Аналитикалық химия пәнінен дәрістер жинағы

1 . Дәріс. Химиялық сандық талдау, оның мақсаттары, түрлері және әдістері. Орташа сынама алу, оны анализге даярлау.
2 . Дәріс. Сандық анализ қателіктері, олардың жіктелуі, шығу көздері. Қателіктерді анықтау және жою. Талдау мәліметтерін математикалық статистика әдісімен өңдеу.
3 . Дәріс. Гравиметрлік талдау әдісі, жіктелуі: бөлу, айдау, тұндыру әдістері. Қатты фаза түзілу механизмі. Кристалды, аморфты тұнба алу жағдайлары.
4 . Дәріс. Тұнбаның тұндырылған және гравиметрлік (өлшеу) түрлері, оларға қойылатын талаптар. Гравиметрлік анықтау мысалдары.
5.Дәріс. Титриметрлік талдау негіздері. Титриметрияда қолданылатын реакцияларға қойылатын талаптар. Титриметрлік әдістің жіктелуі. Титриметрияда стандартты ерітінділер дайындау.
6.Дәріс. Қышқыл.негіздік титрлеу әдісі, жіктелуі. Бірнегізді күшті және әлсіз қышқылдарды сілтімен титрлеу барысында ерітінді рН.ның өзгеруі.
7.Дәріс. Титрлеу қисығының эквивалентті бөлігіне әсер ететін факторлар. Титрлеудің эквивалентті және соңғы нүктелері. Қышқыл.негіздік титрлеу индикаторлары, олардың ионды.хромофорлы теориясы. Титрлеуге қажетті индикатор таңдап алу.
8.Дәріс. Көпнегізді қышқылдар мен негіздерді титрлеу барысында ерітінді рН.ның өзгеруі. Қышқыл.негіздік титрлеуді тәжрибелік қолдану мысалдары: судың кермектігін, соды мен сілті қоспасын т.б. анықтау.
9.Дәріс. Комплексометрлік титрлеу. Әдістің жіктелуі. Комплексондар. Металл комплексонаттарының тұрақтылығы, оған жүйе рН.ның әсері.
10.Дәріс. Металлхромды индикаторлар, оларға қойылатын талаптар. Комплексонометрлік титрлеу қисықтары. Титрлеу мысалдары: кальций мен магнийді бірге жүргенде, алюминийді, темірді т.б. анықтау.
Сандық талдау заттың сандық құрамын анықтаумен щұғылданады. Қойылатын мақсаттарына қарай сандық талдау элементті және фазалық анализ бөлып бөлінеді. Элементті анализде зерттейтін үлгідегі элементтің жалпы мөлшері анықталады: мысалы, PbS, PbCO3. Фазалық анализде үлгідегі әр қосылыстың сандық мөлшері анықталады. Ол үшін әр қосылыс жеке-жеке бөлінеді де, әрқайсысының сандық мөлшері анықталады: PbS (HNO3), PbCO3 (НАс), PbSО4 (к.НАс+к.NН4Ас).
Сандық талдауда химиялық, физикалық, физика-химиялық, биологиялық әдістер қолданылады: 1. Химиялық әдістер химиялық реакцияларды қолдануға негізделген: гравиметрияда (Ғе3+→ Ғе(ОН)3 → Ғе2О3) анықталатын зат белгілі бір қосылыс түрінде бөліп алынып, оның массасы дәл өлшенеді; титриметрияда (Ғе3+→ 5 Ғе2+ + МпО4- + 8Н+ → 5Ғе3+ + Мп2+ + 4Н2О) анықталатын затпен әрекеттесетін концентрациясы белгілі реагенттің көлемі дәл өлшенеді; көрнекі колориметриялық әдіс (Ғе3+ +3SСN- → Ғе(SСN)3 ) түзілген комплекстің бояуының интенсивтілігін байқауға негізделген. 2. Физика-химиялық әдістер заттың химиялық реакция жүруі нәтижесінде өзгеретін белгілі бір физикалық параметрін өлшеуге негізделген (мысалы, полярография, амперометрия әдістерінде – ток күші; потенциометрияда –потенциал; кулонометрияда – электр мөлшері; фотометрияда – оптикалық тығыздық т.б.). 3. Физикалық әдістер мөлшері анықталатын заттың белгілі бір физикалық қасиетін (тығыздығы, электрөткізгіштігі, сәулеленуі, оптикалық тығыздығы, потенциалы т.б.) тікелей өлшеуге негізделген (мысалы, атомды-абсорбциялық әдістер-ультракүлгінді, инфрақызылды, рентгенді спектроскопия - заттың әр түрлі сәулелерді жұтуына; атомды-эмиссионды әдістер – спектральды, жалынды фотометрия, т.б. - заттың әр түрлі сәулелерді сыртқа шығаруына негізделген). 4. Биологиялық әдістер биологиялық активті заттарды қолдану арқылы заттың мөлшерін анықтауға негізделген.

Кез-келген сандық талдау жалпы мынадай сатылардан тұрады:
1) Орташа сынаманы сұрыптап (таңдап алу).
2) Сынаманы (үлгіні) анализге дайындау;
3) Таңдап алынған әдіспен талдауды жүргізу;
4) Аналитикалық сигнал алу, оны сенімді тіркеу және өлшеу.
5) Анализ нәтижелерін өңдеу және есептеу.

Сынаманы сұрыптау техникасы заттың агрегаттық жағдайына байланысты. Онымен тәжрибеде техникалық бақылау бөлімі (ТББ) шұғылданады. Анализденетін зат қатты, сұйық немесе газ күйінде болуы мүмкін. Анализдеуге сынаманы белгілі бір мөлшерде алады. Сынаманың құрамы анализденетін заттың орташа құрамына түгелімен сәйкес болуы керек. Анализдеуге қажетті сынаманы механикалық не химиялық тәсілдермен дайындайды. Зат газ не сұйық күйінде болатын болса, одан құрамы анализденетін заттың құрамына сәйкес келетін сынама дайындау қиын емес. Қатты зат түрлі компоненттердің гетерогенді қоспасы болғандықтан, оның әр жерінен алынған сынама құрамы әр түрлі болуы мүмкін. Сынама алу қателігі зат түйіршіктерінің мөлшері өскен сайын және сынама мөлшері азайған сайын артады. Сондықтан сынама өте аз мөлшерде алынатын талдау әдістері (спектрография, микроанализ, балқу нүктесін анықтау т.б.) үшін оны өте жоғары дәрежеде гомогендеу керек. Егер анықталатын компонент (мысалы, кен) сынаманың өте аз ғана бөлігін құраса және сынамадағы жеке компоненттердің тығыздықтары әртүрлі болса, сынама алу қиындай түседі. Сынама алмас бұрын талданатын затты жақсылап араластыру керек. Анализдеу үшін сынаманы азайтып алу керек және оны жақсылап ұсақтау қажет. Орташа сынаманың мөлшері мына формула бойынша есептелінеді:
q = K. d2 , (q – орташа сынама мөлшері, кг; d – түйіршік диаметрі, мм;). Егер бөлшектерінің диаметрі d = 0,1 мм сынама алу қажет болса, онда оның массасын q = 0,1. 0,12 = 0,001 кг = 1 гр. етіп өлшеп алу керек.
Сынаманы азайтуды бөлшектеу (кварттау), шаршылау әдістері арқылы немесе механикалық бөлгіштердің көмегімен жүзеге асыруға болады:
1) Бөлшектеуді (кварттауды) сақиналы және конусты тәсілдерді қолданып іске асырады.
2) Шаршылау әдісінде сынаманы сызғыштың көмегімен тегістеп жайып алады да, содан соң оны шахматтық реттегі квадраттарға бөліп, квадраттардан сынама алады.
3) Механикалық бөлгіштер көмегімен сынама алу бір жағы бітеу майыстырылған түтік бөлгіш көмегімен орындалады. Бұндай бөлгіштің әр айналымында (бұрылысында) сынаманың көлемі екі есе азайып отырады.

Егер сынаманы саусақпен сипап не уқалап көргенде, оның түйіршіктері қолға білінбейтін болса, онда бұл - сынаманың жақсы ұсақталғандығының белгісі болып табылады. Әрмен қарай талдауды жүргізу үшін анализденетін сынаманың қатты не сұйық күйіндегі белгілі мөлшері дәл өлшеп алынады.
        
        “Аналитикалық химия. 2 өлім”  пәні
Дәрістер мазмұны ...... ... сандық талдау, оның мақсаттары, түрлері және
әдістері. Орташа сынама алу, оны ... ... ... ... сандық құрамын анықтаумен щұғылданады. Қойылатын
мақсаттарына қарай ... ... ... және ... ... ... Элементті анализде зерттейтін үлгідегі элементтің ... ... ... PbS, PbCO3. Фазалық анализде үлгідегі әр қосылыстың
сандық мөлшері анықталады. Ол үшін әр ... ... ... ... ... ... анықталады: PbS (HNO3), PbCO3 (НАс), PbSО4
(к.НАс+к.NН4Ас).
Сандық талдауда химиялық, ... ... ... ... 1. ... ... химиялық реакцияларды қолдануға
негізделген: гравиметрияда (Ғе3+→ Ғе(ОН)3 → ... ... зат ... қосылыс түрінде бөліп алынып, оның массасы дәл өлшенеді; титриметрияда
(Ғе3+→ 5 Ғе2+ + МпО4- + 8Н+ → 5Ғе3+ + Мп2+ + 4Н2О) ... ... ... ... ... ... дәл ... колориметриялық әдіс (Ғе3+ +3SСN- → Ғе(SСN)3 ) түзілген комплекстің
бояуының интенсивтілігін байқауға ... 2. ... ... химиялық реакция жүруі нәтижесінде өзгеретін белгілі бір физикалық
параметрін ... ... ... полярография, амперометрия
әдістерінде – ток күші; потенциометрияда –потенциал; ... ... ... ... – оптикалық тығыздық т.б.). 3. ... ... ... заттың белгілі бір ... ... ... сәулеленуі, оптикалық тығыздығы, потенциалы
т.б.) тікелей өлшеуге негізделген (мысалы, ... ... ... ... спектроскопия - заттың әр түрлі
сәулелерді жұтуына; атомды-эмиссионды ...... ... т.б. - ... әр ... сәулелерді сыртқа шығаруына
негізделген). 4. Биологиялық әдістер биологиялық ... ... ... ... мөлшерін анықтауға негізделген.
Кез-келген сандық талдау жалпы мынадай сатылардан ... ... ... ... ... ... Сынаманы (үлгіні) анализге дайындау;
3) Таңдап алынған әдіспен талдауды жүргізу;
4) Аналитикалық сигнал алу, оны ... ... және ... ... ... ... және есептеу.
Сынаманы сұрыптау техникасы заттың агрегаттық жағдайына ... ... ... ... ... (ТББ) шұғылданады. Анализденетін
зат қатты, сұйық немесе газ күйінде болуы мүмкін. Анализдеуге сынаманы
белгілі бір ... ... ... ... анализденетін заттың орташа
құрамына түгелімен сәйкес болуы керек. Анализдеуге ... ... не ... тәсілдермен дайындайды. Зат газ не сұйық күйінде
болатын болса, одан құрамы ... ... ... сәйкес келетін
сынама дайындау қиын емес. Қатты зат түрлі компоненттердің гетерогенді
қоспасы болғандықтан, оның әр ... ... ... құрамы әр түрлі болуы
мүмкін. Сынама алу қателігі зат түйіршіктерінің мөлшері өскен сайын және
сынама ... ... ... ... ... ... өте аз мөлшерде
алынатын талдау әдістері (спектрография, микроанализ, ... ... т.б.) үшін оны өте ... ... гомогендеу керек. Егер
анықталатын компонент (мысалы, кен) ... өте аз ғана ... ... ... жеке ... ... әртүрлі болса, сынама алу
қиындай түседі. Сынама алмас бұрын талданатын затты жақсылап араластыру
керек. Анализдеу үшін ... ... алу ... және оны ... ... Орташа сынаманың мөлшері мына формула бойынша есептелінеді:
q = K. d2 , (q – ... ... ... кг; d – ... ... Егер ... диаметрі d = 0,1 мм сынама алу ... ... ... ... q = 0,1. 0,12 = 0,001 кг = 1 гр. етіп ... алу керек.
Сынаманы азайтуды бөлшектеу (кварттау), шаршылау әдістері арқылы ... ... ... ... ... болады:
1) Бөлшектеуді (кварттауды) сақиналы және конусты тәсілдерді қолданып
іске асырады.
2) Шаршылау әдісінде ... ... ... ... жайып алады
да, содан соң оны ... ... ... ... сынама алады.
3) Механикалық бөлгіштер көмегімен сынама алу бір жағы ... ... ... көмегімен орындалады. Бұндай бөлгіштің әр
айналымында (бұрылысында) сынаманың көлемі екі есе азайып отырады.
Егер ... ... ... не ... ... оның түйіршіктері
қолға білінбейтін болса, онда бұл - ... ... ... болып табылады. Әрмен қарай талдауды жүргізу үшін ... ... не ... ... ... мөлшері дәл өлшеп алынады.
2 – Дәріс. Сандық анализ қателіктері, олардың жіктелуі, шығу ... ... және жою. ... ... ... ... өңдеу.
Кездейсоқ және жүйелі қателердің салыстырмалы сипаттамасы
Қателер
|Жүйелі | ... ... ... себептерден |1. Анықталмаған, көзге ... ... ... немесе оның |жоқ, ... ... ... көп ... ... анализ |болғандықтан, анализдің жалпы нәтижесіне ... ... ... ... ... ... әсері болмашы|
|арқылы анықтауға болады |ғана. Жекелеп қарастырудың мағынасы жоқ. |
| ... ... ... ... |
| ... мен ... ... |
| ... ... ... ... Аналитик үшін маңызды |2. ... ... қате ... ... |
| ... ... ... мүмкін ... Мәні ... ... |3. ... ... қате ... мәні |
|немесе заңдылықты түрде ... да, ... ... да тұрақты емес.|
|өзгереді. Анализ нәтижелеріне|Оның абсолюттік мәні неғұрлым көп болса, |
|оң не теріс қосынды, жүйелі |соғұрлым ... аз ... ... ... | ... Бағалануы: есептелген, |4. Ықтималдықтар теориясы негізінде ... ... қою ... ... ... ... үлестірім |
|алынған түзетуді енгізу |функциясымен ... ... үшін ... немесе жүйелі қатені |математикалық статистика әдістері ... ... жою ... |қолданылады. ... ... ... |Сипаттамасы |Себебі |Жою ... |
|( ... ... емес ... ... ... есептеу |
| |белгілі, ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| | ... т.б. | ... ... ... ... қою ар-қылы |
| |белгісіз; | ... ... ... |
| ... ... |жатқанда |
| ... |а) ... ... |1а) ... ... |
| | ... ... тексеру; |
| | |б) ... ... |1б) ... ... |
| | | ... ... тастарын|
| | | ... ... |
| | |в) ... дәл ... |1в) ... ... |
| | |г) ... дұрыс |салыстырып тексеру; |
| | ... |1г) ... |
| | |2) ...... қолдану. |
| | ... |2) ... |
| | ... ... және бос |
| | ... |тәжірибелер өткізу. |
| | |3) ... әр ... |3) Әр ... үшін |
| | ... ... ... ерекшелігі |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... және т.б.) | ... ... |Әртүрлі: ... ... |
| ... ... ... |біртіндеп қайта |
| ... ... ... ... ... ... ... |уақыт әсері; ... |
| ... F(p) ... ... ... және |
| ... ... |жұмыс реті; |т.б. ... |
| | ... алу ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... жеке ... |
| | ... т.б. | ... кездейсоқ қателерінің бағалануы математикалық статистика
әдістерін қолдану ... ... ... ... ... ... ... ішкі зертханалық эксперимент жоспарын
қолданумен жүзеге асырылуы мүмкін.
Сынама алу және сынаманы анализге дайындау операцияларының кездейсоқ
қателері тәуелсіз зерттеледі. Олар бір ғана ... ... ... ... ... ... нақты
мөлшерінің шашырандылығын сипаттайды. Сынамада ... ... ... ... ... ... ... қателері,
бұл – бір ғана сынамадан ізделінген компонентті анықтау ... ... ... нормальдығын ГОСТ 8.207-76 бойынша
тексереді. Бұл ... ... ... үшін ... ... анықтау нәтижелерінің саны 15-тен кем болмауы қажет, ал бұл
көп еңбекті талап етеді. Сондықтан, әдеттегідей, сынаманың аз ... ... ... ... шекті (хmax және хmin) мөлшерлері
және ілескен компоненттердің максималды мөлшері бар екі сынама үшін
анықтау ... ... ... Егер ... ... онда үлкен ықтималдықпен басқа да ... ... ... де ... ... деп ... болады.
Таңдамалық стандартты ауытқу (S) көлемі (n) 30÷50 болатын ... ... ... шамамен тең деп алынады. Егер S көлемі
кішірек болса, онда сенімді (СА) ... ... үшін ... ... ... t(p,f) – ... ... |
| |S – ... ... ... |
| |n ... көлемі. ... ... үшін СА ... ... ... (х – ... нәтижесінің математикалық |
| ... |
| |up - ... ... ... ... |
| |(x – бас ... стандартты ауытқуы. |
Таңдаманың көлемі n ... ... ... ... ... ... ... болады. шартының орындалу ықтималдығы, таңдаманың көлемі
кішірейгенде арта түседі.
Аналитикалық бақылау практикасында 10-20 ... ... ... ... нәтижелерінен алынған метрологиялық
сипаттамалар, зертханалық мұрағат (архив) мәліметтері арқылы дәлденеді.
Сынамалардың ең аз ... ... Sr-ың ... ... ... көрсететін жүрісі бірқалыпты ... ... ... ... ... ... ... компонентті
саны аз (n(3) параллель анықтаулар арқылы табудың нәтижелері сақталған.
Стандартты ауытқуды мына ... ... ... ... ... ... үшін
және
- логнормаль үлестірім үшін есептейді.
Егер аналитиктің қолында құрамдары ұқсас үлгілер ... ... ... ... ... онда ... ... Әртүрлі әдебиет көздерінде оны әрқалай белгілейді:
а) [6]-да, мысалы, Dn,k=Sn,k2, мұндағы n – параллельді ... k – ... не ... ... ИЮПАК ұсыныстарында бұл шама Sg2 деп белгіленген, ... g ... ... саны;
в) [17]-ң авторларының ұсынысы бойынша: және ... ... ... S12, S22, …Sk2 - ... үлгі ... анализінің деректері
бойынша алынған таңдамалық дисперсиялар;
; мұндағы - бұл, k-тектес ... ... ... ... еркіндік дәрежесінің саны;
;
- ортасалмақты стандартты ауытқу.
Егер болса, онда стандарттық ауытқудың бұл мәндерін ... ... ... ... ретінде қабылдауға болады. Бұл жағдайда
() пен бас ... ... ... ... ... ... ... мына формула арқылы
есептеледі:
, мұндағы - ортасалмақты орта мән.
деген жағдайдың қабылдануы, ... ... ... ... оның мөлшерлерінің барлық деңгейлерінде ... ... ... ... ... ... ... деген
пайымдауды Si2 таңдамалық дисперсияларды ... ... ... ... ... мәселен, Фишердің критерийі және тағы да басқа,
математика курсында келтірілген статистикалық әдістердің ... ... ... ... ... ... нәтижелері және мұрағаттың деректері бойынша
есептелген Sтәжр және ... ... ... ... ... келеміз. Егер S2тәжр және S2мұра ... ... ... ... онда ... ... әдістемесі әлі дұрыс
игерілмеген деп есептеледі. Егер Sмұра E0ДФА,1,25>0,76В.Ғе2+ ... ... ... ... ... индикатор өзінің түсін өзгертеді. Т.с.н.-не сәйкес
/ ... ... = E0ДФА =0,79В = ... lg
*/=0,77+0,058 lg */,
бұдан lg ... ... =2; +=100%, енді ... ... ... ... Н3РО4 ... титрлегенде: ... ... ... ... ... = E0ДФА =0,79=0,53+0,058 lg */;
lg */=0,79-0,53/0,058=4,4;
/=104,4; =104,4*
+------100%
----х%
х=
*100/+=*100/+*104,4=100/1+104,4=0,004%
15-Дәріс. Перманганатоиетрия. ... ... және ... титрлеп анықтау. Броматометрия.
Перманганатометрия.
Перманганатометрия әдісі тотықсыздандырғыштарды перманганатпен
көбінесе ... ... ... ... негізделген. Қышқылдық
ортада: ... ... ... ... ... ... анық ... мөлшерін
алып дайындауға болмайды, себебі перамнганаттың құрамында тотықсыздану
нәтижесінде пайда болған МnО2 бар. ... ... оның ... ... су
мен ауадан кіретін әртүрлі қоспалармен органикалық заттар, тозаң, ... ... ... ... нәтижесінде өзінің
концентрациясын өзгертеді. Сондықтан перманга-наттың ерітіндісін 7-10 ... ... ... ... ... КМnО4 ... ептеп МnО2
тұнбасынан бөліп алады. ... ... КМnО4 ... ұзақ ... ... ... ... ерітіндісінің титрін
натрий оксалатын Na2С2О4 ... ... ... Н2С2О4 пайдаланып
анықтайды. Перманганат пен ... ... ... ... ... реакция :
2МnО4- + 5Н2С2О4 + 6Н+ ( 2Мn2+ + 10СО2 + ... -2е ( 2СО2; ... ... = ... ... Мn2+ ... катализатор ролін атқарады. Перманганаттың
алғашқы тамшысының бояуы ыстық ерітіндіде де өте баяу ... ... Мn2+ ... концентрациясы артады, реакцияның жылдамдығы да
өседі. Перанганаметориялық тирлеуде титрантың өзі индикатор ролін ... ... ... ... ерітінді қызғылт түске боялады.
Перманганаметория тәжірибеде кең қолданылады. Бұл ... ... ... ... Н2О2, NO2- ... (II) анықтау. Темір үлгілерін анализге дайындағанда ерітіндіде үш
зарядталған темірдің иондары жүреді. Сондықтан ... ... ... ... темір (II)-ге дейін тотықсыздандыру керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... қалайы (II) хлоридінің ... т.б. ... ... ... ... алдында ерітіндіден түгел
титрлеу керек.
Тәжірибеде кең тараған тотықсыздандырғыштың бірі – SnCl2 ... + 2FeCl22+ ( 2Fe2+ + SnCl62- + ... ... ... ... ... кетіру үшін қалайы
(II)-мен әрекеттесетін сулема HgCl2 ерітіндісі қосылады:
HgCl2 + SnCl42- ( Hg2Cl2 ( + ... Hg2Cl2 ақ ... ... ... Тұнбаны сүзбей ақ темір ... ... ... ... ... мына ... еске алу ... болған Hg2Cl2 тұнбасы перманганатпен тотығады. ... SnCl42- ... ... аз ... Hg2Cl2 тұнбасы да аз алынады, сондықтан оның
перманганатпен ... ... ... ... Егер ... көп ... оның әрі ... тотықсыздануы нәтижесінде металл түрінде сынап пайда
болса (тұнба сұрланады): Hg2Cl2 + SnCl42- ( 2Hg ( + ... ... ... ... ... да, ... нәтижесі
дұрыс болмайды. Сондықтан дұрыс нәтиже алу үшін SnCl62- -дің шамалы артық
мөлшерін ғана қосу ... Ол үшін H2 SnCl4 ... ... ... ерітіндісінің сары түсі жойылғанша қосады, содан кейін тағы 1-2 тамшы
құяды.
Тағы бір еске ... - ... тұз ... ... ... ... титрлегенде қатарласа хлор иондарының бос хлорға дейін
тотығуы. Бұл қатарласу реакциясын жою үшін ... ... ... ... қоспасын қосады. Цимерман-Рейнгардтың қоспасының
құрамы – марганец (II) ... ... ... және күкірт
қышқылдары. Марганец ... ... ... ... ... ... темір (III) иондарымен түссіз комплекс [Fe(PO4)2]3- түзіп,
эквивалентті нүктені анық ... ... ... күкірт қышқылы қажетті
қышқылдықты қамтамасыз етеді.
Темір (III)-ді тотықсыздандырудың ... кең ... жолы – ... не ... ... ... Жиі ... Zn + 2Fe3+ ( 2Fe2+ + ... ... ... ... он ... ... кетіруге болады.
Тотықсыздандыруға амальгамаланған мырышпен толтырылған Джонс редукторын
пайдаланған ыңғайлы.
Тотықсызданған темір (II) ... ... ... ... ... темір (III) – дің түсі сары, бұл түс эквивалентті нүктені
анықтауды қиындатады. Эквивлентті нүктені анық табу үшін ... ... ... ... комплекс беретін фосфор қышқылын қосады. ... ... ... ... ... басу ... пайдаланып перманганатометриялық жолмен ... ... жоқ, ... ... беретін кальций иондарын да
анықтауға болады. Ол үшін кальцийді СаС2О4 тұнбасына ... ... және ... ... ... ... ... ерітеді, бөлініп
шыққан қымыздық қышқылын перманганат пен титрлейді. fэкв.(Ca2+) = ½, себебі
онымен байланысқан оксалат-ионы перманганат пен титрлегенде екі ... С2О42- -2е ( ... ... ...... ... ... – анионының
тотықсыздану реакциясы: ... + 14Н+ + 6е ( 2Сr3+ + ... ... = 1/6, Е0 ... = 1,33В.
К2Сr2О7 тұзының таза кристалды препаратын жеңіл ... ... Ол ... ... ... ... стандартты ерітіндісін К2Сr2О7
тұзының дәл нақты мөлшерін алып дайындауға болады.
Темір (II) ... ... ... ... ... ... бір ... – реакцияның нәтижесінде эквивалентті
нүктені анықтауды қиындататын жасыл ... ... Сr3+ ... ... әдісте индикатор ретінде дифенилсульфон қышқылы, фенилантронил қышқылы,
фосфор қышқылы қатысында дифениламин қолданылады.
Бихроматометрияның ең ... ... ... - әртүрлі
үлгілердегі темірді анықтау. Алдан ала ... (III) ... (II) ... жоғарыда келтірілген әдістердің бірін пайдаланып тотықсыздандырады.
Тотықсыздандырғыштарды кері титрлеу жолымен анықтайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... Мор тұзының
Fe(NH4)2(SO4)2 (6Н2О титрленген ... ... ... қосады.
Реакцияласпай қалған темір (II) – иондарын бихроматпен титрлейді.
Иодометрия . ... әдіс I2- нің I- - ... ... не I- - ... бос ... дейін тотығуына байланысты
тотығу-тотықсыздану ... ... I2 + 2е ( 2 ... I2) = ... ... пен ... қарағанда әлсіз тотықтырғыш, ал I- - иондары
Сr3+ пен Мn2+ салыстырғанда ... ... ... ... ... ... екі ... пайдалануға болады: 1)
тотықсыздандырғыштарды I2-мен титр леп анықтау; 2) ... ... ... ... ... ... ... иодты натрий тиосульфатының ерітіндісімен титрлейді:
I2 + 2S2O32- ( 2 I- + S4O62- ; S2O32- -2e ( S4O62-, ... ... екі ... ионы екі ... жоғалтады.
Сонымен иодометриялық әдісте жұмысшы ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Тиосульфаттың ерітіндісі. Тиосульфаттың химиялық таза кристалды түрін
Na2S2O3(5Н2О белгілі жағдайда алуға ... ... ... судағы
ерітіндісі тұрақсыз. Мысалы, ол суда ... ... ... ... СО2 + Н2О + S2O32- ( НСО3- + НSO3- + ... ... NaНSO3 ... әрекеттескенде:
НSO3- + I2 + Н2О ( НSO4- + 2 I- + ... + Н2О -2е ( НSO4- + 2Н+, ... ... ... ... екі есе ... ... жұмсалады. Осыған
байланысты тиосульфаттың иодпен ... ... ... ... ... ерітіндісінің титрі онда ауадан еріген оттегімен әректеттесуі
нәтижесінде де өзгереді: 2S2O32-+ О2+(2SO42-+ S(
Осыған байланысты дайындалған ... ... ... ... ... ғана бихромат арқылы анықтайды. Бихроматтың дәл нақты мөлшерін
суда ерітеді, қышқыл ортада ... ... ... ... құяды.
Реакцияласу нәтижесінде бос ... ... ... ... ... + 6I- + 14Н+ ( 2Сr3+ + 3I2 + ... ... судағы ерігіштігі өте аз ((0,2 г/л не 2(10-3моль/л), сондықтан ... ... ... ... ... таза ... дәл нақты
мөлшерін концентрлі КI ерітіндісінде ерітеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... судағы ерігіштігі артады.
Иодтың ерітіндісін салқын жерде, қоңыр , ... ... ... ... ... ... иод ... титрін тексеріп тұрған жөн,
себебі ұзақ сақтағанда суда ... ... ... ... 4I- + O2 + 4Н+ ( 2I2 + ... концентрациясы артады. Иод ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Иодометриялық әдісте индикатор ретінде иодпен ашық көк түсті қосылыс
беретін ... ... ... титрлеуді комнаталық
температурада және ерітіндінің рН 0-7 аралығында ... ... ... ... ... ... титрлеу қиындайды: I2 + 2ОН- ( IО-
+ I- + 7Н2О ; 4IО- +2S2O32- + 2ОН- ( 2SO42- + 4I- + ... ... ... ...... ауадағы оттегімен тотығу қауіпі
туады. Иодид ерітіндісімен ... ... ... As(III), ... ... күкіртті сутегі т.б. тотықсыздандырғыштарды титрлеуге
болады. Иодометриялық жолмен ... ... ... ... ... ... 2Cu2+ + 4I-( 2CuI + ... ... ... ... титрі белгілі ерітіндісімен титрлейді.
Сонымен қатар осы жолмен тотықтырғыш қасиет көрсететін, бірақ аз еритін
хроматтар ... ... да ... қорғасын т.б. анықтауға болады.
Анализдейтін катионды хромат түрінде толық тұнбаға түсіреді, тұнбаны ... ... ... ... ... + 2Н+ ( Ва2+ ... + Н2О
ерітіндідегі бихромат-иондарын иодометриялық әдіспен анықтайды:
Сr2О72- + 6I- + 14Н+ ( 2Сr3+ + 3I2 + 7Н2О ; I2 + 2S2O32- ( 2S4O62- ... ... бір ...... иондарымен белгілі сехиометриялық
реакцияға қатысатын кез-келген тотықтырғыштарды сутек және ... ... суда ... ... т.б. ... ... бірнегізді қышқылды күшті негізбен титрлеу қисығы.
10,0 мл 0,1М СН3СООН ерітіндісін 0,1М NaOH ерітіндісімен титрлеу ... мл |[ОH-] |рОН |[H+] |рН |
| | | | | ... ... |11.13 ... |2.87 ... |5.5.10-10 |9.26 ... |4.74 ... | |8.30 ... |5.70 ... ... |7.26 ... |6.74 ... ... |6.26 ... |7.74 ... |5.5.10-7 |5.13 ... |8.87 ... ... |4.30 ... |9.70 ... ... |3.30 |2.00.10-11 |10.70 ... ... |2.30 ... |11.70 |
| ... | | | ... ... ... ... ... әсер ... факторлар.
Титрлеудің эквивалентті және соңғы нүктелері. ... ... ... ионды-хромофорлы теориясы. Титрлеуге
қажетті индикатор таңдап алу.
Қышқылды-негіздік индикаторлар. Қышқылды-негіздік индикаторлар – ... ... ... ... ... ... (HInd) ... (Ind). Қышқылдық индикаторлар : HInd ↔ Н+ + Ind- ... = ... [HInd] ; pKa = lg ([HInd]/ [Ind-] ) + pH ... ... ... Ind + Н+ ↔ IndН+ ... = ... [Ind]. [H+] ; pKв = lg ([Ind]/ [IndН+]) – рН.
pKa және pKв - индикатордың ... ... ... ... және иондық бөлшектерінің түсінің арасында
айырмашылық болады. Егер [HInd]/ [Ind-] ... 1-ге тең ... = рН + lg ([HInd]/ [Ind-] ) = рН + lg1 = рН = ... ... индикатордың титрлеу көрсеткіші деп атайды. Бұл нүктеде
индикатордың 50% молекулалық (қышқылдық), ал қалған 50% ... ... ... яғни ... көрсеткіші индикатордың екі түрінің
концентрациялары бір-біріне тең жағдайға сәйкес рН-пен ... ... көзі екі ... ... қоспасынан жуық мәнмен оның 10 еседей
артық мөлшерде жүрген түрінің бояуын байқайды. Егер ([HInd]/ [Ind-] ) ... ... ... ... ... ... ... түсіне сәйкес
болады. Ал ([HInd]/ [Ind-] ) = 1/10 болса, ол ... ... ... ... болады.
рН = рКа - lg ([HInd]/ [Ind-] ); ([HInd]/ [Ind-] ) = 10/1 ... ... рКа – 1 ... [Ind-] ) = 1/10 болғанда рН = рКа + 1.
Яғни, индикатор өзінің түсін ∆рН = (рКа + 1) ... ... рН ... ... ... ауыстыру аралығы деп атайды.
Қышқылды-негіздік индикаторлардың ионды-хромофорлы теориясы. Бұл терия
бойынша индикатордың түсінің өзгеруі - олардың ... бір ... ... хромофорлы топшаға айналуына не ол ... ... Яғни ... ... ішкі ... ... оның ... өзгеруіне байланысты Мысалы, метилді-қызыл-
сары (метилоранж) ... ... ... сары түсі оның ... ... ... байланысты. Протонды қосып алғанда, яғни
ол негізгі түрінен қышқылды түріне ауысқанда хромофорлы ... ... ... ... түссіз қышқылдық түрінен боялған негіздік
түріне ауысуы жаңа хромофорлы, ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Индикатор ерітіндісінде бір-бірімен өзара байәланысты екі тепе-теңдік
орнайды: біріншісі (І) - ... ішкі ... ... ... екіншісі (ІІ) – индикатордың протолиттік ... ... ↔ HІnd(2) ↔ Н+ + ... ІІ
Жиі пайдаланылатын қышқылды-негіздік индикаторлардың ... ... ... ... ... |рТ ... ... |
| | | ... | ... ... ... ... сары |3.1 |2.4 – 4.0 |3.0 ... |сары |
|2. |Метилді қызыл-сары |3.5 |3.2 – 4.4 |4.0 ... ... ... ... ... |5.0 |4.2 – 6.2 |5.5 ... ... ... ... |7.0 |5.0 – 8.0 |7.0 ... |көк ... ... ... |8.0 |6.8 – 8.2 |7.5 ... ... ... |Фенолфталеин |8.7 |8.0 – 9.8 |9.0 ... ... | | | | | |зыл ... |Тимофталеин |9.6 |9.3 – 10.5 |10.0 ... |көк ... ... индикаторлар келесі шарттарға жауап берулері
керек: 1) олар ... яғни ... жұту ... ... болуы керек;
2) индикатордың екі түрі ашық, ... ... ... ... ... екі ... түсі ... анық және қайтымды болуы
керек; 4) индикатордың түсі ... ... ... ... аз ... ... ... түсін күрт өзгертетін ... ... ... ... деп ... ... көмегімен титрлеуді үлкен
дәлдікпен жүргізу үшін мына шарттар орындалу қажет: 1) индикатордың титрлеу
көрсеткіші (рТ) ... ... ... ... қисығының
«эквивалентті бөлігінің» (рН-тың күрт өзгеру бөлігі) ішінде жатуы керек; 2)
индикатордың түсін ауыстыру аралығы (∆рН) ... ... ... толық не жартылай кіруі керек.
8-Дәріс. Көпнегізді қышқылдар мен негіздерді титрлеу барысында ерітінді рН-
ның өзгеруі. Қышқыл-негіздік титрлеуді ... ... ... ... соды мен ... қоспасын т.б. анықтау.
Көппротонды қышқылдарды күшті негізбен титрлегенде титрлеу әр түрлі
жолмен ... ... ол ... ... және әр ... ... қышқылдық
константалар мәніне байланысты. Екі негізді қышқылды (Н2А) титрлегенде ... ... ... ... ... алу ... 1) Ка(1) және Ка(2)
мәндері Ка.СНА ≥ 1.10-8 ... ... ... ... 2) екі константаның
бір-бірінен мына ... (Ка(1) / Ка(2) ) ≥ 1.104 ... ... болуы керек.
0,1 М Н3РО4 ерітіндісін 0,1 М NaOH ... ... ... ... үшін: Ка(1) = 1.10-2 ; Ка(2) = 2.10-7 ... = 4.10-13 ... ... екі ... ғана ... ... ... сатыда
титрлеп анықтау мүмкін емес, себебі Ка(3) өте ... ... ... шарт ... ≥ 1.10-8 сақталмайды, өйткені Ка(3).СНА2- ‹ 1.10-8.
Титрлеуге дейін: Н3РО4 ↔ Н+ + Н2РО4- , [H+]= Ка(1) .С = ... ... ... ... ... бос Н3РО4 пен ... ... жүреді, рН = рКа(1) - lg ([Н3РО4]/ [Н2РО4-] ).
Егер 10,00 мл 0,1 М ... 9,00 мл 0,1 М NaOH ... 1,00 ... Н3РО4 ... ... да, ... ... 9,00 мл 0,1 М
NaН2РО4 пайда болады. рН =1.96 – lg (1/9) = 1.96 + 0.95 = ... ... ... 1 моль Н3РО4 1 моль NaOH ... Н3РО4 + NaOH → ... + Н2О. ... ... Н2РО4- ионы
амфолиттік қасиет көрсетеді:
Н2РО4- + Н2О ↔ НРО42- + Н3О+ ; ... + Н2О ↔ Н3РО4 + ОН- ... ...... ... = Ка(1) . Ка(2) . ... ... + ... = Ка(1) . Ка(2) ; рН = 4.33 (1 ... ... ... дейін:
NaН2РО4 + NaOH → Na2НРО4 + Н2О.
Ерітіндіде Н2РО4- пен НРО42- ... ... ... ол үшін:
[H+] = Ка(2) . ([Н2РО4-] / [НРО42-]) ; рН = ... - ... ... ... 19,00 мл 0,1 М NaOH ... ... 1,00 мл ... NaН2РО4 бос күйінде қалады да, 9,00 мл 0,1 М Na2НРО4 түзіледі. Ерітінді
рН-ы:
рН = 6.70 - lg(1/9) = 6.70 + 0.95 = ... ... ... 1 моль Н3РО4 2 моль NaOH ... әрекеттеседі:
Н3РО4 + 2NaOH → Na2НРО4 + 2Н2О. ... ... ... ионы ... ... ол үшін: [H+] = Ка(3) . Ка(2) ; рН = 9.57 ... ... ... ... ... ... ... қышқылын екі сатыда титрлеп анықтауға болады; 2) ... +OH- → ... + Н2О, ... ... рТ=4 сәйкес метилді қызыл-
сары индикаторын пайдалануға болады, fэ (Н3РО4) =1 ; 3) 2-сатысында: ... 2OH- → ... + 2Н2О, ... рТ=9 сәйкес фенолфталеин ... ...... =1/2 ... мен сілті ерітінділерінің қоспасын титрлеу. Көпнегізді әлсіз
қышқылдар мен сілтілік металдардың тұздары әлсіз негіздік ... ... ... ... ... ... ... және калийлі тұздарын
сатылай титрлеуге болады. Н2СО3 үшін:
Ка(1) = 5.10-7; рКа(1) =6.35 ; Ка(2) ... ... ... 0,1 М Na2СО3 ... алсақ:
рН =7 + ( рКа(2)/2) + (lgС(Na2СО3)/2) =7 + (10.32 /2) + (lg0.1)/2
=11.66.
Бірінші ... ... Na2СО3 + НСІ → ... + ... ... + ... = ... = 8.34.
Екінші эквивалентті нүктеде: Na2СО3 + 2НСІ → Н2СО3 + 2NaСІ,
рН2= (рКа(1)/2) + (lgС(Н2СО3)/2) = (6.35/2) + ... = ... Na2СО3 ... алғашқыда фенолфталеин қосылса, ерітінді ашық-
қызыл түске боялады. Әрмен қарай НСІ ерітіндісімен титрлеп, 1-эквивалентті
нүктеге жеткенде ерітінді түссізденеді. Егер осы ... ... ... ... қосылса ол сары түске боялады. Әрі қарай тұз ... ... ... Н2СО3 –қа ... ... түсі ... ауысады.
Егер титрлеудің ең басынан Na2СО3 ... ... ... ... 1 моль ... 2 моль НСІ ... болар еді:
СО32-+2Н+= Н2СО3; Ал басынан фенолфталеин қатысында титрлегенде қышқылдың
мөлшері екі есе аз ... еді: ... ... ... ... ... мен ... индикаторлары
қатысында сатылай титрленуі NaOH пен Na2СО3 және Na2СО3 пен ... ... ... әр ... ... анықтауға мүмкіндік
береді.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
Электрондық оқу-әдістемелік кешендері53 бет
Білім беруді дамытудағы портфолио технологиясы59 бет
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь