Шағын және орта бизнестің (ШОБ) қаржы менеджментін ұйымдастыру ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 Бөлім. Қаржы менеджменті мен шағын және орта бизнестің экономикалық мәні мен өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

1.1 Қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамалары ... ... ... ...6

1.2. Шағын және орта бизнестерін ұйымдастыру мен басқару формаларының критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

1.3. Қаржылық тұрақтылық . шағын және орта бизнестің экономикалық қызметінің негізгі параметрі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

2 Бөлім. Шағын және орта бизнестерін ұйымдастырудың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

2.1. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қаржы ресурстарының қалыптасу ерекшеліктері (ЖШС «Форум Трэйдинг») ... ... ... ... ... ... ... ...27

2.2. Шағын және орташа бизнес кəсіпорындар қызметінің 2005.2007 жж. негізгі көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

2.3. «Форум Трэйдинг»ЖШС қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... . 37

3.Тарау. Шағын және орта бизнестің қаржы менеджментін ұйымдастыруды дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.1. Шағын және орта бизнестің тұрақтылығын қалыптастырудағы қаржы менеджментінің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.2. Шағын және орта бизнесті реттеу тетіктерін жетілдіру ... ... ... ... ... ...65

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаев 2008 жылғы жолдауында бизнесті дамыту мәселелеріне аса маңызды көңіл бөлген. Дамыған кәсіпкерлік сектор қандайда болсын мемлекеттің экономикасының негізі [1, 9 бет]. Өткен жылғы экономикамыздың өсу қарқыны 8,5 процентті құрап отыр. Жалпы алғанда ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта есеппен 10 процентке өсіп отырған. Бұл өте үлкен де жедел өсу болып саналады. Бүгінгі күнге дейін еліміздің айтарлықтай резерві қалыптастырылып, Ұлттық қор қаражатын қоса есептегенде ол шамамен 40 млрд. АҚШ долларын құрап отыр. Осындай елеулі жинақтаулардың болуы еліміздің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өзекті рөл атқарды.
Жолдауда кәсіпкерлікті жетілдіру мәселелерінің бірі жаңа Салық кодексін дайындау, ол салық төлеушілер мен әкімшілік сапасының сәйкес болуын талап етеді. Ең маңыздысы ол кодекс салық ауыртпалығын экономиканың шикізат емес салаларында, аса маңызды шағын және орта бизнес үшін төмендетуді қарастыруы керек. Бұл себептен пайда болған жоғалтулар кен өндіру салаларының экономикалық қайтарымдылығымен толықтырылады.
Бәсекеқабілеттілікті дамыту үшін арнайы бәсекені қорғау Агенттігі құрылады. Осыған байланысты заңдар қабылданады.
Сонымен қатар, «30 корпоративтік көш басшылары» бағдараламасының дамуы экономиканың шикізат емес саласының дамуына әсер етеді.
Бүгінгі күні 100 астам белсенді жобалар атқарылуда. Экономика үшін аса маңызды жобалардың ішінде үшінші Жаңа жол газөңдеуші зауыты, тау-кен өңдеуші комбинаты және мыс балқыту зауыттарын салу, алюминий зауытын жәнеде көптеген жобаларды іске асыру қарастырылуда. «30 корпоративтік көш басшылары» Бағдараламасының даму шаралары бизнесті дамытудың жаңа деңгейіне көшу үшін жүргізіледі.
Үкімет шағын және орта бизнестің бәсеке қеабілеттігін белсендіру бағытында жұмыс жасауға тиісті. Микрокредиттер мәселесіне көңіл бөлуі қажет, өйткені олар азаматтарға өз бизнесін бастап жүргізуге көмек береді.
Жоғарыда аталған себептер бойынша, Президент Үкімет алдында бизнестің алдында әкімшіліктік ауыртпалықты азайтып, лицензиялау, сертификаттау және аккредитациялау мәселелін шешу жүйесін жеңілдету талабын қойды. Әлемдік банктің «Бизнесті жүргізу» есебі бойынша, Қазақстанда экспорттық процедураларын жүргізу үшін 89 күн керек екен, ал ол ушін Эстонияда тек 5 күн жеткілікті.
Ел басының жолдауына сәйкес, шағын және орта бизнесті дамытуды шешу мәселелерінің бірі олардың қаржылық жағдайының тұрақтандырылуы. Ал бұл мәселені шешу үшін қаржы менеджментін осы салаға енгізу қажетті болып табылады.
1. Н.Назарбаев Послание народу Казахстана «Повышение благосостояния граждан Казахстана — главная цель государственной политики» Астана 2008 ж.
2. Богачев В.В. “Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиций” – М.: Ф и ст, 2004
3. Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент. – М.: Ф и ст., 2005 – С. 10
4. Шермет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятия. – М.: ЮНИГЛОБ, 2004 – С. 5
5. Финансово-кредитный словарь. – М.: Ф и ст., 2005. I. III. – С. 322-323
6. Спирин В.С. Основы экономического анализа предприятия. – М..: Ф и ст., 2007 – С. 21
7. Литвин М.И., О критериях платежеспособности предприятия//Финансы – 2006. №4 – С. 19.
8. Шеремет А., Сайфулин “Финансы предприятий”. М.: ЮНИГЛОБ, 2006
9. Дюсембаев К.Ш. Анализ и аудит финансово-хозяйственной деятельности предприятия, Алматы Экономика 2003г.- 275 с.
10. Стоянова Е.С., “Финансовый менеджмент” Перспектива 2004.-654 с.
11. Словарь банковских и финансово-экономических терминов/ сост. Аубакиров Я.А. и др. Под ред. Мамырова Н.К. Алматы. Экономика – 2003, - 709с.
12. Абишев М.Н. Капитал. Бизнес. Рынок. Толковый словарь терминов и понятий. – Алматы. КО Паритет, 2002. – 80с.
13. Холт Р., Оновы финансового менеджмента – М., 2004 – С. 60-70
14. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности. М.: Финансы и статистика, 2007. 512 с.
15. Герчикова И.Н. Финансовый менеджмент. М.: Инфра-М, 2004. 208 с.
16. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости и процедуры, связанные с банкротством. М.: Ось – 2006, 2002. 80 с.
17. Лапуста М.Г., Старостин Ю.Л. Малое предпринимательство: Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М. 2002, - 271.
18. Катенова С.А. Проблемы развития малого бизнеса в условиях глобализации мировой экономики. Автореферат на соискание ученой степени к.э.н. Алматы –2006, - 29 с.
19. Сахариев С.С. Финансы: Учебник. – Алматы: Юридическая литература, 2004. - 450 с.
20. Мельников В.Д. Основы финансов: Учебник. – Алматы: ТОО «Издательство LЕМ», 2005. – 560 с.
21. С.И.Берлин Теория финансов: Учебное пособие.- Издательство Приор,2000.- с 4
22. Кучукова Н.К. Макроэкономические акпекты реформирования фининсово-кредитной системы Республики Казахстан в условиях перехода к рыночной экономике.- Алматы: Гылым, 2004.-с.20
23. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. М.: Финансы и статистика. –2001. – С.29.
24. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент. – М.: Финансы и статистика, 2006. – С.331.
25. Финансовый менеджмент / Под ред. проф. Г.Б. Поляка. – М.: Финансы, ЮНИТИ, 2007. – С.126
26. Гражданский кодекс Республики Казахстан. Общая часть, ст. 10
27. Шестаков А.В. Предпринимательская деятельность:- М.: Издательский дом «Дашков и К»-2000.-с.54
28. Алипов А.Р. Механизм налогообложения предпринимательства в Республике Казахстан. Автореферат на соискание ученой степени д.э.н. Алматы 2001. -27с
29. Лукпанова Ж.Н. Налогообложение предпринимательской деятельности РК: состояние и перспективы развития. Диссертация на соискание ученой степени к.э.н. Алматы,2004г.
30. Тусеева И.Х. Налоговое планирование на микроуровне: состояние, тенденции, перспективы. Автореферат на соискание ученой степени к.э.н. Алматы, 2006 г. -27 с.
31. Никонов А.А. «Особенности налогообложения малых предприятий: нормативные документы» - М: ИД ФБК-ПРЕСС, -2005г. -160 с.
32. Отчет директора департамента исследований и стратегического планирования Статистического Агентства РК// Стат Агентсво РК, Алматы 2008 г.
33. Киикова Э.Ж. Механизм использования синдицированного займа в сфере предпринимательства (на материалах РК). Автореферат на соискание ученой степени к.э.н. Алматы, 2004г.-27 с.
34. М.Р. Насырова, С.Р. Токсанбай, С.К. Кулпыбаев, С.П. Гуляева. “Современный экономический русско-казахский толковый словарь-справочник” – “Қазіргі экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздік-анықтамалық”. – Алматы: 2003. – 880 бет.
        
        ӘЛ - ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономика және Бизнес» Факультеті
«Қаржы» Кафедрасы
Диплом жұмысы
Тақырыбы: «Шағын және орта бизнестің (ШОБ) қаржы менеджментін ұйымдастыру
ерекшеліктері»
Орындаушы ... оқу ... ... ... _______________________________
(қолы, күні)
Нормабақылаушы _________________________
.
(қолы, күні)
Рецензент____________________________________________
(қолы, күні)
Қорғауға жіберілді «Қаржы»
кафедрасының меңгерушісі___________________
(қолы, ... ... ... 3 ... ... және ... ... Ол 69 беттен онда 15 кесте, 3 сурет, 4 сызба көрініс ... ... жиі ... терминдер: кәсіпкерлік, кәсіпорын,
шағын және орта бизнес, бизнесті ұйымдастыру, қаржы менеджменті, ... ... ... және ... ... ... сәйкес, шағын және орта бизнесті дамытуды шешу
мәселелерінің бірі олардың қаржылық ... ... Ал ... шешу үшін ... ... осы ... енгізу қажетті болып
табылады.
Сонымен, жоғарыда аталған себептерге байланысты ... ... ... туғызбасы анық.
Диплом жұмысын орындау мақсаты ... және орта ... ... ерекшеліктеріне сүйеніп,олардың қызметіне талдау жасау.
Дипломдық жұмыстың тақырыбын зерттеу барысында келесідей міндеттер
қойылды: қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамаларын ... ... орта ... экономикалық маңызы мен мазмұнын анықтау; ... ... ... ... ... зерттеу; Қазақстан
Республикасында шағын және орта бизнестің ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін зерттеу объектісі бойынша
талдау.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... және ... ... және шетелдік ғалымдардың ... іс ... ... анықтау; шағын және орта бизнестің
ұйымдастырылу ерекшеліктерін зерттеу барысында заңнамалық ... ... ... Республикасында шағын және орта бизнестің
негізгі ... ... ... ... талдау; қаржы
менеджменті негізгі көрсеткіштерін зерттеу объектісі бойынша талдау.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі - ... ... ЖШС ... ... ... кәсіпкерлердің бағалауы бойынша меншікті ресурстардың
мөлшері шектеулі. Бұл ... ... ... ... ... жандануына алып келеді. Оларсыз шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы
және дамуы мүмкін емес.
Қазіргі жағдайда ... ... ... қандай да бір жобаның
пайдасы мен ... ... ... ... керек, осының негізінде
компаниялар арасындағы ... ... мен оны ... ... ... ... жолын ойластырулары қажет.
Мазмұны
Кіріспе................................................................
............................................4
1 Бөлім. Қаржы менеджменті мен шағын және орта ... ... ... ... ... Қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамалары.....……....6
1.2. Шағын және орта бизнестерін ұйымдастыру мен басқару ... ... ...... және орта ... экономикалық
қызметінің ... ... ... Шағын және орта ... ... ... Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қаржы ресурстарының қалыптасу
ерекшеліктері (ЖШС ... ... ... және ... ... ... ... 2005-2007 жж.
негізгі ... ... ... ... жағдайын талдау..................... 37
3-Тарау. Шағын және орта бизнестің қаржы менеджментін ұйымдастыруды дамыту
жолдары................................................................
3.1. Шағын және орта ... ... ... ... ... және орта ... реттеу тетіктерін
жетілдіру.......................65
Қортынды....................................................................
.........................................70
Қолданылған ... ... ... ... 2008 ... ... ... мәселелеріне аса маңызды көңіл бөлген. Дамыған ... ... ... ... ... ... [1, 9 бет]. ... экономикамыздың өсу қарқыны 8,5 процентті құрап отыр. Жалпы алғанда
ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта ... 10 ... ... Бұл өте ... де жедел өсу болып саналады. ... ... ... ... ... қалыптастырылып, Ұлттық қор қаражатын қоса
есептегенде ол шамамен 40 млрд. АҚШ долларын құрап ... ... ... ... еліміздің қаржы жүйесінің ... ... ... рөл ... кәсіпкерлікті жетілдіру мәселелерінің бірі жаңа ... ... ол ... ... мен ... ... ... талап етеді. Ең маңыздысы ол кодекс салық ауыртпалығын экономиканың
шикізат емес салаларында, аса маңызды ... және орта ... ... ... керек. Бұл себептен пайда болған жоғалтулар кен
өндіру салаларының экономикалық қайтарымдылығымен толықтырылады.
Бәсекеқабілеттілікті ... үшін ... ... ... ... ... байланысты заңдар қабылданады.
Сонымен қатар, «30 корпоративтік көш басшылары» бағдараламасының дамуы
экономиканың шикізат емес саласының дамуына әсер ... күні 100 ... ... ... ... ... үшін аса
маңызды жобалардың ішінде үшінші Жаңа жол газөңдеуші ... ... ... және мыс ... зауыттарын салу, алюминий зауытын жәнеде
көптеген жобаларды іске асыру қарастырылуда. «30 корпоративтік ... ... даму ... ... ... жаңа ... үшін жүргізіледі.
Үкімет шағын және орта бизнестің бәсеке қеабілеттігін белсендіру
бағытында жұмыс жасауға ... ... ... ... бөлуі
қажет, өйткені олар азаматтарға өз бизнесін бастап жүргізуге көмек береді.
Жоғарыда аталған себептер ... ... ... ... ... ... ауыртпалықты азайтып, лицензиялау, сертификаттау және
аккредитациялау мәселелін шешу жүйесін жеңілдету ... ... ... ... ... есебі бойынша, ... ... ... үшін 89 күн ... ... ал ол ушін ... тек ... жеткілікті.
Ел басының жолдауына сәйкес, шағын және орта бизнесті дамытуды шешу
мәселелерінің бірі ... ... ... ... Ал бұл
мәселені шешу үшін қаржы менеджментін осы салаға енгізу ... ... ... ... ... ... ... тақырыбының
өзектілігі күмән туғызбасы анық.
Диплом жұмысын орындау мақсаты ... және орта ... ... ерекшеліктеріне сүйеніп, қызметіне талдау жасау.
Дипломдық жұмыстың тақырыбын зерттеу барысында оған мынадай талаптар
қойылды:
• қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамаларын ... ... және орта ... ... ... мен мазмұнын анықтау;
• шағын және орта бизнестің ұйымдастырылу ерекшеліктерін зерттеу;
• Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... ... қаржы менеджменті негізгі көрсеткіштерін зерттеу объектісі бойынша
талдау;
Қойылған талаптарға сай мынандай мәселелер қалыптастырылды:
• қаржы ... ... және ... ... және
шетелдік ғалымдардың ғылыми жұмыстарымен, іс тәжірибесімен ... ... және орта ... ... ... ... ... нормативтік актілермен танысу;
• Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... менеджменті негізгі көрсеткіштерін зерттеу объектісі ... ... ... объектісі - «Форум Трэйдинг» ЖШС қаржы
шаруашылық қызметі.
Диплом ... ... ... қорытынды, қолданылған әдебиеттер
тізімінен тұрады. Бірінші бөлімде, қаржы менеджменті мен шағын және орта
бизнестің экономикалық мәні мен ... ... ... менеджментінің
мазмұны және тұжырымдамалары; шағын және орта бизнестерді ұйымдастыру мен
басқару ... ... ... Екінші бөлімде шағын және
орта бизнестерін ұйымдастырудың қазіргі жағдайын ... ... ... Трэйдинг» қызметінің 2005-2007 жж. негізгі көрсеткіштеріне талдау
жүргізіліп қаржылық жағдайы анықталған. ... ... ... және ... ... менеджментін ұйымдастыруды дамыту жолдары қарастырылған.
Мұнда шағын және орта ... ... ... ... ролі мен ... ... ... мәселелері
қарастырылған.
Дипломдық жұмысты жазу барысында методикалық негіз ретінде ҚР-сының
заңнамалық нормативтік актілер, отандық және ... ... ... оқулықтар және мерзімді басылымдар мен статистика Агенттігінің
мәліметтері қарастырылды.
Диплом жұмысының практикалық мәні ... және орта ... ... ... асыру барысында қаржы менеджментінің қажеттілігін
көрсетуде.
1 ... ... ... мен ... және орта бизнестің экономикалық мәні
мен өзара байланысы
1. Қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамалары
Қаржы менеджменті – ... ... ... ... немесе тиімді басқару жүйесі.
Қаржы менеджменті компаниялардың ... ... ... немесе
компаниялардың қаржы ресурстарын қалыптастыру, пайдалану, тарату және
айналымдағы ақша қаражаттарын ... ... үшін ... ... ... іске асыру қағидаларының жүйесі.
Қаржы менеджментінің негізгі мақсаты компаниялардың ақшалай ағындарын
тиімді басқару. ... ... ... үшін екі ... жүйеден
құрылады:
• Басқару объектісі;
• Басқарушы субъектісі.
Басқару объектісіне жататындар: қаржылық есеп, талдау, жоспарлау,
болжау, бақылау, реттеу, салық ... ... ... ... жалдау,
факторинг, хеджирлеу және есептесу әдістері.
Басқару объектінің элементтері:
• Қаржы қатынастары;
• Қаржы ресурстары;
... ... Ақша ... және ... көздері.
Басқарушы субъектісі әрбір шаруашылық жүргізуші субъектілерінің қаржы
қызметі және оның құрылымдық бөлімшелері. Басқарушы субъектісі шаруашылық
жүргізу субъектісінің ... ... әр ... ... тұрады:
• Қаржы бөлімі;
• Жоспарлау бөлімі;
• Маркетингтік бөлімі;
• Есеп бөлімі;
• Бухгалтерия;
• Салықтық есеп бөлімі.
Қаржы менеджменттің түпкі ... ... ... ... ... ... көбейтуді қамтамасыз ету. Сондай-ақ қаржы
ресурстарын қалыптастыру және ... ... ... көбейту тетігін
қолдана отырып, шаруашылық жүргізуші субъектінің бәсекелестік деңгейін
көтеру.
Қаржы ... ... ... үш ... ... ... максимизациялау;
• Шығындардарды минимизациялау;
• Салықтарды оптимизациялау.
Қаржы менеджменті өзінің басты мақсатын орындау үдерісінде төмендегі
міндеттерді атқаруы тиіс:
• Алдағы кезеңде компанияның даму ... сай ... ... ... ... ... ... ету;
• Компанияның ақша айналымын тиімді басқаруды қамтамасыз ету;
• Компаниялардың айналым активтерінің қажетті өтімділік деңгейін
қамтамасыз ... ... ... даму ... ... ... және
төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету;
• Банкрот болудан қашу және ірі ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның немесе компаниялардың
тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
• Компаниялардың нарықтық құнын ... ... ... ... ... даму қарқынын қамтамасыз
ету;
• Компаниялардың ... ... ... ... деңгейін
қамтамасыз ету.
“Қаржы” және “менеджмент” категориялардың функцияларын талдау
нәтижесінде қаржы менеджментінің ... ... ... ... ... функциясы. Бұл функцияның ... ... ... мақсаттары мен міндеттеріне байланысты қаржы
ресурстарын болжамдау және жоспарлау нәтижесінде анықталады.
2. Қаржыны бақылау. Бұл ... ... ... ... ... мен міндеттеріне байланысты жоспардың ... ... ... ... ... қолданылатын экономикалық категориялар
бухгалтерлік есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес қаржылық ... ... ... ... есеп ... екіге бөлінеді:
1. Баланстық есептің элементтері
2. Қаржылық шаруашылық есептің нәтижесі туралы есептің элементтері.
Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... ... ... есеп нысаны қарастырылады:
• Бухгалтерлік баланс;
• Кірістер мен шығыстар туралы есеп;
• Ақша қозғалысы туралы есеп;
• Меншікті капиталдың өзгерістері туралы есеп;
• Есеп ... ... ... хат.
Қазақстанның нарықтық қатынастарға бағытталған экономикасының ... ... ету ... ... ... ... Экономикалық дамыған жүйелердiң немесе өтпелi жүйелердiң
мәселелерiн шешу жеке ... ... ... байланысты. Жеке
шаруашылық бiрлiктердiң тиiмдi, тұрақты қызмет етуiне халықтың өмiр сүру
сапасы мен деңгейi, ... ел ... даму ... ... табылады.
Кәсiпорындардың тиiмдi қызмет етуiн қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... ... олардың қаржылық
тұрақтылығы аса маңызды роль атқарады.
Кәсiпорындардың қызметiнің белсендiлiгiн қамтамасыз ету ... ... ... ... қатар өкiметтiк органдар
және тағы басқа мүдделердiң белсендiлiгi есебi мен ... ... ... ... қатынастар субъектiлерiнiң мүдделерiн есепке ала отырып,
кәсiпорын әрқашан да тұрақты даму мен заңдылықты сапалы ... ... ... Ал ... ... ... ... ағымдағы, болашақтағы
қажеттiлiктерiн өтейтiн технологиялық ... пен ... ... салу және ... ... ... бiлдiредi.
Кәсiпорындардың сыртқы ортамен өзара байланысы мен iшкi қатынастары
кәсiпорындарда қосымша ... ... ... ... мен сатып алушы мүдделерi әр түрлi: сатып алу – арзан бағамен
сату, - ... ... ... ... ... ... алу, ... үшiн ақыны дер кезiнде алу. Жұмыскерлер жоғары жалақы алудан басқа
әлеуметтiк қамсыздандыру мен ... ... ... да ... капиталына салымдар жасайтын инвесторлар табыстың ... мен ... ... ... ... қалайды. Яғни, кәсiпорындар
қарама - қарсы келетiн әр түрлi өзара байланыстардың ... ... ... Бұл ... ... ... басында белгiлі экономикалық
мақсатты көздей ... өз ... ең ... мiндеттемелермен немесе өз
мiндеттемелерiн – жоғары талаптармен бiрiктiргендерiнен пайда болады.
Тұрақты дамуды қамтамасыз ету үшiн ... мен ... ... - ... шешу нысаны болуы керек. Ғалымдардың көзқарастары
бойынша бұл нысан ретiнде талаптардың ... мен ... ... ... бөлу негiздерiндегi мүдделер балансын қолдауға
бағытталған қатысушылар арасындағы ... мен ... ... ... ... тұрақты даму тұжырымдамасы сыртқы және iшкi орталар
факторларына төменгi керi ... ... ... ... ... ... ... жалақы мөлшерiн төмендетпеу, жұмыскерлер,
серiктестiктер құқығын ... ... ... ... дамудың бiрден-бiр талабы өндiрiс және ... ... ... қызметiнiң нәтижесi болып табылатын кәсiпорындардың
тұрақты қаржы жағдайы болып табылады.
Нарықтық экономика ... ... ... кәсiпорындар қаржылары
мемлекеттiк қаржыларынан жеке ... ... ... ... ... жұмыскерлердi әлеуметтiк қамсыздандыру мен материалдық ынталандыру,
ұдайы өндiрiстердi кеңейту жөнiндегi ... ... ... ... ... мен ... табыстарын бөлу ... және ... ... – банк ... алдындағы мiндеттемелерiн
орындауға пайдаланумен байланысты негiздерi және ... ... ... Олар өз ... ... ... [2, 32 б] ... пайда болатын экономикалық жүйелер
салаларын енгiзедi.
Шаруашылық жүргiзушi субъектiсiнiң қаржы жүйелерi құнның ... ... ... ... анықтап, өндiрiстiк тұтыну құндарының
тауарлы – ақша қатарының ... ... ... 24 ... ... ... ... қызметпен тiкелей
байланысты, өйткенi қаржылық жүйелерi өндiрiспен ... ... ... ... қаржыландыруды қамтамсыздандыру мемлекет пен
шаруашылық жүргiзушi субъектiлер мен жасалатын қаржыларының ресурс есебiнен
шығындарды жабу болып табылады. ... ... ... ... бөлу
тәртiптерде қаржы-банк жүйесiнен өзiндiк және оған теңестерiлген құралдар
есебiнен жүзеге асырылады.
Қызмет етiп ... ... ... ресурстардың негiзгi
көздерi түсiмдi қайта бөлу үдерісiнде кейбiр ... ақша ... мен ... ... ... өткiзiлген өнiм құны (жұмыстар мен
қызметтер) шығады.
Ұдайы өндiрiстер шығындарының қаржылық қамтамасыз етiлуi үш нысанда
жүзеге ... ... ... ... ... ... қаржыландыру шаруашылық жүргiзушi субъектiлердің” қаржы
ресурстарын табыспен пайдалануға ... ... ... ... бiр бөлiгiн бөлу және қайта
бөлу үдерісi кезiнде мемлекет басқарудың әр ... ... ... және ... емес ... ... есебiнен қайтарымсыз
негiзде жүргiзiледi.
Несиелендiру қаржыландырудың бiр ... Ол ... ... шығындарын уақытша мерзiмдiк, ... және ... ... ... ... сыз ету әдiсi ... ... қаржылық ресурстарды құру ұдайы өндiрiс процессi көзқарасының
маңызды ... бола ... ... ... ... ... жету болып табылады.
Арнайы әдебиеттерде «қаржылық ... ... тар және ... көрсетiлген. Кәсiпорындардың қаржылық жағдайының кең ... ... ... Кең ... жағдай (күй) – кәсiпорындардың
қаржылық ресурстарының бар болуы, орналастыру мен ... ... ... ... ... ... ... күй – кәсiпорындардың қаржылық ... ... ... ... нәтижесi, сондықтан өндiрiстiк- шаруашылық
факторлар жиынтығымен анықталады.[4, ... ... бұл ұғым әр ... ... жабдықтаушыларымен ақшалай
есеп айырысуларды жүргiзу мен тиiмдi шаруашылық қызметiн жүзеге асыру үшiн
қажеттi ақша құралдарымен қамтамас сыз етудi ... ... күй ... және ... ... ... Егер
кәсiпорындардың қаржылық жағдайы тұрақты болса, онда ол төлем қабiлеттiгi
бар, яғни жабдықтаушылармен есеп айырысудағы, ... ... ... ... есеп ... ... ... алдындағы мiндеттемелердi
орындауға және басқа да ағымдағы, жедел қаржылық жоспарынан жұмсалынған
мiндеттемелердi орындауға мүмкiндiк бередi.[5]
Тұрақсыз қаржылық ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылардың алдында қарызды өтеу және басқа
да қаржылық төлемдердi жүзеге асыру жөнiндегi мәселелерге байланысты пайда
болады.» ... және ... ... бiрқатарында қаржылық тұрақтылықты
қарастыру кездерiнде оның салалық аспектiсi қолданылады.
Кәсiпорындардың қызметiн жүргізу үрдістерінің нәтижелерi ... ... ... сөзсiз. Бiрақ, В.С. Спириннің айтуынша,
«Көрсеткiштерде алдымен өндiрiстiк ... ... ... ... ... табады. Ал нәтижелердiң сапалық жағы, яғни өндiрiстiң
терең мәнi - басқару ... мен ... ... өндiрiстiк
компоненттерi арасындағы байланыс сипатын анықтау негiзiнде табылады» .[6]
Шеремет А.Д., ... А.Ю. және тағы ... ... ... ... деген көзқарасы тек сандық қана,
сонымен қатар оның қаржыларының ... ... да ... ... ... әдiлеттi болып саналады, өйткенi экономикалық құбылыстардың
мәнiн ашу үшiн оны тек ... ... ғана ... ... ... да
қарастырылуы керек.
Қаржылық тұрақтылық категориясының мазмұны барлық ... ... ... ... ал оның ... ... салалық және ұлттық
ерекшелiктерi болады.
Осыдан, қаржылық тұрақтылық – кәсiпорындардың қаржылық ресурстарды
қалыптастыру мен ... ... ... ... ... қатынастар жүйесi екенін білдіреді. Бұл жүйе шеңберiнде
iшкi қайта құрулар мен ... ... ... сыртқы объектiлердi
шектеулер меңгередi және тұрақты дамуды қамтамасыз ету мен ұдайы өндiрiстi
қаржыландыру жүзеге асыру мүмкiндiгiне ие ... ... ... қаржылық тұрақтылығы оның сыртқы
және iшкi өзгерiстерiне жауап беру мүмкiндiгiн куәландырады. Қаржылық
тұрақтылық, бiр ... ... ... ... инновациялық,
коммерциялық, өндiрiстiк нәтижесi бола отырып, екiншi жағынан, аталған
қызмет түрлерiн ... ... ... шарты болып табылады.
Кәсiпорындардың қаржылық жағдайы банкроттыққа жақын тұрақсыз күйден
''абсолюттi тұрақты'' ... көше ... ... айтуынша.[4]
тұрақтылықтың бұзылуы кезiнде үдерістiң бағыттылығы үлкен орын ... ... ... оның ... ... жағдайының нашарлауы қаржылық дағдарыстың
пайда болуына апаруы мүмкін. Бұл ... ... – ол ... ... ... ... өзгерулер дағдарыстарының дәрежелерi,
белгiлері болып табылады. Бұл анықтама бойынша сандық өзгерiстер сапалық
өзгерiстермен бiрге ... яғни ... ... олар ... ... ... ... кездерiнде болып жатқан қаржылардың сапалық қайта өзгерiстерi
кәсiпорындар үшiн керi және оң сипатта болу мүмкiн. Үйреншiктi ... ... ... бiр ... ... ... байланысты, ал
конструктивтi дағдарыстар экономика жағдайын өзгертедi.
Экономикалық ... ... ... өтiп ... ... ... ... қызметтерiнiң мақсаттарын,
мотивтердiң, себептердiң түбiрлi өзгеруiн туындатады және ... ... ... олар ... ... сипаттамаларындағы
шаруашылық жүргiзушi субъектiлерiн құру керек.
''Кәсiпорындардың қаржылық ... ... ... сипаттамасы
болатын нақты экономикалық көрсеткiштерде көрiнiс табады.
Субъектiлердiң қаржылық ... ... ... ... және трансформациялық дағдарыс жағдайындағы
Қазаәстандық кәсiпорындардың ... ... ... үшiн ... кең тараған қолданыстағы көрсеткiштердiң қайсысын пайдалануға
болатынын анықтап көрсетейiк.
Кәсiпорындардың қаржылық жағдайының тұрақтылығы /тұрақсыздығы/ арнайы
коэффициенттердi оқу, ... ... ... және ... ... мен балансты оқу сияқты талдаудың әдiстерiн қолдану
арқылы кәсiпорындар балансының негiзiнде ... ... ... ... ... ... ... талдауы, оларды мемлекетте белгiленген
критерийлермен, сәйкес шетелдiк кәсiпорындардың көрсеткiштерiмен, ... ... ... ... ... ... ... дәрежесiн бағалауға және оның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға және өзара пайдалы келiсiм жасауға мүмкiншiлiк бередi.
Экономистер арасында қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... ... ... ортақ пiкiр жоқ. Бiр көрсеткiштi
есептеудiң ... ... ... ... ... ... ... мобильдi қаражаттар деген қысқа мерзiмдi есептемегенде
мобильдi қаражаттар қатынастар ретiнде түсiнсе, А.Д. ... ... ... айтуынша, меншік (жеке) айналым капиталдардың жеке
капиталдардың жалпы сомасына ... осы ... ... ... ... ... тұрақтылығына берiлген сандық анықтамаларға
деген көзқарастың iшiнен ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын материалдық
айналым құралдар құны және оларды қалыптастырудың меншiк пен
тартылған көздердiң арақатынасы анықтайды. ... мен ... ... мен ... ету, ... ... тұрақтылық мәнi, ал оның негiзгi көрсеткiшi шығындар
қорларының ... мен ... ... ... ... түрлерiнде алынатын шығындар мен қорларды қалыптастыру
үшiн, құралдардың ... ... ... ... ... ... жағдайларының тұрақсыздығының
сыртқы көрiнiсi –оның төлем қабiлеттiлiгiн көрсетеді [8]
Шеремет, Сайфуллин т.б.
2) Литвин М.И., ... К.Ш. [7, 9] ... ... ... ... ... ... бөлiктерi деп санайды, ал бiздiң ойымызша, дұрыс емес,
өйткенi ... ... ... кәсiпорындардың қаржылық
тұрақтылығы категориясы кең және қаржылық тұрақтылықтың келесi
көрсеткiштерiн алға шығарады: автономия коэффициентi, мобильдiк
коэффициент, оңтайландыру коэффициентi және жеке ... ... ... ... ... Е.С. [10] ... қаржылық тұрақтылық
көрсеткiштерiн бөлiп ... ... ... ... ... ... қаржы тұтқа иығы, қаржылық
тәуелсiздiк коэффициентi, қарыз қаражаттарының мерзiмдiк тарту
коэффициентi, ... ... ... ... ... кәсiпорындар мүлкiндегi негiзгi және
материалдық айналым қаражаттар ... ... ... пен қаржылық артықшылықтар арасындағы
арақатынас коэффициентi, ... жабу ... ... ... ... мен қарыз қаражаттарының
арақатынастары, қосылған құн мен өзiн - өзi ... ара ... ... ... берiктiк
қоры.
Қаржы менеджментінің базалық (негізгі) тұжырымдамалары
Қаржы менеджменті мына негізгі ... ... ... ақша ағыны концепциясы
2. ақша ресурстарының уақытша құндылығының концепциясы
3. тәуекел мен табыстылық арасындағы компромисс концепциясы
4. капитал құнының концепциясы
5. капитал ... ... ... ... ... концепциясы
7. агенттік қатынастар концепциясы
8. альтернативтік шығындар концепциясы
Ақша ағыны концепциясы мынаны ... ақша ... ... оның түрі мен ... ... ұзақ ... ... немесе пайызсыз);
ә) ақша ағынының элементтер көлемін анықтайтын факторларды бағалау;
б) уақыттың түрлі сәттеріндегі жұмылдырылатын ағынның элементтерін
салыстыруға мүмкіншілік ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелді бағалау, және оны есепке алу
әдістері.
Ақша ресурстарының уақытша құндылығының концепциясы Уақытша құндылық –
ол ақша ресурстарының ... ... ... үш ... ... күткен соманы алу немесе ала алмау ... ... мен ... ... компромисс концепциясы ... ... ... ... тәуекелмен байланысты қандай да болсын
табысты алуда. Сол ... ... ... ... ... ... ... концепциясы Қандайда болсын ... ... ... фирма үшін бірдей бола бермейді. Осыдан, әр ... ... ... ... ... және ... ұшыратпауға қажетті капитал
құны табыстың минимальді ... ... ... ... ... ... және қаржыландырудағы
альтернативті варианттарды таңдауда аса маңызды болып ... ... ... концепциясы Бұл бағалы ... ... ... ... ... көлемі ағымдағы бағалар мен бағалы
қағаздардың ішкі құнының сәйкестілігіне ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Тиімді рыноктың 2 ... ... ... ... көп ... ... негізделген аргументтерге
ие бола алмайды, тек берілген тәуекел дәрежесіне ... ... ... ... ғана ... ... Инвестицияланған капиталға табыс дәрежесі тәуекел дәрежесінің
қызметі болып табылады.
Бұл концепция тәжірибеде ... 3 ... ... ... ... ... ... концепциясы Бұл концепция алдыңғы
концепциямен тікелей ... ... мәні ... жеке ... ... ... тұлғалар қол жеткізе алмайтын ақпараттарға ие бола
алады.
Агенттік қатынастар концепциясы ... ... ... ... күрделі болуымен байланысты енгізілген. ... мен ... ... ... ... ... емес ... алдын алу үшін.
Альтернативтік шығындар концепциясы Концепция қандай да ... ... ... ... Шағын және орта бизнестерін ұйымдастыру мен басқару формаларының
критерийлері
Қаржылық ағымдарды ... мен ... ... қаржылық
ресурстардың құрылымы мен құрамы көптеген факторларға ғана емес, сонымен
қатар, бизнестің түрі мен ... ... де ... ... ... субъектіні әлеуметтік-экономикалық жүйе ретінде қарастыру қажет.
Қолданып жүрген заңға негізделіп, түрлі шаруашылық субъектілерінің түрлерін
құру қарастырылады, яғни ... ... ... мен ... басқару қағидалары қарастырылады.
Қазақстанның авторлары жазған сөздіктерінде, шағын бизнестің нақты
анықтамасы жоқ деп айтсақта болады, оның тек « ... ... ... ... бар. Ал Я.А. ... ... ... кіспорын –ол
«заңды тұлға ретінде құқығы бар, шек қою немесе жұмысшылардың санына және
шаруашылық ... ... ... белгілерімен айрықшыланатын
жауапкершілікті шаруашылық субъект. Бірақ меншік формасына байланысты шек
қою ... ... ... қарай шағын кәсіпорын,
жуапкершілігі шектеулі серіктестік, жеке ... ... ... ... ... ... Ал, ... кәсіпорындардың салықты төлеу
жағынан жеңілдіктері бар Сонымен қатар, М.Н Абишевтің айтуынша ... ... жеке ... ... ... ... ... іске асыра алатын, 200-ге ... ... саны ... ... бизнес» - жеке кәсіпкерлердің кісіпкерлік қызметіне
негізделген, кішігірім кәсіпорындарда шағын формада ... ... ... ... ... ... ресми деп айта ... ... ... ... ... ... ... үшін міндетті
түрде ресми критерийлерді қарастыру қажет. Байқағанымыздай, шағын бизнес
жай анықтамаға берілмейді. Сол ... ... ... және ... ... бизнеске жалпылама немесе бір ғана анықтама беру
кезіндегі жасаған әрекеттері негізсіз сияқты.
Сонымен, бәрімізге белгілі ... ... ... ... бекітулер қажет. Сонымен қатар бізде Еуропалық елдегі шағын бизнесті
анықтауға арналған салыстырмалы зерттеулер жүргізілген.
Шағын және орта ... ... ... ... қарастырылған.
Олар:
1. қаржылық критерийлер
• Жиынтық активтер – ол қолма-қол құралдардың жиынтығы, ... ... ... ... жер, машиналар,
құрал-жабдықтар және басқа да ресурстар
... ... ... ... ... ... ... иелері инвестор болып табылады.
• Жарғылық капиталдың құрамы
• Сатудан түскен жыл сайынғы түсім, максималды жылдық айналы
2. қаржылық емес критерийлер:
• Жұмысшылар саны
Әр ... ... ... мен ... ... көрсетілген критерилердің әртүрлілігіне, ... ... ... ... өте кең ... ... ... бір ғана ел ішінде басқа да елді ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнеске деген
шаруашылық бірліктерінің ... ... ... ... ... ... Мысалға, халықаралық еңбек конференциясының
(1997ж) халықаралық ... бюро ... ... және ... ауыл ... ... жатпайтындарға мыналар жатқызылады:
19 адамға дейін жұмыспен қамтылған - ол МОТ, «өте шағын», 99 адамға дейін
шағын, ... 499-ға ... ... ... жоғары-ірі.
Талдаудың негізінде және әлемдік тәжірибенің жиынтығында және бар
әдебиетті қолданып, біз шаруашылық ... ... ... шағын бизнеске байланысты:
1. кәсіпорын меншіктенушінің басқаруға қатысуы;
2. ... ... ... ... шағын бизнес кәсіпорынның жоғарғы икемділігі, өнеркәсіптік ... ... ... аудандарда;
4. ішкі ресурстар негізінде өзінң даму бағыттары;
Сонымен қатар қызықтыратын тәсілдердің бірі - АҚШ жасаған тәсілдеме,
олар ... ... ... ... ... ... ... туралы акт
арасындағы қатынасты қарастырған, яғни осы бизнеске сандық ... ... ... ... қатынасын қарастырады. Мұндай сандық
критерии мынадай атқа ие болды
«Стандарттық мөлшері». Шағын бизнес қызмет әкімшілігі ... ... ... екі жиі кездесетін стандарттардың мөлшерін
шығарды» - ол 1) белгіленген жұмысшы саны - 500 ... 2) ... ... табыс
көлемі 5 млн.доллардан аспайды.
Бірақ, сонда да көптеген айрықшалықтардың бар екенін де білуіміз
қажет, мысалға белгілі бір ... ... ... ... шағын
бизнес категорияларына кіруі мүмкін, тіпті олардың жылдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша экономикалық әдебиеттерде шағын ... ... ... ... Бір ғана ... ... фирма, шағын бизнестің бірден-бір жай
формасы. Әдетте, мұндай кәсіпорынды ашу ... ... ... ... алып, тауарлы атын тіркеу жеткілікті.
2. Іскерлік серіктестік болса, екі немесе одан да көп ... ... және ... ... ... ... ... туралы
келісімшарт бекітіледі. Серіктестік толық және бірлескен болуы ... ... Бұл ірі және орта ... ... бірақ корпорацияның
барлық санынан құралатын ұйымдық форма.
1 Сызба. Кәсіпкерлік субъектілерін сыныптау критерийлері
|Жеке кәсіпорын ... ... ... жылдық активтер |
|субъектілері ... ... ... ... |50 ... көп емес |600000 АЕК ... ... ... |50 адамнан көп, бірақ |325000 АЕК аспайды |
| |250 ... ... | ... ... |250 ... ... |325000 АЕК ... |
|Жеке кәсіпкер |- |- ... ҚР ... ... ... ... ... Салық тәртіптемесінің талаптары
|Шағын кәсіпорын |Жұмысшылар саны ... ... ... үшін арнаулы | | ... ... | | ... ... үшін ... дейін адам |4,5млн.тенге |
| | ... ... |
| | ... ... үшін |
|2.Заңды тұлға үшін |25-50 ... ... ... - ... |
| | |т-ге ... ... |
| | ... үшін |
Көзі: ҚР Салық кодексі негізінде құрастырылған
«Жеке ... ... ... заңына сәйкес 31 қаңтар 2006 жылдан
жеке кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... саны мен орташа жылдық активтер құны алынған.
«Жеке кәсіпорын» туралы ҚР заңына сәйкес ... ... ... жеке ... және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың арасында
болатын, ... ... ... және ... ... ... бірге, нормативтік актілер талдауы ... ... ... ... басқа нормативті құқықтық ережелер бар,
сонымен олар кәсіпорын ... ... ... ұстайды.
ҚР-ның «Салықтар және басқа да бюджетке ... ... ... ... кәсіпорын субъектілеріне өзінің ... ... ... ... және ... ... үшін ... құқығы
бар. Сондықтан, 376 бабқа сәйкес, келесідей ... ... ... ... ... ... табыс 4,5млн.тенге - 10,0млн.тенгеге
дейін;
2.Заңды тұлға үшін шекті ... ... - ... т-ге ... ... ... көрсетеді, салық заңы өзінің талаптарын
бекітеді, олардың шекті ... ... ... ... ішінде. Экономикалық көзқарас тұрғысында, берілген сыныптама
оңайлатылған режимді есептеуді қолдануда салықты төлеуге ... ... ... ... ... функциясын орындайды.
ҚР-ның «Бугалтерлік есеп туралы» заңында кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... оңайтылған қаржылық есеп беру жүйесін және бугалтерлік есеп
беруді ... ... ... және орта бизнестің сандық және сапалық
критерийлері оның ... мен ... ... ... ... Шағын және орта бизнестің сандық және
сапалық критерийлері
| ... ... |
| ... айналым ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... активтер) | |
| ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| ... саны ... ету саласы ... А.В. ... ... М.: ... ... и ... және орта бизнес сапалық жағынан ірі кәсіпорындардан ... ... ... ... өнімнің кішігірім санының салыстырмалы түрде болуы;
• шекті ресурстар және қуатты салыстыру;
• тұрақты даму және өзгерістерге үйрену;
... ... үшін ... ... ... ... ... басқару органдары және акциялардың көп бөлігі кәсіпорын
басқарушысымен ... ... оның ... ... ... ... стратегиялық оқиғасын бақылау және бағалауға қажетті –
дамыған басқару жүйелері.
Көптеген ... ... ... жоғарыда
көрсетілгендердің кемшіліктері мен артықшылықтарын бақылауға мүмкіндік
береді.
Сапалық белгілерін қолдану ... көп ... ... ... ... ... болады ол- коммерциялық ұйым.
4 Сызба. Шағын және орта бизнестің ... және ... ... мен ... ... ... ... белгілері |
|артықшылы|Оларды қолданудағы қолайлық ... ... ... | ... және кең |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | | ... ... ... ... ... ... |
| |осыған байланысты оларды ... ... ... |
| ... ... ... |фирманың ішкі ақпаратына қол |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... өз кең |
| | ... ... А.В. ... ... М.: ... «Дашков и К»-2000.-с.54
Сонымен, кәсіпорынның ресми белгілерінің салыстырмалы талдауы,
көптеген елдерде ... ... ... және ... деп ... береді және де әр қайсысының тобында қаржылық , қаржылық емес
топтарын бөлеміз.
Егер біз ... ... ... ... ... ... ... кішігірім жұмысшылар санын кәсіпорынның белгісі ... ... ... жағдайда кәсіпкер болуды армандайтындар міндетті
түрде жұмысшылар саны жоғарғы деңгейге ... ... жаңа ... ... болады. Мұндай белгі шағын кәсіпорынның ірі ... ... ... ... айналым масштабына шек қою әрекеті ... ... ... Ал, ... ... ... ... өзінің қызметін шектеу немесе көлеңкелі экономикаға өтуге мәжбүр
болады.
Сонымен қатар, шағын кәсіпорынның субъектілері жеке кәсіпкерлер ... ... бола ... яғни 31 ... 2006 ж ... «Жеке кәсіпкерлік»
туралы заңға сәйкес шағын кәсіпкерлікке тиесілі емес ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандардың орташа
алғанда жылдық санына байланысты.
Ал осы заңның жағымды жағының бірі, ол- ... ... ... өз ... «микрокәсіпорын» ретінде жүргізе алады және де «
қол өнер субъектілері» бола алады.
Ал ... ... ... ... ... ... Коммерциялық ұсталымдар(қаржы-сапалық белгілері), өз қызметін
келесідей белгілері арқылы жүргізетін:
• Шағын ... ... тек жеке ... бола алады
• Жұмысшылардың тізімі бойынша орташа саны 10 ... ... ... «микрокәсіпорын» ұғымы заңға еңгізілуге келмейді, сондықтан
мұндай кәсіпорынды «жұмысшылар саны шектеулі шағын кәсіпорын» деп ... егер ... ... ... саны ... бекітілген шектен
асып кетсе, онда мұндай шағын кәсіпорын барлық мәртебесінен, яғни 3 ... ... ... ... тура және ... ... айырылады.
Сонымен қатар, қол өнер субъектілерін де мақсатқа сай мәртебеге еңгізу
жүріп жатыр. Қол ... ... ... мынада, бұл кәсіпкерліктің
объектісі ұлттық мәнге ие бола алады. Қол өнер ... ... ... белгілеріне сай субъектілерді жатқызуға болады:
• 90%-дан кем емес жалпы өндіретін өнімнің көлемінен қол өнер ... ... кем емес ... ... ... берілген шағын кәсіпорынның
субъектісі –қол өнер ... ... ... Қол өнер ... ... ... ... және 50%-дан артық
пайыз немесе жарғылық капиталында немесе жалпы мүлігінде үлесі ... ... ... қол ... ... заңды тұлға болып
табылады, тек «қол өнер щебері» деген атқа ие болатын тұлға бола алады.
Қол өнерші, қол өнер ... ... ... ... Бұл ... ДСҰ және ... ... Қаржылық тұрақтылық – шағын және орта бизнестің экономикалық
қызметінің негізгі параметрі
Төменде ... ... ... ... қаржылық
жағдайын бағалауға мүмкiндiк беретiн қаржының тұрақтылық көрсеткiштерi
қарастырылған.
Меншiкті қаражаттар ... ... ... ... ... ... көздерiнiң қоры – кәсiпорынның қаржылық
тұрақтылық қоры. Өз ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық қарызды болдырмайтын, өзiнiң жеке
қаражаттары есебiмен активке салынған қаражаттарды жабатын (негiзгi қорлар,
материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткiш –
жеке капиталдың ... ... ... ... ... құралдардағы
үлес салмақ көрсеткiшi, яғни жеке капиталдың ... ... ... қатынасы. Бұл көрсеткiш ''автономия коэффициентi'' деп аталады.
Ол ... ... ... ... ... ... болатынын
анықтаймыз. Батыс тәжiрибиесiнде бұл коэффициенттi 50-60 % мөлшерiнде ұстап
тұру деген пiкiр бар. ... ... ... және ... ... ... кезең бойынша оның өзгеруiне көп ... ... ... ... ... өзгере бередi. ҒТП
тетiктерi болатын және даму ... ... ... ... ... ... ... көп қажет етедi. Бұл мынандай капитал сыйымдылығы
жоғары болатын салаларға қатысты: газ және ... ... ... қызмет көрсету, өндiрiстiк өнеркәсiп. Жалпы Қазақстанда
қаржылық тұрақтылыққа керi әсерiн ... ... ... сыртқы қарыздар тәуелдiлiк деңгейi қарыз қаражаттарының
меншiк қаражаттарына қатынасы ретiнде реттелетiн және меншiк қаражаттарының
әр бiр ... ... ... ... келетiнiн көрсетедi. Қауiптi
деңгейi – 1 (оптималды мөлшерi – 0,7), бұл айналымдылығы ... ... ... ... ... бұл ... басқаша қаржылық тұтқа иығы
деп атауға болады.
Реформалар кезiнде мүлiк құндылығында мiндеттемелер үлесi күрт өсiп ... ... Ал ... өсуi ... мүлдем өзгеруiне алып
келдi. Мiндеттемелердiң басыңқы бөлiгi – кредиторлық қарыз болып, несие
үлесi төмендеуде.
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... проценттiк ставкасының байланысы өнеркәсiпте қаржылық
тұтқа нәтижесi жоқ, ал ... ... ... ... әлi
есептелмеген және де олар құнсыздалған.
Өздерiнiң құралдарын оңтайлану козффициентi өз капиталдарының ... өз ... үлес ... көрсеткiшi және кәсiпорынның өз
капиталының қандай да ... ... ... ... ... ... ... бередi.
Меншiк айналым қаражаттарымен қамтамасыз етiлуі кәсiпорынның қаржылық
тұрақтылығы үшiн қажет. Оның жеке айналым ... ... ... ... ... шектi өлшемi 0,1 құрайды.
Кәсiпорынның активтерiнде салынған қаражаттардың жалпы нәтижесiнде
негiзгi капилының үлес салмағы. Оптималды мәнi – ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықтың
сыртқы көрiнiсi. Оны бағалау үшiн қолданылатын көрсеткiштердi қарастырдық.
Ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi (АӨК). ... ... ... талаптарын жабуды жалпы сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзiмдi
заемдар мен банктiң ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... ретiнде есептеледi. ... ... ... Қазақстанда оның мүмкiндiктерi шектеулi. Қазiргi
жағдайда Қазақстандағы дебиторлық қарыздың көп бөлiгiнiң ... ... ... ... ... ... түрде шот сомаларын
нормативтердi есептеу процедурасына қосу АӨК керектi деңгейiне ... ... Бұл ... ... ... ... жабу ... (ҚЖК). Оны есептеу кезiнде айналым
құралдарының шикiзат, материалдар, ... ... және ... ... алынады. Оның құрамында дебиторлық қарыздың болуынан Қазақстанда
қолданылуы шектеулi. Әлеуметтiк тәжiрибеде қабылданған критерийлерi 70-80
процент. Бұл ... ... ... ... ... мен
төлем қабiлеттiлiгi жоғары деңгейде болатынын көрсетедi.
Абсолюттi ... ... ... ... салымдары мен ақша
құралдарына ортақ – қысқа мерзiмдi қарыздарға қатынасы ретiнде есептеледi
және кәсiпорынның ... ... ... ... ... қарызды
өтеу жөнiндегi мүмкiндiктерiн көрсететiн ... ... мәнi ... ... коэффициентi кәсiпорынның ақша құралдарының
жабдықтаушылардың қарыздарына ... ... ... ... ... ... үшiн ... мен
шоттардың қайтымдылық көрсеткiшiн қолданған жөн. Ол ... ... ... ... ... ... ... қатынасы ретiнде
есептелiнедi және бұл көрсеткiштi төлем ... мен ... ... ... дұрыс. Бұл көрсеткiш төмендегi
формуламен есептеледi:
К= ... ... ... құны – ... ... ... + ... / төлемге шоттардың орталықтандырылған жылдамдық құны.
(1)
Мұндай көзқарас кәсiпорынның басқа ... ... ... кәсiпорынның басқа фирмаға көрсеткен несиелермен ... ... Ол үшiн ... ... есептеу керек.
Акционерлiк қоғамдармен қаржылық жағдайдың тұрақтылық дәрежесiн
бағалау үшiн ... ... ... ... шығарған облигациялар, артықшылығы бар акциялар мен жай акциялар
арасындағы қатынасты ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмде төмендеу кезiнде де қаржылық тұрақтылыққа керi ... ... ... ... ... жоғарлауын қоспағанда
тәуекелдерiнiң ұзақ мерзiмдi қорларға аударымдар, пайда, амортизациялық
аударымдар сомалары ретiнде ... Бұл ... ... ... ... ... алады.
Аталған көрсеткiштер кәсiпорынның қаржылық тұрақтылық индикаторлары
болып табылады. Олардың аналитикалық бағаланылуы баршылыққа маркетингтiк,
мамандық, қаржылық, ... ... ... ... ... ... ... бередi. Кейбiр жағдайларда қаржылық
тұрақтылық жағымсыз көрсеткiштерi кәсiпорындарды түбiрлi ... ... ... ... жою, ... ... қайта квалификациясын
жүргiзу, мемлекеттен көмек сұрауға мәжбүр етедi.
Кәсiпорынның қаржылық жағдайының анализi бiр көрсеткiштер оптималды
мәнге ие болып, ...... ... қиын жағдайда болады. Бұл
мәселенi шешу үшiн қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... жасалған. Мұндай жағдайда алғашқы қаржылық көрсеткiшке
салмақты коэффициенттi минимум критерийлер ... ... ... ... мүмкiн.
Батыста банкроттылықты болжау үшiн ... ... ... 5 көрсеткiштерiнiң үлес салмақтарын ... ... ... = ТАҚ : 1,2А + БП : 3,3А + КА : 0,6 ЖБ + ТП : ... ТАҚ - таза ... ... - ... ... - ... пайда;
КА - кәсiпорындардың активтерi;
ЖБ - жалпы борыш;
ТП - өнiмдi өткiзуден түскен таза пайда
Егер Z 1,8 болса, онда ... үшiн ... ... ... яғни ... 1,8-2,8 ... ... емес 2,8-2,9 шамасында,
3-тен жоғары банкроттылық ықтималдылығы аз. 5 факторлы модел ... бiр жыл ... 90 ... екi жыл ... 70 ... ... бойынша 50 процент.
Қаржылық тұрақтылықтың сандық сипаттары кәсiпорын ... ... ... тобы үшiн өте ... ... ... ... құралдарының иелерi, кредитор мен ... ... ... мен ... салықтық органдар,
өнiмдi сатып алушылар, сонымен қатар қаржылық мәселелер бойынша, бағалы
қағаз биржа органдары, ... ... т.б. ... ... ... ... әлеуетті және пайдаланушылар оны
әр түрлi көздерден ала ... және ... ... ... ... несие қабiлеттiлiгi мен тұрақтылығы жөнiндегi мәлiметтер
көзi болып ... ... бойы ''Дан энд ... фирмасы табылған.Ол
АҚШ пен Канаданың 3 миллион фирмасынан ақпарат жинайды. ... ... ... мәлiмет, бағалау жалпы ұлттық және ... ... ... ... жағдайда макро, микро деңгейде болсын кәсiпорынның
қаржылық және өндiрiстiк қызметтерi туралы ақпаратты жүйе пайдаланылушылар
үшiн ... ... ... ... ... ... жөнiнде
мәлiметтi коммерциялық құпия қатарына жатқызады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... болмауының өзiнiң қаржылық
тұрақтылығына керi ... ... ... ... өркениеттi
жүйесiн құру үшiн кәсiпорынның ... ... ... ... ... ... жоғарылату керек. Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын
қалыптастыру жөнiндегi маманданған басқару шешiм ... үшiн ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық көрсеткiштер тiзiмiн ... ... ... ... мен ... ... ... ''Cash
flow'', негiзгi нақты капиталдық үлес салмағы.
Кәсiпорынның қаржы жағдайын талдаудың ... ... ... есеп беру ... Осы ... есеп ... мақсаты
кәсiпорынның қаржы жағдайы туралы сенiмдi, маңызды және ... ... ... есеп ... ... ... талдай бiлу
қажет. Қаржылық есеп беру өте маңызды болып табылады. Бiрiншiден ол нақты
бiр уақытта, бiр жыл ... ... ... ... ... мiндеттемелерi
және қорлары туралы мәлiметтер бередi.
Кәсiпорынның қаржы ... ... ... ... ... ... ... баланс болып табылады. Баланс кәсiпорынның
есептi жылдың басы мен аяғынағы ... ... даму ... ... орай кәсiпорында баланс маңызды функция атқарады.
1. Баланс меншiк иелерiн шаруашылық субьектiлердiң ... ... Өз ... ... ... сияқты субьектiлермен
салыстырғандағы жағдайы, алынған стратегиялық бағытының дұрыстығын,
ресурстарын үнемдi пайдалануын және басқа да әр ... ... ... ... ... ... басшыларға керектi ақпараттар
бередi.
Баланстың мазмұны сыртқы және iшкi пайдаларға оларды дұрыс қолдануға
мүмкiндiк бередi. Баланс қаржы есеп ... ең ... ... бола тұра,
сол кәсiпорынның құралымы мен құрамы, өтiмдiлiгi, ағымдағы активтердiң
айналымдылығы, мiндеттемелер мен ... ... ... және
кредиторлық қарыздар, төлем қабiлеттiлiгi тағы басқа керектi материалдармен
қамтамасыз ... ... ... ... бiр ... ... берiлген
активтерiн, мiндеттемелерiн және акционерлiк капиталын әмбебап бухгалтерлiк
өрнек арқылы ... = ... + ... ... категориясына келесi үш шартты орындайтын обьект енедi:
обьектiнiң құны бар, обьект өлшемдiк құны бойынша ... ... және ... фирма меншiгiнде немесе оның бақылауында.
Компанияның қаржылық құрылымы қаржы ... ... ... Қаржы көздерi негiзгi екi түрге бөлiнедi: ... ... ... есеп ... ... ... – пайда мен шығын туралы есеп.
Бұл инвесторлар үшiн өте ... ... ... ... Пайда мен шығын
туралы есеп беру компанияның iс-әрекеттерi ... ... ... ... мен ... ... есеп беру компанияның баланстық есепте
бейнеленген активтердi ... ... ... ... ... тағы бiр негiзгi бөлiгi – ақша қаражаттары туралы
есеп беру. Ақша қаражаттарының ... ... есеп ... ... ... ... ... қозғалысы және басқа да мәселелер
туралы қаржылық резюменi ендiрдi. Компанияның ақша құралдарын алу ... ... ... көрсету үшiн баланстық есептi, пайда мен шығын туралы
есептi бiрiктiредi. Есепте ақша ... ... ... кез-
келген компанияның қызмет жүргiзу тәртiбi бойынша жiктеледi. ... ... мен ... ... отырып негiзгi қызметiн жүргiзедi.
Екiншiден, ... даму және өз ... ... мақсаттарында актив
құрылымын өзгерту және рынок жағдайына ... ... ... ... ... ... операцияларын қаржыландыруда
компания қаржылық қызметiн жүргiзедi. Сонымен, ақша қаражаттар ағымы келесi
түрде жiктеледi.
• негiзгi ... ақша ... ... қызметтегi ақша қаражаты;
• қаржылық қызметiндегi ақша қаражаты.
Рыноктық экономикасы дамыған елдерде кәсiпорынның қаржы жағдайын
кешендi талдаудың әр ... ... ... ... ... ... талдаудың әдiстерi де өзгерiп отырады. Қаржыны талдау ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есепті
төменгi талдауды көрсетедi:
• Көлденең талдау немесе уақытша көлденең талдау ... ... ... өткен кезеңдермен салыстыра отырып, өздерiнiң қорытындысын
айтады. Бұл талдау арқылы қаржылық есептің ... және ... ... ... ... ... ... құрылымдық талдау барлық қаржылық көрсеткiштердiң
құрылымын анықтайды.
• Трендтық талдау немесе экономикалық көрсеткiштердiң ұзақ уақыт ... ... есеп ... ... ... ... мүмкiндiк
бередi.
• Коэффициенттер негiзiндегi қаржылық талдау әдiсi ең кең тараған түрi. ... ... ... ... ... ... ... үшiн арналған көрсеткiш.
• Салыстырмалы талдау – ол кезеңдегi көрсеткiштер салыстырылып көрсетiледi.
Талдау жұмысын ... екi ... ... ... ... ... ... және экспрестi түрде
талдау;
2. Қаржылық есеп берудi тереңдеу түрде талдау;
Жедел талдаудың аса маңызды элементiнiң бiрi болып ... ... ... оқи бiлу, яғни сондағы көрсеткiштермен жұмыс iстей бiлу.
Олардың әрбiр баптарының мазмұнын ... бiлу ... ... ... ... ... байланысы, осы өзгерiстердi зерттеу, сипаттау
кәсiпорынның экономикасын жақсартуға әсерiн ... ... ... бiлу ... ... ... ... етедi.
1. Зерттеу кезiндегi кәсiпорынның
валюта балансының өзгеруiн;
2. Кәсiпорынның валюталық балансының
өзiндiк өнiм көлемiнiң, ... таза ... ... ... ... ... түрде талдаудың мақсаты есепті кезеңде
шаруашылық субьектiлерiнiң қызметiнiң нәтижесiне, қаржылық ... ... ... нақты сипаттама беру. Ол кәсiпорынның капитал құрылымын
және мүлiктiк жағдайын бағалайды, өтiмдiлiгiн, қаржы ... ... ... ... ... ... айналымдылықты талдау,
рентабельдiлiктi талдау жұмыстарын атқарады.
Кәсiпорынның қаржы ... ... ең ... әдiстерiнiң бiрi –
жүйелi коэффициенттер арқылы талдау.
Бiз ... есеп ... ... ... мен ... жөнiнде қандай мәлiметтер беретiнiн түсiну үшiн ең ... ... ... ... ... ... ... iс-әрекетiне, пайда мен шығын тәсiлi, есепке әртүрлi
ой пiкiр тұрғысынан талдауға ... ... ... ... ... есептiң мазмұнын кеңейте түседi. Осы коэффициенттер ... ... ... және ... ... ... және ... зерттеледi. Қаржылық коэффициенттер
компанияның қаржы жағдайы мен қызмет нәтижелерiнiң ... ... ... ... ... келесiдей топтарға бөлуге
болады: Пайдалылық, активтердiң ... ... ... ... ... осы ... ... келе мынадай қорытындылар жасауға болады:
- қаржы менеджменті кәсіпкерлік қызметті қаржыландыруды ұтымды немесе
тиімді ... ... ... ... түпкі мақсаты шаруашылық жүргізуші субъектінің
нарықтық құнын ... ... ... ету. ... ... қалыптастыру және тиімді пайдалану табысты көбейту тетігін
қолдана отырып, шаруашылық жүргізуші ... ... ... және орта ... мына ... ... танылады.
Шағын кәсіпорын - орташа жылдық жұмысшылар саны 50 ... көп ... ... ... құны - 60000 АЕК ... кәсіпорын - орташа жылдық жұмысшылар саны 50 - 200 ... ... ... ... ... құны - 325000 АЕК ... кәсіпорын - орташа жылдық жұмысшылар саны 250 ... ... ... ... құны - 325000 АЕК асады.
Шағын және орта ... ... ... зерттеу отандық
әдебиетте жеткілікті қарастырылмаған, ... осы ... ... зерттеулер жүргізу дұрыс деп ойлаймыз.
2 Бөлім. Шағын және орта бизнестерін ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қаржы ресурстарының ... ... ... кәсіпорындар қаржы ресурстарының жұмылдыру
нышанын және олардың қолдану бағытын дербес ... ... ... ... ... және қолданылуының оңтайлы бағыты – тиімді
қолданудың негізі және қаржы ресурстарының сандық өсімі болып ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының
келесідей көздерін қолданады. Олар: пайда және амортизациялық ... ... ... экономикалық табиғи қалыптасуы ... ... ... өзгеше. Қаржы ресурстарының пайда болуы, кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижесі болып табылады. Қайта қалыптасқан құн екі
элементті ... ... ... ... ... таза ... таза ... – пайданың нышанын қабылдап, меншікті қаржы
ресурстарының қалыптасуының негізгі көзі болып табылады. Сонымен меншікті
қаржы ресурстары жаңа құн ... ... ... ... кезінде қалыптасады.
Бірақ, нақты қалыптасады тек ... ... яғни құн ... ... ресурстары экономикалық және шаруашылық дербестікке,
ұдайы өндірістің ұлғаюына елеулі ықпал етеді. Меншікті қаржы ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар қаржылық
тәуелсіздікке жету үшін де ... ... ... ...... ... ... табылады:
• Акцияны эмиссиялаудан табыс;
• Еңбек ұжымы мүшелерінің жарнасы;
• Заңды және жеке тұлғалардың ... ... және ... ... ... ... ... Бюджеттен қаржыландыру;
• Қайырымдылық жарналары.
Тартылған қаражаттар кәсіпорынға қайтымды немесе қайтымсыз негізде
түседі және шаруашылық айналымға ... және ... ... тартылады.
Шағын кәсіпкерліктің қарызға берілген қаржы ресурстарының көзі болып
мыналар табылады:
• Коммерциялық банктердің несиелері;
• Шағын кәсіпкерлікті қолдау қорының ... ... ... ... ... ... ... көлемі жеткіліксіз болған
жағдайда, қарызға берілген ресурстар тартылады. Қарызға берілген ресурстар
шағын ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің орындалуына және өнеркәсіпті қайта құру мен ... ... ... ... ... ... ... мерзімділік
және қамтамасыз ету шарттары бойынша беріледі.
Қарызға алынған қаражаттардың мақсатқа сай қолданылуы қаржылық есеп
айырысулармен расталуы қажет. Бір ... ... ... ... ... шарт ... тиімді пайдалануын жоғарылатады.
Енді ҚР шағын кәсіпкерлік секторында 2003-2007жж аралығындағы қаржы
ресурстарының құрамы мен ... ... ... 1. ... ... меншікті қаржы ресурстар көздерінің үлес
салмағы (%)
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... |81 |78 |77 |69 |67 ... | | | | | ... ... ҚР ... ... мәліметтері
Статистикалық көрсеткіштер көрсетіп тұрғандай, шағын бизнес саласында
меншікті қаржы ресурстары көздерінің үлес салмағы ... ... ... %-ға ... 2006 жылы ... ... ... көздерінің ішінде
меншік қаражаттарының үлес салмағы 69 пайыз құраған,ал 31 пайызы сырттан
тартқан қаражаттар. 2007 жылы ... ... үлес ... 67%, ... ... ... 33 % ... қаражаттар көзінен қалыптасқан
Көрсетілген ақпарат бойынша, бизнесті қалыптастыру кезеңінде көздердің
әр түрлілігі байқалмайды. Инвестициялық қызметтің теория және ... ... ... ... ... ең ... ... болып табылады. Сондықтан да қарыз капиталын тарту күрделі болады.
Төменде келтірілген ... ... ... арнайы қаржы ұйымдары мен қаржы қорларынан қаржылық қолдау
алуға деген белсенділігінің жоқтығын көреміз.
Әлеуметтік зерттеулердің қорытындылары бойынша, ... ... ... бар ... ... ... көп ... қаржылық
қолдау сұрамаған. Кәсіпкерлердің енжарлығының бірде-бір себебі қарыз
бойынша %-дың ... ... ... берудің тиімсіз шарттары, жоғарыда
көрсетілген ұйымдармен жақсы ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың аз болуының негізгі себебі – қарыз
бойынша жоғары сыйақылар. Салық заңнамасына ... ... ... ... ... табыс бойынша шегерімге кіреді. Сол арқылы салық базасын
төмендетеді. Өндірістерінің ... ... ... ірі ... үшін бұл шара жеткілікті тиімді. Арнайы салық тәртіптемесін
қолданылатын ... және орта ... ... ... ... ... ... табыстың төмендеуіне әсерін тигізбейді. Бірақ өнімнің және
көрсетілген қызметтің бағасына елеулі ықпал ... өз ... ... ... етеді.
Кесте 2. Шағын кәсіпкерліктің меншікті қаржы ресурстарын бизнестің
қалыптасу ... ... |2006ж. ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |қаражаттарды пайдалану |
| ... ... үлес ... ... үлес |
|Көздер ... % ... |
| ... ... ... ... |Пайдал|
| ... |ан |н |н |ан |ған |н ... ... |65,0 |27,0 |8,0 |67,9 |21,7 |10,5 ... |29,1 |38,7 |32,2 |13 |30,6 |56,4 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |13,5 |34,3 |52,2 |7,4 |25 |67,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... несиесі |29,8 |38,5 |31,6 |15,3 |32,1 |52,6 ... |21,4 |18,6 |60,0 |- |- |- ... ... ҚР Статистикалық Агенттігінің мәліметтері
Меншік қаражаттарын толықтай пайдаланған (2 кесте) шағын бизнес субъектілер
саны 2007 ж. ... ... ... 2,9 %, өскен. Кәсіпорын
құрылтайшыларының ... ... ... ... мен банк несиесі арқылы ... ... ... ... саны ... ... ... пайдаланбаған шағын бизнес субъектілерінің үлесі 8,0 %-дан
10,5 %-ға өскен. Банк ... ... ... ... ... 31,6 %-дан 52,6 %-ға ... ... құрылтайшыларының қаражаттарын
пайдаланбаған шағын бизнес субъектілерінің үлесі 32,2 % -дан 56,4 % ... ... ... ... ... екінші себебі
өтімділігінің қамтамасыз ... ... ... және орта ... материалдық-техникалық базасы бизнестің дамуы үдерісінде
қалыптасады және бастапқы кезеңінде оның ... тек ... ... ... несиені алу үшін кепіл ретінде жиі заңды ресімдеуі
қиындатылған бірлескен мүлікті ұсынады.
Қарыз капиталына ... ... ... ... бұл ... ... ... алайда оның уақытында қолданылуы кәсіпкерлік қызметке
табыс алып ... ... ... ... меншікті капитал әсіресе
бизнесті игеру кезеңінде қолданылады. Кәсіпкерлік қызметтің жүзеге асырылу
кезіңдегі негізгі көзі – меншікті капитал, сонымен ... ... ... ... 3. Қаржылық қолдау алу үшін ұйымдар мен ... ... ... |2006ж. ... ... ... |2007ж. сұраққа жауап |
|№ |атауы ... үлес ... ... |
| | ... % түрінде ... ... ... |
| | ... ... |белгіл|
| | ... ... ... ... ... |і |
| | ... ... |ндар |алмағандар |көмек |
| | | | | | | ... | | | | | | |ар |
|1 ... |79,0 |12,2 |8,8 |69,6 |14,3 |16,1 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... қоры | | | | | | |
|2 ... |86,6 |7,4 |5,9 |87,5 |9,4 |3,1 |
| ... қор| | | | | | |
|3 ... |88,6 |6,5 |5,0 |88,8 |8,9 |2,3 |
| ... | | | | | | |
| |қор | | | | | | |
|4 |АҚ ... |87,8 |7,0 |5,2 |89 |6,6 |4,3 |
| ... | | | | | | |
| ... қолдау | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|5 ... ... |82,5 |7,8 |9,7 |76,5 |11,2 |12,2 |
| ... | | | | | | |
|6 ... |84,6 |8,3 |7,1 |82,1 |8,4 |9,4 |
| ... | | | | | | |
|7 ... |57,7 |11,1 |31,3 |46,2 |6,6 |47,2 |
| ... | | | | | | |
|8 | ... |90,4 |5,8 |3,8 |86,6 |9,4 |3,9 |
| ... ... | | | | | |
| ... қоры | | | | | | |
|9 ... ұйымдар|95,7 |1,2 |3,1 |100 |0 |0 ... ... ҚР ... ... ... ... кәсіпкерлердің бағалауы бойынша меншікті ресурстардың
мөлшері шектеулі. Бұл шағын бизнес ... ... ... ... алып ... Оларсыз шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы
және дамуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... қарыз қаражатымен жұмыс істей бастағанда, бұрын
сәтті жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... қолдау алу үшін ұйымдар мен қаржы институттарына ... ... ... ... тапқан. Мұнда, 2007ж. сұраққа жауап берген
респонденттердің ... ... ... ... ... қорына
қарайласпағандар 79%-дан 69,4 %-ға төмендеген. Ал қарайласып еш ... саны 14,3 % ... ... ... қолдау қоры көмегін алған шағын және
орта бизнес субъектілері жауап берген респонденттердің 16,1% ... ... ... коммерциялық банктердің қолдауымен
қызметін алға бастырған 47,2 %, шағын несие ұйымдары көмегімен - 12,2 %
Ұлттық ... ... ... АҚ ... ... ... Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорларына қарайласып
көмек алушылар саны төмен.
Осы, 3 кесте мәліметтері негізінде, коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары және несие
серіктестіктеріне қарайласқан субъектілердің ... ... ... ... қол ... алмауының себебтері 4 кестеде
көрсетілген. Себептердің ең бастылары мыналардан басталады:
- Жоғары пайыздық мөлшерлеме;
- ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі жоғары кепілдікті
қамтамасыз етудің жоқтығы;
- Банктердің тұрақты табыс алып ... ... ... ... ... қорлары және өзара несиелендіру қорларының жоқтығы.
Кесте 4. Шағын кәсіпкерліктердің несиеге қол жеткізе алмауының ... ... |2006 ... ... ... ... |
| |атауы ... ... |
| | ... үлес |респонденттердің үлес|
| | ... % ... ... % ... |
|1 ... пайыздық |64,4 |76,3 |
| ... | | |
|2 ... ... ... |51,0 |
| ... | | ... 4 ... жалғасы |
|3 ... ... |39,2 |45,9 |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... |20,2 |30,6 |
| ... алып ... | | |
| ... салым | | |
| ... ... | | |
|5 ... кәсіпкерлік |14,6 |19,1 |
| ... ... | | |
| ... және | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
|6 ... кәсіпкерлікті |15,4 |21,4 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... және т.б | | |
|7 ... ... және |17,3 |26,0 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|8 ... алу үшін |13,3 |15,1 |
| ... ... | |
| ... | | |
|9 ... |1,9 |- ... ... ҚР ... ... ... 5. ... тартудағы қажеттілік
|№ |Құрылымдардың |2006 ж.сұраққа жауап ... ... ... ... ... |
| | ... үлес |респонденттердің |
| | ... % ... ... ... % |
| | | ... |
|1 ... |25,9 |8,7 |
|2 ... 10 мың ... |24,7 |33,9 |
| ... ... | | |
|3 ... ... 20 ... |25,8 |
| ... ... ... | | |
|4 ... 50 мың ... |10,8 |12,5 |
| ... ... | | |
|5 ... |14,7 |11,7 |
| ... | | |
| ... ... ... | | ... көзі: ҚР Статистикалық Агенттігінің мәліметтері
Мәліметтер бойынша сұраққа жауап берген респонденттердің 50% ғана ... ... ... дамуына әсер ететін факторлар:
• Сатып алушының төлем қабілеттілігінің төмендігі;
• Жалгерлік шарттары;
• Ақшалай айналым ... ... ... ... тапшылығы;
• Несиелеудің шарттары;
• Салық салу деңгейі.
Несиені тартудағы қажеттілік ... ... ... ... ... ... 10 мың ... дейін несие мен мөлшері 15-
тен 20 мың долл. дейін ... ... ... Микронесиеге деген
сұраныс жауап берген респонденттердің ... ... ... 6. ... ... ... пайдалану
|№ | |Қаржыландыру бойынша, 2006ж. |Қаржыландыру бойынша, |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... қаражат және|респонденттердің қаражат |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... үлес салмағы, % |пайдалануы бойынша үлес |
| | ... ... % ... |
| | ... |Бірнеше |Бір рет |Бір ретте |Үнемі |
| | | |рет | ... | ... |1,41 |2,68 |0,53 |3,80 |2 ... ... |77,15 |45,06 |55,61 |0,81 |1,71 |21 ... | | | | | | ... |43,0 |21,72 |22,57 |0,96 |1,98 |13 ... | | | | | | ... |37,55 |3,43 |4,04 |0,85 |10,95 |12 ... |23,29 |3,76 |2,57 |1,46 |6,19 |19 ... және |20,29 |10,66 |16,41 |0,65 |1,90 |11 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |31,70 |6,08 |31,49 |0,19 |5,12 |12 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... көрсету | | | | | | ... ... ... ... ... (7 кесте) құрылыс пен саудада банктердің осы секторларды
белсенді кредиттеуі жағдайындағы берешектің ... ... ... жəне сату ... төмендеуі байқалады, бұл
пайдалылықтың одан əрі қысқаруына əкеп соғу ... ... ... ... ... ең ... сату
рентабельділігінің өсуі есебінен – ауылшаруашылығы болып табылады.
Ірі жəне орташа, сондай-ақ ... ... ... жағдай да
біркелкі бөлінген жоқ. Атап ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы нəтижесі
бойынша ... мен ... ... ... ... ... (2 ... Борыштық жүктеме де қалыпты қарқынмен
өсуде. Қолайлы баға талаптары жəне банктік ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндіктері
болды, бұл да дебиторлық берешектің айналымдылығының өсуінде көрінді.
Сонымен ... ... ... ... қалыпты деңгейінің орнын
толтырады, бұл борыштық міндеттемелерге қызмет ... ... ... ... ауыртпалық келтірмейді. Қаржылық тұрақтылықтың көптеген
көрсеткіштері бойынша жағдайдың құрылыс секторында айтарлықтай нашарлағаны
байқалады.
Сурет 2. Ірі жəне ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштер
Дерек көзі: ҚРҰБ, ҚРСА
Сурет 3. Шағын кəсіпорындар бойынша негізгі ... ... ... ... ... айтқанда, борыш ауыртпалығы мен банктер алдындағы берешектің өсуі
аясында рентабельділіктің, пайыздық төлемдерді кірістермен жабу ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, тауар-материалдық қорлардың тұтынушылық сұраныстың кейбір төмендеуін
сипаттауы ... ... ... алғанда, 2006-2007 жж. кезеңде шағын
кəсіпорындардың қызметі рентабельділігінің одан əрі айтарлықтай ... (3 ... ... ... ... ... ... ұлғаюына байланысты
борыштық жүктеме деңгейінің төмендегенін, борыштық міндеттемелердің ... ... атап ... болады, бұл қаржылық левередждің тарихи қалыптасқан
жоғары деңгейіне байланысты қолайлы ... ... ... Көрсеткіштер
бұрын пайдаланылғандарға ұқсайды. Мыналар қосымша ... ... ... ... – пайдалылықтың салықтар мен сыйақы төлеу бойынша
шығыстарға ... ... ... ... ... ретінде есептелген
Ағымдағы өтімділік – ағымдағы активтердің ағымдағы міндеттемелерге қатысы.
2.3. «Форум Трэйдинг» ЖШС –нің ... ... ... ... ... өз ... ... бастаған. Мемлекеттік
тіркелу №807714-1910-ТОО. Серіктестік жұмысшылар саны 250 адамнан көп емес.
Табыс алу ... ... ... ... ... жүзеге асырады:
• тасымалдау қызметін көрсету;
• көтерме, бөлшек және комиссиялық сауда қызметі;
• құрылыс материалан өндіру;
• өнеркәсіпке арналған тауарларды ... ... бар, ... ... ... ... ... сервистік қызмет түрлерін халыққа көрсету;
• жылжымайтын мүліктермен, мәмілелер, тұрғын үйлерді алып- ... ... ... заңдарына қайшы келмейтін басқада
қызмет түрлері.
«Форум ... ЖШС ... ... ... талдауды
келесіден бастаймыз. Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын
талдау. Қаржылық есептің ... ... ... ... ... ... осы активтердің нақты қолда бары, құрамы, құрылымы ... ... ... ... ... ... ... және оның
жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын ... ... өсуі ... ... ... ... ол осы ... жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда,
кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, жоғаы ... ... ... ... ... айтарлықтай ауытқуына
әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет. ... ... ... алу тек ... ... ... ... құру
барысында жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, ... ... ... ... бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың құнының
өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны ... ... ... ... ... мен ... таратылуына
талдау жасау үшін келесі №8- талдау кестесі құрылады.
Кесте 8. 2007 жылдың басы мен соңындағы «Форум ... ЖШС ... ... мен ... ... |Жыл соңында |Жыл бойындағы ... | | ... (+,-) ... |
| | | | ... ... ... ... ... ... |үлес | |
| |мың тг. ... тг. ... тг. ... |
| | |ы, % | |ғы, %| |% | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - 1|6 = 5 : |7 = 4 -|
| | | | | | |1 ( 100 |2 ... |734 ... |851 ... ... |+15,91 | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... 8 ... ... ... Ұзақ |376 ... ... 875,3 |+0,76 |-6,70 ... | | | | | | | ... | | | | | | ... |259 ... |246 ... ... |-6,33 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |117 ... |133 025,2|15,62|+15 535,0|+13,22 |-0,37 |
|Қаржылық | | | | | | | ... | | | | | | | ... |358 ... |472 ... |+6,70 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... көзі: ЖШС «Форум Трэйдинг» қаржылық есебі
Кесте мәліметтерінен ... ... ... ... баланс
валютасының есепті жылы 116 914,3 мың теңгеге немесе 15,91%-ға ... ... Бұл ... әрі ... дамуын көрсететіндіктен, оның
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
№8-кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ұзақ ... ... ... ... ... жыл ... соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы активтердің ... жыл ... 2,54 ... аз ... ... жыл ... ол ұзақ ... активтер үлесінен 10,86 пунктке асып
кетті (55,43-44,57) және 55,43%-ды құрады. Ағымдағы активтердің өсуі ... ... ... 42 ... ... (31,84 : 0,76) ... отыр.
Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін
анықтау маңызды: ағымдағы активтер ... ... ... ... ... ... кәсіпорын активтерінің іске ... ... ... Ол ... өтеуге арналған қаражат үлесін
сипаттайды. Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты
қамту және ... есеп ... ... де арта ... Қаржы
тұрғысынан алғанда оның өсуі актив құрылымындағы жағымды өзгеріс болып
табылады, яғни ... ... ... (іске тартылған) болады, бұл ... ... және оны ... ... ... ... ... кәсіпорында бұл коэффициентінің деңгейі жыл
басында 0,49=(358 113,8 : 734 937,4), ал жыл ... ... 152,9 : ... ... активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын ...... және ... ... ... коэффициенті.
Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу ... ... ... және ... ... ... ... байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те бұл көрсеткіш деңгейі жыл ...... : 376 823,5), ал жыл ...... 152,9 : 379 698,8) құрайды.
Бұл ... ... ... ... өсу ... ... өсіп отыр. Есепті жылы біріншілер, яғни мобильді қаражаттар 1,3
есеге (472 152,9 : 358 113,8), ал ... – 1%-ға (379 698,8 : ... ғана ... ... ең ... ... ... кәсіпорын
міндеттемелері кепілдендірілген түрде қысқа мерзімді активтермен өтелген
жағдайда қол ... және ... ... ... осы тұрақтылықтың
белгісі болып табылады: қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... мен ... капитал қатынасының
коэффициентінен артық болуы керек.
Әрі ... ... ... ... ... сапалық өзгерістер
болғанын зерттеу қажет. Бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасын
құрайтын және ... ... ... саналатын, оның ... ... ... ... ... қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі ... ... ... үлес ... ... ... ... аударады. Өйткені,
бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты
бағыт болып табылады. Кәсіпорын ... ... ... негізгі
құралдардың нақты құнының коэффициентінің ... ... ... сомасының 50 пайызынан кем болмауы тиіс. №8- ... ... ... ... ... қалдық құнының үлесі жыл басында 35,29%-
ды, ал жыл ...... ... ... ... ... ... активті бөлігінің үлесін анықтау өте маңызды және де бұл ... ... ... ... ... болып табылады.
Оның үлес салмағының өсуі қор қайтарымдылығының өсуіне ... - ... ... ... мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы
алғанда жағымды динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан
зерттеу келесідей қорытындыларды жасауға ... ... Ең ... яғни ақша ... мен ... ... ... инвестициялар
бір жылда 40 800,9 мың теңгеге немесе 65,32%-ға азайған.
Кесте 9. «Форум ... ЖШС ... ... ... мен ... |Жыл ... |Жыл ... |Өсуі (+), |
| | | ... ... | | | |
| | | |% |
| ... ... ... |үлес | |
| |мың тг. ... тг. ... | |
| | |% | |% | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = (3 - |
| | | | | |1) : 1 ( |
| | | | | |100 ... ... |358 113,8|100 |472 ... |+31,84 ... ... | | | | | ... |15 131,6 |4,23 |11 583,3 |2,45 |-23,45 ... | | | | | ... пен ... |11 690,4 |3,26 |5 378,1 |1,14 |-54,00 ... алдын ала | | | | | ... | | | | | ... ... |4 952,8 |1,38 |4 845,3 |1,03 |-2,17 ... | | | | | ... және басқа |37 356,6 |10,43 |50 083,9 |10,61 |+34,07 ... ... | | | | | ... ... және |62 459,4 |17,44 |21 658,5 |4,59 |-65,32 ... ... | | | | | ... инвестициялар| | | | | ... ... да ... |226 523,0|63,25 |378 603,9|80,19 |+67,14 |
|активтер | | | | | ... ... ЖШС ... ... ... есебі
Ағымдағы активтердің ең мобильді бөлігінің, олардың құнына қатынасы
арқылы анықталатын айналым қаражаттарының ... ... 3,8 ... және ... ғана құрайды. Бұл ... ... ... бағытталған қаражаттардың жалпы сомасындағы төлеуге
дайын қаражаттардың ... ... ... ... қаражаттары есепті жылы 23,45%-ға
азайды және ол жыл ... 11 583 мың ... ... ... ... ... азайғанымен оның көлемі әлі де болса өте жоғары (2,45%) болып ... ... ... ... ... ... ... жоқ немесе
шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол ... ... ... ... ... және қалып қойған маериалдық құндылықтар, дайын өнімдер,
нормадан тыс шикізат қорлары, ... ... ... жоқ ... анықтау үшін олардың құрамы мен құрылымына тереңдетілген талдау
жүргізуді қажет етеді.
Есепті жылы ... ... та ... ... Егер оның көлемі жыл
басында – 37 356 мың теңгені құраса, жыл аяғында ол – 50 083 мың ... ... ... өскен, алайда ағымдағы активтер құрамындағы оның
үлесі 0,18 пуктке азайды (10,61-10,43). ... ... неге ... ... және бұл бапты не үшін түсіндіру керектігін зерттеп, қарыздарды
өтеудің болаағын бағалау және егер болған ... ... ... ... ... ... Кейбір қолма-қол ақшалардың кемуі едәуір
дебиторлық борыштың салдары болып табылады. Алайда, ақша қаражаттарының ... ... жылы ұзақ ... ... ... олардың
көлемі жыл аяғында 133 025 мың теңгені құрайды, бұл жыл басындағымен, яғни
117 490 мың ... ... 1,1 ... ... және ... ... мобильділігінің өскеніне
қарамастан, кәсіпорын басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің негізділігін
және оның ... ... ... ... ... ... жалпы сомасында маңызды көрсеткіштердің бірі болып ... оның ... ... сипаттайтын дебиторлық борышты талдауға
басты назар аударуы қажет.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... бар ... оның ... ... және түрі, яғни бұл борыштың пайда болу себебі
әсер етеді. Дебиторлық борыштың пайда болуы ... ... ... ақшаны
аудару арқылы есеп айырысу жүйесі кезеңіндегі шаруашылық қызметтегі
объективті ... ... ... Дебиторлық борыш барлық уақытта
есептеулер тәртібінің бұзылуы ... ... ... ... ... ... нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да, оны меншікті
қаражатты толығымен айналымнан шығару деп есептеуге болмайды, ... ... ... ... несиелендірудің нысаны болып табылады да кәсіпорынның
төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.
Бағалаушының келесі ... ... ... құрылу көздерін талдау
болады. Бұл кезде ... ... ... ... оны ... алу және ... да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған капиталдың да есебінен
жүргізілуі мүмкін екендігін есте ... ... Ал ... ... мен
қарызға алынған капиталдың арасындағы қатынас оның ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы
көбіне өзін-өзі қаржыландырумен, яғни ... ... ... ... Тек ол ... ... ғана ... капитал тартылады.
Бұл кезде қиын болса да ... ... ... қаржылық
тәуелсіздік аса маңызды орын алады, бірақ ... ... ... ... да қаржылық есеп берудің ағымдағы активтерінің құрастырылу
көздерін шектеу ... Оның ең аз ... ... ... қамтамасыз
ету үшін өзінің кейбір кезеңдерінде ағымдағы активтерге ... яғни ... ... ... ол ... ... мерзімді
несиелерімен және коммерциялық несиелермен жабылады.
Тәуелсіздік коэффициентін ... ... ... ... ... ... Бұл коэффициенттің өсуі кәсіпорынның қаржылық
тәуелсіздігі жоғары екендігін ... ... ... қаржылық
қиындықтардың азаятындығын көрсетеді.
АҚШ және Еуропа елдерінде ... ... ... ... ... 0,5-0,6 тең ... меншікті капиталдың баланс валютасына
қатынасы ... Бұл ... ... ... ... ... өз қаражаттарынан қалыптастырылған мүліктің жартысын ... ... ... ... ... ... есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің құрылымын
зерттеу үшін №10-талдау кестесі құрылады.
Кесте 10. 2007 жылдың басы мен ... ... ... ... Трэйдинг»
ЖШС –та авансталынған капиталының құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |Жыл басында |Жыл соңында |Жыл ... ... | | ... (+,-) ... |
| | | | ... ... ... |сомасы, |үлес |сомасы, ... | |
| |мың тг. ... тг. ... тг. |салмағы| |
| | |ы, % | |, % | |, % | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - |6 = 5 :|7 = 4 -|
| | | | | |1 |1 ( 100|2 ... |734 |100 |851 ... | | | ... ... | | | |+116 ... |- ... | | | | | | | ... ... |525 |71,54 |646 ... |+120 684|+22,95 |+4,35 |
|капитал |757,8 | | | | | | ... ... |209 |28,46 |205 ... |-3 ... |4,35 ... оның |179,6 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |100 |13,72 |70 077,4 |8,23 |-30 |-30,51 |-5,49 |
| |844,0 | | | |766,6 | | ... |- |0,72 |- |0,76 |- |- |+0,04 ... | | | | | | | ... | | | | | | ... |- |3,51 |- |4,15 |- |- |+0,64 ... | | | | | | | ... | | | | | | ... |- |0,40 |- |0,32 |- |- |-0,08 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |- |2,03 |- |2,62 |- |- |+0,6 ... | | | | | | | ... ... ЖШС «Форум Трэйдинг» қаржылық есебі
№10-кестеден кәсіпорынның есеп беру ... ... ... 116 914 мың теңгеге немесе 15,91%-ға өскені көрініп тұр. Бұл ... ... 205 410 мың ... ... яғни 3 769,5 мың ... ... ... тәуелсіздік коэффициенті 0,72-ден 0,76-ға дейін ... ... ... ... бұл кәсіпорынның қаржылық жағдайының (тұрақтылығының)
төмендегенін дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып ... ... ... ... ... үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэффициенті деуге де болады.
Бұл коэффициент ... ... ... ... ... ... үлес жоғары болған сайын, кәсіпорынның сыртқы ... ... ... ... ... ЖШС-та оның деңгейі
жылдың басында 0,28=(1-0,72), ал жыл ... ... ... қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын меншікті капиталдың
қатыстырылған капиталға қатынасын көрсететін қаржыландыру ... ... Бұл ... ... ... ... соғұрлым банктер мен
инвесторлар ... ... ... ... Бұл ... қызметінің қандай бөлігі өз қаражатымен, ал қандай бөлігі ... ... ... ... ... ... жағдай төлем қабілеттілігінің өте қауіпті жағдайға жеткендігін және
несие алуды қиындатқанын көрсетеді.
Батыс фирмаларында ... ... кері ... ... қатыстырылған капиталдың меншіктік капиталға
қатынасымен анықталатын ... және ... ... ... Бұл ... кәсіпорын активтеріне салынған меншікті
қаражаттың ... ... ... қарыз қаражатын тартқанын көрсетеді.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-та бұл көрсеткіш келесі ерілгендермен сипатталады:
• Жыл ... – 0,4 = 209 179,6 : 525 ... Жыл ... – 0,32 = 205 410,1 : 646 ... мәні ... есеп беру кезеңінің басында активтерге салынған
меншіктік қаражаттардың әрбір ... ... ... 40 ... ... Есеп беру кезеңінің ішінде қарыз ... ... ... ... 32 ... ... көбейген. Демек,
кәсіпорын қарыз қаражаттарын пайдалануға көп күш ... ... ... тұрақтылығын жоғалтпаған.
Арнайы әдебиеттерде бұл көрсеткіш үшін қалыпты ... ((. Егер ... 1-ден асып ... онда кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі мен
тұрақтылығы қауіпті нүктеге жетеді, ... ... әр ... бір жақты бола
бермейді. Қарыз және меншікті қаражаттар қатынасының коэффициенті салалық
ерекшеліктерге, кәсіпорынның шаруашылық қызметінің ... және ... ... ... ... болады. Материалдық айналым
қаражатының айналымдылығының жоғары ... және ... ... да ... ... ... ... қауіпті мәні бірден де
асып кетуі мүмкін, ол ... да ... ... дербестігіне ешқандай
әсерін тигізбейді.
Кәсіпорынның тәуелсіздік дәрежесін сипаттайтын ең бір ... бірі ... ... ... ... табылады немесе
оны басқаша инвестицияларды жабу коэффициенті деп атайды. Ол меншікті және
ұзақ мерзімді қарыз капиталының жалпы ... ... ... ... коэффициентімен салыстырғанда анағұрлым ... ... ... бұл коэффициенттің қалыпты мәні 0,9-ға тең
болуы ... ал оның ... ... қауіпті.
Жоғарыда келтірілген көрсеткіштер арқылы кәсіпорын ... ... ... ... ... мен көздердің құрылымының өзгерісіндегі әр
түрлі тенденцияларды көрсететін жеке көрсеткіштерді де ... ... ... ... ... қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге
тарту коэффициенті жатады. Ол ұзақ ... ... ... мен ұзақ ... ... сомасына қатынасымен анықталады.
Бұл коэффициент қаржылық есеп берудің активтерін қаржыландыру ... ... ... ... ұзақ ... ... мен ... көрсетеді, кәсіпорын өндірісті жаңарту мен кеңейту пайдаланып
жатқанына баға ... ... ... ... ... үшін жоғарыда
келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау коэффициентін де ... Ол ... ... ... ... және ... ... құралдарға қатынасымен анықталады. «Форум Трэйдинг» ЖШС-
та жылдың басында ... тең (525 757,8 : 259 333,4), ал ... ... : 246 673,7) ... Бұл ... ... меншікті капитал тек
қана негізгі құралдарды сатып алуға ғана емес, кәсіпорынның қаржылық ... ... да ... ... ... ... ... сатып алуға
да пайдаланылады деуге болады.
Активтерді құрудың ең дұрыс жолы ... ... ... ... ... және айналым капиталының бір бөлігін жабатын ... ... ... ... ... ... ... қойып жатса да өмір
сүре беретін болады Кәсіпорынның капиталын пайдалану туралы тағы бір ...... ... тек қана ... ... ... алуға жұмсап, ал
айналым қаражаттары келесі жолмен қалыптасуы керек: ¼ – ұзақ ... ... ал ¾ – ... ... ... есебінен. Кәсіпкер, егер
өзінің капиатлы аз, ал басқанікі көп болса, жақсы жұмыс істейтін болады.
Кесте 11. 2007 ж. ЖШС ... ... ... ... етілуі (мың теңге)
|№ |Көрсеткіштер |Жыл ... |Жыл |Жыл ... |
| | | ... ... |
| | | | |(+,-) ... ... ... |525 757,8 |646 441,6 ... ... ... ... ... |376 823,5 |379 698,8 |-2 875,3 ... ... ... капиталы- |148 934,3 |266 742,8 |+117 808,5 |
| |ның бар ... ... | | | ... ... ... міндеттемелер |100 844,0 |70 077,4 |-30 766,6 ... ... |249 778,3 |336 820,2 |+87 041,9 |
| ... меншікті және ұзақ| | | |
| ... ... | | | |
| ... бар ... | | | |
| ... | | | ... |Қысқа мерзімді несиелер мен |108 335,6 |135 332,7 |+26 997,1 |
| ... | | | ... ... |358 113,9 |472 152,9 ... |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |15 131,6 |11 583,3 |-3 548,4 ... ... ... ... |133 802,7 |255 159,5 |+121 356,9 |
| ... (+) ... | | | |
| ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... |234 646,6 |325 236,9 |+90 590,3 |
| ... ... және ұзақ| | | |
| ... ... | | | |
| ... ... (+) | | | |
| ... ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... |342 982,3 |460 569,7 |+117 587,4 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... (+) | | | |
| ... ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... ЖШС ... ... қаржылық есебі
Нарықтық қарым-қатынас осы қағида бойынша құрылған. Аз ғана капиталы
бола тұра, көп ... ... ... айналым қаражаттарының көлемін анықтау үшін, меншікті
капиталдың сомасынан баланс активінің бірінші бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының көлемі 148 934,3 мың тг.
(525 757,8-376 823,5) құрады, жыл аяғына – 266 742,8 мың тг. (646 ... 698,8), яғни ... мың ... ... кезінде меншікті айналым капиталының ... ... ... оның жалпы меншікті капиталдағы үлес салмағын да табу
керек. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының әлдеқайда нақты
сипаттамасы болып ... ... ... оны іс ... ... деп атайды.
Ол кәсіпорынның меншікті қаражаттарының ... ... ... еркін жұмсауға болатын, мобильді нысанда екендігін көрсетеді
Жұмсау коэффициентінің мәні, кәсіпорынның қызметінің сипатына ... ... ... ... ... ... ... қарағанда
қор сыйымдылығы жоғары өндірістерде төмен болуы керек.
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорлары мен ... ... ... ... абсолютті көрсеткіштері қаржылық
тұрақтылықты бағалау үшін басты роль ... ... ... ... ... ... бірі ... қорларды
қалыптастырудың өз көздерімен қамтамасыз етілу коэффициенті саналады, ол
меншікті айналым қаражаттарының тауарлы-материалдық қорлар мен ... ... ... Бұл ... ... ... шығындарды жабу коэффициенті деп атайды.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен қатар қаржылық
жағдай үшін ... ... ... ... ... ... ... көрінетін маериалды ... ... ... орын ... әр ... көрсеткіштері тек өтімді қаржыларды ... әр ... ... ... ... жағдайының тұрақтылығын
жан-жақты сипаттап қана қоймай, сонымен бірге талдау хабарламаларының әр
түрлі сыртқы пайдаланушыларының ... ... ... ... үшін аралық өтімділіктің төмен коэффициентінің
жалпы өтімділіктің жоғары коэффициентіне сай келуі тән екенін атап ... Бұл ... ... ... жинақ бөлшектер, дайын ... тыс ... ... байланысты болады. Бұл ... ... ақша ... ... әкеледі. Осыдан, жалпы
өтеу коэффициентінің жоғары болуына қарамастан, оны құраушының, әсіресе
баланстың ... ... ... ... ... ... немесе
динамикасын айқындау керек.
Осы кезде тұтынушының өнімдер ен қызмет көрсетулер үшін ... ... ... ... ... материалдардың және
тағы басқа шектен тыс қорлануының себептерін жеке талдау ... ... ... және ішкі ... болуы мүмкін. Бірақ, алдымен
өтімділіктің жоғарыда ... ... ... ... ... және оларға әр түрлі факторлардың әсер ету
көлемін анықтау керек. Бұл есептеулер №12-кестеде келтірілген.
Кестке 12. 2007 ... ... ... ЖШС -ің ... ... ... ... (мың теңге)
|Көрсеткіштер |Жыл |Жыл ... |
| ... ... |+,- |
| |1 |2 |3 = 2 - 1 ... ... активтер, оның ішінде: |358 ... ... ... ... және ... ... |62 459,4 |21 658,5 |-40 800,9 ... ... | | | ... ... және басқа да активтер |37 356,6 |50 083,9 |+12 727,3 |
|Алдағы кезең шығындарынсыз |258 ... ... ... ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... мөлшеріне азайтылған | | | ... есеп және ұзақ ... | | | ... ... | | | ... ... міндеттемелер, оның ішінде: |209 179,6|205 410,1|-3 769,5 ... ... |40 457,7 |35 184,5 |-5 273,2 ... да ... ... ... |168 ... 225,6|+1 503,7 |
|Өтімділік көрсеткіштері | | | ... ... ... |0,30 |0,11 |-0,19 ... | | | ... ... коэффициенті |0,48 |0,35 |-0,13 ... | | | ... ... ... ... |1,71 |2,30 |+0,59 ... | | | ... ... ЖШС ... ... қаржылық есебі
№12 -кестенің мәліметтері жыл аяғындағы өтімділік жыл басына ... ... ... ... абсолютті өтімділік коэффициенті
0,19 пунктке, аралық – 0,13 пунктке төмендеді және ағымдағы – 0,59 ... Егер ... ... жыл ... ... ... ал екінші ең
төменгі талап етілген шектеуден аз ... онда жыл ... бұл ... ... ... ... 0,11 және ... құрады.
Жалпы өтеу, яғни ағымдағы өтімділік коэффициенті жыл басында да, жыл
аяғында да талап етілген шектеуге жауап ... ... жыл ... ... пунктке көбейген. Бұған көлемін тізбектеп ауыстыру әдісімен анықтауға
болатын, оның ... ... әсер ... ... ... ... құрай
отырып, олардың есептеу әдістемесін көруге болады.
Кесте 13. ... ... ... ... ... ... ... есебі (мың теңге)
|№ |Көрсеткіштер |Жыл |Қысқа |Жыл ... ... |
| | ... ... ... |р (+,-) ... есебінен |
| | | ... | | |
| | | |ен жыл | | | |
| | | ... және | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |лер мен | | | |
| | | |жыл | | | |
| | | ... | | | |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | |і ... | | | | | ... | | | | | ... | |
| | |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - |6 = 2 - 1|
| | | | | | |2 | ... ... |358 |358 113,8 |472 |- |- |- |
| ... |113,8 | |152,9 | | | |
| ... | | | | | | ... |Қысқа |209 |205 410,1 |205 |- |- |- |
| ... |179,6 | |410,1 | | | |
| ... | | | | | ... ... |1,71 |1,74 |2,30 |+0,59 |+0,56 |+0,03 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ЖШС ... ... ... есебі
Кесте мәліметтері өтімділіктің жалпы коэффициентінің өсуіне қысқа
мерзімді ... ... ... оң әсер еткенін көрсетеді, соның
есебінен өтімділік коэффициенті 0,56 ... ... Осы ... ... ... ... күрт өсуі оң әсер етті, ол 0,03
пунктке өсуіне әкелді.
Өтімділік коэффициентін жан ... ... ... оларды құрайтын
факторлардың өзара байланысын білу маңызды. Мысал ... ... ... өзгеру факторларын қарастырайық.
Қысқа мерзімді активтер баптары үшін ... ... ...
0,000103, ал қысқа мерзімді міндеттемелердің баптары үшін – ... 14. ... ... коэффициенті деңгейінің өзгеруіне нақтыланған
факторлардың әсерінің есебі (мың теңге)
|№ |Факторлар ... ... әсер |
| | | |ету ... |
|1. |Ағымдағы активтердің өзгеруі |2,30-1,74 |+0,56 ... ... ... және ... |40 ... |+4,202 |
| ... ... салымдардың | | ... ... ... және басқа да|12 727,3(0,000103 |+1,31 |
| ... | | ... ... ... |142 ... ... |Қысқа мерзімді |1,74-1,71 |+0,03 |
| ... ... | | ... |Кредиторлық борыштың |5 |-1,614 |
| | ... | ... ... да ... мерзімді |1 |-0,46 |
| ... ... | ... ... ЖШС ... Трэйдинг» қаржылық есебі
Факторлардың әсерлерінің есебі №14-кестеде келтірілген. Келтірілген
есептеулерден, жалпы өтеу коэффициентіне дебиторлық ... (1,3 есе) ... ... (1,5 есе) ... оң әсер еткенін көруге
болады. Осылайша, ... ... ... ... бірі – ... ... толық қарастырылды. Ол
баланстың өтімділігімен тығыз байланысты. Сонымен ... ... ... ... да ... – елдегі саяси және экономикалық жағдай,
ақша ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, дебиторлық борыш, кәсіпорынның қаржылық
жағдайы және басқалар әсер етеді.
Сонымен, ағымдағы активтердің өсуі ұзақ ... ... ... ... ... ... ... іске тартылу (мобильді) коэффциенті
талдау жүргізіліп ... ... бұл ... деңгейі жыл
басында 0,49, ал жыл ... 0,55 ... ... және ... қатынасының коэффициенті.«Форум Трэйдинг» ЖШС-те бұл көрсеткіш
деңгейі жыл басында – 0,95, ал жыл ... – 1,24 ... Бұл ... мобильді қаражаттардың өсу қарқынан артуының нәтижесінде өсіп отыр.
Есепті жылы біріншілер, яғни мобильді ... 1,3 ... ал ... ... ғана ... ... ең ... қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын
міндеттемелері кепілдендірілген түрде қысқа ... ... ... қол ... және ... ... орындалуы осы тұрақтылықтың
белгісі болып табылады: қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... мен меншікті капитал қатынасының
коэффициентінен артық болуы керек. Тәуелсіздік коэффициенті 0,72-ден 0,76-
ға дейін ... 0,04 ... ... ... бұл кәсіпорынның қаржылық
жағдайының (тұрақтылығының) төмендегенін дәлелдемейді. Бұны тәуелсіздік
коэффициентіне кері көрсеткіш ... ... ... ... ... ... үлес ... да дәлелдейді. Оны тәуелділік
коэффициенті деуге де болады. Бұл үлес жоғары болған ... ... ... көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. «Форум Трэйдинг»
ЖШС-та оның деңгейі жылдың басында 0,28, ал жыл ... 0,24 ... ... Трэйдинг» ЖШС қаржылық жағдайы тұрақты.
3-Тарау. Шағын және орта бизнестің қаржы ... ... ... ... және орта ... тұрақтылығын қалыптастырудағы қаржы
менеджментінің ролі
Экономиканың қайсысы болмасын өндірістен, экономикалық өнім ... ... ... болмайды, тек шығарылған өнімді ... ... Атап ... ... өнім ... ... және ... яғни тұтыну және ұлттық байлықты молайтудың негізін қалайды.
... ... ... ... істейді, оның қаржылық жағдайы қандай
екені экономиканың барлық саулығына және ... ... ... ... ... ету ... ... экономиканың даму
дәрежесіне сәйкес болуы тиіс. Олардың өзгерусіз, бір ... ... ... ... ... икемді, әрқашан басты мақсатқа
жетуге және ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескеріп
отыруға тиіс. Кәсіпорынға басшылық етудің міндеттері де практиканы терең
зерттеудің негізінде өндірістің одан әрі даму ... ... ... ... үшін өндіріске әсер етудің сол кезең үшін аса ... ... ... ... ... айтылғандай, кез келген кәсіпорынның нарықтық жағдайдағы ең
маңызды мақсаты – өз жұмысындағы қаржылық ... ... ету. ... ... ... ... бұған қосылатын, тек пайда тауып қана
қоймай, сонымен ... ... ... ... ал бұған жету оңай мәселе
емес.
Кәсіпорын, егер де өзінің жұмысында белгілі бір ... ... ... пернесін орындаса, алдына қойған мақсатына жетеді. Осыған орай
кәсіпорындардың негізгі міндеттеріне келесілер жатады:
... ... ... ... ... ... түрде жаңалау және қолда
бар өндірістік мүмкіншіліктеріне, ... сай ... ... ... ... ... ... өндірістік ресурстарды ұқыпты
пайдалану;
• кәсіпорынның бет ... ... мен ... ... және
жағдайлардың өзгеруіне байланысты оларды өзгертіп отыру;
• ғылыми-техникалық жетістіктер мен озық тәжірибені, еңбекті ... ... ... ... ... ... қызметкерлеріне жағдай жасау, олардың сыныптамаларының өсуін
және еңбектерінің үлкен ... ... ... ... еңбек ұжымдарында қолайлы ... ... ... ... өнімінің бәсекеге жарамдылығын қамтамасыз ету,
кәсіпорынның жақсы атағын қолдау;
• баға саясатын икемді жүргізу және ... да ... іске ... ... ең маңыздысы, кәсіпорындардың барлық функциялары
межелеген ... іске ... және ... ... ... жетуге
бағытталғаны жөн.
Кәсіпорынның мақсаты оның қызметінің ... ... ... көрсетсе, стратегиясы осы нәтижеге жету жолдарын, бағыттарын
анықтайды. Әрбір кәсіпорынның стратегиясы өзгеріп отырған ... ... ... жаңа ... ... ... береді.
Кәсіпорынның стратегиясы оның ... ... ... ... тікелей байланысты. Бірақ барлық кәсіпорындар стратегиясын
анықтау барысында мынандай мәселелерді шешкені жөн:
1. Қандай өндірісті тоқтату керек?
2. Қандай өндірісті ... беру ... ... ... ... ... көшу ... рыноктағы іс-әрекетінің негігі үш бағыты бар:
• өндіріс шығындарын барынша ... ... ... ... ... сайын кәсіпорын өз өнімінің бағасын бәсекелестерге қарағанда
төмендете алады. Соның нәтижесінде бұл ... ... ... ... үшін кәсіпорын стратегиясын жоспарлағанда ... ... ... ... жаңа ... игеруді, өнімнің
өзіндік құнын арзандату жолдарын ... өнім ... ... ... Бұл ... ... ... өндіріс өнімінің сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары болса
да, сапалы өнімді ... ... да бұл ... ... ... да өз ... ... жоғарылатуды көздейді. Бұл
үшін жақсы дизайнерлер, ... ... ... ... ... ... ... өз қызметін рыноктың белгілі бір бөлігіне ғана ... ... ... ... рыноктағы бір өнім түріне деген сұранысты
зерттеп, соған сай өндірісті ұйымдастырады, яғни осы өнім ... ... ... ... асырады. Кәсіпорын бүкіл рынокқа ғана
емес, тек оның бір бөлігіне нақты тұтынушыға, оның ... ... ... ... ... қызметінің ерекшеліктері
келесілерді қамтиды:
• кәсіпорын қоғамдық қажеттілікті қанағаттандыру және пайда ... өнім ... ... істейтін және қызмет көрсететін
экономиканың дербес шаруашылық субъектісі;
• кәсіпорын дербес жүйе ретінде ... ... бас ... болып
саналады. Онда ұлттық экономиканың негізгі экономикалық міндеттерінің
шешімдері тікелей жүзеге асырылады;
• кәсіпорынның мақсаты өзінің өндіретін ... ... ... ... ... ... алудағы жүйені нығайту ... Осы ... жай, ... ... өндіру немесе қызмет көрсету үшін
барлық қажетті еңбек, материалдық және ... ... ... ... ... ... ... күші – бәсеке. Ол ... ... ... және ... ... арзандатуды ынталандырады,
ғылыми-техникалық жетістіктерді өндіріске толық ... ... ... ... және ... ... ... толық қолдануына үлкен ықпалын тигізеді;
• ірі фирмалармен салыстырғанда кіші кәсіпорындар өздерінің елеулі
артықшылығымен ... ... ... ... ... ... ... сипаты және демократияландырулары тән. Кіші
кәсіпорындар жаңа жұмыс ... ... ... ... кіші ... ... және ... дамуларына
ықпал етеді.
Кәсiпорынның қызметi – бұл байланысқан шаруашылық үдерістердiң кешенi,
олар көптеген әртүрлi факторларға байланысты. Егер ... да бiр ... ... онда ... да ... ... ... дұрыс
болмауы мүмкiн.
Олар өзара тығыз байланыста болғандықтан, кәсiпорынның ... әсер ... ...... ... – жағымсыз. Кейбiр
факторлардың жағымсыз әсер етуi жағымды факторлардың төмендеуiне әкелiп
соғады.
Әсер ... ... көп ... оларды топтастыру қажет.
Факторларды жiктеуде әртүрлi нысандары бойынша қарастыруға болады:
- пайда болу көзiне ... iшкi және ... ... ... ... және ... құрылымы бойынша: жай және күрделi;
- жұмыс iстеу мерзiмiне байланысты: тұрақты және мерзiмдi.
Әр факторлардың жiктелуi белгiлi бiр мақсатпен ... ... ... ... ... және ... ... және
де әртүрлi факторлардың динамикасына әсер ету мүмкiншiлiгiне ... ... ... және iшкi ... жiктелуi ең негiзгi болып
табылады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығының негiзгi басқа факторы, өндiрiстiң
технологиясы және өндiрiлетiн өнiмнiң ... ... ... мен
байланысты, сонымен пайда болу көзiне байланысты нарықтық экономикада
кәсiпорынның ... әсер ... ... ... оптималды құрамы мен құрылымы ... ... ... жасау болып табылады. Кәсiпорынның тұрақтылығы және бизнестiң
потенциалды тиiмдiлiгi ағымдағы активтердi басқарудың ... ... ... ... қанша және қалай iске ... ... ... мен ... ... қандай және т.б. болып табылады.
Мынадай жағдайды естен шығармау керек, егер кәсiпорын ... ... ... ... ... онда кәсiпорын айналысқа көбiрек капитал
жұмсай алады, яғни пайданы ... ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгiнiң тәуекелдiгi мен
өндiрiстің тоқтатылуына әкелуi мүмкiн. Ағымдағы ... ...... ... ... ... ... шотында тек қана өтiмдi
активтердiң минималды керектi сомасын алып әалу ... 15. ... ... ... қызметіне әсер ететін
факторлардың жіктелуі
|Сыртқы факторлар ... ... |
|1 |2 ... ... ... және ... |
|әлемдік экономика ... ... цикл ... ... нарықтың конъюнктурасы; |Фирманың өсу қарқыны; ... ... оңай қол ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тўрақтылық; ... ... ... ... ... ... |
|Экономиканы реттеу деңгейіндегі |байланысты) ... ... ... |меншік және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясат; |активтердің құрылымы; ... ... ... ... баға, инвестиция және т.б. |
|Нарықты/саланы әкімшілік реттеу; |саясаттарды жоспарлау және ... ... бір ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ресурстармен қамтамасыз ету; |құрылымы; ... ... бар ... ... ... және оның әр бір |
|ҒТП-нің болуы; ... ... ... жасау; |
|Еңбек нарығының даму ... ... ... ... дамуы; ... ... ... ... ... ... нақты көрсету. ... ... | ... ... | ... | ... иелері; | ... ... ... | ... қатынастары; | ... | ... ... | ... қаржылық тұрақтылықтың iшкi факторы болып қаржылық ресурстардың
құрамы мен құрлымы және ... ... ... ... және ... ... ... меншiк қаржы ресурстары, яғни табысы ... ... ... ... ... ... әрiқарай жалғастыра
алады. Мұнда табыстың жалпы көлемi емес, сонымен бiрге оны ... ... - ... ... ... ... қажет. Осыдан
кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын талдауда табысты бөлу және ... ... ... ... ... екi бағытта қарастыру
керек:
- ... ... ... қаржыландыру үшiн, төлем
қабiлеттiлiктi жақсарту, өтiмдiлiктi күшейту және ... ... ... ... және ... ... ... қаржылық тұрақтылығына қосымша қарыз капиталы нарығынан
шоғырланған қаражаттар әсер етедi. Неғұрлым ... ... ... ... ... оның ... мүмкiншiлiгi жоғары болады. Бiрақ, қаржылық
тәуекелдiк те өседi – осындай кезде кәсiпорын ... ... ... ... ала ма ... сұрақ туындайды. Мұнда резервтер шаруашылық
субъектiсiнiң қаржылық кепiл формасы ретiнде қызмет атқарады.
Бұл бөлiмде жеке қарастырылатын ... – бұл ... ... Оның 4 типi бар, олар ақша қаражаттар және ... ... ... ... қатар пассивтер құрылымындағы меншiктi және
қарыз капиталының үлес салмақтарының қатынастарына байланысты.
Қаржылық тұрақтылықтың ... типi – ... және ... ... ... ... ... капиталы қарыз қаражат
мөлшерiнен аз болған жағдайда, ресурстар ... ... ... ... ... ... ... байланысты кәсiпорын,
ағымдағы активтердiң қажеттiлiгiн жабуда бос ақша ... ... ... ие. Айта ... ... қаржылық тұрақтылықтың бұл типi
қазiргi нарық жағдайда сирек кездеседi. ... ... ие ... ... ... ... ... көп көңiлi сыртқы орта
ауытқуларына әсер ететiн ағымдағы ... ... ... ... ... кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын нашарлатады. Қаржыландыру
көздерiнiң құрамына келетiн ... ... және ... ... ... ... / мұнда, қарыз қаражаттарды көбейту/
- бұл кәсiпорындарға меншiк қаражаттарының таза рентабелдiлiгiн көтеруге
мүмкiндiк ... және жаңа ... ... асыру үшiн ресурстарды босатуға
мүмкiндiк бередi.
Қаржылық тұрақтылықтың екiншi типi – мұнда да қарыз ... ... ... ... ... ... тұрақты капиталдың үлес салмағы
көбiрек. Бұндай жағдайларда кәсiпорында керектi ... бос ... ... байқалады. Ағымдағы активтерге деген қажеттiлiк
өскенде, оларды меншiк ... ... ... жаба ... ... ... ... жарналары, резервтiк қорлар/ немесе қарыз капитал
мөлшерiн көбейту ... ... ... ... ... өткiзу немесе сату кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығының дәрежесiн
көтеру мүмкiн. Сондықтан, қаржылық ... ... үшiн ... ... ... ... қорлар құрамындағы балласты тез арада өткiзу;
• өзiндiк рентабельдiлiктi көтеру үшiн қосымша қаражат ... ... ... ... ... ... ... құрылымын
оптимизациялау;
• дебиторлық қарызды басқаруға көө көңiл бөлу керек – ағымдағы ... ... ... ... өсуi кәсiпорынның қаржылық
жағдайын төмендетедi.
Қаржылық тұрақтылықтың ... типi – ... ... мүмкiншiлiгiнiң болуы. Мұндай кәсiпорындарда айналым
қаражаттарында бос аәша қаражаттар бар, ... ... ... ... ... ... бiрақ пассив құрамындағы меншiк капиталдың
мөлшерi қарыз қаражтының үлес ... аз ... ... ... ... ... ... тәуекел дәрежесiнiң жоғары
болуымен сипатталады. Бiрақ, айналым қаражатына деген ағымдағы ... бiр ... ... ... кәсiпорындарға
мынадай жағдайлар ұсынылады:
• операциялық қызметтi оптимизациялау: өндiрiстiк шығындарды ... ... ... ... баға ... және маркетингтiк
шараларды талдау – бұндай шаралар кәсiпорынның ... ... және оның ... ... да ... қызметтiң қаржылық аясында кәсiпорынның табысын бөлудiң пропорцияларын
қарастыру, оларды – меншiк ... ... ... және кәсiпорын
араларында бөлiнбеген табыс түрiнде бөлiнедi, ол кәсiпорынның қаржылық
потенциалын ... ... ... саналады.
Сонымен ең соңғы қаржылық тұрақтылықтың төртiншi типi – кәсiпорынның
жоғарғы дәрежелi қаржылық тәуекелiмен сипатталады. ... ... ... мөлшерiнен әлде қайда көп болады. Мұндай жағдайда кәсiпорын төлем
қабiлетсiз болып танылады. Осыған байланысты, ... ... ... пассивтер құрамын оптимизациялау бойынша шаралар жүргiзу қажет:
... ... ... ... болуы тиiмсiз, сондықтан ... ... ... құрамын әр элемент бойынша талдау жүргiзу
және қолданылмайтын қорларды тез арада өткiзу немесе шығарып ... ... ... ... да талданылуы қажет, әсiресе бұл запастар
сияқты ... ... ... және ... өнiм/ және
дебиторлық қарызға қатысты ақша қаражатының көбеюi кәсiпорынның алған
несиесi үшiн проценттердi төлеу мүмкiншiлiгi туады. Ал ... ... ... ... ... және технологиялық
параметрлердi реттеудi талап етедi;
• Кәсiпорынның табыс мөлшерiн көбйту үшiн операциялық қызмет ... ... ... ... бұл болашақта меншiк капиталының
үлес салмағын көбейтедi;
• Табысты бөлу ... ... ... ... ... ... жiктеу арқылы кәсiпорынның
қаржылық жағдайын әр ... ... ... ... бiлуге болады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығы төмен жағдайда төлем қабiлетсiз немесе
банкрот болып саналады. ... ... ...... төлемдердi
тоқтату мен /яғни кәсiпорынның кредиторларының ... ... ... ... ... ... болуы – баланстағы активтер
мен пассивтердiң өзгеруiмен сипатталады.
Кәсiпорын активiндегi дебиторлық ... ... ... ... ... қаржы жағдайына керi әсер етедi, яғни сатып алушылар
қарыздарының көбеюi әсер етедi. Бұл ... ... ... ... емес ... ... немесе тұтынушылардың төлемдi
кешiктiрмеуiмен сипатталады.
Кәсiпорын жағдайын ... ... ... ... талдау керек. Сонымен қатар, кәсiпорынның өтiмдiлiк деңгейiн
бақылау қажет, яғни оның ағымдағы ... ... ... ... ... талдау жүргiзудiң мақсаты - өтiмдiлiктiң төмендеуi
ғана емес сонымен қатар, оның күрт өсуде болып табылады.
Баланстың ... ... ... ... ... және несие берушiлер алдында ... ... ... ... ... ... деген
мiндеттемелердiң өсуi кәсiпорын жағдайсыздығының белгiлерi болып табылады.
Кәсiпорынның табысы және ... ... ... ... ... Сонымен бiрге, шығынның өсуi және ... ... ... алып ... кезде экономикалық ғылымда жағдайсыздықты болдырмаудың
бiрнеше әдiс – амалдарын көрсетедi. Оларға:
несие қабiлеттiлiк индексiнiң есебi;
формалды және ... емес ... ... қолдану;
төлем қабiлеттiлiк көрсеткiштерiн болжау.
Несие қабiлеттiлiк индексiнiң есебi қор биржаларында өзiнiң акцияларын
сататын кәсiпорындар үшiн ... ... ... ... ... ... ... құрылымының қанағаттанарлықтай болмауы, ал кәсiпорынның
өзi төлем қабiлетсiз екендiгiне көз жеткiзу болып табылады.
Кәсiпорынның ... ... ... деңгейiн бағалау
мен талдау көрсеткiштерi негiзiнде жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... жағдайын және қарыздық құқықтың
мынадай жағдайымен ... ... ... дәрежесiнiң
жетiспеушiлiгi банктер алдындағы, мердiгерлер алдындағы, ... ... ... ... ... жүзеге асыра алмайды. Бұл талдау
келесi көрсеткiштердi есептеу негiзiнде анықталады:
• Ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi;
• Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету ... ... ... ... және кәсiпорынды төлем
қабiлетсiз деп тану үшiн келесi шарттар орындалуы керек:
• Есептiк ... ... ... ... ... 2-ден ... болуы
керек;
• Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету коэффициентi есептi жыл соңында 0,1-
ден төмен болуы ... ... ... келтiру коэффициентi 1-ден жоғары болса,
онда кәсiпорын ... ... ... ... жыл ... ... ... жақсарту мүмкiндiгi туылады.
Егер кәсiпорын шаруашылық қызметiнің негiзгi көрсеткiштерiн тұрақты
өсу қадамдарын қамтамасыз ... онда ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру керек:
• Жылжымайтын мүлiктiң жартысын ... ... ... ... ... ... арқылы көбейту;
• Айналым қаражаттарды толтыру үшiн ұзаә мерзiмдi несие алу;
• Бюджеттен және сала ... ... тыс ... мақсатты
қаржыландыру.
Бұл шаралар көбiнесе қаржылық тұрақтылықты ... үшiн ... Ол үшiн ... ... ... ... үлес
салмағын жоғарлату керек. Оған үш түрлi жолмен жетуге болады:
• Меншiк қаражаттар ... ... ... бұл ... ... өсуiне
байланысты және табыс арқылы көбейтуге болады;
• Қарыз қаражаттар көлемiнiң көбеюi ұзақ және ... ... ... ... ... ... ... өнiм запастарын қайта қарастыру да запастың мөлшерi көп
болуы мүмкiн, бұл есесiне ... ... әсер ... ... қаржылық тұрақтылығы жоғары болу үшiн ... ... ... ... ... ... ... жоғарлату үшiн қаржылық мекемеден, яғни банктен
алынған қысқа мерзiмдi несиенiң және оның ... ... ... ... ... өтеу тиiс. Ол үшiн ... қолма-қол ақша
қаражаттары болуы керек. Ал егер, ... ақша ... ... ... ... тез өтiмдi активтерiнiң бөлiгiн сатуы тиiс немесе
қосымша қарыз қаражат ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн.
3.2. Шағын бизнесті реттеу тетіктерін ... ... ... ... кезеңіңде аталған саланы
реттеуде қалыптасқан қаржылық жүйесіз көзге елестетету мүмкін есес.
Мемлекет шағын бизнес ... оның ... ... төлеуге қолайлы
жағдай жасады, әрі осыны жалғастырып келеді. Осыған орай, 2006 ... ... ... ... ... салым мен табысты ұлғайту жолында
жеңілдетілген декларация негізінде салық тәртібін қолдану аясы кеңейтілді,
сондай-ақ, ... салу ... ... ... ... Аталған
көрсеткіштер жеңілдетілген ШОБ ... ... ... салық
тәртібін қолдану аясын едәуір кеңейтуге жол ... осы ... ... ... ... түсетін салық санағын жеңілдетеді ... ... ... ... ... ... ... береді (ШБ
тауар сату айналымы жұмыс пен қызмет көрсету) төменгі есептік ... рет ... ... ... ... құн ... ... тұруға міндетті екенін ескеріліп, 2006 жылдан бастап аталған төменгі
есептік көрсеткіш 15000 есе көлеміне дейін ... ... ... стау
көлемі соншалықты ауқымды емес шағын бизнес нысандарын есеп ... ... ... ... төлеуден босатты.
Әлемдік тәжірибеде салықты реттеу ... ... ... үлкен мәнге ие. Салық факторын бұрыс немесе жеткіліксіз жүргізу
өкінішті жағдайға, тіпті банкроттицца ұрындыруы ... ... ... үлкен мәнге ие, сондықтан фирманы ашу мен қаржы жұмсауға дейінгі-
барлық кәсіпкерлік шешім – ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір жобаның
пайдасы мен тәуекелге баруын дұрыс бағалау керек, ... ... ... ... ... мен оны ... ... арасын
тиімді жүргізу жолын ойластырулары қажет. Салық табыстың едәуір ... ... ... ... мақсатында басқару
кәсіпкерліктің қаржылық менеджментінің ... ... ... ... ... ШОБ ... ... қалыптастыру,
бөлу, пайдалануда салық салудың жүктелу ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет кемшіліктерін
уақытылы анықтап, дер кезінде жою мақсатын көздейді., әрі ШОБ ... ... ... тетіктерді табуды реттейді.
Салық менеджменті қалыптасқан әрі айқындалған ... көне ... ... ... ... мен ... ... кестесі қайтадан
бастап мәнге ие, сондықтан қандай да бір ... ... ... ... өткізгеннен кейін ғана беруге болады.
Әдетте салықтық жобалау қазіргі заманғы қаржы ғылымының соншалықты көп
те емес, мәселелерінің бірі ... ... ШОБ ... ... ... ... барлық құралдары кешенді пайдалануы ықтимал. Осы
мақсатта салық ... ... ... есептік. Келісімдік, салықтық
саясатты жүргізу қажет. Салықтың жоспарлау басқарудың бір бөлігі ... ... ... ... ... және өзге ... бірге қолданылуы керек, себебі, ол бюджетке төлем ... ... ... ... ... ... төмендетумен
байланыстыра қарауға болмайды. Салықтық жоспарлауды салықтық ... үшін ... ... ... ... ала отырып, біз нақты іс- шараларды
төмендегідей ... ... ... кезекпен даярлауды ұсынамыз:
- кәсіпорындағы бухгалтерлік есеппен тығыз байланыс негізінде салық
есебін ұйымдастыру
- тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... ШОБ салық салу ерекшеліктерін ескеру
- Алдағы төлемдердің ... ... ... ... ... тиімділігін бағалауды жүргізу
Шаруашылық нысанына салық салуға және оған ықпал ететін шараларды
анықтау ... біз ... ... нысандарын ... ... ... ... жоспарын құрастыру шағын бизнес ... ... ... алу ... ... ... ... салық базаларының негізінде
жүруі керек. ... ... ... таза табыс негізінде жүргізіліп, ол
үшін өнімді өткізу мен еңбекті төлеу қорынан түскен жалпы табыс алдын ала
шектелуі ... ... ... ШОБ ... ... ... ұсынылады.
Міндетті төлемдердің жоспардағы сомасының есебі төмендегі формула
бойынша ... жос ═ (ЖТҚ жос Х Бс ) : ... пл - ... ... ... ... пл – еңбекті төлеу қорының жоспарлы сомасы
Сц – ... ... ... түскен міндетті төлемдердің біріккен
ставкасы.
Аталмыш формула бойынша есептеулерді жүргізгеннен ... ... ... ═ (ТТт х Сөб) х ... ... ... цпр – ШОБ шығарған өнім бағасына кіретін салық төлемдердің сомасы
ВД пл – ШОБ таза табыстың ... ... цпр – КПН ... ... қарай есептейміз:
КПНпл – 4Дпл х КПН ставка
КПНпл –КПН –нің жоспарлы сомасы
ҮДпл – таза ... ... ... ... – КПН ... %
Жоғарыда келтірілген есептелінген көрсеткіштерді қосу ... ... ... ... ... ... анықтаймыз:
ОСНП ═ ОП пл ... + КПН ... ... ... ... жалпы сомасы
Салық тәжірибесі салықтың заң ... ... екі ... ... ескерту және жазаға тарту. Салық ... ... ... ... мақсатында ескерту тәсілі аса маңызды ... ... ... ... жергілікті жерлерде бұқаралық ақпарат
құралдары арқылы салық ... ... ... ... ... ... мен ... жайында ақпарат таратулары керек. Аталған
шара, салық органдарының шағые ... ... ... ... және орта ... ... салықты төлеу мен қарызды
қысқатулары барысында ынталандырушы фактор болып табылады.
ШОБ-ны ... ... оның ... ... үшін қажет.
Қазақстандағы банктер ісін жаңадан бастаған ... ... ... таныта бермейді. Мұндай көзқарас шағын ... ... ... ... салады.
Банктер үшін несие беру төмендегідей қиындықтарға ұрындырады:
- қарыз алушының қаржылық жағдайын тиянақты ... ... ... ... негізгі айналымға жалға алуда үлкен үлестік салмақтың
негізгі айналымға түсуі
- айналым активтерінің болмашы ... ... ... ... қазіргі қаржылық қызмет көрсету рыногында төмендегідей
жағдай көрініс табуда:
Несие беруші өзінің барлық ... ... ... ... ... несиеге өте-мөте зәру. Жағдай осылай болғандықтан, ол-
шағын бизнес ... ... ... үшін ... ... етеді.
Бұл ретте шағын және отра кәсіпорындарға қарыз беруге ... ... ... ... ... болады. Қарзын қайтарып алуға анық сенімдері
болмағандықтан, жеке меншік ... ... ... ... ... Егер
бұған мемлекет кепілдік берсе, әңгіме басқаша өрбиді,
Шағын бизнесті мемлекетің қолдауы өндіріспен айналысатын кәсіпкерлерге
жеңілдетілген негізде несие ... ... ... ... ... бір жолы кәсіпкер несиені мақсатты жағдайда
жұмсап, негізгі айналымды толтыруға бағытталған жағдайда өсімді ... өтеп ... ... ... ... ... сауда-саттықтан өндіріске қарай
бағыттауына жол ашып, отандық тауа ... ... ... ШОБ дамуын
ынталандыруға мүмкіндік берер еді. ШОБ қаржыландырудың жолдарының бірі
негізгі ... ... ... ... ұзақ ... ... ... болып
табылады. Ал алынған қарызды ШОБ кәсіпорыдары болашақ табыстан қайтарып
болған еді. ... ... нсие ... ұйым ... ... ... ... ШОБ тең құрылтайшысына ... еді. ... ... Еуропаның бірқатар елдері мен Таяу Шығыста дамығанын да айта ... ... ... ақша-несие саясатын жетілдіру бағытында
бірқатар ... ... ... бұл аса ... ... ... өзге де ... игеруге жол ашты. Шағын және орта бизнесті
дамытудың тиімді формаларының бір ретінде несие беру ... ... ... ... банк ... функциясын нығайтуға ықпал
ететін синдицирлік қарыз болып табылады.
Синдицирлік қарыздың ерекшелігі-несиені бірнеше несие ұйымдары ... ... ... бұлар қарыз алушының, ал ол өз кезегінде ... ла ... ал ... ... ... бір банкке едәуір салмақ
түсірер еді,
Синдицирлік қарыз арқылы ШОБ несие ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, кәсіпкерлер алынған ... 46 ... ... ... тек 26 пайызын негізгі капиталды толтыруға
жұмсайды.
Синдицирлік несие, несие қорын дамытудың бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ... ... оны шағын және орта бизнесті қаржыландыруда қолдану
ұсынылады.
Жоғарыдағы зерттеулерді ескере отырып, біз ... ... ... ... ... ... нысаны деңгейінде жүргізу
- корпоративті салық менеджментін дамыту
- шағын және орта бизнесті ... ... ... ... іс-әрекет барысында салық органдарының шағын кәсіпкерлк нысандарымен
әріптестік қатынаста болуы
- салық жеңілдітін қолдану.
Қортынды
Қаржы менеджменті компаниялардың қаржы ... ... ... ... ... қалыптастыру, пайдалану, тарату және
айналымдағы ақша қаражаттарын ұйымдастыруды ... үшін ... ... ... іске ... қағидаларының терінің жүйесі.
Қазіргі кезде кәсіпкерлердің бағалауы бойынша меншікті ... ... Бұл ... ... ... ... қаражаттардың
тартылуының жандануына алып келеді. Оларсыз шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы
және ... ... ... ... кәсіпкерліктін қарыз қаржы ... ... ... ... ... ... бастағанда, бұрын
сәтті жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның қаржы жағдайының ... ... алу үшін ... мен ... ... ... ... жауап берген респонденттердің ішінде мемлекеттік ... ... ... ... ... 69,4 %-ға ... ... еш көмек алмағандар саны 14,3 % құраған.
Мемлекеттік шағын ... ... қоры ... ... ... ... ... субъектілері жауап берген респонденттердің 16,1% құраған.
Жауап берген респонденттердің коммерциялық банктердің қолдауымен
қызметін алға ... 47,2 %, ... ... ... ... - 12,2 ... ... Ұлттық инновациялық, АҚ «Ауыл шаруашылығын
қаржылық ... ... ... ... ... қорларына қарайласып
көмек алушылар саны төмен.
Шағын кәсіпкерліктердің несиеге қол жеткізе алмауының себептердің ең
бастылары мыналардан ... ... ... ... ... ... ... берілуі;
- Шағын кәсіпкерлік субъектілеріеде өтімділігі ... ... ... ... ... тұрақты табыс алып келмейтін кәсіпорындарға салым салғысының
келмеуі;
- ... ... және ... ... ... жоқтығы.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те қаражаттарды ұзақ мерзімді және ағымдағы
активтер ... ... жыл ... соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы активтердің үлесі жыл ... 2,54 ... аз ... жыл ... ол ұзақ ... ... ... 10,86 пунктке
асып кетті (55,43-44,57) және 55,43%-ды құрады. Ағымдағы активтердің өсуі
ұзақ мерзімді активтердің өсуінен 42 ... ... (31,84 : 0,76) ... ... активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі
көрсеткіш – мобильді және ... ... ... ... ... активтер құнын ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу ... ... ... және ... ... кәсіпорынның салалық
ерекшеліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі ... ... ... тиіс.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те бұл көрсеткіш деңгейі жыл басында – 0,95=(358
113,8 : 376 823,5), ал жыл ...... 152,9 : 379 698,8) ... ... ... мобильді қаражаттардың өсу қарқынан ... өсіп ... ... жылы ... яғни ... қаражаттар 1,3
есеге (472 152,9 : 358 113,8), ал екіншілері – 1%-ға (379 698,8 : ... ғана ... ... ең ... ... ... ... кепілдендірілген түрде қысқа мерзімді активтермен өтелген
жағдайда қол жеткізеді және келесі ... ... осы ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді активтер
қатынасының коэффициенті міндеметтемелер мен ... ... ... ... болуы керек.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы 23,45%-ға
азайды және ол жыл ... 11 583 мың ... ... Олардың үлесі 1,78
пунктке азайғанымен оның көлемі әлі де болса өте жоғары (2,45%) болып отыр.
Бұл жағдай, ... ... ... ... ... жоқ ... ... ие болатын және де сол себептен өтімділігі төмен болатын
басы артық және ... ... ... құндылықтар, дайын өнімдер,
нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар, аяқталмаған өндірістер жоқ па,
соны ... үшін ... ... мен ... тереңдетілген талдау
жүргізуді қажет етеді.
Есепті жылы дебиторлық ... та ... ... Егер оның ... ... – 37 356 мың ... ... жыл аяғында ол – 50 083 мың теңгені
құрайды немесе 34,07%-ға өскен, алайда ағымдағы ... ... ... 0,18 пуктке азайды (10,61-10,43). Дебиторлық борыш неге мұнша көп
өскендігін және бұл бапты не үшін түсіндіру ... ... ... ... бағалау және егер болған жағдайда олардың құрамындағы
күмәнді қарыздарды анықтау қажет. Кейбір қолма-қол ақшалардың ... ... ... ... болып табылады. Алайда, ақша қаражаттарының бір
бөлігі ... жылы ұзақ ... ... ... ... жыл ... 133 025 мың теңгені құрайды, бұл жыл ... ... мың ... салыстырғанда 1,1 есеге көп.
Капиталдың құрылымын қалыптастырудың тиімділігін анықтау үшін жоғарыда
келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау ... де ... Ол ... фирмаларында кеңінен қолданылады және ... ... ... ... ... «Форум Трэйдинг» ЖШС-
та жылдың басында 2,03-ке тең (525 757,8 : 259 333,4), ал соңында ... : 246 673,7) ... Бұл ... ... меншікті капитал тек
қана негізгі ... ... ... ғана емес, кәсіпорынның қаржылық есеп
беруінің басқа да активтерін, соның ішінде ағымдағы активтерін сатып алуға
да ... ... ... ... ескере отырып, біз төмендегідей реттеу тетігін
ұсынамыз:
- салықтың жоспарлауды шаруашылық нысаны деңгейінде жүргізу
- корпоративті салық менеджментін дамыту
- шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... салық органдарының шағын кәсіпкерлк нысандарымен
әріптестік қатынаста болуы
- салық жеңілдітін қолдану.
Қазіргі жағдайда шағын бизнес ... ... да бір ... мен ... ... дұрыс бағалау керек, ... ... ... ... ... мен оны ... ... арасын
тиімді жүргізу жолын ойластырулары қажет.
Әдебиеттер тізімі
1. Н.Назарбаев Послание народу Казахстана ... ... ...... цель государственной политики» Астана 2008 ж.
2. Богачев В.В. “Финансово-кредитные методы ... ... – М.: Ф и ст, ... ... И.Т. ... ... – М.: Ф и ст., 2005 – С. 10
4. Шермет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. ... ... ... – М.: ... 2004 – С. 5
5. Финансово-кредитный словарь. – М.: Ф и ст., 2005. I. III. – С. ... ... В.С. ... ... анализа предприятия. – М..: Ф и ст.,
2007 – С. 21
7. Литвин М.И., О ... ... ... ... №4 – С. ... Шеремет А., Сайфулин “Финансы предприятий”. М.: ЮНИГЛОБ, 2006
9. ... К.Ш. ... и ... ... ... ... ... 2003г.- 275 с.
10. Стоянова Е.С., “Финансовый менеджмент” Перспектива 2004.-654 с.
11. Словарь ... и ... ... ... ... и др. Под ред. Мамырова Н.К. Алматы. ... – 2003, - ... ... М.Н. Капитал. Бизнес. Рынок. Толковый словарь терминов и
понятий. – Алматы. КО ... 2002. – ... Холт Р., ... ... ... – М., 2004 – С. ... ... В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций.
Анализ отчетности. М.: Финансы и статистика, 2007. 512 с.
15. Герчикова И.Н. Финансовый ... М.: ... 2004. 208 ... Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости и ... ... ... М.: Ось – 2006, 2002. 80 ... ... М.Г., ... Ю.Л. Малое предпринимательство: Учебное
пособие. – М.: ... 2002, - ... ... С.А. ... ... малого бизнеса в условиях глобализации
мировой экономики. Автореферат на соискание ученой степени к.э.н. ... - 29 ... ... С.С. ... ... – Алматы: Юридическая литература, 2004.
- 450 с.
20. Мельников В.Д. Основы ... ...... ТОО ... 2005. – 560 с.
21. С.И.Берлин Теория финансов: Учебное пособие.- Издательство Приор,2000.-
с 4
22. Кучукова Н.К. ... ... ... ... ... ... Казахстан в условиях перехода к рыночной
экономике.- Алматы: Гылым, 2004.-с.20
23. Балабанов И.Т. Основы ... ... М.: ... ... –2001. – С.29.
24. Ковалев В.В. Введение в ... ... – М.: ... ... 2006. – С.331.
25. Финансовый менеджмент / Под ред. проф. Г.Б. Поляка. – М.: ... 2007. – ... ... ... ... ... Общая часть, ст. 10
27. Шестаков А.В. Предпринимательская деятельность:- М.: Издательский дом
«Дашков и К»-2000.-с.54
28. Алипов А.Р. Механизм ... ... в ... ... на соискание ученой степени д.э.н. Алматы 2001.
-27с
29. ... Ж.Н. ... ... ... ... и ... развития. Диссертация на соискание ученой степени
к.э.н. Алматы,2004г.
30. Тусеева И.Х. ... ... на ... ... ... ... на ... ученой степени к.э.н.
Алматы, 2006 г. -27 с.
31. Никонов А.А. «Особенности ... ... ... ... - М: ИД ... -2005г. -160 ... Отчет директора департамента исследований и ... ... ... РК// Стат ... РК, Алматы 2008
г.
33. Киикова Э.Ж. Механизм использования синдицированного займа в сфере
предпринимательства (на материалах РК). ... на ... ... к.э.н. Алматы, 2004г.-27 с.
34. М.Р. Насырова, С.Р. Токсанбай, С.К. ... С.П. ... ... ... ... словарь-справочник”
– “Қазіргі экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздік-анықтамалық”. –
Алматы: 2003. – 880 бет.
35. http://www.klerk.ru/slovar/
36. ... ... ... ... кәсіпорындарының қызметіне қатысу

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Депозиттік операциялар есебі29 бет
Кәсіпкерлікті мемлекеттік басқару103 бет
Алпамыс. Байбөрінің қасіреті70 бет
Ақтаз -Әжем ұрпақтарының шежіресі26 бет
Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы5 бет
Банк менеджменті және экономикалық процесстерін басқару14 бет
Банк менеджментін ұйымдастырудың мақсаты, міндеттері және принциптері15 бет
Коммерциялық банктердегі қаржы менеджменті10 бет
Коммерциялық банктердегі қаржылық менеджментті жетілдіру20 бет
Кәсіпорынды ақша ресурстарымен басқарудағы қаржы менеджментінің рөлі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь