В.В. Деньги. Денежное обращение. Инфляция: Учеб. пособие. -М.:
Банки и биржи: Изд. ... ... 1999. 543 ... Уткина Э.А. Стратегическое планирование М.: Ассоциация ... ... ... ... ... 1998. - 440 ... Фишер И. Покупательная сила денег. М.: Дело, 2001.
79. Фридмен М. Если бы ... ... М:, ... ... М.А. Моделирование производственной и инвестиционной стратегий
машиностроительного предприятия М.: Благовест-В, 2003. - 304с.
81. Хан Д. Планирование и контроль: концепция контроллинга. М.: ... ... 1997. - 800 с.v 81. Холл Р.Х. ... ... ... СПб: ... 2001.-512 с.
82. Шагас Н. JI., Туманова Е. А., Лукаш Е. Н. и др. Макроэкономическая
теория и ... ... ... М.: ТЭИС, 2001. - 164 с.
83. Щербаков А.И., Иваненко А.Г. ... как ... ... ... ... ... 1997. - 72 ... Эддоус М., Стенсфилд Р. Методы принятия решений/ Пер с ... Под ... М.: ... ... 1997. - 590 с.
85. Юрьева Т.В. Социальная экономика: Учеб. М.: ... 2001. - 352 ... таза ... ... ... ... ... бағалау қоры
Басқа да құралу көздері
Акцияларды шығару
Қайтарылмайтын қаржылық
көмек
Басқа да сыртқы құралу көздері
Меншікті құралу көздері
Жинақталған капитал
Жарғылық капитал
Меншікті капитал
Басқа да түсімдер
Қосымша капитал
Қосымша капитал
Резервтік ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 131 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акция және Облигация15 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь