Ахметжанов Оралғазы Нұранбасұлы Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздары және оларға қарсы шаралар

МӨЛШЕРЛІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
БЕЛГІЛЕУЛЕР мен ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1 Көгершінтектес құстардың морфологиялық және биологиялық
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.2 Көгершіндердің паразиттерінің түр құрамы ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.2.1 Гельминттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.2.2 Эймериялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
1.2.3 Кенелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.2.4 Қауырсын . мамық жегіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.1 Зерттеудің негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2 Зерттеу материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.3 Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.3.1 Қазақстанның шығыс аймағының ауа.райының ерекшеліктері ... ..25
2.3.2 Қазақстанның шығысындағы жабайы және үй көгершіндері ... ... 26
2.3.3 Көгершіндерден анықталған паразиттердің түрлері ... ... ... ... ...28
2.3.4 Көгершіндердің таспа құрттары және олардың таралуы ... ... ... ..30
2.3.5 Көгершін аскаридиозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3.6 Көгершін капилляриозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
2.3.7 Көгершін эймериозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
2.3.8 Көгершіндердің сыртқы паразиті.Dermanyssus gallinae кенесі ... ... .55
2.3.9 Көгершін маллофагозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
2.4 Көгершін паразитоздарына қарсы тиімді дәрілерді іздестіру ... ... ..66
2.4.1 Аскаридиозға және капилляриозға қарсы 0,2 % универмді сынау...67
2.4.2 Эймериозға қарсы коккимедті сынау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
2.4.3 Маллофагозға қарсы 5 % каратэні сынау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71
2.4.4 Маллофагозға қарсы 10 % фьюриді сынау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
2.4.5 Dermanyssus gallinae кенесіне қарсы 5 % каратэні сынау ... ... ... ... ..75
2.4.6 Dermanyssus gallinae кенесіне қарсы 10 % фьюриді сынау ... ... ... ...77
2.5 Зерттеу нәтижелерін талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78
2.6 Көгершін паразитоздарына қарсы шаралар және оның тиімділігі ... ..82
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...86
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .88
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...89
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .97
Қосымша А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 98
Қосымша Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...109
Қосымша Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...113
Тақырыптың өзектілігі Қазақстанның шығыс аймағында құстардың көгершінтектестер (Columbipormes) тұқымдасына жататын жабайы көк көгершін (Columba livia) көп таралған.
Адамдар осы жабайы көк көгершіндерді өте ерте заманнан қолда ұстауға үйрете бастаған. Содан бері дүние жүзінің әуесқой көгершін өсірушілері үй көгершінінің (Columba livia domestica) 800 – ден аса қолтұқымдарын шығарып өсіруде. ТМД аумағында 200-ден аса, ал Қазақстанда үй көгершінінің бірнеше ондаған қолтұқымдары ұсталады. Үй көгершінін адамдар ұзақ уақыт бойы хат тасуға пайдаланған. Кейіннен көгершіндердің сәндік қолтұқымдары көптеп шығарылды. Олар бағалы құстар. Тұқымдарына байланысты бір жұбы бірнеше мың теңгеге, сирек кездесетіндері бірнеше мың долларға бағаланады. Америка мен Батыс Европа елдерінде етті қолтұқымдарынан (техан, кинга, штрассер) бағалы диеталық ет өндіріледі. Көгершін еті диеталық тағам ретінде ауырған, әлсіреген және жас балаларға ұсынылады. Соңғы уақытта Англияда, Россияда көгершін спорты дамып келеді. Көгершіндер ветеринария мен медицинада зертханалық жануар ретінде пайдаланылады [1,2,3,4,5,6,7].
Зерттеулерге қарағанда көгершіндер әртүрлі ауруларға шалдығады, оның ішінде паразитоздар жиі кездеседі. Ауруларын уақытылы және дәл анықтап, дұрыс емдемесе әсіресе үй көгершіндері жиі шығынға ұшырайды. Аса құнды қолтұқымдары жойылады. К.И. Скрябин [1932] «Глистные инвазии голубей» атты еңбегінде «Көгершін шаруашылығы құс шаруашылығының бір саласы, көгершіндердің көптеген инвазиялық ауруларының қоздырғыштары белгілі болғанымен, олардың биологиясы, экологиясы, патогенезі, емі және ветеринариялық – санитариялық шаралары зерттеулерді қажет етеді», - деп атап көрсеткен [8,9,10,11].
К.И. Скрябиннен кейін ТМД және Қазақстан аумағында көгершін гельминтоздары арнайы зерттелмеген. В.Я. Панин [1964], Е.В. Гвоздев., Б.А. Қасымжанова [1965] т.б. ғалымдар мұндай зерттеулер қажет деп есептейді [12,13].
Ветеринария мамандарын дайындайтын жоғарғы оқу орындарына арналған паразитология оқулықтарында көгершіндердің инвазиялық аурулары қарастырылмайды. Арнайы әдебиеттер сирек, табу өте қиын. Осыған байланысты ветеринария мамандары үй көгершіндерінің паразитоздарын анықтауда, ем көрсетуде қиындықтарға кездесуде.
Ғалымдардың пікірлеріне қарағанда күннен-күнге көгершін сияқты синантропты жануарлардың үй жануарлары мен адамның жұқпалы ауруларының қоздырғыштарын таратушылар және олардың қорламасы (резервуары) ретіндегі ролі жоғарлай түсуде [14].
1 Романов В.Н., Разбесов О.К. //Голубеводство. - Москва: Агропромиздат, 1987. – 206 с.
2 Фернац О. Голуби. – Алма-Ата: -Кайнар, 1985. – 188 с.
3 Овсянников Н., Эйзель Л. Шалевые Семипалатинские. // Птицеводство. 1992. - № 11. – 52 с.
4 Сикора Андраш. Голуби породы техан. //Птицеводство. 1972. -№ 6.
- С. 48 - 49.
5 Альберт Л. Характеристика мясных голубей США. // Птицеводство. 1972. - № 6. – 48 с.
6 Петрухин В.И., Петрухин Н.И. Кормление домашних и декаративных животных. 1992. – Москва: – С.239 - 241.
7 Кратенко А. Любовь и голуби. – Казахстан. ВКО. Газета Время. 8.11.2001. – 14 с.
8 Бессарабов Б. Берегите голубей от болезней. //Птицеводство. 1990. - № 10. – С. 41 - 42.
9 Бессарабов Б. Профилактика и лечение болезней голубей.// Птицеводство. 1979. - № 2. – С. 54 - 55.
10 Рахмахов А.И., Бессарабов Б.Ф. Голуби и профилактика их заболевании. – Москва: Россельхозиздат, 1987. С. 1 - 3.
11 Скрябин К.И. Глистные инвази голубей. – Москва: Сельхозгиз, 1932. – 121 с.
12 Панин В.Я. Гельминтофауна птиц Зайсанский котловины. // Труды инст. зоологий.- Алма-Ата: 1964. -Т.12. – С. 160 - 172.
13 Гвоздев Е.В., Касымжанова Б.А. К фауне нематод диких птиц Южного Казахстана. // Материалы к научной конференции всесоюзного общества гельминтологов.1965. Часть 1. – С. 54 - 58.
14 Бессонов А.С. Проблемы и перспективы развития ветеринарной паразитологий. //Ветеринария. 2002. - № 5. – С. 27 - 29.
15 Kestoing V., Gollash S. // Helgoland Meersuntersuch.1996. -№ 5.
16 Черепанов А.А., Перова Л.А. Новое в теории противопаразитарных мероприятий. //Ветеринария. 1999. - № 6. – С. 31- 33.
17 Касимов Г.Б. К вопросу взаймозаражение гельминтами домашних и диких куриных птиц. // Материалы к научной конференции всесоюзного общества гельминтологов. – Москва: 1965. Часть 2.– С.110 - 112.
18 Гаркови Б.А. Расшифровка цикла развития нематоды Tetrameres fissispina, паразита домашних и диких уток. // Доклад АН СССР. 1949. -Т. 46. -№ 6. – С.1215 – 1218.
19 Гаркови Б.А. Цикл развития нематоды Crassicauda, диагностика и эпизоотология стрептокароза уток. // Труды ВИГИС. 1953. - Т. 5.
–С. 5-22.
20 Потемкин В.А., Демидов Н.В. Справочник по диагностике и терапии гельминтозов животных. – Москва: Сельхозгиз, 1956. – С. 298 - 300.
21 Орлов Ф.М. Болезни птиц. – Москва: Колос, 1971. – 463 с.
22 Rosicky B., Barus V., Bejsoves J. // Prirodoved, pr, Ustavu CSAV Brne, 1974. 8. - № 4. – 45 с.
23 Яровой П.Ф., Ларин С.А., Даугалиева Э.Х., Минеев В.В., Гребенкин В.А. Болезни птиц. – Алма-Ата: Кайнар, 1975. – 271 с.
24 Петроченко В.И., Котельников Г.А. Гельминтозы птиц. – Москва: Колос, 1976. – 352 с.
25 Матевосян Е. М., Мовсесян С.О. Цестодозы животных. – Москва: Колос, 1977. – С. 131-134.
26 Якунин М.П. Спирохеты и спирохетоз птиц в Казахстане. // Труды института зоологий. – Алма-Ата: 1967. -Т.28. - С.153 - 169.
27 Якунин М.П. Кровепаразиты диких птиц Юго-Востока Казахстана. // Труды института зоологий. – Алма-Ата: 1972. –Т.33. – С.69-73.
28 Якунин М.П., Жазылтаев Т.А. Паразитофауна крови диких и домашних птиц Казахстана. //Труды института зоологий. – Алма-Ата: 1977.–Т.37. – С.124 - 128.
29 Якунин М.П. Спирохеты диких птиц. //Труды института зоологий.- Алма - Ата: 1962. – Т.16. - С.15 - 22.
30 Сенотрусова В.Н. Гамазовые клещи-паразиты диких животных Казахстана. - Казахской ССР: Наука, 1987. – 219 с.
31 Цыркунов Л.П., Цыркунова А.Л. О клещевых дерматитах. //Медицинская паразитология и паразитарные болезни. – Москва: Медицина, 1987. - №1. – С.28 - 31.
32 Тагильцев А.А., Бутенко О.Н. О жизненных схемах гамазойдных клещей, связанных с птицами в природных очагах арбовирусных инфекции и риккетсиозов а Восточном Казахстане. //Материалы девятой итоговой науч. практ. конференцийКИЭМГ.- Алма-Ата: 1968. – С.120 - 124.
. 33 Рыбалко С.И., Петрова Е.Ф., Приходько С.Т. Эпидемология клещевого энцефалита в Восточно – Казахстанской области. //Институт зоологий. - Алма-Ата.: 1960. - Т.12. - С.43 - 53.
34 Coles G.C. // Vet. Parasitol. 2001.- №98. – P. 45 - 46.
35 Thompson R.C. // Vet. Parasitol. 2001. - № 98. – P. 52 - 53.
36 Дементьев Г.П., Мекленбурцев Р.Н., Судиловская А.М., Спангенберг Е.П. Птицы Советского Союза. – Москва: Советская Наука, 1951. –Т.2. – С. 3 - 70.
37 Наумов С.П. Зоология позвоночных. – Москва: Просвещения, 1973. – 423 с.
38 Долгушин И.А. Птицы Казахстана. – Алма- Ата: 1969. - Т.1 - 2.
39 Қайым Қ., Муханов Б., Сәтімбекұлы Р., Шаймарданқызы М. Жануартану. – Алматы: Рауан, 1992. – Б.178 - 300.
40 Бессарабов Б.Ф. Болезни сельскохозяйственной птицы. – Москва: Колос. 1973. – С. 9 – 13.
41 Кудрявцев А.А., Кудрявцева Л.А. Клиническая гематология животных. – Москва: Колос, 1974. – 398 с.
42 Скрябин К И., Петров А.М. Основы ветринарной нематологий. –Москва: Колос, 1964. – С. 468 - 490.
43 Скрябин К.И., Соболев А.А., Ивашкин В.М. Спирураты животных и человека и вызываемые ими заболевания. – Москва: Наука, – С. 254 - 485.
44 Гагарин В.Г. К изучению цикл развития Capillaria caudinflata и терапия капилляридоза кур. // Труды всесоюзного института гельминтологии. - Москва : 1953. – С. 160 - 162.
45 Рыжков К.М. Сингамиды домашних и диких животных // В кн.: Основы неметологий. – Москва: Изд. АН СССР, 1949. – Т.1.
46. Дубинина М.Н. Паразитологическая исследование птиц. – Ленинград: Наука, 1971. – 140 с
47 Кадыров Н.Т. Паразитология и инвазионные болезни сельскохозяйственных животных. – Астана: 2000. – 560 c.
48 Твердохлебов П.Т. Воспримчивость домашних птиц к Ascaridia galli. //Ветеринария. 1966. - №8. – С. 67 - 69.
49 Вовченко Н.М. Содержание белков сыворотке крови кур в норме и при аскаридозе. // Труды лаборатории гельминтологии АН СССР. 1980. № 32. – С. 15 - 21.
50 Феоктисов П.И. Эпизоотология и профилактика аскаридоза кур. – Ветеринария. 1950. № 4. – С. 51 - 52.
51 Kerr B. Parasitol. Polon., 1975. 5. № 1 - 12. – P. 63 - 90.
52 Лысенко А.А. Эпизоотология и профилактика при аскаридозе кур: Автореферат. Канд. диссертации кан. вет. нау.: - М.: МВА, 1938. – 16 с.
53 Цветаева Н.П. К патологии ранних стади аскаридоза кур. // Труды гельминт. лаборатории АН СССР. 1954.- Т. 7. – С. 45 - 56.
54 Шихобалова Н.П., Кустова Л.И., Касимова А.Н. Влияние аскариди на запасы витамина А в печени цыплят. // Труды. Гельминт. лаборатории АН СССР. –Т. 5. 1951.
55 Коваленко И.И., Шемет Р.С. Влияние аскариди на содержание каротина, витаминов А и Е у цыплят. //Ветеринария. 1983. № 2.
56 Рыжков К.М., Сергеева Т.Г. Экологическая характеристика капиллярид (Nematoda. Capillaridae) паразитирующих у птиц. Фауны СССР. // Труды гельминт. лаборат. АН СССР. 1980. - Т.3. – С. 68 - 82.
57 Гагарин В.Г. Заметки по систематике капиллярид. // Труды института зоологий и паразитологий АН Кирг. ССР. 1959.- Вып.7. – С. 122 -131.
58 Гагарин В.Г. Возбудители капилляридозов домашних птиц и вызываемые ими заболевания. // Труды гельминт. лабораторий АН СССР. 1952 -Т.6. – С. 403 - 406.
59 Wakelin D.J. Helminthol., 1965. 39. № 4. – P. 399 – 412.
60 Enigk .K., Dey- Hazra A. Zeitschrift u. Parasitenkunde. 1968. 31(2). – P. 155 - 165.
61 Berghen P. Exptl. parasitol. 1966. 19.- №1. – P. 34 - 41.
62 Willomitzer J. Lebduska J. Veterinarstvi. 1963. 13.- № 6. – P.257 - 259.
63 Yamaguti S. Studies on the helminth fauna of Japan. Part 6. Cestodes of birds, 1 – Japan. J. Zool., 1935. Vol.6. - P. 183 - 3-235.
64 Joyeux Ch., Baer J.G. Sur guelques cestodes de Cochinchine. Bull. Soc. Path. Exot. 1937. t. 30. – P. 872 – 874.
65 Спасский А.А. Аноплоцефаляты – ленточные гельминты домашних и диких животных. //Вкн.: Основы цестодологии. – Москва: 1951. – Т.1. - 735 с.
66 Матевосян Е.М., Мовсесян С.О. Новый род и новый вид - Penfocoronaria rusannae nov. gen. nov.sp. (Cestoda: Davaineidae) от большой горлицы. - Turtur turtur. // АН СССР. Материалы к научной конф. всесоюзного общество гельминтологов. – Москва: 1966. – С. 170-175.
67 Мовсесян С.О. Новая систематика Райетин (Cestoda: Davaineidae) АН СССР. Материалы и научной конф. всесоюзного общество гельминтологов. – Москва: 1966. – С. 183 - 191.
68 Спасский А.А., Спасская Л.П. Гименолепидиды птиц Вьетнама. - Helminthologia. 1969. –Т. 10. - Вып. 1-4. – С. 203 - 243.
69 Спасский А.А., Юрпалова Н.М. Skjabinotaurus interruptus gen.n. sp.n. (Cestoda: Davaineidae) от голубиных птиц Вьетнама. //В кн.; Проблемы общей и прикладной гельминтологии. – Москва. 1973. – С. 133 - 136.
70 Игуен Тхи Ки., Дубинина М.И. К фауне ленточных червей голубиных птиц (Columbiformes) Ветнама. // АН СССР. Зоологический сборник. – Ленинград: Наука, 1980. - Т. 29. – С. 96 - 112.
71 Vrazic O., Karlovic V. Prvi naloz i pokusaj suzbijanja trakavice Raillietina (Skrjabinia) bonini goluba u Iugoslavija "Acta parasitl. ingosl". 1980. 11. - № 1 - 2. – Р. 95 -101.
72 Аюпов Х.В. Новая трематода из желочных ходов печени голубя - Skrjabinus petrowi. nov.sp. // Труды Башкирской научно- исследовательской вет. станции.1951. –Т. 6. – С. 112 - 115.
73 Орлов Н.П. Паразитологические простейшие Казахстана. – Алма- Ата: 1947. –Ò. 2. – 98 с.
74 Крылов М.В., Зойонц В.И., Илюшечкин Ю.П. Кокцидиозы домашних животных. // Научные труды ВАСХНИЛ «Арахнозы и протозойные болезни сельскохозяйственных животных». – Москва: Наука, 1977. – С. 171 - 182.
75 Илюшечкин Ю.П., Кириллов А.И., Зайтбеков Е.Д. Состояние и перспективы научных исследований по протозойным болезням птиц. //Ветеринария. 1986. - № 5. – С. 49 - 50.
76 Сванбаев С.К. Кокцидии диких животных Казахстана. – Алма-Ата: Наука, 1979. – С. 68 - 69.
77 Nischulz O. Vber Kokzidien der Haustauben.«Zbi. Bakt. I. Orig», 1935. 134
78 Mitra A., Gopta M. On a species of Eimeria (Coccidia, Sporozoa) from the intestine of a pigeon, Columba intermedia. Proc. 24 th. Lnd. Sci. Congr., 1937.
79 Malhotra M.N., Ray H.N. On a new coccidium, E tropicallis n. sp. from. the domestic pigeon, Columba livia intermedia. – Ln: 48 th. Lnd. Sci. Congr. Ass. Part 111.1961.
80 Chatterjee D.K., Ray H.N. Eimeria Rapotei n. sp. from the domestic pigeon, Columbe livia intermedia. – In: Proc. 56 th. Lnd. Sci. Congr. Pazt 111, Abstr. 1969.
81 Рахматулина – Батыршина Н.К., Сванбаев С.К. Зараженность диких птиц кокцидиями. //Труды института зоологии. – Алма-Ата: 1973. – Т.33. – С. 5 - 14.
82 Павловский Е.Н. Вредители животноводства Казахстана. - Алма Ата: 1937.
83 Галузо И.Г. Кровососущие клещи Казахстана. - Алма – Ата: 1953.
84 Кусова В.Н. Клещи орнитодорины средней Азии и Казахстана. – Алматы: Наука, 1973. – 305 с.
85 Брегетова Н.Г. Гамазовые клещи (Gamasoidae); Краткий определитель. - Москва- Ленинград: 1956. – 247 с.
86 Поляков В.А., Узаков У.Я., Веселкин Г.А. Ветеринарная энтомология и арахнология. – Москва: Агропромиздат, 1990. – С. 163 - 234.
87 Есімбек Ж.М. Арахноэнтомология. – Новосибирск: 2002. - С. 152-160. – С. 3 - 37.
88 Бибикова В.А. Гамазовые клещи Юго-Восточного Казахстана //Труды института зоологий. - Алма Ата: 1956. – Т.5. – С. 152 - 160.
89 Бибикова В.А. К фауне краснотелковых и гамазовых клещей Тарбагатая. // Труды Среднее – Азиатского научного исслед.противочумного института. 1959. – Вып. 4. – С. 285 – 289.
90 Земская А.А. Гамазовые клещи в очаге КУ – лихорадки в районе залежных и целинных земель северного Казахстана. // Тезисы доклада девятого совещания по паразитологическим проблемам. - Москва: Ленинград, 1953. – С. 99 - 101.
91 Земская А.А. Паразитические гамазовые клещи и их медицинские
значение. Москва, 1973.
92 Агапова И.П. К фауне гамазовых клещей северного Казахстана. // Тезисы доклада Всесоюзного совещания энтомологического общество. –Москва: 1963. – С. 162 - 163.
93 Синельщиков В.А. Кровососущие членистоногие как эпидемиологический фактор Поймы Иртыша. Природная очаговность болезней и вопросы паразитологии. - Алма Ата: 1961. – Вып.3.
94 Синельщиков В.А. К фауне гамазовых клещей (Parasitiformes; Gamasoidae) Павлодарской области Казахской ССР. Энтомологический обозр. 1967. – Т.46. – Вып. 4. - С. 836 – 844.
95 Коренберг Э.И. Птицы и проблема природной очаговости клещевого энцефалита.// Зоологическии журнал, 1966.- № 45.(2). – С. 245 – 260.
96 Пинчук Л.М. Роль гамазовых клещей в жизни человека и домашних животных. – Кишинев: 1976.
97 Kruspi W., Heimbucher J. // Derm. Mschr. 1980. Bd 166, - № 11. – P. 459 - 460.
98 Bazdach H.Z. Hautkr. 1981. Bd 56. - № 1. – P. 21 – 26.
99 Шустрова М.В., Арестов О.А., Розовенко М.В. Эктопаразиты птиц. //Ветеринария. 1998, - № 10. – С. 33 - 34.
100 Якунин М.П. К фауне эктопаразитов домашних и диких птиц Юго- Востока Казахстана. //Труды института зоологии. – Алма-Ата: - Т.31. 1971. – С. 221-225.
101 Якунин М.П. К вопросу распространении клещей Agas reflexus. //Труды института зоологии. – Алма-Ата: 1960. – Т.12. – С. 221 - 225.
102 Сердюкова Г.В. Иксодовые клещи фауны СССР. Определители по фауне СССР. 64. Изд. Ан СССР. - Москва – Ленинград: 1956. – С.1 - 121.
103 Благовещенский Д.И. Определитель пухоедов (Mallophaga) домашних животных. Фауна СССР. – Москва: 1940. - Нов. сер, 27.
104 Благовещенский Д.И. Насекомые пухоеды. Фауна СССР. Зоологический институт. АН СССР. - Москва – Ленинград: 1959. –Т.1. –Вып.1. – С. 1 - 201.
105 Schölzel G. Die Embrologie der Anopluren und Mallophen. Ztschr. Parasiten Kunde, 9. 1937. – P. 730 - 770.
106 Martin M7 Life history and habits of the pigeon louse. (Columbicola
columbae Linnaeus) Conad. Ent, 1934. 66. – P.16.
107 Rem Reneta., Zuotorzycka Gadwiga. An experimental study of the survival rate of some Mallophaga ontside of columba livia dom. body. «Acta parasitol. pol.» 1981. 28. - ¹ 12 – 24. – P. 179 – 185.
108 Благовещенский Д.И. Mallophaga Таджикстана. // Паразитологический сборник зоологического института. АН СССР.- Москва: 1951. – Т.13. – С. 272 - 327.
109 Василевич Ф.И., Толстенков О.О. Некоторые наблюдение по паразитофауне сизого голубя в г. Москве. // Проблемы энтомологии и арахнологии. Сборник научных трудов. – Тюмень: 2002.- № 44. - С. 16 - 18.
110 Красатин Н., Пиянин В.М. Изучение энтомофауны и акарофауны голубей в Ульяновской области. (клещи и пухоеды). // Профилактика и ликвидация болезней домашних животных и птиц. 1980. – С. 26 - 29.
111 Nelson B.C., Murray M.D. The distribution of Mallophaga on the domestic pigeon. // Int. J. Parasitol. 1971. V.1. – P. 21 - 29.
112 Лункашу М.Т. Пухоеды (Mallophaga) домашних голубей Молдавии.// Паразиты животных и растений. 1973. 9. – С. 214 - 226.
113 Жук. Е.Ю., Волчак Т.М. Да фауны пухоедау (Mallophaga) шызага голуба Беларуси. // Весци АН БССР. Сер. Биол. 1975. - № 2. – С. 101 - 102.
114 Касиев С.К. Результаты изучения пухоедов домашних и промысловых птиц Средней Азии. //Энтомол. исследования в Киргизии. 1976. - №11. – С.80 - 84.
115 Кузнецов З.В., Курицин И.И. Семипалатинская область (Экономика-географическая характеристика) //Изд. АН Каз ССР. - Алма-Ата: 1961. – 214 с.
116 Квятковский В.Н., Замковая Л.А. Статистическая обрапботкеа экспериментальных данных. //Ветеринария. 1986. - № 6.- С. 74 - 78.
117 Лютинский С.И., Степин В.С. Практикум по патологической физиологии сельхозяйственных животных. – Москва: Агропромиздат. 1989. – С. 20 - 24.
118 Догель П.А. Общая паразитология. – Ленинград, 1962.- 463 с.
119 Павловскии Е.Н. Теория паразитоценозов и паразитарные болезни. // Совещание по паразитологическим проблемам. – Ленинград: Наука, 1955. – С. 110 - 116.
120 Маркевич А.П. Паразитология, становления, предмет, теоритические основы и задачи. // Паразитоценология. – Киев, 1985. – С. 16 - 32.
121 Панасюк.Д.И. Эколого-паразитарные патогенетические системы. //Ветеринария. 1986. № 8. – С. 48 - 52.
122 Петров Ю.П. Паразитоценозы и ассоциативные болезни сельхозяйственных животных.- Ленинград, 1988. – С. 174 -178.
123 Искаков М.М., Серикова А.Т., Зайцева А.В., Кабышева Ж.К. Паразитоценозы и ассоциативные инвази сельхозяйственных животных. // Материалы международной научно-практической конференции. Животноводство иветеринария в ХХ1 веке: действительность и перспективы развития. – Семей, 2002. – С. 31 - 33.
124 Сабаншиев М., Сулейменов Т., Карамендин Ө., Шабдарбаева Г.,
Жантөре М. Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары. – Алматы: Агроуниверситет, 2003. – 516 с.
125 Артомонова С.В., Петроченко В.И. О паразитировании аскаридий, капиллярий и кокцидий в кишечнике цыплят. //Ветеринария. 1968. № 8. – С.148 - 149.
126 Головкина Л.П., Волкова Г.Н, Кругляк Е.Б., Тер-Симонян., Авчук С.В. Эффективность универма при нематодозах кур. //Ветеринария. 2000. № 5. – С.30 -33.
127 Campbell W.C., Fischer M.H., Stapley E.O., Albers-Schonberg G., Iocob T.A. Ivermectin a porent vewanti-parasitic agent. “Science” 1989. 221.
№ 4613.- P. 823 - 828.
128 Есенгулова Н.Ж. Влияние способа содержания кур на зараженность эймериями. // Материалы Международной научно-практической конференций Животноводство и ветеринария в ХХ1 веке: действительность и перспективы развития. – Семей, 2002. – С. 29 -31.
129 Хусайнова Л.Т. Эймериоз телят на востоке и северо-востоке Казахстана и его терапия. // Материалы Международной научно-практической конференции. – Семей, 2002. – С. 33 - 34.
130 Крылов. В.Ф. Резистентность кокцидий кур к химиотерапевтическим препаратом. //Ветеринария. 1970. № 6. – С. 63 - 65.
131 Крылов М.В., Зайонц В.И. Препараты при кокцидиозах птицы.
//Ветеринария. 1972. № 8. –С. 76 - 78.
132 Дремова.В.П., Волков Ю.П. Пиретрины и синтетические пиретройды.Медицинская паразитология и паразитарные болезни. – Москва: Медицина, 1987. № 4. – С. 76 - 82.
133 Галяутдинова Г.Г., Абульханова Г.М., Тремасов М.Я., Зимаков Ю.А. Токсикологические аспекты использования синтетических пиретройдов в сельском хозяйстве. // Ветеринария. 2003. № 3. – С. 52 - 55.
134 Нурпейсов. Т.Н., Ажбеков В.К., Кабдулин В.Е., Челдибаев М.К.,
Комиссаров. И.А., Жумагалиева Г. // Саранчовые вредителисельхозяйственных растений Казахстана и рекомендации по огранечению их численности. – Алматы: Asia Publishing, 2000.
135 Исимбков Ж.И., Насыров Ф.С., Макатов Т.К., Жармашов К.М. Способ защиты животных от зоофильных мух, желудочных оводов и гнуса. //Предвапрительный патент № 16573 Комитета по правам интеллектуальной собственности Министерства Юстиции Республики Казахстана 2006, Бюл. №1. – 2 с.
136 Исимбеков Ж.М., Насыров Ф.С., Макатов Т.К. Применения препарата Фьюри для защиты крупного рогатого скота от зоофильных мух, слепней и мошек. //Заявка для получение предварительного патента Комитета по правам интеллектуальной собственности Министерства Юстиции Республики Казахстан. 2006. № 2004/0512.1..
137 Родин И.А. Изучение эффективности карбофоса и диброма в борьбе с эктопаразитами птиц: Автореферат диссертации на соискание уч.
степ. канд. вет. наук:. – Москва, 1970. – 23 с.
138 Фролов Б.А. Кровососущие эктопаразиты птицы и меры борьбы с ними.(D.gallinae R., A.persicus OK., C.lectularius L.): Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора вет.наук:. –Москва, 1971. – 36 с.
139 Холодов И.Я. Разработка аэрозольного метода борьбы с куринным клещом (Dermanyssus gallinae, Redi, 1674) в птичниках в присутствии птицы: Автореферат диссертации на соискание уч. степ. канд. вет.наук:. – Москва, 1974. – 22 с.
140 Керимбаева А.У., Ананьев О.П., Кузнецов В.И. Эффективность
препарата Парисара при некоторых экотопаразитах животных и птицы. // Материалы Международной научно-практической перспективы развития. – Семей, 2002. – С. 169 - 171.
141 Керимбаева. А.У. Средства профилактики и терапии арахнозов с/х животных в южных регионах Республики Казахстан: Диссертация на соискания ученой степени к.в.н:. – Алматы, 2005. – 122 с.
142 Панасюк Д.И. Особенности этиологии и меры борбы при смешанных болезнях птицы. //Ветеринария. 1988. № 7. - С. 38 - 41.
143 Қаз Елімбек. Ақмола облысының Есіл-Нұра алқабындағы ірі қара мал төлінің остертагиялық-эймериялық инвазиясы: Ветеринария ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын іздену диссертациясы.: –Алматы, 2002. – 128 бет.
144 Шайхаманов М.Х. Определение экономической эффективности ветеринарных мероприятий. – М. Моск. вет. ак. 1987. – 22 с.
145 Сулейменов М.Ж., Диков Г.И., Кереев Я.М. Методические указания по комплексной оценке антгельминтных препаратов в ветеринарии. – Алматы. 2002. – 10 с.
        
        Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
ӘОЖ 619:576.89;636 ... ... ... шығысындағы көгершіндердің паразитоздары
және оларға қарсы шаралар
03.00.19 – паразитология
Мал дәрігерлік ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін
дайындалған диссертация
Ғылыми жетекші, ... ... ... ... ... ... 2006
МАЗМҰНЫ ... ... мен ... ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ……………………………………………………11
1.1 Көгершінтектес құстардың морфологиялық және биологиялық
ерекшеліктері………………………………………………………………...11
1.2 Көгершіндердің паразиттерінің түр құрамы ... ... ... ... ...... жегіштері……………………………………….21
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУЛЕР…………………………………………………23
2.1 Зерттеудің негізгі бағыты……………………………………………….23
2.2 Зерттеу материалдары мен әдістері ……………………………………23
2.3 ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері……25
2.3.2 Қазақстанның шығысындағы жабайы және үй көгершіндері ……..26
2.3.3 Көгершіндерден ... ... ... ... ... ... және олардың таралуы…………..30
2.3.5 Көгершін аскаридиозы………………………………………………..31
2.3.6 Көгершін капилляриозы ... ... ... ... ... паразиті-Dermanyssus gallinae
кенесі.........55
2.3.9 Көгершін маллофагозы………………………………………………..60
2.4 Көгершін паразитоздарына қарсы тиімді дәрілерді іздестіру ……….66
2.4.1 ... және ... ... 0,2 % ... ... ... ... коккимедті ... ... ... 5 % ... ... ... 10 % ... Dermanyssus gallinae кенесіне ... 5 % ... ... gallinae ... қарсы 10 % фьюриді ... ... ... ... және ... Көгершін паразитоздарына қарсы шаралар және оның тиімділігі…...82
ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………..86
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСТАР………………………………………….88
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... Б………………………………………………………………...113
МӨЛШЕРЛІК СІЛТЕМЕЛЕР
Бұл диссертацияда келесі стандарттарға сілтеме жасалынды:
МЕМСТ 3-150-64 Бинокульярлы үлкейткіш әйнек
МЕМСТ 4.318-85 Петри тостағаншасы
МЕМСТ 5-1472-72 ... ... ... 5.375-4260-76 Центрифуга Опн-3
ТЖ 6-09-3829-77 Ксилол
МЕМСТ 44.51-86 Биологиялық стереоскопиялық микроскоп МБС-1
МЕМСТ 44-52-86 Биологиялық микроскоп Биолам Р6
ТЖ ... ... ... ... ... ... ... ТС-80
ТЖ 75-6963-79 Фотоапарат ЗОРКИЙ-К4
ТН 232/23.10.1996 10 % фьюри
МЕМСТ 359-54 Зертханалық таразы ВР-5
МЕМСТ 1629-89 Жоғарғы сортты техникалық формалин
МЕМСТ 20292-74 ... ... мл шыны ... ... ... Зертханалық шыны ыдыстар, бюреткалар, пипеткалар
МЕМСТ 2290-76 Бальзам
МЕМСТ 5962-67 ... этил ... 7865-56 ... микрометр МОВ-1
ТН 788321 5 % каратэ
ТЖ 9337-004-1726133-00 0,2 % универм
МЕМСТ 21241-77 Пинцеттер (қысқыштар)
МЕМСТ 23519-93 Таза фенол (карбол ... 423377 ... ... (ас тұзы)
МЕМСТ 760105 Микрофотосуретке түсіретін қондырма
АНЫҚТАМАЛАР
Бұл ... ... ... ... ... - ... құртатын химиялық зат
Ассоциативтік инвазия - паразитоценоздан туындайтын ... ... - ... ... ... дамитын гельминт
Биометрия - биологиялық жиынтықтың сандық ара қатынасын зерттеген
кезде қолданылатын матиматикалық статистика ... ... - ... ... ... яғни ... түрі ... ауысуымен өсіп-дамитын әртүрлі типтегі ... даму ... - ... ... ... ... ... тұсы
Бұлтық - (бурса) жұмыр құрттардың еркегінің құйрық жағындағы өсіндісі,
тарамыс қынабы
Бәтек - ... ... ... ... жыныс мүшесі
Гельминт - организмде тоғышарлық тіршілік ететін, ... ... ... ... - ... ... қою мақсатында гельминт
жұмыртқаларын нәжісте, несепте, тік ішек қатпарында, қанда, қарын жынында
табу
Гематофаг - иесінің қанымен ... ... - ... дамуы үшін аралық иені қажет етпейтін, жұмыртқасы
мен балаңқұрты ... ... ... ... т.б.) ... ... - ... насекомдарды құртуға қолданылатын дәрі
Имаго - кенелер мен жәндіктердің (насекомдардың) ... ... ... ... - ... немесе құстың ағзасындағы
паразиттердің санының (микроскоптың бір көру ... ... ... ... ... ... ... - паразиттермен залалданған жануарлар мен
құстардың пайыздық ... - ... дәрі ... ... ... ... ... көрсеткіші
Кутикула - (тері) жұмыр құрттар мен буынаяқтылардың денесінің ... және ... ... ... - ооциста қабығының бір жағындағы тесік
Нимфа - кенелердің балаңқұрттан кейінгі өсіп даму сатысы
Ооциста - спора түзетін ... ... ... ... ... ... ... ортаға бөлінетін даму сатысы
Өлтіретін доза - малды, құсты өлімге ... ... ... ... ... - ... бір ... сыртқы денесінде, ішкі ағзаларында
тұрақты немесе уақытша тіршілік етіп, иесінің ұлпасымен, сөлімен не асқазан
жынымен қоректенетін ... - ... ... ... тұрақты қарым-
қатынаста болатын және иесінің организміне кешенді ... ... ... ... ... ... вирусты организмдер жиынтығы
Паразитоздар - паразиттер туғызатын (инвазия) аурулар
Патентті кезең - ауру ... өз ... ... ооцистасын) сыртқы ортаға бөліп шығаратын кезең
Препатентті кезең - паразиттің негізгі ... ... ... ... оның ұрығының (жұмыртқасының, балаңқұртынның, ооцистасының)
сыртқы ортаға шыққанға дейінгі кезеңі
Пальпа - кенелердің қармалауыш мүшесі
Перитрема - кенелер мен ... ... алу ... ... ... әр түрлі хитинді пластинкалар
Рулек - жұмыр құрттардың шағылыс мүшесін (спикула) бағыттаушы ... ... ... - ... мен ... қора-жайын мекендеп, көбіне
солардаң айналасында азықтанатын құстар
Спикула - жұмыр құрттардың еркегінің шағылысу (жыныс) мүшесі
Сколекс - қадалуға бейімделген таспа құрт басы ... ... - ... ... ... көлемі әр түрлі қалқандары
Стигма - буынаяқтылардың тыныс алу тесігі
Спонтанды инвазия - табиғи жағдайда инвазиялық ауруға ... - ... ... ... не ... бөліну нәтижесіде пайда
болған қарапайымдылардың ... ... ... даму ... ... - ... ұзақ уақыт өмір сүріп, оларды қоректену
және ... үшін ... ... ... - ... ... өсіп - өну айналымын, жұмыртқадан
ересек сатыға дейін иесінен тыс ... ... ... тек ... ... паразит
Хитин - буынаяқтылардың сыртқы қаңқасын құрайтын, құрамы күрделі зат.
Ол суда, ... ... ... Тек ... қышқылдарда ериді
Хилицер - кенелердің жоғарғы ерінінде орналасқан, азығын ұстау, шайнау
қызметін атқаратын мүшесі
Экстенстиімділік - ... ... ... тиімділігін
сараптағанда барлық дәріленген жануарлардың ... ... ... ... мен ҚЫСҚАРТУЛАР
г - грамм
г/% - ... - ... ... - ... ... - интенстиімділік
м³ - метр ... - метр ... - ... - ... - ... - миллилитр/метр квадрат
м/сек - ... - ... ... ... ... - ... - обьектив
Ө Д50 - өлтіру дозасы ... - ... - ... ... - ... ... ... жағдай
ТН - тіркеу нөмірі
ЭТ - ... - ... ... ... ... аймағында құстардың
көгершінтектестер (Columbipormes) тұқымдасына жататын ... көк ... livia) көп ... осы ... көк көгершіндерді өте ерте заманнан қолда ұстауға
үйрете ... ... бері ... ... ... көгершін өсірушілері үй
көгершінінің (Columba livia domestica) 800 – ден аса қолтұқымдарын шығарып
өсіруде. ТМД аумағында 200-ден аса, ал ... үй ... ... қолтұқымдары ұсталады. Үй көгершінін адамдар ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... қолтұқымдары көптеп
шығарылды. Олар бағалы құстар. Тұқымдарына байланысты бір жұбы ... ... ... ... ... мың долларға бағаланады. Америка мен
Батыс Европа елдерінде етті қолтұқымдарынан ... ... ... ... ет ... Көгершін еті диеталық тағам ... ... және жас ... ... ... ... ... Россияда
көгершін спорты дамып ... ... ... мен медицинада
зертханалық жануар ретінде пайдаланылады [1,2,3,4,5,6,7].
Зерттеулерге қарағанда көгершіндер әртүрлі ауруларға ... ... ... жиі ... ... ... және дәл анықтап,
дұрыс емдемесе әсіресе үй көгершіндері жиі шығынға ұшырайды. Аса ... ... К.И. ... [1932] ... ... голубей» атты
еңбегінде «Көгершін ... құс ... бір ... көптеген инвазиялық ауруларының ... ... ... биологиясы, экологиясы, патогенезі, емі және
ветеринариялық – санитариялық шаралары зерттеулерді ... ... - ... көрсеткен [8,9,10,11].
К.И. Скрябиннен кейін ТМД және Қазақстан аумағында ... ... ... В.Я. ... [1964], Е.В. ... Б.А.
Қасымжанова [1965] т.б. ғалымдар мұндай зерттеулер қажет деп ... ... ... ... оқу ... ... оқулықтарында көгершіндердің ... ... ... әдебиеттер сирек, табу өте қиын. Осыған байланысты
ветеринария мамандары үй көгершіндерінің паразитоздарын ... ... ... ... пікірлеріне қарағанда күннен-күнге көгершін ... ... үй ... мен ... ... ... таратушылар және олардың қорламасы (резервуары) ретіндегі
ролі жоғарлай түсуде [14].
Қазір кейбір паразиттердің ... ... ... ... ... ... ... аса маңызға ие болып ... ... ... ... ... өз ... ... кеңейтіп
немесе даму айналымын қысқартып ... ... ... ... тән ... columbae ... құрты тауық пен күркетауықта
жиі паразиттік тіршілік ететіні ... ... ... үй ... ... тән ... де көгершіндерде паразиттік тіршілік етеді
және қоршаған ... ... ... ... ... қүрттар: Capillaria
obsignata, Capillaria caudinfilata, Syngamus trachea, ... Syngamus merulae, ... ... Tetrameres
confusa, Acuaria (Disparynx) nasuta, ... ... tenuis. ... ... Raillietina tetragona, Raillietina
echinobothrida.
Көгершіндерден анықталған сорғыш құрттар көптеген үй және ... да ... ... ... қан ... ... үй және ... құстар
арасында жиі көгершіндер таратады. П.П. Якунин., Т.А. ... ... ... ... ... ... ... жабайы көгершіндердің 40 %-ы қан паразиттерімен ... ... ... ... [26,27,28 29].
Көптеген құстардың сыртқы паразиті - Dermanyssus gallinae ... жиі ... ... ... ... ұяларынан адам тұрағына
тарап, адамға шабуыл жасап, қан сорып, кене ... ... ... және тағы ... ... ... ... қазір
паразитологиялық зерттеулер адамдардың сұранысына сай, ... ұсақ ... мен ... ... ... ... ... құстардың ішкі және сыртқы паразиттерінің түр құрамы
біршама жақсы зерттелгенмен бұл зерттеулердің басым ... ... ... бұрын жүргізілген. Кейінгі уақытта бұл бағытта ғылыми зерттеу жұмыстары
арнаулы, мақсатты және жоспарлы түрде жүргізілмеген. ... 10 ... ... ... ... ... ... өте сирек. Қазақстанның
оңтүстік аймақтарын ... ... және үй ... К.И. Скрябин [1905-1911], жабайы тау ... С.К ... Н.К. ... [1972] ... өзге ... атап ... ... шығысында мұндай
зерттеулер жүргізілмеген. ТМД елдері мен Қазақстанда өсірілетін ... ... мен ... әлі ... ... ... маллофагозын зерттеуге арналған бірде-бір ... ... Үй ... ... жан - жақты
зерттелмеген. Паразиттердің көгершіндерге ... ИЭ - гі мен ИИ - ... ... мен құс ... ... ... динамикасы белгісіз. Сол сияқты
көгершіндердің паразитоздарына қарсы ветеринарияда жаңадан ... ... ... ... ... қолдануға енгізілмеген. Осыған
байланысты Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздарын зерттеу,
оларға қарсы ғылыми негіздегі күрес шараларын жасап, ... ... ... ғылымының өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыс Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің 2001 – 2005 –
ші жылдарға ... ... ... бағдарламасы аясында, бастамашыл
негізде орындалған.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері Қазақстанның шығысындағы
көгершіндердің паразитоздарын зерттеп, оларға ... ... ... ұсыну.
Осы мақсатқа жету үшін алға қойылған міндеттер:
1 Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздарын зерттеу;
2 Көгершіндердің ... ... ... ... ... ... қарсы шараларды жасау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы Жүргізілген зерттеу жұмыстары нәтижесінде:
-Қазақстанның шығысында мекендейтін ... және үй ... және ... ... түр ... олар ... ... паразитоздарына қарсы дәрілер сыналып, тиімділіктері
анықталды және қолдану әдістері ұсынылды;
-Зерттеу нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасы Әділет ... ... ... ... 2-і ... ала ... алынды және 2
өнертабысқа алдын ала патент беру жөніндегі сұраныс ... ... ... ... қарсы шаралар жүйесі жасалып,
ветеринариялық тәжірибеде қолдануға ұсынылды.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы мен қолданысқа ... ... ... ... ... ... анықтап, зерттеу
нәтижелерін паразитоздарға қарсы шараларды жоспарлағанда және ... ... ... ... ... ... атындағы Семей мемлекеттік университетінің
ветеринариялық медицина және ветеринариялық санитария мамандықтары бойынша
оқитын студенттердің оқу үрдісіне ... ... ... ... қолданылуда.
Көгершіндердің паразитоздарына қарсы сыналған дәрілер Семей
қаласындағы ... ... ... ... ... ұй ... паразитоздарын емдегенде және алдын алғанда
қолданылуда.
«Қазақстанның ... ... ... анықтау, емдеу
және оларға қарсы шаралар туралы ұсыныс» дайындалып, Қазақстан Республикасы
Ауыл Шаруашылық Министрлігі Шығыс Қазақстан облысы Семей қалалық ... ... ... бөлімінің отырысында ... ... ... ... ... ұсынылатын негізгі мәселелер:
1 Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің ... ... және ... кейбір ерекшеліктері;
2 Көгершіндердің паразитоздарына қарсы қолдануға ұсынылатын дәрілер
және ... ... ... ... қарсы шаралар.
Жұмыстың сыннан өтуі ... ... «Мал ... ... ХХІ ғасырда: бүгінгі жағдайы мен даму ... ... ... ... 2002); Ресей
Федерациясының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ветеринария ... ... А.Н. ... 100 - ... ... теориялық және өндірістік келелі мәселелері» Халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Омск, 2004); «Ветеринария ғылымы ... ... ... ... 2004); ... - ның 100 - ... ... «Ветеринариялық ғылым
мен тәжірибенің қазіргі жағдайы және маңызды проблемалары» Халықаралық
ғылыми ... ... ... 2005); «Аграрлық ғылым-ауыл
шаруашылығына» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Барнаул, 2006
); ... ... ... ... ... және оларды шешу
жолдары» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Семей, ... ... ... ... Диссертацияның негізгі мәселелері
бойынша 14 ғылыми ... ... ... соның ішінде 2 алдын ала ... ... ала ... ... ... 1 ... нәтижелерін тәжірибеде қолданысқа
енгізу жөніндегі ұсыныс бар. Білім және ғылым саласындағы қадағалау ... ... ... ... ... 3 ... ... жарық
көрді.
Диссертацияның көлемі мен құрылымы Диссертация компьютермен 115 бетке
терілген. Ол мазмұны, мөлшерлік сілтемелер, анықтамалар, белгілеулер ... ... ... ... ... ... - ... бағыты, материалдар мен зерттеу әдістері, зерттеу нәтижелері,
қорытынды, ... ... ... ... ... және
қосымшалардан тұрады.
Диссертациялық жұмыс 6 кестемен, 9 суретпен, 3 фотосуретпен, 14
микрофотосуретпен ... ... 8 ... ... ... әдебиеттер 145 басылымнан тұрады.
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.2 Көгершінтектес құстардың морфологиялық және ... ... ... ... ... ... ... отрядына (Columbiphormes) біріктірілген.
Екі тұқымдасқа жіктеледі:
А. Дронттар – Raphidae
Б. Көгершіндер - Columbidae
Алғашқысы XҮI – ғасырда жер бетінен ... ... ... аса ірі ұша
алмайтын құстар болған. Екінші ... ... ... ... аумағында Columba- көгершіндер, Streptopelia – ... ... Бұл ... жер ... Арктика мен Антрактидадан
басқа барлық аймақтарында таралған. Көбіне топталып тіршілік етеді. Барлығы
292 түрі және түр ... ... ... Кеңес Одағы аумағында 11
түрі, Қазақстан аумағында 7 түрі кездеседі. ... ... көк ... livia, ... ... ... oеnas және (вяхирь)-
Columba palumbus, қоңыр көгершін-Columba eversmanni, тау кептер ... turtur, ... тау ... ... ... ... senegallnsis.
Көгершінтектестер – отырақшы құстар. Кейбір түрлері ғана суық түскен
соң жылы ... ұшып ... жыл ... ... ... ... ... түр-түсімен,
мекендейтін, азықтанатын жерлерімен ерекшеленеді. Орман көгершіндері
орманда ... Тек ... (Columba oenas) ... бұта ... ... (Columba palumbus) ағаш қуысына ұялайды. Тау кептерлер таулы жерді
мекендеп, ұясын ... ... Ал ... көк ... ... ... ... жағалап, ұяларын құрлыстар мен үй шатырлары астына
салатынын білеміз. Көгершінтектестердің негізгі ... ... ... ... ағаштардың ұрығы. Сирек ұлулармен және жауын құрттарымен
қоректенеді [36, 37, 38, 39].
Көгершінтектестер тығыз денелі, жылдам ұшатын құстар. Олар ... ... және тез ... ... етті және ... ... қолтұқымдары ғана
нашар ұшады. Терісі жұқа, тер және май ... жоқ. ... ... ... ... безі жоқ ... ... Оның қызметін ұшы үнемі үгітіліп, ұнтақ ... ... ... ... ... ... жетілген. Көбею
кезеңінде онда ерекше сұйық «құс ... ... Оның ... 64-82%- су,
7-13% - май және майлы заттармен А,Д,Е,В витаминдері бар.
Көгершіндер көбіне бір-ақ рет ... жұп ... ... ... жұп құра ... ... 2-4 рет, ... екі жұмыртқадан
салып балапан басып шығарады. Жұмыртқаны қоразы мен ... ... ... 17-19 ... соң ... шақа ... шығады. Ол тез өседі,
жұмыртқадан шыққанда 13-15 гр болса, 2 ... соң 2 есе ... ... ... ... ... ... Балапандарды көгершіндердің қоразы мен
мекиендері бірдей «құс сүтімен» қоректендіреді.
10-11-ші күні оған дән араластыра ... 4-5-ші ... ... ... ... ... көшеді. 40-шы тәулікте салмағы ересек
құстардың салмағына жақындап ... ... ... ... дене ... ... жүрек соғысы 1 минутта 140-400 рет,
дем алу жиілігі 1 минутта 25-30 рет.
Көгершіндердің ... ... ... ... ... – 3,7 – 4,00 ... лейкоциттері – 13 –18 мың /мм.куб
- тромбоциттері – 10 – 30,0 мың / ... ... – 14,7 – 15,9 гр. ... ... ... түр ... Гельминттері
Көгершінтектестердің гельминттері, түр құрамы ертеден ғалымдардың
назарын аударған. H.Johnston [1918], Irvin – Smith [1980] ... [1924] ... Joyenx et Houdemer [1927] ... E. ... ... ... ... жабайы және үй ... ... түр ... ... ірі еңбектер жазды.
1932-ші жылы К.И. Скрябиннің өзінің және ... жүзі ... ... ... зерттеулерін қорытындылаған, аса бағалы ... ... ... және тағы басқа ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде
көгершінтектестер ... ... ... таспа құрттар (Cestoda) және
сорғыш құрттар (Trematoda) кластарына жататын ... ... ... ... ... ... ... құрттар класына жататын
гельминттердің 19 түрі анықталған. Олар: 4 отрядқа, 5 отряд ... ... ... [11, 42, ... ... ... ортяд тармағы
Ascarididae тұқымдасы
1. Ascaridia columbae
2. Ascaridia australis
Отряд тармағы Filariata
Filariidae тұқымдасы
3. Filaria clava
4. Filaria mazzanti
II ... ... ... тармағы
Trichostrongulidae тұқымдасты
5 Trichostrongulus tenuis
6 ... ... ... Syngamus ... Synganus Skrjabinomorpha
9 Syngamus merulae
III Spirurida отряды
Spirurata тегі отряд тармағы
Tetrameridae тұқымдасы
10 Tetrcmeres ... ... Acuaria ... spiralis
12 Streptocara crassicauda
13 Rusguniella wedli
Spiruridae тұқымдасы
14 Habronema incerta
Thelaziidae тұқымдасы
15 Oxyspirura (Vorkespirura) mansoni
16 Ceratospira opthalmica
1Ү Trichocephalida отряды
Trichocephalata отряд тармағы
Trichocephalidae тұқымдасы
17 ... ... ... ... Capillaria obsignata
Бұл жұмыр құрттардың 6-уы тек көгершінтектес ... ... ... columbae
2. Ascaridia australis
3. Ornithostrongulus guadriradiatis
4. Ceratospira ophtalmica
5. Filaria clava
6. Filaria ... көк ... мен үй ... ... ... ... – 14. ... Ascaridae columbae
2. Ornithosrongulus guadriradiatus
3. Tetrameres confusa,
4. Acuaria (Dispharunx) spiralis
5. Steptocara crassicauda
6. ... ... ... ... ... ... Capillaria caudinfilata
10. Filaria clava
11. Filaria mazzati
12. Syngamus trachae
13. Syngamus skrjabinomorpha
14. Syngamus merulae
К.И. Скрябин [1932] Қазақстанның оңтүстік аймағында үй ... columbae және Acuaria ... spiralis ... ... ... ... В.В. Минеев [1975] деректеріне ... ... ... ... мен ... тауықтар арасында
сингамоз ауруы таралған және олардан Syngamus trachae ... жиі ... ... ... ... мекендейді. Ascarididae,
Trichostrongulidae, Trichocephalidae тұқымдастарына жататындары аш ішекте,
Tetrameridae, Acuariidae, ... ... ... ... - ... (конъюктива) қабығы астында, Filariidae - тері асты ... - ... пен ауа ... ... ... ... біреулері аралық иесіз сыртқы ортада дамитын геогельминттер
болса, екінші біреулері ... ие ... ... биогельминттер.
Соңғысына жататындар: Oxyspirura mansoni-аралық иесі-тарақан-
Pucnoscelus ... ... ... - аралық иесі жауын ...... ... ... Eisenia foetida, ... ... 1953). [44]
Streptocara crassicauda - аралық иесі ұсақ шаян тәрізді - ... К.М. ... [1949] ... қарағанда сингамустар аралық
иесіз және аралық ие арқылы дами алады. Аралық иесі жоғарыда ... ... ... Гаркови [1949]., И.И Коваленко [1960]., Г.А. Котельников [1962]
зерттеулері бойынша тетрамерестер тек ... ие ... ... ... ұсақ шаян ... Gammarus ... G.locusta, G.maeoticus.
Қосалқы аралық иелері балықтар [18,24].
Acuaria (Dispharunx) spiralis – аралық иесі ...... P.lavis, ... vulgare [11,20,21,46,47].
П.Т Твердохлебов [1966] әр ... ... ... ... galli) ... мүмкіндігін зерттеп, оның мысыр тауығы мен қазға
жұғып ересек құртқа айналатынын, ... ... ... ересек
құртқа айналмайтынын, ал көгершінге мүлде ... ... ... көгершін аскаридиасы тауыққа жұқпаған [48].
Untenberger [1868] көгершін аскаридиасының жұмыртқасын ... ... ... 17 ... соң ... ... балаңқұрт пайда болып, оны
бұрын аскаридиамен залалданбаған көгершінге жеммен араластырып бергенде, 21
күннен соң ол ... ... ... бөле ... ... Вовченконың зерттеуінде аскаридиозға шалдыққан құстың қанында 18-
ші және 30-шы ... яғни ... ... ... ... ... ... g және β глобулиндер мөлшері төмендеген.
Балаңқұрттар ересек аскаридиаларға айналған соң қанда ... ... ... ... ... g және β ... ... сау құс қанындағы
мөлшерге таяған[49].
П.И. Феоктисов [1950] дерегіне қарағанда ... ... ... ... оның ... ... құрт ... болу мерзімі әртүрлі.
Аскаридиа жас құстардың ... ... ... ... ... ... зерттеген В.Кечч [1955] тәжірибесінде үш айлық балапанға
жұққан аскаридиа 50 күннен соң, ал бір айлық балапандарға жұққан аскаридиа
30-35 ... соң ... бөле ... ... ... ... құс аскаридиасының жұмыртқасында балаңқұрт
сыртқы орта температурасы +10°C-тан жоғары болса ғана ... ... ... ... дамымайды және жойылады. Сыртқы орта
температурасына байланысты жұмыртқада балаңқұрттардың даму мерзімі әртүрлі.
Осыған ... ... ... ауа ... ... құстардың аскаридиозаға шалдығу динамикасы да әртүрлі[52].
Н.П. Цветаева [1954] зерттеулерінде аскаридиа жұқтырған ... 9-шы ... ... ... ... 12 ... соң сау балапанның
салмағынан 23 гр кем тартқан. Әсіресе аскаридиа балаңқұрты ... ... ... ... либеркюн бездерін зақымдауының патогендік маңызы
зор. Oсы кезде ас ... ... ... аса ... құс қатты жүдейді
[53].
Н.П. Шихобалова., Л.И. Кустова., А.Н. ... [1951], ... Р.С. ... [1983] ... ... құс организмінде
каратин мен А- витамині 3 есе, ... 1,5 есе ... ... ... ... ... рацион мен азықтандырғанда ... ... ... ... тәжірибе жүзінде анықтаған [54,55].
К.М. Рыжков пен Т.Г. Сергеева дерегі бойынша ТМД аумағында ... 44 түрі ... ... жиі ... ... ... Гагарин [1952, 1959]., D. Wakelin [1965] зерттеулер жүргізіп,
капиллярия жұмыртқалары +4°С-тан ... ... ... бірақ 24
күн тіршілігін жоймайтынын анықтады. В.Г. Гагарин зерттеулеріне қарағанда
орталық Ресейде капиллярия ... қар ... ... ... ... +20°С-та капиллярияның даму айналымы (циклі )13 күнде,
+25°С-та 6-8 күнде ... ... ... жұмыртқалары тіршілігін
жояды. Жұмыртқа 100 %-дық ылғалда жақсы дамып, 75 %-дық ылғалдықта ... 50 % -да ... ... ... Инвазиялық жұмыртқа құсқа
жұққан соң 20-22 күннен кейін құс денесінде ... құрт ... ... шаша ... [57,58,59].
K. Enigk., A.Dey-Harra [1968] Capillaria ... құс ... әсер ... ... ... ... пайдаланып зерттеп, бұл
паразиттермен залалданғанда құс саңғырығымен қан ... ... ... ал ... дегельминтизациядан соң қан плазмасының
белогының құс саңғырығымен бөлінуі азайып, қалыпты ... ... [1966] ... ... мен залалданған тауық пен
көгершіннің қан сарысуының белок құрамын зерттеп, ... агар ... ... ... ... қан ... ... белок, β және
g глобулиндердің көбейгенін, альбулиннің өзгермегенін, ал ... қан ... ... ... пен ... біршама азайып, β және g
глобулиндердің өзгерісі өте аз болған [61].
J.Willomitzer., Ka.J. Lebdus [1963] капилляриозға ... ... ... 1-20 ... тең ... оның ... салмағы сау құстан 12 %-ға, ИИ-гі 20-
100 ... тең ... 24,7 %-ға кем ... ... ... ... ... деректерге қарағанда ғалымдар жер
шарының түкпір-түкпірінде ... ... ... ... 2 ... 5 ... 13 ... жіктелген 55 түрін анықтаған
[11,25,63,64, 65,66,67,68,69,70,71].
Көгершінтектестерден анықталған таспа құрттар тізімі мен ... ... ... Aporina ... Cittotaenia columbae
3 Cittotaenia Kuvaria
4 Paronella columbae
5 Paronella ngoci
6 Killigrewia pomelae
11 Hymenolepididae тұқымдасы
7 ... ... ... rugosa ... ... ... ... rosenthali
11 Weinlandia stenocephala
12 Weinlandia columbina
13 Weinlandia armata
14 Weinlandia Sp.
15 Sphenacanthus serrata
III Davanineidae тұқымдасы
16. ... ... ... columbae
18. Raillietina carpephaqi
19. Raillietina ceylonica
20. Raillietina clerci
21. Raillietina cryptacantha
22. Raillietina fuhrmanni
23. Raillietina frayi
24. Raillietina goura
25. Raillietina gendrei
26. Raillietina insiqnis
27. Raillietina ... ... ... ... micracantha
30. Raillietina nagpyrensis
31. Raillietina paucitesticulata
32. Raillietina senaariensis
33. Raillietina spiralis
34. Raillietina tunetensis
35. Raillietina weissi
36. Raillietina anatina
37. Raillietina interrupta
38. Raillietina taiwanensis
39. ... ... ... Raillietina macrorhyncha sp.n
41. Raillietina vietnamense sp.n
42. Raillietina ... ... Cotugnia cuneata ... Cotugnia cuneata nervosa (meggitti)
45. Cotugnia polyacantha pancimusculosa
46. Cotugnia joyeuxi
47. Cotugnia fleari
48. Cotugnia polyacantha
49. Cotugnia ... Cotugnia ... ... torguata
52. Pentocoronaria rusannae sp.
IV Dilepididae тұқымдасы
53. Choanotaenia arguata
54. Dipylidium columbae
Pseudophgllidae отряды
Y Diphyllobotriidae тұқымдасы
55 Diphyllobothrium ... ... 12-сі ... көк көгершін мен үй көгершіндерінен
анықталған. Олар:
1 Aporina delоfondi
2 Weinlandia sphenocephala
3 Hymenolepis rugosa
4 Hymenolepis rugosa ... Cotugnia cuneata ... Cotugnia cuneata ... ... tunetensis
8 Raillietina nagpyrensis
9 Raillietina joyeuxi
10 Raillietina crassula
11 ... ... ... ... ... [1914] ... ... аумағынан көгершінтектестерден
(Columba livia, Columba livia domestica, Perystera cambayensis) Aporina
delofondi және ... rugosa ... ... анықтаған [11].
В.И. Петроченко., Г.А. Котельников [1976], Е.М. Матевосян., ... [1977] және тағы ... ... ... ... ... тән таспа құрттар да паразиттік тіршілік ететінін жазады.
Жиі анықталатындары: Raillietina tetragona және ... ... ... [2000] ... бойынша бұл паразиттер
Қазақстанның оңтүстігінде тауықтар арасында таралған ... ... ... аш ... ... ... - таспа құртының ерекшелігі оның негізгі иесі ит пен мысық. Ересек
құрт солардың аш ... ... ... Оның аралық иесі суда ... шаян ... ... - Cyclops leuc Karti. ... ... ... ... – sparganum дамиды. Ал, қосымша аралық иесі -
әртүрлі сүтқоректілер (адам да), ... ... де). ... ... денесінде екінші реттегі балаңқұрт – sparganum mansoni – ... жылы Joyeux et Houdemer ... үй ... ... 2,5 % -ның тері асты ... мен ... ... аралығындағы
дәнекер ұлпаларынан Spanganum mansoni-ді анықтап көгершіндердің жоғарыда
аталған таспа құрттың қосымша аралық иесі екенін дәлелдеді ... ... А. Mullery [1897] ... ... сорғыш құртын
Echinostoma sp. – деген атпен сипаттап жазды. Krause [1925] Берлин маңында
хат тасуға пайдалынатын үй ... аш ... ... ... етуінен қырылғанын, ИИ-гі бір көгершінде 315-1550 құрт
аралығында болғанын ... ... [1932] өз ... ... ... ... құрттың толық сипаттамасын берді [11].
Бұл сорғыш құрттар 2 отрядқа, 3 тұқымдасқа, 6 туыстасқа ... ... ... ... ... ... conoideum
3 Echinoparyphium recurvatum
4 Echinostoma sp.
Harmostomatidae тұқымдасы
5 Harmostomum fuscatum
6 Harmostomum mazzanti
7 Harmostomum gallinae
8 Lencochloridium macrostomum
9 Lencochloridium insigne
Strigeida отряды
Strigeidae тұқымдасы
10 Cotylurus cornutus
Көгершінтектестерден ... ... ... әр түрлі үй және жабайы
құстардың да паразиттері екені белгілі [11, 20, 21, 46, 24, 47].
Lencochloridium macrostomum және Lencochloridium insigne – ден ... 8 ... құрт ... көк көгершін мен үй көгершіндерінің денесін
мекендейтіні анықталған. Аталған 2-і сорғыш құрт тау ... ... ... ... ... ... ... көгершіндердің көбіне
аш ішегін, соқыр ішегін, ал ... тоқ ... мен тік ... ... ... [1951] Башқұрт АССР-нің аумағынан көгершіннің бауырынан, өт
жолынан бұрын ғылымға белгісіз сорғыш құрт анықтап, оны Skrjabinus petrowi
sp. – деп ... ... ... Одағы аумағында жабайы көк ... ... ... К.И. ... Н.П. ... [1923] Арменияда, Harmostomum
gallinae түрін ... [1925] ... ... Columba turtur ... ... ... құртын К.И.Скрябин [1923] Арменияда, Lencochloridium insignis сорғыш
құртын Щербович [1931] Қиыр Шығыста анықтаған [11].
Қазақстан аумағында көгершінтектестерден сорғыш құрттар ... ... ... ... кездеспеді.
1.2.2 Эймериялары
Эймериялар – жануарлар дүниесінің Protozoa тармағына, Apicomflexa –
типіне, Sporozoa класына, Coocidiida ... ... ... туыстасына жататын бір торшадан ... ... ... ... Өте ... қарап қазақша «құртамыш» деп аталады. Барлық
жерде таралған, көптеген жан-жануарлардың, оның ішінде ... ... ... Кокцидилерді зерттеуші ірі ғалымдардың бірі Н.П.
Орлов [1947] құстарда Eimeria ... ... ... кең тарағанын
және бір организмде бірнеше түрі бір уақытта тіршілік етіп ... атап ... ... ... В.И. ... Ю.П. ... [1977] т.б. ... зерттеулерінің нәтижелеріне қарағанда әр ... ... тән ... ... ... ... және олардың әр түрінің
иммунобиологиялық ерекшеліктері бар. Қолданылатын дәрілерге сезімталдығы
мен бейімделу мерзімдері де бірдей емес ... ... А.И. ... Е.Д. Зайтбеков [1986] құстарды қолға
ұстауға үйрету, әсіресе оларды өсіруді өндірістіктік жолға қою, ... аса көп ... ... олардың арасында кейбір паразиттердің
таралуына жағдай жасап, олар ... ... ... ... аурулардың бірі эймериоз - деп көрсеткен [75].
Мұндай құбылыс көгершіндерді қолға ... да ... ... ... үй ... жиі кездесетін паразитозы –
эймериоз дейді [8,9]
Алғаш ... көк ... мен үй ... ... ... ... ... [1904] оны кокцидилердің Eimeria туыстастығына
жатқызды. C. Pinto [1928] бұл ... ... ... A. ... E. labbeana деп ... ұсынып, ол қабылданды [76].
O. Nieschulz [1935] жабайы көк көгершіннен эймерияның екінші ... оны E. ... – деп ... ... жылы Индия ғалымдары A. N. Mitra және M. Das Gupta ... ... E. columbae ... сипаттап жазды [78].
Индия ғалымдары үй көгершінінен тағы 2-і жаңа ... ... ... дерек бар. Олар: E. tropicalis және E. rapotea [79,80].
Н.К. ...... және С.К. ... [1972] ... аймағында мекендейтін жабайы көгершінтектестердің 5 түрін (Columba
oenas, Columba eversmanni, Streptopelia ... ... ... turtur) ... ... тау кептерден (Streptopelia
orientalis) эймерияның бір ғана түрін, E. labbeana- ны ... ИЭ ... % -ға, ... 1-21 ... ... тең болған [76,81].
1.2.3 Кенелері
Кенелер (Acarina) буынаяқтылар типіне (Arthropoda), өрмекшітәрізділер
класына (Arachnoidea) ... ... ... ... мен ... ... ... (экто) паразиттері. Жиі жан-жануарлардың оның ішінде
құстардың көптеген инвазиялық және инфекциялық аурулардың ... адам мен ... ... буынаяқтыларды зерттеу Е.Н.
Павловскидің есімімен тығыз байланысты. Ол ұйымдастырған экспедициялар
жүргізген зерттеулер ... ... ... ... ... ... түр ... мен эколгиясы белгілі болды [82].
Қазақстанда жоспарлы және жүйелі түрде үй жануарларына зиянды сыртқы
паразитттері туғызатын ... ... ... 1938 жылы академик
И.Г. Галузоның жетекшілік етуімен ... ... ... ... И.Г. ... ... ... түбегейлі зерттеді/ Oлардың 50
ден аса түрі таралғанын анықтады [83].
Орталық Азия мен Қазақстанда орнитодорин кенелерінің биологиясы ... К.Н. ... [1973] ... [84].
В.Н. Сенотрусова [1987] Қазақстанда таралған гамаз кенелерінің 77
түрінің биологиясын, иелерін, экологиясын ... ... ... ... Кеңес Одағы аумағында гамаз кенелерінің 200-дей түрі
паразиттік тіршілік ететіні анықталған [85, 86, ... ең ... ... ... В.Н. ... [1987] ... ... аумағынан 4 түрін ... ... ... ... 5 түрі ... Олар: Dermanyssus guintus, ... ... ... және ... gallinae ... кенелердің соңғы екі түрі жиі ... ... мен ... ... мекендеп, олардың қанын сорып, анемияға ұшыратады.
Жиі адам тұрағына ... ... ... жасап, кене дерматитіне
шалдықтырады. Инфекциялық аурулардың ... ... ... үй ... әсіресе тауықтың кең тараған қан
сорғыш сыртқы паразиті [99].
М.П. Якуниннің зерттеулеріне қарағанда ... ... ... мен үй ... сыртқы паразиттерінің түр құрамы көбіне ... және ... ... бұл ... ... ... ... оның ішінде көгершіндердің кең тараған қан сорғыш
сыртқы паразиті – Argas persicus кенесі. Ол ... ... құс ... ... ... ... белгілі. Қазақстанның оңтүстігінде
көп таралған [86,87].
М.П. Якунин [1971] Argas persicus ... ... ... ... ... құстардың, үй және жабайы көгершіндердің сыртқы
паразиті екенін анықтаған. Оның зерттеуі бойынша Қазақстанның ... ... ... көгершіндерде Argas vulgaris, Dermanyssus gallinae
кенелерімен қоса Dermanyssus hirundinis кенесі паразиттік ... ... ... [1960] Argas reflexus ... ... иесі ... Бұл кене Қазақстанда кең тараған. Оның зерттеуіне қарағанда ИЭ-гі –
92,6 %, ИИ- гі бір көгершін ... 112 ... ... ... ... аса ... кенелерінің түрлері паразиттік ететіні
белгілі.
Көгершіндерде Ixodes berlesei, Hyalomma plumbenm, Dermacentor silvarum
түрлері паразиттік тіршілік ететіні анықталған ... ...... ... ... ... оның ішінде көгершіндердің тұрақты
сыртқы паразиттері. Олар буынаяқтылар ... ... ... ... жүн-қауырсын жегіштер (Mallophaga) отрядына жататыны
белгілі. Қазіргі уақытта ғылыми деректер ... ... ... ... ... анықталған [87].
Қауырсын-мамық жегіштер ертеден ғалымдардың назарын аударып, ... ... ... ... ... ... ... зерттесе, одан соң ... ... ... ... ... жегіштер эпидермистің қопсыған
қабыршағымен, қауырсынмен, мамықпен, жарақаттан ... ... ... түрлері (Monopon gallinae) иесінің қанымен де қоректенетіні белгілі
болды. Бұл паразиттер өте тез көбейеді. Бір тауық денесінен 24627 ... ... ... бар. Әр ... ... ... тән ... жегіштері болатыны белгілі. Зертеулер тауқтардың қауырсын-мамық
жегіштері көгершін ... де ... ... көгершіндер оларды
тарататынын көрсетті. Ересек құстардан күзде ... ... да ... ... ... ... ... даму сатысын
зерттеген G. Schőlzel [1937], M. Martin [1934] олардың дамуы ... ... ... ... соң шала ... ... үш ... өтіп, ересек қауырсын-мамық жегішке айналатынын анықтаған.
Олардың ... 37°С- та ... 3-8 ... соң 1-ші ... ... Ол 4-10-күннен соң түлеп ересек қауырсын-мамық жегіш өсіп
жетіледі [105, ... ... R. Renata және ... Gadwiga [1981] ... ... ... тысқары қауырсын-мамық жегіштер ... ... шыны ... 45 ... дейін, ал қауырсынсыз түтік шыны ыдыста
3-11 күн тіршілігін сақтайтынын көрсетті [107].
Д.И. Благовещенский [1951] ... ... ... зерттегенде ИЭ-гі 71,2 % - ға, ИИ-гі 112 қауырсын-мамық
жегішке жететінін анықтаған [108].
Ф.И. ... О.О. ... [2002] ... қаласында жабайы көк
көгершіндерді зерттеп, оларда ИЭ -гі 42,9 % - ға, ИИ -гі 4,9-43 ... ... тең ... ... ... аталған ғалымдардың еңбектерінде көгершіндерден төмендегідей
қауырсын-мамық жегіштердің түрлері ... ... ... ... Goniocotes bidentatus
2. Hohorstiella gigantea
3. Campanulotes compar
Н. Красатин., В.М. ... [1980] ... көк ... ... мамық
жегіші-Menopon gallinae паразиттік тіршілік ... ... ... ... бұл ... ... мүмкіндігі бар екенін ... ... ... ... ... ... ... түр құрамы мен таралуының әр түрлілігі көрінеді
[111, 112, 113, 114].
Ғылыми әдебиеттердегі деректерді ... ... ... ішкі және ... паразиттерінің түр құрамының сан
алуандылығын көреміз.Оларда таспа құрттардың – 55, жұмыр құрттардың – ... ... –10, ... –5, ... ... - 2, иксод
кенелерінің – 3, қауырсын-мамық жегіштердің –5 түрі паразиттік тіршілік
ететіні ... ... ... ... ... ... Көгершінтектес құстардың ішкі және
сыртқы паразиттерінің түр құрамы біршама жақсы ... ... ... бөлігі осыдан 70-100 жыл бұрын жүргізілген. Кейінгі
уақытта бұл бағытта ғылыми ... ... ... ... және
жоспарлы түрде жүргізілмеген. Соңғы 10 ... ... ... ... ... нәтижелері өте сирек. ... ... ... ... және үй ... ... К.И. ... [1905-
1911], жабайы тау кептерлерінің ... С.К ... ... [1972] зерттеген. Қазақстанның өзге өңірлерінде,
атап айтқанда Қазақстанның шығысында мұндай зерттеулер жүргізілмеген. ... мен ... ... үй ... ... ... әлі зерттелмеген. Қазақстан аумағында көгершіндер маллофагозын
зерттеуге арналған бірде-бір ғылыми жұмыс кездеспеді.
Үй көгершіндерініің паразитоздары жан - ... ... ... зияны, ИЭ - гі мен ИИ - гінің жыл маусымы мен
құс жасына байланысты өзгеру динамикасы белгісіз. Сол ... ... ... ветеринарияда жаңадан қолданылып жатқан, тиімділігі
жоғары дәрілер сыналып, қолдануға енгізілмеген.
Осыған ... ... ... көгершіндердің
паразитоздарын зерттеу, оларға қарсы ... ... ... ... тәсілдерін ұсыну, ғылыми негіздегі күрес шараларын жасау
және тәжірибеде қолданысқа енгізу, ... ... ... ... мен өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
2.2 Зерттеу материалдары мен әдістері
Зерттеу жұмыстары 2002 - 2006 ... ... ... ... университетінің ... ... ... лабораториясында жүргізілді. Семей, Өскемен қалалары мен
оларға жақын орналасқан ... ... ... ... ... көк ... және осы қалалар мен
елді мекендерде тұратын әуесқой ... ... ... үй
көгершіндері зерттелді. Зерттеу материалдары көгершін қоралары мен
ұяларынан ... ... көк ... ... үшін ... торлар
пайдалынады. Зертханалық сынақтар ... ... ... ... дайындалған орындарда оқшау ұсталынды.
Көгершіндерді ішкі-сыртқы паразиттеріне зерттегенде М.Н. ... ... ... ... ... [46]. ... ... эпизоотологиялық, клиникалық және арнайы зерттеу әдістері қолданылды.
Көгершіндердің гельминттермен және эймериялармен залалдануы, ИИ - гі мен ... нің құс ... жыл ... ... ... ... оның ішінде негізінен Дарлинг әдісімен анықталды. Сонымен бірге
ішін ара Фюллеборн және Шербович әдістері де пайдаланылды. Осы ... 2055, ның ... 520 ... көк ... 1535 ... нәжіс сынамалары зерттелді. Өлген көгершіндердің өлекселері
К.И. Скрябиннің [1928] гельминтологиялық ... ... ... ... және әр ... жеке-жеке біртіндеп шаю әдісімен зерттеліп, олардан
гельминттер бөлініп алынды. Барлығы 52 жабайы, 37 үй көгершіні осы ... ... ... түрлерін анықтағанда К.И. Скрябиннің
[1932], В.А. ... мен Н.В. ... [1956], Е.М. ... мен ... [1977], К.И. ... мен А.Н. ... [1964] ... мен
зерттеу нәтижелері пайдаланылды [11,20,25,42].
Эймериялардың түрлерін анықтағанда С.К. Сванбаев [1979], O. ... ... ... бойынша берген сипаттамалар пайдаланылды [76,
77].
57 жабайы және 265 үй көгершіні ... ... ... ... ... пинцетпен жиналды. Қауырсын-мамық жегіштердің
түрлерін анықтағанда Д.И. Благовещенскийдің [1940,1959] анықтағыш кестесі
пайдаланылды [103,104].
Көгершін ... мен ... ... ... үшін ... ... ... шөп, мамық шыны немесе полиэтилен ыдысқа
жиналып алынды. Аузы тығыз жабылып, 24 ... ... ... ... ... кенелер зерттеулерге пайдаланылды. D. gallinae кенесі аса
жылдам қозғалғыш, сондықтан тірі кенелерді жинау үшін ... ... Бұл ... ... ... ... тежеу үшін ыдыс
кенесімен қоса 30 ... ... ... қойылды. Содан кейін
қозғалуы тежелген кенелер басқа полиэтилен ыдысқа жиналып алынып, ... Ауа ену үшін ыдыс ... кене шыға ... ... ... зерттеуге жансыздандырылған кенелер пайдаланылғанда кенесі
бар ыдыс жеке столға қойылып, қақпағы ашылып, 0,02 % - ды ... ... % - ды ... ... бірінің ертіндісі шашылды. 1 - 2 минуттан соң
толық жансызданған кенелер пинцетпен ... ... 2003 –2005 – ... әр жылы 10 ... көк ... ұясы және 10 үй ... белгіленіп, ай сайын кенеге тексеріліп отырылды. Сөйтіп барлығы 30
жабайы көк көгершіндердің ұялары, 30 үй көгершіндерінің қоралары мен ... түр ... ... В.Н. Сенотрусовтың [1987] анықтағыш
кестесі мен Н.Г. Брегетованың [1956] монографиясы пайдаланылды [30,85].
Көгершіндерден жиналған гельминттер, қауырсын-мамық ... ... ... ... ... түрлерін анықтау үшін олардан уақытша
және тұрақты препараттар жасалды. ... ... ... ... алынған паразит дистилденген суда 30 минут ... зат ... ... ... мен сүт ... тең ... тамызылып, жапқыш
шынымен жабылды. Объекті түссізденген соң (24 - 36 ... ... ... Әр ... паразиттерден зерттеуге тұрақты препараттар жасағанда
төмендегі белгілі әдістер пайдаланылды:
-жұмыр және таспа құрттар 70°С спирттен алынып, дистилденген суда ... ... ... соң, глицерин мен ... тең ... ... ... зерттеуге тұрақты препараттар
жасағанда гельминттер алдын ала ... ... ... ... зат ... ... үстінен екінші зат шынымен жабылды,
- кенелер мен қауырсын-мамық ... 70° ... ... ... 80° - 96° және ... ... 1 ... ұсталды.
Канадалық бальзам салынған зат шыныға қойылып, үсті ... ... ... ... үшін ... ... “Биолам Р6”,
биологиялық стереоскопиялық микроскоп МБС-1, бинокулярлы үлкейткіш ... ... ... ... ... ... – 15 ... Зерттеу барысында зерттеу объектілерін микрофотосуретке түсіруге
МФН-12У4.2 микрофото қондырмасы ... ... ... 22 уақытша, 6 тұрақты препарат, таспа
құрттардан 4 уақытша, 4 тұрақты препарат, кенелерден 17 ... 7 ... ... ... 14 ... 6 ... препарат
дайындалып, биометриялық өлшеулер жасалып, микрофотосуретке түсіру
жүргізілді. ... ... ... ... ... жағдайда
паразиттермен залалданған көгершіндерге ... ... (ЭТ) мен ... (ИТ) ... ... ... бойынша анықталды. Сынақ нәтижелері Семей
қаласындағы әуесқой көгершін өсірушілердің ... ... ... ... және оларға қарсы шараларды ... ... ... енгізілді.
Зерттеу барысында алынған сандық ... ... ... арифметикалық нақтылық Стьюденттің кестесі бойынша анықталды
[116,117].
2.3 Зерттеу нәтижелері
2.3.1 Қазақстанның шығыс ... ... ... ... ... ... 45° - 51° солтүстік ендік пен 76° - ... ... ... ... ... шығыс аймағының табиғаты қатал
континентальді, қысы суық, жазы ... және ... Ең суық айы ... ... ... –15 - 20°С ... қарай -14°С). Қар қазан
айының аяғында ... ... ... түседі. Қардың қалыңдығы әр жерде және
әр жылы әр түрлі. Кей жерлерде 15 см-ден аспаса, кей жерде 80 см-ден ... Қар ... ... ... ... ... ... тұрақты жатуы
әр жылы өте ауытқып отырады. Орташа 105 - 170 күнді құрайды. Ауаның төменгі
температурасы мен ... жұқа ... ... кей ... ... терең қабатына дейін тоң болып қалады. Жылдың орташа ... ... ... суық ... 160 - 170 ... тең. ... ең ... шілде-тамыз. Жылдың бұл кезеңінде орташа температура жазықтықта +20
- 23°С, таулы жерлерде ... ... ... ... ауа ... ... көтеріледі. Сөйтіп, ауаның күндік ... ... ... ... ... құрайды. Ал, орташа
ауаның жылдық температурасы +2,8 - 3°С. Жылдық түсетін ылғал мөлшері 202 -
385 мл ... ... яғни ... ... ... ауа ... ... көреміз. Жылдың жылы уағының ұзақтығы 195 - 205 күн. Ауа
температурасының тұрақты 0°С-тан жоғарлауы ... ... ... Ал, ... ... ... ... мезгіл сәуір айының аяғы,
мамыр айының басынан басталады. Ауа тоңазымайтын кезең 90 - 105 күн ... беті ... ... 90 - 135 ... тең және ол ауа
температурасы +10°С-тан төмен түспейтін ... ... ... ... ... жыл бойы ... ... де сипатталады. Жылдық желдің орташа соғу
жылдамдығы 2 - 5 ... ... 4 - 5 ... таулы аймақта 2 - 3 м/сек)
[115].
Ғалымдардың кейінгі зерттеулеріне, біздің 2002 - 2006 ... ... ... ... ... ... үрдісі бұл аймақтың
ауа-райына да әсер етуде. Жылдың жылы кезеңі ... ауа ... ... ... ... ... ... ортасынан басталып, кей
жылдары қазан айының басына дейін сақталады (160 - 165 күнді құрайды).
Белгілі бір табиғи-географиялық ... ... ... ... қалыптасуына, өсіп-өну айналымдарына қоршаған ... ... қоса ... ... зор ... бар ... ... зерттеулер жүргізгенде ол ... ... ... ... әр ... ... құстардың ішкі - сыртқы
паразитоценозына әсер етіп, ИЭ - гі мен ИИ - гін ... ... ... ... ... және үй ... ИЭ - гі мен ИИ - гін зерттеу барысында бұл айқын байқалды.
2.3.2 Қазақстанның шығысындағы жабайы және үй ... ... көп ... ... көк ... ... Олар көгершінтектестердің Columbidae тұқымына жататын отырақшы және
синантропты ... ... ... ... ... және олар осы ... ... қарағай орманын мекендейді. Көк көгершін ұясын құрлыстарға,
үйлердің шатырының астына салады. Салмағы 280 - 300 гр, ... 34 см. ... ... ... ... екі көлденең қара жолағы бар. Жабайы көк
көгершіндер 1 - ші ... ... көк ... ... ... сұрыптау арқылы адамдар үй
көгершіндерінің көптеген қолтұқымдарын шығарып өсіруде.
Қазақстанның ... ... ... Семей, Өскемен
қалаларында көптеген әуесқой көгершін өсірушілер тұрады. Олар көбіне сәндік
қолтұқымдарға ... ... ... биік және ұзақ ... қанатын
қамшылайтын т.б. үй көгершіндерін өсірумен айналысады. Өскемендік В.Э.Гопп,
ТМД-ға, Қазақстанға белгілі ... ... ... ... В. Барановтың «қызыл шәлілі» ... ... [1980], ... [2005] ... ... ... ... - ші фотосуретте Семей қаласындағы үй көгершіндерін сататын базар, ал 3 -
ші ... ... ... үй ... ... ... ... 1 – Жабайы көк көгершіндер
Фотосурет 2 – Семей қаласындағы үй көгершіндерін сататын базар
Фотосурет 3 – Үй көгершіндерінің «қызыл шәлілі» ... ... ... ... түрлері
Зерттеулер нәтижесінде Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы және
үй көгершіндерінен анықталған ішкі және сыртқы паразиттердің түрлері ... ... ... ... көрінетіндей оларда гельминттердің
4 түрі, эймериялардың 2 түрі, қауырсын ... 2 түрі және ... ... ... тіршілік ететіні анықталды. Олардың ішінде таспа ... ... көк ... ... және ... ... Зерттелген үй
көгершіндерінен таспа құрттар ... Оның ... ... құртардың
аралық ие арқылы дамитын биогельминттер болуымен түсіндіріледі. Үй
көгершіндерінің ... және ... ... ... таспа
құрттармен залалдануына тосқауыл болатынын көреміз. Өзге ішкі және ... ... көк ... мен үй ... ... ... ИЭ ... мен ИИ - гі үй көгершіндерінде жабайы көк ... ... ... ... ... жабайы көгершіндер бұл паразиттерді
тасымалдаушылар және таратушылар болса, үй көгершіндері жиі олар ... ... ... ем ... жиі өледі.
2.3.6 Көгершін капилляриозы
Қазақстанның шығысында жабайы және үй көгершіңдерінің жиі кездесетін
гельминтоздарының бірі-капилляриоз. Оның қоздырушысы- ... ... ... ... көгершінтектес құстардың көптеген түрінен анықталған. Үй
тауығы (Gallus gallus ... мен ... ... dalopavo
domestica) жұғатыны белгілі. Көптеген Европа елдерінде, Оңтүстік Америкада
(Бразилия), ... ... ... ... ТМД - ... ... ... Қазақстан аумағында үй және жабайы көгершіндерден
анықталғандығы туралы нақты ... ... таба ... ... сolumbae-өте жіңішке, құралсыз қарағанда көзге
әзер байқалатын, жиырылып, иректеліп жататын, ақ-сұр түсті ... ... ... ... ... бас жағы ... жағына қарағанда
сәл жуандау екені көрінді. ... ... ... бір ұзын ... ... бар. Бұл бациллярлық жіпше капиляриялардың сыртқы
терісіне байланысты және ол ... ... ... Ал, ... оның саны 1, 2 ... ... болады да капилярияларды бір-
бірінен ажыратқанда ескеріледі. ... ... 7 – ... ... бас жағы ... аузы ... Еріндері
жоқ. Өңеші денесінің 1/3 бөлігіне дейін ... Өңеш ... ... ... ... ірі ядросы бар. Олар өңештің өнбойына бір ... ... және ... ... ... көрінеді.
Микрофотосурет 7 – Көгершін капилляриясының бас жағы
Капилляриялардың ерекегінің денесінің ұзындығы 7,2- 10,6 ... ... ... ... әрең байқалады. Оны екі жағынан
ұстап тұратын қабырғалары да ... ... ... ол ... ... Рулегі жоқ. Ұрғашы құрттың ұзындығы 11,5 – 15,3 мм аралығында
болды. 8 - шы ... ... ... ... ... бас
жағана таман, өңештің ішекке айналатын тұсында ... 8 – ... ... ... ... сolumbae құртының жұмыртқасы сопақша, ашық қоңыр түсті,
қабығы қалың, 3 қабатты. Микроскоппен қарағанда екі ... ... ... жаға ... ... анық ... ... 0,049 – 0,051 мм, ені – 0,024 – 0,026 мм ... ... ... капиллярия жұмыртқасы 9 - шы микрофотосуретте
көрсетілген.
Микрофотосурет 9 – ... ... ... ... ... шығысында үй және ... ... бір түрі - ... ... ... ... ететіні
және жыл бойы кездесетінін көрсетті.
3 - ші кестеде үй және ... ... ... жыл
маусымына байланысты залалдану деңгейі берілген.
Кесте деректерінен көгершіндердің капилляриялармен залалдануының ИЭ ... мен ИИ - гі жыл ... ... ... отыратыны көрінеді. Бұл
көрсеткіштер жазда ең жоғарғы деңгейде. Үй көгершіндерінде ... ... - гі ... ... ... ал жабайы көгершіндерде ИЭ - гі
31,4±5,1 % - ға, ИИ - гі 2,2±0,3 капиллярия ... ... ... ... ... капиллярилер олардың аш
ішегінің ортаңғы бөлігін мекендейтіні анықталды. Бір ... ИИ - гі 1 -
17 ... ... ... ... ... жаз ... болуының негізгі себептері капилляриялардың бұл түрінің аралық иесіз
дамитын геогельминт екендігінде және бұл өңірде жаз ... ... ... ... ... ... ... дамуына
қолайлы жағдайлардың болуы. Зерттеулерге қарағанда құс ... ... ... ... орта ... +25 - ... 75 % - дан кем болмаса 8 - 9 ... ... ... ... +35°С - та ... балаңқұрт дамуға 3 күн ... ... ... ... ... ... ... бар
жұмыртқаларын алиментарлық жолмен жұқтырады да, көгершіндердің аш ішегінде
20 - 22 күннен соң ... ... ... ... ... ... бастайды. Күз айларынан бастап ИЭ - гі мен ИИ - гі төмендеп, қыс пен
көктемде ең ... ... ... Оның ... сыртқы орта
температурасының төмендеуі. Сыртқы орта температурасы +10 - 20°С - ... ... ... 13 - 15 күн ... екені, +10°С – тен төмен
болса, ... ... ... ... дамымайтыны
белгілі. Ал, - 4°С - тен төмен (сондай-ақ+37°С – тан ... ... әсер етсе ... ... залалсызданатыны дәлелденген.
Сонымен бірге көгершіндерге жұққан соң ... 5 - 6 ... ... өлуі ... ... сыртқы орта температурасы тұрақты +10°С - тан жоғары болатын
сәуір айының ортасынан бастап капиллярия жұмыртқалары инвазиялық ... ... Ол 13 - 15 ... ... ... соңғы айы, мамырдың
басында көгершіндерге жұғып, 20 - 22 күннен соң өсіп-жетілген капилляриялар
жұмыртқа сала ... Бұл ИЭ - гі мен ИИ - нің ... ... ... Үй ... ... ұстау, үнемі бір орында жем беру, суғару
инвазия қоздырушысының сыртқы ортада ... ... ... ... ... ... ... Көгершін қорада ... ... ... ... дами ... да, жақсы сақталуға толық жағдай
бар. Ал, жазда құс қорасы көлеңке, тікелей күн сәулесі түспейді. Бір ... ... құс ... ылғал да жақсы сақталатыны белгілі. Осы
себептерге байланысты зерттеу нәтижелері
көрсеткендей ИЭ - гі мен ИИ - гі ... ... ... ... қарағанда үй көгершіндерінде жоғары.
3 – 4 - ші суреттерде бір жасқа дейінгі үй ... ... әр ай ... ... ... ... берілген.
Сурет деректеріне назар аударсақ және 3 - ші ... ... ИЭ - гі мен ИИ - гі бір ... дейінгі жас көгершіндерде сақа
көгершіндерге қарағанда жоғары екені көреміз.
3 - ші және 4 - ші ... ... үй ... ... капиллярия жұмыртқалары алғаш олар 2 айлық жасқа
толғанда бөліне бастайды. Зерттеулерге ... ... ... ... 20 – 22 - ші ... соң ... өсіп-жетіліп, жұмыртқа сала
бастайды. Осыны ескерсек, бұл өңірде көгершін балапандары ... 1 ... ... яғни ... ... ... жұқтыратынын есептеп
шығаруға болады. Сөйтіп, залалданған көгершін балапандары ... ... ... ... 2 ... ... сыртқы ортаға алғаш
бөле бастайды. Бұл өңірде әсіресе жаз ... ... ... тез ... өте ... жағдай туатынына жоғарыда
тоқталдық. Соған байланысты ИЭ - гі мен ИИ - гі ... ... ... 3-5 ... ... жас көгершіндерде ең жоғары деңгейде, ИЭ - гі
67,2±8,8 – 75,3±10,9 %, ИИ – гі ... - 4,1±0,7 ... ... ... ... Күз, қыс және ... ... ИЭ - гі мен
ИИ - гі төмен.
Біздің жүргізген зерттеулерімізде ... ... ... ғана шалдығуы сирек кездесті және ИИ - гі
төмен болуына ... ... ... белгілері айқын
байқалмады. Капилляриозға шалдыққан көгершіндер жиі ... қоса ... ... ... туғызатыны анықталды.
Зерттеу нәтижелерін қорытындыласақ:
- Қазақстанның шығысында көгершіндер арасында таралған паразитоздардың
бірі- капилляриоз.
- ИЭ - гі мен ИИ - гі жыл ... құс ... ... ... ... күз, қыс, ... ... төмен болады. Сонымен бірге жабайы
көк көгершіндермен салыстырғанда үй көгершіндерінде ... ... ... жоғары болатыны анықталды.
2.3.7 Көгершін эймериозы
Жүргізілген зерттеулер Қазақстанның ... ... ... ... ... ... көк көгершіндер мен үй көгершіндерін
зерттегенде ... ... екі түрі ... ... түрі ... labbeana. Эймериялардың бұл түрі көгершінтектес құстар арасында кең
таралғаны белгілі. Европа мен Азия ... ... ... және ... де осы түр ... Оны 1972 жылы ... ... Қазақстанның оңтүстік өңірін мекендейтін ... ... ... Ал, ... аумағында жабайы көк көгершін мен үй
көгершіндерінен E. labbeana-ның ... ... ... ... кездестірмедік.
Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы көк көгершіндер мен үй
көгершіндерінен анықталған E. labbeana – ның ... ... түсі ... екі қабатты, микропилесі, қалпақшасы жоқ. Цитоплазмасы ... ... 0,017 х 0,020 мм. ... ... 1,2. E. labbeana – ... уақыты туралы ғылыми әдебиеттерде деректер кездеспегендіктен
біз оны анықтауды жөн көрдік. Ол үшін E. labbeana ... бар, ... ... ... 2 % - ды бихромат кали ертіндісіне езіп, +26°C ... ... ... ... 12 ... ... оның бір ... Дарлинг
әдісімен зерттедік. Алғашқы 12 сағаттан соң жүргізілген зерттеу ооцистаның
цитоплазмасы шар тәрізді ортаға тығыздалып жиналғанын көрсетті. 24 ... 4 ... ... олар 48 ... ... 4 спороцистаға айналды.
Әр спороциста ішінде пішіндері орақ ... 2 - ден ... ... қоса ... ... ... дене мен ... нүкте-
полярлық түйіршек көрінеді. Сөйтіп, зерттеу нәтижесінде E. labbeana-ның
сыртқы ... ... ... болғанда споруляция уақыты 48 сағатқа тең
екені анықталды.
Ғылыми ... E. labbeana ... ... қай бөлігін
мекендейтіні туралы ... ... ... Оны ... ... залалданған көгершін өлекселерін сойып, аш ішегін тең 3-
бөлікке бөліп, әр бөліктегі нәжіс пен ішек ... ... ... ... ... эймериялар аш ішектің соңғы 1/3 ... ... ... ... зерттегенде эймериялар анықталмады.
Көгершіндерді зерттегенде анықталған эймериялардың ... түрі ... ... ... ... ... ... бойынша E. labbeana түрімен
ара қатынасы 1/10 тең. Көгершіндерде сирек ... ... ... ... ... ... тұрқы 0,021 х 0,038 мм. Индекс ... - ге тең. E. labbeana ... өзге ... ... ... ... бұл түрінің де споруляция уақыты 48 сағатқа тең екені
анықталды. ... ... ... O. Niesculz [1935)] жабайы ... ... ... - деп ... [77]. ... бұл ... ... кішірек, 0,017 х 0,021 мм. Эймериялардың тұрқының
өлшемі бойынша бір түрінің ішінде де ... ... ... ғалымдар
жоққа шығармайды. Эймериялардың екінші түрінің Қазақстан аумағында
мекендейтін ... және үй ... ... ... ... деректер кездескен жоқ. Сондықтан бұл түрді толық ... Eimeria spezii – деп ... жөн ... 10 – ... ... ... залалдануының ИЭ - гі мен ИИ - гінің жыл
маусымына байланысты өзгеруі 4 - шы кестеде көрсетілген.
Жүргізілген ... ... ... ... ... жаз айларында ең жоғары деңгейде болып, үй
көгершіндерінде ИЭ - гі 98,7±13 % - ға, ИИ - гі ... бір ... 26±4,7 ... ... ... көк ... бұл көрсеткіштер
төмен, ИЭ - гі 31,4±4,6 % - ға, ал ИИ - гі 9,5±1,3 ... тең. ... ... ең төменгі деңгейде болатыны анықталды. ИЭ-гі мен ИИ
- нің жыл маусымдарына байланысты бұл ... ... ... ... ... мен ... ылғалдылыққа (20-60 %)
байланысты екені белгілі. Яғни, ... ... ... ... жаз ... ... ... көретіндей, ИЭ - гі мен ИЭ - гі жылдың ... ... көк ... ... үй көгершіндерінде
әлде қайда жоғары. Оның төмендегідей бірнеше себептері бар. Біріншіден ... ... ... олар ... бір ... ұсталады. Сөйтіп,
инвазия қоздырғышы сыртқы ортада жиналады және көгершіндерге жем ... ... ... ... ... қорада құс қиы жиналып, эймериялардың
сыртқы ортада дамуына қажетті ... мен ... ... ... ... споруляция процесі жүруіне қолайлы жағдай туады. Ал,
жабайы көк ... қиы ... әр ... ... тез кебеді.
Эймерияларда кебу мен тіке түскен күн сәулесі әсерінен
споруляция процесі тоқырап, ... ... ... ... жабайы көк
көгершіндердің эймериялармен ... ИЭ - гі мен ИИ - гі ... ... ... есеге төмен екенін көреміз.
Ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда ... ... ... споруляция жүрмейді. Ал - 4°-15°С ұзақ (30 күн) әсер етсе
эймериялар жойылады. Осыған байланысты ... ... ИЭ - гі мен ИИ ... ең ... деңгейде болады.
Үй көгершіндерінің жасына байланысты эймериялармен залалдануының ИЭ ... мен ИИ - гін ... үшін 2003 - 2005 ... ... ... ... үй ... балапандары аяқтарына сақина салу арқылы
белгіленіп, алғашқа айда олардың нәжіс сынамалары әр 10 күн ... одан ... әр ай ... ... ... ... нәтижелері мен 5 - ші және 6 -
шы суреттерде көрсетілген. ... ... ... жасы 1 айға ... балапандарының нәжісімен ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің ұзақтығы 12-15
күнге тең екенін ... ... ... ... ... ... 15 - 17 күндік жасында жұқтыратынын көреміз. ИЭ - гі мен ИИ
- гі 2 - 4 ... ... жас ... ең ... деңгейде, ИЭ - гі 98±
10,6 – 99,1±10,8 % - ға, ИИ - гі ...... ... ... және ол жаз ... сәйкес келеді. Көгершін балапандарының ... ... ИЭ - гі мен ИИ - гі ... ... көк ... мен сақа үй көгершіндерінде ИИ – гі көбіне 1-50
ооцистадан аспайды. Оларда ... ... ... ... ... өтеді, бірақ олар ауру қоздырушысын таратады. Ауырудың ағымы
созылмалы.
Жаз айларында 2-3 айлық жастағы үй көгершіндерінде ИИ - гі ... ... жиі ... ... ... ... ... байқалмаса да, қоңдары төмендеп, салмақтары кемиді.
Жекелеген жас көгершіндерде ИИ - гі 200 - 350 ... ... ... ... ... ауыры. Аурудың алғашқы клиникалық белгілері
байқалады. Азыққа тәбеттері төмендеп, саңғырықтары сұйылып, ... ... ... салмағы кемиді. Арнайы ем жасамаса ауру асқынады.
Ауру асқынғанда, ИИ - гі 900-950 ооцистаға жетіп, оларда ... ... ... ... анық ... Ауру ... ... жоғалып, саңғырығы өте сұйылып, алғашында ақ ... ... ... ... соңынан қара қошқыл түске енеді. Көгершіндер
тез арықтап, сыртқы орта ... ... ... ... бір ... отырады. Емдеу көбіне нәтиже бермейді. Олар 3-5 күн ішінде өледі
Зерттеу нәтижелерін қорытындыласақ:
- Қазақстанның ... ... жиі ... ... ... екі түрі паразиттік тіршілік ... ... түр - ... Сирек кездесетін E. spezii.
- ИЭ - гі мен ИИ - гі жаз айларында жоғары, қыс айларында төмен.
- Үй көгершіндерінің ... ... ... 1 ... ... ... ... ортаға бөле бастайды. ... 2-3 ... ... ИИ - гі жоғары деңгейге көтеріліп, эймериоздың клиникалық
белгілері байқалады. Арнайы ем ... ... ... ... ... gallinae ... ... жабайы көк көгершіндер мен үй көгершіндерінің
ұяларында Dermanyssus gallinae кенесі паразиттік ... ... Ол ... қан сорғыш сыртқы паразиті. Бұл кененің дүние
жүзінде кең таралғаны және құстардың сан алуан түріне зиянды екені ... ... ... ... ... ... ... да мәлім. Дегенмен, көгершінтектестерге, оның ... ... ... ... әлі ... ... анықталған Dermanyssus gallinae кенесі 11 - ... ... 11 - ... gallinae ... gallinae ... жай ... ... түрінде көрінеді, жылдам
қозғалады.Еркек кененің дене тұрқы 0,60-0,63 мм. ... кене сәл ... ... –0,75 –0,84 мм. Қан ... кене ... қоңыр түске еніп, екі
еседей үлкейеді. Дене пішіні сопақша. Денесінде (идиосома) жеке-жеке қатты
хитинді ... ... бар. Арқа ... ... денесінің
соңына қарай дөңгелене біткен. Төрт жұп ... бар. Олар алты ... ... ... ... ... қос ... және мөлдір
жабысқақпен қаруланған. Тыныс тесігін (стигма) жауып ... ... ... ... ол 2-ші коксаға жетпей аяқталады. Ауыз аппарты тесіп
соруға бейімделген, істік ... ... ... ұшында кішкене қысқышы
бар. Оның екі жағында бір жұп ... ... ... Көзі жоқ. ... арқа қалқанының соңы доғалданып біткен. Оның бетінде 18 жұп қылдары
орналасқан. Арқа ... ... тағы да 20 жұп ... бар. ... және ... ... тұсында жыныс тесігі көрінеді. Іш ... ... ... ... және ... Ол ... денесінің соңына сәл
жетпейді. Онда 8 жұп және 1 ... ... ... ... тысқары,
құрсақ жағында 10 жұп қылдары бар. Ұрғашы кененің арқа қалқаны ... ... ... тік кесілгендей аяқталады. Онда 8 жұп ... Арқа ... ... тағы да 20 жұп ... бар. Іш ... ... бар. Онда 2 жұп қылдары орналасқан. Жыныс және ... ... ... және ... ... жағы ... 1 жұп қылдары бар. ... ... ... қалқанының астында
орналасқандықтан көрінбейді. Аналь қалқаны ірі, үш ... ... ... ... ... 13 жұп қылдары бар.
ИЭ-гін анықтау үшін 2003 – 2005 – ші ... ... ... мен
тұрғын үй шатырлары астында салынған жабайы көк көгершіндердің 10 ұясы ... ... 10 ... ай ... кенеге зерттелді. Үй көгершіндері
қорасынан бір ... кене ... ... ұялар есепке алынған жоқ, яғни
«бір ... - «бір ұя» - деп ... ... 3 жылда жабайы көк
көгершіндердің барлығы 30 ұясы мен үй ... 30 ... ... ... көрсеткіштер шығарылды. Зерттеу нәтижелері 5 - ші кестеде
берілген.
Кесте деректерін талдасақ, кене алғаш үй көгершіндері ... ... ... ... ал жабайы көк көгершіндердің ... ... ... ... анықталды. Жаз айларында ИЭ - гі ең ... ... үй ... 70±8 % – ды. ал ... көк ... % – ды құрайды. Кенелер жабайы көк ... ... ... аяғында тоқтатса, үй көгершіндеріне шабулын қазан айының ортасына
дейін жалғастыратыны анықталды.
Зерттеулер Қазақстанның шығысында ... gallinae ... ... жайлап, әсіресе жаз айларында аса көбейіп, 1 айға ... ұша ... ... ұяда ... жас балапандарға зор зиянын
тигізетінін көрсетті.
. ИИ - гін ... кене ... ... үй ... көтеріп алғанда, оның денесінде қан сорып жүрген кене саны есепке
алынды. Зерттеулер кенелер көгершіндерге шабул жасап, қан ... ... ... аяғында және сонымен қоса күндіз және түнде жүргізіліп,
орташа көрсеткіштер шығарылды. Әр жолы үнемі ұяда отыратын 1 айға ... үй ... 10 ... ... Зерттеу нәтижелері 7 -ші
суретте көрсетілген.
Қазақстанның шығысында Dermanyssus gallinae кенесі үй көгершіндеріне
сәуір ... ... ... ... ... бастап шабуыл жасап, қан ... Бұл ... ... осы ... ... ... ... мен үй көгершіндері жаппай балапан шығарады. Сыртқы ... ... ... ... қоралары мен ұяларындағы кене саны
да арта түседі. ИИ - гі маусым, шілде және тамыз (жаз) айларында ең ... ... ... ... – 75±6,5 ... ал ... 10,5±1,2 –
31,5±4,1 кенегі тең болды. ИИ - гі түнде бір үй ... ... ... тең деп ... және кенелер әр жарты ... ... ... ... ... бір балапаннан орташа 1800 - дей кене қан ... ... ... Бір кене 30 - 40 ... 0,204 мкл қан ... Ал ... жаңа ... көгершін балапанының 1,5 - 2 мл - дей ғана
қаны болатынын белгілі. Кенелер аса ... бір күн ... осы ... ... ... қоюы ... ... gallinae-көгершін денесіне
тек қан сору үшін жабылады. Басқа уақытта көгершін ұясындағы қоқыс ... ... ... түпкіріндегі жарқышақ - сызаттарда жасырынып
тіршілік етеді. ... ... ... жасайтын уақыты түн.
Дегенмен, аш кенелер қара - көлеңке жерде орналасқан ұядағы қауырсыны ... ұша ... ... ұяда ... жас балапандарға күндіз де
жабылып, қан сора ... ... аса ... ... ... ... көгершіндер қатты мазасызданып, жұмыртқасын баспай, балапандарын
азықтандырмай тастап кетулері өте жиі кездеседі. Кене ... ... жас ... ... ... бойы шағуынан, олардың уынан
және қаны өте азайып, анемияға ... жиі ... ... ... ИИ - гі ... қазан айының ортасында кене
көгершіндерге шабуылын толық тоқтатады. Жабайы көгершіндерде сәл ... ... ... ... Күздің соңғы айлары мен қыс және
көктемнің алғашқы алғашқы ... ... ... ... ... ... қорытындыласақ;
- Қазақстанның шығысында көгершін ұяларын Dermanyssus gallinae кенесі
жайлап, көгершіндердің қанын сорып, әсіресе жас балапандарға зор ... Кене үй ... ... ... қан ... ... айының
ортасынан бастап қазан айының ортасында аяқтайды. Ал, ... ... ... 15 ... ... ... айының басында бастайды да 15
күндей ерте, ... ... ... ... ... ... ... ауруын көгершіндердің тұрақты сыртқы паразиттері қауырсын-
мамық ... ... ... көгершіндердің маллофагозын туғызатын
қауырсын-мамық жегіштерді зерттеу және оның ... ... ... ... Қазақстанның шығыс аймағында мекендейтін ... ... мен үй ... ... ... ... ... (Mallophaga) 2 түрі анықталды. Олар:
Columbicola columbae және Goniocotes ... Бұл ... екі түр ... ... ... тұқымдасына жатады. Көгершіндерінде
жаппай таралған Columbicola columbae түрі 12 - ші ... 12 – ... ... ... - ... ... ... тұрқы 3,0 –3,5 мм-ге жетеді. Сұр түсті. Басы үлкен. Құрсағы
кеудесінен енсіз. Аузы ... ... ... ... кеміргіш типті.
Мұртшалары 5 буынды, басының екі ... ашық және өте ... ... мұртшасының екінші буынында ұрықтану кезінде
ұрғашысын ұстап тұруға арналаған ... ... бар. ... 3 жұп, ... Олар кеудесінің астына бекіген және қапсыра ұстауға бейімделген.
Аяқтарының табанында тырнақтары бар. ... ... ... түр ... bidentatus. Алғашқы түрге қарағанда
сирек ұшырасады. Ол 13 - ші микрофотосуретте көрсетілген.
Микрофотосурет 13 - ... ... ... - ... ... қауырсын жегіштің денесінің тұрқы 2 - 2,2 мм. Басы біршама домалақ
және кеудесінен көп жалпақ. Құрсақ жағы ... ... ... ... және ... екі ... арнайы ойықтарда орналасқандықтан айқын
көрінбейді. ... ... ... екі ... бар. ... баяу.
Зерттеуде бұл қауырсын жегіштер көгершін денесінің әр ... ... ... болды. Columbicola columbae қанат астындағы ... ... ... арасын мекендесе, Goniocotes bidentatus –
көгершіндердің ... ... және ... қауырсындары арасынан
жиі анықталды.
Көгершіндердің жыл маусымдарына байланысты қауырсын-мамық жегіштермен
залалдануының ИЭ - гі мен ИИ - нің ... ... 6 - шы ... ... көрінетіндей, ИЭ - гі мен ИИ - гі көктемде ... ... ... үй көгершіндерінде ИЭ - гі 80±9,7 % - ды, ИИ ... 1 ... ... ... ... ... Ал ... көк
көгершіндерде бұл көрсеткіштер төмен, ИЭ - гі 55±6,8 % - ға, ИИ - ... ... ... тең. ... қауырсын-мамық
жегіштермен залалдану көрсеткіштерінің қыс-көктем айларында жоғары болуы
жылдың бұл ... ... бір ... жиі ... ... суға ... қауырсындарын тазалауға мүмкіндіктердің болмауымен,
күн көзінің ... ... ... ... ... ... ... маусымдарында жабайы көк көгершіндермен
салыстырғанда үй көгершіндерінде ИЭ - гі мен ИИ - гі екі ... ... ... ... ... жас көгершіндерде қыс-көктем айларында ... ... ... байқалады.
Көктемнің соңғы айынан бастап көгершіндер түлей бастайды да, ... ... ... - ... ... және ... ... Жаз айларында жабайы көк көгершіндер және үй
көгершіндері ұзақ ... ашық күн ... ... суға жиі ... ... жегіштердің өсіп - өнуіне кері әсерін тигізеді. Осыған
байланысты жаз айларында ИЭ - гі мен ИИ - гі ең ... ... ... 8
- ші және 9 - шы ... үй ... ... ... қауырсын
жегіштермен залалдануының ИЭ - гі мен ИИ - нің өзгеру динамикасы берілген.
Қауырсын жегіштер үй ... ... ... ... 2 айға ... ... жетілген кезде алғаш анықталды. Қауырсын
жегіштерді балапандарына ата-аналары жұқтыратыны дәлелденген. ИЭ - гі ... - гі ... ... жасы өскен сайын біртіндеп жоғарлай отырып,
қыс – көктем ... ең ... ... ... ... 9 – 11 айлық
жас көгершіндерде қыс –көктем айларында ИЭ – гі 90±8,3 – 90±9,0 % – ға, ... гі 37±4,1 – 45±4,8 ... ... ... ... ... ... айға толғанда, яғни наурыз - сәуір айларынан бастап ИЭ - гі мен ИИ -
гі біртіндеп ... Оның ... ... ... ... ... ... көп ұшып, таза ... ... және суға ... ... ... ... 140 және одан ... маллофагоздың клиникалық белгілері байқалды. Ондай көгершіндер
жиі сілкініп, қауырсындарының арасын ашып, үрпитіп отырады. ... ... ... ... ... Ауру ... көгершіндердің
қауырсындары түседі. Дерматит дамиды. Көгершіндер біртіндеп арықтайды. ИИ
- гі ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
Зерттеу нәтижелерін қорытындыласақ;
- Қазақстанның шығысында көгершіндерде қауырсын жегіштердің екі түрі
паразиттік тіршілік етіп, маллофагоз ауруын туғызады,
-Көгершіндердің ... ... ... алғаш 2 айға толғанда
анықталды және ИЭ - гі мен ИИ - гі қыс - көктем айларында жоғары болды.
2.4 Көгершіндердің ... ... ... ... ... сынау
Зерттеу нәтижесінде Қазақстанның ... ... ... ... ... жегіштермен
және тауық кенесімен бір мезетте қоса залалданып, ассоциативтік инвазияға
жиі шалдығатыны ... ... ... ассоциативтік инвазияларын
анықтау, емдеу және алдын алу мәселелері әлі өз шешімін толық ... ... ... ... бірі ... ... Өйткені,
қазіргі қолданыстағы паразитология оқулықтарынан көгершін паразитоздарын
анықтау әдістері мен емдеуге, ... ... ... ... ... ... мен ... туралы деректер табу өте қиын.
Ертеректе жарық көрген оқулықтарда, анықтамаларда, ғылыми мақалаларда
ұсынылған дәрілер ... ... ... ... ... ... ... паразитоценоздан туындайтын ассоциативті инвазияларға диагноз
қойғанда паразитоценоз мүшелері белгілі паразитологиялық әдістермен жеке-
жеке анықталып, ... үшін ... ... ... ... ... ... қарсы дәрілерді қолдану ретін, емді жүргізуші
мал дәрігері анықтайды. Сонымен қоса, ... ... ... туғызатын барлық дерлік паразитоценоз мүшелеріне ... ... ... ... шығарылып, қолданысқа енгізіліп жатқаны да
белгілі.
Біз өз зерттеулерімізде, көгершіндердің кең таралған ... ... ... ... ... ... және экологиялық
талаптарға сай келеді деген дәрілерді сынап, қолдану мөлшері мен ... ... ... ... ... өсірушілерінің және Шәкәрім
атындағы Семей мемлекеттік университетінің ветеринариялық клиникасында
ұсталған, ... ... ... ... үй ... ... ... тірі салмақтары 300 гр. ... ... ... ... ... Әр ... ... 10
көгершіннен тұратын сынақ топтары мен бақылау топтары ... ... ... ... ... ... ... және бақылау
топтарындағы көгершіндер бірдей жағдайда ұсталып, ... ... ... ... ... паразитологиялық
әдістермен анықталды. Дәрілерді сынау 3 рет қайталанылып, ... ... ... бен ... қарсы 0,2 % - ды универмді сынау
Көгершіндердің аскаридиозы мен капилляриозына қарсы 0,2 %-ды ... ... Бұл дәрі ... ... ... ... ... малдар
нематодоздарында қолданылады. Тауық аскаридиозы мен капилляриозына қарсы
сыналып, тәжірибеде ... ... ... ... бергенде
экстенстиімділігі (ЭТ) мен интенстиімділігі (ИТ) 100 % - ға тең ... % - ды ... ... ... ... ... Ол қазір дүние жүзінде
ветеринария ... кең ... ... ... ... ... авермитилис актиномицетінен алынатыны белгілі. Оның
антипаразитарлық ... ... ... ... ... ... ... аминобутираттың қызметін ... ... 0,2 % - ды ... жан-жануарларға улылығы
бойынша 4-ші топқа жатады. Ғалымдардың зерттеулері бойынша оның ... ӨД50 – 32500 ... ... ... мөлшерін 10 есе арттыру құс
организміне еш зиянын тигізбейтіні, организмнен тез шығарылатыны, 0,2 % ... ... ... ... еті мен ... дәрі ... 5 - ші
күні ветеринариялық-санитариялық талап бойынша ... ... (< 4 ... ... анықталған [126, 127].
Сынаққа пайдаланылған көгершіндердің аскаридиалар мен залалдануының ИЭ-
гі – 100 % - ға, ИИ - гі ... бір көру ... 1 - 8 ... ал ... ... ИЭ - гі 100 % - ға, ИИ - ... бір көру ... 1 - 3 ... ... тең ... ... обь-8).
Дәріні сынаудың бірінші сатысында 1 - ші сынақ тобындағы көгершіндерге
0,2 % - универм (дәрі бойынша) бір ... 1 кг тірі ... 0,1 гр ... ... ... салмағы 300 гр көгершінге 0,03 гр) суға езіліп, бір
рет жеке - жеке инесінің орнына 1,5 - 2 см ... ... ... ... ... 2 - ші, 5 – ші және 10 - шы ... жүргізілген
гельминтоовоскопиялық зерттеулерде дәрі берілген көгершіндердің барлық
нәжіс сынамаларынан аскаридиа және ... ... ... 2 - ші ... 0,2 % - ды ... ... тобындағы
көгершіндердің 1 кг тірі салмағына 0,2 гр - нан ... (бір ... гр) ... - ші, 5 - ші, 10 - шы күннен соң жүргізілген гельминтоовоскопиялық
зерттеуде сынақтағы барлық көгершіндердің нәжіс ... ... ... ... ... 3 - ші ... 0,2 % - ды универм сынақ ... 1 кг тірі ... 0,3 гр - нан ... (1 ... гр) ... Сынақтан соң 2 - ші, 5 - ші және 10-шы ... ... ... ... ... ... сынамаларынан аскаридиалар мен ... ... 4 - ші ... 0,2 % - ды ... ... ... 1 кг тірі ... 0,4 гр - нан есептеліп ... 0,12 ... - ші, 5 - ші, 10 - шы ... ... ... ... көгершіндердің аскаридиалармен залалдануының ИЭ - гі
100%, ИИ - гі 1-3 ... ... тең ... Ал, ... ... капиллярия жұмыртқалары анықталмады.
Сынақтың 5 - ші сатысында 0,2 % - ды ... ... ... 1 кг тірі ... 0,5 гр - нан ... қолданылды (1
көгершінге 0,15 гр). Дәрі ... соң 10 - шы күні ... ... ... ... ИЭ - гі 62 % - ға, ИИ - гі 1 - 2 ... жұмыртқасына тең
болды. Барлық нәжіс сынамаларынан капиллярия жұмыртқалары анықталмады.
Сынақтың 6 - шы ... 0,2 % - ды ... ... көгершіндердің
1 кг тірі салмағына 0,6 гр-нан есептеліп қолданылды (1 көгершінге 0,18 ... ... соң 10 - шы күні ... гельминтоовоскопиялық
зерттеуде сынақтағы барлық көгершіндердің нәжіс сынамаларынан ... ... ... ... ... тобындағы көгершіндер 30 күн жеке ұсталды. Олардың нәжіс
сынамаларын гельминтоовоскопиялық әдіспен зерттегенде аскаридиалар ... ... ... ... ... ... мен капилляриозын емдегенде 0,2 % - ды
универм сынақ қорытындысына сай, көгершіндердің 1 кг тірі ... 0,6 ... ... 5-мл суға езіліп, инесінің орнына 1,5-2 см резеңке түтік
кигізілген шприцпен жеке – жеке ... Осы ... ... ... ... өсірушілерінің 25 үй көгершіні емделіп, оның ЭТ - гі ... - гі 100 % - ға тең ... ... ... мен ... алдын алу үшін 0,2 %-ды
универм үй көгершіндердің ... ... ... ... ... ... ... Дәрі жемге жақсы жабысу үшін жем ... ... ... 1 күн ... ... ... ... мөлшері 2 есе азайтылды. Дәріні осы әдіспен 127 үй көгершіндеріне
аскаридиоз бен капилляриоздың ... алу үшін ... ЭТ - гі мен ИТ - ... % - ға тең ... ... ... 0,2 % - ды ... аскаридиоз бен капилляриозға шалдыққан
көгершіндерді емдеу үшін кез келген ... ... ... 1 кг тірі ... 0,06 гр - нан ... суға ... жеке-
жеке ішкізіледі. Ал, аскаридиоз бен капилляридоздың ... алу ... жаз, күз ... ... нәжіс сынамалары
гельминтоовоскопиялық әдіспен зерттеп, нәтижесіне байланысты көгершіндердің
ішетін суына немесе жейтін жеміне қосып, ... ... ... % - ды универмді қолданып ... ... ... емдеу әдісіне өнертабыстық ... ... ... ... ... ... меншік құқығы жөніндегі
комитетінің 2006-шы жылы № 17332 – ші алдын ала патенті алынған.
2.4.2 Эймериозға ... ... ... Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы көк көгершіндері
мен үй көгершіндері ... ... ... ... ... 2-4 айлық балапандары көктем-жаз айларында ИИ-гі 300-950
ооцстаға ... ... ... шалдығады.
Ғылыми әдебиеттерді саралағанда көгершін ... ... оның ... алу, ... ... әлі ... өз ... көреміз.
Ғалымдардың зерттеулерінде бір ооциста 88000 – нан 2,5 млн - ға ... ... ... орасан зор зиян тигізетіні анықталған.
Эймериялардың паразиттік тіршілік әрекеті нәтижесінде бөлінетін улы ... ... ... ... ... фабрициев қабшығы) иммундық
тоқырауға ұшыратып, организмнің сыртқы орта әсерлеріне табиғи қарсы тұру
қабілетін ... ... ... ... даму ... ... орта әсерлері мен қазіргі
ветеринарияда қолданылып жүрген дезинфекциялық дәрілерге өте төзімді екені
белгілі. Осыған ... ... ... даму сатысына әсер
ететін химиялық дәрілерді қолдану эймериоз инвазиясын емдеудің және ... ... ... ... отыр. Бұған қоса, эймерияларға қарсы бір ... ... ... ... ... ол ... эймериялар бірте-бірте
бейімделіп, төзімділігі артатыны да белгілі. Осыған байланысты эймерияларға
қарсы жаңа ... ... ... ... енгізіп отыру ветеринариялық
паразитологияның өзекті мәселесінің бірі болып табылады.
Эймерияларға ... ... ... жаңа дәрілердің бірі ... Ол ... ... ... ... ... дәрі. Оның 1000 гр-
да 165 гр ампролиум гидрохлорид, 185 гр натрий сульфаквиноксамин, 5 гр ... бар. ... ... әсер ... зат - ... ... өз
кезегінде пиридиндер және пиридиниялар химиялық тобына ... ... ... ... ... ... ... құс эймериозына қарсы
қолданылады. Қазақстанда коккимед тауық және мүйізді ірі қара ... ... ... ... ... ... [128, ... қарсы қолданылатын химиялық дәрілердің бір тобы олардың
дамуын тоқтатса, екінші тобы оларды толық жоятынын ... ... осы ... ... ... Оның ... кері ... құс организмінің вирустарға, бактерияларға табиғи қарсы тұру
қабілетін жоғарлататыны анықталған.
Коккимед эймериялардағы биосинтезді ... ... ... аса ... ... мен ... ығыстырады. (В1 –
тиамин, Вс - фолиев қышқылы, РР1 – никотин қышқылы, В2 – ... К1 ... ... ... ... ... ӨД50 – 5700 ... - ға тең.
Организмнен толық 7 күн ... ... ... ... ... (коккимед, амидостат т.б.) бейімделуі 34 пассажға
дейін болмайтыны ... Бұл оны ... ... 1 - 1,5 жыл
үзбей қолдануға мүмкіндік береді [75,130,131].
Коккимед табиғи ... ... ... үй ... Сынақ топтары мен бақылау тобында 10 көгершіннен болды және олар
бірдей жағдайда ... ... ... ... Сынаққа
пайдаланылған көгершіндердің эймериялармен залалдануының ИЭ - гі 100 % ... ал ИИ - гі ... бір көру ... 1 - 120 ... тең ... ... және тәжірибе жүзінде дәрілерді эймериялардың эндогендік
дамуының толық аяқталуына қажет уақыттың (патентік кезең) ... ... ... тиімді екені белгілі. Ал, эймериялардың эндогендік дамуының
патентік кезеңінің ұзақтығы 12 - 15 күнге тең екені ... ... ... коккимед көгершіндерге сынақтың басында 3 күн ... 10 күн ... соң тағы 3 күн ... ... бірінші сатысында коккимед көгершіндердің 1 кг тірі салмағына
0,1 гр - нан есептелініп (салмағы 300 гр ... 1 ... 0,03 ... Ол үшін ... ... ... 5 мл суға ... әр көгершінге
жеке-жеке, ұшына 1,5 - 2 см ... ... ... ... ішкізілді.
Сынақ соңында жүргізілген гельминтоовоскопиялық зерттеу ИЭ - гі 100 %
деңгейінде қалып, ИИ - гі 1 - 10 ... ... ... ... ... ... ... 1 кг тірі салмағына
0,15 гр есептеліп, әр көгершінге 0,045 гр - нан ... ... ... ... ... ИЭ - гі 80 % - ға, ИИ - гі 1 -
2 ... тең ... үшінші сатысында коккимед көгершіндердің 1 кг тірі салмағына
0,2 гр ... әр ... 0,06 гр ... ... ... ... зерттеуде эймерия ооцисталары анықталмады.
Сынақ тобындағы көгершіндерді 30 күн оқшау ұстап, нәжіс сынамаларын
гельминтоовоскопиялық әдіспен зерттегенде ... ... ... ... ... ... алдын алу үшін көгершіндердің ішетін суына немесе
жейтін жеміне қосылып, топтап қолданылды. Ол үшін әр ... 1 кг ... 0,2 ... ... ... ... ішетін суына немесе жейтін
жеміне қосылып, 3 күн қатар беріліп, 10 күн үзілістен соң 3 күн ... ... Дәрі ... жабысу үшін жемге (дәнге) су қосылып
дымқылдандырылды. Дәрі берілген күндері су, жем беру 2 есе ... ... ... гелминтоовоскопиялық зерттеуде эймерия ооцисталары
анықталмады.
Сынақ қорытындысында коккимедті көгершін эймериозына ... 1 кг ... 0,2 гр ... суға езіп ... ... және суға, жемге
араластырып топтап қолданудың ... мен ... 100 %
- ға тең ... ... ... эймериозға шалдығып, клиникалық белгісі
байқалғанда жекелеп, ал аурудың алдын алу үшін, көгершіндердің ішетін ... ... ... ... топтап қолданған тиімді.
Бұл дәрі эймериозға шалдыққан үй ... ... ... кез
келген уақытында, ал алдын алу ... ... ... байланысты, әсіресе көктем-жаз маусымдарында айына бір ... ... ... - ші жылы ... және жаз ... Семей қаласының әуесқой
көгершін өсірушілерінің эймериозға шалдыққан 32 үй көгершіні емделіп, ... ... ... ала ... ... тәжірибе жүзінде
қолданудың экстенстиімділігі мен интенстиімділігі 100 % ... ... ... ... ... ... ... Зияткерлік меншік құқығын қорғау жөніндегі комитеттің 2006
жылы № 17045 ... ала ... ... ... ... 5% каратэні сынау
Құстардың маллофагозын туғызатын қауырсын - мамық жегіштерге қарсы
0,25 % - дық циодрин, 0,2 % - дық ... 0,5 % - дық ... 0,5 % - ... және тағы басқа инсектицид дәрілер қолданылатыны белгілі [86.87].
Қолданыстағы бұл дәрілердің бірінің ... өте ... ... ... орта мен жан-жануарлар организміне ... ... ұзақ ... ... ... ... біртіндеп
төмендейді. Осыған байланысты жануарлар мен құстардың сыртқы паразиттеріне,
оның ішінде қауырсын-мамық жегіштеріне қарсы ... ... ... ... ... ... жетілдіру ветеринариялық энтомологияның
өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Қазіргі уақытта ... ... ... ауыл ... мен ... шаруашылығында
дезинсекцияға синтетикалық пиретройдтар кең қолданысқа енгізілуде. Олар өте
күшті инсектицидтер. ... ... ... тез ... ... ... бар. ... пиретройдтармен өңделген
сыртқы орта заттарында олардың қалдық ... 14 - 21 ... ... Жан-жануарлар организмінде шоғырлану қасиеті жоқ. Жылы ... ... ... ... 3-ші класқа жатады. Бал араларына да
улылығы төмен, тек балықтарға өте улы. Насекомдармен ... ... ас ... ... ... гемолимфаға сіңіп, олардың жүйке жүйесіне әсер
етеді. Адамға қауіпсіз.
Сыртқы орта ... ... ... күн ... т.б.) ... - 24 сағат ішінде биоыдырауға ұшырап, залалсызданады [132,133].
Осы синтетикалық ... ... ... бірі 5 % - ... ... ( Zineka KARATE Great ... Оның 1 литрінде 50 грамм
негізгі әсер етуші зат-ламбуаигалотрин бар. 5% - ды ... ... ... ... малдарды шыбын-шіркей мен сонадан
қорғауға ұсынылған [134,135].
5 % - ды каратэ дәрісін сынауды 2005 - ші жылы ... ... ... ... ... ... ... табиғи жағдайда қауырсын-мамық жегіштермен залалданған үй
көгершіндеріне жүргіздік. Ол үшін әр ... 10 ... ... ... және ... тобы ... ... көгершіндерде ИЭ -
гі 100 %, ал ИИ - гі бір ... ... 15 - 60 ... жегішке
тең болды. Мұнымен қоса көгершіндердің қауырсындарына салынған қауырсын-
мамық жегіштердің жұмыртқалары анықталады.
Сынақтың алғашқы сатысында бірінші сынақ ... ... 0,01 %
- дық, ... ... ... ... ... көгершіндер 0,02 % - дық
каратэнің судағы эмульсиямен бір көгершінге 15 мл ... ... ... көгершіндер дәріленген жоқ. ... ... ... тобы жеке ... ұсталды. 5 % - ды каратэден 0,01 % - дық және
0,02 % - дық ... ... ... ... үшін ... ... = А х В ... ... - 100 мл 0,01 % - дық ... 0,02 % - дық ... ... қажет
5 % - ды каратэнің мөлшері;
А - 0,01 % - ды немесе 0,02 % - ды каратэнің қажет мөлшері;
В - ... ... ... - ... ... ... әсер етуші заттың мөлшері.
Формуланы пайдаланып 100 мл 0,02 % - дық каратэнің судағы эмульсиясын
дайындау үшін қанша 5 % - ды ... ... ... ... = 100 х 0,02 = 0,4 мл
5
5 % - дық ... ... ... жылы суға (+37 - ... ... концентрациясын дайындадық. Көгершіндерді
дәрілегенде сыртқы орта ... ... +15 - 18°C ... ... ... залалданған көгершіндер «Росинка» шағын ертінді
бүрккіші пайдаланылып, жеке-жеке дәріленеді. Дәрі алдымен көгершіндердің
қанатының ... ... соң ... ... ... ... ... отырылып бүркілді. Дәрілеуден кейін 1,5,10,15,20,30
және 60 минуттан соң ... ... ... ... ... 0,01 % - ды ... эмульсиямен дәріленген көгершіндердің
денесінен тірі жүрген қауырсын-мамық жегіштер анықталды.
Сынақтың екінші сатысында, каратэнің 0,02 % - ды ... ... ... ... ... жегіштер дәрі
себілген соң 1 - 2 ... соң өле ... 60 ... ... жүргізілген
тексеруде бірде - бір тірі қалған қауырсын-мамық жегіш анықталмады.
Соңғы сынақ 3 рет ... және ... ... ... ... көгершіндердің денесіндегі қауырсын-мамық жегіштер сынаққа
дейінгі деңгейде өзгеріссіз ... 24 ... ... сынаққа
пайдаланылған барлық көгершіндердің жалпы клиникалық ... ... ... ... ... дене ... дем ... жүрек
соғысы қалыпты деңгейде болды.
Сынақ соңында бақылау ... ... де 0,02 % - ... ... ... ... Сынаққа пайдаланылған көгершіндер
жеке ұсталды және 30 күннен соң тексергенде көгершіндердің ... ... ... ... болған жоқ. Бұл 0,02 % - дық ... ... қоса ... ... бар ... ... нәтижесін қорытындыласақ, көгершіндерінің қауырсын-мамық
жегіштеріне қарсы 0,02 % - ды каратэнің судағы ... 1 ... ... ... ... экстенстиімділігі және интенстиімділігі 100 % -
ға тең.
Маллофагозға шалдыққан көгершіндерді емдеуді ... ... ... ... кез ... ... сыртқы орта (қора)
температурасы +15 - 25°C аралығында болса жүргізуге болады.
Көгершіндердің қауырсын-мамық жегіштеріне ... 0,0 2% - ды ... ... 2005 - ші жылы ... ... ... қаласының әуесқой
көгершін өсірушілерінің маллофагозға шалдыққан 122 үй көгершіндерін
емдеуде ... оның ... мен ... 100 ... ... ... ... мазасыздануы тиылып, бүлінген
қауырсындары ... ... ... жағдайлары жақсарды.
Көгершіндердің қауырсын-мамық жегіштер туғызатын маллофагоз ауруын
емдеуге 0,02 % - дық ... ... ... ... ... оның ішінде ветеринариялық энтомология саласына жататын
өнертабыстық жаңалық ... ... ала ... ... ... Қазақстан
республикасының Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік ... ... 2006 - шы жылы ... ... ...... Өтінім
бойыша сараптама жасалуда.
2.4.4 Маллофагозға қарсы 10 % - ды фьюриді сынау
10 % фьюри (Fury – FMC ... USA) ... ... Оның 1 ... 100 ... ... әсер етуші зат – зетациперметрин
бар. 10 % фьюри концентрат эмульсиясы өсімдіктерді шегірткеден, малды ... мен ... ... ... ... мақсаты көгершіндердің сыртқы денесінде тұрақты паразиттік
тіршілік ететін маллофагоз ауруын ... ... ... 10 % ... дәрісін сынап, тиімділігін анықтау. Қолдану
концентрациясын, бір көгершінге жұмсалу мөлшерін және ... ... ... % ... ... сынау 2005 - ші жылы ... ... ... ... ... ... табиғи жағдайда
қауырсын-мамық жегіштер мен залалданған үй көгершіндеріне жүргізілді. ... әр ... 10 ... ... сынақ топтары және бақылау тобы
құрылды. Сынақ және бақылау тобындағы ... ИЭ - гі 100 %, ал ИИ ... бір ... 15-45 ... ... тең болды. Сонымен қоса,
көгершіндердің қауырсындарынан қауырсын-мамық жегіштердің ... ... ... 1 - ші ... тобындағы көгершіндер 0,01 %
фьюридің судағы эмульсиясымен дәріленді. 10 % фьюриден 0,01 % ... ... ... үшін ... ... ... есептеулер
жүргізілді.
Х = А х В ... - 100 мл 0,01 % - ды ... ... ... 10 % ... ... - ... қажет концентрациясы,
С - фьюридің құрамындағы әсер етуші ... ... ... 100 мл 0,01 % ... судағы эмульсиясын дайындау
үшін қанша 10 % - ды фьюри қажет екенін ... = 100 х 0,01= 0,1 ... % ... ... ... жылы суға (+37 - 40°C) араластырылды.
Көгершіндерді дәрілеу кезінде сыртқы орта (қора) температурасы +15-18°C
аралығында болды.
Сынақтағы көгершіндер ... ... ... ... Дәрі ... көгершіннің қанатының астына, содан соң ... ... ... ... ... ... бүркілді. Бір
көгершінге 15 мл 0,01 % фьюри ерітіндісі жұмсалды.
Дәріленген көгершіндерді ... және 60 ... ... ... ... қауырсын-мамық жегіштердің өлгені
анықталмады.
Екінші ... ... ... 0,02 % ... ... де осындай нәтиже алынды.
Үшінші сынақ тобындағы көгершіндер 0,03 % ... ... ... ... қауырсын-мамық жегіштер дәрі себілген соң 30
минуттан кейін өле бастағаны байқалып, 60 минут өткеннен ... ... ... қауырсын-мамық жегіштер саны 2 - 3 –тен аспады.
Төртінші ... ... ... 0,04 % ... ... Олардың денесіндегі қауырсын-мамық жегіштер дәрі себілген соң 1
- 2 минуттан кейін өле бастап 30 минут ... соң ... ... тірі ... ... анықталмады.
Бақылау тобындағы көгершіндерде ИЭ - гі мен ИИ - гі ... ... ... ... соң ... ... көгершіндер де 0,04 % фьюри
ерітіндісімен дәріленді.
Сынаққа пайдаланылған көгершіндер 30 күн жеке ... ... ... денесінен қауырсын-мамық жегіштер анықталмады. Бұл 0,04
% фьюридің овициттік ... бар ... ... Сынақ кезінде
көгершіндер үнемі бақылауда ұсталды. Дәріленген соң сынаққа пайдаланылған
барлық көгершіндердің жалпы клиникалық жағдайларында ... ... ... ... дене ... дем алысы және жүрек соғысы қалыпты
деңгейде ... ... ... ... ... ... ... Семей қаласының әуесқой көгершін ... ... 63 үй ... ... оның ... ... 100 % болды.
10 % фьюриді көгершіндердің қауырсын-мамық жегіштеріне қарсы қолдану
ветеринария, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... ала патент беруге өтінім ... ... ... ... министірлігінің Зияткерлік меншік құқығы
жөніндегі комитетінде ... ...... ... бойынша
сараптама жасалуда.
2.4.5 Dermanyssus gallinae кенесіне қарсы 5 % каратэні сынау
Құстарға аса зиянды, олардың қан сорғыш сыртқы паразиттері ... ... ... ... дикрезил, севин, карбофос дәрілері
ертінді және аэрозоль түрінде қолданысқа енгізілген [137,138,139].
Тәжірибеде қолдану барысында бұл ... ... ... ортаға зиянды екені, екіншілерінің акарицидтік әсерінің қысқа, 1 -
5 күнге созылатыны, үшіншілерін ұзақ уақыт қайталап ... ... ... ... ... күрт төмендейтіні белгілі болды.
Кең ауқымды инсектоакарицидтік қасиеті бар ... ... ... ... ... ... осы
олқылықтарын толықтырды. Синтетикалық пиретройдтардың акарицидтік қалдық
әсері ... ... қора ... 2 - 6 айға ... созылатыны
анықталған.
Қазақстанда Ixodidae, Argasidae, Psaroptidae тұқымдастарына жататын
кенелерге қарсы «Паритет» ЖШС-гі шығарған ... ... ... ... ... ... β- циперметрин негізінде ... ... ... кенелерге қарсы 0,05 - 0,07 % - ... ... ... ... ... ... ... Оның
кенелерге қарсы тиімділігі осы мақсатта соңғы кезде тәжрибеде қолданылып
жүрген ... ... ... ... салыстырғанда жоғары екені
дәлелденген [140,141].
5 % ... ... D. gallinae ... қарсы сынау 2005 - ші жылы жаз
айларында Шәкәрім атындағы ... ... ... медицина кафедрасының паразитология зертханасында кенелерді
дәрімен тікелей жанастыру әдісімен жүргізілді [138].
Сынаққа пайдаланылған ... ... үшін кене ... ... ... қоқыстар жиналып, шыны ыдысқа салынып, аузы тығыз
жабылды. Келесі күні ыдыс ... ... ... ... пайдаланылды.
Сынақтың бірінші сатысында Петри тостағанының іші 0,1 мл 0,01 % - ды
каратэнің судағы эмульсиясымен ... ( 5 % - ті ... 0.01 % - ... ... ... дайындағанда алдыңғы бөлімде берілген формула
пайдаланылды), оған 50 кене жіберілді. Беті шынымен жабылып, ... ... ... үшін ... ... тостағанының іші 0,1 мл құбыр суы мен
өңделіп, оған да 50 кене жіберілді. ... ... ... ... ұсталды. Каратэ дәрісінің 0,01 % - ды ерітіндісімен өңделген
Петри тостағанындағы кенелердің 15 ... соң ... ... 30 ... соң ... ... ... анықталмады.
Бақылау үшін құбыр суымен өңделген Петри тостағанына жіберілген
кенелер де жылдам қозғалғыштықтарын сақтап, ... ... ... ... ... Петри тостағаны 0,1 мл 0,02 % - ды ... ... 50 кене ... Сынақ қойылған кенелер 1 - 2
минуттан соң өле бастап, 10 ... ... ... – бір тірі ... ... ... ... тостағанындағы кенелердің өлгендері анықталмады
және олар жылдам қозғалып ... ... ... ... 0,01 - ... - дық ... ... D. gallinae ... ... ... мен ... 100 % - ға тең екені анықталды.
2006 жылы жаз айларында Семей қаласындағы кене жайлаған 110 м2 ... ... мен ... 0,02 % - ды ... ... ... дәріленді. Ерітінді 1 м2 - қа 100 мл - ден ... ... ... ... ертінді бүрккіші пайдаланылды.
Дезакаризациялау кезінде сыртқы ауа температурасы +15-35°С ... ... ... екі сатыда жүргізілді. Алдымен көгершіндер мен
олардың балапандарынан уақытша ... ... және ... ... ... ... Содан кейін ол ... ... ... ... Жиналған қоқыс өрт қауіпсіздігі сақталып өртелді. Қора мен ұялар
екінші қайтара дәріленіп көгершіндер мен олардың балапандары өз ... ... мен ... қараша айына дейін әр 15 күн сайын
тексеріп отырғанда Dermanyssus gallinae ... ... ... ... ... ... ... қатты мазасыздануы, жұмыртқаларын
баспай тастап кетулері тиылды. Ал, ... ... ... ... байқалды. 0.02 % - ды каратэнің судағы эмульсиясын Dermanyssus
gallinae ... ... ... ... ... ... ... 100 % - ға тең екені анықталды.
0,02 % - ды ... ... ... Dermanyssus gallinae
кенесіне қарсы қолдану, ветеринария оның ішінде ветеринариялық арахнология
саласы бойынша ашылған жаңалық ... ... ... ... ... ... құқығы жөніндегі комитетінің өнертабысқа
берілетін алдын ала патентін алу үшін қажетті құжаттары дайындалу үстінде.
2.4.6 ... gallinae ... ... 10 % ... ... 2005 жылы ... атындағы Семей мемлекеттік университетінің
паразитология кафедрасының зертханасында жүргізілді.
Көгершіндердің қан сорғыш сыртқы паразиті ... ... ... 10 % - ды ... ... сынаудың бірінші сатысында Петри
тостағанының іші 0,1 мл 0,01 % - ды фьюридің судағы эмульсиясымен ... % - ды ... 0,01 % - ды ... ... ... ... бөлімде берілген формула пайдаланылды), 50 кенесі жіберілді. Беті
шынымен жабылып, зертханада бөлме температурасында ұсталды.
Бақылау ... ... ... тостағанының іші 0,1 мл құбыр суымен
өңделіп 50 кене ... беті ... ... 30 ... ... және ... қойылған Петри тостағандарындағы барлық кенелер тірі
қалды және жылдам қозғалу қабілеттерін толық ... ... ... Петри тостағанының іші 0,1 мл 0,02 % - ... ... ... ... 50 кене ... 30 ... өлген кенелер анықталмады. Бірақ, қозғалулары баяулағаны
байқалды.
Сынақтың үшінші ... ... ... іші 0,1 мл 0,03 % - ... ... ... өңделіп, 50 кене жіберілді. Сынақтағы кенелер
15 минут өткенде өле бастап 30 минуттан соң тірі қалған 3 кене ... ... ... ... ... іші 0,1 мл 0,04 %
фьюридің судағы эмульсиясымен өңделіп, 50 кене жіберілді. Сынақтағы кенелер
1 - 2 ... соң өле ... 10 ... соң ... тірі кене
анықталмады
Бақылау қойылған Петри тостағанындағы кенелердің өлгендері анықталған
жоқ және олар өте қозғалғыш ... ... ... 0,04 % - ды ... ... ... ... gallinae кенесіне қарсы қолданудың экстенстиімділігі мен
интенстиімділігі 100 % - ға тең ... ... жылы жаз ... ... ... кене ... 82 м2 ... қоралары мен ұялары 1 м2 – қа 100 мл 0,04 % - ды ... ... ... ... ... ... үшін «Автомакс»
ертінді бүрккіш құралы пайдаланылды. ... ... ... ауа ... +15 - 35°C ... болды. Қораларды дәрілеу
алдыңғы бөлімде баяндалған тәртіппен жүргізілді.
Дезакаризацияланған қоралар мен ұяларды қараша айына дейін әр 15 ... ... ... ... ... болғаны анықталмады.
Көгершіндердің түнде қатты мазасызданулары, жұмыртқаларын баспай
тастап кетулері тиылды. ... ... ... ... ... ... ... Dermanyssus gallinae
кенесіне қарсы 0,04 % ... 1 м2 – қа 100 мл - ден ... ... мен ... 100 % - ға тең ... % - ды ... Dermanyssus gallinae кенесіне қарсы қолдану
ветеринария, оның ... ... ... ... бойынша
өнертабыстық жаңалық ретінде Қазақстан Республкасы ... ... ... ... алдын ала патентін алу үшін құжаттары дайындалуда.
2.5 Зерттеу ... ... және ... ... Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы көк
көгершін мен үй көгершіндерінің денесінің сыртында ... ... ... ... ал ішкі ағзаларында ... мен ... ... ... ... Бұл ... ... көгершін
организмінде бір мезгілде паразиттік тіршілік етіп, ... ... олар ... ассоциативтік инвазиялар туғызады.
Көгершіндерден анықталған бұл паразитоценоз күрделі. ... ... ... және эймериялар бір мезгілде көгершіндердің аш
ішегінде паразиттік тіршілік етіп, паразитоценоз құруы, ... ... ... ... ... жиі ... Оны 14
- ші ... байқауға болады.
Микрофотосурет 14 – Көгершін аскаридиасы, капилляриясы жұмыртқалары және
эймериясының ооцисталары
Ғылыми ... ... ... ұзақ ... ... ... мен ... иелерінің белгілі бір сыртқы қоршаған орта
жағдайындағы қарым - қатынасы ... ... ... ... ... тән ... ... де біршама жақсы
зерттелген.
Ал, түрлі табиғи-климаттық аймақтарда ... әр ... ... ішкі және ... паразиттердің таралуы, әсіресе
үй көгершіндерінің ... мен ... ... Көгершіндердің паразитоздарына қарсы ғылыми негізделген
кешенді ветеринариялық-санитарлық күрес шаралары ұсынылмаған.
Ал, ... ... ... және ... ... ғылымының негізгі бір зерттеу мәселесіне айналғаны белгілі.
Паразитоценоз және трансмиссивтік аурулар ... ... ... Е.Н. ... [1955] ... ... инфекциялық және
инвазиялық ауруларға анықтама берді. Ол “Инфекциялық ... ... ... - ... ... оның ... негізгі және қосалқы
мүшелерінің әсер етіп, денсаулықтың бұзылуы, өз кезегінде ... ... ... бір ... орта мен ... жағдайда
паразитоценозға әсер етуі”- деді [119].
Паразитоценоз мәселесі бүгінгі таңда ... шет ... ... ірі ... ... ... олар ... жүргізуде
[120, 121, 122, 123].
Паразитоценозды және одан ... ... ... ... ... ... деп ... паразитология
оқулықтарында арнайы бөлімде қарастырыла бастады [124].
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... яғни 2 - і ... немесе күрделі, 3, 4, 5 немесе одан да
көп мүшелерден тұруы мүмкін екенін көрсетті.
Паразитоценоздан ассоциативтік инвазиялар туындайтыны, ... ... ... ауыр ... ... қою (балау) мен
оларға қарсы ветеринариялық-санитариялық шараларды жоспарлау және жүргізу
қиын екені ... ... ... ... ... ... кезінде
организмде белок, көмірсутегі, ... ... ... ... ... ... байланысты қанда аланин және аспартат-
аминотрансфераза ферменттерінің белсенділігі ... ... ... ... ... азайатынын, организмнің сыртқы
қоршаған ортаның қолайсыз ... ... тұру ... ... ... ұшырайтынын анықтады.
Зерттеулерге қарағанда паразитоценоз әртүрлі жан-жануараларда кең
таралған, ал құстар соның нәтижесінде ... ... ... орын ... зерттеу ассоциативтік инвазиялық аурулардың шығуы мен
бәсеңдеу себептерін анықтауда зор маңызы бар ... ... ... күнге
дейін паразитоценоз құбылысы, оның ішінде паразитоценоз мүшелерінің ... және бір - ... ... - ... әлі ... ... ... паразитоценоз құрамын ғалымдар көбіне тек ішкі ағзалар, ... ... ... паразиттер түрлері мен олардың бір-бірі мен және иесі
мен қарым-қатынасы тұрғысынан жеке-жеке бөліп қарастырылып жүр. Жүргізілген
зерттеу ... біз ... ... ... ... және ... денедегі паразиттердің түрлерінің жиынтығы, олардың бір-
бірімен және белгілі бір қоршаған орта ... ... ... ... ... деп білеміз. Өйткені, зерттеу ... ... ... ... аталған ... бір ... ... ... етуі жиі ... ... жыл ... құс жасына байланысты өзгеріп отырады.
Мысалы, Қазақстанның ... ... ... көк ... мен үй
көгершіндерінің паразитоценозы құрамынан тауық кенесі ... ... ... ... ... ... дейін түсіп қалады. Жасы бір айға
толмаған көгершін балапандарының паразитоценоз құрамы көбіне қарапайым, ... мен ... ... ... ... ... жасы өскен
сайын паразитоценоз құрамы күрделене түседі.
Зерттеу ... ... ... организміне зияны тек
паразитоценоз құрамына ғана емес паразиттердің саны мен зардаптылығына да
тікелей ... ... ... Жасы бір айға ... ... ... құрамы күрделі болмаса да, олар эймериялар мен
тауық кенесінен аса қатты зардап ... жиі ... ... ... ... күрделі болғаны мен, көбіне ИИ
- гі төмен, ал иесінің (сақа көгершіндердің) организмінің жалпы қарсы тұру
қабілеті жоғары ... ... ... ... ... да ... Оларда паразитоздардың клиникалық белгілері көбіне анық
байқалмайды. ... ... ... ... ... ... ролі зор. ... иесінің организмінің сыртқы қоршаған ортаның
әртүрлі қолайсыз әсерінен жалпы қарсы тұру ... ... ... саны ... ... ... тигізетін залалы артады.
Соның салдарынан ассоциативті инвазиялар клиникалық белгісімен ... ... ... бір ... ... ... және үй көгершіндерінің паразитоценозының құрамы да өте
ұқсас. Бұл осы табиғи - ... ... ... ... кіретін
паразиттердің өсіп - өнуіне, таралуына қажетті жағдайлардың болуы ... ... ... ... ... ... т.б.) және
жабайы және үй көгершіндері арасында үнемі ... ... ... Дегенмен, барлық көгершіндерде паразитоценоз құрамы
үнемі ... ... ... Ол ... ... көгершіндерде
байқалды. Ал, бір қорада ... бір ... су ... жем ... ... паразитоценозының құрамы да көбіне бірдей келеді.
Көгершіндердің паразитоценозы мүшелерінің бір - ... ... ... ... ... ... ... қарастырсақ, олар бір
- біріне кедергі келтірмейтіндей, біреулері көгершін денесінің ... ... ішкі ... паразиттік тіршілік етуге бейімделгенін
көреміз.
Жыл ... ... ... ... бірі қыс - ... ... ... көбейсе (қауырсын жегіштер), енді біруі жазда
көбейеді (тауық кенесі). ... ... ... ал ... кенесі
көгершіндердің уақытша паразиті. Тауық кенесі иесінің қанын ... ... ... ... ... жеп ... ... Сolumbicola columbae түрі жиі қанат астында орналасқан
екінші реттегі желпіуіш қауырсындар арасында тіршілік етсе, ... ... ... ... және ... қауырсындары
арасын мекендейді. Сол сияқты гельминттер мен ... да ... ... келтірмейтіндей көгершін организмінде таралып
орналасатынын байқауға болады. Тіпті бір ... ... әр ... жиі оның әр ... ... мекендейді. Жүргізілген зерттеулерде
көгершін аскаридасы көбіне аш ішектің ... ... ... ... ... ... ... анықталды. Көгершіннен анықталған
гельминттер иесінің азығына ортақтасса, ... оның ... ... ... өсіп-өніп, күнелтеді. Осы мәселені зерттеген
С.В.Аритемова., В.И. Петроченко [1969] ... ... ... ... балапандарының аш ішегінде аскаридиалар мен каплляриялар ... ... ... ... ... ... ... тежегенімен
жыныстық жетілуін жылдамдатады,
- Эймериялар аскаридиалардың өсуі мен жыныстық жетілуіне ... ... ... ... мен ... ... ... әсері
байқалмайды,
-Аскаридиалармен, капилляриялармен және эймериялармен қоса залалданған
тауық балапандарының ... мен ... ... болуына қарамай
паразиттерден таза балапандармен салыстырғанда салмақ қосулары төмен ... ... ... паразитоценоз мүшелерінің бір ... ... ... (индифферентті) қарым-қатынасқа жатады.
Әрине, ғылымда паразитоценоз мүшелерінің бір-біріне қастандық ... ... да ... ... ... де ... болып
табылатын Histomonas mellagridis - ... ... ... ... құртының жұмыртқасында тіршілік етуі мысал.
Зерттеу нәтижелерінен көрінетіндей Қазақстанның шығысында мекендейтін
жабайы көк ... мен үй ... ... ... мен ішкі ... ... қауырсын-мамық жегіштер, аскаридиалар, капилляриялар және
эймериялар жиі бір ... ... ... ... ... құрады және ассоциативтік инвазиялар туғызады.
Паразитология оқулықтары мен ғылыми ... ... ... ... ... ... өте ... және олардың
көбінің тиімділіктері ... ... ... ... ... ... ... талабына сай келетін дәрілер ... ... ... ... ... бен ... қарсы 2 %
- ды универм, маллофагоз бен ... gallinae ... ... 5 % - ды
каратэ және 10 % - ды ... ... ... ... ... интестиімділіктері 100 % - ға тең екені анықталды және ветеринариялық
тәжірибеде қолданысқа енгізуге ұсынылды.
2.6 Көгершіндердің ... ... ... және оның ... қарсы күрес шараларын ... ... ... және ... ... ... ... белгілі. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей Қазақстанның шығысында
мекендейтін ... және үй ... ... ... мен ... ... ... түрі өсіп-өніп күрделі паразитоценоз
құрады. Ассоциативтік ... ... Бұл ... жеке бір ғана ... түрі ... моноинвазиялардан
көптеген өзгешеліктері бар. Осыған байланысты ... ... шет ... мен
отандық ғалымдар ветеринарлық тәжірибеде жиі кездесетін ... баса ден ... отыр ... ... ... ... ... күрес шараларын
жүргізгенде олардың құрамындағы моноинвазиялардың ... ИЭ - гі мен ИИ - ... ... өзгеру динамикасын
ескеруді ұсынады. Дегенмен бүгінгі күнге паразитоценоздан туындайтын
ассоциативтік ... ... ... ... ... ... шешімін
таппаған мәселе. Ал көгершіндердің паразитоценозына көңіл аударылмаған және
олардың ассоциативтік инвазияларына қарсы ғылыми зерттеулер нәтижелеріне
негізделген ... ... ... ... ... тәжірибеде
қолдануға ұсынылмаған.
Осыған байланысты ғылыми әдебиенттердегі деректер мен өзіміз жүргізген
зерттеу нәтижелеріне негізделген ... ... ... ... ... ... ... ветеринариялық - санитариялық және зоогигиеналық шаралар:
- Үй көгершіндерін есепке алу, оларды өсіру, сату, тасымалдау кезінде
үнемі ветеринариялық бақылауда ... ... ... үй көгершіндерін 30 күн профилактикалық карантинге
қойып, паразитоздарға тексеру,
- Жабайы ... үй ... және үй ... ... жем жеп, су ішуіне жол бермеу,
- Үй көгершіндерін құнарлы азықпен азықтандырып, қоралары мен ... және ... ... сай ... ... ... ... настихат жұмыстарын жүргізу,
2. Көгершіндердің паразитоздармен залалдану деңгейі және ... ... ... ... сынақтан өткізілген дәрілерді
қолдану арқылы жүргізілетін арнайы ветеринариялық шаралар:
- Аскаридиоз бен ... ... 2 ... ... ... маусымнан қазанға дейін әр ай сайын, 0,2 % - ды ... ... ... тірі ... 0,6 гр - нан есептеп, жемге, суға қосып топтап ... ... ... қарсы 1 айлық көгершін балапандарынан бастап, мамырдан
қазанға ... әр ай ... ... ... 1 кг тірі ... 0,2 гр -
нан есептеп 3 күн ... ... 10 ... соң ... ... ... суға араластырып топтап беру,
- Маллофагозға қарсы наурыз - сәуір айларында үй көгершіндерін 0,02 %
- ды ... ... 0,04 % - ды ... ... ... ... 1 көгершінге 15 мл - ден жұмсап дәрілеу,
- Dermanyssus gallinae ... ... ... қоралар мен ұяларды
маусым - қыркүйек айлары аралығында ай сайын 0,02 % - ды каратэ ... ... - ды ... ... ... ... ... 1 м2-қа 100 мл жұмсап
дезакаризациялау.
Көгершіндердің паразитоздары анықталғанда үй көгершіндерін өсіретін
аулаларға ветеринариялық шектеулер қойылып, жою ... ... ... ... оқшауланып емделеді. Емдеуді қайсы моноинвазиядан бастауды
малдәрігері ... ... қоса ... ... ... және ... ... жүргізіледі.
2005 – 2006 - шы ... ... ... көгершіндердің
паразитоздарына қарсы шараларды жұргізу нәтижесінде Семей қаласының бірнеше
көгершін өсірушілерінің аулалары (Ибраев М., ... Қ., ... ... В., В. ... т.б) ... паразитоздарынан тазартылды.
Үй көгершіндерінің паразитоздарына қарсы жүргізілген ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... түрі мен олардың нарықтағы құны,
қолданылған дәрінің бағасы және мал ... ... ... ... ... әр ... қолтұқымды үй көгершіндерінің паразитоздарына
қарсы жүргізілген ветеринариялық – санитариялық шаралардың экономикалық
тиімділігі де әр ... ... ... ... ... әдістемелер
пайдаланылды [144, 145].
Семей қаласында жиі сатылатын 1 жұп «қызыл шәлілі» қолтұқымды ... ... ... ... ... бағасы 15000 теңге болды.
(Бір көгершіннің бағасы 7500 теңге).
1. В. Барановтың жалпы құны 240000 ... ... (Бір ... ... ... х 32 көгершін = 240000 тенге) 32 бас ... ... ... ... ... мен ... қарсы Универм дәрісін
қолданудан келетін экономикалық зиян:
1 көгершінге жұмсалатын дәрі мөлшері – 0,18 ... кг ... ... - 2000 ... ... жұмсалатын дәрінің бағасы – 0,36 теңге (1000 гр –
2000тенге; 0,18 гр – Х; Х = 0,36 ... ... 1 ... ... ... – 20 ... көгершінді дәрілеуге кететін жалпы шығын: 0,36 + 20 = 20,36 ... ... ... 20,36 х 32 = 651,52 ... ... ... Коккимед дәрісін қолданудан келетін
экономикалық зиян:
1 көгершінге жұмсалатын дәрі мөлшері – 0,06 гр х 6 рет = 0,36 ... кг ... ... - 15000 ... көгершінге жұмсалатын дәрі бағасы – 5,4 теңге (1000 гр – 15000
теңге; 0,36 гр – Х; Х = 5,4 ... ... 1 ... ... ... – 20 теңге,
1 көгершінді дәрілеуге кететін жалпы шығын: 5,4 + 20 = 25,4 ... ... ... 25,4 х 32 = 812,8 теңге.
Көгершіндердің маллофагозына ... 5 % ... ... қолданудан
келетін экономикалық зиян:
1 көгершінге жұмсалатын дәрі мөлшері – 100 мл 0,02 % ... : 15 мл ... = 6,6 ... жұмсалады,
1 көгершінге жұмсалатын 5% каратэ мөлшері – 0,4 мл : 6,6 = 0,06 ... л 5 % ... ... ... - ... ... ... дәрі ... – 0,3 ... (1000 мл – 5000 тенге;
0,06 мл – Х; Х = 0,3 ... ... 1 ... ... ... – 20 теңге,
1 көгершінді дәрілеуге кететін жалпы шығын: 0,3 + 20 = 20,3 ... ... ... 20,3 х 32 = 649,6 ... Dermanyssus gallinae қарсы 5 % ... ... ... экономикалық зиян:
Көгершін қораның 1м2 – на 0,4 мл 5% каратэ жұмсалады ( 100 мл 0.02 %
- дық ... ... ... үшін 0,4 мл . 5% каратэ қажет)
32 көгершінге арналған көгершін қораның жалпы ауданы 36 м2 ... ... ... 5% ... дәрі ... – 36 м2 х 0,4 мл = ... ,
1 л 5 % ... бағасы бағасы - ... ... ... жұмсалған дәрі бағасы – 72 теңге (1000 мл –
5000 тенге; 14,4 мл – Х; Х = 72 ... ... ... ... – 500 ... ... зиян: 72 +500 = 572 теңге.
Паразитоздарға қарсы шараларды жүргізуге кеткен жалпы экономикалық
зиян:
651,52 + 812,8 + 649,6 + 572 = 2685,92 ... ... ... шаралардың экономикалық тиімділігі:
240000 – 2685,92 = 237314,08 ... ... ... ... ... 1 ... шығынның
экономикалық қайтарылымы:
237314,08 : 2685,92 = 88,4 теңге.
2. М.Ибраевтың құндылығы алғашқы қолтұқымнан төмен, бір жұбы ... (1 ... 1000 ... ... биік және ... қамшылап
ұшатын, (Жалпы құны 25000 теңге болатын) 25 бас үй ... ... ... ... экономикалық тиімділігін
анықтау:
Аскаридиоз бен капилляриозға қарсы дәрілеуге кеткен шығын;
20,36 х 25 = 509 ... ... ... ... ... х25 = 635 ... қарсы дәрілеуге кеткен шығын;
20,3 х 25 = 507,5 теңге,
Көгершін қораны Dermanyssus gallinae қарсы дәрілеуге кеткен шығын;
28 м2 х 0,4 мл = 11,2 ... ... ... ... ... ... – 56 ... (1000
мл – 5000 тенге; 11,2 мл – Х; Х = 56 ... ... ... ... – 500 ... ... зиян: 56 +500 = 556 теңге.
Паразитоздарға қарсы шараларды ... ... ... экономикалық
зиян:
509 + 635 + 507,5 + 556 = 2207,5 теңге.
Паразитоздарға қарсы жүргізілген шаралардың экономикалық тиімділігі:
25000 – 2207,5 = 22792,5 ... ... ... ... жұмсалған 1 теңге шығынның
экономикалық қайтарылымы:
22792,5 : 2207,5 = 10,32 ... Үй ... ... ... ... ... ... тиімді және көгершіндердің қолтұқымдары қаншалықты
құнды болса, ... ... ... ... ... ... жоғары болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1.Қазақстанның шығысында жабайы көк көгершіндер мен (Columba livia) ... (Columba livia ... ... (Ascaridia
columbae), капилляриялар (Capillaria ... ... ... ... ... ... ... columbae, Goniocotes
bidentatus) және ... ... ... ... жиі ... ... паразитоздар туғызады.
2. Көгершіндер аскаридиозға жыл бойы шалдығады және ИЭ - гі мен ИИ ... жаз ... ... ... үй көгершіндерінде ИЭ - гі 85±7,8 % - ға, ИИ
- гі 6,4 ±1,56 ... ... ... көк көгершіндерде ИЭ - ... % - ға, ИИ - гі ... ... ... тең. Ал 3-4 ... үй ... жаз ... ИЭ - гі 90,3±8,7 – 90,6±8,7 % -
ға, ИИ - гі 8,3±1,4 – 9,6±1,6 ... ... ... ... үй
көгершіндерінде ИИ – гі микроскоптың бір көру алаңында 15 – 16 ... ... ... ... белгілері байқалады.
3 Көгершіндер капилляриозға жыл бойы шалдығады. ИЭ – гі мен ИИ - ... ... ... ... ... үй ... ИЭ - гі
75,1±8,5 % - ға, ИИ - гі 3,5±0,51 капиллярия ... ал ... ... ИЭ - гі ... % - ға, ИИ - гі 2,2±0,3 ... тең. Жаз және күз ... 3-5 айлық жастағы үй
көгершіндерінің капилляриялармен залалданулары ең ... ... және ... гі 67,2±88 - ... % - ға, ИИ - гі ... - 4,1±0,7 капиллярия
жұмыртқасына тең.
4 Көгршіндердің кең тараған, жыл бойы ... ... ... жаз ... инвазия көрсеткіштері жоғары болып, ИЭ ... 98,7±13 % - ға, ИИ - гі 26±4,7 ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштертер төмен, ИЭ - гі 31,4±4,6 % - ға, ИИ - ... ... ... тең. ... ... ... ... жасында жұқтырып, 1 айлық жасында ооцисталарды нәжісімен сыртқы
ортаға бөле ... Жаз ... ... 2 – 4 ... ... ... ИИ-гі микроскоптың бір көру алаңында 300-950 ... жіті ... ... белгілері байқалады.
5. Көгершіндерде қауырсын жегіштер қыс - көктем айларында көбейіп, үй
көгершіндерінде ИЭ - гі 70±9 - 80±9,7 % - ға, ИИ - гі бір ... - ... ... жегішке, ал жабайы көк көгершіндерде ИЭ - гі
40±5,1 - 55±6.8 % - ға, ИИ - гі ... - ... ... ... ... ... жасы ... сайын инвазия көрсеткіштері жоғарлап,
қыс - көктем айларында 9 - 10 ... ... ... үй көгершіндерде ИИ –
гі 140 ... ... ... ... клиникалық белгілері
байқалады.
6. Көгершіндерде сәуір айының ... ... ... ... ... gallinae кенесі парзиттік тіршілік етіп, қан сорады. ИЭ-гі жаз
айларында ... үй ... 70±8 % - ға, ал ... ... ИЭ - гі 20±2,3 % - ға тең. Кене жаз ... ... аса ... үй ... ... ИИ - гі ... ал ... 31,5±4,1 кенеге жетеді. Үнемі ұяда отыратын 1 айға
дейінгі жас ... ... ... ... жиі өледі.
7. Аскаридиоз бен капилляриозды емдеу үшін 0,2 % универм дәрісі
көгершіндердің 1 кг тірі ... 0,6 гр - нан ... суға ... ... Алдын алғанда суға немесе жемге қосылып, ... ... үшін ... ... көгершіннің 1 кг тірі салмағына
0,2 гр - нан ... суға ... 3 күн ... ... жеке ... ... соң ем ... Алдын алғанда суға немесе жемге қосылып,
топтап қолданылады.
Маллофагоз бен ... gallinae ... ... 0,02 % - ды каратэ
немесе 0,04 % - äû ôüþðèäiң судағы эмульсиясы қолданылады. ... 1 ... ... 15 мл, ал кене ... ... ... 1 м2 - қа 100 мл ... жұмсалады.
Көгершіндердің паразитоздарына қарсы ұсынылған дәрілердің
экстенстиімділігі мен интенстиімділігі 100 ... ... ... ... ... емдеу және оларға қарсы
шаралар жөнінде дайындалған ғылыми ұсыныстар ҚР АШМ Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... бөлімінің
отырысында қаралып, мақұлданып, ветеринариялық тәжірибеде қолдануға
ұсынылды.
2 Жүргізілген ... ... ... ... ... саласының мамандарын дайындайтын жоғары оқу ... ... ... ... ғылыми жұмыстар жүргізгенде пайдалануға
болады.
3 ҚР - ның 2 ... ала ... ... көгершіндердің
паразитоздарын емдеу және алдын алу әдістерін ветеринариялық тәжірибеде
қолдану ұсынылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 ... В.Н., ... О.К. ... - ... 1987. – 206 ... Фернац О. Голуби. – Алма-Ата: -Кайнар, 1985. – 188 ... ... Н., ... Л. Шалевые Семипалатинские. // Птицеводство.
1992. - № 11. – 52 с.
4 Сикора Андраш. Голуби породы техан. //Птицеводство. 1972. -№ 6.
- С. 48 - ... ... Л. ... ... ... США. // ... ... № 6. – 48 с.
6 Петрухин В.И., ... Н.И. ... ... и декаративных
животных. 1992. – Москва: – С.239 - 241.
7 Кратенко А. Любовь и голуби. – ... ВКО. ... ... – 14 с.
8 Бессарабов Б. Берегите голубей от болезней. ... 1990. ... 10. – С. 41 - ... ... Б. Профилактика и лечение ... ... 1979. - № 2. – С. 54 - ... Рахмахов А.И., Бессарабов Б.Ф. Голуби и ... ...... ... 1987. С. 1 - ... Скрябин К.И. Глистные инвази голубей. – Москва: Сельхозгиз, 1932. –
121 с.
12 Панин В.Я. Гельминтофауна птиц ... ... // ... ... Алма-Ата: 1964. -Т.12. – С. 160 - 172.
13 Гвоздев Е.В., Касымжанова Б.А. К фауне ... ... птиц ... // ... к ... ... всесоюзного общества
гельминтологов.1965. Часть 1. – С. 54 - ... ... А.С. ... и ... развития ветеринарной
паразитологий. //Ветеринария. 2002. - № 5. – С. 27 - ... Kestoing V., Gollash S. // ... ... -№ ... Черепанов А.А., Перова Л.А. Новое в теории противопаразитарных
мероприятий. //Ветеринария. 1999. - № 6. – С. 31- ... ... Г.Б. К ... ... ... ... и диких
куриных птиц. // Материалы к научной ... ... ...... 1965. ... 2.– С.110 - ... Гаркови Б.А. Расшифровка цикла развития ... ... ... ... и ... ... // ... АН СССР. 1949. -Т.
46. -№ 6. – С.1215 – ... ... Б.А. Цикл ... ... Crassicauda, диагностика и
эпизоотология стрептокароза уток. // Труды ВИГИС. 1953. - Т. ... ... ... В.А., Демидов Н.В. Справочник по диагностике и ... ...... ... 1956. – С. 298 - ... ... Ф.М. ... птиц. – Москва: Колос, 1971. – 463 с.
22 Rosicky B., Barus V., Bejsoves J. // ... pr, Ustavu ... 1974. 8. - № 4. – 45 ... ... П.Ф., ... С.А., ... Э.Х., ... В.В., Гребенкин
В.А. Болезни птиц. – Алма-Ата: Кайнар, 1975. – 271 с.
24 Петроченко В.И., Котельников Г.А. ... ...... 1976. – 352 ... Матевосян Е. М., Мовсесян С.О. Цестодозы животных. – Москва: Колос,
1977. – С. 131-134.
26 Якунин М.П. Спирохеты и спирохетоз птиц в ... // ... ...... 1967. -Т.28. - С.153 - 169.
27 Якунин М.П. Кровепаразиты диких птиц Юго-Востока Казахстана. ... ... ...... 1972. –Т.33. – С.69-73.
28 Якунин М.П., Жазылтаев Т.А. Паразитофауна крови диких и домашних
птиц Казахстана. //Труды института ...... ...
С.124 - 128.
29 Якунин М.П. Спирохеты диких птиц. //Труды института зоологий.- Алма
- Ата: 1962. – Т.16. - С.15 - ... ... В.Н. ... ... ... ... - ... ССР: Наука, 1987. – 219 с.
31 Цыркунов Л.П., Цыркунова А.Л. О ... ... ... и ... ...... Медицина, 1987. - №1. –
С.28 - 31.
32 Тагильцев А.А., Бутенко О.Н. О ... ... ... ... с ... в ... ... арбовирусных инфекции и
риккетсиозов а Восточном Казахстане. //Материалы девятой итоговой ... ... ... 1968. – С.120 - ... 33 ... С.И., Петрова Е.Ф., Приходько С.Т. Эпидемология клещевого
энцефалита в Восточно – Казахстанской области. //Институт ... - ... 1960. - Т.12. - С.43 - ... Coles G.C. // Vet. ... 2001.- №98. – P. 45 - ... Thompson R.C. // Vet. ... 2001. - № 98. – P. 52 - ... Дементьев Г.П., Мекленбурцев Р.Н., Судиловская А.М., Спангенберг
Е.П. Птицы Советского Союза. – ... ... ... 1951. –Т.2. – С. 3
- 70.
37 Наумов С.П. Зоология позвоночных. – Москва: ... 1973. ... ... ... И.А. ... Казахстана. – Алма- Ата: 1969. - Т.1 - ... ... Қ., ... Б., ... Р., ... М. Жануартану.
– Алматы: Рауан, 1992. – Б.178 - 300.
40 Бессарабов Б.Ф. ... ... ...... 1973. – С. 9 – ... ... А.А., ... Л.А. Клиническая гематология животных.
– Москва: Колос, 1974. – 398 с.
42 ... К И., ... А.М. ... ветринарной нематологий. –Москва:
Колос, 1964. – С. 468 - ... ... К.И., ... А.А., ... В.М. ... животных и
человека и вызываемые ими заболевания. – Москва: Наука, – С. 254 - ... ... В.Г. К ... цикл ... ... caudinflata и
терапия капилляридоза кур. // Труды всесоюзного института гельминтологии. -
Москва : 1953. – С. 160 - ... ... К.М. ... ... и ... животных // В кн.: Основы
неметологий. – Москва: Изд. АН СССР, 1949. – ... ... М.Н. ... ... птиц. – Ленинград:
Наука, 1971. – 140 с
47 Кадыров Н.Т. ... и ... ... животных. – Астана: 2000. – 560 c.
48 Твердохлебов П.Т. ... ... птиц к ... ... 1966. - №8. – С. 67 - ... ... Н.М. ... белков сыворотке крови кур в норме и при
аскаридозе. // Труды лаборатории ... АН ... 1980. № 32. – ... - ... ... П.И. Эпизоотология и профилактика аскаридоза кур.
– Ветеринария. 1950. № 4. – С. 51 - ... Kerr B. ... Polon., 1975. 5. № 1 - 12. – P. 63 - ... ... А.А. ... и профилактика при аскаридозе кур:
Автореферат. Канд. диссертации кан. вет. нау.: - М.: МВА, 1938. – 16 ... ... Н.П. К ... ... ... аскаридоза кур. // Труды
гельминт. лаборатории АН СССР. 1954.- Т. 7. – С. 45 - ... ... Н.П., ... Л.И., ... А.Н. ... ... ... витамина А в печени цыплят. // Труды. Гельминт. лаборатории АН СССР.
–Т. 5. ... ... И.И., ... Р.С. ... ... на содержание каротина,
витаминов А и Е у цыплят. //Ветеринария. 1983. № 2.
56 Рыжков К.М., ... Т.Г. ... ... ... ... паразитирующих у птиц. ... ... // ... ... АН ... 1980. - Т.3. – С. 68 - ... ... В.Г. ... по ... ... // ... института
зоологий и паразитологий АН Кирг. ССР. 1959.- Вып.7. – С. 122 -131.
58 Гагарин В.Г. Возбудители капилляридозов домашних птиц и ... ... // ... ... ... АН ... 1952 -Т.6. – ... - 406.
59 Wakelin D.J. Helminthol., 1965. 39. № 4. – P. 399 – 412.
60 Enigk .K., Dey- Hazra A. ... u. ... ... – P. 155 - ... Berghen P. Exptl. ... 1966. 19.- №1. – P. 34 - 41.
62 Willomitzer J. Lebduska J. Veterinarstvi. 1963. 13.- № 6. – P.257 ... Yamaguti S. Studies on the helminth fauna of Japan. Part ... of birds, 1 – Japan. J. Zool., 1935. Vol.6. - P. 183 - ... Joyeux Ch., Baer J.G. Sur guelques cestodes de ... ... Path. Exot. 1937. t. 30. – P. 872 – ... Спасский А.А. Аноплоцефаляты – ленточные гельминты домашних и диких
животных. //Вкн.: Основы цестодологии. – Москва: 1951. – Т.1. - 735 ... ... Е.М., ... С.О. Новый род и новый вид ... rusannae nov. gen. nov.sp. ... ... от ... - Turtur turtur. // АН ... ... к ... конф.
всесоюзного общество гельминтологов. – Москва: 1966. – ... ... С.О. ... ... ... ... ... СССР. Материалы и научной конф. всесоюзного общество гельминтологов.
– Москва: 1966. – С. 183 - 191.
68 Спасский А.А., ... Л.П. ... птиц ... ... 1969. –Т. 10. - Вып. 1-4. – С. 203 - 243.
69 Спасский А.А., ... Н.М. ... ... ... ... ... от голубиных птиц Вьетнама. //В кн.; Проблемы
общей и ... ...... 1973. – С. 133 - ... ... Тхи Ки., ... М.И. К фауне ленточных ... ... ... ... // АН ... ... ...
Ленинград: Наука, 1980. - Т. 29. – С. 96 - 112.
71 Vrazic O., Karlovic V. Prvi naloz i pokusaj ... ... ... bonini goluba u ... "Acta ... 1980. 11. - № 1 - 2. – Р. 95 -101.
72 Аюпов Х.В. Новая трематода из ... ... ... ... -
Skrjabinus petrowi. nov.sp. // Труды Башкирской научно- исследовательской
вет. станции.1951. –Т. 6. – С. 112 - ... ... Н.П. ... ... ... Алма- Ата: 1947. –Ò. 2. – 98 ... ... М.В., ... В.И., ... Ю.П. Кокцидиозы домашних
животных. // Научные труды ВАСХНИЛ «Арахнозы и ... ... ...... ... 1977. – С. 171 - 182.
75 Илюшечкин Ю.П., Кириллов А.И., Зайтбеков Е.Д. ... ... ... ... по ... ... птиц.
//Ветеринария. 1986. - № 5. – С. 49 - 50.
76 Сванбаев С.К. ... ... ... ...... 1979. – С. 68 - 69.
77 Nischulz O. Vber Kokzidien der ... Bakt. I. ... ... Mitra A., Gopta M. On a species of Eimeria ... Sporozoa)
from the intestine of a pigeon, Columba intermedia. Proc. 24 th. Lnd. ... ... Malhotra M.N., Ray H.N. On a new ... E ... n. ... the domestic pigeon, Columba livia intermedia. – Ln: 48 th. Lnd. Sci.
Congr. Ass. Part ... ... D.K., Ray H.N. Eimeria Rapotei n. sp. from the ... Columbe livia ... – In: Proc. 56 th. Lnd. Sci. Congr. ... Abstr. ... ... – Батыршина Н.К., Сванбаев С.К. Зараженность диких птиц
кокцидиями. //Труды института зоологии. – ... 1973. – Т.33. – С. 5 ... ... Е.Н. Вредители животноводства Казахстана. - Алма Ата:
1937.
83 Галузо И.Г. Кровососущие клещи Казахстана. - Алма – Ата: 1953.
84 ... В.Н. ... ... ... Азии и ... – Алматы:
Наука, 1973. – 305 с.
85 Брегетова Н.Г. ... ... ... ... ... Москва- Ленинград: 1956. – 247 с.
86 Поляков В.А., ... У.Я., ... Г.А. ... энтомология и
арахнология. – Москва: Агропромиздат, 1990. – С. 163 - 234.
87 Есімбек Ж.М. Арахноэнтомология. – Новосибирск: 2002. - С. ... С. 3 - ... ... В.А. ... ... Юго-Восточного Казахстана //Труды
института зоологий. - Алма Ата: 1956. – Т.5. – С. 152 - ... ... В.А. К ... краснотелковых и гамазовых клещей Тарбагатая.
// Труды Среднее – ... ... ... ... – Вып. 4. – С. 285 – ... ... А.А. ... клещи в очаге КУ – ... в ... и ... ... ... Казахстана. // Тезисы доклада
девятого совещания по паразитологическим проблемам. - Москва: ... – С. 99 - ... ... А.А. ... ... ... и их ... Москва, 1973.
92 Агапова И.П. К фауне гамазовых клещей ... ... ... ... ... ... энтомологического общество.
–Москва: 1963. – С. 162 - 163.
93 Синельщиков В.А. Кровососущие членистоногие как ... ... ... ... ... ... и ... - Алма Ата: 1961. – Вып.3.
94 Синельщиков В.А. К ... ... ... ... Павлодарской области Казахской ССР. Энтомологический ... – Т.46. – Вып. 4. - С. 836 – ... ... Э.И. ... и ... ... ... клещевого
энцефалита.// Зоологическии журнал, 1966.- № 45.(2). – С. 245 – 260.
96 ... Л.М. Роль ... ... в ... ... и ... – Кишинев: 1976.
97 Kruspi W., Heimbucher J. // Derm. Mschr. 1980. Bd 166, - № ... P. 459 - ... Bazdach H.Z. Hautkr. 1981. Bd 56. - № 1. – P. 21 – ... Шустрова М.В., Арестов О.А., Розовенко М.В. Эктопаразиты птиц.
//Ветеринария. 1998, - № 10. – С. 33 - ... ... М.П. К ... ... ... и ... птиц Юго-
Востока Казахстана. ... ... ...... - ... – С. ... Якунин М.П. К вопросу ... ... Agas ... института зоологии. – Алма-Ата: 1960. – Т.12. – С. 221 - ... ... Г.В. ... ... ... ... Определители по фауне
СССР. 64. Изд. Ан СССР. - Москва – Ленинград: 1956. – С.1 - ... ... Д.И. ... ... (Mallophaga) домашних
животных. Фауна СССР. – Москва: 1940. - Нов. сер, 27.
104 Благовещенский Д.И. Насекомые пухоеды. Фауна ... ... АН ... - ...... 1959. –Т.1. ... – С. 1 - ... Schölzel G. Die Embrologie der Anopluren und Mallophen. Ztschr.
Parasiten Kunde, 9. 1937. – P. 730 - ... Martin M7 Life history and habits of the pigeon ... ... Conad. Ent, 1934. 66. – ... Rem Reneta., Zuotorzycka Gadwiga. An experimental study of ... rate of some ... ontside of columba livia dom. body. ... pol.» 1981. 28. - ¹ 12 – 24. – P. 179 – ... ... Д.И. ... ... Паразитологический сборник зоологического института. АН
СССР.- Москва: 1951. – Т.13. – С. 272 - ... ... Ф.И., ... О.О. ... ... ... сизого голубя в г. Москве. // Проблемы ... ... ... ... ...... 2002.- № 44. - С. 16 - 18.
110 Красатин Н., Пиянин В.М. ... ... и ... ... ... области. (клещи и пухоеды). // Профилактика и ликвидация
болезней домашних животных и птиц. 1980. – С. 26 - ... Nelson B.C., Murray M.D. The ... of ... on ... pigeon. // Int. J. ... 1971. V.1. – P. 21 - 29.
112 Лункашу М.Т. Пухоеды (Mallophaga) домашних голубей Молдавии.//
Паразиты животных и ... 1973. 9. – С. 214 - ... Жук. Е.Ю., ... Т.М. Да ... ... ... шызага
голуба Беларуси. // Весци АН БССР. Сер. Биол. 1975. - № 2. – С. 101 - ... ... С.К. ... изучения пухоедов домашних и промысловых
птиц Средней Азии. //Энтомол. исследования в Киргизии. 1976. - №11. – ... ... ... З.В., ... И.И. ... область (Экономика-
географическая характеристика) //Изд. АН Каз ССР. - Алма-Ата: 1961. – ... ... В.Н., ... Л.А. ... обрапботкеа
экспериментальных данных. //Ветеринария. 1986. - № 6.- С. 74 - 78.
117 Лютинский С.И., ... В.С. ... по ... физиологии
сельхозяйственных животных. – Москва: Агропромиздат. 1989. – С. 20 - ... ... П.А. ... ...... 1962.- 463 ... Павловскии Е.Н. Теория паразитоценозов и паразитарные болезни. //
Совещание по паразитологическим проблемам. – ... ... 1955. – ... - ... Маркевич А.П. Паразитология, становления, предмет, теоритические
основы и задачи. // Паразитоценология. – Киев, 1985. – С. 16 - ... ... ... ... системы.
//Ветеринария. 1986. № 8. – С. 48 - 52.
122 ... Ю.П. ... и ... болезни
сельхозяйственных животных.- Ленинград, 1988. – С. 174 -178.
123 ... М.М., ... А.Т., ... А.В., ... Ж.К.
Паразитоценозы и ассоциативные ... ... ... //
Материалы международной научно-практической конференции. Животноводство
иветеринария в ХХ1 веке: действительность и перспективы развития. – ... – С. 31 - ... ... М., ... Т., ... Ө., Шабдарбаева Г.,
Жантөре М. Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары. – Алматы:
Агроуниверситет, 2003. – 516 с.
125 ... С.В., ... В.И. О ... аскаридий,
капиллярий и кокцидий в кишечнике цыплят. //Ветеринария. 1968. № 8. – ... ... ... Л.П., Волкова Г.Н, Кругляк Е.Б., Тер-Симонян., Авчук
С.В. Эффективность универма при нематодозах кур. //Ветеринария. 2000. № ... С.30 ... Campbell W.C., Fischer M.H., Stapley E.O., ... ... T.A. ... a porent ... agent. “Science” 1989.
221.
№ 4613.- P. 823 - ... ... Н.Ж. ... ... ... кур на зараженность
эймериями. // Материалы Международной научно-практической конференций
Животноводство и ветеринария в ХХ1 ... ... и ...... 2002. – С. 29 ... Хусайнова Л.Т. Эймериоз телят на востоке и северо-востоке
Казахстана и его ... // ... ... научно-практической
конференции. – Семей, 2002. – С. 33 - 34.
130 Крылов. В.Ф. ... ... кур к ... ... 1970. № 6. – С. 63 - 65.
131 Крылов М.В., ... В.И. ... при ... птицы.
//Ветеринария. 1972. № 8. –С. 76 - 78.
132 Дремова.В.П., ... Ю.П. ... и ... ... и паразитарные болезни. – Москва:
Медицина, 1987. № 4. – С. 76 - ... ... Г.Г., ... Г.М., ... М.Я., Зимаков Ю.А.
Токсикологические аспекты использования синтетических пиретройдов ... ... // ... 2003. № 3. – С. 52 - ... ... Т.Н., ... В.К., Кабдулин В.Е., Челдибаев М.К.,
Комиссаров. И.А., Жумагалиева Г. // Саранчовые вредителисельхозяйственных
растений Казахстана и рекомендации по ... их ...... Publishing, 2000.
135 Исимбков Ж.И., Насыров Ф.С., Макатов Т.К., Жармашов К.М. Способ
защиты ... от ... мух, ... оводов и гнуса.
//Предвапрительный патент № 16573 ... по ... ... ... ... ... ... 2006, Бюл. №1. – 2
с.
136 Исимбеков Ж.М., Насыров Ф.С., ... Т.К. ... ... для ... ... рогатого скота от зоофильных мух, ... ... ... для получение предварительного патента Комитета по правам
интеллектуальной собственности Министерства Юстиции Республики ...... ... И.А. ... ... карбофоса и диброма в борьбе с
эктопаразитами птиц: Автореферат диссертации на соискание ... ... вет. ... – Москва, 1970. – 23 с.
138 Фролов Б.А. Кровососущие ... ... и меры ... ... R., ... OK., C.lectularius L.): Автореферат
диссертации на соискание ученой степени доктора ... ... 1971. ... с.
139 Холодов И.Я. Разработка аэрозольного метода борьбы с ... ... ... Redi, 1674) в ... в ... ... диссертации на соискание уч. степ. канд. вет.наук:. – ... – 22 ... ... А.У., ... О.П., ... В.И. Эффективность
препарата Парисара при некоторых ... ... и ... ... ... научно-практической перспективы развития. – Семей,
2002. – С. 169 - 171.
141 Керимбаева. А.У. ... ... и ... ... ... в ... ... Республики Казахстан: Диссертация на соискания
ученой степени к.в.н:. – Алматы, 2005. – 122 ... ... Д.И. ... ... и меры борбы при смешанных
болезнях птицы. //Ветеринария. 1988. № 7. - С. 38 - ... Қаз ... ... ... ... ... ірі қара мал
төлінің остертагиялық-эймериялық ... ... ... ... ... ... ... –Алматы, 2002. – 128 бет.
144 ... М.Х. ... ... ... ... – М. ... вет. ак. 1987. – 22 с.
145 Сулейменов М.Ж., ... Г.И., ... Я.М. ... указания
по комплексной оценке антгельминтных препаратов в ветеринарии. – Алматы.
2002. – 10 с.
Қосымшалар
Қосымшалар ... ... ала ... және өтінімдер

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздары және оларға қарсы шаралар22 бет
Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым6 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Іргетас және іргетас арқалықтары және оларға қойылатын талаптар жайлы ақпарат5 бет
Автотербелмелі жүйелер кластерінің сигнал өндіру режимдері және оларға шуыл мен флуктуациялардың әсерін тәжірибе жүзінде зерттеу40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь