Кәсіпорынның инвестициялық қызметін қаржыландырудағы тартылған ресурстардың рөлі

Жоспар

Кіріспе

Кәсіпорынды тартылған ресурстармен қаржыландырудағы инвестицияның экономикалық тиімділігі.
1.1 Инвестиция түсінігі және оның кәсіпорын қаржысындағы тиімділігін бағалау теориясы.
1.2 Кәсіпорынды тартылған ресурстармен қаржыландыру құралы ретінде инвестициялық жоба тиімділігін бағалау әдістері мен принциптері.
1.3 Қаржыландыру көзі ретінде инвестиция тартудың шетелдік тәжірибесі.
Экономиканың қазіргі жағдайындағы кәсіпорындардың инвестициялық қызметінің қаржылық көрсеткіштерін талдау.(ОҚО мысалында).

2.1 ҚР кәсіпорындарын тартылған қаражаттармен қамтамасыз етуші инвестициялық климат.
2.2 кәсіпорындардың инвестициялық қызметін мемлекеттік қолдау және инвестициялық саясат.
2.3 ОҚО кәсіпорындарының инвестициялық қызметін талдау (“ПетроҚазақстан” материялдарының негізінде)
Кәсіпорындарды тартылған ресурстармен қаржыландыруда инвестициялық тиімділікті арттыру жолдары.
3.1. Мемлекет деңгейінде инвестициялық қызметті басқару механизмын жетілдіру.
3.2. “ПетроҚазақстан” инвестициялық іс.әрекет тиімділігін есептеу және болжау жасау.

3.3 Қорытынды

3.4 Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе
Қазақстан Республикасы нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы экономикалық реформалардың жүргізілене бастауына байланысты, сонымен қатар реформалардың негізгілерінің бірі болып саналатын инвестициялық процес барысын және инвестиция тиімділігін жоғарлатуының нігізгі бағытын анықтау қажеттіліктері нақтылығына түсуде. Еліміздің нарықтық экономикаға өтуі кезеңінде, әсіресе халық шаруашылығының оның ішінде өнеркәсіп дамуының тиімділігіне республика халқы мен табысының хал-ахуалы тәуелді және өнеркәсіп салаларында жалпы ұлттық өнімнің жартысына жуығы жасалады, сонымен бірге өнеркәсіптің материалдық өндіріс саласы ретіндегі басынқы рөлі- оның халық шаруашылығының басқа салаларын индустрияландырудың шешуші факторы екендігіне де байланысты, сондықтан өнеркәсіп секторының дамуының маңызы жоңғары.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорынның шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіндік алды. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы нарықта білікті серікті таңдауға қол жетті, себебі болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты. Сонымен қатар кәсіпорын шаруашылық және қаржы жағдайын тұрақтандыру үшін тиімділігі жоғары инвестициялық жобаларды жүзеге асыру болып табылады.
Бүгінгі күні өнеркәсіп салаларының басты міндеті импорт алмастырушы және экспортқа бағытталған өнім ондірісінің көлемін арттыру, толық қуатын қамтамасыз ету болып табылады. Бұл қазіргі уақытта кез-келген кәсіпорынның өмір сүруі мен оның нарықтағы тұрақтылығы қаржылық ресурстары тиімді пайдалану және инвестициялық жоба тиімділіктерін анықтау, инвестициялық қаржылық көздерін пайдалану болып табылады. Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігін кепілмен даму сатыларының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша қаражаттың еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді. Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, инвестициялық жобаларды талдау объективті, ғылыми негізделген және үйлесімді басқару өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер қабылдау және инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін оның қаржылық жағдайын талдауы қажет.
Қазіргі уақытта ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жолдауында көрсетілгендей дәл осы кезге дейін елімізге 30 млрд. АҚШ долларына жуық инвестиция келген. Осы келіп жатқан инвестициялар еліміздің инвестициялық климатын жақсаруы нәтижесі екенін түсінуіміз керек. Әр бір келген инвестициялық қаржы белгілі бір инвестициялық жобаны жүзеге асыруына байланысты болып келеді. Ал сол инвестициялық жоба тиімділігін анықтау жөніндегі мәселе, іс жүзінде әр бір компания мен кез-келген инвестордың алдында тұрған үлкен мәселе және оның талдану процесіне аса көңіл бөлінеді. Капитал салу немесе өз кәсіпорына басқа капитал салу жөніндегі шешім қабылдамас бұрын инвестимцияны жоспарлау, талдау және оның тиімділігін анықтау мен жүзеге асыру шараларын білу қажет. Біздің кәсіпорындар иелері бұрын- соңды нарықтық экономикада өмір сүрмегендіктен біздің еліміз нарықтық қатынастары дамыған мемлекеттерде инвестицияларды жоспарлау мен талдау, бағалау мен жүзеге асыру әдістерінің жеткілікті мқөлшерде тәжірибелерін жинақтап, солардың тиімділерін өз кәсіпорындарының қаржы жағдайларын тиімді пайдалану үстінде.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде инвестициялық жобаның тиімділігін анықтауда күтіліп отырған шығындар мен нәтижелерді бағалау, есепті кезең шеңберінде жүргізіледі. Сондықтан олардың тиімді жолдарын таңдау әр бір кәсіпорын иелерін қажіттілігі деп түсіну қажет. Әр бір инвестициялық жобаларды салыстыру және солардың ішіндегі ең тиімдісін таңдауды әр түрлі көрсеткіштер көмегімен жүргізу қажет. Кәсіпкерлердің немесе инвесторлардың мәселелері жобаны жасау мен оның тиімділігін талдау мен бітпейді. Сонымен қатар, инвестициялық жобаларды жеке таныстыру тиімділігіне көзін жеткізуі, сондай-ақ жобаның тиімді іске асуын қамтамасыз ету мен жобаның жүзеге асу маңыздылығын жеке түсіну керек болады. Дегенмен, бұл міндеттер лоардың қатарында стратегиялық жоспарлау Президенттің “Қазақстан-2030” жолдауы тұрғысынан алғанда, нарық жағдайында бірінші рет іске асыратын біздің көп деген кәсіпорындарымыз үшін елеулі қадам болып саналады. Енді сол инвестициялық жобалардың тиімділігін талдау, бағалау, жүзеге асыру әдістері мен инвестициялық саясат принциптеріне жеке тоқтала өтсек.
Қолданылған әдебиеттер.

1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. Алматы – 1995ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы – 2000 ж.
3. “Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау” Қазақстан Республикасының заңы. 28.02.1997 ж.
4. “Инвестициялар туралы” Қазақстан Республикасының заңы. 08.01.2003 ж.
5. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан – 2030 Барлық қазақстандықтардың өсіп өркендеуі мен қауіпсіздігі мен әл- ауқатының артуы.
// Егемен Қазақстан 1997 қазан. 5.
Н.Ә. Назарбаевтің ел халқына жолдауы: Бәсеке қабілетті халық үшін, бәсеке қабілетті Қазақстан үшін, бәсеке қабілетті экономика үшін.
// Егемен Қазақстан 2004. наурыз
6. Н.Ә. Назарбаевтің ел халқына жолдауы: Қазақстанның экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында.
// Егемен Қазақстан 2005. ақпан
7. Я. Әубәкіров. Экономикалық теория. Алматы – 1998 ж.
8. Г.Ө. Жолдасбаев. Кәсіпорын экономикасы. Алматы – 2002ж.
9. Бердалиев. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы – 2000 ж.
10. Қазақстан Республикасының 2003- 2015 жылдарға арналған индустриалды – инновациялық даму стратегиясы.
11. А.М. Сейтказиев. Инвестиционная деятельностьпредприятия. Алматы -1998 ж.
12. Г.В. Савинцкий. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Москва – 2003 ж.
13. Е.М. Четыркин. Финансовый анализ производственный инвестиций. Москва – 2001 ж.
14. А.Қ. Мейірбеков. Кәсіпорын экономикасы. Алматы – 2003 ж.
15. М.Б. Бисеғазиев. Кәсіпкерлік негіздері. Орал – 2001 ж.
16. К.Ш. Дүйсенбаев. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Алматы -2001 ж. 291 – бет.
17. Е. Карымсаков. Инвестиционная стратегия: механизмы, поддержки и регулирования. // Аль – пари. 1999 № 4.
18. Б. Жуманова Инвестиция тиімділігін бағалау методологиясы. // Саясат 2003 № 10
19. А. Муфтигалиева. Организационный механизм оценки инвестиционной активности промышленной организации.
// Қаржа-қаражат 2003 №5 61- бет.
20. Е. Сембаев. Новые факторы совершенствования мониторинга инвестиционного проекта. // Қаржа-қаражат 2004 №4 22- бет.
21. М. Мустафин. Выбор инвестиционных проектов при ограниченной бюджете. // Банки – Казакстан 2003 №9 19- бет.
22. А. Муфтигалиева. Методы оценки инвестиционной активности промышленной организации. // Банки – Казакстан 2003 №9 23-бет.
23. 2004- 2015 жылдарға арналған Оңтүстік Қазақстан облысының индустриалды – инновациялық даму стратегиясы. 2003 желтоқсан.
24. Д. Абдулгазин. Регулирование инвестиционной деятельность в экономике Казахстане. // Транзитная экономика 2004 №5
25. Т.Жолымбетов. Механизм инвестиционного обеспечения развития промышленного региона. // Саясат. 2003 №3
26. М.М. Мустафин. Моделирование в инвестиционных роектах.
// Банки – Казакстан 2004 №7.
27. Қазақстан Республикасының Салық Кодексі. 12.06.2001 ж.
28. Уилям Ф. Шарп. Инвестиций. Москва 1998. 10 бет
29. «Инвестициялар туралы заңға өзгертулер мен толықтырулар туралы» Қазақстан Республикасының заңы.
// Егемен Қазақстан. 2005. 18- мамыр.
30. Н.К. Мамыров. Государства и бизнес. Алматы 2002. 670-бет.
31. Қазақстан инвестициялық қызметі. Статистикалық жинақ. Алматы 2004. 14- бнт.
32. М.К. Мамыров. Эффективность инвестиций в промышленном производстве. Алматы 2001. 127- бет.
33. А.А. Мамыров. Инвестиционная политика и прававая защита иностранных инвесторов. // Аль – пари. 2003 №3-4 108 - бет
        
        Кәсіпорынның инвестициялық қызметін қаржыландырудағы
тартылған ресурстардың рөлі.
Жоспар
Кіріспе
Кәсіпорынды тартылған ресурстармен қаржыландырудағы инвестицияның
экономикалық тиімділігі.
1. Инвестиция түсінігі және оның кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... құралы ретінде
инвестициялық жоба тиімділігін бағалау әдістері мен принциптері.
3. Қаржыландыру көзі ретінде инвестиция тартудың шетелдік тәжірибесі.
Экономиканың қазіргі жағдайындағы кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ҚР ... тартылған қаражаттармен қамтамасыз етуші
инвестициялық климат.
2.2 кәсіпорындардың инвестициялық қызметін мемлекеттік қолдау және
инвестициялық саясат.
2.3 ОҚО кәсіпорындарының инвестициялық қызметін талдау (“ПетроҚазақстан”
материялдарының негізінде)
Кәсіпорындарды тартылған ... ... ... арттыру жолдары.
3.1. Мемлекет деңгейінде инвестициялық қызметті басқару ... ... ... ... ... ... және
болжау жасау.
3.3 Қорытынды
3.4 Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе
Қазақстан Республикасы нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы
экономикалық реформалардың жүргізілене ... ... ... ... ... бірі ... саналатын инвестициялық процес
барысын және инвестиция тиімділігін жоғарлатуының нігізгі бағытын анықтау
қажеттіліктері ... ... ... ... ... ... әсіресе халық шаруашылығының оның ... ... ... ... ... мен табысының хал-ахуалы тәуелді және
өнеркәсіп салаларында ... ... ... ... ... жасалады,
сонымен бірге өнеркәсіптің материалдық өндіріс ... ... ... оның ... ... ... ... индустрияландырудың шешуші
факторы екендігіне де байланысты, сондықтан өнеркәсіп секторының дамуының
маңызы жоңғары.
Қазіргі уақытта болып ... ... ... ... ... субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір ... ... ... және қаржылық мәселелерді өз ... ... ... алды. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы нарықта білікті серікті
таңдауға қол жетті, себебі болашақтағы бірлескен ... ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорын шаруашылық және қаржы
жағдайын тұрақтандыру үшін тиімділігі жоғары ... ... ... ... табылады.
Бүгінгі күні өнеркәсіп салаларының басты міндеті импорт алмастырушы
және ... ... өнім ... ... арттыру, толық қуатын
қамтамасыз ету болып табылады. Бұл қазіргі уақытта кез-келген кәсіпорынның
өмір сүруі мен оның ... ... ... ... ... және ... жоба ... анықтау, инвестициялық
қаржылық көздерін пайдалану болып табылады. Нарық жағдайында кәсіпорынның
өміршеңдігін кепілмен даму сатыларының ... оның ... ... ... Ол ақша қаражаттың еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді
пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың ... ... ... ... ... ... ... жағдайын көрсетеді. Кәсіпорынның қаржы
тұрақтылығын бағалау, инвестициялық жобаларды талдау ... ... және ... ... ... әсіресе қаржылық шешімдер
қабылдау және инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін оның ... ... ... ... ҚР ... Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
арналған жолдауында көрсетілгендей дәл осы кезге ... ... 30 ... ... жуық инвестиция келген. Осы келіп жатқан инвестициялар
еліміздің инвестициялық климатын жақсаруы ... ... ... керек.
Әр бір келген инвестициялық қаржы белгілі бір инвестициялық жобаны жүзеге
асыруына байланысты болып келеді. Ал сол ... жоба ... ... ... іс ... әр бір компания мен кез-келген
инвестордың алдында ... ... ... және оның талдану процесіне аса
көңіл бөлінеді. Капитал салу немесе өз ... ... ... ... шешім қабылдамас бұрын инвестимцияны жоспарлау, талдау және ... ... мен ... ... ... білу ... ... иелері бұрын- соңды нарықтық экономикада өмір сүрмегендіктен
біздің ... ... ... ... мемлекеттерде инвестицияларды
жоспарлау мен талдау, бағалау мен ... ... ... ... ... ... ... тиімділерін өз кәсіпорындарының
қаржы жағдайларын тиімді пайдалану үстінде.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде инвестициялық жобаның тиімділігін
анықтауда ... ... ... мен ... ... ... кезең
шеңберінде жүргізіледі. Сондықтан олардың тиімді жолдарын таңдау әр ... ... ... деп ... ... Әр бір ... салыстыру және солардың ішіндегі ең тиімдісін таңдауды әр ... ... ... ... ... ... ... жобаны жасау мен оның тиімділігін талдау мен ... ... ... ... жеке таныстыру тиімділігіне көзін жеткізуі,
сондай-ақ жобаның тиімді іске асуын қамтамасыз ету мен жобаның ... ... жеке ... ... болады. Дегенмен, бұл міндеттер ... ... ... Президенттің “Қазақстан-2030” жолдауы
тұрғысынан алғанда, нарық жағдайында бірінші рет іске асыратын біздің көп
деген ... үшін ... ... ... саналады. Енді ... ... ... ... ... ... ... әдістері
мен инвестициялық саясат принциптеріне жеке тоқтала өтсек.
Кәсіпорынды тартылған ресурстармен қаржыландырудағы инвестицияның
экономикалық тиімділігі.
1. ... ... және оның ... қаржысындағы тиімділігін
бағалау теориясы.
Кеңестік экономикалық әдебиеттерде “Инвестицияны” тар мағынада
“капитал салу” сөзімен алмастырып ... ... ... Ал ... ойлауларында инвестиция сөзіне кең мағынала қарайды. Дж.Кейнс
“Инвестиция” деген белгілі уақыт аралығында ... ... ... ... ... ... айтады. Соншалықты мәнерлеп, сырмалап
айтылған, бірақ түсінікті. Мұнанда анығырақ етіп Л. ... мен М. ... ... ... сақтап қалатын не құнын өсіретін немесе ... ... ... ... ақша ... болатын кез келген құрал”,
дейді. “Инвестицияға” түсінік беруде біздің көз ... және ... П. ... мен У. Шарп ... ... былай деп жазады: “Инвестиция
салу арқылы тұтынушының ... және ... ... ... ... У.Шарп өзінің “Инвестиция” деген
кітабында мынандай анықтама береді: “Инвестиция дегеніміз ... ... бір ... бас ... ... болашақтағы құндылыққа негіз
салу”. Жоғарыда айтылған құндылық жайлы П.Массе мен У ... ... ... жайлы мінездеме береді. Әдетте инвестицияны заттардың
қаржылықтық, материалдық шығыны және жұмсалуы ... ... ... ... ... белгілі бір уақыттан кейін болуы мүмкін.
2. Инвестиция нәтижесі жайлы айтқанда міндетті түрде анықталмағандық және
тәуекелдік элементі ... ... ... және нәтижесінде пайда (табыс)
құралатын немесе әлеуметтік тиімділікке қол жеткізілетін қызметтің басқа да
түрлерінің ... ... ... және ... ... ... капиталдың ел ішіндегі және шетелдегі
экономикаға ұзақ ... ... ... және ... бөліну жағдайларын келесі сурет – 1 негізде болады.
Инвестициялар және олардың құрылымдары.
Сурет – 1.
Барлық инвестицияларды екі негізгі ... ... ... ... және
портфельді (қаржы).
Нақты инвестициялар- өндіріс процесіне қатысатын инвестициялар немесе
капиталдың өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына, ... және тағы ... Бұл ... ... өз ... ... ... көлемін, өндірістік қорлар мен айналым қорларын ұлғайтуға
жұмсайды.
Портфельді ... ... ... ... да
кәсіпорындардан, инвестициялық қорлардан, бағалы қағаздар және ... ... ... ... инвестиция жағдайында инвесторлардың
негізгі мақсаты оптималды инвестиция ... ... және ... ... ... ... ... алу арқылы өзінің қаржы
капиталын ұлғайту ... ... ... ол қор ... ... сатып алу мен сатуға операциялары арқылы жүргізіледі. Осыған
орай портфельді инвестициялар көбінесе қысқа ... ... ... ... қатар, инвестициялар тікелей және жанама болып бөлінеді. Ол ҚР-
ның “Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау” заңы ... ... ... республиканың тәуекелсіздік кепілдігіне
байланысты және арнайы техникалық көмек грантқа ... ... ... ... инвестициялар – қоржындағы инвестициялар басқаша айтқанда құнды
қағаздар мен мүліктік бағалы қағаздар. Инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... банктердің инвестициялық
қоржында жетекші рөліге ие болып отырған меншікті инвестициялар ... ... ... ... яғни өтімді активтерге ең алдымен
мемлекеттік міндеттемелерге бөлінеді.
Кез- ... ... іс- ... маңызды бір бөлігі
инвестициялық операция болып табылады, яғни жобаларды іске ... ақша ... ... ... ... ... ... тәжрибеде мұндай инвестициялардың түрлері:
- нақты активтерге инвестициялар;
- ақша активтеріне инвестициялар;
- материалдық емес активтерге инвестициялар;
1. Нақты активтерге инвестициялар ... ... мен ... ету уақыты бір жылдан асатын әртүрлі машиналар мен жабдықтар
және өндіріс процесінде қолданылатын басқа да ... ... Ақша ... ...... да жеке және заңды тұлғалардан
ақша қаражатын алуға болатын құқық жатады.
3. материалдық емес активтерге инвестициялар – кәсіпорынның, ... ... ... ... жеке оқыту және біліктіліктерін
жоғарлату арқылы, сауда белгілерін жасау, өнер тапқыштық патенттер мен
лицензия алу, жерді қолдануға құқық алу ... ... ... ... ... ... мынадай топтарға бөлінеді:
1. Тиімділікті артыруға бағытталған инвестициялар. Олардың негізгі
мақсаты ... ... ... және ... ... ... жағдайы бар аймақтарға қарай ауыстыру
арқылы кәсіпорынның шығындарын азайтуға жағдай ... ... ... ... инвестициялар. Бұл кездегі басты
мақсат өндіріс орындарының нарыққа тауар шығару қабілеттілігін
кеңейту.
3. Жаңа өндіріс ... ... ... инвестициялар. Жаңа
өнімдер, тауарлар шығара алатын жаңа ... ... ... ... ұйымдарының талаптарын орындауға бағытталған
инвестициялар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және
басқа жағдайларға байланысты талаптарын орындау жағдайда
қолданылады.
Бұл ... ... ... ... деңгейіне
тікелей байланысты болады. Инвестицияның түрлері мен ... ... ... ... кесте түрінде болады:
|Жаңа өндірісті |Өндірістьі ... ... ... ... |арттыруға ... ... ... ... ... ... | | ... |
| | | ... ... ... ... |Тәуекелділік деңгейі төмен ... ... ... ... ... қарай келесі түрлерге
жіктеледі:
- Мүліктік инвестициялар.
- Материалдық емес инвестициялар.
- Қаржы инвестициялар.
1. Мүліктік инвестициялар – бұл ... ... ... емес ... ... жоба ... мен талдау жасау, кадрлар даярлау, жарнама және
басқарларға ... ... ... ... инвестициялар- бұл қаржылық мүлікке салынатын салымдар
және басқа ... ... ... және борыштық құқығына ие
болу, яғни кәсіпорынның бағалы қағаздарды алуға ... ... ... ... ... кәсіпорындарға
вексельдік қарыз беру және басқа да борыштық міндеттемелер,
нарық ... ... аса ... ... ... өз іс-әрекетінің бағытына қарай келесідей бөлінеді:
1. Бастапқы инвестициялар немесе ... ... ... негіздеуге немесе сатып алуда жүзеге ... ... ... ... бағытталған кеңейту инвестициялары
(экстенсивті инвестициялар).
3. Қайта инвестициялау, яғни кәсіпорынның ... ... ... ... ... бос ... қаражаттармен
байланысты инвестициялар. Оларға мыналарды жатқызуға ... Бар ... жаңа ... ... ... инвестициялары.
- Рационализациялауға арналған инвестициялар, ... ... ... процестерді жетілдіруге
жұмсалады.
- шығару бағдарламасын өзгертуге жұмсалатын ... ... ... ... ... ... жаңа ... шығаруға және жаңа
сату нарығын ұйымдастыруға жұмсалатын инвестициялар
- болашақта кәсорынның қалыпты жұмыс істеуін ... ... ... ... ... кадрлар
дайынлауға, жарнама жасауға, ... ... ... ... ... заң, ... – нормативтік актілерге байланысты
инвестициялық қызметті қаржыландыру көздері келесідей:
- Ішкі ... ... және ... ... ... Несиелік қаржылық русурстар;
- Бюджет аралық қор құралдары;
- Республикалық бюджет құралдар есебінен;
- Шетелдік инвестиция құралдары;
- Заңды және жеке ... ... ... Тартылған қаржылық ресурстар.
Қаржыландыру көздерінің жіктелуі. Кесте 1.
|Қаржылық ресурстар |Кәсіпорын инвестиция |Ескерту |
| ... | ... ... ... ... ... ... және | ... ... емес | |
| ... | ... ... және ... ... ... | ... ... | | ... ішкі ... ... ... ... ... және|
|сальдо нәтижесі |табыстар ... ... ... |
|1.4. резервтік және |өзіндік құн және таза |Жарғылық қорда ... қоры ... ... ... ... қоры |өзіндік құн және таза |Жарғылық қорда бар |
| ... | |
|2 ... ... ... ресурстар ... банк ... |- | ... ... |- ... ... ... | | ... ... ... |- ... несие |
|2.4. коммерциялық несие|- ... ... және |
| | |т.б. ... ... да ... | | ... ... кредиторларға тиісті ресурстар ... ... |- | ... ... | | ... ... | | ... бағалы қағаздар |- ... ... және ... құрал | |т.б. ... ... ... |- ... жарна және |
|төлемдері | ... ... ... ... ... ... ... субсидий т.б. |
| ... | ... ішкі ... қорлары |Ішкі бюджет қорлары |Экологиялық және т.б. |
| ... ... ... ... ... ... алғашқы жинақталу және
құрылушы жарнасы, шаруашылық қызметінің ... ... ... ... бағыты болып табылады. өзіндік жарнасының қаржылық бөлімі
алғашқы үлесі негізгі қорлар табысы ... ... Ең ... ... төлемдер болады, айналымдағы тауарла құрамы және ... ... ... ... ... ... төлемдер болып табылады. Амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... қызметтерге аудару
процесі. Ол негізгі құралдардың құнына байланысты есептеліп, белгілі бір
мерзім өткен соң жойылады. Сонымен ... ... ... ... ... алатын рөлі зор. Пайда – кәсіпорынның таза табысының
негізгі формасы, өнімнің құнынан құралады. Оның мөлшері ... ... мен ... ... ... болады және кәсіпорынның коммерциялық
қызмет көрсеткіші болып табылады. Салық және басқада бюджеттік ... соң ... ... таза ... болады. Пайданың бағыттары
өндірістік капитал салымы мен әлеументтік ... ... ... қатар сақтандыру және жөндеу қорларына және т.б. ... ... ... көзі ... ... табылады. Несие қарыз беруші
мен қарыз алушы арасындағы экономикалық қатынастан көрінеді. Несиелік
реттеудің негізгі ... оның ... ... ... ... ... ... тұлғалар қатынастары кредиттерінің негізгісі несиелік келісім ... ... Бұл ... ... ... ... ... соммасы,
мерзімі, пайдалану және ... ... ... ... ставкасы,
міндеттемені қамтамасыз ету формалары (кепілдемелік зат, кепілдік келісім
шарты, сақтандыру келімі) кәсіпорынның құжаттары, банк талаптары және ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі мен
қаржылық жағдайы, тәуекелділік деңгейі және т.б. ... ... ... ... ... алу үшін ... негізгі
құжаттар: кәсіпорын жарғысы, соңғы 3 жылдағы бухгалтерлік есеп жағдайы,
салық ... ... ... бизнес-жоспар т.б құжаттар.
Өтпелі кезеңде негізгі инвестициялаудың бағыттарының бірі- лизинг. Лизинг-
бұл машина құрал жабдықтарды, транспорттық құралдары, өндірістік құралдарды
ұзақ ... ... алу. ... ... операциялардың екі түрі бар:
- Операциялық лизинг барлық келісімдерді білдіреді, яғни жылжымайтын
мүлікті белгілі бір мерзімге беру болып ... ... ... ... ... ... ... жалға беру.
б) хайринг- мүлікті орта мерзімге беру.
- Қаржылық лизинг. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады. Лизингтік компания
келісіміне байланысты арендалық төлем біткен соң мүлік қайта иесіне
тапсырылады. ... ... ... ... ... ... болады:
- Жеңіл өнеркәсіпте;
- Қара және түсті металургияда;
- Ауыл шаруашылық өнімдерін өндеуде;
- Формацептикалық өнімдерде;
Тартылған құралдар- ағымдағы қызметке ... ... ... ... ... ... коллективтердің жарнасының
үлестеріне қолданылады.
Бюджеттік бөлінулер- бұл ... ... ... ... ... ... аса маңызды стратегиялық
объектілер мен ... ... Бұл ... мен ... ... ... ... Кәсіпорынды тартылған ресурстармен қаржыландыру құралы ... жоба ... ... ... мен ... дамыған елдер үшін қабылданып, бүгінгі таңда қолданылып отырған
инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері мен ... ... ... ... VNIDO, ... ... Европалық банк
секілді ірі халықаралық ұйымдардың инвестициялық жобалардың тиімділігін
бағалау әдістемелерін жатқызуға болады. Олардың ... да ақша ... ... ... ... ... қаржылық талдау
принциптеріне сүйенеді. Ағылшын тілінде “Кэш – Флоу” деген түсінік барлық
дамыған елдердің экономистерінің ... еніп ... ... ... ... ... ... өз инвестициялық қызметінде қолданбайтын ұйым жоқтын қасы.
Бұл ақша ағымын ... ... ... ... әдістеріне
негіз болып және инвестициялық жобалардың тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Инвестициялық жобалардың тиімділігін талдауда қолданылатын құжаттармен
қажетті көрсеткіштерді келесі сурет -2 ... ... ... ... ... құжаттар мен
қажетті көрсеткіштер.
Сурет 2
Cash- Flow (Кэш – Флоу) деп аударғанда бар “ақша ағымы” ... ... Бұл ... ... ... ... ... құраушы және
инвестициялық жобаны жоспарлауға, талдау мен бақылауға мүмкіндік беретін 3
негізгі құжат бар:
1. Бухгалтерлік баланс.
2. Қаржы – ... ... ... ... ... Ақша ... ... туралы есеп.
1) “Бухгалтерлік баланс” кәсіпорынның белгілі бір уақыт арасындағы емес
нақты мерзімдегі қаржылық жағдайын ... ... ... бір
мерзімде жобаны жүзеге асырып отырған кәсіпорынның қаржылық жағдайын
қаншалықты мөлшерде тұрақты екенін көрсетеді. Баланс көлденең нысанда
екі ... ... ... және ... ... ... жағдайды, ал пассив кәсіпорынның кімге, неше қарыз
екендігін көрсетеді.
2) “Қаржы-шаруашылық қызметінің ... ... ... ... бір уақыт аралықтарындағы операциялық немесе өндірістік
қызметінің жағдайын сипаттайды. Сонымен қатар, өндірістік ... ... ... ... пен өтілуі тұрғысынан алғандағы ... ... ... айтқанда, бұл есептен ... ... ... ... ... отырғанын байқауға болады. Бұл
есеп кестесін жасау үшін сату жоспарының мәліметтері, өнімді өткізуден
түскен және ... ... ... ... және ... сомалары қажет болады. Қаржы- шаруашылық қызметінің нәтижесі
туралы есепте кәсіпорын қызметінің 3 негізгі салаға бөлінген:
1.кәсіпорынның операциялық қызметі ... ... ... ... ... көрініс тапты.
2.“инвестициялық қызметтен болатын ақша қаражаттарының қозғалысы” ... ... ... иелерінің салымдары, ационерлік капитал, ұзақ
және қысқа мерзімдегі капитал, алымдар бойынша ... ... ... ... ... дивиденд төлеу болып саналады. ... ... ... мен ... қаражатының құрамы мен мөлшеріндегі
өзгерістер көрсетіледі.
3) “Ақша қаражаттардың қозғалысы ... ... ақша ... сипаттайды және кәсіпорын қызметін кезеңне- кезенге
қарағандағы ... ... Бұл ... айта ... бір жайт,
еркін айырбастала келген валютамен келген барлық түсімдер мен төлемдер
курс айырмасы бойынша теңгеге ауыстырылуы ... ... ... ... ... ... ... үшін, алдағы
кезеңдердің өндірістік қызметін қамтамасыз ету үшін инвестицияларға,
қарыз өтеуге, ... ... және жеке ... пайдалы.
Инвестициялық жобаның тиімділігін талдауға қатысатын негізгі факторлар
болып операциялық ... ... ақша ... және т.б. табыстарының
қосындысы және инвестицияға жұмсалған шығын мөлшері танылады. Инвестициялық
жобаның ... ... 2 ... ... ... болады:
1. Өндірістік қызметтің тиімділігін және жобаны ... ... ... ... және болашақтағы қаржылық жағдайының
көрсеткіштері.
2. Инвестиция тиімділігінің көрсеткіштері ... Кэш - Флоу ... ... тиімділігінің көрсеткіштеріне барлық активтер мен олардың
құрамдас бөліктеренің табыстылығының салыстырмалы көрсеткіштері, іскерлік
белсенділік ... ... ... және ... көрсеткіштері
жатады. Бүгінгі таңда сонымен қатар инвестициялық жобалардың тиімділігін
бағалауда ... ... кең ... аса ... критерийлер бар.
Инвестициялық жобаны онда туатын ақша ағымдары арқылы бейнелеуге болады.
Осы ақша ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. Жобалардың қаржылай
бағалауының пайдалылығының критерийлері келесі талаптарға сай болуы тиіс:
- жобаның даму сатыларының деңгей қамтамасыз ... ... ... дәрежесі жетілгенін хабарлау;
- жобаның капитал салым деңгейінің тәуекел деңгейін ... ... ... асқаннан кейінгі экономикалық жағдайын бағалау;
Бұл жобалардың жүзеге асуына ... ... ... ... ... топтастырылған:
- жобаның экономикалық маңызды критерийі,ол жобаның жүзеге асқаннан
кейінгі басты эффектісі анықтайды және еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... ... салым көлемін анықтау.
- материалдық өндіріс, еңбек және қаржы ресурстарының қамтамасыз ету.
- уақыт факторын есептейтін критерийлер (жоба мерзімі).
- сыртқы экономикалық критерийлер.
Қазіргі ... ... жүзі ... ... ... ... көрсеткіштер:
- таза дискотталған табыс (NPV)
- ішкі табыстылық нормасы (IRR)
- қайтарым уақыты (PBP)
- табыстылық индексі (PI)
1.Таза дисконтталған табыс ... ... ... жобаның қаржылық
шығын мен табыстың айырмашылығымен анықталады,
яғни
осында b(t) – t ... ... (t) – t ... ... – дисконттық ставка, сол мерзімдегі ақша құнының
өзгергенін білдіреді.
t = (1 ........ Т) – ... ... жоба ... таза дисконтталған табыс:
Бұл дегеніміз NPV жобаның ақша ағымдарының шығарылымын көрсетеді,
сондықтан NPV жобада 0-ден ... ... тиіс ... ... Ішкі ... ... – бұл дисконт нормасы, ... ... мен ... ... ... ... тең болуы. Осыдан
туатын нәтиже ішкі табыстылық нормасы келесідей IRR=r*.IRR=r* [ NPV
(r*)=0] және оның ... ... ... ... ... ... максималды мүмкіндігін жобаның таза дискантталған
табыс көрсеткіші бойынша дисконт нормасын көрсетеді.
Ішкі табыстылық нормасы және тиімділік нормасын салыстыру ... ... ... ішкі ... ... және ол ... дисконт ставкасынан
неғұрлым көп болған сайын, соғұрлым жобаның мүмкіншілігі ... ... ... ...... ... мерзімі, жобаның таза
ақша ағымдарының жиналып, басқа капитал ақтауына байланыс:
PBP = t* (NPV (t*) = ... ... ... ... жобаның салыстырмалы табыстылығын
көрсетеді және ол дисконттық табыс ағымдарын дисконттың шығын ... тең. Бұл ... ... ... мен ... ... жоба ... ол инвестициялық жобаның күтілу
нәтижесімен оның қатысушыларының ... ... сай ... ... іске асуы ... ішкі ... ... әкеледі, ол жобаға
қатысушылар арқасында бөлінеді. Жобаға қатысушыларының шығындары мен
табыстары ... ... жоба ... ... ... бағалау тиімділік түрлері келесідей сипатталады:
- жобаның мақсатты тиімділігі;
- жобаның қатысушы тиімділігі;
Жобаның мақсатты тиімділігі ... ... ... ... ... мен ... көздерін іздеуге пайдаланады. Олар
келесілерден қаралады:
- жобаның қоғамдық тиімділігі немесе әлеументтік- экономикалық;
- жобаның коммерциялық тиімділігі;
Жобаның мақсатты ... ... ... ... мен ... сыртқы экономикалық шығын мен нәтижені ескереді. Олар: экономика
секторы ... мен ... ... ... және ... ... ... эффектілер сандық мөлшерде есептелмейтін
болса, онда оны сапалы бағалауда ескеруі тиіс. Бұл ереже аймақтың тиімділік
көрсеткіштеріне де ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты, жобаның жүзеге асыру барысындағы барлық
шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... және жоба ұйымдастыру шешімдері экономикалық
көзқараспен сипатталады. Жобаның қатысушы тиімділігі инвестициялық жобаға
қатысудың және оны ... ... ... аударумен есептеледі.
Жобаның қатысушы тиімділіктері келесі құралдардан тұрады:
- жобаға кәсіпорын қатысу тиімділігі;
- кәсіпорынның акциясына инвестиция құю ... ... ... ... құрлымы инвестициялық жобамен қатысушы
кәсіпорындар қатынастары деңгейі, сонымен қатар халық шаруашылық
және ... ... ... ... ... ... ... үшін немесе салалық тиімділігі ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындар мен холдинг құрылымдар үшін;
-инвестициялық жобаның ... ... жоба ... бағалаудың негізгі принциптеріне тоқтала
өтсек. Ол кезде инвестициялық ... ... ... ... ... қаржылық, салалық немесе ... ... ... ... ... ... ... басынан аяғына дейін терең зерттеу қажеті;
2. ақша ағымдарын модельдеу, оның ішіне жобадағы барлық ... пен ... ... ... ... ... ... жобалар мен қызметтік салыстыру;
4. максимум және жоғарғы тиімділік эффектісі;
5. уақыт факторын есептеу. Жоба тиімділігін ... ... ... факторы ескеріледі, себебі: өндіріс аралық өнім немесе ресурс
түсімі және жалақы, ... ... ... мен шығындар және тағы
басқа динамикалық параметрлер;
6. шығын мен табыстың міндетті түрде есептелуі;
7. “жобамен” немесе “жобасыз” ... ... жоба ... ... ... байланысты “жобаға дейін” және “жобадан
кейін” немесе ... және ... ... салыстырылады;
8. жобаға қатысушылардың жекелеген есептеулері, капитал өзіндік құннан
жекелей бағалау және ... ... ... ... ... ... көп ... бағалау. Жоба жүзеге асуды және өңдеудегі жекелеген
статиялардағы бағалаулар, тиімділіктерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
мониторинг);
10. инвестициялық жоба тиімділігінің капитал айналымға әсерінің есебі;
11. жобаға көптеген валюталарды ... ... ... ... инфляция әсері (ресурстар мен өнімдер бағасының өзгеруі);
12. жоба жүзеге асыру тәуекел әсерлерінің есебі;
Тиімділікті бағалауда ... ... ... ... ... ... іске асу ... байланысты айырмашылықтар бар. Олар
келесі стадиялар бойынша жүзеге асады:
- инвестициялық ұсынысты өңдеу және инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... жобаның техника экономикалық негіздемесін өңдеу;
- инвестициялық жобаны экономикалық мониторингтеу;
Инвестициялық жобаның тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... қарастырылатын тиімділіктің түрі бойынша айырылады.
Инвестиция ... ... және ... ... ... ... ... бағалануы мүмкін. Ондағы негізгілер: инвестицияны
өңдеу стадиясында оның ... ... ... мен ... ... ... ... мәліметтер пайдалану,
қаржыландыру схемасы мен саны.
Инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері салыстырмалы есептеледі. Егер
қажетті мәліметтер жетіспесе, онда жобаға қатысушылар үшін ... ... ... ... жобаға қатысушылар ... ... мен ... ... көздері нақты бағалануы
тиіс.
Инвестициялық жоба тиімділігі ағымды есептік периодта бағаланады, ... ... ... дейінгі уақыт интервалына байланысты. Есептік
период басталуы инвестициялық жоба ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына қаржы бөлу
қызметінен басталады. Есептеу мерзімі бірнеше ... ... ... ... көрсеткіші үшін пайдаланады. Әр ... өз ... ... ... уақыт жылға немесе жыл үлестеріне және онда
уақыт жылдармен ... ... ... ... ...... түсім уақытынан және
жобада ... ... ... ... ... ... мен ақша ... ((t) анықталады.
Қаржылық ағым әр бір қадамда былайша ... ... тең ... ... ... ... құн ... шығыс, әр бір қадамдағы тең төлем;
- сальдо, кіріс пен шығыс арасындағы мөлшер;
Қаржылық ағым жекелеген ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметі (0(t)
- қаржылық ағымның операциялық қызметі (0(t)
- қаржылық ағымның қаржылық қызметі (ф(t)
- Қаржылық қызметінің инвестициялық ... ... ... ... шығыстары: жұмыстан босату шығындары, жобаның
соңғы ликвидациялық шығындары, айналым капиталдары мен құралдарын
көбейту шығындары, ... қор ... ... жоба іске ... ... және ... ... сату,
айналым капиталын көбейту есебі кірісінен;
Қаржылық қызметтің операциялық қызметі үшін:
- айналыс қордағы кірістерге кіретіндер: ішкі ... және ... ... қосымша қор салымы және құрал түсім есебі;
- ... - ... ... мен ... ... қаржылық қызметі үшін:
- кірістерге кіретіндер: өзіндік капитал салымы және тартылған құрал,
субсидий және ... заем ... ... қатар кәсіпорынның
шығарған өзіндік ұзақ мерзімді бағалы қағаздары.
- Шығыстарға кіретіндер: ... ... және ... үшін
дивиденд төлеу тағы басқалар;
Қаржылық ағымдар ағымдағы, болжамды немесе дефлированды бағаға ... ... ... әр бір ... ... пен шығыс көрсетілімдері
көрсетіледі. Ағымдағы ... ... ... ... ... ... Болжамды баға болашақ ... ... ... ... баға уақыт кезеңдегі баға деңгейі барлық инфляция
индексімен есептеледі.
Инвестициялық жобаның ... ... ... ... нормасы. Дисконт нормасы негізгі экономикалық
көрсеткіштердің бірі – дисконт нормасы. ... ... ... ... бірі ... табылады, инвестициялық жоба
тиімділігін талдауда негізгі нормативтердің бағыты болып ... ... әр ... ... ... мен ... әкелу үшін қажетті
норма кірісінің капиталға теңдігі болып табылады.
Дисконт нормалардың ... ... ... ... ... ... ... қатысушылық дисконт нормасы;
- әлеуметтік дисконт нормасы;
- бюджеттік дисконт нормасы;
1. Коммерциялық ... ... жоба ... ... ... ... ол ... пайдалану тиімділігінің альтернативті
есептерінде анықталады;
2. Жобаға ... ... ... ... кәсіпорын
тиімділігін көрсетеді. Оны қатысушылар есептейді;
3. ... ... ... тиімділік көрсеткіші есебі
және жобаның ... ... ... ... Ол ... ... және ... шаруашылығының
орталықтан басқару органы ұсынуы мүмкін.
4. Бюджеттік дисконт нормасы-бюджеттік тиімділік көрсеткіштер есебінде
және бюджет ... ... ... ... ... Оны ... ... белгілейді
Инвестициялық жобаның коммерциялық тиімділігіне әсер
ететіндер:
1. жалпы ... ... ... ... және ... өнімге бағаның жалпы
деңгейінің өзгеруі.
2. инфляцияның әртектес ... яғни ... ... өнім ... ... ресурстары бойынша, инфляция деңгейінің шетел валютасының
курсынан жоғары болуы.
Бюджеттік тиімділіктің көрсеткіштері – жоба жүзеге асыру нәтижелерінің
жергілікті және ... ... ... мен ... әсер ... Бюджеттер
шығыстар құрамына кіретіндер:
- жобаны бюджеттік қаржыландыруға тікелей бөлінген қаражаттар.
- ... ... ... да ... ... ... ... және
жеке қатысушыларға берген несиесі. Олар қарызға беріледі де, бюджет
арқылы жабылады.
- отын және энергия тасымалдаушылардың ... ... ... ... ... ассигновациялар.
- жобаны іске асыру барысындағы жұмыссыз қалған адамдарға жәрдемақы
төленуі.
- мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша төлемдер.
- ... және ... ... ... ... аймақтық кепілдік.
- Жобаны іске асыру барысында туындауы мүмкін шығындардың әсерлерін
кетіруге бюджеттен бөлінетін ... ... ... ... жоба жүзеге асқаннан кейінгі шетел және ... ... ... ... ... мен ... да салықтық төлемдер.
- кәсіпорынның қаржылық жағдайына тиімді әсер етуі.
- жоба бойынша өнімдер түскен ... баж ... мен ... жер, су тағы ... табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін жобаны
орындау барысында геологиялық- барлау жұмыстарын жүзеге ... үшін ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз ету қорларына және тағы
басқа бюджеттік емес қорларға ... ... ... ... үшін ... акциялар мен басқа да бағалы
қағаздардан түскен түсімдер.
- жоба бойынша жұмысшылардан алынған, яғни ... ... ... ... бюджетке түскен табыс салығы.
Экономикалық тиімділіктің көрсеткіштерін ... ... ... ... нәтижелеріне мыналар кіреді: соңғы өндірістік нәтижелер
(сатудан түскен ... ... ... ... ... ... және экологиялық нәтижелер, тікелей қаржылық ... ... ... фирмалардың қарыздары мен несиелері.
Қандай да болмасын инвестициялық жобаны жүзеге асыруда, соңғы нәтижелерге
жетуде тәуелділік кездеседі. Олар ... іске ... ... ... бөлімдердің, соның ішінде шығындар мен табыстардың көлемдері жайлы
ақпараттардың толық еместігіне, жоспарланбаған түрлі жағдайларға байланысты
туындайды. ... ... ... ... ... түрлері мен себептері:
- экономикалық заңдылыңтар мен ағымдағы ... ... ... ... ... әртүрлі сауда операциялар мен ... тиім ... ... ... ... туған сыртқы
экономикалық тәуекелділік;
- елдегі ... ... ... баға ... техника мен технология параметрлері ... ... ... ... ... валюта курсының, несие беру жағдайларының тағы
басқа ауытқулар;
- өндірістік технологиялық тәуекелділік (жабдықтың істен ... ... ... ... ... кәсіпорынардың қаржы жағдайлары.
Нарықтық эконмикасы дамыған елдердің тәжірибесі бизнестің, инвестициялық
жобалардың тәуекелдіксіз ... ... Сол үшін оны ең ... ... деңгейге дейін азайтатыны білу қажет.Тәуекелділік ұғымы –
кәсіпорын ресурстардың бір бөлігін жоғалту ықтималдылығын, қызметті ... ... ... ... ... немесе қосымша шығындардың
пайда болуын білдіреді.
Кез – келген инвестициялық жобаларды жүзеге ... ... ... болуы болады.
Олар: өндірістік, коммерциялық және қаржылық.
1.Өндірістік тәуекел – бұл өнім өндірумен, қызмет ... ... ... ... ... ... ... болады. Оның пайда болу
себептері: өндіріс төлемінің төмендеуі, материалдық шығындардың ... ... ... қатесі, көтерінкі аударым
сомалары мен салықтарды төлеу тағы басқалар.
2.Коммерциялық тәуекел – кәсіпорын өндірген немесе ... ... ... ... өткізу процесінде пайда болады. Коммерциялық ... болу ... ... ... ... ... ... алатын
ресурстардың бағасының жоғарлауы, айналым шығындардың өсуі, экономиканың
тұрақсыздығы, бәсекелестердің әрекеті және басқалар.
3. Қаржылық ...... ... ... да ... қатынас кезінде пайда болады. ... ... ... ... ... ... жоғарылауы, кредиторларға
тәуекелділік, капиталдың әрекетсіздігі және тағы басқалар. ... ... ... ... ... көрсетіледі: несиелік,
инвестициялар, құнды қағаздар эмиссиясы. Айналым мен ... ... үшін ... ... ... ажырата білу керек.
Қаржылық тәуекелді басқару процесі 5 негізгі ... ... ... ... ... ... тәуекелді бағалау, операцияларды
жүзеге асыру мен нәтижелерді бағалау.
Нарықтық экономика ... кез- ... ... ... ... аймағын белгілеуге болады:
1.тәуекелсіз аймақ. Ол операция жүргізген кезде ... ... ... ... ... ... кем дегенде есепті табыс
алады.
2. аз тәуекелді аймақ. Бұл кездегі қызмет ... ... бір ... ... ... тәуекелді аймақ. Кәсіпорын бұл жағдайда барлық шығындарын
жабады, ал жақсы болған кезде есепті деңгейден төмен ... ... ... ... аймақ. Кәсіпорын есепті табысты ғана емес,
сонымен қатар өнімді өкізуден түскен ... ... ... бар ... өз ... ... ... жарамайтын туекел. Кәсіпорын қызметі банкроттыққа әкеледі, ... ... ... ... ... төмендейді. Жүйелілік амал
тұрғысынан инвестициялық тәуекелдерді екі топқа бөлуге ... ... ... Жүйелі тәуекел инвестицияның барлық түрлеріне қатысты ... ... ... ... байланысты жалпы нарық
жағдайымен анықталады. Олардың пайда болу себептері: инфляция, экономикалық
құлдырау, ... ... ... әскери- саяси жағдай және басқалар.
Жүйесіз тәуекелге бәсекелестік ... ... ... ... Олардың пайда болу себептері: фирмалармен кәсіпорындардың өз
міндеттемелерін орындамауы, сатып ... ... ... ... шарттардың бұзылуы және қабылдануы басқалар. Инвестициялық жобалау
тәуекелділігін тоқтатуына әсер ететін 2 жолы бар: ... алу және ... ... ... ... іске асыру схемесында
инвестициялық ... ... ... және тағы ... ... ... іске асырған жөн.
Инвестиция түрі мен тәуекел деңгей ... ... ... ... ... ... және |
|жасау ... ... ... да ... ... ... |инвестициясы |орган талаптарын |
| | | ... үшін |
| | | ... ... ... жоба тиімділігінің есеп көрсеткіштерінің негізгі
прициптері ... ... ... ... ... ... ... алдын ала
ағымдағы немесе болжамды бағалардың негізінде қолдану;
- ... ... және өнім ... ... ала анықталады және қаржылық
ағым ... ... ... ... ... мен құрамына кіретіндер жобада
міндетті түрде болуы қажет;
- ... ... анық ... ... мен ... есебі;
- салық және салықтан басқа да төлемдер есебі заңға сәйкес жүргізіледі,
салық жеңілдіктері арнайы нормативтік құқықтық актілермен ... егер ... бір ... ... ... ... түрлері
көрсетілсе, онда оларды әрқайсысы үшін ... ... ... ағым ... есебі.
1.3 Қаржыландыру көзі ретінде инвестиция тартудың шетелдік тәжірибесі.
Көптеген шетелдік ... ... ... және ... ... шетелдік капитал ... ... Ашық ... ... ... ... қозғалысына, халық аралық еңбек
бөлісіне және шаруашылықтарды интеграциялауға белсене қатысуда. өтпелі
кезеңде кез- ... елде ... ... ... ... ... ... салымы өзімен бірге озық технологияны, ... жаңа ... ... ... ... ... мемлекеті
экономикалық өсуі бойынша қазіргі кезеңде ерекшеленуде, себебі: олар
бірінші орынға елге ... ... ... ... ... жағдай
жасады.Соның нәтижесінде 1990-1995 ... ... 121,7 ... ... сай ... ... ... инвестиция жалпы ішкі өнімнен 30%-ін
алады, ол инвестицияның үлкен көлемі Гонконг елі ... ... ... үлес ... мемлекетінде байқалды (ЖІӨ 30%), 1995 жылдары оның
мөлшері 10,5 млрд АҚШ ... ... ... ... ... ЖІӨ
қатынасы бойынша келесі елдерде мынадай ... ... ... ... 12,5% және тағы ... ... ... бұл процес
басқа елдерге теріс ықпал етуде. Мысалы: 1992-1995 жылдар ... ... ... ... ... ... ... АҚШ долларын құрады.
Оның ішінде Малазия мен Тайланд мемлекетінде капитал көлемі көбірек болуда.
Өтпелі экономикалық ... ... ... өсуі мемлекеттің жеке
ұлттық капитал жинақталуына, нарықтық және құрылымдық ... ... ... ... ... ... көтеруге әкеледі.
Нарықтық экономика дамыған елдер шетелдік инвесторлармен ... ... ... ... ... инвестиция үшін
принциптері» (1972), ОЭСР (экономикалықдостастық және даму ұйымы), Капитал
қозғалысын либеризациялау Кодексі (1961) және ... ... ... ... ... ... ... (1976). ОЭСР-ге мүше елдерге
декларация келесідей ... ... мүше ... ... ... елдерге
тікелей немесе жанама жұмыс істеуші кәсіпорындар немесе азаматтар сол елдің
заңдарын, ережелерін құрметтеу тиім, бірақ ... ... ... ... Европада шетелдік инвесторлар қызметі негізгі ұлттық заңдармен
әкімшілік процедуралар және шешімдермен, ... ... ... ... ... ... Ұлттық заңдылықтар жекелеген ұлттық ... ... ... ... ... ... өздерінің
азаматтық және сауда ... ... ... ... және ... елдерінде шетелдік инвестиция үшін арнайы заңдар мен кодекстер
жоқ, ... ... ... және ... ... ... ... Шетелдік инвестиция үшін арнайы заң мен ... ... ... және ... ... ... ... экономикасы
дамушы елдерде шетелдік инвесторлар назарына және мемлекеттік кепілдік
құқығын 3 ... ... осы ... ... негізделеді;
2. шетелдік инвестицияны қолдау және қорғау туралы екі ... ... ... ... ... ... және ... ел азаматтарын
инвестициялық келіспеушіліктерін реттеу.
Батыс елдердің территориясына тікелей инвестицияны жүзеге асыруға алдын-
ала шешім ... ... ... ... тек ... ... ... инвестиция көлеміне алды-ала шешім қажеттіліктерін
қояды. ... ... ... ... ... 10 млн Австралия
долларын және одан көп болуын, Ирландия – 1 млн ирланд фунттан ... ... ... ... ... ... ... Бельгия). Шетелдік
инвестицияны жүзеге асыру үшін шешімдер ... ... ... қолданылады,
шетелдік компания қатысушылар қызметы мен мазмұнын бақылайды. Бір елдерде
бұл орталық банк немесе ... және ... ... қаржы, экономика
және тағы басқа орталық органдар болып келеді, себебі: олардың негізгі
функциялары ... мен ... ... ... ... Сонымен бірге басқа елдерде бұл қызметпен арнайы орган ... ... үшін ... ... ... ... едәуір шек
қойған. Мысалы: Финландия кеңес ... ... ... салымымен
сауда және өнеркәсіп министірлігімен, себебі: инвестор компанияның негізгі
акция ... ... ... ... ғана ... батыс елдерінде шетелдік инвесторлармен қызметті ұлттық
ұйымдар айналысады. ... және ... бұл ... ... in Britain
Bureau” және “Investment Canada”, ал Шотландия мен ... ... ... in ... және ... ... ... мен Шотландияда бұл ерекше консультациялық- ақпараттық ұйым,
Канада мен ... бұл ... ... ретінде қолдануда.
Барлық мемлекеттердің кейбір салаларға шетелдік капитал ... ... ... ... ... ... тек ... шешіміме жүзеге
асырылуда. Көптеген елдерде мұндай салаларға тек ұлттық, мемлекеттік немесе
жартылай мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... теле және ... тарату, транспорт, энергетика
және тағы басқа салалар жатады.
Чили мемлекетінің шетелдік инвестиция тартудағы тәжірибелеріне сүйенсек
Латын ... ... Чили ... ... ... тарту
тәжірибесінде оңды жақтар бар. Бұл факт 1994 ... ... ... және Азия ... ... ... кездерінде қолданылды. Енді
оның экономикалық тарихына көз ... 1973 жылы ... ... ... Сол ... Чили ... ... идеясын енгізді. Олар
экономиканы неолибералды экономикаға қарай бағыттады, яғни ішкі ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
банктерге жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... банктер ел қызметі үшін көптеген талаптар қойды. Жеке
қаржылық ... тез ... үшін ... ... ешқандай мемлекеттік
бақылау орнатпады. Бұл шетелдік капиталдың ... ... жол ... жылы ... нарыққа Чилиден негізгі экспорттық өнім ... ... ... ... теріс фактор ретінде әсер етті.
Экономикалық және қаржылық дағдарыстың нәтижесінде 1982 жылы ... ЖIӨ ... ... ... ... ЖIӨ 3,5% ... ... кейінгі
жылдары Чили мемлекеті саяси, экономикалықреформаларды жүргізу арқылы
нәтижелері оң болды. 90-жылдардың ... ... Чили 4,5 млрд ... жуық ... басқа елдерге салды, негізгі ... ... ... Соның нәтижесінде Аргентинада 1990 жылдардың ортасында
шетелдік инвестиция тартудағы Чили ... ... 13,8% ... ... ... 35% ... ресурстарға бағытталды.
Аймақта Чили экономикалық өсімі интенсивті сипатта болды және ... ... ... ... 7% ... ... жылдар аралығында
Чили мемлекетіне 50767 млн ФҚШ долларына жуық ... ... ... ... ... 27459 млн АҚШ доллар(барлық инвестицияның 54,1%),
қызмет көрсету сферасы 9499 млн долар(18,7%), ... ... 6097 ... ... ... сферасы 3150 млн доллар (5,6%), құрылыс
637 млн доллар(1,3%) және тағы басқа ... ... ... ... ... ... асырғанда қолданғанда жүргізілген іс-
шаралар:
- экономикалық саясатты тұрақты жүргізу, ... ... жеке ... ... дамыту;
- инфляция деңгейін төмендету;
- макро ... ... ішкі және ... ... кезеңде осы Чили мемлекетінің жүргізілген ... ... ... ... ... ... қолдану болып табылады.
Қазіргі кезеңде шетелдік тікелей инвестицияның негізгі рөлі көп ... ... ... ... жүйесін интеграциялауда, сонымен
қатар ... ... ... ... өте зор. ... ... ... 1996 жылы барлық көлемі 349млн доллар болды, ол
1994 жылмен салыстырғанда 40 % көп. Оның ішінде негізгі ... ... ... ... ... ... салуда негізгі рөлді әсіресе транс ұлттық
компаниялар ... Олар ... жеке ... ... ... ... отырып инвестиция жұмсауда орны ... ... ... ... ... өз ... ... элементтеріне анқтай
отырып жүргізіледі, екіншіден сол салаға баруда өздерінің технология және
тағы басқа ... ... ... ... ... ... және қор ... рөлі орасан зор. Солардың бірі Гонконг
қор биржасы 1991 жылдың соңында 813 ... ... ... ... ал ... қор биржасы 125 шетелдік компанияның ациясын орнатқан
(1982жылы құрылған), Торонта қор ... 74 ... ... акциясын
енгізген (1977).
АҚШ-тағы инвестиция процесі сонғы 30 ... ... ... ... ... араласуы күшейе түсуде. Сонымен ... ... ... ... ... бірі зейнетақы қоры
болып табылады. Алғашқы ... қоры АҚШ- та General ... жылы ... ... ... ... сол кезеңде барлығы
170млрд доллар, қазір 3 триллион доллар болып табылады. ... ... ... қор ... рөлі ерекше. Мысалы: Нью- Йорк қор биржасы (NYSE) ақша
айналымының 70% бақылайды. Алғашқы кезде NYSE-ның 5000 ... ... ол цифр 65% тағы бір ... ол- ... қор ... ... ... қаржы айналымына келетін болсақ.
1992 жылғы қор боржалардың сауда айналымы
|Биржалар ... ... ... ... млн|
| | |$ |
| ... |Бір ... ... |Бір күндік |
|NYSE |51 376 |202 |1 745 466 |4 876 ... |3 600 |14 |42 238 |166 ... ... |7 314 |29 |217 930 |858 ... ... ... |4 554 |18 |154 719 |609 ... ... ... көптеген инвесторлар үшін ... ... ... ... ... бейнелесек.
Кесте-2 Шетелдік инвестицияға жеңілдіктер
|Елдер ... ... ... |
| ... %) | ... |210 ... үшін ... салық |
| | ... 10 жыл ... ... |130 |10 ... ... ... ... |100 ... үшін ... ... |100 ... несиесі ... |75 ... ... 11 жыл |
|Қытай |60 ... ... ... |
| | ... ... ... |30 ... амортизациялық салық, |
| | ... ... ... |20 ... ... ... ... және|
| | ... ... ... |75 ... ... 7 жыл ... тартудағы шетелдік тәжірибелерге сүйенсек, олардың бірі
келесідей: АҚШ-та мемлекеттік инвестицияны қаржыландыру федералдық, штаттық
және жергілікті ... ... ... ... болып табылады.
Бірақ кейінгі кездері сол қаржыландыру көздерінің арасындағы қатынас
кеңеюде. Мысалы: ... ... пен ... ... қатнастары 1970
жылдары 37:63 қатынасында болса, қазіргі кезде ол сан 23:77 ... ... ... ... ... ... ... қызметінің
тиімділігін, инвестициялық жағдайды көтеруге ... ... ... және сол органдардың инвестициялық қаржыландыруды белсене жүргізуі
болып ... ... ... аэропорттар, тұрғын үй ... ... және тағы ... Ол ... ... ... кездеседі. Ресейде соңғы 3 жылда өз ... ... ... 15 % осы ... көзі ... жүргізілуде, яғни
мемлекеттік бюджет есебінен.
ТМД елдер ... 2003 ... ... мәліметтерге сүйенсек. Негізгі
капиталға инвестиция көлемі ЖІӨ үлесі бойынша Беларусь- 18,6%, ... ... ... 10,6%,Ресей-16,4 %, Тажикистан-5,8 %.
Келесі кестеде 1995 ... ... ... және ... таратылуы үлесі көрсетілген.
1995 жылы Инвестиция импорттаушы және экспорттаушы мемлекеттердің таратылу
үлесі
кесте-3
|Импорттаушылар |Млн $ ... |Млн $ ... |564637 |АҚШ |705570 ... |244141 ... |319009 ... |162423 ... |305545 ... |132002 ... |235003 ... |134654 ... |200902 ... |128959 ... |158615 ... |116788 ... |110388 ... |104476 ... |108253 ... ... ... ... ... ... табылады:
шетелдік және филиалдар ашу, келісім ... ... ... ... ... өңдеу, мемлекеттің кәсіпорынын сатып алу немесе
жекелендіру, шетелдік капиталды тарту, тікелей инвестиция ... ... ... ... ... тиімді болады. Дүниежізінде 1980
жылдары ... ... 450 млрд АҚШ ... ... 1990 ... оның ... трлн АҚШ ... тең болды. Ал 1995 жылы шетелдік капитал айналымының
көлемі 3 трлн АҚШ долларына келеді.
Көптеген дамыған елдер өз капиталдарын жұмсау ... сол ... ... ... сол ... ... капитал салуда
ең көп үлесті алады. Мысалы: Франция және ... ... ... ... ... және тағы басқа елдерге инвестиция салуда, АҚШ бағыты
Латын Америкасы, ал ... ... ... ... ... кезінде халықаралық ұйымдардың, ... ... ... мол. ... ... ... және ... қаржылық корпарациясы, Европалық қайта және ... ... даму ... және тағы ... ... ... пайдалануда 2 әдіс арқылы реттей алады:
1. қаржылық ... ... ... ... ... ... ... беру, несиеге кепілдік беру және сақтандыру;
2. қаржылық емес әдістер: қажетті инфрақұрылымдармен қамтамасыз ... ... ... жер ... ... беру және тағы басқалар.
Эконмиканың қазіргі жағдайындағы кәсіпорындардың инвестициялық қызметінің
қаржылық көрсеткіштерін талдау.(ОҚО мысалдары.)
2.1 ҚР кәсіпорындарын ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде инвестиция саясатын басқару тиімділігін арттыру
үшін сол мемлекеттің экономикалық- әлеуметтік ... ... ... ... ... ... функционалдық шарты экономикалық-
әлеументтік ... ... ... ... ... өсуіне
байланысты, яғни ең алдымен бәсекеге икемділігі мен ... ... ... ... және ... ... мемлекетке
бөлінген инвестициялық потенциалдың алатын орны, оның мәні ескерілуі керек.
Бұл ... ... ... ... жүргізу және инвестициялық процесс
кезінде оны пайдалану мүмкіндігіне талдау жасалынып ... ... ... ... ... саясат, Қазақстанның түрлі
аймақтағы инвестициялық потенциялына, оның маңызына қарай жүзеге асырылады.
Инвестициялық қызмет – ол ... ... ... пен ұсыныс арасында
тепе- тендік сақталып жүзеге асатын нарық ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеу екі түрлі
бағытта ықпал етеді:
- Қаржылай инвестициялық пен қор ... ... ... ... ... пен ... ... арқылы нарықтық
инвестициялық саясатты жүзеге асырудағы мемлекеттің ықпалы.
- Негізгі инвестиция элементтерінің ... мен ... ... яғни ... векторын өзгертуге мемлекет ықпал ету.
Жоғары органдар тарапынан инвестицияны реттеудың экономикалық ... ... ... шара, деп атайтын ... ... ... ... ... жиынтығы ол
аймақтағы қоғамдық өнім қозғалысын және ақша ... ... ... ... ... ету. Ақша ... жинақтау екі бағытта жүзеге
асырылады:
1.Ішкі қаржы қорларын жинақтау.
2.Сыртқы ... ... ... ... Ішкі ... қор ... халықтың жинақ кассаларындағы ақшасы, ал оған
мемлекет тарапынан қауіпсіздендіру және индексациялау қажет. Ұзақ ... ... ... ... ... көріп банкілердің
рентабельдігін қамтамасыз ету қажет. Ол үшін төменде аталынып өтелетіндей
мемлекеттік ... ... ... ... банк тарапынан ұзақ жылдарға берілетін ... ... ... ... ... төмендету.
- Ұзақ жылдарға арналған операциялардан түсетін табысқа жекелей немесе
тұтастай табыс салығынан босату ... Ұзақ ... ... ... ... ... Ұзақ жылдарға берілетін несиенің көлеміне байланысты ... ... ... ... ... бір ... ... тұру қажет;
- Кешендік инвестициялық жобаға сәйкес ұзақ жылдарға берілетін ... ... ... ... ... ... Кешенді инвестициялық жобамен тәуекелге ... ұзақ ... ... банктерге белгілі бір мөлшерде қаржы бөлу қажет;
Сонымен бірге ішкі қаржы ... ... ... ... Сол сияқты бағалы қағаздар. Келесі ішкі қаржы ... ... ... болып табылады. Ішкі қаржы ... ... оны ... ... ... Жапония елі экономика саласында
таңқаларлық іс атқарды.екінші жағынан олар ... ... ... ... елдермен тығыз байланыс жасау нәтижесінде экономикасы даып
Азия барысына айналды.
Сыртқы қаржы қорларының көздері болып табылатын:
1. Капиталды ... ... ... ... және ... ... ... шетелдік әріптестермен тікелей инвестициялау ... ... ... ... ... әріптестермен тікелей
инвестициялау арқылы нақты ассоциациялау арқылы инвестицияның 10-25 ... іс ... Сол ... де ... әріптестермен тікелей
инвестициялау арқылы қаржыны шекара арқылы өткізіп халықаралық қаржы
ретінде ... ... ... ... өзімізге тарту үшін мемлекет
тарапынан қаражат көздерінің иелерін салықтан, амортизациядан ... ... ... ... ... ... кепілдік беріп дотация
және т.б. жеңілдіктерді қарастыру арқылы шетелдік инвесторларды тартады.
Инвестициялық потенциалды мемлекет тарапынан реттердің бір ... ... ... ... Экономикалық шешуге ықпал ететінде міне осы
мемлекеттік бюджеттен берілетін ... және ... ... ... салу ... ... екі түрлі формада
жүргізіледі:
1. Салық мөлшерінің кемуі және мақсатты салық салуға жеңілдік ... ... ... ... немесе салықтан тіптен босату;
2. Инвестициялық салық несиесі;
Инвестицияға ... ... ... көңіл аудару арқылы ... ... ... ... –несие жүйесін нығайта түсу;
- Қаржы тәртібін нығайту;
- Жалақы төлеудің жаңа түрлерін практикаға енгізу;
- Коммуникация және ... ... ... базаларын дамыту;
- Нарықтық сақтандыру институттарын дамыту;
Өндірістің ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің
орнықтылығында. Ішкі экономикалық инвестиция қызметіне сұраныстың ауытқуы
ықпал етеді. Нарықтық қыспаққа алу ... ... ... ... әкеліп соғуы мүмкін. Мұндай жағдайда Дж.Кейнстің
көзқарасы бойынша мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Осы әрекет арқылы ... ... ... етеді. Сол сияқты бюджеттен ... ... ... ... Бұл әдіс ... көп қолданылады.
Мемлекет инвестицияны реттеу процесінде бір орталықтан мемлекет тарапынан
көрілетін шара экономиканы құлдыраудан аман алып ... ... және ... ... ... пайдалану үшін
инвестициялық климат ұғымы ... Ол ... ... ... ... құқықтық-ұйымдастырушылық, қаржылық, мәдени
элементтік, географиялық факторлар, ... ала ... ... ... түрлі саладағы инвестиция болады. Сол сияқты сандық бағада
экологиялық жағдай да ескеріледі. Инвестициялық ... ... ... ... ... да жатқызады. Мемлекеттегі экономиканың капитал
потенциалының тұтастығы негізінен үш параметрмен бағаланады.
1. Өндірістік
2. Инфрақұрылымдық
3. Инновациялық потенциал.
Мемлекеттік инвестициялық саясат жиынтығы ... жеке ... ... ... ... ... ... Тұтыну
- Инфрақұрылым (аймақтық экономикалық-географиялық жағдайы, аймақтағы
жалпы инфрақұрылым).
- Инновациялық (ғылымның даму деңгейі және аймақтағы өндіріске жаңа
технологияны ендіру)
- ... ... ... ... жұмысшы күшінің сапасы)
- Институттар (жетекші институттардың даму ... ... ... ... ... ... ... мен табыс
табушылығы)
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... көрсеткіштері келесідей:
1. мемлекеттің нарықтық потенциалының сипаттамасы.
2. табиғи және еңбек ресурстарының қамтамасыз етілуі;
3. экономикалық реформалардың жүйелігі мен жағдайы;
4. қолайлы инвестициялық қызмет үшін ... ... ... ... ... ... шешімдерінің қолайлығы;
6. валюталық нарық және нарық инфрақұрылымдардың дамуы;
7. банктік жүйенің ... ... ... ... және бағыттылығы;
Инвестициялық климат пен инвестициялық тәуекел ... ... ... инвестициялық климат қолайлы болса, инвестициялық тәуекел төмен болады
немесе керісінше. ... ... ... нарық потенциалы,
демографиялық жағдай, жалпы ішкі өнім мен жалпы ұлттық өнімнің жан ... ... ... ... ... ... мен Еуропалық одақ, ТМД елдерімен, алыс және жақын
шет елдерімен арасындағы партнерлік қатынас пен келісім достастық ... ... бар. ... өзі ... мен ... ... ... екі жақты салық салдырмау туралы келісімдердің де әсері мол.
Шетелдік ... көпи келу ... бірі ... ... ... ... мен салық жеңілдіктері. Сонымен қатар
еліміздің ... ... ... мен ... ... мол ... факторларының әсері де орасан зор.
Қазақстанның ең ірі мұнай шикізат мол қоры мен табиғи газ ... ... ... ... танымал. Біздің еліміз әлемде көмір өнеркәсібіне
үшінші орында, сонымен қатар никель, фосфор, ... ... ... мыс және
тағы басқа қазбалардың орналасуының да әсері мол.
Қазіргі кезеңге дейін Қазақстан Республикасына 30млрд АҚШ ... ... ... ... ... мұнай-газ өңдеу саласының алатын орны
ерекше. ... ... ... ... ... ... ... келесі кестелерден көрелік. Алдымен осы кезеңге дейінгі ... ... ... мен ... ... ... ... 4
Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсудің негізгі көрсеткіштері.
| |1997 |1998 |1999 |2000 ... ... ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... |1,4 |1,3 |1,4 |1,3 ... ... ... |64,8 |58,3 |53,4 |47,5 ... өндіру өнеркәсібі |49,8 |44,3 |41,5 |35,5 ... ... |12,0 |11,1 |9,4 |9,9 ... газ, су |3,0 |2,9 |2,5 |2,1 ... | | | | ... |3,6 |4,3 |4,6 |6,2 ... ... |9,5 |11,1 |11,1 |12,3 ... ... |1,6 |1,3 |0,9 |0,9 ... |3,5 |3,3 |4,3 |4,4 ... беру |0,7 |0,8 |0,7 |0,7 ... |14,9 |19,6 |23,6 |26,7 ... ... ... жақсаруына әсер етіп жатқан шетелдік
мемлекеттердің үлес ... ... ... ... болады.
Инвестициялардың келуі белгілі бір ... ... ... ... байланысты. Инвестициялардың келуі қандай мемлекеттердің үлесіне
тиеді деген сөзге ... ... 6 ... ... 6
Қазақстан Республикасындағы инвестиция салған елдердің
үлес салмағы (%-пен).
| |1997 |1998 |1999 |2000 |
| |Млн тг |% |
| |Млн ... ... ... | |
| | ... ... |
| | |% | ... ... |1530628 |100,0 |110,6 ... |16507 |0,1 |100,7 ... |138533 |7,3 |114,7 ... |55831 |1,1 |109,8 ... |425786 |55,4 |112,4 ... ... |48649 |0,1 |104,6 ... |17437 |- |51,4 ... ... |78020 |14,9 |60,4 ... |84624 |5,5 |120,3 ... |39438 | |12,906 ... |37761 |- |69,0 ... |80213 |2,9 |101,2 ... |37102 |0,3 |106,2 ... Қазақстан |13811 |- |108,7 ... ... |38405 |0,8 |119,3 ... ... |200937 |5,7 |135,7 ... ... |217674 |1,0 |123,3 ... мәліметтерге қарағанда Қазақстан Республикасына келген инвестициялар
көлемі 30 млрд АҚШ ... жуық ... Ал 2004 ... ... 2004 ... ... ... капиталға жұмсалған
инвестициялар 1530,6 млрд теңге болды, бұл 2003 ... ... ... ... ... қаңтар-желтоқсанда инвестицияның көлемі 2003 жылмен
салыстырғанда республиканың 13 өңірінде байқалған. Ең көп өсу Қостанай (1,3
есе), ... ... ... ... (1,2 есе) ... ... есе), Алматы (1,2 есе) қалаларында байқалды.
Инвестициялық климаттың нашарлауына сол мемлекеттің бір ... ... ... ... ... және экономиканың
тұрақсыздығы, құқықтық базаның анықталмағаны, лоббизм және ... ... ... ... ... дамымауы.
Шетелдік инвестицияның дамуы мен өсуінің катализаторы болады. Әсіре,
тікелей инвестицияның ... тек ... ... әсер етпейді, сонымен
бірге көп ... ... ... нарық және инвестор- компаниялар
өздерінің озық ... ... ... ... ... ... инвестицияның көп
келуі ТМД елдеріне қарағанда келесі негізгі қолайлы ... ... ... тұрақтылық және қолайлы инвестициялық климат
- елдегі инвестициялық реформалардың нарықтық жағдайларға сай болуы,
нарықтық инфрақұрылымдардың дамуы;
- құқықтың қорғалуы, ашықтығы және ... ... ... көп ... және ... өндірудің өзіндік құнының
төмен болуы;
- жұмыс күшінің көптігі және олардың біліктілігі.
2. Кәсіпорындардың инвестициялық қызметін мемлекеттік ... ... ... ... тартудағы Қазақстан Республикасының
экономикалық салалардағы және тағы басқа ... ... ... ... ... ол сол немесе басқада әлеументтік –
экономикалық ... ... ... ішкі ... мен
мүмкіндіктерін кеңейтуге, солардың қатысуымен жүзеге асыру және тағы ... ... оң ... ... ... әлеументтік экономикалық тиімділік- кез келген нысанда ... ... ... – бір нысаны. Бұл қағида: ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалылығы, қарыз беру мен ... беру ... жаңа ... ... құру мен ... халықтың жұмысбастылығын
арттыруға пайымдайды;
- экономикалық және экологиялық ... ... ... ... ... ортаны ластамауға, артта қалған технологияларды
қолданбауға, оларды қайта жарақтандыруға, отандық ... ... ... ... ... таза өнім ... және тағы
басқаларға әсері мол;
- бірлескен кәсіпорындардың пайда болу ... ... ... ... Бұл жерде басқарудың толық құралдарын,
органдардың, кәсіпорынның жеткілікті ... ... ... ... ... ... мақсаты инвестициялық
климатқа қолайлы жағдай жасау және экономиканың барлық секторларына ... ... Бұл ... ... ... қызметтері:
- жаңа технологияларды қолдану, ноу-хоу мен инвестицияны пайдалану;
- ішкі нарыққа жоғарғы сапалы ... мен ... ... ... ... өндірушілерге жағдай жасау және оларды мемлекеттік қолдау;
- ... ... ... ... еліміздің шикізат комплексін дұрыс пайдалану;
- қазіргі заманғы менеджмент пен маркетинг әдістерін қолдану;
- жаңа жұмыс ... ... ... кадрларды қайта даярлау, біліктіліктерін ... және ... ... ... ... ... қызмет белсенділігін көтеруде
мемлекеттің рөлі ерекше және ол инвестициялық ... ... ... ... Мемлекеттік инвестициялық саясаттың
мақсатты бағыттылығы прогрессивті технологиялық- құрылымдық ... ... ... ... мәселелерді шешуді және жеке инвестицияны
тұрақтандыруға негіз болуы керек.
Инвестициялық қызметті басқаруда мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... шешімдері.
- инвестициялық несиені дамыту және капитал салымды қаржыландыруды
қамтамасыз ету.
- жеке ... ... ... және ... ... ... ... тапсырыс” дәстүрлі жүйесінен инвестициялық жүйесіне
ауыстыру.
- жанама инвестициялық ұсыныстар конкурстық негізде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қызметтерінің рөлі зор, әсіресе осы салада мемлекеттің
рөлі жаңа ... сай ... ... ... инвестиция сферасында
функцияларды келесідей болуы мүмкін:
1. елдің экономикалық ... ... мен ... мемлекеттік инвестициялық бағдарламаны талдау мен ... ... ... ... климатты жақсарту.
4. инвестицияның келуіндегі ұлттық экономиканың жақсаруы.
Мемлекеттік инвестициялық саясатты жүргізгенде ... ... ... ... ... Ол ... кезендемемлекеттік жағдайды
тұрақтандырулар ерекше рөл атқарады. Инвестицияны тарту мен ... ... және ... рөлі келесідей болады:
- инвестициялық белсенділікті көтеру үшін ... ... ... құқықтық мазмұны;
- мемлекеттің тарту механизмінің тиімділігін көтеру;
- инвестициялық міндеттерді ... ... ... ... факторын
ескеру;
- сыртқы экономикалық стратегияны оптималды өңдеу және пайдалану;
- ... ... ... ... ... қағаздар нарығын халықаралық
қаржы нарығына шығаруға жағдай ... ... ... ... ... ... және
тағы басқа экономикалық параметірлерді ескеру;
- инвестициялық сақтандыру ... ... ... ... ... ... және инвестициялық саясатты жүргізуде сол мемлекеттің
басқа да саясат принциптерін ескеру қажетжәне ... ... ... ... Ол ... экономиканы реттеу механизмдерінің бірі
болып табылады. Орталықтан капитал салымдарының негізгі критерийлерін
анықтау, сонымен бірге жергілікті және ... ... ... ... ... асыру тиімділіктерін көтеру болып
саналады.
2. Салық саясаты. ...... ... механизмінің қызметіндегі
салық саясаты бюджет саясатының ... ... ... ... және ... ... ... және реттеу үшін осы құрал
мемлекеттік қаржылық құралдардың негізгі ... бірі ... ... ... ... және ... қолдау үшін белгілі бір инвестициялық преференциялар
берілген және ол заң ... ... ... ... атқарушы орган белгілейді. «Салық салу және бюджетке
төленетін басқа да төлемдер туралы» Қазақстан ... ... 138 ... ... ... преференциялары және олардың
жүзеге асыруы механизмдерін көрсетілген.
3. қаржы – несие саясаты. Бұл саясатты негізінен Қазақстан Республиканың
Ұлттық банкі ... ... ... ... Банк ... ... жүйесінің негізі болып табылады. Несие
ставкасын реттеуде және міндетті банктік резрвтік ... ... ... ... анықтауда, баға динамикасына, ұлттық валюта,
өнімдер мен капиталдың экспорт және импорт жағдайларын анықтауда ... ... ... Импорт – экспортты лицензиялау жүйесі қазіргі уақытта
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... баға саясаты. Қазіргі кезеңде баға саясаты экономикалық процестердің
көмегімен бірге жүргізіледі, оны мемлекеттің өзі реттеуі, яғни ... ... ... ... және тағы ... ... жоғары
көрсеткіштерді реттеуде баға саясатының рөлі ... Бұл ... ... ... рөлі ... ... ... эмиссиялық саясат. Бұл саясат саласы бюджет ... бірі ... ... және ... ... ... ... Сонымен қатар валюталақ саясатты реттеу мен ... ... ... саясат. Негізгі бағыттары сыртқы экономикалық
саясатта сыртқы нарықты тұрақтандыру ... ... Олар ... ... ... сауданы реттеу, сырқы қарызды төлеу
жағдайлары және ... ... ... және тағы ... саясатты жүзеге асыру бағдарламалы- мақсатты бағытталуы және
оны өңдеуде негіз болатын прициптер:
- мақсатты бағыттылығы. Ол ... ... ... мен ... етуі ... жүйелілігі. Бағдарламаны жүзеге асыруда елдің ... ... ... ... ... ... саяси,
әкімшілік, технологиялық);
- комплекстілігі. Бағдарламаның құрылымындағы әр бір ... ... ... бір ... ... ... және ... қажет;
- қамтамасыз етушілік. Бағдарлама келесі ресурстарды қамтамасыз етуі тиіс:
қаржылық, ақпараттық, материалдық, ... ... ... ... Кез – келген мәселе мемлекеттік немесе жергілікті деңгейде
келісімдер арқылы шешілуі тиіс.
Шетелдік капитал мен инвестицияға ... ... ... ... келеді:
1. Халықаралық, мемлекеттік, банктік несиелеу. Бұл кезде реттеу ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет
несиелік келісімдерге келеді, кепілдік беру арқылы. Мемлекет рөлі келесі
жағдайларда көрінеді: халықаралық ... ... ... ... бюджеттік құралдармен жүзеге асыру, мемлекеттік несиелер беру
және тағы басқалар;
2. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... және ... реттеу. Бұл
механизмнің жақсы жұмыс істеуіне қаржы – ... ... ... арқылы, сондай-ақ шетелдік инвестиция туралы заң актілері мен
нормативтік құжаттар әсер етеді. Әсіресе, инвестициялық ... ... ... ... ... ... саясатының маңызы
зор.
Инвестицияны жекелеген көздерден пайдалану және тартудағы мемлекеттің рөлі
және мемлекеттік ... ... оны ... және ... ... несие
үшін мемлекеттік кәсіпорындарды басқару) және ... ... ... және ... ... ... тнтіктер
арқылы әсер етуде.
Инвестиция мен шетелдік капиталды пайдалану және тартудағы негізгі
саясаттың принциптері сол ... ... ... ... жекелеген
әдісте жүзеге асырылады. Олардың негізгілері:
1. Экономикалық қауіпсіздік ... ... ... және ... ... және ... үшін ең алдымен елдің ... ... ... ... Оған сыртқы қарыз деңгейі мен төлем
балансының теріс сальдосы әсер ... ... ... ... ... ... принципі. Шетелдік
инвестицияны тарту мен ... ... ... макроэкономикалық
мәселелерді реттеу бағыттары болуы мүмкін. ЖІӨ өсімі, төлем баланс деңгейі,
өндіріс және ... ... ... ... ... баға
тұрақтылығы, мемлекеттік бюджет дефицитінің төмендігі және тағы басқа
көрсеткіштердің болуы. Бұл ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетін көрсетуі мүмкін.
3. Шетелдік капиталды пайдалану бағыттарының болашағы және деңгей принципі.
Инвестиция мен шетелдік капиталды пайдалану бағыттарын ... ... ... ... ... әсер етеді:
- импорт алмастырушы;
- экспортқа бағыттылығы;
- ғылым мен технологияға көңіл болу.
4. ... ... жоба ... ... ... ... оны пайдалану мен бақылау тиімділігін жоба бағыттарына сай болуы
қажет. Жобаны қаржыландыру әдістері кез- ... ... ... болуы
мүмкін.
5. инвестициялық климат қолайлылық принципі. Сол ... ... ... ... ... ... қор ұйымдары
инвестициялық рейтинг көтеру арқылы бағаланады.
Инвестициялық климаттың қолайлығын қалыптастыру үшін әсер ... ... ... 9 ... 9 ... инвестициялық климатты қалыптастыру факторлары.
|Факторлар атауы |Факторлар бейнесі |
|1 ... ... ... климаттық|Бай табиғи ресурстары ... | ... ... |Облыстар мен шекараның дамуы, олардың арасындағы |
|орналасуы ... ... ... ... орта ... орта ... ... ... ... ... ... ... аймақтардың ғылыми ұйымдастыру саласы мен |
| ... ... ... ... ... ... |Нарықтық қатынастардың дамуы, қаржы мен ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... Заңдылық және |Құқықтық режим тұрақтылығы, заңдылықтардың |
|нормативті база ... ... ... ... Нарықтық |Қызмет пен жұмыс нарығы және тауар нарығының |
|құрылымдар ... ... мен ... ... |
| ... ... Тәуекел факторы |Отандық және шетелдік инвесторларды коммерциялық |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |Зейнетақы жастағы халықтың аз үлесі, аймақ |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... кадр ... ... ... ... ... және шетелдік консалтингтер мен |
|инфрақұрылым |аудиторық ұйымдар, ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... транспорт |
| ... т.б.) ... ... ... ... болатындар: заңдылық, экономикалық,
технологиялық, ғылыми және тағы ... ... ... ... ... ... ... табылады, ол инвестициялық климаттың
қолайлығының жақсаруына әкеледі.
2.3 ОҚО кәсіпорындардың ... ... ... (“ПетроҚазақстан”
материалдарының негізінде)
Облысымыздың әлеуметтік-экономикалық жағдайы өнеркәсіп потенциялы дамуымен
анықталады. Ал сол өнеркәсіп потенциялының дамуы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының жақсаруымен, өнеркәсіп салаларының
дамуына, өнім ... ... ... қатар облыстың әлеуметтік-
экономикалық ... ... оң әсер ... ... олысымызға келуіне әсір есе, ... ... ... ... ... ... күші ... кадрлардың жоғарғы
біліктілігі, сондай- ақ еліміздің инвестициялық климат қолайлығы әсер
етуде. ... ... ... ... ... ... ... индустриалды-инновациялық дамуының стратегиялық жоспары, болашақта
құрылуға тиіс мақта кластерінің ... орын ... ... және орта
бизнес өкілдерінің серпімді дамуы оң ... ... ... ... ... ... ... шетелдік инвесторлар қатысуымен
дамып келе жатқан кәсіпорындардың жалпы атауы мен қай салаларда жұмыс істеп
келе ... ... ... кесте-10 бойынша тоқталсақ.
Кесте-10
Оңтүстік Қазақстан облысындағы шетелдік инвесторлар үлесі бар кәсіпорындар
тізбесі.
|қала, аудандар |Кәсіпорын атауы ... түрі ... ... ... ... АҚ (Түркия) |А.Яссауи атындағы ХҚТУ |
| | |оқу ... ... ... ... ... ... АҚ ... |Машина жасау |
|3. Шымкент қаласы ... ... ... препараттар |
| ... ... ... ... өндірісі |
| ... ... ... өнім ... |
| ... (Ресей) |Автомобиль жөндеу, |
| | ... ... |
| ... ЖШС ... ... ... |
| ... (Англия) |Байланыс қызметі |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... өндірісі |
| ... ... ... беру ... |
| |“JTI Central Asia” ... өнім ... |
| ... | |
| ... ... ... ... өнім өндірісі |
|4. Сарыағаш ауданы |“Алекс” ЖШС (Польша) ... су ... |
| ... – 2030” ... су ... |
| ... ... |Көтерме, бөлшек сауда |
|5. Сайрам ауданы ... ЖШС ... ... жүйе |
| | ... |
| ... ЖШС (Түркия) |Полиэтиленка өндіріс |
|6. Созақ ауданы ... ... ... руда ... |
| ... ... | ... Түскібас ауданы |“ОКДышТиджорес” (Түркия) |Цемент және әктас ... ... ... бойынша негізгі капиталға ... ... ... ... құрлымын келесі кесте-11 бейнеленген.
Кесте-11
Оңтүстік Қазақстан облысындағы негізгі капиталға бағытталған
инвестициялардың меншік нысаны бойынша құрлымы
|Негізгі капиталға |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... ... млн. | | | | | ... ... ... | | | | | |
| |3929 |15624 |24601 |23804 |30284,3 ... және ... |1338 |4710 |6150 |5017 |6634,4 ... | | | | | ... мен ... |2578 |10649 |18133 |18604 |21767,1 ... | | | | | ... ... |13 |256 |318 |183 |2626,8 ... жылы ... ... ... капиталға бағытталған инвестиция көлемі
30284,3 млн ... ... 2002 ... осы ... ... 125 ... ... көлемі жасырылған және формальді емес қызметтерді
есептемегенде ... ... мен ... ... ... оындалуы 24318,5 млн теңге құрады, бұл 2002 жылдың осы кезеңімен
салыстырғанда 127,7 пайызға артық.
Республикалық бюджет есебінен игерілген инвестиция 37 ... ... ... осы кезеңнен 4 есе көп. Ал ... ... ... 2874,4 млн ... ... осы ... өткен жылмен салыстырғанда
135,2 пайызды құрайды. Ұыймдар мен мекемелердің және халықтың өз қаржысы
бойынша 21767,1 млн ... ... 2002 ... ... 117,9 пайызды
құрады. Шетел инвестициясы 2626,8 млн теңге немесе 2002 ... 88,3 ... көп. ... ... ... ауыл
шаруашылығына 941,9 млн теңге және тағы басқа салаларға жұмсалды.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларды экономика ... ... ... ... ... 12
Оңтүстік Қазақстан облысы көлемінде экономика салалары бойынша негізгі
капиталға жұмсалған инвестициялар.
|Барлығы |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... ... | | | | | |
| |3929 |15624 |24601 |23804 |31221 ... ... |32 |408 |895 |934 |358 ... ... өнеркәсібі |173 |2398 |4493 |2500 |2636 ... ... |1143 |4519 |7480 |7051 |7847 ... газ және су |499 |912 |1157 |22772 |2191 ... | | | | | ... |20 |1593 |299 |305 |1282 ... автомобиль, тұрмыстық |134 |448 |1531 |436 |1699 ... ... | | | | | ... үй және ресторандар |86 |83 |169 |102 |88 ... және ... |829 |1504 |4118 |3273 |4011 ... ... |1013 |3759 |4459 |6931 |11109 ... ... осу ... көрелік. 2003 жылы ауыл шаруашылығына ... ... ... 1999 жылы осы кезеңмен ... 10 есе ... бұл осы сала ... көбейуімен және осы саланың дамуына
тікелей ықпалын ... ... ... бірі кен ... 2003 ... 2636 млн теңге жұмсалса, 1999 жылы осы ... 6,8 есе ... ... ... газ және су ... жылмен салыстырғанда 4 есе көп, құрылыс 64 есе өскен, қонақ үй ... ... ... 102,3 ... ... және
байланыс саласына жұмсалған инвестициялар 2003 жылы 4011 млн ... ол 1999 ... ... 4,8 есе өскен.
Сондай – ақ негізгі капиталға жұмсалған ... ... ... 2003 жыл 30284,3 млн ... ... 1999 ... ... 7,8
есе өскенін көреміз. Бірақ сонымен қатар ... ... және ... ... су ... ... сұраныс төмендеген. Мысалы: 2003
жылы электро энергия, газ және су ... 2191 млн ... ... ... осы ... ... 0,96 пайызға төмендеген, ауыл
шаруашылығына 2003 жылы 358 млн ... ... ... ал 2002 жылы ... теңге жұмсалған, яғни 38,4 пайызға төмендеген. Қызмет көрсету саласына
2003 жылы 88 млн теңге ... 2002 жылы 436 млн ... ... ... ... 86,3 ... құлдыраған.
Енді республика бойынша негізгі капиталға жұмсалған ... ... ... облыс деңгейін басқа облыстармен салыстырайық. ... ... ... көз ... 13
Республика бойынша негізгі капиталға жұмсалған шетелдік инвестициялардың
өңірлік құрылымы (пайызбен)
| |2000 |2001 |2002 |2003 ... |0,6 |1,2 |1,3 |1,2 ... |6,9 |6,6 |7,5 |8,7 ... |1,7 |1,9 |2,8 |3,7 ... |20,0 |24,6 |22,2 |25,5 ... Қазақстан |6,3 |4,1 |3,4 |3,4 ... |0,4 |0,6 |0,9 |2,5 ... ... |22,1 |17,7 |18,0 |9,4 ... |5,6 |5,8 |5,7 |5,0 ... |1,7 |1,8 |1,8 |2,2 ... |1,8 |1,7 |2,9 |4,0 ... |6,2 |6,0 |5,4 |5,7 ... |4,1 |2,8 |1,9 |2,5 ... ... |1,2 |0,7 |0,8 |0,9 ... ... |2,6 |2,8 |2,2 |2,4 ... ... |9,9 |9,5 |9,3 |10,4 ... ... |8,9 |12,2 |13,9 |12,5 ... кесте бойынша негізгі капиталға бағытталған шетелдік инвестициялардың
өңірлік ... ... ... 2000 жылы ... 256 млн теңге
инвестиция келсе, өңірлік ... ... 10 ... 2001 жылы 318 ... инвестиция келсе 8 орында, 2002 жылы 183 млн теңгеге төмендеген кезде
11 орында болған, ал 2003 жылы облысқа 2626,8 млн ... ... ... де 13 ... ... республикаға инвестициялардың келуі ... көп тұра ... ... 12 ... ... және ... ... жеке кәсіпкерліктің қалыптасуы мен
нығаюына септігін тигізеді, ... ... ... ... ... жаңа ... тартылуына әсер етеді. Оңтүстік Қазақстан
облысының салаларының дамуына арналған инвестициялар көлемі жылдан- жылға
ұлғайып ... ... ... ... ... ... жылдық көлемі 2001-2015 жылдары 125-130% құрамақ. Кесте- 14.
Кесте 14.
2001-2015 жылдардағы инвестициялардың құрылымы, млн теңге.
|Инвестиция ... ... ж ... ... ж ... ж. ... | ... ... ... ... |28488 |100% |31249 |100 % |34424 |100% ... ... | | | | | | ... ... |8756 |3,88% |9632 |30,2% |10595 |30,8% ... ... |2401,5 |8,4% |2641,7 |8,44% |2905 |8,44% ... мен |13806 |48,5% |15187 |48,5% |16705 |48,08% ... қаржысы | | | | | | ... |1345 |4,7% |1480 |4,7% |1628 |4,72% ... | | | | | | ... ... |2140 |7,5% |2354 |7,5% |2590 |7,51% ... ... ... ... (ЖШС) Қазақстанның
ең жас мұнай өңдеуші кәсіпорыны болып табылады. Завод құрылысы 19714 ... ... Үш ... соң ... ... ... ... құрылысы
аяқталған. Ал 1972 жылы ЛК-6У комплекс құрылысы қаланды. 1978 жылы ... цех ... цехі және ... ... ... ... ... пайдалануға берілді. 1983 жыл завод тарихында ең елеулі жыл
болды. ... ... ... Шымкент мұнай құбырларынан ... ... ... Осы жылы ЛК-6У ... ... ... ... жылдары завод құрылысы бірте-бірте аяқталып, 1989 жылы ... ... 6-7,5 млн ... ... ... өз ... ... экономикалық реформалардың
жүргізілуіне байланысты оның әсері де заводқа ... ... жылы ... ... ... ... ... 1996 жылы
кәсіпорын акция пакетінің 85 % сатуға шығарда. Завод сол ... ... ... ... ... бірі ... еді. Жекелендіру тендерінде швейцар-ағылшын компаниясы “Витол”
жеңіп алды. Бірақ бюджет ... ... ... байланысты
шетелдік инвесторлар тартуға мәжбүр болды. 1998 жылы ... ... ... ... Asia ... ... ... 50% алды. Сонымен қатар
“Казкоммерцбанк” 15%, ... ... (10%), ... ... 10% ... ... ... Кейінгі жылдары экономикалық
реформалардың одан әрі тереңдетілуіне байланысты заводтың басқару ... ... ... ... берілді. Ол компания ШНОС-
тың 100% акция ... 33% ... алды және 51 млн ... қазіргі кезеңде
бұл компанияға мұнай құбырлары Құмкөл кен орны ... ... ... ... ... ... ... қоғамдар
туралы” заңға өзгертулер мен толықтыруларға байланысты 2005 жылдан бері
“ПетроҚазақстан” ЖШС болып қайта өзгертілді. ... ... ... ... ... ТЭЦ- 3 (Шымкент қаласында), “Қазақстан
темір жолы” ұлттық компаниясы, ... ... ... ... “Sonar” ЖШС, “Бейбарс-ойл” ЖШС және тағы ... ... ... ... ... ... ... арқылы, Ақтау порты арқылы және
Новороссийск порты арқылы ... ... ... ... ... ... және ... бағыты Өзбекстан мен ... ... ... ЖШС әлемдікқор нарғына шығарылған қазақстанның
мұнай өңдеуші компаниялардың бірі ... ... ... ... қор ... ... және олар PKz белгісі арқылы және ... ... қор ... ... Олар: Нью- Йорк (АҚШ),
Торонта (Канада), Франкфрутта (Германия) және Лондон ... Енді ... ... ... ... өтсек. «ПетроҚазақстан»
компаниясының заводтық қуаттылық деңгейлері жыл өткен сайын ... ... ... ... Мысалы: 1998 жылы завод қуаттылығы тек 49% болса,
2001 жылы 48.2%, 2002 жылы 49%,2003 жыл 55% ... ... ... ... ... ... ... бойынша және солардың арасындағы “ПетроҚазақстан” компаниясының
мұнайды өңдеу көлемдері бойынша ... ... ... ... ... ... ... өңдеу динамикасын
көрсетсек: 1998- 2,11 млн тн, 1999-2,5 млнтн, 2000-3,33 млн тн, ... тн, ... млн тн, ... млн тн. Осы ... көре отырып
компанияның өндіріс қуаты өскенін көреміз. Мысалы: 2003 жылы 4,94 млн ... ... 2002 ... ... 103,1 ... өсті.
“ПетроҚазақстан” ЖШС мұнай өнімдерінің өндірудегі негізгі түрлерінің өсу
диаграмма-2 өтсек.
Алдымен бензин өніміне келсек 2000 жылы 620 мың ... ... ... 873 мың ... ... яғни 141,1 пайызға өскен. Дизель майына 2000
жылы 856 мың ... ... 2003 жылы 1233,8 мың ... ... яғни ... өскен Ал мазут бойынша 2000 жылы 1293 мың ... ... ... 1359,3 мың ... ... яғни ол 105,1 ... ... Бірақ
компанияның өнім көлемін өндіру бойынша облыс көлеміндегі үлесіне келсек ... ... ... ол ... 1998-43,4%, 1999-53,7%, 2000-45,5%,
2001-48,2%, 2002-39,8%, 2003-37,5%, 2004-34%. “ПетроКазакстан” ЖШС ... ... ... ... ... яғни 1 млн тоннаға шыққан кезде:
|өнім атауы ... ... ... |
| |Мың. тн. ... ... % ... қайта өңдеу |6280 |100,0 ... |1046 |16,7 ... |532 |8,4 ... майы |1748 |27,9 ... |2596 |41,3 ... газ |60 |1,0 ... ... |298 |4,7 ... жылдарға арналған инвестициялық жоспарлардың құрылымы мен атауы
және ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте-17
1998-2001 жылдарға арналған инвестициялық жоспарлардың
құрылымы мен құндары.
|1998-1998 жылдар ... ... |2001 жыл ... 16 млн $ ... 150 млн $ ... 180 млн $ ... термикалық |1,0 |Висбрекинг |КАМ |90 ... ... | | ... | ... | | ... | ... | | ... | ... ... |6,5 |Жеңіл гидрокркинг | | ... ... | | ... |37 ... – шикізат цехын |1,0 |Каталитикалық крекинг |Өңдеу, өткізу |21 |
|қажетті жабдықтармен | | ... ... | ... ету | | | | ... |0,4 ... ... ... Перолеум |17 |
|жабдықтар алу | | | | ... мен |2,3 ... ... тазарту |Газды пайдалану |10 |
|компьютерлендіру | | | | ... ... |14,0 ... ... ... зерттеу |5 |
|қондырғысын алу | | ... | |
| ... су ... |0,8 ... да | | ... алу | ... | | ... ... ... ... ... жолдары.
1. Мемлекет деңгейінде инвестициялық қызметті ... ... ... мен шетелдік эксперттерге жүргізген ... ... ... ... ... ... кері әсер факторлар келесідей кесте-19 көрсетілген.
Кесте-19
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық климатқа
әсер ететін факторлар.
|Факторлар ... ... ... | | |
| ... 7 дейін) |(-,+) |
|1. бюрократия |6,7 |- ... ... ... ... |3,6 |+ ... ... ... |3,1 |+ ... ... ... |4,6 |+ ... нарық инфрақұрылымы |3,1 |+ ... ... ... араласуы |4,6 |- ... ... ... ... |1,3 |- ... ... ... |0,3 |- ... ... ... реттеу |2,8 |+ ... ... ... |3,0 |- ... ... |3,1 |+ ... ... партнерлер табу |1,1 |+ ... ... ... инфляциясы |2,8 |- ... ... және ... ... |0,3 |+ ... ... ... |3,9 |- ... инвесторлар қатынасы |1,3 |- ... ... ... құралдары |2,9 |+ ... ... пен ... ... |0,1 |- ... | | ... коррупция |6,1 |- ... ... ... инвестициялардың келуіне кері ... ... ... ең ... болып келетіндер:бюрократия,
коррупция, жергілікті органдардың араласуы, ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазақстан Республикасында инвестицияны пайдалану және тартудағы кері әсер
ететін ... ... ... турасында мемлекеттегі инвестициялық
механизм элементтерін белгілі бір жүйеге ендірсек:
Инвестициялық потенциалды интенсивті пайдалануда келесі ... ... ... мен ... салалар арасындағы белгілі бір тепе ... ... ... ... ... ... ... жасау, жеңіл жихаз,
фармацевтика, қағаз және тағы басқада өңдеуші саларға (металлургия, сусын,
тамақ салаларын қоспағанда) инвестиция ... 68-130 млн АҚШ ... ... ал бір ғана ... ... ... 170-2300 млн АҚШ
доллары инвестиция келген. Сонымен қатар геологиялық барлау, ... да ... ... ... Мысалы: 1997 жылы жалпы
инвестицияның 14% құраса, 2000 жылы 5%, 2002 3%-ды ... ... ... ... пен ... бюджет есептерінен
қаржыландыру. Қазақстанда мемлекеттік бюджет есебінен ... ... 2001 14,9% ... 2003 жылы 10,1% ... яғни азаю
тенденциясы байқалған немесе белгілі бір тұрақтылық жоқ ... ... ... ... ... ... ... 15% мемлекеттік бюджет
есебінен қаржыландырылған. Сонымен қатар ... ... ... тиімділігі Америка елдеріндегі тәжірибе көрсеткен. Мысалы:
Америкада мемлекеттік инвестицияны қаржыландыру ... ... ... ... ... ... органдары қаржыландырады. Кейінгі кездері
осы қаржыландыру көздерінің ... ... 37:63 ... ... ... ... 23:77 дейін өзгерген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көтеруге деген мүмкіндігінің
жоғары екендігін, аймақтық жағдайдың хабардар екендігіне және ... ... ... ... ... ... Жеке инвестициялық қорлардың құрылуына жағдай жасау. Елімізде бір ғана
мемлекеттік инвестициялық қор бар, ал жекелеген инвестициялық қор ... ... ... ... ... одан әрі ... әкеледі.
3. Ұлттық компанияларды дамыту туралы арнайы бағдарлама қабылдау. Шетелдік
инвесторлар арасындағы бәсекелестікті дамыту үшін ... ... ... туындап отыр. Сонымен қатар олар аса маңызды мемлекеттік
стратегиялық ... бар ... ... жобаларды белсене
қатысуы тиіс.
4. Венурлық компанияларды дамыту мен ... ... ... ... арқылы дамыту.
5. Жеңілдетілген амортизация жүйесін экономиканың кейбір салаларда ... ... ... беру. Жеңілдетілген амортизация
жүйесін энергия сақтағыш бұйымдарға, жаңа ... ... ... ... ... инвестициялық іс-әрекет тиімділігін есептеу және болжау
жасау.
Кәсіпорында инвестициялық қызметті басқару механизімін жетілдіру ең алдымен
сол кәсіпорынның өнім ... ... өнім ... ... ... яғни ... алғанда кәсіпорынның әлеуметтік экономикалық деңгейін
көтеруге ықпал ететін негізгі факторлардың бірі. ... ... ... кәсіпорын болашақ қаржылық жағдайына әсер ететін, сонымен
қатар ел экономикасының дамуына да ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... отырып сол кәсіпорынның
шаруашылығының материалдық техникалық базасын нығайтады. ... тек қана ... ... ... міндеті ғана емес, оның
экономикалық тиімділігін көтеру болып саналады, яғни кері ... ... ... ... ... тиімділік көздерін табу және оның
интенсивті өсуіне ықпал тигізу болып табылады.
Кәсіпорын басқару ... ... ... ... атқарады:
- инвестициялық нарықты талдау мен жоспарлау;
- кәсіпорын инвестициялық ... ... ... ... ... даму бағыты есебінен және инвестициялық ресурс есебінен ішкі
және сыртқы ... ... ... ... ... ... жобалар мен
бағдарламаларды нақты жүзеге асуын басқару және ағымды жоспарлау;
- ... ... ... критерийін қалыптастыру,
тәуекелдік және инвестициялық саланы басқару, ... ... ... барлық инвестициялық жобалар мен бағдарламалардың инвестициялық
қызметін жүзеге асыру мен ... ... ... емес инвестициялық жоба және реинвестиция капиталды
уақытында жабуды жүзеге асыру және тағы ... ... ... ... ... ... ... ретінде инвестициялық жобаның өмірлік цикл бағыттарын нығайту жіне
оның жүзеге асыруын қолдау болып табылады. Жобаның ... ... ... ... ... ... зеттеу үшін және оның жүзеге асыруда
капитал салым мәселесін шешу болып саналады. Жоба ... ... 3 ... ... ... ... ... эксплуатациялық.
1- кезеңде жоба идеясының өңделуі, техника экономикалық ... ... ... ... жоба ... асу үшін ... реттелуі жатады. (құрылыс, жабдық, кадрлар дайындау және тағы
басқалар) 3- ... жоба ... ... әсер ету ... ... өмірлік циклінің негізгі этартары:
1. жоба идентификациясы.
2. жобаны өңдеу.
3. жоба экспертизасы.
4. жобалық келісімдер.
5. жобаны қаржыландыру жүйесін рационалды талдау.
1-этапта жобаны жүзеге ... үшін оның ... ... ... ... ... ... талдау, қосымша геологиялық барлау немесе қоршаған
ортаны бағалау, мемлекеттің ... ... жоба ... ... ... ... ... сипаттау және тағы
басқалар.сонымен қатар жоба вариантын ... ... ... ... ... жоба ... ... Бұл этаптың негізгі міндеті жобаның техникалық,
қоршаған ортаға әсері, әлеуметтік, қаржылық тиімділіктерін ... ... жоба ... ... ... ... бағалауда оның барлық
қажетті есептері және оның жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... жоба шығындары мен жеке талдауларын ұсынады,
олар келесілер:
- техникалық жүзеге асуы және прогрессивтілігі;
- қоршаға ортаға ықпал ... ... ... жоба өніміне сұраныс;
- жобаның жергілікті халыққа экономикалық әсер етуін талдау;
- әлеуметтік аспектісі;
- инистутционалдық талдау (саяси, әкімшілік)
4-5 этаптарда ... ... ... ... ... ... ... көздері бойынша талдауын ұсынады.
6-этапта жобаның қаржыландыру жүйесін рационалды талдау.
Кесте 2
Жобаны қаржыландыру жүйесін рафионалды талдау.
Акция сату ... алу ... ... ... ... ... ... ... капитал
салым
Кесте -15
2003 жыл мен 1997 жыл арасындағы техника
экономикалық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |1997 |2003 ... ... | |4,95 млн тн ... мың тн. |839 |872 ... мың. тн |1274 |1359,3 ... майы мың. тн |995 |1233,8 ... мың. тн |145 |254 ... газ мың. тн. |28 |134 ... өнім ... ... |13576 млн тг |1117,3 млн $ ... |9274 млн тг |560,1 млн $ ... ... |4297 млн тг | ... табыс |2483 млн тг |317,5 млн $ ... саны |2083 |2238 ... ... деңгейі |57,9 % |55 % ... ... |46,4 % |56,7 % ... ... ... компаниясы 7 жыл мерзім ішінде 644 млн
АҚШ долларына жуық ... ... жылы – 36 млн АҚШ ... 1999 жылы – 19 млн АҚШ ... 2001- 180
млн АҚШ доллары, 2002 жылы – 280 млн АҚШ доллары, 2003 жылы – 116 млн ... ... ... Сол ... ... КАМ ... ... мұнай құбыры, мазутты вакуммдық айдау және тағы ...... ... ... жағдайы.
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... ... |175,9 |155,2 |523,2 |603,1 |825,4 |1117,3 ... |153,9 |136,8 |223,5 |323,7 |508 |560,1 ... |22,6 |17,7 |99,7 |68,4 |100,5 |155,4 ... ... соң |229,3 |8,5 |154,9 |169,3 |162,6 |317,5 ... таза ... | | | | | | ... млн $ |36 |19 |- |180 |280 |116 ... ... ... отырып, алдағы уақытты ПетроҚазақстан ЖШС
болжамды инвестиция салу жағдайлары мен табыстарын есептеп көрелік. Қазіргі
кезеңге дейінгі тәулігіне қанша ... ... ... ... ... жауап
іздесек: 1999 жылы – 64470 баррель, 2000- 86651 ... ... 2002- 115000 ... 2003 – 151349 ... өндірген. Осы
мәліметтерді салыстыра отырып және кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... алдағы кезеңге болжамды өнім көлемдері мен
табыстары келесідей:
|Көрсеткіштер |2003 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... бір |1551349 |166484 |183132 |201445 |221590 ... ... | | | | | ... млн |560,1 |616,1 |678,1 |746 |821 ... |155,4 |174,1 |195,1 |219 |245,3 ... ... ... |359 |406,1 |459,2 |519,1 ... табыс, млн $ | | | | | ... млн $ |116 |129,1 |143,3 |159,1 |177 ... ... |56,7% |58,3% |60% |62,1% |63,2% ... ... ... ... түрлері |Ерекшеліктері ... ... |
| | ... ... ... ... ... және |
| | ... ... мен |
| | ... ... |
|өндірістік ... мен ... ... |
| ... ... ... ұзақ ... |
| ... ... ... |
| | ... ... қор |
| | ... ... ... ... |Басқару персоналы штаты|
| ... ... ... |
| | ... |
|Қаржылық ... ... ... ... |
| ... ... |тәуекелі, дивиденд |
| | ... ... ... ... өнім көлемі мен |Сатып алушы мен |
| ... ... ... келісім |
| | ... ... |
| | ... ... ... заң мен ... ... |
| ... ... пен ... |
| | ... сақтандыруы|
|Төтенше жағдай |өрт, су ... жер | |
| ... т.б. | ... ... ... экономикалық өсуінің және экономикалық
тұрақтандырушы факторлардың бірі ... ... ... мәні ... ... ... экономикалық реформалардың
жүзеге асыруына байланысты құқықтық, қаржы – экономикалық және әлеуметтік
мәндері халық шаруашылығының ... ... ... ... ... негізгі инвестициялық қызметті ұйымдастыру мен ... өсуі ... ... ... көтере түсуде.
Қізіргі кезеңде дүние жүзінде жақандану кезеңінде халықаралық ... ... ... қозғалысынан және тағы басқа салалардан шет
қалу мүмкін емес. Мемлекетіміздің халықаралық қабілеті ел ... ... ... ... мен сол ... ... ... орнымен ерекшеленеді. Сондықтан мемлекетіміздің шетелдік
инвесторлардың қызығушылығын ... ... ірі ... ... ... ... инвесторлардың қаржылық тұрақтылығына әсер ете
отырып, халықтың әлеуметтік – ... ... ... ... 2005 жылы ... ... ... айтқандай: “Индустриялық –
инновациялық дамудың инфрақұрылымы қазірдің өзінде қалыптасты. Мемлекеттің
даму иниституттарын капиталдандыру жыл ... 730 млн ... ... ... 1 млрд 200 млн ... асып отыр. 2004 жылы
инвестициялық жоба іске асырылса, соның тең ... даму ... ... асты”. Қазіргі кезеңде Қазақстан экономикасы жаңа салалық
дәрежедегі даму ... ... ... ... ... ... жаңа ... сай болуы тиіс және мақсаттары бір болуы керек.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. Алматы – 1995ж.
2. ... ... ... ... ... – 2000 ... “Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау” Қазақстан Республикасының
заңы. 28.02.1997 ж.
4. “Инвестициялар туралы” Қазақстан Республикасының ... ... ... Н.Ә. ... ... – 2030 ... ... өсіп
өркендеуі мен қауіпсіздігі мен әл- ауқатының артуы.
// Егемен Қазақстан
1997 қазан. 5.
Н.Ә. Назарбаевтің ел халқына жолдауы: Бәсеке ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілетті экономика үшін.
// Егемен Қазақстан
2004. наурыз
6. Н.Ә. ... ел ... ... Қазақстанның экономикалық,
әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында.
// Егемен Қазақстан
2005. ақпан
7. Я. ... ... ... ... – 1998 ж.
8. Г.Ө. Жолдасбаев. Кәсіпорын экономикасы. Алматы – 2002ж.
9. Бердалиев. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы – 2000 ... ... ... 2003- 2015 ... ... индустриалды –
инновациялық даму стратегиясы.
11. А.М. Сейтказиев. Инвестиционная деятельностьпредприятия. Алматы -1998
ж.
12. Г.В. Савинцкий. Анализ ... ... ... Москва
– 2003 ж.
13. Е.М. Четыркин. ... ... ... ... ...
2001 ж.
14. А.Қ. Мейірбеков. Кәсіпорын экономикасы. Алматы – 2003 ж.
15. М.Б. Бисеғазиев. ... ... Орал – 2001 ... К.Ш. ... ... ... ... талдау. Алматы -2001
ж. 291 – ... Е. ... ... ... ... ... и
регулирования. // Аль – ... 1999 № ... Б. ... ... ... ... ... 2003 № 10
19. А. Муфтигалиева. Организационный механизм ... ... ... ... ... №5 61- бет.
20. Е. Сембаев. Новые факторы совершенствования мониторинга инвестиционного
проекта.
// ... 2004 №4 ... М. ... ... ... проектов при ограниченной бюджете.
// Банки – Казакстан 2003 №9 19- бет.
22. А. Муфтигалиева. Методы ... ... ... ... // ...... 2003 №9 23-бет.
23. 2004- 2015 жылдарға арналған Оңтүстік Қазақстан облысының индустриалды
– инновациялық даму стратегиясы. 2003 желтоқсан.
24. Д. ... ... ... деятельность в экономике
Казахстане. // ... ... 2004 ... ... Механизм инвестиционного обеспечения развития
промышленного региона. // ... 2003 ... М.М. ... ... в ... роектах.
//
Банки – Казакстан 2004 №7.
27. Қазақстан Республикасының Салық Кодексі. 12.06.2001 ж.
28. ... Ф. ... ... ... 1998. 10 ... ... туралы заңға өзгертулер мен толықтырулар туралы»
Қазақстан Республикасының заңы.
// Егемен
Қазақстан. 2005. 18- ... Н.К. ... ... и ... Алматы 2002. 670-бет.
31. Қазақстан инвестициялық қызметі. Статистикалық жинақ. ... 2004. ... М.К. ... ... ... в ... ... 2001.
127- бет.
33. А.А. Мамыров. Инвестиционная политика и прававая защита иностранных
инвесторов. // Аль – ... 2003 ... - ... құрылымдары
нақты
портфельді
тікелей
бақылау қызметіне байланысты
жанама
жанама
нақты активтерге
жобалар жүзеге асыру операцияға байланысты
материалдық емес инвестиция
мүліктік ... ... ... ... емес ... ... ... инвестиция
экстенсивті инвестиция
пайда болу кездеріне байланысты
мемлекеттік
жергілікті
шетелдік инвестиция
Инвестициялық жобаны бағалау көрсеткіштер мен ... ... ... ... ... ... ... құжаттар
Бухгалтерлік баланс
Қаржы шаруашылық қызмет туралы есеп
Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есеп
Қайтарым уақыты
Ішкім табыстылық нормасы
Таза ... ... ... бағалау көрсеткіштері
Табыстылық индексі
Өндірістік тәуекел
Коммерциялық тәуекел
Қаржылық тәуекел
ҚР инвестиция тарту мен пайдалануды ... пен ... ... ... іс-әрекеттері
келісімдер, көрме, биржалар, аукциондар
Мемлекеттік кәсіпорын
консалтингтер қамтамасыз ету
технопарктер АЭА
экспертиза ... ... ... ... ... компаниялар
Қаржы
институттары
Банктік
жүйе
Экономикалық мониторинг
Инвестициялық рейтингтік орталық
Қор биржалары
Ұлттық банк
Консалтингтік орталық
Инвести-циялық қорлар
Коммерциялық банк филиалдары
Бизнес инкубатор
Зейнетақы қорлары
Инвестициялық жоспарлау орталығы
Сақтандыру қоры
Несиелік ... ... мен ... ... ... ... сақталуы тиіс
Мемлекеттік және жергілікті бюджет есебінен қаржыландырылуы
Жеке инвестициялық қорларды құруға жағдай жасау тиіс
Ұлттық коспанияларды дамыту ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырысты жасау
Жеңілдетілген амортизация жүйесін қолға алу, преференциялар
инвестициялық жоба
өзіндік ... ... ... ... ... ... есебі
басқа да құралдар
қатысушы құрал есебі
ссуда
өзіндік құрал есебі
Коммерциялық кредит
займ
Банк кредиті
Жобаны жүзеге асырушы кәсіпорын
акционерлер
банк
мемлекет
Жоба
Лизингті компания

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының салық жүйесі және құрылу жүйесі мен оның құрылымын тұрақтандыру49 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Ауаны шартқа сәйкестендіруде энергияны үнемдеу жайлы9 бет
Ауаны шартқа сәйкестендіруде энергияны үнемдеу туралы ақпарат6 бет
Аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Кәсіпорын ресурстары және оларды пайдалану тиімділігі7 бет
Кәсіпорынның өндірістік қорлары туралы3 бет
Несиелік ресурстар. Олардың жинақтау көздері26 бет
Рекреациялық ресурстар17 бет
Ресурстардың шектеулігі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь