Қарахан мемлекеті туралы

1. Қарахан мемлекеті қалытасуы
2. Қарахан мемлекетінің саяси құрылысы
Қазақстан мен Орта Азияда терең із қалдырған елдің бірі Қарахан мемлекеті, Мемлекеттің негізін салушы Сатук Богра хаң (915-955), Карахан мемлекетінің шекарасы шығыста Кашқарға, оңтүстікте Мавереннахрға, солтүстікте Балқаш көліне, батыста Хорезмге дейін созылып жатқан ірі ел, бір сөзбен айтқанда өте үлкен территорияны алып жатқаг ел болды.
Қарахан мемлекеті дамыған орта ғасырлық мемлектердің қатарына жатқызылды, оның мемлекеттік құрылымы өте дамыған еді. Қарахан мемлекеті өзінің мемлекеттік діні ретінде ислам дінін қабылдап оны дамытқан болатын.
Мемлекет көптеген ұлыстарға бөлінді. Ұлыс басылары үлкен құқықтарға ие болды, тіпті өз аттарынан монета шығындары да болды. Қарахан мемлекетінің құрылуына қарлұқ тайпалары, әсіресе, жікілдер мен яғмалар зор роль атқарды. Яғмалар - Жетісуда, жікілдер — Тараздан ыстық көлге дейін орналасты. 840 ж. қарлұқ жетекшісі Білге Күл Қадырхан билікті қолға алды.
Ол өлген соң, оның екі ұлы Базыр Арыслан хан мен Оғұлшақ билік бәсекелестігіне түсті. Оғұлшақтың немере інісі Сатүқ Богра хан Қарахан әулетінің негізін қалаушы болып саналды.
Ол 942 ж. Таразды, Қашқарды бағындырды, Оғұлшақты талқандады, өзін жоғары қаған етіп жариялады. Қарахан мемлекетінің астанасы - Ордакент (Тараз), орталык, аймағы — Жетісу болды.
1. История Казахстана с древнейших времен до наших дней. – Алматы,1998 г
2. История государства и права Казахской ССР.Ч.1.-Алма-Ата, 1982г.
3. Прімбетова Е.Ө. Қазақ елінің тарихы. Алматы, 2003.
4. Қазақстан тарихы. Ред-р Алдажұманов Қ.С., Балақаев Т.Б. Алматы, 1994.
5. Күзембайұлы А., Абиль Е. История Республики Казахстан. Астана 1999
6. Мусин Чапай. Қазақстан тарихы. Алматы 2000.
7. Абиль Е. История государства и права. А..,1999г.
        
        ДАМЫҒАН  ОРТАҒАСЫРЛЫҚ  МЕМЛЕКЕТТЕР
Қарахан мемлекеті
1. Қарахан мемлекеті қалытасуы
2. Қарахан мемлекетінің саяси құрылысы
1. Қарахан ... ... мен Орта ... ... із ... ... бірі ... Мемлекеттің негізін салушы Сатук Богра хаң ... ... ... ... ... оңтүстікте Мавереннахрға,
солтүстікте Балқаш көліне, батыста Хорезмге дейін созылып жатқан ірі ел,
бір ... ... өте ... ... алып ... ел ... мемлекеті дамыған орта ғасырлық ... ... оның ... ... өте ... еді. ... ... мемлекеттік діні ретінде ислам дінін қабылдап оны ... ... ... ... Ұлыс ... ... құқықтарға ие
болды, тіпті өз аттарынан монета шығындары да болды. Қарахан мемлекетінің
құрылуына қарлұқ тайпалары, әсіресе, жікілдер мен ... зор роль ... - ... ... — Тараздан ыстық көлге дейін орналасты. 840 ж.
қарлұқ жетекшісі Білге Күл ... ... ... ... ... соң, оның екі ұлы ... ... хан мен Оғұлшақ билік
бәсекелестігіне түсті. Оғұлшақтың ... ... ... Богра хан Қарахан
әулетінің негізін қалаушы болып ... 942 ж. ... ... бағындырды, Оғұлшақты талқандады, өзін
жоғары қаған етіп ... ... ... ... - ... ... ... — Жетісу болды.
VII ғасырда басталған араб шапқыншылығы ... ... із ... олар ... Оңтүстігін түгел-дей жаулап алды. Екіншіден,
мұсылман діні енді. Үшіншіден, араб жазбасы тарай ... ... ... тайпалардың әдет-ғүрпы, салт-санасына шариаттың әсері болды.
Ең бастысы — қай кезде де түркітілдес тайпалар өз ... ... ... ... ... ... жері кеңейді.[2]
Оның аумағына Қашқар, Жетісу, Мәуереннахр жерлері енді. Жаулап алған
жерлеріне Бұхара, XI ғ. бастап Қашқар қалаларын астана етіп ... ... ... жүйенің немесе феодалдық
қатынастардың күшейгендігін - ... илек ... ... ... ... ... ... пайда
болуынан байқауға болады. Кіріптарлық институты дегеніміз — ... өз ... ... жаулардан қорғауы үшін ... ... де өз ... феодалдың қолына беріп, тәуелділікке өздері
түсті.
Тарихи сахнада "икта" ... ... ... тек қана ... ... XII ... басында Қарахаңдықтардың көп жерлерін
жаулап ... ... ... ... икта ... ... ғ. 30-жылдарында мемлекет екі бөлінді. Батыс хандығының орталығы
Бұқар ... оған ... ... ... жерлер қарады. Шығыс
хандықтың астанасы Баласагұн болып, оған Тараз, Шаш, Испиджаб қалалары,
Ферғана, Жетісу және ... ... ... ... бір ... сельджуктердің, екінші жағынан
қарақытайлардың шабуылынан кұлады.[3]
Феодалдық ... ... ... түрі ... ... "икта" институты бірнеше сипатқа ие болды. "Икта" - сыйлыққа
берілген жер. Олар: ірі, орта, ұсақ ... ... ... ... ... ... бекітілді. Ал "әскери
икта" - әскери дәрежесіне және сіңірген еңбегіне ... ... ... ... жүйенің орын алуының кепілі: ... ... ... бойда өздерінің қару-жарағы бар ... ... ... келу ... Сондай-ақ, Қарахан мемлекеті тарихын араб
деректеріне сүйене отырып зертгеуші ... ... ... үшін ... ақшалай ақы беру институты болса керек деген болжам айтады. Иктадарлар
шартты түрде ... ... ... өмір бойы ... ... ... күш салды.
Иктадан басқа жер иеленудің басқа да түрлері болды. Қарахан әулетінің
жауларынан тартып алған жерлерді, уақытша ... беру қоры ... ... жер иеліктері орын алды.
Сонымен қатар діни мекемелер бөлінген вакфтық жерлер. ... ірі және ... ... жер ... ... ... шаруалар
меншігі мен қауымдық иелену сақталды. Қарахан мемлекеті өзінің әлеуметтік
жағынан бұрынғы мемлекеттік құрылымдардан жоғары тұрды.
2. Қарахан ... ... ... ... ... ... ... хан қайтыс болған соң оның
тақ мүрагері - үлкен баласы Мұсаның ... ... Ол 960 жылы ... ... дін етіп ... ... қатар, Мұса, қаған мен оның
мүрагерлері жаулау саясатын қүшейтгі.
Қарахан мемлекеті X ғасырдың аяғыңда Саманилер жерін, ... ... Х-ХІ ... ... ... батыстағы Мәуереннахрдан, шығыстағы
Қашқарға дейінгі аралықты қамтыды.[4]
Үлестік жер иелік орын алды. Үлес иелері өзара бәсекелестікке ... жер ... өз ... құйды, Сауда айналымына өз теңгелерін
салуды ... Ұлы ... жолы ... ... ... ... ... қалаларында құйылған теңгелер көп елге тарады. Бұл оқиғалар Қарахан
мемлекетіндегі тарихи үш жағдайдың қалыптасқандығын айқындайды.
1. ... Ұлы ... ... ... тиімді пайдаланды. Русь,
Византия, Закавказье, Орта Азия елдерімен сауда, қарым-қатынас өрледі.
2. Сыртқы ... ... ... ... ... ... өркендеді.
Қарахан мемлекеті екі әулетгің - Әли Арыслан хан мен ... ... ... ... ... ... көз ... Бүл екі өулет
билік үшін таласта қалайда бірін-бірі жоюға тырысты.
Үлестік жүйенің күшеюі Қарахан ... ... ... әкеп ... ... және батыс иеліктерге бөлінді. Жетісу мен Шығыс Түркістан — шығыс
иелікке, Мәуереннахр - батыс иелікке кірді.
Қарахан ... ... мен ... ... ... ... ру ... таққа талас барысында бірін-бірі түрлі жолдармен
өлтіруге дейін барды. 1056 жылы Шығыс ... ... Яған ... ... хан ... ... ... ханның иелігін талқандап, Арыслан ханға у
беріп өлтірді.
Шығыс Қарахан мемлекетін ... ... ... ... ... ... ... құр қалғысы келмей шабуылдар жасап отырды. ... ... ... ... 1089 жылы ... ... Мәлік-шах
Батыс қағанаттың астанасы Самарқанды басып алды. Қарахандықтар салжұқтардың
билігін мойындауға мәжбүр болды. Салжұқтар қарахан ... ... ... хан ... ... ... алғаш рет бас көтерген Қадыр хан ... ... оның ... түпкілікті талқандауға әлі жетпеді, Термез қаласының
түбінде тұтқында ... ... ... ... яғмалар мен жікілдердіц орны ерекше
десек, бұл екі тайпаның сол екі ... ... бола ... да айта ... Тарихта Арысландар болып танылған әулеттің бастамасы жікілдерден —
олар өздерін "арыстан", ал боғралар ... ... ...... ... ... түйе) деген жоғары атақтармен атаған.[5]
Қарахан мемлекеті бұрынғы мемлекеттік ... ... ... ... басшылық әкімшілік басшылықтан бөлінді.
Мемлекеттің әкімшілік құрыльшы көп ... ... ... ... ... ... ... атағы Арслан (арыстан) және
Боғра (бура) деп аталады. Зерттеушілердің ... ... ... атағын
шығындардың билеуісі, ал Боғра ханның атағын яғма-лардың көсемі алды. Бұл
екі тайпа ... ... ... биліктің негізі болды. Арслан
қарахан ең жоғарғы билеуші болған. Оның резиденциясы ... ... ... ... қосшы билеуші болган. Арслан қарахан өлсе, оның орнына ... ... ... қарахаи атаған алатын болған.
Бүкіл елдің әскери, әкімшілік және ... ... ... ... ... обғұ, туксин сияқты үш жүйеге жүктелді. ... ... ... ... ... болды. Субаш
(қолбасы), бек, ұлыққажин (бас кеңесші), ялауаш (елші), батықшы (хатшы),
қабих (сарай кұзетінің ... ... ... ... ағшы (қазынашы),
аспаз т.б. болды.
Екі әулет арасындағы тартыс үлестік жүйе ... ... ... ... ... кері ... тигізбей қоймады. Дегенмен де, Қарахан
мемлекеті Қазақ даласында дамыған ортағасырлық кезендегі ірі мемлекет ... ... ... ... ... хан ... ... жүйе орын алғандықтан кейде ханның билігі "ілек" атағына ие болған
үлес иелерінің билігімен шектелді. Ханнан ... ... ... ... хан сарайында (ордада) қарастырылды, себебі, хан сарайы —
әкімшілік орталық болып табылды. ... ... ... қызмет етті. Сарай
күзетінің бастығы (қапығ-башы), есік қорғаушылар (корықшылар), қазынашылар
(агнашылар), аспазшылар ... хат ... ... ... өзіне лайықты тіршілікпен айналысты. Далалы
аймақтардағы жергілікті билікті ... ... ... ... ... ал ... хакимдар немесе раистар (бастық-тар, старосталар)
басқарды. Зерттеушілерге сүйене отырып, Қарахан мемлекетіндегі ... ... ... бұл ... ... ... ... орын
алған мемлекеттермен салыстырғанда едәуір жоғары тұргандығын айта аламыз.
Ғылымның ... ... ... жарық көре бастауы, сәулет өнерінің
шарықтау шегі қарахан мемлекетінің өркениеттілігін танытады. Қарахандықтар
тұсында Ұлы Жібек жолы ... ... ... ... Иран, Орта
Азия, Византия, Кама Бұлғарларымен қызу сауда жүргізді. Бұл ... ... көп ... Таразды "көпестер қаласы" десе, Исфиджабты
"бүкіл дүние жүзі саудагерлері үшін кен ... деп ... ... ... және жартылай көшпелі мал шаруашылыгымен
айналысты. Жылқы өсіру басты ... ... ... ... ... ... қала мәдениетіне бет бұрды.
XII ғасырдың 30 жылдарында Шығыс Қарахан иелігін, Жетісуды және
Қазақстанның ... ... ... ... әскерлері жаулап алды.
XII ғасырдьщ ... ... ... ... ... ... орын ... еді. Бірақ, оған дейін Қарахан мемлекетіне салжұқтардың
жасаған жорығы, кершілес Хорезмшахпен ... 942-1212 ... ... ... ... ... альш келді.
Қалалар мен қыстақтарды мехторлар, әкімдер және райыстар басқарды.
Пошта бастығын-саһипбарида, салықшылар бастығьш — мустауфа деп атады.
Осындай ... ... ... ... ... ... ... аппарат пен органдардын. болғандығын көрсетеді;
Қарахан мемлекеті арқылы Ұлы Жібек жолның негізгі бағыттары ... өзі ... мен ... өнер мен ... жалпы феодалдық
шаруашылығың қарқындап дамуына әсер етті. Ислам діні мемлекеттік ... ... ... мен жақындастаръша аймақгар мен қалаларды сыйға
тарта алды. Мұндай ... ... ал ... иесін "иктйдер" деп атады.
Ханның келісімімен "иктадерлер" өзіне сыйға тартылған жерлерден бұған ... ... ... ... өздерінің пайдасына жинауға құқық алды
Пайдалаған әдебиет:
1. История Казахстана с древнейших времен до наших дней. – Алматы,1998
г
2. История ... и ... ... ... ... ... Е.Ө. Қазақ елінің тарихы. Алматы, 2003.
4. Қазақстан тарихы. Ред-р Алдажұманов Қ.С., Балақаев Т.Б. Алматы,
1994.
5. Күзембайұлы А., Абиль Е. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан тарихы. Алматы 2000.
7. Абиль Е. История государства и права. А..,1999г.
-----------------------
[1] Прімбетова Е.Ө. ... ... ... ... ... Абиль Е. История государства и права. А..,1999г.
[3] Прімбетова Е.Ө. Қазақ елінің тарихы. Алматы, 2003.
[4] Қазақстан тарихы. Ред-р Алдажұманов Қ.С., ... Т.Б. ... ... ... ... Қазақстан тарихы. Алматы 2000
[6] Қазақстан тарихы. Ред-р Алдажұманов Қ.С., Балақаев Т.Б. ... 1994

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Х–XII ғасырлардағы Қарахандар мемлекетінің мәдени мұрасы53 бет
Қарахан мемлекеті19 бет
Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның территориясы5 бет
Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның этникалық құрамы8 бет
Қарахандықтар мемлекетінің қалыптасуы23 бет
Қараханн мемлекетінің негізін салушы хан7 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ерте орта ғасырлардағы түркілер құрған мемлекеттер62 бет
Ж.Баласағұн. "Құдағу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық талдау . Насреддин Рабгузи "Рабғузи қиссалары", Х.Дулати "Тарих и Рашиди", Ш.Жәңгірұлы нәзира дәстүрі9 бет
Жүсіп Баласағұн. «Құтадғу білік»11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь