Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)

КІРІСПЕ

1. ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДАҒЫ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ
1.1 Федеративті Германия Республикасының сыртқы саяси ерекшеліктері: мақсаттары, негізгі бағыттары және басымдықтары
1.2 Германия сыртқы саясатындағы Орталық Азияның маңызы
1.3 Германияның орта азиялық саясатының мақсаттары, мүдделері, бағыттары мен басымдылығы

2. ГЕРМАНИЯНЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ТҰРАҚТЫЛЫҚҚА ҚАТЫСТЫ ҰСТАНЫМЫ
2.1 Неміс саясаттануындағы Орталық Азияның қауіпсіздік және тұрақтылық мәселелері
2.2 Орталық Азиядағы демократиялық және құқықтық құрылымдарды қалыптастыру мәселелері
2.3 Экономикалық реформалар мен кедейшілікке қарсы күрес мәселелері
2.4 Аймақтық ынтымақтастықты дамыту мәселелері

3. ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАТЫСУЫ
3.1 Этносаясат . Германияның Орталық Азиядағы қатысуын белгілейтін фактор ретінде
3.2 Германияның Орталық Азия мемлекеттерімен саяси байланыстары
3.3 Германияның Орталық Азия мемлекеттерімен экономикалық қатынастары
3.4 Германияның Орталық Азия елдерімен дамыту саясаты шеңберінде ынтымақтасуы

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі ғаламдану жағдайында және жаңадан қалыптасып келе жатқан көптүрлі әлемдік жүйенің дамуында Каспий өңірі қатарында Орталық Азия аймағы геоэкономикалық тұрғыда маңызды орын алуда. Жаңа мыңжылдықтың басында Орталық Азия аймағының геосаяси және геостратегиялық жағдайы артты. Соның негізінде аймақ халықаралық саясаттың негізгі тақырыптарының біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында ерекше орынға иеленуде. Оның негізі мынадай факторлармен түсіндіріледі:
Біріншіден, ең алдымен аймақтың табиғи бай ресурстары, энергетикалық және минералды-шикізат көздеріне ие болуы арқылы тартымды;
Екіншіден, орта-азиялық аймақ шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы және инвестицияларды салу ортасы болып табылады, ал бұл фактордың маңызы орта азиялық елдердің келешекте әлемдік саудаға тартылуы барысында тіптен арта түспек.
Үшіншіден, орта-азиялық аймақ қазіргі кезде мұнай факторының есебінен тек қана экономикалық емес, сонымен қатар геосаяси маңызға ие, яғни әлемдік державалар аймақтағы экономикалық қатысуларының есебінен өз ұстанымдарын бекітуде.
Төртіншіден, Орталық Азия сауда ағымдарын іс-жүзіне асыру барысында Еуропа мен Азия ортасындағы делдалдық көпір қызметін атқара алатындай транзиттік қуатқа ие болғандықтан, әлемдік державалардың мүддесінде.
Осы жағдайларға сәйкес, Кеңес Одағының ыдырауынан бастап посткеңестік Орталық Азия аймағының әрбір егеменді мемлекетінің стратегиялық мақсаттары халықаралық қатынастар жүйесінде ұлттық және аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттілігі негізінде әлем мемлекеттерімен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен, халықаралық субъектілермен тығыз байланыстарды орнату болды.
Осындай мақсатты қойған орта-азиялық мемлекеттер біржағынан, сыртқы халықаралық субъектілердің мүдделері екінші жақтан өзара түйісіп, қазіргі кезеңде бұл қатынастар даму деңгейінде.
Ресей және АҚШ, Түркия, Қытай сияқты өзге де негізгі акторлар қатарында Германия өз алдына дара және ЕО шеңберінде орта-азиялық аймақта өз мүдделерін қарастырады.
Алайда, орта-азиялық аймақтың геосаяси жағдайы әлемдік экономика және саясаттағы беделді акторлардың ұлттық мүдделерінің шиеленісуімен сипатталады. Оның үстіне табиғи қазба байлықтарына ие болған орта-азиялық мемлекеттер оларды әлемдік нарыққа шығару мақсатында тасымалдау мәселесімен кездейсоқ болды. Осы мәселені шешу барысында мұнай және газ құбырлары қандай жолдармен жеткізілуі қажет, қай елдердің территориялары арқылы құбырлар желісін құрастыру керек деген сияқты сауалдар тікелей геосаяси мүдделермен тығыз байланысты болып саналады.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ӘОЖ 327(430 : 574/575) ... ... ... ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ САЯСАТЫ
(1992-2009 жж.)
тарих ғылымдары саласында «халықаралық қатынастар»
мамандығы ... ... ... ... ... ... арналған диссертация
Ғылыми жетекшілері:
Саясаттану ғылымдарының
кандидаты, доц.: С.Ж.Сапанов
Др. профессор : А.Прадетто
Қазақстан Республикасы
Алматы 2009
Еңбек әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде орындалған.
Ғылыми ... ... доц.: С.Ж. ... ... А ... ... ... ... и., ... ... ... и., о.
Диссертацияны қорғау ___________ мерзімінде Мемлекеттік аттестациялық
комиссияның ... ... ... ... өтеді.
Диссертациямен әл-Фараби атындағы ҚазМУ-дің кітапханасында танысуға болады
Докторант
_________________________
қолы
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ
1. ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси ерекшеліктері:
мақсаттары, негізгі бағыттары және басымдықтары
1.2 Германия сыртқы саясатындағы Орталық Азияның маңызы
1.3 ... ... ... мақсаттары, мүдделері, бағыттары
мен басымдылығы
2. ГЕРМАНИЯНЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ... ... ... ... ... Азияның қауіпсіздік және тұрақтылық
мәселелері
2.2 ... ... ... және ... ... ... ... реформалар мен кедейшілікке қарсы күрес мәселелері
2.4 ... ... ... ... ... АЗИЯ ... ... ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАТЫСУЫ
3.1 Этносаясат – Германияның Орталық Азиядағы қатысуын белгілейтін фактор
ретінде
3.2 ... ... Азия ... ... ... ... ... Азия мемлекеттерімен экономикалық қатынастары
3.4 Германияның Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы.
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі ғаламдану жағдайында және жаңадан
қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... Азия аймағы геоэкономикалық тұрғыда маңызды орын алуда.
Жаңа мыңжылдықтың ... ... Азия ... ... ... ... ... Соның негізінде аймақ халықаралық саясаттың
негізгі тақырыптарының біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында
ерекше ... ... Оның ... ... ... ... ең ... аймақтың табиғи бай ресурстары, энергетикалық
және минералды-шикізат ... ие ... ... ... орта-азиялық аймақ шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы
және инвестицияларды салу ортасы болып табылады, ал бұл ... ... ... келешекте әлемдік саудаға тартылуы барысында тіптен
арта түспек.
Үшіншіден, орта-азиялық аймақ қазіргі ... ... ... есебінен
тек қана экономикалық емес, сонымен қатар геосаяси ... ие, яғни ... ... ... ... ... өз ... Орталық Азия сауда ағымдарын іс-жүзіне асыру барысында
Еуропа мен Азия ... ... ... ... атқара алатындай
транзиттік қуатқа ие болғандықтан, әлемдік державалардың мүддесінде.
Осы ... ... ... Одағының ыдырауынан бастап посткеңестік
Орталық Азия аймағының әрбір егеменді мемлекетінің стратегиялық мақсаттары
халықаралық қатынастар жүйесінде ... және ... ... ету ... ... әлем мемлекеттерімен, халықаралық және
аймақтық ұйымдармен, халықаралық субъектілермен тығыз байланыстарды ... ... ... орта-азиялық мемлекеттер біржағынан, сыртқы
халықаралық субъектілердің мүдделері екінші жақтан ... ... ... бұл ... даму ... және АҚШ, ... Қытай сияқты өзге де негізгі акторлар
қатарында Германия өз алдына дара және ЕО ... ... ... ... ... ... аймақтың геосаяси жағдайы әлемдік экономика және
саясаттағы беделді акторлардың ұлттық ... ... Оның ... ... ... ... ие ... орта-азиялық
мемлекеттер оларды әлемдік нарыққа шығару мақсатында тасымалдау мәселесімен
кездейсоқ болды. Осы ... шешу ... ... және газ ... ... жеткізілуі қажет, қай елдердің территориялары арқылы
құбырлар ... ... ... ... сияқты сауалдар тікелей ... ... ... ... ... «Энергетикалық шикізаттарды
тасымалдау маршруттары техникалық мүмкіндіктерден емес, ... мен ... ... ... ... ... қалды»[1] [1].
Осы ретте, XXI-ші ғасырдың 90-шы ... ... ... ... ... ... ұмтылған Германия сияқты еуропалық мемлекеттің
ролін сараптау маңызды.
«Неміс экономикалық кереметтігімен» танымал болған, нарықтық реформалар
нәтижесінде тиімділікке жеткен және ... ... ... ... ... ... Германия Орталық Азия елдері үшін жақсы үлгі болып
табылады.
ҚР президенті Н.Назарбаев өзінің ... ... атты ... даму ... жоспарлы экономикадан нарыққа,
тоталитарлықтан либералдық саясатқа көшуді белгілеуде Германияның ... ... ... ... ... Эрхардтың «жақсы тұрмыс – баршамыз
үшін» деп аталатын қағидасын ұстанғандығын мәлімдейді[2].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту
басымдығы Ресей, Қытай, АҚШ ... ... ... 4-ші ... ... қала ... қауымдастықтағы негізгі еуропалық актор ретінде ... ... ... Азия ... ... саясатты ұстануда. XX-
шы ғасырдың 90-шы жылдарынан бастап, Германия ғылыми және ... ... ... стратегиялық маңызын түсіне бастаған. Германияның орта-
азиялық мемлекеттермен екіжақты деңгейдегі ... ... ... оның ... ... қатысуын көрсетеді. Дәлел ... ... ... қажет: біріншіден, Германияның дипломатиялық
өкілеттіліктері басқа еуропалық елдермен салыстырғанда барлық орта-азиялық
мемлекеттерде ашылған; ... ... ... ... өзінің
экономикалық қуаты есебінен үстемді күшті қалыптастыра алуына байланысты,
ауыспалы экономикасы бар ... ... үшін ... ... үшіншіден, Германияның сыртқы ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ішінде оның
беделі анағұрлым жоғары.
Жоғарыда келтірілген факторларды ескерсек, Германияның аймаққа қатысты
ұстанған саясатын зерттеудің мерзімі жеткендігін ... ... ... ... ... арнайы ғылыми зерттеуді жүргізу өзекті.
Диссертациялық зерттеу жұмысының мақсаты XX ғасырдың 90-шы ... ... ... ... ... Германия Федеративті
Республикасының Орталық Азия қатысында ұстанған ... даму ... ... жету үшін ... міндеттерді іс жүзіне асыру қажет
болды:
• Федеративті Германия Республикасының заңнамалық және сыртқы саяси
құжаттарын сараптаудың ... оның ... ... ерекшеліктерін,
айқындау;
• Федеративті Германия Республикасының Орталық Азияға қатысты сыртқы
саяси концепцияларын зерттеудің нәтижесінде Германияның ... ... ... ... Германия Республикасының Орталық Азияға қатысты сыртқы
саяси ... ... оның ... ... ... ... Неміс зерттеу институттарының Орталық Азия елдеріне қатысты ... мен ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі ... ... ... ... ... Азия елдерімен екіжақты
және көпжақты деңгейдегі келісім-шарттарының негізінде оның аймақпен
өзара қарым-қатынасы мен ынтымақтасуының ерекшеліктерін сараптау;
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... қатысты сыртқы саяси бағыты болып саналады.
Зерттеу жұмысының пәні Германия федеративті ... ... және ... Азия ... ... ... хронологиялық шеңбері XX ғасырдың ... XXI ... ... ... ... ... Алайда кейбір
жағдайларда мәселені жіті түсіндіру үшін алдыңғы кезеңдерге сүйену ... ... ... жұмысының әдістемесі зерттеу пәні ... ... ... мақсат пен одан туындайтын міндеттердің
сипатына байланысты таңдалынды. Осы зерттеу ... ... ... және тарих ғылымдарындағы халықаралық қатынастар мен сыртқы
саясатты зерттеуге арналған ... ... ... ... мен ... ... мәселелерін қарастыру барысында
тарихи және ғылыми объективтілік қағидасы басшылыққа алынып, белгілі бір
елдің екінші бір елге, не ... ... бір ... ... ... ... мен оның даму ... ... ... ... ... жұмыста автордың қолданған әдістеріне жүйелі, деңгейлі, секторалды
талдаулар кіреді. ... ... ... ... ... мен ... дамыту мәселелерін жан-жақты сараптауда тиімді пайда
берді. ... ... ... ... ... либерализм,
либералды институционализм элементтері құрайды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығына кешенді ... ... ... ... ... ... отандық тарихи ғылымда алғашқылардың бірі болып қазақ тілінде
Германияның Орталық Азия бағытындағы сыртқы саясатының даму үрдістері ... ... ... ... ... саяси институттарының (Bundesministerium für
Wirtschaftszusammenarbeit, Auswärtigen Amt, ... ... ... Орталық Азияға қатысты неміс ғылыми зерттеу институттары мен
орталықтарының (SWP, DIE, CORE) еңбектерін, ... ... ... (HSU), ... ... ... (Freie ... zu
Berlin), Фридрих Эберт атындағы (FES), ... ... ... ... ... ... ... қорларының және бундестаг қорындағы ғылыми
материалдар жинағын автор алғаш рет ғылыми айналымға енгізді.
- Г.Шмидт ... ... ... ... ... ... ... барысында Германияның белді ғылыми зерттеу орталықтарындағы
Орталық Азия мемлекеттерін зерттеуші мамандармен сұхбат жүргізді. ... ... ... ... пен қауіпсіздікті зерттеу»
(IFSH) институты шеңберіндегі «ЕҚЫҰ-мын зерттеу орталығының» (CORE) ғылыми
сарапшысы А.Крайкемайермен, Бонн ... ... ... ... ... ... Берлин қаласындағы «Ғылым және ... (SWP) ... ... және ... Азия ... Analysen) журналының редакторы ... ... ... ... зерттеу жұмысының жаңа дерек көздері ... ... ... ... ... ... Азия ... қатысты саясатын кешенді әдіс-тәсілдермен зерттеудің
нәтижесінде қорғауға мынадай тұжырымдамалар шығарылады:
• Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси механизмдері қалыптаспағандығына
қарамастан, Германия сыртқы ... ... ... ... ... ... ... орта-азиялық мемлекеттермен қарым-қатынасы екіжақты
деңгейде ерекшеленуіне қарамастан, сонымен қатар Орталық Азия ... ... ... ... ... ... қалыптаспағандығына
қарамастан, Германияның Орталық Азияға қатысты ұстанған ... ... ... Германияның Орталық Азия қатысындағы сыртқы саяси концепцияларына
кешенді зерттеу жұмысын ... ... оның ... ... ... ... пен қауіпсіздікті
қамтамасыз ету екендігі анықталды;
... ... Азия ... ... ... зор үлесіне
қарамастан, қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері Германияның Орталық Азия ... ... «ЕО және ... Азия ... ... деңгейіне жеткізу ісі де екіталай екендігін
көрсетті, демек ... ... ... ... ... ... ... дерек көздері сипаты жағынан түрлі
құжаттар мен материалдар жатады және олар мына бейнеде тізбектелген:
Деректердің бірінші тобына Германия ... ... және ... ... ... ... ... негізін қалаушы және
оларды реттеуші құқықтық келісім-шарттар ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасы
арасындағы болашақ үшін ... ... ... ... ... über eine ... für die Zukunft zwischen ... Deutschland und der Republik Kasachstan) сарапталынған.
….
Деректердің екінші тобын Германия федеративті республикасының ... ... ... ... ... ... ... ЕО-тың стратегиялары құрайды. Бұл топтағы деректердің негізін
Германия ... ... ... заңы»[5] (Grundgesetz für die
Bundesrepublik Deutschland vom 23.05.1949), ... ... ... ... ... ... ... (Deutschlands Rolle in Europa und der Welt ... der SPD 23. März 2005), ... ... ... ... ... ... - болашақтың аймағы» атты
ресми бағдарламасы[7] (Zukunftsregion ... Meer. ... ... ... Juni 1998), ... ... және ... Орталық Азияға қатысты концепциясы[8] (BMZ – Zentralasien-
Konzept vom 18.12.2001), Федеративті Германия үкіметінің ... ... ... ... der Bundesregierung vom
18.03.2002), Экономикалық ... және даму ... ... ... ... ... des ... wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwickliung 2005), Еуропалық
Одақтың Орталық ... ... ... жж. ... ... ... Paper ... & Indicative Programme 2002-2004 for
Central Asia. 30 October 2002), Еуропалық Одақтың «ЕО және ... ... ... стратегиясы»[12], ЕО-тың ... ... ... ... ... ... неміс бундестагының ресми
сұранысы[13] (Zur ... der ... ... von 24. 10. ... ... тобы ... ... Азия қатысындағы сыртқы
саясатының құқықтық және ... ... ... ... ... тобына Германия федеративті республикасы мен Орталық
Азия елдерінің мемлекет басшылары, мемлекеттік қайраткерлері, белгілі бір
ресми жауапкершілігі бар жеке адамдардың ... ... ... ... ... ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы
бундес-министрі Г-Д. Геншердің «XXI ғасырдағы социал-демократиялық сыртқы
саясат» атты кітаптың жарық ... ... ... ... Германия Республикасының сыртқы істер министрі ... ... мен ... ЕО ... ... жаңа ... атты
еңбегі[16], Германияның сыртқы істер министрлігінің мемлекеттік министрі Г.
Эрлердің «Орталық Азиямен адам құқықтары ... ... ... ... ... және БҰҰ-ның Даму Бағдарламасының «Орталық Азиядағы
экономикалық ынтымақтастықтың жаңа ... атты ... ... ... ... байланыстары мен «еуропалық көршілестік саясаты»
мәселелері бойынша комиссары Бенита Ферреро-Валднердің 2006 ж. ... ... ... Еуразиялық ұлттық университетінде сөйлеген сөзі[19],
неміс бундестагының мүшесі ... ... ... ... ... ... Азияға қатысты стратегиясын жүзеге асыру» атты
ұсыныс-талабына байланысты сөйлеген сөзі[20] (Leibrecht, H. Mitglied ... ... Rede vom ... Rede vor dem ... Bundestag
zur EU-Zentralasienstrategie Antrag von Bündnis 90/ Die Grünen "Die ... mit Leben ... ... ... мүшесі
Х.Хайбахтың Орталық Азиядағы саяси жағдайларға ... ... ... ... (Rede von Mitglied des deutschen Bundestages
H.Haibach zur ... ... in ... ЕҚЫҰ-дағы испандық
өкілеттіліктің арнайы тобының басшысы, елші Хосе ... ... ... ... ... ... Аталған деректер тобы Германия
федеративті республикасы мен Орталық Азия мемлекеттерінің негізгі бағыттары
мен басымдылықтары және ... ... ... ... барысында
нақты анықтамаларды береді. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... стратегияларына қатысты, Орталық Азия аймағына
бағытталған неміс саясатының мақсаттарына ... ... және ... ... халықаралық саясат ағымында бекітілу үдерістеріне
бағалаулар берілген.
Деректердің төртінші тобына халықаралық ... ... ... Оларда халықаралық аренадағы Германия федеративті
республикасының ықпал ету ролі және Орталық Азия ... ... орны ... ... ... Германияның сыртқы саясатын және Орталық Азия
елдерімен қарым-қатынасын зерттеу барысында түрлі ... мен ... ... ... мынадай теоретикалық зерттеулер қарастырылған:
зерттеу жұмысының теоретикалық-әдістемелік бағдарын анықтау ... ... И.А. ... ... ... ... ... бірізділігі туралы Х.Маулдің[25], жаңа қалыптасып ... ... ... мен ... жағдайды зерттеуші З. Бжезинскийдің[26]
еңбектеріі жатады.
Деректердің бесінші тобы ... Азия ... ішкі ... ... ... ... даму динамикасын
қарастыратын және Германияның орта-азиялық елдерді ... ... ... ... ретінде қосқан үлесі жайындағы статистикалық мәліметтер
қатарын ... ... ... өзге ... зерттеу еңбектерінен
алынған, олардың көбісінде ... ... ... ... ... ... жұмысы барысында неміс сарапшысы
Б.Эшменттің «Орталық Азия анализдері» деп аталатын ... ... ... ... мәліметтер пайдаланылды.
Интернет желілеріндегі статистикалық ... ... ... ... ... басылымдардың материалдары мен
бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) ... ... Бұл ... тобы ... ... ... жинағын көрсетеді. Ол орын алған ... ... ... ... көмектеседі. Мысалы, неміс
ақпараттық құралдарынан «Deutsche Welle» (Дойче Велле), «art.de» (Арт.де),
«euronews» (еуроньюс), неміс ... ... ... ... „der ... ... „Deutsche Allgemeine Zeitung“ (Дойче
альгемайне цайтунг), „Wirtschaft“ (Виртшафт), Die Pressedokumentation des
Deutschen ... - ... ... баспа құжаттары,
„Pressemitteilungen des ... ... ... ... ... баспа құжаттары және т.б. Бұл топтағы деректердің ... ... ... ... және ... институттарының ақпарат
беттерінен (www.auswaertiges-amt.de, ... ... ... ... ... ... www.bundestag.de, www.akorda.kz, www.kisi.kz ), ресми
ақпараттық сайттардан (www.wostok.de, www.deutsche-allgemeine-zeitung.de,
www.akipress.org, www.expert.ru және т.с.с.) алынған.
Осылайша, ... ... ... ... жұмыста қойылған
мәселелерді объективті түрде сараптауға және тұжырымдамаларды ... ... ... әрі ... ... қатар олар зерттеу барысында
белгіленген мақсат-міндеттерді шешуге толық мүмкіндік береді.
Тақырыптың ғылыми деңгейде игерілгендігі
Қазақстандық және орта-азиялық ... ... ... ... бойынша зерттеулер қатарына ең ... ... ... Е.Чукубаевтың[29] еңбектері енеді.
Бұл мамандар Германияның сыртқы саясаты, саяси жүйесі мен олардың тарихи
кезеңдерін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Азия елдері мен Еуропалық Одақ арасындағы
қатынастар тақырыбында жүргізген ... ... ... айналысқан.
Еуропалық интеграция тәжірибесін Орталық Азия аймағында қолдану идеясымен
шұғылданатын ғалымдардың ішінде ... ... ... ... ... Ж. ... ... бағыттағы зерттеулер мектебі
шеңберінде Орталық Азия мемлекеттері мен ЕО арасындағы қарым-қатынастар мен
орта-азиялық аймақтағы ... ... ... К.Байзақованың,
Ф.Кукееваның, К.Макашеваның, А.Утегенованың, С.Нурдаулетованың еңбектерін
атап ... ... ... ... және Германия қатынастарының негізін
құрайтын фактор жайында Л.А.Байдельдиновтың[32], Карсаковтың[33]
Орталық Азиядағы қауіпсіздік және ... ... ... ... С.Кушкумбаев, С.Сапановтың, С.Акимбековтың[34]
еңбектері қолданылды.
Неміс тарихнамасында Германияның Орталық Азиядағы саясатын
зерттеуге арналған тікелей диссертациялық зерттеу жұмысы жоқ, алайда ... ... ... көмегімен жарық көрген М-К. фон ... und ... ... in ... Ein Beitrag ... der ... ... Азиядағы Германия мен Еуропаның
қатысуы. Аймақты тұрақтандыруға арналған үлес пе?) атты ... Бұл ... ... ... және ... ... және
дамыту ынтымақтастығы бойынша орта-азиялық аймақтағы ... ... ... үлестерін зерттей ... ... ... ... ықпал ету мүмкіндіктері шектеулі» деген
қорытындыға келген.
Жанама түрде Вюрцбург қаласы, ... ... ... А.Варкочтің «Die Zentralasienpolitik der Europäischen
Union: Interessen, Strukturen und ... ... ... мүдделер, құрылымдар және реформа мүмкіндігі) деп аталатын Ph.D
философия докторы атағын ... ... ... 2006 ж. ... Ол ... ... ... саяси-экономикалық,
құқықтық, әскери саладағы қауптерді және ... ... ... ЕО ... ... мақсаттары мен мүдделеріне сараптама
жүргізген. Сонымен қатар, А.Варкоч ... ... ... ... ... ұйымның аймақтағы ықпал ету механизмдері әлсіз деген
қорытындыға келеді. Оның себебін, ... ... ... ... ... ... үшін күрделі жұмыстарды қажет
ететіндігіне ... ... ... ... ... ... көлемі
мардымсыз, тіпті ол «АҚШ-тың орта-азиялық аймаққа салған инвестиция
көлемінің ⅓ не де ... ... сыни ... ... ... жұмысы барысында неміс ғылыми және саяси институттары,
сонымен қатар үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... Азия ... зерттеу мамандарының еңбектері аймаққа
қатысты неміс көзқарастарын ... үшін ... ... ... ... ... ... және саясат қоры (SWP) ... ... және ... ... ... ... ... өңірі, ТМД және Орталық Азия зерттеулерімен шұғылданатын У.
Хальбахтың еңбектері зор. ... ... оның ... есеп ... қауіпсіздік саласындағы монографиялары басым.
Мысалы, «Sicherheit in Zentralasien» (Орталық Азиядағы қауіпсіздік) ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің қауіпсіздік
құрылымдары, әскери және ... ... ... ... ... ... ... екінші бөлімде[38] Ферғана бөктеріндегі
кішігірім қақтығыстарды аймақтағы «жаңа қауіптер» ретінде ... ... ... ... екі бөлімнен тұратын. Осы еңбектерін ... ... ... ... кейін толықтырып, «Zentralasien in
Bedrängnis» (Орталық Азия қысымшылық жаағдайында) еңбегін жарыққа шығарады.
Бұл еңбекте ... ... және ... ... ... қауіпсіздік қатерлеріне төтеп беру ... ... ... қарастырған[39]. Орталық Азиядағы қауіпсіздік
саласына көп көңіл бөлген У.Хальбах аймақ елдерінің Ресей ... ... мен ... ... ... «Reaktionen auf
die Russlandskrise in den Staaten der ... ... ... ... ... ... ... (Мәскеудің оңтүстік
саясаты), «Der nicht mehr postsowjetische Raum»[42] (Әлдеқашан посткеңестік
емес кеңістік) атты еңбектерінде ... ... ... қатар,
неміс маманы У. Хальбах Орталық Азия елдерінің мемлекеттік қалыптасуындағы
саяси және экономикалық қауіпсіздік мәселелерін ... ... ... ... und ... ... der ... GUS-
Länder»[43] (Әлсіз мемлекеттер?: оңтүстіктегі ... ... және ... ... атты ... қарастырған.
Қазақстанның дамуын Хальбах «Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und
Schatzkammer» атты зерттеу жұмысында жеке ... Оның ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әлеуметтік кедергілерін, саяси мәдениетін және
ұлттық құрылым жайында ... ... ... У.Хальбах Орталық Азиядағы
тұрақсыздыққа әкелетін жаңа дәстүрлі емес қауіптер ретінде ... ... діни ... ... деп ... Зерттеу нысанасына алған ... ол ... ... durch den ... (ТМД ... ... есірткі ағымдары) және «Wahhabiten im Kaukasus und ... ... және ... Азиядағы вахаббизм), «Islam und
Islamismus im postsowjetischen Raum»[48] (Посткеңестік кеңістіктегі ислам
және исламизм), «Antiterrorismus und Jihad im ... ... ... ... және джихад) деп аталатын
зерттеулерінде қарастырады.
Еңбекте Орталық ... ... ... ... ... auf dem Wege zur ... ... демократиялық даму
жолында ма?), «Kirgistan: Von der Insel der ... zum Zentrum ... ... ... ... анархия орталығына?) атты
монографиялары сарапталынды.
Неміс сарапшыларының ішінде М-К. фон ... ... ... in ... ... сөз ... және
оппозиция), «Kasachstan an der Schwelle zum 21. ... ... zwischen ... und ... ... ғ. ... ... Назарбаевтың естеліктері мен келешекті
болжауы), «Die ... ... in ... ... ... ... und ... Kazachstan»[55] (Қазақстандағы мемлекеттік және ұлттық құрылым) ... ... ... ... ... даму ... Гумппенбергтің Өзбекстандағы Андижан оқиғаларына байланысты
жүргізген зерттеу жұмысында оқиға ... ... ... мен ... ... ... салқындауына алып келді деген қорытындыға
келеді[56].
Орталық Азиядағы саяси жағдайларды зерттеуші, Фридрих ... ... ... ... Р. ... «Zentralasien: Stabilität um
jeden Preis»[57] (Орталық Азия: қандай ... ... ең ... ... Kampf um Macht, Energie und ... ... ... энергетика және адам құқықтары үшін күрес)
еңбектерінде аймақтың ... ... ... тән ... ... ... Азия ... ядролық қару-жарақ
материалдарын тасымалдау орнына ... ... ... ... ... ... атты ... келтірген.
Неміс дамыту институтының (DIE) ғылыми сарапшысы ... ... ... және даму ... ... ... ... Орталық Азиядағы Германия мен Еуропаның
қатысуын нақтылайтын алғышарттар жобасын қалыптастыруға қатысады. Жобаның
үлгілерін ... 2004 ж. ... ... ... in Zentralasien»[60] (Орталық Азиядағы шиеленістердің
алдын алу мен қақтығыстар ықтималдылығын жою) атты ... ... ... мен ... ... ... ... алдын алу мен қақтығыстар ықтималдылығын жою ... ... ... еңбекте көрсетілген аймақтағы дәстүрлі емес жаңа
қауіптердің ... әлді ... мен әлді ... ... тапшылығымен ұштастырады. Осы тұжырымдамасын Й.
Гревингхольт өзінің ... und ... ... ... und Südkaukasus»[61] (Мемлекеттілік және үкімет: Орталық Азия
мен ... ... ... атты ... ... ... саясатында белгіленген орта-азиялық қауіптерді
реттеуде «шиеленістердің алдын алу мен қақтығыстар ... ... ... ... және Еуропа Орталық Азияда аймақтық қауіпсіздік пен
тұрақтылыққа қолдау көрсетуі қажет, соған сәйкес ЕҚЫҰ құрылымдары мен ... ... іске ... ... ... ... М-К. фон ... Organisation für Sicherheit und ... in ... Moment in ... ... ... ... ұйымы. Орталық Азияны тұрақтандыру кезегі ме?), А.Зайферттің
«Der islamische Faktor und die Stabilitätsstrategie der OSZE in ihrer ... ... ... ... және ... ... ЕҚЫҰ-
ның тұрақтандыру стратегиясы) атты зерттеу жұмыстарында көрсетілген.
Алайда, Й. Гревингхольт Берлиндегі Гумбольдт ... ... ... ... ... ... ... бойынша Германияның үлесі» атты дискуссия барысындағы
баяндамасында «аймақта 2001 ... бері ... ... орын ... жоқ,
соған сәйкес аймақта айтарлықтай ... жоқ» ... ... кезеңде Германиядағы Орталық Азияны зерттеу шығыстану,
саясаттану мен ... ... ... ... ... мынадай
институттарда шоғырландырылған:
• Гумбольдт атындағы Берлин университетінің ... тіл ... мен ... И. ... [65][2].
• Неміс сыртқы саясаты қауымдастығында (DGAP) геосаясат, Каспий өңірі, ТМД
және Орталық Азия ... ... ... ... ... Неміс сыртқы
саясаты қауымдастығы ғылыми аналитикалық және халықаралық документтер
мұрағатынан тұратын екі ... ... ... ... Politik) ... ... Ол ... халықаралық
саяси салада ең ірі кәсіби институт ... ... ... ... ... төртінші жылдан бері орыс тілінде журналдың бір бөлігін
басып шағарады. Сонымен қатар, халықаралық қатынастардың ... ... ... және ұжымдық еңбектерді жарыққа шығарады.
• Галле қаласы, Макс Планк атындағы университетінің этнология ... ... ... ... ... университеті түркология және қазақ тілі саласында М.Кирхнер;
• Берлин қаласы, Ғылым және саясат қоры (SWP) ... ... және ... ... ... сонымен қатар Каспий
өңірі, ТМД және Орталық Азия зерттеулерімен У. ... пен ... ... ... ... және қауіпсіздік институты
негізінен бұрынғы Кельндегі кеңестік ... ... ... және
шығысеуропалық зерттеулер институттың мұрагері.
• Мюнхен қаласындағы Орталық Азияны саяси зерттеу институтында М.К.фон
Гумпенберг;
• Бонн ... ... ... ... ... ... саласында П.Вичорек;
• Бонн қаласындағы Герман даму институтында Йорн Гревингольт;
• Гамбург университетінің шығыстану институтында ... Таяу ... ... ... ... қауіпсіздік мәселелері саласында У.Штайнбах;
Институттың негізгі басылымы ... деп ... ... ... ... ЕҚЫҰ зерттеу орталығында ТМД, Орталық
Азия және ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер Ф.Эберт және К.Аденауер атындағы
қорлармен қаржыландырылады.
Жұмыстың апробациясы. Диссертациялық ... ... ... ... ... ... ... және халықаралық қатынастар
факультеті деңгейіндегі ғылыми семинар ... ... ... ... қарастырылған және әл-Фараби атындағы
КазҰУ-нің халықаралық қатынастар және ҚР сыртқы ... ... ... ... ... басым тұжырымдамалары «Германия федеративті
республикасының саяси жүйесі», «Германия федеративті республикасының сыртқы
саясаты» атты арнайы курстарды ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс кіріспеден, үш
бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және ... ... ... ... ... Диссертациялық зерттеу жұмысының
негізгі тұжырымдары мен қорытындылары ... ... ... ... және ... мамандарына қазіргі халықаралық
қатынастар жүйесін қалыптастыратын ... ... ... және ... ұйымдар үшін ... ... ... мен ... жобалау тәжірибесіне зерттеу барысында
қолданылуы мүмкін. Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... үшін Германияға қатысты сыртқы саяси бағытты жобалау
барысында ұсыныстар ретінде қабылдануы мүмкін. Ғылыми ... ... ... ... ... халықаралық қатынастар мәселелері»,
«Федеративті Германия Республикасының саяси жүйесі», «Федеративті Германия
Республикасының сыртқы ... ... үшін ... ... ... алады.
1. ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДАҒЫ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ
1.1 ... ... ... ... ... ... ... бағыттары және басымдықтары
Неміс сыртқы ... ... ... ... ... саясаты кезкелген мемлекет сияқты оның ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол байланыстар халықаралық жағдайларға, Германияның
әлемдік қауымдастықтағы орны мен ... ішкі ... даму ... ... жүзеге асырылады [Губайдуллина, Внешняя политика, 61].
Сыртқы саясатты зерттеу барысында тарихи тәсілді пайдалану үшін онымен
бірге индукция және ... ... ... ... ... ... ... беру үшін ұлттық доминантасымеен қатар, халықаралық
жүйедегі жағдайы қатысушы элементтер болып ... ... ... жүйесін қарастыру міндетті түрде оның сыртқы саяси үдерісінің ... ... ... ... және ... жағдайларда
ескерумен тығыз байланысты болады.
Федеративті Германия ... ... ... жүйе ... бірнеше жүйелік топтарға бөлінеді:
1. Аймақтық құрылымдарына байланысты: ... ... ... «еуропалық саясат»;
2. Функционалдық мәселелерді топтауға байланысты: «атлантикалық
салиқалылық», «қаруларға бақылау жүргізу ісі», «ЕҚЫҰ» және т.б.;
Германияның сыртқы саясаты сияқты оның әрбір топтық ... ... ... эволюциялық басталу нүктелері бекітілген және соған сәйкес
олар ... ... ... ... Республикасының сыртқы саяси мақсаттары мен соған
сәйкес бағыттарын жетік түсіну және олардың теоретикалық мәнісін ашу үшін
неміс мемлекетінің ... ... ... заңдылықтарын, кезеңдері мен
ерекшеліктерін жалпы әлемдік және еуропалық ... ... ... ... ... ... жұмысы тұтастай Германияның жалпы
сыртқы саясатына емес, тек бір ғана ... ... ... қатар
хронологиялық шеңбердің нақты 1992 – 2009 ... ... біз ... ... ... саяси дамуындағы заңдылықтары,
кезеңдері мен ерекшеліктерінің ішінде тек ... ... ... ... ... ... жөн көрдік.
Біз қарастыратын Германияның сыртқы саясаты ол оның 1990 жылдардан
басталатын жаңа кезеңі, өйткені бұл кезеңнен ... ... ... ... ... ... қолы ... [Губайдуллина ВПГ, 7-бап].
1990-1991 жж. басынан бастап қайта ... ... ... ... өзгеріске ұшырау барысындағы халықаралық жүйеде
өзінің ... ... және жаңа ... нақтылау мәселесі тұрды.
Федеративті үкімет үшін мемлекеттің ... ... ... ... және оны ... мақсаты объективті түрде маңызды орын алды,
яғни Германия өзінің тәуелсіз сыртқы саяси максималды мүмкіндіктерін ... ... ішкі ... басшылыққа ала отырып, жаңа халықаралық
жағдайларда пайда болған өзекті мәселелерді ... ... ... [3 ... ... ... ... тұжырымдауы бойынша, «Германия
90-шы жылдардың ... ... ... ... мәселелерге
кезікті. Сыртқы саясат өзгерісті жағдайда болды, оның себебі Германия
мемлекетінің өз ... ... ... бірге әлемде саяси өзгерістер
орын ... ... ... ... 3 бет]. ... де ... ... бірізділікпен ықпал ету жағдайының нәтижесінде Германия ... ... ... ... ... ... еді, өйткені ол
кезеңдегі ең негізгі мақсат ол ГДР-ді өз ... ... елді ... ... ... Ол ... оңай ... баршаға
әйгілі. Ол мақсатқа жетуде Германия «Екінші дүние жүзі ... ... ... қоғамды батыстық үлгідегі даму жүйесіне ... ... ... ... ... қағидаларды басшылыққа
ала отырып, еуропалық интеграция шеңберінде экономикалық ... күш ... ... ... пен ... ... ... Ол әсіресе, Федеративті Германия үкіметінің Солтүстік атлантикалық
одақ (САО) және Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) сияқты халықаралық
интституттардың құрылымдарына ... ... ... сол ... елді ... ... келтіру және дамыған батыстық елдер қатарына
қосу ... ... ... ... ... ... дара өзінің еріктілігі болмады, ол сыртқы саяси істерде шешім
қабылдау барысында тек батыстық елдерге тәуелді ... еді. Ол ... де, ... ... ... ... да, блоктык
саясаттардың түйісетін жері де Германия территориясы ... ... ... де ... блоктағы» саясатта «шығыстық блоктағы»
саясатқа ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
барысында Федеративті Германия үкіметі орынды пайдаланылды және оның ішкі
саясаттары ескерілді. Демек, ... ... ... ГДР-ді
өзіне біріктіру мақсаты жалпы батыстық ықпал ету саясатымен өзара ... осы ... ... ... ішкі ... дамуы мен
саяси тұрақтылық ықтималдылығы кеңестік ... ... ... ... ... Осы ... ... үкімет еріктілікке ие болды, ол
ең алдымен барлық мүмкін болатын ықпал ету жобаларын қарастырып, «шығыстық
саясатты» ... ... үшін кең ... ... сомасын бөлген болатын.
Алайда, бұл екі Германия ... ... ... федеративті
республиканың алғашқы канцлері К.Аденауэр көрегенділікпен былай деп ... еді: ... ... ... коммунистік жүйенің
боданы болды, біз бірігуден тартынбаймыз, алайда, екі елдің бірігуі сол
жүйенің түбірімен ... ... ғана ... ... де екі ... ... ықпал етуіміз қажет, сол бағытта біз бар ... ... [91]. ... да ... ... өз дамуында ең
алдымен саяси-экономикалық тұрақтылықты ... ... ... ... және құқықтық мемлекеттілікті енгізу
арқылы екінші Германия үкіметіне үлгі ... сол ... ... ... ... ... етуді көздеді.
Сондықтан да федеративті үкіметтің XX-шы ғасырдың ... ... ... ... ... ... қауіпті дағдарысқа тап
болғанымен, Германия федеративті үкіметі екі неміс елінің бірігу ... ... ... ... ... бұл ... ... бері дайындалған болатын. Екі елдің бірігуінің барысында қоғамдық
деңгейдегі кері ... ... ... ... ... ... батыстық жүйесіне тез ... ... ... ... ... ... ... саясаттанушылардың ортақ тұжырымдамалары бойынша, XX-шы ... ... ... ... ... үкіметі XX-шы 49-шы
жылдарында қойылған мақсаттарға қол жеткізді деп санайды. Екі неміс елінің
қосылуына Америка ... ... (АҚШ) ... ... өйткені ол
үдерісті тежеу американдық көзқараста агрессивті жағдайларға жеткізеді ... ... ... ... ... ... 1945 жылғы заң шарттарымен ұстап тұру ... ... ... ... ... кері ... әкеледі» деген пікірлер
басым болды. 1989 ж. 10-ақпандағы Г.Коль және Г.-Д. Геншердің Мәскеуде
М.Горбачевпен ... ... екі ... ... бірігуі туралы ешқандай
талас-тартыс тумайтындығы ... ол ... ... өзі
шешетіндігіне жол ашылды.
Екі неміс елінің бірігуінен ... Н.В. ... ... ... федеративті республикасы еріксіз ұлы держава статусына ие болды,
өйткені елдің экономикалық және ақпараттық-технологиялық қуаттылығына ... ... ... ... ... егемендігін қалыптастыра алды,
нәтижесінде оның үлесінде Еуропадағы қауіпсіздік саясаты және территориялық
статус-кво құқықтарын халықаралық ... ... ... тиді
[Павлов, 271 бет].
Неміс сыртқы саясатының негізгі мақсаттары. Кезкелген мемлекет сияқты
Федеративті Германия Республикасы да ... ... ... үш ... ... ... және тұрақтылықты көздейді[68].
1. Қазіргі жағдайда қауіпсіздік саласының екі түрі бар, яғни ... және ... ... «Жұмсақ қауіпсіздік» БҰҰ, ЕҚЫҰ, САО
шеңберінде арнайы құрылымдардың келіссөздер үдерісіне қатысуымен шешіледі.
Онда қарастырылатын ... ... ... ... ... ... тұратын қаруларды жою мәселесі және оларға
бақылау жүргізу мәселелері жатады. Кезкелген мемлекет сияқты ... ... ... ... ол – ... мен ... ... болып саналады. Оның ішіндегі басымдылық танытатыны ... ... ... ... арналған қару түрлерінің тарауына тыйым
салу. Осы ... ... ... ... БҰҰ ... ... ... келіссөздер жүргізу арқылы көптеген іс-шараларға қатысуда. БҰҰ-дағы
донор мемлекеттер ішінде Германия АҚШ пен ... ... ... ... атап ... ұйым бюджетінің 13% Германияның үлесінде. Сондықтан да
келешекте Германияның ЕО құрылымы ... ... ... ... үлгіде тұрақты мүшелігіне өту ұмтылысы да орынды.
«Қатты қауіпсіздік» болса, қарулы күштер мен ... ашық ... ... ... ... ... кезеңде күш көрсетудің орнына
әрбір мемлекет өз қауіпсіздігін белгілі бір мемлекетпен немесе мемлекеттер
тобымен ... ... ... ете ... ... ынтымақтасуы мен ұйымға мүшелік етуі оның
қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... қала береді. Алайда,
осы ретте біраз өзгерістер бар. Біріншіден, САО-тың ... ... ... ... ... және тұрақтылық өрісі ... ... ... ... қажет, сондықтанда САО-тың кеңею үдерісі
Германия мен ЕО-тың кеңею ... ... ... Екіншіден, САО өзі
ішінара түбегейлі ... ... ... ... ... ... келетін ешқандай басып алушылық қаупі жоқ, оның орнын тек қана ... ... тыс ... ... ... мен шиеленістер
ықтималдылығын жою мақсаттары алмастырды. Үшіншіден, неміс саясатында ... ... ... ол ... бундесверінің сырт территорияларға шығарылуы
мен қолданылуы. Федеративті Республиканың Негізгі ... ... ... ... ... ... әскери қақтығыстарға
қатыспайтындығы туралы жариялағаны баршаға әйгілі. Бундесвер ... ... САО ... ... аймақтық қақтығыстарды реттеуге
қатысуда, мысалы Оңтүстік Еуропа ... ... ... ... ... ... ... және т.б. елдерде.
Қауіпсіздік саласында Германия САО-нан тыс Еуропа ... ... ... ... ... ... көздейді. Еуропалық
континентте ешуақытта ... ... ... болмайтындай немесе тіпті оның
реті келмейтіндей жағдайға жету үшін ... ... ... ... ... ... қажет. Оның мәнісі, өзге ... ... ... беруде дара еуропалық елдер ... ... ... ... ... ұйым деңгейіне жеткен
біртұтас Еуропа жағдайы әлдеқайда тиімді. Ондай саясатқа жету ... ... ... ... ... ... ... болады, онсыз нағыз интеграция жағдайы мүмкін емес.
Германияның қауіпсіздік саясатында әрине АҚШ және ... ... ... ... да ... орын ... АҚШ-пен қарым-қатынас кем
дегенде САО-тағы күштер мен ынтымақтастықтың саяси тұрғыда еуропалық өзге
елдердің АҚШ-пен қатынастарын қаншалықты ... ... ... байланысты.
Ал Ресеймен қарым-қатынасында Германия оның қауіпсіздік саласында еуропалық
мәселелерге ... ... ... ... Германияның сыртқы саясатындағы елдің әл-ауқатын жақсарту мақсаты
онда өмір сүру деңгейі ең алдымен сыртқы сауда көлеміне тәуелді. Бұл үдеріс
басқа ... ... ... ... ... да Германия өмір
бойы әлемдік ... ... ... ... ... және ... ... Осы ретте Германия үшін Еуропадағы бірыңғай ... ... атап ... қажет. ЕО-тағы сауда айналымының 65%
Германияның сыртқы саудасының үлесінен ... ... да ... ... көп ... ... болып саналады. Әлеуметтік тұрғыда алдыңғы қатарға
шыққан Германия үшін ғаламдану барысында ... ... ол ... ақша
мен еңбек күші. Германия қазіргі жағдайда өнімді анағұрлым арзан бағаға
өндіретін ... ... ... Осы ... ... болсақ,
Германияға тіпті қоғам тұрақсыздығын алдын алу үшін ғаламдану ... ... ... басқару тиімдірек. Осы ретте ... ... ... ... ету ... ... ... азаматтары
үшін тартымдылық күшін туғызады. Қазіргі жағдайда Германия миграциялық
саясатты ұстанудың нәтижесінде ... ... ... ... ... тапшылығын жеңуде.
3. Германияның сыртқы саясатындағы келесі тұрақтылықты қамтамасыз ету
мақсаты Германияның демократиялық ... ... ... ... 2002 ж. Федеративті Германия Республикасының Қазақстандағы
Төтенше және Өкілетті елшісі Андреас ... ол ... ... ... ... ел тек қана ... мен нарықытық экономиканы
сақтау арқылы ғана ... ... ... ... және ... ... ... жүйе болып табылады».
Германияның тұрақтылығына төнетін қауіптер оның территориясына ... ... ... ... ... келімсектердің ішінде
халықаралық ... ... ... ... ... ... болуы ықтимал. Мұндай ұстаным әсіресе Балқан түбегінде орын ... ... ... қашуға бекінген босқындардың Германияда қоныс
табуы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
босқындардың саны 500 мың адам деп ... іс ... ... ... саны 1,5-2 млн. ... құрайды. Сондықтан да
федеративті үкімет өзінің көршілері ... ... ... ... қағидаларына сәйкес келетін ішкі ... ... ... ... ... Осы ретте Германия өзін
этникалық қақтығыстар немесе саяси қуғындауларға ... ... ... алу мен ... ... ... ... деп санайды.
Қазіргі кездегі дәстүрлі емес қауіптердің, бір мемлекеттің ішкі ... бір ... ... ықпал етпей қоймайтындығы белгілі, ... ... ... ... деңгейде адам құқықтарын
қорғау мәселесін ... ... ... бар. ... бұл жерде тек
идеология жайында ғана емес, сондай-ақ көршілес елдер мен ... ... ... ... ... ... ... Оның
үстіне, тұрақтылық жеке ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылуы қажет. Ал ... ... ... ... ... ... түрде ауысуын қамтамасыз
етеді. Адам құқықтары сақталынбайтын қоғамда күш ... ... ... ... ... елде ... ... ол өз кезегінде сыртқы
елдердің тұрақтылығына ... ... ... мен ... ... Германияның сауда-экономикалық мүдделеріне
сәйкес ... ... ... жемқорлыққа бейімделмеген, басқарылуы
нақтылықты көрсететін мемлекет екіжақты пайдалы ... ... және ... инвестицияларын тартуға кепілдік береді.
Сонымен, қауіпсіздік, әлеуметтік әл-ауқаттылық және тұрақтылық
Федеративті Германия Республикасының өз ... ... және де ... оның ... ... ... ... факторлары болып
саналады.Сондықтан да Германия өзінің сыртқы саясатында осы мақсаттарды
жүзеге асыруға тырысады.
Германияның ... ... ... мен негізгі басымдығы. Сыртқы саяси
істерде тәуелсіз әрі ... ... ету ... жеткен федеративті
республиканың батыл қадамдары көптеген неміс саясаттанушыларының пікірінше,
үкімет басына социал-демократтардың келуінен басталды деп саналады.
Қайта ... ... 1998 ж. ... басына келген “Германияның Социал-
Демократиялық Партиясы” және “Жасылдар ... ... ... және әлемдік саясаттағы орны мен ролін анықтауға тырысты. ... ... мен ... ... ... ... Г.Шредер мен
сыртқы істер министрі Й.Фишер басқарған федеративті үкіметтің сыртқы саяси
векторларының бастамасы 4-ке бөлінді:
Біріншіден, ... ... ... ... ... әрі ... ... қарастырылатын
АҚШ және мақсат-мүдделерге өзгеріске ұшыраған САО ... ... ... ... ... ... ... Ұйымы (БҰҰ) және Еуропалық Қауіпсіздік және
Ынтымақтастық Ұйымының (ЕҚЫҰ) маңыздылығына назар аудару;
Төртіншіден, қарусыздандыру, қарулануды бақылау және ... ... мән ... ... интеграция Германия басқарушы үкіметінің сыртқы саяси
мүдделерінің ішіндегі ең ... ... ... ... ... ... республикасының «Негізгі заңындағы» преамбула және 23-
ші бабында бекітілгендей, аймақтық интеграция үдерісін жалғастыру қайта
біріккен ... үшін ... мен оның ... тұтастығы мен
қауіпсіздігін қамтамасыз етудің бірден-бір шешуші жолы ... ... ... ... ... ... ... «негізгі моторы» ретінде танылған. «Германияның еуропалық
саясаты» мен ... ... ... ішкі және ... ... ... бірінен бірі ажырағысыз болып қалған. Г.-Д. ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болса,
ол соғұрлым ұлттық болып табылады». Германия ... ... ... бәсекелестік пен қазіргі әлемдегі дәстүрлі емес қауіптерге төтеп
беру тек қана ... ... ... ... жақсы түсінеді.
Федеративті Германия Республикасы ертеден еуропалық сыртқы саясатты
қолға алуды жөн көрген. Екі неміс елінің ... ... ... және ... ... ... Германия Еуропалық Қауымдастық
шеңберінде ғана емес, сонымен қатар саяси ұйым ... ... ... саясатты ұстану бастамаларымен алға шықты. Оның қажеттілігін
Германия өзге де еуропалық ... ... ... ... ... қақтығыстардың алдын алу мен реттеу контекстінде жеткізе алды. Символ
ретінде ортақ ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінен орынға иелену
қажеттілігі деп түсіндіреді. ... де, ... ... ... ... ... ... еуропалық сыртқы және
қауіпсіздік саясатының» (GASP) ... ... ... ... ... ... ... саясаты ғана емес,
сондай-ақ сыртқы саясат ... ... ... ... ... болатын. Оның үстіне, Германия ЕО-та ұйымның ... ... және осы ... ... ... болып табылады.
Германияның сыртқы және қауіпсіздік саясатын еуропаландыру ықпалы қорғаныс
саласына да ширатылды. Себебі, Федеративті ... ... ... ... тиым ... тек ... мақсатында бундесвер әскерін ұстап
тұру рұқсат етілген. Алайда, 1994 жылдың 12-ші шілдесіне дейін «Негізгі
заңға» ... ... ... ... ... ... болған. Көрсетілген мерзімнен бастап, «қызыл мен
жасылдар» коалициясының шешімі бойынша, 60.000 ... ... ... ... ... ... жетті. Ендігі еуропалық саясатты
қалыптастыруда неміс ... ... ... құру ... тұр.
Германия өзінің сыртқы саясатын іс жүзінде ... ... ол әлі де ... ... көрінеді. Брюссель механизмдері мен
өзге еуропалық елдердің ұсыныстары мен мақсаттарын ескере отырып, Еуропалық
интеграцияны зерттеумен шұғылданатын ғалымдардың ... ... ЕО ... екі ... ... яғни ... және көлденеңінен даму.
Тігінен даму құрылымдық-институционалдық (экономикалық ... ... даму ... өту) даму ... ал көлденеңінен даму ЕО-тың
кеңеюі үдерісі болып саналады. Соңғысы, ... ... ... 1990 жж.
ауқымды және күрделі сипатқа ие болды. Оның себебі, жаңадан пайда ... ... ... әсіресе Оңтүстік және Шығыс Еуропа
территориясында орналасқан мемлекеттер жаңа халықаралық аренада ... даму ... және ... ... бағыт-бағдарларын анықтау
барысында ЕО аса тартымды ... ие ... ... бұл ... ... болған
Оңтүстік және Шығыс Еуропа елдеріне ЕО-қа кіру Орталық Еуропа елдерімен
салыстырғанда оңай болмады, ол үшін ең ... ... ... ... және ... реформаларды жүргізу сияқты талаптар тұрды.
Еуропалық интеграцияның осындай екі жақты даму үрдісіне қарамастан, ... ... ... бастап жаңа халықаралық аренада өзін ... ... тең ... әрі ... ... ... ... алды.
ЕО-тың тікелей сыртқы саяси ортасына мына аймақтармен – ... ... Таяу ... Ресей және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД)
кеңістігімен және АҚШ-пен қалыптасқан одақтық трансатлантикалық қатынастар
жатады[70] ... ... ... ... ЕО ... мынадай
ұстанымда болды:
• ЕО-тың қауіпсіздік саласында дербес роль ... ... ... ... ... екі ... бар одақ ... ықпал жасай
алатындығына сендіру қажет;
• Жерорта теңізінде, әсіресе Таяу Шығыста ішкі реформалардың орын алуына
түрткі болу және ... ... ... Ал ... ... оның ... ... Кавказ және
Орталық Азияда одақ елдерінің қатысуы мен ынтымақтастықтың кең
түрлерін ... осы ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейлерде жетіліп шешілуіне себін тигізеді.
Федеративті Германия ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде сыртқы істер министрлігіне
(das Auswärtige Amt) берілген. Оның жетекшісі әдетте ... ... ... ... министрлік саясаттану саласындағы ғылыми-
зерттеу орталықтарының қызметтеріне сүйенеді. Ондай орталықтар Германияда
жеткілікті, солардың сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... және саясат қоры» (SWP – Stiftung ... ... пен ... ... ... ... (DGAP – ... für Aussenpolitik), сонымен бірге беделді университеттердегі
арнайы ғылыми институттар мен топтар жатады.
«Ғылым және саясат ... 1965 ж. ... ... (АҚШ) ... ... ... арқылы қаржыландырылады. Қор халықаралық
қатынастар, ... ... ... ... және ... экономикалық
қатынастар бағытында зерттеулерге арналған мекеме. Негізгі тапсырыс
берушілер парламент және ... ... ... ... ... ... 1955 ж. Лондондағы корольдік
халықаралық қатынастар институтының ... ... ... ... журналы шығарылады және ... ... ... ... ... жобалар негізінде саяси ... ... ... Ұйым Ресей және ТМД елдерін, Орталық
және Шығыс Еуропа елдерін ... ... ... ... ... ғаламдану үрдісінің салдарымен, ... ... ... ... ... ... ... өзінің ғылыми зерттеу институттарымен тығыз
байланыс ... ... ... АҚШ-тан кейін II-ші орынды иеленуде.
Германияның дамушы мемлекеттер қатысындағы сыртқы саяси мәселелерімен
экономикалық ... пен ... ... федеративті миинистрлік
айналысады. Сыртқы істер министрлігі ... ... ... ... ... атап ... К.Аденауэр атындағы қор
(ХДО), Ф.Эберт атындағы қор (Социал-демократтар ... ... қор ... ... ... ... істерімен айналысатын тағы бір салмақты институт ол –
федералды қауіпсіздік кеңесі (Bundessicherheitsrat). Ол елдің ішкі ... ... ... және ... ... шешу және
жобалаумен ... Оны ... ... оның ... министрі, сыртқы істер министрі, ішкі істер министрі, ... ... ... ... ... ... ... бундесвердің
бас инспекторы, қорғаныс, сыртқы және ішкі істер министрліктерінің ... ... ... ... ... ықпалды институттар қатарына
бундестагтың сыртқы саяси комитеті, қорғаныс және ЕО ... ... ... ... негізгі міндеттері үкімет ісіне бақылау жүргізу,
өзекті сыртқы саяси мәселелер бойынша ақпаратттар жинау және ... ... ... ету ... саналады. Осы ретте әлемдегі түрлі
елдер және аймақтармен байланысудағы жекеленген топтардың атқаратын қызметі
зор.
Мемлекеттік шешім қабылдау мен ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларына байланысты болады, соған
сәйкес сыртқы саяси бағыттар мен басымдылықтар анықталады.
1.2 ... ... ... ... ... ... ғасырдың 90-шы жылдарындағы өзгерістер барысында Еуропаның дәл
ортасында орналасқан Федеративті Германия Үкіметінің жағдайы оның ... ... қол ... ... Кеңес Одағының ыдырауынан
кейін, бұрынғы кеңестік республикалардың ішінде орта-азиялық республикалары
Қазақстан, Қырғызстан, ... ... және ... да ... ... иеленді.
Осындай қалыптаса бастаған жаңа геосаяси жағдайда Германия федеративті
үкіметі батыстық мемлекеттер қатарында алғашқылардың бірі ... ... ... ... 1992 ... ... ... олардың
тәуелсіздіктерін мойындаудан және де дипломатиялық қатынастарды ашудан
бастады.
Федеративті Германия ... ... ... ... ... сыртқы саясатында алатын орны ерекше екендігі сол кездің
өзінде-ақ байқалған. Қазіргі уақыттағы ... ... ... қарым-
қатынасы белсенді түрде дамуда. Сонымен қатар, Орталық Азиядағы Германияның
қатысуы басқа еуропалық және ... ... ... салыстырғанда анағұрлым
беделді. Ол жайында, бундестаг мүшесі Хольгер Хальбах былай ... Азия ... ... 90-шы ... ... ... ... маңызды роль ойнап келді. Гельмут Коль мен Ханс-Дитрих Геншердің
үкіметі ОА ... ... ... олармен дипломатиялық
қатынастарды орнатқан әлемдегі үкіметтер ішінде алғашқылардың бірі болып
саналды. Федеративті үкіметтің осы ... ... ... ... ... ... саясатының маңызды құрамды бөлігі ретінде қарастыруы, сонымен қатар
ЕО-та өзінің төрағалық етуі ... ... ... ... және өз ... ... ... деп бағаланады» [Rede, Heibach].
Немесе федеративті үкіметінің штатс-министрі Г. Эрлердің айтқанындай: «ОА-
да Германияның мүдделері мен ... ету ... бары ... Біз өз
мүдделерімізді көздеуіміз және ықпал ету ... ... ... бұл ... біз үшін ... Одан ... неміс
саясаткерлерінің көзқарасындағы ОА-ның маңыздылығы ... ... жиі ... «Орталық Азия Германия және ЕО үшін
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... тек қана Ауғанстанның көршілері емес. Өзбекстан біз үшін ISAF
әскерлеріне логистикалық мақсатта орналастырылған Термездегі ... ... ... ... бұл ... ... ... бұл елдер есірткі және лаңкестікпен күресуде қажет. Үшінші ... ... ... ... ... ... біздің энергетикалық
қорымыздың азаюына байланысты ... газ ... ... Сол ... біз ... ... өз жағымызға қарай тартуымыз керек. ... ... ... ... ... ... ... келуге тиісті импортқа
тәуелді болып қалған. Осы жағдайды ескеретін ... ... ... ... роль ойнайды және аймаққа ... ... ... ... экономикалық қатынастарымызды дамытуымыз үшін Орталық Азия елдерінің
ұзағынан тұрақты дамуына мүдделіміз. ... ... ... ... қатар аймақтың өзіндік дамуы үшін де ... ... және ... негіздерінің қалануы бізге міндет...»
Бұл келтірілген пікірлер Германияда ОА ... ... ... ... ... ... және оны федеративті үкіметтің
еуропалық елдер ... ... ... ... дәлелдейді.
Қазақстандық сараптаушы, ҚР бірінші президенті жанындағы халықаралық
экономика және саясат институты ... ... ... ... ... пікірінше, «Неміс сараптаушылары мен саясаткерлері ОА-ны
еуропалық ... ... ... ... ... қарастырады, дәлірек
айтқанда, аймақ есірткі, лаңкестік ... мен ... ... ... ... ... тасымалдануына тосқауыл бола алатын
«қауіпсіздіктің оңтүстік белбеуі» ретінде танылады»[72].
Сонымен қатар, қазақстандық ... ... ... ... ... ... өзге ... елдерге қарағанда азиялық ... ... Бұл ... растайтын құбылыс ол қазіргі кезеңдегі
еуропалық саясатта бой алған кеңею ... ... ... ... ... ... саясатынан» (Ostpolitik) өріс ... ... ... ... Азиядағы арнайы өкілінің кеңесшісі Иенс
Байкюфнердің баяндамасына ... ... ... ... ... ... ... «Аймақтың осы ұстанымы
Еуропа мен Азия ... ... ... және халықаралық қауымдастықтың
Ауғанстандағы бейбітшілікке жету ... ... ... бола ... Осы
тұрғыда аймақта ИСАФ әскерлері орналастырылып, әуежайлар ... ... ... ... ... және ... ... саласында көрінді.
Ең басты маңыздылық ол Ауғанстандағы жағдайды бейбіт ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін Пакистанмен арадағы мәселені ... Оның ... Иран ... ... ... ЕО үшін жайсыздық
туғызады. Орта-азиялық мемлекеттер Иран үкіметіне өздерінің ... ... ... осы ... ... ... ... құптаушылық деп түсінілуі мүмкін. Сонымен қатар, өзінің ... ... ... үшін ... ... ... ... басшылыққа алуда. Пекиннің аймақ бағытында газ және ... ... ... ... ... экспорт бағаларын
белгілеуде өз ұстанымдарын күшейтуіне әкелді»[75].
Байкюфнердің келтірген жорамалдары, ОА елдерінің тек ... ... ие ... нәтижесінде ғана емес, ... ... ... қалыптасуына байланысты аймақ тарапынан дамитын ұстанымдар
балансының ... ... ... ... ... Осы ... ... маңыздылығы Германияның сыртқы және еуропалық саясатында
айқын көрсетілген.
1998 ж. Бонн ... ... ... ... ... ... “XXI ғ. күш ... Еуропа” атты
еңбегінде алғашқылардың бірі болып Кавказ бен ОА-да ЕО-тың белсенді әрекет
етуінің қажеттігі жеткендігіне нұсқау ... ... ... ... ... ... өзге акторлардың бәсекелестігі мен аймақтық
қақтығыстарға тартылып кету қаупі бар ... ... ... ... ... әрекет ету кеңістігіне қосу арқылы олардың геостратегиялық
көршілері - атомдық державалар ... және ... ... ... ... ... ол ЕО ... кеңестік республикалар қатынасында
өзінің саяси стратегиясын басымырақ ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің Еуропа үшін маңыздылығы - ең ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде
шешуші роль ойнайтындығында емес, керісінше олар ... ... ... ... ... ... ... бастион бола алуында. Оның пікірінше,
аймаққа қатысты Еуропаның саясаты Ұлы Жібек Жолын құруға ... ... ... ... ... аумақты қалыптастыруға бағытталуы керек,
қажет болған жағдайда индустриалды Солтүстік пен ... ... ... ... ... да ... түйіндерге қарамастан, 2007 жылғы маусымдағы ЕО ортаазиялық
стратегиясы жайында Германияның сыртқы істер ... ... ... Г.Эрлер “Тәжірибе және мүдделер. ЕО-тың Орта Азиядағы
орны” деп аталатын мақаласында ... ... ... ... ... ... орта-азиялық елдерімен қатынастарын құрудағы
мүдделері ең алдымен қауіпсіздік пен тұрақтылық саласында әрекеттесу, адам
құқықтары ... ... ... ... ... ... осы өңірден энергия қорын тарту”. ЕО-тың 2007 жылы ... және ОА: жаңа ... ... бағдарламасын зерттеуде оның
орта-азиялық мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты орнатуда ноу-хау
тәжірибесін ұсынатындығын байқауға ... [, ... ... ... және ... қорының ғылыми қызметкері А.Шмицтің
“Мүдделер, құралдар, ықпал ету шеңбері. Еуропалық Одақ және ... ... ... ... ЕО-тың ОА-дағы мүдделері 2001 жылдан бері күрт
өсті деген тоқтамға келеді. Оның ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік есептеулерге әкеліп тірейді. Оның
пікірінше, ЕО-тың превентивті қауіпсіздік саясаты оның адам ... ... ... ... байланысты серіктестік арқылы
ерекшеленетіндіктен, оның ... ... ... ... нәтижеге
жету үміті мардымсыз болып табылады. Ол айтылған сыни көзқарасын аймақтағы
Ресей Федерациясы (РФ) мен ... ... ... (ҚХР) ... ... және ... аймақтағы ықпал етуі ЕО-қа қарағанда ... ... ... [, ... 2001 ... ... стратегиялық концепциясын сыни
тұрғыда зерттей отырып, М-К. фон Гумппенберг өзінің “Орталық ... және ... ... ... ... ... атты
еңбегінде, ЕО-тың ортақ орта-азиялық стратегиясының қалыптасуы мен ... ... ... ... [5].
«Геосаяси тұрғыда Орталық Азияның аймақтық салмағы өзінің ... ... ... ... ... танымал. Қазақстан ... ... ... ... ... және газ сияқты энергетикалық
қорларымен ... ... ... ... ие ... ... ... энергетикалық қордың 4% құрайтын аймақтың мұнай қоры
71 жыл, ал 8 ... ... ... газ қоры 63 жыл бойына өнім ... да әлем ... ... ... мен ... да аймаққа
деген мүдделері сөзсіз түсінікті»[78].
Дегенмен де, Германия мен ... ... ... ... ... саясаты мен энергетиканы тасымалдау
барысында әртараптандыру жоспарымен қатар жүреді. Және соңғы мүдделер басты
мүдделер қатарына шығарылған. Осы ... ... үшін ... аймаққа
көршілес жатқан Ауғанстанды қалпына келтіру мен тұрақтандыру ... ... ... алу мәселесі бірінші кезектегі мәселе болып саналады.
Орталық Азия ... ... ... қылмыс, есірткі, және заңсыз
қару-жарақ тасымалдау транзитіне айналған.
Осындай қауіптердің ... алу үшін ... мен ... аймақты дамыту
саясаты шеңберінде кең көлемде қаржы бөлу арқылы және аймақ мемлекеттерімен
екіжақты және тұтас аймақпен ... ... ... орта-азиялық
елдердің әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалын көтеруді жоспарлайды. ... ... ... ... ... ... елдің азаматтары экстремистік
қадамдарға тартылмайды деген түсінік қалыптасқан. Неміс саяси ... ... ... мақсат ретінде таныған орта-азиялық
мемлекеттер дамудың тиімді нәтижелеріне ... үшін ... ... ... шарт.
1.3 Германияның орта-азиялық саясатының мақсат-міндеттері, мүдделері,
бағыттары мен басымдылығы
Кеңес Одағының ыдырауы ... өріс ... 90-шы ... ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің даму
стратегияларында бірінші кезекте ... ... ... ... халықаралық аренадағы өзіндік орнын анықтау
арқылы ... ... өз ... ... ... жж. ... ынтымақтастық Қазақстан, Қырғызстан және
Өзбекстан мемлекеттерінде экономикалық реформа саласында жүргізілді, яғни
нарықтық экономиканы ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік саласында кәсіби мамандарды даярлау ісінде
көрінді. Қалған құқық саласын даярлауда, денсаулық сақтау және ... ... ... шеңберінде қамтылып келген.
2001 жылғы ... ... ... ... ... сыртқы саяси бағытында Орталық Азия аймағына қатысты
«экономикалық ынтымақтасу бойынша ... ... ... және оның ... ... ... (18.03.2002) ресми
концепциясы қабылданды. Ол концепцияның негізгі мақсаттары мынадай [ZA-
Konzept der ... ... және ... ... ... нығайту;
2. Экономикалық реформаларға және кедейшілікпен күреске қолдау көрсету;
3. Трансмемлекеттік ынтымақтастыққа қолдау ... және ... ... ... ... ... ... «қоғамдық техникалық ынтымақтасу» бастамалары
шеңберінде ОА ... ... жеке және ... ... заң жинақтарын тудыруға, заңгерлердің кәсіби білім
деңгейін көтеру мақсатында тәжірибе ... ... ... ... мен нарықтық экономика негіздерін қалауға қолдау көрсетеді. Және
де дәл осы бастамалар нәтижесінде аймақта құқықтық мемлекет және ... ... ... ... ... ... кеңістік
неміс ұстанымында түрлі салалардағы байланыстарды ... ... ... ... ... Н.В., ... анықтамасы бойынша, Германияның
ішкі және халықаралық ... ... оның ... ... ... ... Федеративті республиканың басқа
мемлекеттермен қарым-қатынасы да ең ... ... ... мен ... тәуелді болады, себебі сол елдердің
ішкі және сыртқы ... ... ... үшін ... болуы қажет [Павлов, 6- бет].
Сондай-ақ неміс саяси қорлары мен белгілі бір жеке адамдардың ... ... ... және диалог арқылы ықпал ету әрекеттерін
ерекше атап көрсетуге болады. Осы ... ... бір ... ... істеу, оның ішінде, жастармен, әйел ... ... ... ... ... ... ... түрінде
сұхбаттасу жұмыстары азаматтық қоғамды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... билікті орталықтандырудан шығу,
шешім қабылдау өкілеттіліктерін негізгі қалалардан ... ... ісін ... ... ... беру жобалары қолға алынуда. Сөз
бостандығы мен БАҚ-ның тәуелсіз әрекет етулеріне қолдау ... ... ... және ... ... қолдау көрсету
мақсаты. Талап етілген экономикалық реформалардың орын ... ... ... Германия ОА елдерінде макроэкономикалық алғышарттарды даярлаумен қатар
кедейшілікпен күресу ... алға ... ... ... ... ... ... мәселелері мемлекетаралық ынтымақтасуды талап етеді,
мысалы, қоршаған орта ... Оның ... Арал ... мәселесі
біржағынан экологиялық мәселе ретінде қарастырылса, екінші жағынан, ол
жергілікті тұрғындар үшін ауыз су ... ... ... оның ... ... ... ... ушықтыра түседі. Осы Арал ... ... ... қатысты болып отыр. Сонымен қатар, Арал
мәселесінің жанында аймақтағы әйгілі өзен суларын пайдалану мемлекетаралық
шиеленіске әкеп ... Осы ... ... суды ... ... сай ... ... концепцияларында ерекше атап көрсетіп, осы мәселелерді өзара
аймақтық ынтымақтасудың бірден-бір стимулы ретінде қарастырады.
Көрсетілген мақсаттардың дәл осылай қойылуының ... ... ... белгілеуімен түсіндіріледі:
• Аймақ мемлекеттерінің көршілес ... ... ... ... ... ... ... шиеленістерінің алдын алу
мен қақтығыстар ықтималдылығын жою жобаларын алға қояды. Осы жобаларды
іс-жүзіне асыру барысында ... ... ... ... әрі құрылымды дамыту ... ... ... бойынша Федеративті министрліктің» тапсырмасымен ОА
аймағындағы потенциалды шиеленістердің алдын алу мен ... жою ... ... ... ... Й.Гревингхольттің
айтуы бойынша, Германияның аймақтағы тікелей мақсаты ол - лаңкестік
пен экстремизм сияқты дәстүрлі емес ... ... ... кедейшіліктің жаппай жайылуына және ... ... жол ... ... ... ... және
экологиялық тұрғыда дамуға қолдау ... ... ... қатысуын белгілеу қажет ... ... ... ... ... ... үкіметі Орталық Азия қатысындағы
концепциясында аймаққа қажетті ... ... ... мен ... ... қалыптасуына, сондай-ақ
шағын және орта бизнесті дамытуға бағыттауы ... деп ... ... Осы ... Федеративті Республиканың ОА-ғы тікелей міндеті ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуі қажет.
• Аталған нарықтық экономика жүйесін қалыптастыруды ... ... ... фактор ол – кейбір ... ... ... ... жоқтығы. Сондықтан да Федеративті үкіметтің келесі
міндеті тәуелсіз соттың қалыптасуына ... ету ... ... ... ... Федеративті министрліктің
тапсырмасымен жүргізілген ... ... мен ... ... ... ... және бәсекелестік секторлар
өкілетті билеушілер мен кландық құрылымдар ... ... ... ... оған қоса бюрократия мен әлсіз банк жүйесі біріншіден,
потенциалды ... ... және ... үшін ... ... ... ... әсіресе жастар арасында
жұмыссыздықты қаллыптастырады. Ал бұл ... өз ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, концепцияда
анық мәтінде тағылған сын – ол ... өтсе де ... ... батыстық үлгіде бағытталған конституцияларды ... ... ... өмір ... ... басымдығымен
көрінеді делінген. Оның үстіне, парламент және ... ... ... ... және демократия тәжрибиелері, азаматтық қоғам, адам
құқықтарын ... БАҚ мен сөз ... ... елде ... жоқ
деген тұжырымдар бекіген.
Осы концепцияның сараптамалар қорытындысы бойынша, Федеративті
Германия Республикасының ... үш ... ... (Қазақстан,
Қырғызстан және Өзбекстан) 1992-2002 жж. арасындағы Қаржы және Техникалық
Ынтымақтастық шеңберінде ... ... ... ... әрі шектеулі деп
көрсетілген. Ол кезде Тәжікстанға 5- жыл ... ... ... тек ... ретіндегі көмек көрсетілсе, Түрікменстанмен саяси
шарттасу шеңберінің жетіспеушілігінен бастапқы ынтымақтастық өз ... ... ... ... ... мен ... ескере отырып, және де осы концепцияның негізінде Орталық Азия
аймағын серіктес ... деп ... ... ... ... ... ... және Өзбекстан мемлекеттерінің қоғамдық
және экономикалық дамуында демократия мен ... ... ... ... дара мемлекеттермен жеделдетілген ынтымақтасу арқылы ішінара
аймақтық ынтымақтастықты дамытуға ықпал ету. Осы ... ... ... тән ... ... мысалы су қорларын пайдалану, ауыз сумен
қамтамасыз ету, энергетика және қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... жалпыаймақтық мәселелер
мен кедергілерді жоюға ұмтылады. Осылайша, Германияның аймақты дамытуға
қолдау көрсету ұсыныстары үш ... ... ... екіншіден, аймақ мемлекеттеріндегі демократиялық-құқықтық
тапшылықтарды жою арқылы аймақты тұрақтандыруға шоғырландырылған.
Осы ... ... ... ... жүргізетін болсақ,
олардың орынды екендігіне көзіміз жетеді, себебі ... ... ... ... даму ... ... ... халықаралық
қатынастарда әйгілі бола түсті. Федеративті үкімет ... ... ... қана ... және батыс мемлекеттер арасында ғана емес, сонымен
қатар посткеңестік өңірде, оның ішінде ... Азия ... да ... ... ... ... бейбіт жолда даму ... ... ... ... ... байқауға болады.
Германия ОА-дағы қатысушы акторлардың арасында, оның ішінде еуропалық
елдер қатарында ... ... бірі ... ... ... ОА-
дағы өзінің қатысуын бүгінгі орнына лайықты түрде сонау 90-шы жылдардың
басынан нығайтуды ... Оған ... ... 1991 ... 31-
желтоқсанында, яғни КСРО-ның ыдырауы ресми жарияланғанынан кейін-ақ тез
арада аймақтағы бұрынғы ... бес ... ... мойындайды.
Сол кездегі Германияның сыртқы істер министрі ... ... ... ... ... ... елшіліктері
ашылды. Мұндай әрекетке еуропалық елдердің ешқайсысы барған жоқ еді.
Германияның ... ... ... ... ... шеңберінде.
Федеративті Германия Республикасының Орталық Азия мемлекеттерімен аймақты
дамыту ынтымақтастығының ... 2001 ... ... «Экономикалық
ынтымақтасу және даму министрлігінің» (BMZ) Орталық Азияға ... ... ... ... ... және даму министрлігінің» жобалары бойынша, ... ... ... ... ... ... үшін аймақтағы
шиеленістердің алдын алу мен ... ... ... ... етуі қажет. Өйткені, «аймақтағы шиеленістердің алдын алу мен
потенциалды ... ... ... ... ету сол мерзімге
дейінгі Германияның ОА-дағы шектеулі қатысуы салдарынан туындауы қажет»
[BMZ - ... von ... 2 бет]. Осы ... ... бұл ... ... мен саясаткерлерінің ортақ тұжырымдаулары
бойынша, «Германия және ... ... ... 2001 ... ... ... интеграцияны жаңаландыру, яғни кеңею шараларымен
айналысу және Еуропа континентіндегі аймақтық қақтығыстарды (Балқан ... ... ... ... ... яғни аймақтың дамуы мен
ондағы орын алып жатқан мәселелерден тысқары қалдырылды». Осы ... ... ... төрт ... ... ... Өзбекстан
және Тәжікстан мемлекеттерін серіктесу аймағы ретінде қарастыруды көздеді.
Ал Түрікменстанмен қарым-қатынас байланысу шарттары жеңілдетілген жағдайда
қарастырылатын ... деп ... ... және даму ... ... ... қабылдаған концепциясының негізінде 2002 жылдың наурызында Германия
Федеративті үкіметі ресми ... өз ... ... ОА-дағы
Германияның саясаты бірізділік қағидасына сүйене отырып, ішкі және сыртқы
тұрақтандыру мен дамыту шараларына ... ... ... Berlin, von ... 2 бет]. Осы ... ... жерінен жоғарыда көршілес орналасқан ОА-да демократиялық ... ... ... ... ... көрсету, сонымен
қатар, шиеленістің алдын алу мен қақтығыстардың ықтималдылығын бейбіт
реттеу құралдарын дамыту және ... ... Осы ... ... ... ... роль ... Бұл екіжақты ынтымақтастықты
күшейтуді талап етеді. 2002-2004 жж. ... ... ... ... дамыту саясаты шеңберінде 150.000.000 евро бөлінді.
Немістің дамыту саясатының негізгі ... ... ... алу
мақсатына қолдау көрсету. Бұл мүдделер орта-азиялық мемлекеттердің қалауына
сәйкес келеді, ... ... ... ... ... даму ... ... бір жетістіктерге қол жеткізу. Ал шиеленістің алдын алу
компоненттері болып саналатын кедейшілікпен ... және ... ... ... ... күшейту қажет.
Экономикалық ынтымақтасу және даму министрлігі орта-азиялық
серіктестерінің ... және ... ... ... ... ... көрсетуге дайын екендігін білдіреді, соған сәйкес
жекелеген елдердің ... ... ... ... ... ... ... арқылы аймақтың бірізді дамуына үлес қосады.
Осы ретте аймақты дамыту үдерісін Германия федеративті республикасы
өзге де донор елдермен ... ... ... ... ... ... бір нысаналарды ортақ мүдделер бойынша, бағдарланған
жобалар арқылы ... ... ... ... ... ... ... мақсаты және төтесінен
қойылған міндет ретінде. Германия федеративті ... ... ... ... ... ... ... міндет ретінде
қояды және де өзінің 2015 ... ... ... ... [] БҰҰ-
ның мыңжылдық мақсаттарымен[80] [] ұштасып ... ... ... ... және даму ... ОА ... ... және қаржы саласындағы ынтымақтастық» (TZ und FZ) шеңберінде
кедейшілікпен күресті басымды ... пен ... ... ретінде
қарастырады. Бұл басымдықтар ОА үкіметтердің стратегиялық даму ... ... ... ... ... ... ... мен Тәжікстанның стратегиялық құжаттарында берілген.
Кедейшілік аймақтағы тұрақсыздықтың негізгі көздері болып саналады
және сонымен ... ... ... пен ... ... ... ... қатарда тізбектеледі. Осы тұрақсыздық тізбектерін бірізді
трансформациялау ісі жолға қойылған. Сондықтан да ... ... ... шаралар жергілікті аудандардағы халықтың, оның ... ... ... ... ... ... ... салалар. Кедейшілікпен күрес және оның пайда болу ... ... ... ... шоғырландырылған.
Демократияландыру үдерісіне, құқықтық мемлекеттілікке қолдау көрсету.
Демократияландыру және құқықтық мемлекеттілікті қалыптастыру ... ... ... Осы екі ... орын алмайынша, кедейшілікпен күресудің
мүмкіндігі болмайды, өйткені ол ... ... ... ... саналады. Азаматтық бәсекелестік қарама-қарсы топтарды алға шығарады,
сол арқылы қоғамдық акторлардың, қатысушы топтардың заң ... ... ... ... түзіледі. Ал осы құбылыстар құқықтық жүйенің
құрылуына кепілдік береді. Орталық Азия халықтарының ... ... ... ... ... деп ... сол ... құқықтық реформаларды жүргізу және азаматтық қоғамды нығайту ... ... ... деп атап ... Осы ... ... ... өздерінің трансұлттық қатысуларымен танымал болған саяси қорлардың
атқаратын ролі ерекше. Атап айтқанда, жастар және әйелдер тобымен, ... ... ... ... жұмыстарын жүргізулері, тілшілер және
ақпаратқа ... бар ... ... мен оқыту істері, сондай-ақ
мұсылмандық көзқарастағылар мен зайырлы күштер арасында саяси диалогтар мен
форумдар ... ... ... саяси қорлар мен жекелеген акторлардың
мемлекеттік және азаматтық қоғам арасындағы ... ... ... және ... орта ... ... ... жүргізуге қолдау көрсету. Экономикалық реформаларға және ... ... ... ... ... (WiRAM) ... аймақтағы
кедейшілікпен күресуге бағытталған. Кедейшілікпен күресу стратегиялары
Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстанда ... және ... ... ... ... ... ... аудандарда
шоғырландырылған. Германияның «қаржылай және ... ... ... ... ... ... кіші және ... дамыту және практикалық кәсіби білім беру ... ... ... ... дем беру ... ... Қаржы
ынтымақтастығында Қазақстан және Өзбекстан ... ... ... ал ... ... ... ... Қырғызстан мен
Тәжікстанда банктер салу, банктік жүйені қалыптастыру, ... ... алу ... жеткізу міндеттері, сонымен қатар
дайындық шаралары көзделген. Оның ішінде кішігірім қаржылай көмек көрсету
мен ... беру ... ... ... ... экономикалық әрі экологиялық дамуы үшін
трансшекаралық алға шығарылған жоба құрғауға айналған Арал теңізі орындарын
шегеруге және сол ... ... ... және ... хал-
ахуалын жақсартуға арналған.
Әлеуметтік қызмет көрсету саласымен қамтамасыз ету. Кедейшілікпен
күрес тек қана ... ... өсу ... ... ғана ... қатар денсаулық сақтау және білім салаларына қолдау көрсету арқылы
аймақтағы адам дамуын қорғау мен оны талап ету ... ... ... ең кедей ел Тәжікстанда ... ... ... және ... ... ... ... аясында негізгі
білім беру саласын жақсартуға көмек көрсетуде, мұнда ең ... ... ... инфрақұрылымдарын қайта құруға қолдау көрсетілді.
Концепцияда «кедейшілік салдарынан, ОА елдерінде жұқпалы ... ... ... деп ... Осы ... ... ынтымақтасу және даму бойынша федеративті министрлік екіжақты
қаржылай ынтымақтасу ... ... ... күресте және оның алдын
алу шараларына қолдау көрсетуде.
Кедейшілікпен күресті аймақтық деңгейде жүзеге асыру және ... ... ... қарым-қатынастардың шектелуіне
байланысты ОА-мен дамыту ынтымақтастығы арықарай ... ... ... және ... ... ... Осы үш
мемлекет мынадай себептермен кедейшілік салдарына ұшырап отыр: Қырғызстан
мен Тәжікстан табиғи ... ... ... ... Өзбекстан
жағдайы неміс көзқарасында қарым-қатынас үшін саяси шарттардың жеткіліксіз
болуы. Бұл ... ... ... саясатының аймақүсті ықпалы
кедейшілікпен күресу және ... ... алу ... ... мәселелермен ұштастырады. Ал Қазақстан болса, өз кезегінде
мемлекеттік сыртқы қарызды ... ... ... несиелерден арнайы бас
тартып отыр. Алайда, жеке кәсіпкерлер үшін қайта ... ... ... ... ... ... берілуде.
Немістің аймақтағы дамыту саясаты жекелеген елдермен екіжақты
ынтымақтастықты ... ... мен ... ... ... ... ... көздейді. Германия аймақтағы
ұлтүсті байланыстарды білім мен ... ... ... ... жекелеген елдер арасындағы кикілжің мен шиеленістердің алдын алуға
тырысады, сонымен қатар ортақ мүдделерді ... ... ... ... алға тарта отырып, трансшекаралық
байланыстар жетістігіне қол ... ... және сол ... аймақтық
интеграция үдерісінің алғышарттарын орындауды көздейді.
Германия ұстанымында орта-азиялық ... ... ... ... ... ... ... мәселелері саласында
Шанхай Ынтымақтастығы Ұйымынан (ШЫҰ) бөлек, тұрақсыздықтың ... ... ... дара ... ... бірден-бір маңызды қадам деп саналады. Мұндай Орталық Азия
аймағына ғана тән ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық қауіпсіздік және өзара аймақтық
сауда айналымы үшін өте маңызды ... баса ... ... ... «экономикалық ынтымақтасу және даму министрлігінің» 2005
жылғы концепциясында бес ... ... ... ... ... ... ... мен қосылу жобасы
қарастырылған. Ол мәселелер ... және ... ... ... ... пайда болған [ZA-Konzept des BMZ,2005,19].
Ал Германияның дамыту саясаты бойынша ынтымақтастықтың келешектерін
зерттеуші, «неміс ... ... ... (DIE) ... ... ... «Krisenpotenziale und Krisenprävention in
Zentralasien ... für die deutsche ... ... ... неміс ұстанымындағы ОА аймағын дамыту ... ... алу мен ... ... жою ... ... ... келтіреді. Оның пікірінше,
шиеленістердің алдын алу мен қақтығыстар ықтималдылығын жою ... ... ... ... ... ... ... яғни «шиеленістердің алдын алу мен қақтығыстар
ықтималдылығын жою» жобалары Германияның 2000 ... ... оның ... ... үшін ... зор ... атап көрсетілген.
Осы жобаны неміс сыртқы саясатында жүзеге асыру барысында «қақтығыстарды
реттеуде және ... ... ... болу ... жою үшін ... бір
аймақтардың экономикалық, әлеуметтік, экологиялық және саяси дамуларына
қолдау көрсетуді басшылыққа алатын» ... ... ... құрал ретінде
белгіленген» [Гревингхольт Krisenpotenziale, 6 бет].
Экономикалық ынтымақтасу және даму ... ... ... ... құру ... ... ... саясаты
шараларына оңтайлы пайдаланғысы келеді. Сондықтан да ... ... ... жолмен ықпал етуі нәтижесінде аймақтық бірігуді қалыптастыру
арқылы кедейшілікпен күресу мақсатына ... ... ... ... ... тыныштығы сақталынып, бейбітшілікке
кепілдік берілетін еді. Тұрақты әрі ... ... ... ... мен
Еуропаның ұлттық қауіпсіздігі мен ... ... ... яғни ... ... ... қауіпсіздік мүдделерін
ұштастыру күмәнсіз ... ... ... ... саясатындағы
негізгі мақсаты болып саналады.
Германияның орта-азиялық мақсаттары «еуропалық саясатты» қалыптастыру
контекстінде
Жоғарыда ... ... ... ... ... еуропалық саясат ... ... ... екі себептері бар:
Біріншіден, Германияның орта-азиялық елдермен байланысының ... ... ... ... белгілі, ал оның ... ... ... ... ... ... ... бері
ортақ еуропалық тұтастықты сақтаумен тығыз байланысты.
Екіншіден, еуропалық кеңеюді басшылыққа алған ... ... ... ... ... ... ... саясаты»
шеңберінде нығайта түсу ұтымды деп есептейді.
Осылайша, Германияның орта-азиялық концепциясының ... ең ... ... Азия ... ... жж. ... ... мен
2002-2006 жж. арналған стратегиялық құжатын» қабылдауда, кейіннен 2007
жылдың 1-ші жартыжылдығында Германияның төрағалық етуі ... ... және ... ... жаңа ... ... ... атты
құжатында нақтыланды.
ЕО-тың 2002-2006 жж. арналған стратегиялық құжатында үш түрлі мүдделер
көзделген, яғни қауіпсіздік, саяси және ... ... ... ... ... ... ... [Strategy EU 2006]. Бұл ... ... тән ... ... енгізілген мүдделер ... ... ... ... Оның ... түсінікті, аймақта бұрын
соңды ортақ еуропалық құжат қабылданбаған ... ... ... ... ... ... өзге ... еуропалық елдердің мүдделері
ОА-дағы энергетикалық салада шоғырландырылды. Бұл салаға Германияның әйгілі
компаниялары тартылмағанымен де, ... ... осы ... ... ... Ол ұстаным неміс социал-демократтардың Каспий өңіріне
қатысты концепциясында ... ... ... ... ... ... қатысты 2002-2006 жж. арналған стратегиялық құжатында
көрсетілген қалған екі ... яғни ... пен ... ... ... ... алу ... Германия үкіметінің
концепциясында қойылған негізгі мақсат-міндеттермен ұштасады.
ЕО-тың ОА-ға ... ... жж. ... стратегиялық құжат әуелден
толықтыруды қажетсінетін уақытша құжат болып қабылданған. Оның үстіне, бұл
құжатқа ОА-да 2005 жылдарда орын ... ... ... ... ... және саяси топтары арасында үлкен сын тағылды. Мысалы, А. Варкочтің
тұжырымдауы бойынша, аталған стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... оның үстіне осы стратегияны
жүзеге асыруға бөлінген қаржы көлемі аймақтағы ... ... және ... ... салыстыруға келмейді және ықпал ету ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, оның ұсынысында құжатқа өзгертулер енгізілуі
қажет делінген.
Сондықтан да, 2007 жылдың 1-ші жартыжылдығында Германияның ... ... ... Орталық Азияға қатысты жаңа ... ... ... құжатқа тағылған сыни ескертулерді басшылыққа ала
отырып, күтілгендей-ақ бұл серіктестік стратегиясының ... адам ... ... ... Жобаланған стратегияның мақсаттары сол
бұрынғы неміс концепциясында белгіленген ... және ... ... ... басымдығы төңірегінде, яғни ... және ... ... ... ... ... және
экономикалық реформалаға қолдау көрсету мен аймақтық интеграцияны дамытуға
үлес қосу ... ... әкеп ... ... ... ... күшейту тетігі арқылы әңгімені адам құқықтары
диалогына тірейді. Мысалы, ... ... ... ... ... деп көрсетілген: «ЕО ... ... ... пен
тұрақтылықты қалыптастыруға қолдау көрсетуде өз ... қосу үшін ... ... ... ... ... ... құндылықтардың нығайтылуы қажет екендігіне сенімді. Сондықтан
да аймақ елдерімен ... ... ... ... ... ... ЕО ... әрбір елімен құрылымдық, жиі әрі нәтижелерге жеткізетін
адам құқықтары саласындағы диалог шеңберінде адам ... ... ... ... ... paper ... тәжірибелерге сүйенген еуропалық түсінікте даму үдерісі нарықтық
экономикаға өту, құқықтық мемлекеттілікті іс-жүзіне ... адам ... ... ... ... ... ... ұмтылыстар
модернизациялану стратегиясына жетудегі бірден-бір талап болып саналады.
Алайда, тарихи-мәдени жаратылысы ... ... ... ... ... бұл құндылықтарды қабылдаулары туралы сөздің
ретін табу оңай болмайтыны белгілі.
Хольгер Хайбах сөзімен келтіретін болсақ, онда ... ... ... ... ... ... қойылған, әрі аймақтағы барлық
мәселелердің шешімін табу міндеттері жан-жақты қамтылып кеткендігі ... іс ... ... ... ... тиянақты әрі оңай жолмен бола
қоймайтындығы белгілі.
Ал бұл өз ... ... ... ... ... ... көрсететіні анық. Өйткені, Германияның бүгінгі күнге дейінгі
аймақ елдерімен дамытып келе жатқан қатынастары ... деп ... ... ОА ... өз ... ... ... Алайда,
батыс және еуропалық акторлар арасында, оның ішінде «Human Rights Watch»
сияқты ... емес ... ... «Германияның ОА елдерімен позитивті
қалыптасқан қатынастарын айта берудің қажеттілігі орынсыз ... ... ... Бұл ... ... былай түсіндіріледі:
«Германия үкіметі ... ... ... ... ... ... жоқ. Оған ... ретінде ОА елдеріндегі демократиялық
және құқықтық жүйенің қалыптасуының ... ... жүйе ... ... ... ... соның салдарынан елдердің даму деңгейі
төмендеп, тіпті кейбіреуінің мемлекеттілігіне қауіп төнуде».
Алайда, демократиялық, құқықтық және адам ... ... ... ОА-де қалыптастыруды көздеген акторлар өз мүдделеріне жету ... ... ... ... салдары халықаралық қатынастардың
дамуына кері әсер етеді, көзделген экономикалық мүдделер одан ары тежеле
түспек. Тәжірибеде осы ... анық ... ... жоқ ... ... ... осы ОА ... әйгілі Андижан оқиғасы мен
Қырғызстандағы саяси жағдайлардың салдары. Оның үстіне, ... ... ... адам ... сақтау қағидаларын сақтау белгіленген
уақытта орындала қоятын үдерістер емес. Олардың қалыптасуы үшін бірталай
уақыт ширегі ... ... ... ... Ал уақыт ширегінен бұрын
қоғамды ... ... оны ... ... ... ... қажет. Осы ретте, Германияның ОА мемлекеттеріне ... ... оның ... ... нақты мақсатына жетуі үшін
бірізділік қағидасына сүйену қажеттілігі орынды түсіндіріледі.
ОА-ға ... 2007 ... ... стратегияның негізі аймақта адам
құқықтарын қалыптастыру шараларына ... ... ... ... ... ... ... саяси диалогты жүргізу көзделген.
Дәл осы тұсқа келгенде аймақаралық қатынастарда ... ... бұл ... ... және ... ... ... кедергі
болатын факторлар ОА-ның барлық бес мемлекетінде де орын ... ... ... еуропалық стратегияда екі кедергіні ашып көрсетеді:
• Бірінші мәселе, бұл бес мемлекеттің әр ... әр ... ... ... ... Мәселен, біршама кең көлемде дамыған
Қазақстан Республикасы бір жақта тұрса, екінші жақта енді ғана ашылуды
бастаған Түрікменстан ... ... ... бар. ... ОА бойынша комитетінің мүшесі Х.Вегенер осы екі елді мүлдем
салыстыруға болмайды деп есептейді.
• Екінші мәселе ол, әртүрлі мүдделерді бір ымыраға ... ... Ол - ... ... ... экономикалық
ынтымақтастық, лаңкестікке қарсы күрес мәселелеріндегі мүдделерді
келістіре алмаушылық.
Сондықтан да, еуропалық мүдделер аймақтағы елдермен ... және адам ... ... ... ... ... көздейді, ол қағидалардың әр елде қадағалануы әлбетте аймақ
елдерінің ... ... ... еді. Осы ұстаным Германияның
аймаққа қатысты концепцияларында және ... ... ... ... ... ... мен ОА ... мүдделерін түйістіру жолдарын
іздестіруден бұрын, Орталық Азияға ... ... ... ... стратегиясының нәтижелері қандай немесе алатын орны қандай екеніне зер
салып қарау өзекті. Және де ол ... не ... ... анықтап
қарау қажет. Стратегияның ортасында ОА елдеріне адам құқықтары ... ... ... ... Осы қозғаушы фактор арқылы елдердің
дамуын жеделдету көзделген. Алайда, біз ЕО-тың адам ... ... ... ... ... Өзбекстан мысалында және де
Түрікменстандағы қазіргі кездегі диалог барысын ... ... ... ... ... алыста тұрғандығын байқауға болады. Сондықтан
да осы тұрғыда, келешекте ЕО ... ... ... деңгейін
көтеретін болған жағдайды көз алдымызға елестету қиын болып отыр. Қазірдің
өзінде Өзбекстан бұл талапқа жауап ... ... ... ... ... қуыстық көпшіліктің қабылдауында тек ресми белгі
ретінде ғана. Осындай жағдайларды, яғни ... ... ете ... ... ... ... қана қою ешқандай нәтижеге әкелмейтіні анық,
соған ... ... ... ... және ... мақсаттардың
орындалуы дағдарыс жағдайында тұр деуге болады.
Келесі бір мәселе ол – ... және ... ... ету ... ... ... бөлінетін қаржы көлемдері қаншалықты жеткілікті дейтін
болсақ, ол аймақтағы Қытай, Ресей сияқты басқа ... ... ... ... Оның ... ... жүзеге асыруды ЕО нақты
қолға алғысы келсе, онда ... ... ... ... ... ... соған сәйкестендіруі қажет.
Үшінші қозғалатын мәселе, ол – ... ... ... орындалуы жайында. Мәселенің түйіні расымен де аймақтағы
интеграцияға ... салу ма және соны ... ету ... ... ... ... ... көзделеді ме? Осы талаптар мен шарттардың
орындалуына экономикалық қатынастарды ... ... ... ... Адам ... ... саяси диалог расымен де осы
мақсаттардың орындалуына бағытталған ба? Осы ... ойға ... ... ол ... және ... ... дәл ... қойылуының өзі
аймақаралық қатынастарды ауырлатып жіберіп отырған жоқ па ... кері ... ... ... көптеген елдер біржағынан әлі де ... ... ... ... ... ... Екіншіден, ЕО-
тың өзі ғаламдану үрдісі кеңінен ширатылған мерзімде сыртқы серіктестеріне
көбірек тәуелді болуда. Сондықтан да қазіргі кезде ОА аймағымен ... мен ЕО ... ... белгілеген демократиялық
құндылықтарды ... ... ... ... ... ... және ... ашу мүдделерімен үйлеспейтін дилеммаға тап болып
отыр.
5000 км-ге дейін ... ... ... федеративті
республикасының орта-азиялық аймақтағы мүдделері ... еді және ... ... кезде қаншалықты өзгеріске ұшырады, қандай ... ... ... ... беру үшін ... атындағы неміс қорының
ОА-дағы аймақтық байланыстырушысы Райнхард Круммның мәліметтеріне сүйенеміз
[Krumm,Kompass 2020]. Ол ... ... ... ... ... үш кезеңге бөлінуі ықпал етті деп ... ... ... ... ... ... ... үш
кезеңді қамтиды:
• 1991-2001 жж. Орталық Азия мемлекеттерінің ... даму ... ... мен ... қатынастар аренасында жекелеген орындарын
белгілеу кезеңі. Бұл кезеңге автор мынадай сипаттама береді: ... және ... ... ... ... болмады. Ресей
Федерациясы өз даму ... ... АҚШ жаңа ... ... ... ал ... өзінің континентінің тұтастығын
қамтамасыз ету үдерісін аяқтаумен болды... Осындай жағдайларда ерекше көзге
түсе ... ... ... ... ... мүдделерін
көздеумен болды... Түрікменстан, сондай-ақ Өзбекстан басшылары ... ... ... ... Тәжікстан азаматтық соғыс желісіне
ұшырап, 1997 жылдан кейін ғана жаңа бетбұрыстар ... ... ... ... ... мен Қырғызстан ғана жаңаша даму реформаларын бастап
кетті... Әлемдегі көлемі жағынан 9-шы ... ... ... ... ... ... қорларын орнымен іс-жүзіне
асыруға тырысты, сонымен қатар кәсіпкерліктердің дамуына ... ... Ал ... президенті болса даму жолын күтпеген ... ... ... ... ... 2001-2005 жж. Лаңкестікке қарсы күрес кезеңі. Бұл кезеңді Р.Крумм
негізгі ... ... ... ... ... Орталық Азия және батыс
елдері қатынастарының өзара қысқа мерзімге жақындасу кезеңі деп бағалайды:
«2001 жылдың 11-ші ... ... ОА ... ... қауымдастық
назарына ерекше ілінді және ол ... ... ... жиі ... ... ... жатқан ОА елдерінің
стратегиялық маңызы өсті. Қырғызстан мен Өзбекстан территорияларына АҚШ ... ... ... қатар ISAF шеңберінде 300-ге жуық неміс әскері
Өзбекстанның оңтүстігіндегі Термез қаласына ... ... ... бір ... ... ... да, ОА-дағы шығыс пен батыс
арасындағы «демократия-хаос», «ислами ... ... ... ... ... ... жоюға
мүмкіндік туғандай болып көрінді. ... ... 60 ... ... бар ОА ... реформаларды жылдам қабылдауларына әкеледі
деген, сондай-ақ осы тұрғыда кеңестік тежегіш элементтерден аймақ тез ... ... үміт ... ... Мұндай ниет тек қана халықаралық мемлекеттік
қауымдастықтың ғана емес, сонымен қатар тез қарқынмен ... ... ... ... ... құру ... емес ұйымдардың да
мүдделері болатын. Ол үшін әрине аймақ елдерінде жоспар бойынша, ең алдымен
экономикалық және ... ... ... ... ... Алайда, мұндай күтілімдер мен екіжақты сенімдер көпке бармады.
Өйткені, Грузия мен Украинадағы ... ... ... ... ... өмірінің соңына дейін билікті иеленген, барлық ... ... ... ... аталған Түрікменстан президентін
есепке алмаған жағдайда ... ... ... ... ... бұл ... ... ретінде танылды. Себебі, АҚШ-тың біржағынан өз
әскери тұрақтарын Өзбекстанда орналастыруы арқылы ... ... және ... ... емес ... ... елдегі билік
басындағы үкіметті жою ұмтылысы ... ... Осы ... ... Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан ... ... ... сын ... алып келді. Елдегі саяси бетбұрыстар біраз
тоқтауға ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... биліктен шегерілді. Осы оқиғадан кейін екі ай өте
келе, Ферғана бөктерінде орналасқан Өзбекстандағы Андижан қаласында қамауға
алынған кәсіпкерлерді босату ... ... ... ... ... ... орын ... көтерілістер қарулы күштермен бастырылып тасталынды.
Өзбекстан мемлекетінің ақпараттары бойынша, 200 адам қаза ... ... және Human Rights Watch ... ... кісі өлімінің сөзсіз көп
болғандығын айғақтайды. Болған оқиғаға батыс жағы сын ... ... ... ... ... ... діни мақсатта
билеуші үкіметті құлатуға ұмтылушылардан болды деген дәлелдемелерді береді.
Оның үстіне, мемлекет басшысы, бұл оқиғаға ... ... ... ... дем ... ... жүйе деп, оның ... АҚШ нақты айыпталады. Осы
оқиғалардан кейін британдық «Economist» журналында ... ... ... ... ісі кері ... үшін ... мемлекетіне
қарсы шара қолдану талап етіледі. Бұл оқиғалардың салдары ЕО-тың ... ... ... қоюы аяқталады, ал ол санкциялардың бүгінгі
күнге дейін тек символ ретінде қабылданғаны белгілі...»
• 2005 ж. - бүгінгі ... ... Р. ... бұл ... ... ... батыстық қатынастардың салқындау кезеңі деп белгілейді: «2005 жылдан
бастап, тек қана Өзбекстанның ... ғана ... ... қатар, бүкіл
аймақтың саясаты өзгеріске ұшырайды. Ол ОА мемлекеттерінің ... ... ... Бішкек және Андижан оқиғаларынан кейін, екі ай өте келе
Шанхай ... ... (ШЫҰ) ... бір ... ... ... ... шетелдік барлық әскери базалардың ОА-дан
шығарылуы ұйғарылады. ШЫҰ-ның барлық ... яғни төрт ... және ... мен ... ... ... әскерлердің аймақтағы
қатысуын қауіпті деген тұжырымға келеді. Өзбекстан мемлекетінің ... ... ... ... 1000 ... саны ОА ... ... Өзбекстанның сыртқы саясатында ауыспалы басымдықтар
байқалады: 90-шы жылдардың ... ... ... ... ... ... ... жылға дейінгі қысқа мерзімде қалыптасып
үлгерген Өзбекстанның АҚШ-пен ... ... ... нәтижесінде аяқталып, кейін, соның салдарынан және ... ... ... ... қатынастары жақсы дами бастайды. Ал қалған
орта-азиялық ... ... ... ... саясатының құбылуын
қадағалауда. Дегенмен де Ресей ... ... ... ... ... оның ... ... болып қалған тетіктерді қолдана отырып,
Қырғызстан (елдегі табыс көзі ... ... ... ... ... мен ... (Өзбекстанмен және Ауғанстанмен арадағы шекаралар
қауіпсіздігіне кепілдік ... ... ... ... кейінгі оқиғалар
желісінен кейін өз ыңғайына қарай ... ... ... ... саяси
жағдайлар орта-азиялық қоғамда расымен де біршама батыстық ... ... ... ... ... қарауды үйретті.
Алайда, мұндай қадамның соңы модернизация үдерісінің тежеуіші болмау қажет.
Салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... белгіленген, бірақ іс-жүзінде орын алмаған немесе «мағынасы
жоқ қоғамдағы демократиялық даму жолына», құқықтың көбінесе қорғаусыз ... риза ... ... ... органдары «авторитарлы
модернизацияға», «меңгерілмелі демократияның» немесе «шығыстық элементтері
енгізілген демократияның» орын ... ... ... ... мен парламенттегі саясаткерлердің сыны өлшеулі ғана және ... ... ... ... ... ... санатта. Тәжікстан мен
Өзбекстандағы діни қозғалыстар қаупі әсіреленіп көрсетілген, ол ең бастысы
өз мүдделеріндегі қауіптерден ... ... ... ... Орта-
азиялық дамудың үшінші кезеңі саяси күрделіліктермен, экономикалық ... ... ... ... ... ... құқықтық қағида бойынша, биліктің ауысуы аймақтағы ... ... ... себебі, ол бұрын-соңды орын алмаған құбылыс. Саяси
тұрақтылық ... ел ... ... ... ... ... құрылымдардан тұратындықтан әлсіз дамыған. Американдық «Freedom
House»- бостандық ұғымдарын негіздейтін ұйымның сараптамасы бойынша, ... ... сөз ... БАҚ ... ... деп ... ... осындай көрініс, яғни саяси және экономикалық белгісіздік,
оның үстіне, сіңісті болып қалған ... ... ... алдағы 15
жыл шеңберіндегі дамуды тұмандатып жіберді».
Келтірілген өткір сын тағулар бір ... ... ... ... ... әлі де толық қалыптасып үлгермеген және де тиісті
тарихи үдерістер ... ... ... ... ... ... ... түрде сәйкес келмейді, себебі, біріншіден, осы типтес қатаң ... ... өзі ... бейім емес, екіншіден, оның ... мен ... ... ... тыс ... ... жұмыс болғандықтан, сілтеме берілген еңбектің мақсаты
Германияның ОА-дағы ... ... ... арықарайғы бағыт
пен басымдықтарды белгілеу үшін ... ... ... ... бұрын, оның кемшіліктері мен кедергілерін ... ... да ... XX ғ. 90-шы жылдарынан бастап ... ... ... ... ... сол мақсаттардың түп негізі мен
туындауына себепкер болатын фактылар мен аймақтағы саяси жағдайлардың даму
бағдарын неміс көзқарасында бейнеленуін ... ... ... ... көзқарасындағы орта-азиялық дамудың үш кезеңге
бөлінуі салдарынан туындайтын Орталық Азия қатысындағы ... ... ... Бұрынғы кеңес өкіметінің Федеративті үкіметтің герман саясатындағы
ымырашылдығы мен екі герман елінің қайта бірігуіне қосқан үлесі үшін ... ... ... ... ... ... неміс
және еуропалық тәжірибелерін ұсыну арқылы аймақпен алғашқы байланыстар
негізі қаланды. Сондай-ақ, ... 1941 ... ... ... Волга бойынан ОА-ға жер аударылуы барысында құралған неміс ұлты
өкілдерінің тағдыры Германия ... ... ... ... Оның
мәнісі, ОА-дағы неміс ұлтының өкілдері аймақтағы кеңестік ... ... ... ... ... ... ниеттерін білдірді. Ол
кездегі Қазақстанда 1 млн., Қырғызстанда 100 000, ... 40 000 - ... ... ... ... ...... Германияға қоныс аударған, тек
Қазақстанда қалғаны 250 мың неміс ұлтын құрайды. Қазіргі ... ... ... ... ... Германия федеративті үкіметінің ... ... яғни ... ... ... ... ... және мәдени жобаларымен шектелді. Этникалық неміс тұрғындарына
көмек көрсету шаралары құқықтық негізде 1996 ж. қабылданған және 1999 ж. ... ... ... азаматтарының ішіндегі неміс кіші ұлттарына көмек
көрсету бойынша ... атты ... ... ... ... сауда-экономикалық, әлеуметтік, мәдени
қатынастарының ... ... үшін ... ... ... пен
қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуіне қолдау көрсетті. Мұндай мүдденің бір
себебі, 1998 ж. ... ... ... фракциясы сол
кезде орта-азиялық аймаққа қатысты «Zukunftsregion ... ... ... ... ... ... ... – келешек аймақ»)
атты құжатта өз ... ... [6]. ... ... ... энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып саналған.
2. 2001 ж. Ауғанстанға соғыс ашу ... ... ... күрестің
басталуымен ОА-дағы Германияның сыртқы саясаты нақтылана түседі. Германия
бундесвер әскерлерін Өзбекстанға орналастырады, оның ... ... ... логистикалық көмек көрсету. Бұл жағдай 2002 жылдың
наурызындағы Федеративті Германия ... ... ... ... ... ... басымдықтарының жаңа
бағытын» белгілеуге әкеледі. Оларға ең алдымен «лаңкестікке қарсы күрсе»,
«демократиялық құрылымдарды» нығайту, ... ... ... және ... ... ... отырып дамытуға»
«жаппай жою қаруларын ... ... ... ... Сол ... ... ... айтуы бойынша, «ендігі кезектегі Еуропаның
қауіпсіздігі Гиндукушта қорғалады». Сондықтан да Германия ... ... ... ... концепциясын және Еуропаның
энергетикалық мүдделерін ескере ... ... ... ... ... қатысты 2002-2006 жж. арналған стратегия құжатын қабылдайды.
Бұл стратегиялық құжат үш түрлі ... ... ... ... әлеуметтік шиеленістердің алдын алу және энергетикалық сұраныстарды
толтыру. ... ... ... ... ... ... ендігі жерде
онымен бірге ... ... ... айтқанда, оларды
әртараптандыру мүдделерін қарастыруды міндетті болады.
3. Осы міндетті орындау барысында Германия мен ЕО-та бұрынырақ ... ... еді. 2006 ж. ... ... ОА-ғы ЕО-тың комиссарының
Қазақстанға ресми іс-сапары барысында Ресейге тәуелсіздіктен арылу ... ... ... ... ... төңірегіндегі әңгіме
алғаш рет Қазақстанда қозғалды. Алайда, бұл мәселелердің бастамалары ... ... тұр. ... ... ... энергетикалық және геосаяси
ұстаныммен танымал ... ... үшін оның ... ... ... ... Германияның дара мүдделері еуропалық мүдделерге қарағанда ... ... ... ... ... мен даму саласындағы
федеративті министрлігі» сияқты саяси институттарының жобалары арқылы
біршама ... ... ... ... мен ... ... ... 2005 жылғы ... ... - ... ... деп ... Осы ... демократияландыру, құқықтық ... ... ... және ... ... ... экономикалық
даму реформалары қажет деп танылған.
Алайда, түрлі-түсті көтерілістер салдарынан кейін, ОА елдерінің ... ... ... оның ... ... қалпына келтіру ісі
күрделене түсті. Осындай жағдайларда, ОА ... ... ... Иран ... ... ... ... жоспарлары сөзсіз
екіталай болды. Осындай жағдайда Германия федеративті республикасы өзінің
2007 жылғы ЕО-та ... ету ... «ЕО және ... Азия: жаңа
серіктестікке бағытталған» атты стратегиялық құжатын қабылдау барысында
аймақтағы ерекше беделін ұтымды ... ... Осы, ... соңғы құжаттың
«негізгі мақсаты – аймақтағы тұрақтылықты қалыптастыруға қолдау көрсету».
Германияның штатс-министрі Г. Эрлердің жариялауы ... ... ... ... мемлекеттілікті қалыптастыру мақсаттары ілгерілеген қадаммен
іс-жүзіне асырылмақ. Себебі, Еуропа «бейбіт, тұрақты ... ... ... ... ... ... ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ТҰРАҚТЫЛЫҚҚА ҚАТЫСТЫ
ҰСТАНЫМЫ
2.1 Неміс саясаттануындағы Орталық Азияның қауіпсіздік және ... ... өзге ... ... сияқты неміс және еуропалық
саясаты аймақтың қауіпсіздігі мен ... ... ... ... фактор ретінде қарастырады.
Германия мен Еуропаның саяси мақсат-мүдделеріне сәйкес, орта-азиялық
аймақтың қауіпсіздігі мен тұрақтылығы неміс және ... ... ... ... ... ... ... да, неміс және еуропалық
саясаттануда Орталық Азияның қауіпсіздік аспектілеріне арналған ... ... ... ... ... ... ... саласында Германияның ұстанымы аймақ
мемлекеттерімен серіктестік деңгейде ынтымақтасу болып ... ... ету ... серіктестік, ынтымақтастық, саяси диалог жатады.
Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... тікелей аймақ үкіметтеріне қолдау көрсету шаралары шекаралық
күзет, ұйымдастырылған ... қару мен ... ... ... заңсыз
қозғалыстар түрлеріне қарсы күрес секторларында көрінеді.
Неміс саясаттануында Орталық Азиядағы ... ... ең ... ... ... ... ыдырағаннан кейінгі жылдары жеке дербес
мемлекеттілікті құрып кете алу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... байланысты болған орта-азиялық
республикалардың онсыз да ... ... ... өмір ... тоқтатылған жағдайында қайта құру, барлық
құрылымдарды жаңа жүйе ... ... ... ... күрделі
мәселелердің бірі болып саналған. Қазіргі ... ... ... мен ... ... жас мемлекеттердің тұралап кетуі
күні бүгінге дейін халықаралық қауымдастықтың назарында, дегенмен ... ... ... ... жылдардағыдай «жоғалуға айналған» деп
танылмайды. Өйткені, шекаралық байланыстарға, гетерогенді этнос құрамдарына
қатысты қақтығыс ықтималдылығының бар ... ... ... 17 жыл
ішінде аймақ мемлекеттері арасында Балқандағы жағдайға ұқсас ешбір ... орын ... жоқ. Бұл ... және ... ... ... деп ... [Кра, Д. тұрақтылық].
Сонымен қатар, аймақтың тұрақтылығы тек қана ішкі институционалдық,
әлеуметтік, мәдени және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сыртқы ортаның да ықпалына тікелей тәуелді. Мысалы,
Орталық Азияға неміс және ... ... ... ықпал ету төмендегідей
шараларды жүзеге асыру арқылы көрінуі тиіс:
• бірізді ... ... ... ... ... ... оған ... түрде кедейшілікпен күрес шараларына қолдау көрсету;
• үкіметті басқару ісі құқықтық режимнің қатаң сақталуын ... ... міне осы ... ... ... ал ол үшін адам ... шынайы бағаланып, демократиялық
құндылықтарды дамыту басым болуы қажет, осы мәселеде қолдау көрсету.
Неміс саясаттанушысы ... 2000 ж. ... ... Азиядағы
қауіпсіздік» атты еңбегінің 1-ші бөлімінде ... ... мен ... саясатын ұлттық және ... ... [Halbach ... Teil]. Оның ... ... орта-
азиялық мемлекеттердің қауіпсіздік құрылымдары мен әскер құрамы бұрынғы
кеңестік қалыптан арылып, ... ... ... ... кейбір
фрагменттер экономикалық дағдарыс пен қаржы тапшылығы салдарынан толық
емес, сондықтан да Ресей ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... емес қауіптерге төтеп
беруге бағытталуда, әсіресе көршілес жатқан Ауғанстан территориясынан
келетін топтарды ... ... ... ... және ... ... құжаттарда көрсетілген қауіптерге
«халықаралық терроризм» ұғымы жатады, және Ауғанстан ТМД шеңберіндегі елдер
ішінде ең ... ... деп ... ... оның ... терроризм
және есірткі саудасының аймаққа тартылу ... ... ... ... ... ... емес сипатқа ие болды.
У. Хальбахтың берген деректеріне қарағанда, орта-азиялық елдерінің
сескендіретін дәстүрлі түрдегі ... ... ... ... себебі аймаққа
жақын орналасқан Ланьчжоу ауданында орналастырылған ... күші мен ... ... ... ... қондырғылары болып саналатын. Алайда бұл мәселе
1996 ж. бұрынғы кеңестік елдер мен Қытай арасындағы ... ... ... ... таныту мен ынтымақтастық келісім-шарттары
шеңберінде өз шешімін тапты. Оның орта-азиялық ... ... ... үшін ... өте ... ... құрылымы және қауіпсіздік жағдайы. Алғашқы
жылдардағы болжамдарға қарамастан және ... ... ... ... ішкі ... жағдайы тұрақты қалыпта дамыды.
Қазақстанның әскери құрамы 1996 ж. 50:50 ... ... ... ... ... 65000, оның 19000 әуе ... ... құрады. Жартылай
әскери күш саны 34000 адам, оның 20000 ішкі ... ... ... 12000 шекара сақшылары, ал 2000 президенттік қорғаныста
қолданылады. Осыған сәйкес У.Хальбах ... ... ... ... ... ел ... көлеміне байланысты
мемлекеттің шекараларына бағытталған, мысалы ұзындығы 5.866 км. құрайтын
Қазақстан-Ресей ... ... ... үшін әлі де болса
Солженицынның солтүстік Қазақстан территорияларын Ресейге қосу ... ... ... емес. Ал орта-азиялық мемлекеттермен қатынасында Қазақстан
90-шы жылдардың басында Қырғызстан және ... ... ... ... әрі ... ... 130 аудан бойынша шиеленісті жағдай
туындаған, оның үстіне Өзбекстанмен арадағы ... ... 2.153 ... ... 2, ... ... геосаяси жағдайын төмендегідей баяндайды:
«Қазақстан - екі үлкен ядролық ... ... кең ... ... ... ... ... және табиғи шикізат көзіне бай, алайда
географиялық тұрғыда күрделі көлік және коммуникация құрылымдарына ұшыраған
геосаяи орталық. Бұл ... ... ... ... елдің индустрияландырылған солтүстігі ондағы орыс және ... ... ... ... орта-азиялық мәдени кеңістікке
жататын оңтүстік провинцияларды ... ... ... ... екі ... ... дамуы әуелден-ақ қатерлі еді. Осы
контекстте Қазақстанның орталығын ... ... ... ... ... ол интеграцияланған орталық сипатын бере қойған жоқ»
[Қауіпсіздік 2, ... ... ... ... ... ... ... бейбіт
қарым-қатынастары мен энергетикалық саладағы ынтымақтастығына қарамастан,
Қазақстан үшін Қытай жеріндегі СиньЦзянь Ұйғыр автономиясына көрсетілетін
қысымның ... өз ... ... ... тұратын ұйғыр ұлттарының
сепаратистік ағымға тартылып кетуінен қауіп бар. Әзірге мәселені Қазақстан
Қытаймен кіші ұлттар ... ... ... ... яғни ... ... тұратын қазақ диаспорасы мен өз ... кіші ... ... ... ... ... терроризм, ұйымдастырылған қылмыс және есірткі ... ... үшін ... 1999 ж. ... ... доктринасына жаңалықтар
енгізеді. Соның нәтижесінде қорғаныс саласыдағы қаржы көлемі 40% өсті.
Сонымен ... ... ... қауіпсіздік саласында серіктес елдермен, ең
алдымен Ресей, САО, АҚШ, Түркия және ... ... ... ... ... және ТМД елдері ішінде ... ... ... ... ... ... Қазақстан
ерекше орынды иеленеді. Кеңес Одағынан ядролық жарылғыш заттары мен қару-
жарағынан ... 1993 жылы өз ... бас ... ... ... ... ... туралы келісім-шартқа қол қоюына»
байланысты ... ... ... және ... ... АҚШ, Ұлыбритания және кейіннен қосылған Қытай сияқты
атомдық державалар тарапынан қауіпсіздік кепілдігі берілген.
Өзбекстанның қауіпсіздік құрылымы және ... ... ... ... көзқарасында Өзбекстан ең алдымен өзінің
географиялық орналасу жағынан, яғни өзге орта-азиялық елдер ... ... ... ... ... және төрт орта-азиялық
мемлекеттердің дәл ортасында ... ... ... ... орта ... ... санының өзге орта-азиялық мемлекеттермен салыстырмалы түрде ... ... ең ... ... ... ... 1999 ж. ... жалпы
саны 74000 адам болса, оның 80% өзбектер. 18000-20000 адам жартылай әскер
қатарын құрайды, жалпы ... ... 330 млн. АҚШ ... ... жж. ... Өзбекстанның қауіпсіздік және сыртқы саясаты Ресейден
алшақтау болды. Бұл құбылысты ТМД ... ... ... ... ... ... барысында Өзбекстанның бас
тартуынан және Ресейді сынға алушы ... тобы ... ... көруге болады.
«Өзбекстанның ислами қозғалысының» террористік актілерінен және Ташкент
үкіметіне қарсы шабуылдарынан ... ... ... ... аталған
қауіптерге қауіпсіздік саласындағы батыстық серіктестеріне ... ... ... ... ... ... ... салада Ресеймен қарым-қатынастарын қайтадан қалыптастыра ... ж. 17-ші ... ... ... әскери докториналарын жаңартты,
негізгі бағыт «халықаралық терроризммен күрес» болып белгіленді.
Түрікменстанның қауіпсіздік ... және ... ... Неміс
саясаттануында Түрікменстан орта-азиялық елдер ішінде салыстырмалы ... ... жеке ... ... мемлекет болып танылған.
Сонымен қатар, Түрікменстан президенті ерікті түрде сыртқы және қауіпсіздік
саясатын жүргізеді, көптүрлі әскери ... ... ... (5 млн.) ... ... ... ... бір мемлекеттермен әкери
одақта тұру барысында бейтараптық танытады. Дегенмен де екі ... ... ... ... ... ... мысалы, ол өзінің
оңтүстіктегі 2.300 км.-ге созылған Иран және ... ... ... үшін ... көмек алады. Оның офицерлері
Ресейдің әскери ... ... ... ... ... ... және ... түрікмен офицерлерінің арнайы дайындықтан өткізілуі
келісілді.
Тәжікстан мен Қырғызстанның қауіпсіздік құрылымдарының жағдайы. Өзіндік
әскери қорларына ... бұл ... ... ... ... ... екі елдің екеуі де саяси қауіптердің ортасы ... ... ... ... провинциялары Ош, Жалалабад
және Баткен территориялары арқылы Ауғанстаннан тасымалданатын есірткі және
қару-жарақ жолдары жатыр, ол жолдар ... ... ТМД ... ... ... ... ... байланысты оңтүстік аудандар
Өзбекстанның ықпалында ... сол ... олар ... ... ... ... ... салдарынан Қырғызстан
территориялары «ұлттық ымырашылдық» келісім-шарттарына бой ... ... ... 9000 ... саны 1999 ... лаңкестік
қауіптеріне төтеп беруде қабілетсіздік танытты. Сондықтан да әскери салада
Қырғызстан да 2000 ... ... ... ... Ресеймен әскери саладағы ынтымақтастығын «азаматтық соғыс»
салдарынан 1993 жылдан бастаған. 200 000 адам ... ... ... Тәжікстанның көрінісі мынадай қауіптердің тууына себеп болды:
экономиканың құлдырауы, ... ... ... ... ... ресурстарға бәсекелестік, ішкі аймақтық қарама-
қайшылықтар, сыртқы аймақтық державалардың қатысуы. ... Иран және ... ЕҚЫҰ ... ... ... делдалдық ұмтылыстарының нәтижесінде
ресми түрде соғыс аяқталып, «ұлттық ымырашылдық» үдерісі басталды. Алайда,
оған соғысушы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттілігі әлсіздікті көрсетті. Өйткені, оның қауіпсіздік
құрылымдары, ұлттық қауіпсіздік концепциялары дұрыс жолға қойылмады, ұлттық
мүдделерінің анықталуы, ішкі даму ... мен ... ... басымдықтары
тежелді. Оның себебі, Тәжікстанның ... ... ... ... ... ... ... аймақтық қауіпсіздігіне, қауіпсіздік
саласындағы аймақтық ынтымақтастығына сенімі аз ... оның ... ... ... ... танытты. Дегенмен де
Тәжікстандағы қықтығыс жағдайларын реттеуде ... ... ... елдерінің әскери құрамынан тұратын «ұжымдық ... ... 1992 ж. ... ... реттеуге іс жүзінде Ресей, Иран
және БҰҰ мен ЕҚЫҰ ... ... ... ғана ... 1999 ж.
мәліметтер бойынша, Тәжікстан әскері 8.200 адам, ал ... ... 14.500, оның ... орыс ... ... ... қатарына
тартылған бұрынғы «Тәжікстанның біріккен оппозияциясының» әскер саны ... ... 1999 ... ... орыс ... ... ресми түрде
Ресейдің әскери базасы ретінде қалдырылды.
Орталық Азиядағы қауіпсіздік ынтымақтастығы. ТМД шеңберінде 1992 ... ... ... ... ... (ДКБ) сенімді деп
қарастырылмады. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымға мүшелік етуден бас тартты. Оның
үстіне, қақтығыстар «ТМД арасында орын ... деп ... ... өз ... тыс ... ... Тек ... фактор ол Ауғанстан жағдайы болды. Батыс ... ТМД ... ... ... ешқандай әскери салада одақтық ұйым
құруды ұсынбады.
Соның нәтижесінде ТМД ... ... ... олар ... ... құруды таңдады.
Ресей ТМД шеңберінде қақтығыс ... ... ... оңтүстік
мемлекеттерін Каспий төңірегінде интеграциялануды ұсынды. Бұл ... ... өсіп келе ... АҚШ пен ... қауіптенуден туындаған.
Осы орайда, Грузия, Украина, Азербайджан және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер тобын құрды,
оған 1999 ж. Өзбекстанның ... ол топ ... ... ... ... қауіпсіздік және әскери ынтымақтастық алғышарттарын
қалыптастырды.
Әскери саладағы екіжақты немесе көпжақты ... ... ... ... ... құрылым» ретінде қарастырылды.
Ресей орта-азиялық мемлекеттермен әскери салада екіжақты қатынастарын
дамыта отырып, 2000 ... ... ... «Ұжымдық Қауіпсіздік
Келісімінің» алғашқы аймақтық деңгейдегі кеңесін ... ... ... анықтауда «халықаралық терроризммен күрес» негізгі басымдық
ретінде қарастырылды, соған сәйкес ұйымның беделі ... ... ... ... ... ... ... соғыс пен Түрікменстанның бейтарапты ұстанымы
салдарынан алғашқы посткеңестік онжылдықта шегерілді. Орталық ... ... ... құрылымдарына «Орта-азиялық экономикалық одақ» (ОАЭО)
жатады. Бұл ұйым Орталық Азиядағы бірден-бір ... ... ұйым ... Ұйым ... мен ... ... ... сауда-
экономикалық кеңістігін қалыптастыру ұмтылысынан туындаған. ... ... ж. ... ... ... ... қаланды. Тәжікстан елдегі
азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін қосылды. ... іс ... бұл ... ... және ... ... саладағы алғышарттары орындалған.
Ауғанстан мәселесі, шекара мәселелері, қоршаған орта, су және ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
көрсетеді. Тарихи және мәдени тұрғыда ьіртекті кеңістіктегі орта-азиялық
мемлекеттердің интеграциялануына кедергі болып отырған нәрсе ол ... ... ... ... және Қазақстан мен Өзбекстанның аймақта үстемдік
етуге бәсекелестігі болып отыр. ... ... ... ... ... кедендік тарифтерді үйлестіруге үлесін қосты. Сонымен
қатар, әскери салада БҰҰ-ның ... ... ... 500 ... ... ... әскери CENTRAZBAT батальоны орналастырылды.
Дегенмен де қазіргі жағдайда ... ... ... ... тек ... ... интеграция театрына» айналды.
Орталық Азиядағы интеграциялық үдерістерге тежеуіш болатын нәрселер ол
аймақ елдерінің қатынастарында ... көп. ... ... ... территориясында террористік базаны ұстап отыр ... ал ... ... ... солтүстігінде орналасқан Ленинабад
аумағына Өзбекстанның ықпал етуден қауіптенеді. Өйткені Ленинабадта ... ... ... ... экстремистері қоныстанған. Сонымен қатар,
ол ауданда 1997 ж. келісілген «ұлттық ымырашылдыққа» ... ... ... ... ... ... Худойбердиев басқарады.
Ал Қырғызстан өзінің оңтүстік аудандарына Өзбекстанның ықпал ... ... ... ... өз ... ену ... бар. ... Өзбекстан Қырғызстан әскерлерін
Тәжікстаннан енген партизандық әскерлерді жасырып отыр деп айып тағады.
Террористермен ... ... ... барлық орта-азиялық мемлекеттер
шекара режимін қатайтты. Ал бұл жағдай өз ... ... ... ... ... ... Азияда бірыңғай геосаяси
және геоэкономикалық кеңістікті қадыптастыру ... ... қол ... жуық ... 5-10% іске ... ... ... интеграция үдерісіне кедергі
болатын жағдай ол аймақтың ... ... ... Мысалы, Қазақстан мен Қырғызстан халықаралық қаржы және
экономикалық ... ... ... ... ... ... ұмтылады. Ал Өзбекстан керісінше, ... ... ... алуы үшін ... ... ... ... дұрыс деп
санайды.
Қытаймен саяси қауіпсіздік саласында ... Азия ... ... ... және ... ... Ресей мен Қытай
елдері бұрынғы ... ... ... ... ... ... «Шанхай бестігі» форумында бірігеді. Көпжақты деңгейдегі
ынтымақтасу шеңберінде Қытай орта-азиялық мемлекеттерімен екіжақты ... қол қою ... ... ... ... ... Форум ортақ
экологиялық және су мәселелерін, трансшекаралық ұйымдастырылған қылмыс,
есірткі саудасы ... ... ... ... бірлесіп шешуге
бағытталды. 1999 жылдардан басталған «халықаралық лаңкестік» мәселесі өршіп
тұрған, осы ... ... ... ... ... ... үстем болды. Аймақтың қауіпсіздігіне Ресей мен Қытай ... ... осы ... «Шанхай бестігінің» 2000 ж. кездесуінде ұйымға
мүше мемлекеттер «этникалық сепаратизм, ... ... және ... ... ... бекітілді.
Ресей әскери құрылымдарына тәуелді болған ортаазиялық мемлекеттер
әскери құрамын жаңа ... ... сай ... ... ... көрді. Осы ретте Қазақстанда «Бейбітшілік үшін бағдарламалар» (PfP)
шеңберінде солтүстік Каролинадан ... ... ... ... ... ... ... өзінің әскери
базаларын орналастыруды көздеген АҚШ үшін мұндай ... ... ... ... ... және ... ... елдері (Өзбекстан) батыстық
жүйедегі әскери құрылымға тартылу үдерісінен қауіптенген Ресей үкіметі
өзінің ... ... ... нығайту үшін «дәстүрлі емес» қауіптерге
қарсы аймақтық деңгейде ... ... ... ... жоба ... ынтымақтастықтың жаңа штабын» ашуды ұсынды.
Қорыта келгенде, орта-азиялық мемлекеттер ұлттық қауіпсіздіктерін
қамтамасыз ету ... ... ... ымырашылдық пен ішінара
ынтымақтасудан бұрын аймақта ықпалын жүргізіп отырған ядролық ... ... ... ... атты ... ... ... екіжақты
немесе көпжақты деңгейлерде ынтымақтасуды жөн көрді.
Орталық Азия қауіпсіздігі шеңберіндегі Ауғанстан факторы ретінде орта-
азиялық ... ... діни ... ... ... ... ... жерінде қоныстануы, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... сарапшысы
У.Хальбахтың берген мәліметтері бойынша ... ... ... ... ... ... күштер орын тепкен:
1. Бұрынғы антикеңестік басмаштар тобынан құрылған «ислами қарсыласу
қозғалысы»;
2. Ауғанстан мен Өзбекстан ... ... ... ... ... жерінде өз лагерін тігіп алған өзбек ... ... өз ... ... билігін қолдарына алу;
3. Аймақты талибандандыру мақсатын көздеген «Өзбекстанның ислами
қозғалысы» ... ... ... орталығы орналасқан;
4. Қытай территориясындағы Синь-Цзянь ұйғыр ауданы үшін күресуші ұйғыр
«муджахедтері», бұл топ Кандағарда орналасқан.
Орта-азиялық мемлекеттер ішінде ... ... ... ... ... ... елдер Өзбекстан мен Тәжікстан болды.
Тәжікстан азаматтық соғыс барысында ... ... ... ... өз басынан өткергеннен кейін, оның салдары қандай болатынын жақсы
біледі. Сондықтан да ол Ауғанстанмен тікелей ... ... ... ... және оған ... ... Пәкістанға қарам-қарсы
ұстанымын ашық түрде білдіреді, ол ... ... ... қана ... емес, сонымен қатар басқа да аймақтық (атомдық)
державалар Қытай, ... және ... одақ ... ... Ал ... бейтараптық танытатын Түрікменстан Ауғанстанда «талибтік режимнің
орнауын» құптамайды, сонымен қатар Қазақстан ... ... ... ... ... ... акциясына қатысуды қаламады.
Ауғанстаннан Орталық Азияға келетін қауіптің қаншалықты деңгейде
қатерлі екендігін және ол ... ... ... ... қаншалықты деңгейде әлсіз екендігін неміс ғалымы У Хальбах
1999 ж. ... ... ... ... деп ... ... 2Teil]. Ферғана бөктерінде исламдық мемлекет құру мақсатында
эктремистік топтар ... ... ... арқылы
Қырғызстанның оңтүстік-батысында орналасқан Баткен ауданына ... ... ... олар бақылаусыз жатқан өзбек-қырғыз шекаралары арқылы
Өзбекстан территориясына енуі ... ... Бұл ... 2000 ... ... қозғалысының» басшылары Тахир Юлдашев пен Жума
Намангани 70-100 адам көлеміндегі жасақтарымен ... ... ... ... ... ... ауданына басып кіру
арқылы жүзеге асырды. Бұл төнген қауіп орта-азиялық ... ... ... ... ... ... Дегенмен де, «партизандық топтардың» әрекеттері ... ... бар. 380 000 ... бар ... ... ... арқылы Ауғанстаннан
келетін есірткі тауарларын тасымалдаушы маңызды аймаққа айналған. Себебі,
ауданның табыс көзі ... ... ... ... ... бұл ... ең ... әрі қысқа жол болып табылады.
1999 жылдан бері өзбек және орта-азиялық БАҚ ... ... ... ... ... және ... ... лаңкестік» ұғымдарымен айыпталған лаңкестік ... ... ... қозғалысы» басты назарда болды. Бұл ұйым
Өзбекстанда тәуелсіздік алғаннан кейін ... ... ... ... топ ... ... кейін ол репрессияға ұшыратылды. 2000 жж.
бұл қудаланған өзбек тобының келбеті қаруланған «радикалды экстремистер»
қатарында болды.
Неміс ... ... ... діни ... ағымдарының
таралуы төмендегідей түсіндіріледі: «Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бұл
ағымдардың Өзбекстан, Тәжікстан және ... ... ... яғни ... экологиялық мәселелерге толы және
этникалық құрамы әртекті Ферғана ... ... ... ие болуы
аймақтың тұрақтылығына қауіп ... ... ... діни ... ... ... ... дәуірде, әсіресе діни публицистика
саласында жиі қолданылған «вахаббизм» ұғымымен байланыстырылған. Кеңестік
қоғамда ... ... ... ... ие ... ... ислам дінінің бір тармағы болып саналады және оның пайда болған ... ... ... Одағы фундаментализмнен қауптенетін еді, дегенмен де
қазіргі Орталық Азиядағы діни ... ... ... емес, ол
дәстүрлі дін ұстанушылар мен дәстүрлі емес, яғни аймақ мемлекеттерінің
исламдық ... ... жаңа ... ... ... жаңа діни ... арасындағы
шиеленістер төңірегінде болып отыр» [Halbach, U. ... ... ... үшін ... ... У. ... мынадай мәліметтермен
келтіреді: «Ваххабизм - Сауд Арабиясындағы мемлекеттік дін – ислам дінінің
бір түрі болып ... ... ... ибн ... ... ... Оның ілімі бойынша, онсызда монотеизмді (таухид), яғни
құдайға серік ... ... ... ... ... ... ... тартынуды дәріптейтін ислам дінінде қосымша «Исламның түпкі
іліміне» ... ... жоқ ... қосуға тыйым
салынған. Олардың мақсаты орта-азиялық аймақта ... ... ... ... ... діни ағым ... ата ... қасиетті рухты сыйлап
үйренген орта-азиялық ... ... ... ... ... ... ... кейбір мамандардың пікірінше
Орталық Азия мемлекеттеріндегі исламдық фактор немесе елдердің даму бағыты
ислами ағымда өрбісе, онда бұл ... ... ... және ... ... болмақ.
«Орталық Азиядағы ислам» тақырыбында көтерілген бұл үдерістер кейіннен
геосаяси және ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарына айналды. Сонымен қатар, бұл ұғымдар
мағынасының конвертациясы аймақ елдерінің тікелей ... мен ... ... ... ... ... ... аймақтағы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... мен тасымалдау сияқты
тұрақтылық қауіптерінің кеңейтілген ... ... ... ... экстремистік топтардан туындайды деп тұжырымдалды.
Мысалы, Өзбекстан президентінің «XXI ғ. тоғысындағы ... ... ... мен ... ... нәтижесінде қашқындардың
бекітілмеген шекаралардан өтіп кетуі салдарынан лаңкестік актілерімен қатар
экстремизм, есірткі мен заңсыг қару-жарақ саудасы, ... және ... ... жиі орын ... Өзбекстан президентінің сөздерінде
жиі кездесетін және ерекше қауіптенетін кедергі ... ... ... ... ... ... Оның ... де түсінікті,
өйткені Өзбекстанның қауіпсіздік күштері елдің ішіндегі «Адолат», «Хизб-ут-
таһрир» сияқты ... ... ... топтардың
әрекеттерімен күресуде, сонымен қатар ... ... ... ... ие ... ... ислами қозғалысы» сыртқы күш ретінде
Өзбекстанға қысым көрсетуде. Осы ретте, адам құқықтары тақырыбына қатысты
неміс ... ... ... ... ... ... алу
мақсатында ел ішіндегі бейбіт мұсылман азаматтарын да тұтқынға алуда» деген
тұжырымдамалар жиі кездеседі.
Ферғана көлемі ... 200 ... ... жалпы халық саны 14 млн.,
яғни бүкіл Орталық Азия тұрғындарының ¼ құрайтын ... ... ... территориясында халықтың орналасу тығыздығы 1 км2 – та 500 ... ... ... ... «аймақтың маржаны» аталған бұл аумақтың
әлеуметтік-экономикалық жағдай құлдырауда. Аймақтың ... ... ... ... ... тән жергілікті қауіпсіздік мәселелері олармен
күресуді талап ететіні анық. Өзбекстан, ... және ... ... жері ... ... болғандықтан, географиялық,
демографиялық, әлеуметтік-экономикалық және тарихи-мәдени ерекшеліктеріне
қарай бүтін Орталық Азияны қауіпсіздік ... ... ... ретінде
қарастыруды дамытты.
Неміс саясаттануында қарастырылатын ... ... ... ... ... тән ... ... қауіпсіздік мәселелері жатады:
әлеуметтік және этникалық қақтығыстар ... ... ... үдерістер, ауыспалы қоғамға тән жемқорлық және ұйымдастырылған
қылмыс, қоршаған орта және ... даму ... Бұл ... діни және ... ... дамуына екі есе үлес қосады.
Посткеңестік елдерге тән «жаңа қауіптер» ішкі ... ... ... сонымен қатар мемлекетаралық қақтығыстарды да тудыруы ықтимал.
Қазақстан президенті Н.Назарбаевтың «XXI ... ... атты ... ... ... ... ... сепаратистік,
экстремистік және фундаменталистік күштер болып саналады[83].
Этникалық және территориялық қақтығыстар ықтималдылығы. Неміс ғалымы
У.Хальбахтың ... ... ... ... болғанымен, Орталық
Азияда этно-территориялық қақтығыстар ықтималдылығы ... ... ... анағұрлым төмен деңгейде. Дегенмен де этникалық құрамы
гомогенділкті көрсететін ... мен ... ... ... мен Қырғызстан үшін этносаяси тұрақтылықты қамтамасыз
ету қажеттілігі әлдеқайда маңызды. У.Хальбах көпұлтты Қазақстан ... ... ... ... басындағы санақ бойынша, негізгі ұлт
қазақтардың саны 40% ғана болды, дәл сондай көлемде орыс ұлты және ... ұлт ... ... ... ... ел ... ... балансты қалыптастыра алды»[84]. ... ... ... ... ... ... бар ... алғашқы
жылдардағы болжамдар ақталған жоқ. Дегенмен де этносаяси балансты сақтап
тұру ... ... ... мәселелерінің бірі болып саналады»
[Хальбах Қазақстанның дамуы II-ші ... ... даму ... Орталық Азия мемлекеттерінің жалпы дамуы,
қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... факторға
айналған. Орталық Азияның 60 млн.-ға жуық ... 45% ... ... ... ... ... халық тығыз орналасқан
территория болып саналады. Ал Қазақстанның демографиялық жағдайы ... ... ... ... Үндістанға жақын келетін Қазақстанда 1997
жылғы санақ бойынша, 16,4 млн. ... ... оның ... ... ... ... неміс, украин сияқты кіші ұлт өкілдерінің өз ... ... ... ... ... ... және ... көбеюі
салдарынан ел депопуляция дағдарысына ұшыраған» [Хальбах Қазақстанның дамуы
II-ші бөлім, 4-бет].
Қоршаған орта мен су ... ... ... ... ... ортаны ластау мәселесінің түйіні ... ... ... ... байланысты деп қарастырылады.
Еуропалық көзқараста аймақтағы ... ... Арал ... шоғырландырылған. Арал теңізінің тартылуы мен ластануы аймақтағы
экономикалық, экологиялық және медициналық қатерлердің туындауына себепкер.
Орталық Азиядағы ... ... ... Батыс Өзбекстан,
Қазақстанның оңтүстігі мен Түрікменстанның солтүстік территориялары енеді.
Бұл пестицидті өңірде ... 5 млн. ... ... Бұл өңірге
әлемдік миссионерлері неше жерден барлау ісін орындағанымен де, осы ... ... ... қол ... ... ... және ... іс-шаралар өткізілгенімен де, мәселенің түйіні шешілер емес. Неміс
сарапшыларының пікірінше, ол мәселенің шешімі тек қана аймақ ... ... ... ... ... су қорларын пайдалану жүйесіндегі ортақ
мүдделерді кіріктіру мен аймақтық деңгейдегі ынтымақтастықты ... ғана ... ... Суға ... жаз ... ... мен
Қазақстанның оңтүстігінде ауылшаруышылығы мен мақта өсіруде ... ... ... ... ... бастау алатыны белгілі, сондықтан
да Өзбекстан мен ... ... ... ... газ ... ... Қырғызстан қашанда жаз айларында өзінің Тоқтағұлдағы ... ... ... екі ... суға ... ... ... шиеленістердің нәтижесінде аймақта су және ... ... ... ... ... қажеттілігі туындайды. Сонымен қатар
аймақтық су басқармасын іске қоса алатын қабілетті ... ашу ... ... ... мемлекеттері тарапынан су қорын пайдалану бойынша
мәселені ... ... ... демек, әкімшілік, академиялық және
зерттеу топтары үшін судың ... мен ... ... ... болжамдар мен жинақталған құжаттарды ашық түрде ... ... ашу ... ... су ... ... бағынбайтын,
үнемі қақтығысты жағдайда пайдалану аймақ үшін өте қауіпті.
Аймақтағы ... ... ... ... Қырғызстан мен Тәжікстан
өздерінің су бастауларында орналасу жағдайына байланысты су саясатын ұтымды
пайдалануда, әйтсе де ... мен ... ... ... ... сол ... ... импортына жоғары деңгейде тәуелді. Неміс
сараптамаларында Өзбекстан мен Түрікменстан арасындағы Аму-Дария өзені ... мен ... ... ... ... ... Нарын және
Тоқтағұл су қоймалары, сондай-ақ Қазақстан мен Қытай арасында су ... ... ... бар ... [қауіпсіздік II,
хальбах, 32-бет].
Сондықтан да Германия дамыту саясатында орта-азиялық аймақтағы ... ... ... ... мен ... ... алу жобалары қарастырылған. Алайда бұл жобалар тек аймақтағы саяси
және қоғамдық санаға ортақ ... ... ... ... ... көзқарастарды қалыптастыруға үлес қосқанымен, су ... ... ... бір ... ... жоқ. Су ... ... қазіргі
кезеңде де өзекті ашық мәселе болып отыр.
Су мәселесі жайында Гисен ... ... ... ... ... институтының профессоры, доктор Э.Гизе ... ... ... ... суды ... бәсекесі” мақаласында
былай дейді: “ОА-дағы ... ... ... ... аймақтағы су мәселесін одан әрі ... ... ... ... даму стратегиялары қарама-қайшы талас тудыратын ... ... ... ... ... ... әрқашанда жоғары жақта
және төменгі жақта орналасқан ... ... суды көп ... қою мен
энергия өнімдері қатынасында секторалдық қақтығыстарды туғызады. Осы қарама-
қайшы мүдделердің жағдайы ... ... ... ... ... ... Түркия, Ресей, Қытай, АҚШ, Иран араласуда. Олардың барлығының да
геостратегиялық мүдделері және мөлшерден тыс ... ... ... ... ... Қазақстанның экологиялық жағдайы ерекшелікпен
қарастырылған. Мысалы, неміс сарапшысы У. Хальбах былай ... ... ... ... тым ... ... Өзбекстан мен Түрікменстан
жағдайында ол тек ... ... ... су ... ... ортаға зиян келсе, Қазақстанда кеңестік дәуірден қалған атомдық,
химиялық және биологиялық қару-жарақтарды ... ... мен ... ... ... ... ... Жезқазған, Павлодар сияқты
солтүстік және орталық Қазақстандағы өндіріс ... ... ... ... ... саласынан Арал теңізінің құрғау ... ... ... өзекті мәселе болып табылады» [Хальбах Қазақстанның
дамуы II-ші ... ... ... ... XXI ... су ... ... маңыздылыққа ие болады делінген. Осы ретте су қорларын пайдалану
мәселесі Қазақстан үшін тек ... ... ... ғана ... ... ... ... құрамды бөлігіне айналуда.
Есірткі саудасы мен есірткі тасымалын
Зерттеулердегі мәселелердің негізі ең ... ... ... пен тұрақтылық тақырыбына бағытталған. Неміс және өзге ... ... аса ... ... - аймақтағы жетекші
державалардың саясаты, геосаяси айналасы, Ресеймен және ... ... жаңа ... мемлекеттердің қалыптасуы, ... ... ... мен ... ... ... ... кейінгі
оның құндылықтарын ұстану жағдайы, халықаралық аренадағы жағдайы. ... ... ... ... ... ... мемлекеттер
қатарына өту кезеңі мен нығайып қалыптасуына, аймақ ... ... ... ... мән ... Және де орта-азиялық
мемлекеттер қоғамының тарихтағы және қазіргі кездегі ... ... ... ... ... жағының әсері мен қауіптілігін зерттеу ерекше
орын алған.
Батыстық көзқараста ОА-дағы қауіпсіздік ... ... ... ... ... - ең ... этникалық қақтығыстардың
ықтималдылығы. Олардың пікірінше, кеңес өкіметі құлағаннан кейін ОА-да
ұлтаралық қақтығыстардың ... ... ... ... Барлық жаңа
мемлекеттерде көршілес мемлекеттің жетекші немесе титулды ұлты ... ... ... ... орналасты.
Алайда неміс және батыстық зерттеулерде бұл мәселені көтеру XX 90-шы
жылдарында өзекті болып саналғанмен, XXI ... жаңа ... ... ... ... ... бүгінгі таңда аймақта орын алған
мәселелер қатарына жатпайды. Неміс және батыстық ... бұл ... ... яғни Қазақстанның превентивті ұстанымының нәтижесінде
мол, тиімді табыстарға жетуінен кейін тек қана ... ... және ... ... ... ... үш ... (Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан) тұрғындары қатысында
көтереді.
Сонымен ... ... ... ... ... бар ... лаңкестік
пен экстремизм, есірткі саудасы және ұйымдастырылған қылмыс мәселелері ... ... ... ... тұтастыққа ерекше мән беретін неміс
саясаттанушыларының арасында аймақ ... ... мен ... ... Аймақ елдері тәуелсіздік алғаннан кейінгі
алғашқы ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырды. Соның нәтижесінде аймақтың
дамуына түрлі мемлекеттердің ықпал етуі ... ... ... ... ... қандай болады деген сауал ... ... ... ... яғни аймақ ислами дамуды
қолға алса, ол фундаменталистік сипат ала ма, жоқ әлде ... ... ... ... ... қала ма, ... ... ұлттық ерекшеліктері үстем
бола ма, жоқ әлде зайырлы даму қолға алынады ма деген сауалдар.
Ислам және саясат ғалымы А.Кремер ... ... ... Жандану,
қудалану, құрал ету” атты мақаласында ОА VII ғ-ғы араб ... ... ... ... маңызды орталығы болып келгендігін ескере
отырып, мынадай тұжырымға келеді: “Аймақтан, әсіресе XIV ғ. ... ... ... ... Оның ... ... ... ғасырлар бойына сопылық
дәстүр басым келді. Кеңес өкіметіне қосылу оқиғасымен бұл ағым ... еді. ... ... қатар, ислам дініне де бақылау жүргізді.
Соған қарамастан, ОА ... ... және ... ислам қайта өмір сүрді.
Қайта құру кезеңіндегі қысым ... ... діни өмір ... ... Өз ... алғаннан кейін барлық орта-азиялық мемлекеттерде
ислам өз кейпіне келді. Ең ... ... ... жіті ... [, ... ... А.Кремердің зерттелініп отырған объектіге жақындығының
шамалы екенін байқауға болады. Бұл сын өзге де ... ... ... ... ... батыстық зерттеушілерге тән. Себебі,
кезкелген аймақтың немесе белгілі бір елдің өзіне тән мәдениеті мен ... ... ... ... ... және ... Еуропада немесе
буддизмнің Оңтүстік және Шығыс Азияда негізгі дін ретінде танылуы) әлемдік
дін Исламның Орталық Азия елдеріне ... ... ... ... ... ... ... діні ежелден Орталық Азия елдерінің ортақ әрі
негізгі діні ... ... ... ... ... ... ... және лаңкестік төңірегінде жүргізген жағдайдың өзінде біржақты
қараудың реті жоқ. ... ... мен ... ... ... ... ... тоқтату уақыты әлдеқашан жеткен. Философиялық
тұрғыдан қарастырғанда Ислам дінінің ... ... пен осы ... еш ... жоқ, керісінше Ислам бейбіт өмір сүру мен
рухани дамуды уағыздайды. Сондықтан да бұл ұғымды ... ... ... өзі ... орын ... ... емес ... шешуде дұрыс бағыт болып саналмайды. Жалпы, әлемдегі елдердің
діні, мәдениеті мен өркениеті ... сөз ... ... ұстанымды
қолға алу қажет, себебі бұл ұғымдар жалпы адамзаттың рухани ... Бір ел мен ... бір ... мәдениетімен қылмыс, террор
сияқты ұғымдарды ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағына тән
қауіптерге Ресейге тәуелділіктің ... атап ... ... ... ... салаларда Ресейге тәуелді деп көрсетеді [Halbach, U.
Failing states]:
• Сауда-экономикалық қатынастарда;
• Энергетика ... ... ... ... Шекара қорғанысындағы әскери тәуелділік (Тәжікстан Ауғанстан
шекараларына ... ... Азия ... 13% ... орыс ... ... ішіндегі 9,5 млн. орыс ұлт өкілдерін құрайды. Сондықтан да ... ... оның ... ... ... тіл және ұлт
мәселесінде Ресей ұстанымымен санасуы қажет.
Сонымен Германия және Еуропаның ... ... ... ... ... қауіпсіздік және ынтымақтастық жағдайларын тудыру. Олардың
тәжірибесінде белгілі болған қауіпсіздік пен ... ... жолы ол - тек қана ... ... және құқықтық негіздегі
қағидаларды басшылыққа алатын саяси даму, ... ... ... ... экономикаға тартылу және ол үшін ең алдымен типтік ... ... бар ... ... ... ... қажет.
Осындай жобадағы дамуды Германия және ЕО Орталық Азия ... ... ... ... аймақ елдерімен ынтымақтастық барысында аталған даму
түрлеріне, яғни ... және ... ... ... ... мен ... ... қалыптасуына ықпал етуге ұмтылады.
Ресейдің орта-азиялық саясатына сараптама жүргізу барысында Лондон
экономикалық ... ... ... ... ... “Дәстүрлер,
есептеулер, қызметтер. Ресейдің Орталық Азияға қайта оралуы” атты мақаласын
жарыққа шығарған[87] [13, 277]. Онда автор ... ... ... кейін
Ресейдің сыртқы саясатында ОА ешқандай роль ... ... ... ... пайдалана отырып, В.Путиннің екінші рет қызметке тұруынан
кейін Ресей қайтадан аймаққа ... ... ... және инструменттерін
бағыттай бастады деп тұжырымдайды. Автор “ОА - Ресейдің қауіпсіздік саясаты
мен экономикалық ... ... және де ҚХР, АҚШ пен ... ... ... ойын сахнасына айналды. Осы кезекте кеңестік ... ... ... ... болады. Путиннің қайта артқа қайту моделі мен
Ресейдің “басқарылмалы демократиясы” ОА-ның авторитарлы ... ... ... ... олардың Мәскеу диктатурасына бағынуға
әзірлігі жоқ” деген тезистерді келтіреді.
Каспий кеңістігіндегі мәселелер ... ... ... және Шығыс ғылымдары институтының зерттеушісі У.Хальбах өзінің
“Мәскеудің оңтүстік саясаты. ... ... ... мен ... ... ... Ресейдің Каспий төңірегіндегі үстемдігінен айырылды ма деген
сауалға ... ... [21, 77]. ... ... ... бұл сұрақ
талас тудыратын мәселе. Себебі, Ресей бұрынғыдай ОА мен Кавказ аймақтарында
бір өзі ғана ... ... ... деңгейін жоғалтқандығы сөзсіз.
Халықаралық ықпал етудің өсуі мен бұрынғы ... ... ... ... қарамастан, Ресей Каспий төңірегіндегі маңызды
арбитр ретінде қалады. Оның мәнісі, АҚШ, ... және т.б. ... қоса ... ... ... сәйкес ОА-дан Ресейді
айналып өтетін мұнай және газ тасымалдау ... жіті мән ... ... ... ... әкелмек. Осы ретте, нақты бір ... ... үшін ... ... кеңістігіндегі мұнай өндіру орындарының табылуы тек ... ... ... ... аймақтың өзінің де көптеген мүдделерін оятты.
Еуропа өзінің газ ... ... ... ... үміттенген
мерзімде аймақтың мемлекеттері Ресейден ерікті ... ... ... батысқа қарай бағытталған бағдарларын қайта қарастыру үшін
бірқатар ... ... ... ... Түркменстан мен Қазақстан ең
алдымен Ресей мен ... газ ... ... Азербайжан газ
экспортының көбін Еуропаға жіберу жағдайында болуы қажет деп санады. ... ... ... ... ... ... Газпроммен бәсекеге
түспеуіне тиісті болды”,- деп Берлин қаласындағы ғылым және саясат қорының
ғылыми қызметкері Р.Гётц ... ... ... Еуропа мен
Каспий кеңістігіндегі табиғи газ” атты ... ... газ ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы демократиялық және ... ... ... ... ... ... қызмет етуге қабілетті саяси
жүйені заңдастыру болып табылады. Тәуелсіздік алғаннан бері орта-азиялық
мемлекеттер бұл ... өз ... ... ... орындады.
Алайда неміс және батыстық саясаттануында ... ... ... ... ... олардың саяси жүйелерін
заңдастыру үдерісі қазіргі кезеңдегі ғаламдық стандарттағы саяси ... ... ... емес ... орны ... ... ... Демек, ресми құжаттарға сәйкес, орта-азиялық елдер ... ... ... жүйеден бет бұру мақсатында баламалы түрде
«демократиялық» деп ... де, ... ... ... мен ... бөлінуі іс жүзінде әлі де болса ықпал етуге қабілетті
емес. Мысалы, ... ... ... парламенттерде шынайы
оппозициялар қатары жоқ, олардың барлығы да кезіндегі үкімет ... ... ... тараған, соған сәйкес олардың ... ... ... ... ету ... ... ... ретінде, Д.Кра
Қырғызстанның 2006 ж. парламенттік басқару жүйесін қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... орын
алған жоқ деп санайды. Сонымен қатар, ол ... ... ... ... үшін ... парламенттік басқару жүйесі
кеңестік дәуірдегі сайлау сипатымен ерекшеленді» деген тұжырымдаманы
келтірген.
Вена ... ... ... ... институттың
лекторы, саясаттану ғалымы, доктор П.Гайс “Жаңарудың өзге жолы. Орталық
Азиядағы құқық және ... атты ... ол ... ... және ... пен ... ... қатынасты зерттей келе,
аталған аймақтың құқықтық және басқарма жүйесін өте аз ... [, 155]. Ол ... ... және ... ... барысында мынадай көрсеткішті береді: “Тек қана Қазақстанда ... ... ... ... ... және де онда ... ... тән мұрагерлік мемлекеттен бюрократиялық даму мемлекетіне
айналу үдерісі анық байқалады”.
Сонымен, ... ... ... ... сәйкес, демократиялық
даму критерийлеріне еркін және тең ... ... ... ... сөз ... мен БАҚ еркіндігі, адам құқығын сақтау қағидалары,
тәуелсіз құқықтың жүзеге асырылуы және т.б. ... ... ... ... демократиялық және құқықтық даму
мәселелерін қарастыру барысында «Орталық Азия мемлекеттері ... ... ... конституцияларында белгілеген» деген
ескертуді негізге ала ... ... ... ... ... алады.
Олардың пікірінше, Орталық Азияда «демократия аралы» атымен әйгілі
болған ... ... ... дамуы барысында ешқандай демократиялық
алғышарттарын қалыптастыра алмағандығы сияқты, «тұрақтылық ... ... ... ... өтсе де ... тұрақтылыққа жеткен жоқ, олар
тек авторитарлық режимді заңдастыру мақсатын көздеді ... ... ... ... ... ... ... дамуына қатысты
төмендегідей алаңдаушылықтар көрінііс тапқан: «орта-азиялық мемлекеттерде
орын алған авторитарлық ... жүйе ... ... ... ... ... ғана ескеріледі, осы себепті демократиялық консенсуспен
шешім қабылдау ережелері сақталмауына ... бұл ... өз ... ... ... алып ... ... қоғамның
тұрақтылығында кепілдік жоқ, қауіптердің пайда болуын құқықтық тұрғыда
алдын алу шаралары ... ... ... ... ең ... кедергісі
ретінде орта-азиялық саяси элиталарының билікті ... ... ... ... ... ... ... билік басында
отырған орта-азиялық элиталар азаматтардың ... ... ... да олар биліктен айырылып қалмас ... ... ... ... ... ... ... элиталардың билікті жоғалтып алудан қауіптену категориясын дәлелдеу
үшін неміс сарапшылары төмендегідей фактілерді келтірген: «...демократиялық
құндылықтарды ... ... ... 90-шы ... ... ... ... етуі мүмкін, жеке меншік құқықтары қайта ревизиядан
өткізілуі мүмкін, заңды меңгерген ... ... және т.б.» ... 23 ... ... ... неміс және еуропалық саясаттанушыларының
ұсыныстары әрине, орта-азиялық мемлекеттердегі демократиялық ... ... ... ... жоғарыдан дайындаған абзал, өйткені билікті
санаулы ... ... ... ... ... ... ... да
қамтамасыз ете алмайды.
Неміс саяси көзқарасында демократияландыру нәтижесінде биліктің бөлінуі
арқылы орын алатын демократиялық жүйе мен оның ... ... ... ... ... ... ережелері орта-азиялық элиталар үшін қауіп
ретінде танылады.
Сонымен қатар, «бұқара ... пен ... ... ара қашықтық тым
алшақ, мемлекеттердің халыққа, халықтың мемлекетке деген сенімдері жоқтың
қасы, ол ... ... ... ... таңдаулы адамдарды
қабылдауынан көрінеді» деген сияқты пікірлер келтірілген.
Мемлекет пен халық арасындағы сенімсіздіктің салдарын неміс авторлары
Қырғызстандағы ... ... мен ... ... дәлелдейді.
Алайда Өзбекстан мысалында, Өзбекстан үкіметінің Андижан оқиғаларын
сырттан ... күш, яғни ... және ... үкіметтік емес
ұйымдардың әрекеті деген дәйектемелер келтірілмеген, келтірілген ... ... ... ... ... ... ... және екіншіден,
тиімсіз нәтижелерге әкелгендігі қарастырылмайды.
Андижан оқиғасы мен Қырғызстандағы ... ... ... деп ... ... ... көтермейтіндігі анық, керісінше
батыстың ... емес ... ... ... ... ... ... екендігі айқындалған[90]. Демек, ... ... ... ... ... алу мен ... ... көздеген акторлардың өздері тұрақсыздандырғыш қауіпті
факторларға айналуының дәлелі. ... ... ... ... ... ... ... биліктің
ауысқандығы емес жеке адамның ғана ауысқандығын байқау қиынға соқпайды, ... ... ... ... ... кеткен. Осыдан шығатын қорытынды,
әрине сырттан міндеттелген көтерілістер нәтижесі тұрақсыз жағдайға әкеледі,
ол тек бір мемлекет шеңберінде емес, ... ... ... ... ал содан кейін тұрақсыздықты ретке келтіру ісі ... ... ... елестету қиын болмайды. Осы ретте, М.Лаумуллиннің
«батыстың екіжақты стандарттарына байқампаздықпен ... ... ... ... ... ЦА].
Неміс саясаттануындағы Қазақстанның демократиялық даму көрінісі.
Халықаралық саясат және ... ... ... ... (ғылым
және саясат қоры) ғылыми қызметкері болған Б.Эшмент өзінің «Қазақстан
демократия жолында ма?» атты есеп беру ... 1995 ж. ... ... ҚР
президентінің қызмет ету мерзімін ұзартуы жөніндегі референдум барысындағы
байқауларын ... ... ... на пути ... ... ... Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан президентінің
коммунистік, ... және діни ... ... ... ... ... ... белгіленген демократиялық
даму жолы шынайы болып көрінгенімен, сол кезеңдегі алғашқы қадамдардың
өзінде авторитарлы ... ... ... ... 1995 ж. ... ... мен президенттің қызмет ету ... ... ... ... ... бағыттағы даму қадамдарын көрсетті»
делінген. Б. Эшмент Қазақстанда өткен 90-шы ... ... ... ... барлығы дерлік ЕҚЫҰ және батыстық демократия
өлшеміндегі стандарттарға сәйкес емес, сайлау нәтижелері мен ... деп ... Оған ... ... ... «Қазақстандағы
ішкі саяси пікірталастар сын көтеруге қабілетсіз, және олардың сипатына
өзгеше ойлайтындардан ... тән» деп ... ... ... «ел президентінің сөздерінде «тұрақтылық»
контекстінде ... ... ... қатар жүреді» деген байқауларды
келтіреді. Оның байқауы ... ... ... ... ... елдегі еркіндік контекстіндегі жікшілдік тиімді
нәтижелерге ... көзі ... ел ... ... ... ... ... деген түсініктер халық санасына ... ... ... Азербайджан және Тәжікстан жағдайлары мысал
ретінде келтіріліп, ... ... ... ... қақтығыстардың ықтималдылығына назар ... ... ... ... үшін ел басының жария етілмеген біржақты шешімдері
тиімді ақталынады деген сын айтылған.
Дегенмен де ... ... ... 1994 ж. ... ... ... ... сараптамашылар және белгілі бір ... ... ... алу ... ... ... ... келген:
«Қазақстандық сарапшылардың 80% Қазақстанның мемлекеттік басқару формасы
авторитарлы деп берген болса, оның 55% ... жүйе деп ... ... ... алу барысында Қазақстандағы кәрі мен
жастар арасында ел басының басқару жүйесіне позитивті ... ... орта ... тұрғындар сыни көзқараста. Еуропалық комиссияның
евробарометріндегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... болса, 74%
қанағаттанбайтындықтарын айтқан.» [Эшмент 24 бет]. ... ... ... ... ... ... тұрғындары
«демократиялық дамуды маңызды деп есептеуден алыста ... ... ... де, ... оны ... ... халықтың өзінің саяси
шешімдерге ықпал ете алатындығына сенімі аз, олардың ... ... үшін ... ... ... қарағанда менталитетке сай
дәстүрлі авторитарлы басқару тән» деген ... ... ... үкімет
билігіне төтеп бере алатын дұрыс оппозиция жоқ, өздерін «оппозициялық» деп
таныстарған партиялардың тиімді немесе іліп алар ... жоқ, ... ... ... іс-әрекеттеріне сын тағумен ғана айналысады».
Эшмент Федеративті үкіметке Қазақстандағы мемлекеттік құрылымдардың
демократиялық жолда дамуына, еркін ... ... және ... ... ... сенімін арттыратын саяси тенденцияларға қолдау
көрсетуді ұсынған.
Сондай-ақ, Б.Эшмент “Қазақстандағы элиталардың ... ... ... ... ... атты еңбегінде батыстық элита мен ОА елдері элитасының
қызметке қалай қабылданатынына сыни тұрғыда салыстырмалы сараптама жасаған
[91][17, 175]. Сонымен ... ... ... ... ... ұлт ... ... роліне, аймақ және ұрпақ ... ... ... ... ... ол ... ... “аталған
факторлардың ешқайсысы да ОА-дағы элиталардың қызметке алынуын түсіндіре
алмайды, себебі Қазақстанның мысалы тек бір ғана ... дей ... “90 ... ... мен ... арасындағы қарама-қайшылық бүгінгі күнге
қарағанда ... ... және ... әулеттен болу” тек 90 жж.екінші
жартысында кейбір ұйымдарда ғана көріне бастады деп өз ... ... ... ... ... ... даму көріністері.
Неміс сараптаушысы Б.Эшмент өзінің «Kirgistan: Von der Insel der Demokratie
zum Zentrum der ... ... ... ... ... атты ... ... Киргизстан]. Қырғызстандағы
демократиялық дамулар жайында былай дейді: «Кеңес Одағы ... ... тек қана ... Азия ... ... емес, сонымен қатар
бүкіл ТМД шеңберінде демократия бағытындағы саяси трансформация ... ... ... болып саналды. Алайда, 1995 жылдан бастап бұл
«демократия аралы» барлық басқа ... ... ... кері ... ... ... түрдегі «сарғалдақтар көтерілісі» деп аталған 2005
жылғы төңкеріс көп өзгерістерге ... ... ... да саяси
құрылымдардың ауысуы орын алмады, тек қана саяси ... ... ... Содан бері Қырғызстандағы анархияның орын алуымен сипатталады».
Кеңестік дәуірдегі ... ... ... ... ... ... басшысы болып тағайындалған А.Ақаевтың 1991 ... ... ... болмауынан қысқа мерзім ішінде өткен
халық сайлауы нәтижесінде елдің президенті болып ... ... ... «Қырғызстанның саяси жүйесі демократиялық бағыттағы
дамуда ең жақсы жетістіктерге жетті» деп жарияланды. Себебі, 1993 ж. ... ... ... ... ... ... ... мен адам құқығы қағидалары басшылыққа алынған, сонымен
қатар Конституция парламенттік ... ... ... ... ... ... заң ... функция, шешуші қызмет
орындарын тағайындау, қажет болған ... ... ... ... енгізу істері болды.
Б.Эшменттің зерттеу жұмысында көрсетілгендей, 1994 ... ... ... мен ... ел ... ... кетті» деген
ақпараттардың жиілеуінен кейін шыдамы таусылған А.Акаев орта-азиялық
әріптестерінің ... ... ... ету өкілетін заңды түрде кеңейтіп,
парламент құзырындағы билік ету нүктелерін өз қолына ала ... ... 1996 ... бастап негізгі заңға бірнеше өзгерістер енгізіледі,
соған сәйкес ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Үкімет тарапынан растау үшін келген шешімдерді үш ... ... ... тарқатылды. Орта-азиялық үлгі бойынша,
жаңа сайланған парламент депутаттары арқылы президенттік қызмет мерзімін
ұзарту ... ... ... жоспары Қырғызстанда іске аспады. Алайда,
1995 (үш кандидатқа қарсы 71,6 % дауыспен) және 2000 (бес кандидатқа қарсы
74,5 % ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуінің нәтижесінде жеңіске жетті. Заң бойынша
екі бірдей қызмет ету мерзімі (1991 ... ... ... ... Жоғарғы
Кеңестің шешімі бойынша болғандықтан) аяқтала бастаған соң, ... ... ... ... сайлауға түсу құқын «үш мерзімге» дейін ұзарту ... ... ... ... жағдайлардың барысында Қырғызстан Республикасындағы сайлаулар
халықаралық ұйымдардың байқауы бойынша, «сәл ғана ... ... өтті ... және де ... ... ... 1996 ... кейін-ақ
тәмамдалды. Конституцияның мәтінінде бекітілген ... ... ... ... жүргізу түрі екі басқа.
Б.Эшменттің бағалауы бойынша, Қырғызстандағы демократиялық дамулар өзге
орта-азиялық елдердерге ... ... ... ... ... ... партиялар мен қоғамдық ұйымдар іс жүзінде де еркін жұмыс
істеуге мүмкіндіктері болды. ... ... сөз ... мен ... ... ... нәтижесінде елде 3000-ға жуық үкіметтік емес
ұйымдар ашылды, оның көбісі шетелдік ... ... Олар ... ... ... ... тұрғындары өздерінің үкіметке ... ... ... ... ... Алайда, халықтың алға
шығарған өкілдері Ақаевтың сол бұрынғы ... ... ... берген мәліметтері бойынша, 2005 жылдың ерте көктеміндегі
жаппай көтерілістің себебі, парламент ... ... өтуі ... ... ... ... кетуі мен парламеент
сайлауын қайта жүргізу болған.
Неміс сараптаушысының қорытындылары ... ... ... ... ... ... ол ... болып саналады. Сонымен
қатар ешқандай саяси жүйенің немесе элитаның орын ... ... жоқ, ... ... ауысуы орын алды. Саяси жүйе ... ... де ... ... ... Қырғызстанда оппозиция тобы болған емес. Акаевтан
кейін билік басына келген Қ.Бакиевті сайлаушылар оның шығу ... ... ... ... ... да ... бір ... біржақты қолдау тек
демократияландыру үдерісіндегі кедергіге ғана әкеліп қоймайды, мұндай іс-
әрекеттер сонымен бірге ішкі тұрақтылыққа да ... ... ... ... Отто Зур ... институттың халықаралық
саясат кафедрасының ғылыми қызметкері, саясаттану ғалымы К.Граубнер және
Одер ... ... ... ... ... ... ... "Қырғызстанда демократияланудың далалық сынағы.
Көлеңкелі мемлекет пен сарғалдақ ... ... атты ... ... ... ... ... араласу, сонымен
қатар әулет арасындағы қарама-қайшылық әрекеттері деп ... ... ... ... ... жауап емес
деп санайды[92] [19, 195]. Олардың пікірінше, ... ... ... ... саясатты қалыптастырды. Осы ретте “билікке қырғыздың
көлеңкелі мемлекетінде тек байлыққа қол жеткізіп, оны ... мен ... ... адам ғана ... ... пікір қалыптасқандығы сыналады. Осы
жағдайды дәлел ретінде 2005 жылдан бері мемлекеттегі шегіне жеткен ... ... ... ... ... ... жүйеде батыстың демократияландыру талаптары аса үлкен әсер ете
алатындай болмайды.
Неміс саясаттануындағы Өзбекстанның ... даму ... ... Өзбестандағы демократиялық дамулар жайында ең алдымен
оның «қалыптасқан дәстүрлеріміз демократиялық қағидаларға ... ... ... ... ... ... өзбек салт-дәстүрінде ерекшеленген
«кәрі мен жас, ұстаз бен оқушы басшы мен қызметші, ер мен ... әке ... ... ... ... ... ... демократия
моделі қарама-қарсы» деген желеумен батыстық демократия құндылықтарын ... анық бас ... ... ... ... ... туындайтын осы сарындағы аргументтер ... ... ... ... ... ... ішкі істеріне
араласпауды талап ету» деп қарастырылады.
Неміс және ... ... ... ... пен Ынтымақтастық
ұйымына мүше болып саналатын Өзбекстан ... адам ... ... ... ... ... кері қадамдарын сынға алудан
қайтар емес. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... Германияның үлесі туралы баяндамасында
ұйымның ... ... ... ... ол ... Андижан
оқиғаларынан айқындалғанына назар аудартады. Оның ... ... ... ... ... орын ... ... тергеусіз қырып салған; Өзбекстан тарапы ЕҚЫҰ-ның
ережелеріне ... ... ... ... ... ... кезкелген
сынды мемлекеттің ішкі ісіне араласу деп ... ... мен ... ... ... Андижан оқиғалары туралы баяндамалары кері
қайтарылған[93] [,5].
Андижан оқиғаларынан ... ... ... елдермен қарым-
қатынасы шиеленісті жағдайға ... ... ... ... ЕО-тың
Өзбекстанға экспорт санкциясын жариялауын атап көрсетуге болады, алайда ЕО-
тың бұл ... ... ең ... оның өзіне тиімсіздігін көрсетті.
Өйткені, ЕО-тың Өзбекстанмен қарым-қатынасын тежеу немесе үзуі ең ... ... ... ... ... ... ... келетін еді.
Демек, еуропалық елдердің мұндай тәсілмен мәселені ... ... ... 2007 ж. ... ЕО-та төрағалық етуі барысында неміс
сыртқы істер министрлігінің басшылығымен Астанаға келген ... ... ... ... ... «ендігі кезектегі ЕО-тың
Өзбекстан ішкі істеріне араласу қадамдары ЕО пен Өзбекстан арасындағы ұстаз-
оқушы ... ... ... ... ... ... жағы адам құқығын сақтау мен демократия тақырыбында диалог ... ... ... ... ... ... ... нұсқайды және
мәдени ерекшеліктер міндетті түрде ескерілуі қажет деп санайды[94].
Әлбетте, батыс ... адам мен ... ... қатынастарда күш
қолдану қылмыс деп саналатындығын, адам құқықтарын сақтау қағидаларына
сәйкес емес ... және ... ... ... ... ... отырып, халықаралық даңкестік пен экстремизм сияқты жаңа
қауіптерді желеу етіп, әлемнің кезкелген нүктелерінде ... ... ... ... ... ... орта-азиялық мемлекеттердің саяси және ғылыми топтарының
еуропалық талаптарға берген жауаптары ... ... ... дәл сол ... ... ... ... туғызады, өйткені,
қоғамның дайындығынсыз батыстық демократия құндылықтарын ... орын ... ... алып ... ... мемлекеттік хатшысы К.Райстың мәлімдеуі бойынша, АҚШ-
тың ... ... ... ... ... ... болса, ал мәдени
тілде демократияны ... ... ... Ал американдық үлгідегі
либералды демократия дегеніміз ... ... ... ... мен
мемлекеттілік қағидаларға қарсы тұратын индивид ретінде таниды, ... ... ... ... жоюды көздейді[95][46 бет].
Мұндай ұстаным, демек, батыс елдерінің орта-азиялық мемлекеттеріне
либералды демократияны енгізуді ... ... ... пен ... ... қатынастарда күрделі кедергілерді туғызатыны түсінікті
жағдай.
Орта-азиялық мемлекеттердің ислам діні бағытында даму келешектері неміс
және еуропалық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде орын алып жатқан даму үрдістері ... ... ... алаңдатады.
Осы ретте, неміс дамыту саясатын зерттеу институтының ғылыми
қызметкері, ... ... ... ... Орталық Азиядағы
демократияға қолдау көрсету” атты еңбегінде Кеңес Одағы құлағаннан ... ... ... ... және ... емес ұйымдардың ОА-да
демократияны орнықтыруға қолдау көрсетуге ... ... ... ... ... ... мен нығайтылуына олар ешқандай үлес
қосқан жоқ деген тұжырымға келеді[96] [20, 401]. ... ... ... демократиялық жолда дамуына қолдау көрсету қажет деген
жасырын түсінікті қабылдау адасуға ... ... ... ол ... ... ... емес ... қалыптастыруға ықпал
етуден тұрады деген ойды алға тартады. Гревингхольт: ... де ... ... ... және ... бірізді үйлестірілген түрде
енгізсе, демократияландыруды орындауға жақсы себептер бар дейді.
Неміс саясаттануында «аймақ мемлекеттеріндегі президенттік ... өз ... ашық ... қоғамдық күштердің немесе билік
басындағы элиталарға баламалы күштердің дербес пайда болуына, және ... ... кең өріс ... ... жоқ, сол ... де ... қалыптасуы жай дамуда» деген сипатта көрсетілген.
Орталық Азия мемлекеттеріндегі ... ... және ... ұйымдардың ... ... ... ... ... ... қорғаушы ретінде танылуы нәтижесінде неміс
және еуропалық ... ... ... ... сипаттамаларға ие болған: ресейлік үлші бойынша «меңгерілмелі
демократия» ... ... ... ... ... демократия», «егемендік демократиясы», ... ... ... ... демократия», «шектеулі
демократия», «даму үстіндегі демократия».
Дегенмен де, неміс ғылыми ... ... ... дамуына белгілі бір уақыттың қажеттілігі де ескерілген,
сондай-ақ демократияның жеңіл ... ... ... ... ол ... ... де ... әйгілі.
Сондықтан да, батыс еуропалық елдердің тәжірибесінен ... ... ... ... ... демократияға өту кезеңі сияқты
тоталитарлық жүйеден демократиялық жүйеге өту үшін де ... ... өту ... онсыз да түсінікті.
Қазіргі кезеңдегі орта-азиялық мемлекеттерде орын алған президенттік
басқару жүйесі елдің тұрақтылық жағдайын ... ... ... ... орта-азиялық қоғамдарда емес, сонымен ... ... ... де ... ... ... ... Қазақстандағы
Германияның Төтенше және Өкілетті елшісі болған Г.Вайс ... ... ... жетік саясаткер және мемлекеттік
қайраткер ретінде таниды, сонымен қатар ол ... ... ... ... ... елдің тұрақсыздыққа ұшырамауы мақсатында
барлық мүмкіндіктерді орындайтындығына сенімді. «Өйткені», - ... ... ... ... ... ... тек елбасының
нәтижелері»[97].
Бұрынғы неміс елшісінің меңзеп отырғаны, Қазақстанда күрделі саяси
реформалардың орын ... ... ... ... ... саяси жеке адамға
ғана емес, сонымен бірге тиімді заңдастырылған саяси ... ... ... ғана ... ... қол жеткізілуі мүмкін.
Саяси реформалар дегеніміз әлемдік тәжрибелерден танымал парламент күші
және сот жүйесінің ... ... ... Бір ... ... ... бір
саяси жүйеге өту үшін өте көп заңнамалық актілерді қабылдау ... ... ... орын алуы үшін кәсіби дайындық пен парламенттің кеңеюі қажет.
Парламенттің тиімді қызмет атқаруы үшін, неміс сарапшыларының ұсынысы
бойынша, ... ... ... сайлау округтан жүргізілсе,
парламенттегі кәсіби оппозицияның қалыптасуын беретін еді.
Сонымен қатар, соттың ... ... өте ... ... ... тарапынан сотқа сенім болмаса, онда олардың ... де ... ... экономикасы аймақтың бірізді тұрақтандырылуына мүдделі болуы да
осы себептен. Өйткені неміс кәсіпкеолері мен ... ... ... ... олардың белгілі бір елге инвестиция құюы үшін ... ... ... ... әкімшілік пен сот жүйелерінің кепілдігі
қажет. Қазақстандағы неміс елшілігінің мәліметтеріне қарағанда, ... ... ... ... инвестиция құю деңгейі өзге
елдердің инвесторларымен салыстырғанда төмен деңгейде, ... ... ... ... ... инвесторлары Орталық Азияда 12-ші орынды иеленген.
Жалпы, қазіргі кезеңдегі орта-азиялық мемлекеттердің саяси-идеологиялық
дамуы неміс сипаттамаларында төмендегідей ... ... ... ... ... зайырлы және діни басқару үкіметі
арасындағы, ... мен ... ... ... ... және
коммунистік жүйелер арасындағы үйлестірілген буферлі кеңістік. Демек, осы
жерден бастап, еуропалық-батыстық кеңістік тоқтатылып, мүлде ... ... Осы ... ... ... ... айқындалады, яғни түрлі
жақтардың тілін тапқыш, саяси-идеологиялық сипаты ... ... ... ... ... ... ... бір арнаға сыйдыра алатын
өміршең болмысы ерекшеленген» [Кра, ... ... де, ... Азия
аймағындағы, оның ішінде әсіресе Қазақстан үшін бұл жағдай мол тәжірибелі
деген батыстық ... мен ... ... өзінде бұрын соңды орын алмаған
күрделі құбылыс, әрі ... ... ... ... Осы ... ... әрине орта-азиялық мемлекеттер басшыларының көпвекторлы ... ... ... қатар жергілікті тұрғындардың төзімділігі мен
ауызбіршілігінің нәтижесінде қол жеткізілген ... ... ... ... ... ... ғаламдану шарттарына сәйкес және тиесілі
мерзімге ... ... Азия мен ... ... өз ... пен нақтылықтан қарағанда, көпжақтылықты таңдауға мәжбүр.
Қорыта келгенде Орталық Азияны тұрақсыз аймақ ... ... ... Орын ... ... ықтималды қауіптерге шекаралық,
этносаралық және энергетикалық-экономикалық мәселелер жатады, алайда олар
ешуақытта күрделі қысымға әкелген ... ... да ... ... ... ... ... өлшеулі әрі салмақты шешімді
қажет етеді.
2.3 Экономикалық реформалар мен кедейшілікке қарсы күрес мәселелері
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі ... Азия ... тән ... даму ... ... ... ... 1994 ж. өзінің
«Failing states?: Nationale, staatliche und ... ... ... ... атты еңбегінде төмендегідей көрсетеді:
• Бұрынғы кеңестік ортақ экономикаға бейімділік;
• Әлеуметтік артта қалушылық және инфрақұрылымдар тапшылығы;
• Ауылшаруашылық және ... ... ... ... ... саудаға тәуелділік (Қазақстанда34%, ... ... 39,5%, ... 41,6%, ... 45,2%)
Орталық Азияда құрылымдық реформалар 1991 жылдан бастап көрінді,
жекешелендіру ісі, ауылшаруашылық және өндірістік салалары, қызмет көрсету
ісі, жаңа салық жүйесін ... ... ... ... және кәсіпкерлер
үшін бостандықтар берілу қолға алынды.
Қазақстан. Қазақстанның экономикалық даму ... 1992-93 жж. ... тек 1991 ... ... 25% төмендеген. Кәсіпкерлердің 30% ғана
салық төлейтін болса, импорт тауарларынан түсетін ... ... ... пен ... ... жоқтығынан мемлекет еншісіне тимеген.
Соның салдарынан елдегі әлеуметтік төлемақылардың, оның ішінде ... ... ... ... 1993,13 ... ... 1997 жж. Ресейде басталған экономикалық дағдарыстың
Орталық Азия елдері ішінде әсіресе Қазақстанның қаржы және ... ... ... ... оның ... ... Ресейдің кедендік одақтасы
болды [Halbach, U. Reaktionen auf die ... in den Staaten ... ... бай Қазақстан өзінің экономикалық дамуын жылдам ... ... ... және ол орта-азиялық елдермен салыстырғанда аз да
болса шамалы кеңестік көне индустрия ... ие ... ... ... халықаралық экономиканың назары ерекше болды, Қазақстанның
экономикасын дамытуға ... ... ... ол ... ... ты ... ... конценрндер мен банктерден инвестициялар тарту ... ТМД ... ... ... 2-ші орынды иеленді. Инвестициялық
климаттың тиімділігінен елде көптеген шетелдік фирмалар мен ... орын ... ... ... мұнай өндіру секторында
орналасқан.
Ал, 1998 жылы неміс ғалымы У.Хальбах өзінің ... ... ... und ... атты ... I-ші ... экономикасының дамуы жайында мынадай фактілерді келтіреді:
«Каспий теңізі ... ... ... ... шикізат
көздерінің нәтижесінде халықаралық қауымдастықтың бағалауы бойынша, жақсы
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... арналған шетелдік инвестициялардың 80% Қазақстан
үлесіне тиді. Инвестициялардың басым бөлігі ... мен газ, ... ... транспорт секторларына тартылды және осы ... ... ... ... жүзеге асырылды. Ауыр өнеркәсіп, транспорт
және коммуникация саласынан өзге ... ... ... ... ... жекешелендіру ісі айтарлықтай
нәтижелерге жетпеді. Бұл үдеріс бәсекелестікті ... ... тек ... ... ... Банк жүйесі жекешелендірілді, ... ABN AMRO, ... ING Barings, Deutsche Bank, Dresdner ... ... ... ... қаржы нарығына тартылып, Алматы
қаласы Қазақстанның қаржы орталығына айналды. ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасы ашық және
либералды болуына байланысты позитивті сипатқа ие. Ол ... ... ... ... ... ... үшіншіден сыртқы
сауда кеңінен ширатылды. Қаржы саласында Қазақстан гиперинфляцияны басынан
кешірді. ... ... ... ... ... ұлттық өнімнің 5,5%
құрады, ал ол өз кезегінде сыртқы несиенің өсуіне алып келді» [Halbach, U.
Kasachstans Entwicklung zwischen ... und ... Teil ... өзінің «Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und
Schatzkammer» атты ... II-ші ... ... ... саяси мәдениетін және ұлттық құрылымына сараптама ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан әлеуметтік мәселелерге жолықты. 90-шы жылдардың
алғашқы ... орын ... ... ... ... ... пен ... әлеуметтік қызмет көрсету және қамтамасыз ету
міндеттерінен ... ... ... мен реформалық саясат
барысында тұрғындардың көпшілігі кедейленуге айналды, жаппай жұмыссыздық
мәселесі тұрды. Халық үшін ... ... ... ... ... ... көрінді. Ширатылған қызмет көрсету салалары денсаулық
сақтау мен білім беру ісі ... ... ... екі есе
төмендеген, эмиграция салдарынан ... ... ... ... мен ... саны 39% күрт ... кеткен. Денсаулық сақтау
жүйесі және сақтандыру саласы 1995 ж. мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... болды, себебі
Қазақстанда туберкулез және эпидемиялық аурулардың көбеюіне байланысты
шетелдік ... ... ... Демографиялық хал-ахуал да
регрессияға ұшырады. Әлеуметтік дағдарыс пен ... ... жыл ... ... ... ... ... қазақ және орыс ұлттары арасындағы
шиеленісулер тұрақтылық сараптауларында негізгі ... ... ... ... ... қарағанда дағдарыс салдарына ... ... ... ел ... мен ... ... іздемейді»
[Halbach, U. Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und Schatzkammer.
Teil ... ... ... мен сыртқы сауданың бостандығы
үшін институционалдық құрылымдардды ашуға ұмтылды. Орталық Азияда алғашқы
болып өзінің ... ... ... өзге ... ... ... ... кедей болған Қырғызстанның өндірістік саласы
да тоқырауға ұшырап, халықтың өмір сүру деңгейі нашарлап кетті [Хальбах ... ... ... ... 1997 жж. басталған қаржы және экономикалық
дағдарыс Қырғызстан экономикасына өз әсерін тигізбей ... ... ... нәтижесінде 6% ... ... ... мен ... саясатты тек 1994 жылдан ғана
байтаған. Мақта экспорттаудан 2-ші орында ... ... ... ... келетін болғандықтан оның да қаржы және басқа ... ... ... және ... дағдарыстың ықпалы болды.
Нәтижесінде Өзбекстан Ресеймен тек АҚШ ... ... ... жүргізетін
болды.
Тәжікстанның алғашқы жылдардағы экономикалық дамуын У.Хальбах былай деп
баяндайды: «Елдің гашар экономикалық даму ... ең ... ... ... ... себеп болды, екіншіден соғыс салдарынан маңызды
өндіріс салаларында қызмет еткен орыс ұлт ... ... ... 500 000 ... ал ... ... 200 000 адам
жұмыссыздыққа тап болған қиын жағдайда шаруашылық тапшылығы 54% ... ... ... ол өзін бұл тығырықтан алып шығуға күші келмейді»
[Хальбах 14 бет].
Түрікменстанның алғашқы жылдардағы жағдайы неміс ... ... ... ... ... ... жақсара түсті. Оның себебі
Түрікменстан әлемдегі газ ... ... ... 4-ші ... тұр. Алайда, ол
мұнайды экспорттауда ел басы асығыстық танытпайды, өйткені ... ... ... ... ... пайда мемлекет қажеттіліктерінің 80% жабады.
Ел басының берген жоспарында ... ... ... жоқ ... тек ... ... жағында. Қазақстан, Ресей, Украина ... ... ... ... ... ... ... тасымалдауға бағаны
өсіруі салдарынан кедергілерге кездесті. Баламалы тасымалдау жолы Түркия
мен Иран ... ... ол ... ... ... жағдайы
шешілмейнше, Түрікменстан ұстанымы шектелуде. Түрікменстан Иран темір
жолдары ... ... ... ... ... ... ... үшін ең тиімді транспорт көзі болып саналады. Себебі, ТМД
мемлекеттері арқылы газды тасымалдау ... ... ... ... ... ... ... оның үстіне ол мемлекеттер көп қарызданады. Ал
Түрікменстан өз кезегінде ТМД мемлекеттері ішінде шетелге ... ... ... болып саналады. Хальбах өз еңбегінде «Түрікменстан басшысы
өзінің сарайын безендірумен айналыспайды. Сондай-ақ елде газ, электр ... және су ... ... ... Номенклатуралық жолдан бас тартқан
Түрікменстан демократиялық жолды таңдамаған жағдайда да осындай ... ... ... ... ма» деген сауалға жауап іздейді.
Аймақтағы осындай экономикалық жағдайларды, экономикалық ... ... ... ... ... талдау жасаған неміс
ғалымдары «аймақтың экономикасы, әсіресе ... ... ... оның ... ең ... ... тәуелді» деген тұжырымды
растайды.
Осы орайда, соңғы ... ... ... ... ... диалог
жүргізу әдісі тиімді әдістердің бірі болатындығын мойындау ... ... ... ... секторалды топтар шеңберіндегі диалог
жүргізу арқылы ортақ мүдделерді түйістіруге мүмкіндік туады, ... ... ... есебінде екіжақты идеялар мен ұсыныстар тыңдалады.
Тағы ескеретін жайт, ол ЕҚЫҰ құрылымдарының аймақта тиімді ... ... ... бұл ... және ... ... ... өзінің
нақты мақсаттарын батыл шешуге ... сол ... ... шиеленісті
жағдайлардан кейін екіжақты мүдделерді кіріктіру тетіктерін таба алды.
2.4 Аймақтық ынтымақтастықты дамыту ... ... ... ... ... тек қана ... ... мүдделері емес,
сонымен қатар ол сыртқы акторалар, оның ... ... да ... ... ... Германияда 2006 жылдың соңында ... ... ... ... ... ... 2020 жж ... Азия»
атты конференция болып өткен. Осы ретте, неміс логикасына сәйкес «белді
континенттерді қамтитын ... ... ... ... ... асыру, демек жаңа Еуропа, Ресей және Азия территорияларын
бір-бірімен қосатын жаңа технократиялық «жібек жолын» ... ... ... ... ... орын алуы ... емес. Сондықтан да
аймақтар өзара ынтымақтастықты қалыптастыруы қажет. Германия мен Еуропаның
мүдделері бойынша, Орталық Азиядағы өзара ... ... әрі ... қалыптастыруға әкелуі тиіс, ал бұл өз кезегінде Германияның орта-
азиялық ... ... ... ... ... көрсетеді. Германия сол себептен де ... ... ... қатынасын Еуропалық Одақ шеңберінде қиуластырып тұтастай «ЕО - ... ... ... ... синергетикалық жолмен
қалыптастырғысы келеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... аймақтық
серіктестікті қалыптастыру қауіпсіз, әрі ... ... ... ... «ЕО - ОА» ... ... барысында бір-біріне
қарама-қайшы келе беретін мүдделерді орталықтандыру дұрыс шешім ... ... ... ... ... ... ... саяси стратегиялардың әртүрлі болуына байланысты, саяси
мүдделердің жетіспеушілігіне байланысты, ... ... ... ... ... және ... суды ... шекаралық-
территориялық, тасымалдау мәселелерінің реттелмеуіне байланысты ... ... ... ... ... 1994 ж. ... және ... мемлекеттерінің құрған аймақтық бірігуі алғашқы
да жоғарғы ... ... ... ... ... және ... құжаттар Орта-азиялық Одақтың (ОАО)
Мемлекетаралық Кеңесі мен оның ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл ұлтүсті ұйымдар жаңадан ғана
егемендікке қолы ... ... ... ... шешу ... ... дамыту логикасына ... келе ... және ... салалар арасындағы ортақ ... ... ... ... ... үш ... ... бойынша жетістіктерді көрсете алмады. Әрбір елдің
ішіндегі реформалар, ұлттық нарықты және ... ... ісі ... ... ... Оның үстіне, аймақ елдерінің өзара
қатынастары ... ... және ... да ... ... ... тоқырауға ұшырады. Түрікменстан 1995 ж. ... ... ... ... ... ... ... бас
тартты. Сонымен қатар, мәселе азаматтық соғыс салдарыннан ... ... ... ... ... келіп тірелді.
Өзбекстан тарапынан Тәжікстанның одаққа енуіне қарсылық болмағанымен де,
бұл құрылымның әрекет етуін ... ... ... ... ... 1998 ж. ұйым Тәжікстанның қосылумен бірге Орта-азиялық экономикалық
қауымдастық (ОАЭҚ) болып өзгертілді.
ОАЭҚ шеңберінде мемлекетаралық құрылым ... ... ... ... да оның ... ... ... көздеу
мүмкіндігіне ешқандай кедергі болмады және көпқырлы жобалардың тиімділігі
де төмен деңгейге түсірілді. Үш саланы қамтитын ... ... ... транспорттық және азық-түлік консорциумды қалыптастыру
мәселелері шешусіз қалды. Іс-жүзінде экономикалық мәселелерді саяси ... ... ... ... ... ... қалды. Соған сәйкес
аймақтық және халықаралық қауіпсіздік мәселелері, оның ішінде Ауғанстанмен
байланысты ... мен ... жж. ... бөктеріндегі оқиғалар
мемлекет басшылары мен үкімет басшыларының кездесулері барысында тысқары
қалдырылмады. Осындай жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... алып келді. 2002
ж. ОАЭҚ құрылымын оған енетін төрт ... ... ... ... деп өзгертті. Ұйым мемлекетаралық қатынастардың кең көлемдегі
мәселелерін шешумен ... ... ... ынтымақтастық
мәселелерімен қатар аймақтық қауіпсіздік саласында өзара ықпал ... ОАЫҰ ... ... ... ... ... сол ... құжаттардың көбісін нөлге теңеп, өзгертілген ұйым
шеңберінде қайтадан ... ... ... ... гидроэнергетикалық
қорларды өзара тиімді пайдалану, халықаралық көлік тасымалын ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу көзделді. Ұйымның одақтан қауымдастыққа,
қауымдастықтан ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... және ... тиіс ... сапасына қарай
артқа шегінушілік сипатын береді. Ұйым алдындағы шешуге ... ... ... жетістікке жеткен жоқ.
Сонымен, Орталық Азиядағы өзара аймақтық ықпал етудің маңызы мен
деңгейі ... ... ... ол ең ... ... сауда мәселесінде
көрінді. Қазақстан сыртқы саудасындағы ... ... ... ... үлесі Қазақстанның ОАЫҰ-на мүше елдердің сыртқы саудаларында
алатын үлесінен анағұрлым төмен ... ... ... ... ... және ... ... түрде Қазақстанмен ынтымақтастыққа
мүдделі болуы шарт еді. ... ... ... ... ... ... болды.
Дәл осындай пікірді Қазақстан Республикасының сыртқы істер ... ... ... ... үшін ... ... жақсарту өте маңызды. Оның үстіне, аймақтық ... әлі де ... ... жоқ. ... айналымы әлсіз дамуда. Жақын
көрші Өзбекстан мен Қазақстан арасындағы сауда айналым 600 млн. ... ... ... ... 1 млрд. АҚШ ... ... ... ... да ... Азия елдері Ауғанстандағы жағдайды реттеу, заңсыз есірткі
саудасы қарсы ... ... ... ... ... ... шеңберінен
асатын кейбір қауіпсіздік мәселелерінде бекітілген тәсілдерді ұстанды.
Дегенмен де, аймақтық деңгейдегі ынтыымақтастықты ... үшін ... ... болды. Пайда болған мәселелерді субаймақтық деңгейде
шеше алмағандықтан, өзге халықаралық ұйымдарға қосылды немесе Ресей, Қытай
сияқты аймақтан тыс ... ... ... ... ... серіктес
ретінде ең алдымен Ресей аймақтық жобаларға қатысуға қызығушылық танытты.
3. ОРТАЛЫҚ АЗИЯ ... ... ... ... ...... Орталық Азиядағы қатысуын белгілейтін
фактор ретінде
Диаспора – бұл тек белгілі бір этномәдени дәстүрлерді ... ... ... қауымдастық қана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... құралы болып табылатындығын
ескеруіміз қажет [Мухитденова дисс 103 бет]. Әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... ... саналады. Өйткені,
экономикалық қуатына қарай жоғары деңгейде ұйымдастырушылық қабілеті бар
диаспора тек өзінің этникалық ... ... және ... қана ... бірге ол тарихи отаны мен өмір ... ... ... ... ... ... «шынайы көпір» бола алатындығы
дәлелденген.
Көпұлтты орта-азиялық мемлекеттер, оның ішінде әсіресе ... ... ... саласында этникалық фактор маңызды болып саналады.
Қазақстан мен Қырғызстан көпұлтты ... ... ... ... тобы
халықтың құрамды бөлігі ретінде танылған. Жалпы қазіргі ... ... ... Қазақстанда орналасуына байланысты басқа орта-азиялық
мемлекеттерге қарағанда Германияның этносаяси байланыстары ... ... ... ... Сондықтанда, қарастырылып
отырған этносаяси мәселе көп жағдайда ... ... ... ... тұратын неміс этностарына қатысты ұстанған
саясаты екінші дүниежүзілік ... ... және өзге ... ... ... шектелген азаматтар мен
өздерінің қандас туыстарының тағдырлары үшін «ерекше» ... ... ... ... туындайды. Германияның «Қуғынға
ұшырағандарға байланысты заңы» да ... ... ... ... ... ... Германия өткен ғасырдың соңғы ... ... ... ... ... (Қоныс аударушыларды қабылдау заңы,
Қамаудағыларға ... ... ... ... жұмысқа орналасытыру мен
кәсіби білім алуына ... ету ... ... нәтижесінде қоныс
аударылған этникалық немістердің білім алулары мен жұмысқа ... ету мен ... ... ... ... ... жағдайларда неміс саясаты этникалық немістер ағымын
тоқтату мақсатында ... ... ... ... ... мен ... ... көрсету шараларын жүзеге
асыруда. Соған сәйкес Қазақстанның ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайы мен қазақстандықтардың
дәрежесін көтеру арқылы жүзеге асыруды ұсынған. Бүкіл республикаға ... ... ... ... ... ашу ісі ... ... Осындай жобалардың нәтижесінде қазақстандық ... ... ... ... даму контекстінде шешілуі қажет
деп саналды. Ал бұл жағдай әрине Германияның Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... ыдырауынан кейін өзгеріске ұшыраған саяси жүйеде орта-азиалық
мемлекеттердегі этносаяси жағдай да ... ... Азия ... дамуларына байланысты ұлттық тарихтағы нышандар дамытылды, сонымен
қатар өзге ... да өз ... тани ... ... ... тіл және сана қалыптаса бастады. Осы үдерістердің жанында
Қазақстанның ... ... ... ... тыс ... ... көпұлттылықты құрайтын этностардың ішінде ... ... орны ... ... ... мен ... қатынастары мен оның дамуының
негізгі түйінін құрайтын мәселе ол неміс диаспорасының жағдайы ... ... ... ... ... дамытудағы
маңызын көрсету үшін, Орталық Азия мен Қазақстандағы алғашқы немістердің
пайда болуын қарастырған жөн.
Неміс ұлт ... ... мен ... Азия ... ... XVIII ... бастау алады және ол үдерісті зерттеу міндетті түрде
Ресей немістерінің тарихымен байланыстырылады. Олардың келуіне себеп болған
жағдай ол ... ... ... ... ... мақсатында
шығарылған жарлықтары екендігін мойындау қажет. Оның жарлықтары бойынша,
Ресейге келуші немістерге тұрғылықты жерін таңдау мен ... ... ... беріліп барлық шартты жеңілдіктер жасалынған. Нәтижесінде,
Волга бойындағы Ресей ... ... жж. 400000 ... ... ... ... мен Орталық Азия елдерінің Ресей империясы
құрамына енуі барысында ... ... ... ұлт ... қоныстана бастаған. Олардың алғашқы ағымдары ... ... мен ... ... ... бір деңгейде үлес қосқан, демек
оқу–ағарту мақсатында қоныс аударған интеллигенция, әкімшілік ... ... ... құралған.
Географиялық зерттеулерді жүргізген, орта-азиялық елдердің тарихы,
мәдениеті мен ... ... ... неміс өкілдерінің еңбегі зор.
Олардың ішінде ... ... ... ... Г-Ф. ... физикалық экспедицияға қатысқан, Каспий өңірін алғаш зерттеуші
және Жайық өзенінің ... ... ... ... саласында И.Г.Георгидің, Э.А.Эверсманның, қазақ әндерін таспаға
түсірген А.Эйхгорнның ... ... ... ... мен ғылымдағы
дамуына маңызды ықпал етті [Мухитденнова 61 бет].
XIX ғасырда Қазақстанның өнеркәсіп және кәсіпкерлік ... ... ... ... ... Степногорскідегі кен өндіру ісінде,
мұнай және шикізат ... ... ... жұмыстарын жүргізуде неміс ұлт
өкілдері белсенді із қалдырды.
Экономикалық ... ... ... отаршыларын ешқандай
мәдениетінен, тілінен ажырап қалу ... ... ... ... мақсаты орта-азиялық аймақтан жеке меншікке жер ... ... ... нәтижесінде I-ші дүниежүзілік соғыс қарсаңында ... 70 000 ... ... ... олардың көбісі Ақмола, Семей, Орал
облыстарынан жер алған.
Ал II-ші дүниежүзілік соғыс нәтижесінде, 17 жыл бойы өмір ... ... ... ... ... 1941 ж. ... КСРО-ның Жоғарғы Кеңесінің жарлығы бойынша, Поволжье өңірінде
өмір сүрген неміс ұлт өкілдерінің ішінде ... және ... ... ... деген қауіппен одақтың өзге аумақтарына тарату бұйырылды. Бұл
әрекет Кеңес Одағы территориясындағы ... ... ... ... саясаты» ретінде танылады. Осындай саясат
салдарынан Кеңес ... ... ... ... Сібір өңірімен
қатар, Қазақстан және Орта Азия ... ... ... ұлт өкілдері
депортацияланды. Қазақстанда немістер Шығыс және Солтүстік ... ал ... ... ... ... қауіпті болып
саналған, өйткені бұл аймақтар соғыс ... ... ... бар ... ... ... аяқталғаннан кейінгі алғашқы жылдарда неміс
ұлттардың құқықтық ... ... еді, олар ... этникалық
дискриминацияларға ұшыраған, Поволжье аймағына олар ... ... бара ... Тек ... ... ... ғана Қазақстан немістерінің жағдайы
жақсара түскен: қоғамдық ұйымдар мен мәдени орталықтар ашыла бастады, ана
тілін ... ... ... мектептердің ашылуы, мектептер мен ... ... ... үдерістері іске қосылды, соған сәйкес ... ... ... ... ... ... неміс ұлт өкілдері іс
жүзінде барлық Орталық Азия мемлекеттерінде орын тепті.
Орталық Азия мемлекеттері өз ... ... ... ... ... ... өндірістің тоқырауы,
гиперинфляция және халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеп ... елде ... ... ... кіші ұлт ... өз
отандарына қоныс аударуды жөн көрді.
Осындай жағдайда Қазақстан және ... Азия ... ... өз ... қарастыра бастады, сыртқы экономикалық
байланыстарды ... ... ... орта-азиялық мемлекеттер
шетелдік мемлекеттермен сауда-экономикалық қатынастарды ... ... ... ... ... ... Орталық Азия мен Қазақстан елдері үшін Германия Федеративті
Республикасы маңызды экономикалық серіктес елге айналды. Еуропа ... тек бір ғана ... ... ... ... ... ... экономикалардың күрделі әлеуметтік кедергілерге тап болатындығын
орынды ... ... ... да ол ... ... ... ... көрсету ісін жалғастырумен айналысты.
Қазіргі кезеңде Германия Қазақстан мен ... Азия ... ... ... ... бірі ... ... Азия мен Қазақстан елдерінің Германия ... ... ... жай ... ... ... ... даму деңгейлеріне
қатысты әлемде АҚШ және Жапония елдерінен ... ... ... ... және қаржы құрылымдарының әлемге ... ... ... ... ... елдер ішінде жетекші орында екені әйгілі.
Орталық Азия, оның ішінде әсіресе Қазақстан Германия үшін ... мен Азия ... ... ... ... ... ие болуына
байланысты геосаяси жағдайына қатысты маңызды роль ойнайды. ... ... ... ... тұрақтылығына қатысты тартымды.
Германияның Қазақстандағы сауда-экономикалық қатынастарын ... ... ... бір ... ... айналымын жүргізетін жаңа нарықты
іздеу, сонымен қатар қатаң бәсекелестік ... ... ... ... екіжақты мүдделерді жүзеге асыруда Қазақстандағы қоғамды
құраушы ... ... ... ... ... ұлтының қазақстандық
азаматтарының ролі ... ... ... ҚР мен ФГР ... ... ... тоқтатуға екіжақта мүдделі болып отыр.
Осы негізде ол қазақстандық неміс азаматтарының жағдайын ... ... ... ... бар, ... ішінде ең алдымен Неміс
Үйі атап көрсету ... Ол ... ... ... ... ... сауда мекемелерінің орталығы болып табылады.
Сонымен қатар, ол этносаралық қатынастардың тұрақтылығын нығайтушы ... ... ... өкілдерінің қайта өркендеуіне, қазақстандық
немістердің әлеуметтік-саяси және ... ... ... ... етті.
Қазақстандағы немістіердің белсенді түрде ұйымдасуының нәтижесінде
неміс тұрғындарының салт-дәстүрлерін, тілін, ... ... қалу ... ... ... ... «Қайта өркендеу»
қауымдастығына Германияның техникалық ынтымақтастық қоғамынан (GTZ) ... ... ... ... ... ... ... зор.
Сонымен қатар, Гете-институты, ... ... ... ... елшіліктері этникалық немістердің көркемөнеріне, ұлттық
мектептеріне, неміс театрына, неміс тіліндегі «Deutsche ... ... мен «Guten Abend» атты ... ... және ... ... ... мәдениет саласындағы көмек көрсетулердің
нәтижелері тиісті деңгейге жетілдірілмеді. ... ... ... ... шығындарға қарамастан, этникалық немістердің ... ... ... ... ... ... ... этностарының тілді
меңгеруге қызығушылығы аз.
Германия үкіметінің аймақтағы ... ... ... ... ... гуманитарлық және қаржылай көмектер арқылы жүзеге
асырылады. Ондай қолдау көрсетулер ... төрт ... ... ... ... ... көрсету станциясы қондырылған. Осы
жобаларды жүзеге ... ... ҚР ... ... ... арқылы 189 медициналық қондырғылар әкелінді. Павлодарда 1996 ж.
ашылған «Павлодар - ... ... қоры ... ... ... ұлттарына көмек көрсетуде. Ұйымның ай сайынғы көмек көрсетуге кеткен
қаржы шығыны 1,5 млн.-ды ... ... ... ... ... да
бар, ол Германия үкіметі арқылы тікелей қаржыландырылады.
Мұндай әлеуметтік-медициналық көмек көрсету шараларын Бірлескен неміс
қоғамының «Қайта өркендеу» деп ... ... да ... ... ... оның қаржы шығыны 5 млн.-ға жеткен.
Германия үкіметінің қоныс аударушыларға қатысты орнықтырылған жүйесіне
қарамастан, ... ... ... ... бір ғана қағида
репатриацияны қарастырмайды, керісінше, неміс жағы өз күштерін ... ... ... ... жағдайларын
жақсартуға бағыттайды. Біздің мемлекетіміз де өз ... ... ... ... ... мүдделі, өйткені этникалық немістер
Германия мен Қазақстан арасындағы негізгі байланыстырушы ... ... ... екіжақты ұстанымдар Германия мен Қазақстан тарапынан 2004
ж. Алматыда өткен ... ... ... ... ... жария етілді.
Германия әрине аймақтағы өзінің экономикалық және саяси ... ... осы ... ... этникалық немістердің өмір сүру
факторы мүмкіндік ретінде жол ашады.
Германия үшін Қазақстандағы этникалық немістердің жағдайын жақсартуға
құқықтық ... бар. Ол - кіші ... ... қорғаумен тығыз
байланыста қарастырылатын 1992 ж. 22-қыркүйектегі Германия мен Қазақстанның
экономика және ... ... ... ету ... болып
табылады.
Осы құжатқа сәйкес екі жақ та ... ... ... ерекше мән береді. Неміс жағының ... ... мен ... ... ... ... ескере отырып, Германия өз
кезегінде Қазақстанға нарықтық ... ... ... және ... ... ... ... жариялаған.
Қазақстан мүдделерін қарастыратын болсақ, онда ол Германияның
экономикалық күші мен оның ... ... өсіп келе ... ... қоя ... Еуропалық континентте үстемдігі ... ... ... үшін ... ... ... ... серіктесі болып
саналады.
Германия сияқты елмен жақындасу басқа еуропалық немесе батыстық елдерге
қарағанда оның Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... онда ол ... елдегі жағдайын жақсартып,
олардың өз отандарына оралу себептерін жойған ... ... ... ... ... ... түрде өз мәресіне жетуі ықтимал.
Германияның орта-азиялық мемлекеттермен қарым-қатынасы барлық басқа
мемлекеттердің әдеттегі өзара ықпал ету ... ... ... ... ... асырылады. Мысалы, экономиканы реформалау
мәселесінде кеңес беру көмегі, ... жоо ... ... ... объектілерін жабдықтау ісі және бірлескен мекемелерді
ашу арқылы колдау көрсету барысында ... ... ету ... де, ... Азия мен ... ... тұрақты
инвестициялар екі жағдайға байланысты: біріншісі, нарықтық реформалардың
жетістікте көрінуі ... ... ... ... ... практикалық іс-әрекеттер. Қазақстан тарапынан этникалық немістерге
көмек көрсету олардың кіші және орта ... ... ... ашу мен шұғылдану барысында қолдау көрсету болса, Германия өз
кезегінде қазақстандық немістерге несие беру ... ... ... мен ... кезеңдегі техникалық жабдықтармен қамтамасыз
етеді.
Сонымен, қорыта келгенде, екі жақ та, неміс тұрғындарының ... ... ... ... зор ... ... ... да заңнамасына сәйкес, Қазақстандағы шығу тегі неміс ұлты ... ... ... дәл сондай Германиядағы шығу тегі қазақ
ұлты болып саналатын неміс азаматтарына олардың тілін, мәдениетін, ... ... ... мүмкіндіктеріне қолдау көрсетілуі
қажеттігін растайды.
3.2 Германияның Орталық Азия елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... республика аймақтың
барлық мемлекеттерінде өкілеттілігі бар бірден-бір еуропалық мемлекет болып
табылды. Сол ... ... ... ... 90-шы жылдар бойы ұлттық
мүдделерден өзге мүдделерді де ... ... ... ... елшілігі жылдар бойы ЕО пен САО мүдделерін көздеді.
Бұл жағдай жоспардан тыс Германияның ... ... ... ... алып ... ... ... мемлекеттер Федеративті
Республиканы Еуропалық Одақтағы өз мүдделерінің кеңесшісі, әрі ... және ... ... ... тани ... аймақтағы өз қатысуларын кеңейтуімен бірге 90-шы жылдардың
соңында ... ... тура ... ... ... ... ... аударды. Ендігі кезекте Германияның ... ... ... министрі Й.Фишер белгілегендей, әсіресе Орталық Азиядағы
нығайтылған саяси құрылымдарда болмақ. ... ... ... ... құқықтық мемлекеттілік қағидаларын іс жүзіне асыру және аймақтың
өзіне деген сенімін арттыратын шараларды өрбіту арқылы ... ... ... ... - ... үкіметтің орта-азиялық концепциясының
негізін белгілейді. Бұл дегеніміз, Федеративті үкімет өз ... ... ... ... ... ол ... күшейтуге мәжбүр болды. Басымдылық болып саяси диалог болып
табылады.
Федеративті республиканың ... ... ... ... ету ... ... демократиялық және ашық
саяси құрылымдарды қалыптастыруға қолдау ... ... ... ... ... ... ... демократиялық және құқықтық
мемлекеттілік ... ... ... ... ... ... тырысады. Қолдау көрсету шаралары мемлекеттік, жеке және
экономикалық құқықтарды ... ... Осы ... ... ... ... ... «демократиялық тәжірибе және оны
жүзеге асыру түрін енгізу ... ... ашық ... қарама-қарсылық
бейнесінде көрінеді.
Федеративті Республиканың орта-азиялық концепциясында Орталық Азиямен
екіжақты қатынастарды ... ... ... ... ... ... жаңа
аспекті ретінде аталып көрсетілмейді. Қарастырылып отырған мәселе 2002
жылдың ... ... жүз ... жуық ... әскерлерінің Термездегі
солтүстік өзбектік әскери әуежайында орналастырылуы болып отыр. Олар, ... ... ... ISAF ... ... азық-
түліктер және сумен қамтамасыз етеді. Осы әрекетімен ... ... ... және ... неміс әскерлері қанша уақытқа
дейін қалтырылады ... ... ... ... концепцияда
белгіленбеген. Және де осы ... ... айта ... жағдай, ол
халықаралық қауымдастықтың ... ... ... ... Германия
үкіметіне «бундесвер әскерлерін Ауғанстандағы оңтүстік және ... ... аса ... ... тасымалдануына тосқауыл қойғаны»
үшін мін тағып отыр. Ал бундестаг фракцияларының ... ... ... күн ... бундесвер әскерлерін Ауғанстан және оған жанама
жатқан орта-азиялық территориядан шығару ... ... ... ... қызу ... ... ... қатарына енді[100][].
Германиядағы Орталық Азия бойынша келіссөздер ортасын ұйымдастырудың
жалпы мақсаты ортақ саяси және ... ... ... ... ... ... болып саналған. Германия, еуропалық
мемлекеттер одағы және Орталық Азия ... ... ... ... деген мәселе тұрды. Аймақтық жақындасудың негізі бар ма,
жоқ әлде аймақ ... ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейге көтеру қажет пе ... ... ... ... ... осы ... де «ЕО-тың Орталық Азия
елдерімен қатынастарының ... ... ... деп ... ... Оның ... ... ОА концепциясына нақты ұсыныстарды
дайындау болды. Себебі, бұл мерзімде Германия Федеративті Республикасы ... ... ету ... ... ... Осы ... ... Германия сыртқы саяси бағыттары мен басымшылықтарын белгілеуде
басқа да ... ... ... қатар Орталық Азия қатысындағы жаңа
концепцияны шығару арқылы аймақтың маңыздылығын атап көрсетті.
Германияның Қазақстан Республикасымен саяси ... ... мен ... ... Республикасының екі
жақты қарым-қатынастары серпінді де жемісті ... ... ... ынтымақтастығының нығайуына ... ... игі ... етті. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Назарбаев 1992, 1997, 2001, 2004, 2007 ... ... және 2009 ж. ... ... орын ... жылы ... Республикасында Германия Федеративтік
Республикасының Президенті Р. Херцог ресми ... ... ... ... айында Федералды канцлер Г. Шредердің ... ... мен ... ... Президентінің Германия Федеративтік
Республикасына Федералды канцлер Г. Шредердің шақыруымен 2004 жылдың 17 мен
20 сәуір айында болған ресми ... екі ... ... саяси және
экономикалық қарым-қатынасы ныығайтылып, жаңа серпіліс деңгейіне көтерілді.
Екі мемлекеттің министрліктері мен ведомстваларының екі ... ... ... ... ... деңгейде сипатталады.
2006 жылы 18-19 мамыр айында Қазақстан Республикасының сыртқы істер
Министрі Қ. Тоқаев ГФР-ға ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың ағымы мен болашағы және халықаралық ... ... ... ... Республикасының әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру бағытын іске ... және ... ... ... ... ... ... және
ресми топтары арасында 2006 жылдың ... ... ... ... дейін екі
жақты қарым қатынасты дамыту ұсыныстары туралы бірнеше шаралар қабылданды.
Солтүстік Рейн-Вестфалия ... ... ... ... күні
өткізілді.
Қазақстан Республикасының геостратегиялық жағдайы мен минералды
ресурстарын ескере ... ГФР ... ... саясатын» жүргізе
отырып, Қазақстанның Орта Азия  ... ... ... ... ел арасында саяси талас мәселелері жоқ. Олардың ... ... ... ... ұқсас немесе үйлеседі. Екі жақты
ынтымақтастықты дамытудың негізгі элементі болып, Қазақстан Германияның ... ... ... ... ... қолдау, ал Германия Қазақстанның
2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуін қолдағандығын ... ... ... Орталық Азияда қауіпсіздікті сақтауда негізгі рөл атқаратынын
атап өтуде.
Германия Орта Азия жайында ЕО-ның ... ... ... Бұл ... ... және ... ... Орта Азияға көңіл бұруына
ықпал етпек.
Шанхай ынтымақтастық ұйымы мен Қауіпсіздік шарт ұйымын Германия тарапы
Орта Азиядағы қауіпсіздік пен ... ... ... осы ... қана
емес, жалпы Еуропаға да маңызды деп есептейді. Осыған байланысты Германия
Қазақстан бастаушыс болған АӨСШК-ке де көп ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 2009 ақпан айындағы
Германия Федеративтік Республикасына жұмыс сапары болып өтті. Іс-сапар ... ... ... топтардың бизнес форумына қатысуымен басталды. Екі
елдің іскер топ өкілдерінің ... сөз ... ... екіжақты қарым-
қатынастар дәйекті қарқынмен дамып отырғанын атап өтті.
Іс-сапар барысында Н.Назарбаев Германияның көрнекті саяси қайраткері,
бұрынғы канцлері Г.-Д. ... ... ... Президенті Х.Келермен
және Федералды Канцлері А.Меркельмен кездесті. ... ... ... және экономикалық ахуалдың кең ауқымды мәселелері жөнінде
пікір алмасты, сонымен қатар екіжақты ... ... ... ... ... ... ... Одақтың 2007 жылғы
Орталық Азиядағы стратегиясы әзірленіп, жүзеге ... ... 2010 жылы ... ... ету ... ... ... көрсетіп отыр. Екі мемлекеттің келешектегі бірлескен
жоспарлары мен ... 2008 ... ... ... қол ... Республикасы мен Германия Федеративтік ... ... ... ... әріптестік туралы Бірлескен ... ... ... ... ... Неміс-қырғыз
қатынастары тарих кезеңдеріне байланысты Қазақстандағы жағдайға ... ... ... ... ұлт ... өмір ... Шығу тегі неміс ұлтынан тараған Қырғызстанның кіші ұлттарының
онда қоныстануы 19 ғасырдан бастау алып, ол ... ... ... ... ... өз жалғасын тапқан үдеріс екендігі баршаға аян. 1990 ... ... 100.000 адам ... ... неміс ұлты қазіргі кезеңде
олардың өз атамекен отандарына оралуы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... Қырғызстан елінде
қалған неміс ұлт өкілдерін әлеуметтік, мәдени және білім беру салалары
бойынша ... ... Шығу тегі ... ұлты ... ... ... болашағын қамтамасыз ету - жеделдетілген ынтымақтастықты
бастау үшін 1992 жылдың 4-ші маусымында қол ... ... ... мен ... ... ... арасындағы қатынастардың
негізі туралы мәлімдеменің маңызды бір бөлігі болып саналады. Сол ... ... ... өкілеттілігі ашылған.
Екіжақты қатынастар Қырғызстанға Федералды Президент Герцогтың 1998ж.
ақпан айындағы барған іс-сапары, сыртқы ... ... Ф.-В. ... ж. ... ... ... және ... Президенті қызметінде
болған А.Акаевтың 1999 жылдың қыркүйегіндегі, 2002 ... ... ... ... Германияға барған сапарлары шеңберінде ең ... ... ... арқылы бекітілген.
Германияның Тәжікстан Республикасымен саяси байланыстары. Федеративті
Германия Республикасы Тәжікстан Республикасымен дипломатиялық ... ... ... ... ... ... өкілеттілігі
Тәжікстандағы ең алғашқы шетелдік өкілетттіліктер ретінде ... ... 10 ... ... ... қаласында өз қызметін атқара бастаған.
Қазіргі кезеңде Германияның Тәжікстандағы Төтенше және ... ... ... ... ... ... ... Ал Германиядағы Тәжікстан
Республикасының ең алдымен 1994 жылы 6-шы қыркүйекте Бонн ... ... ... ... ... ... орналасқан. Тәжікстан
Республикасының Төтенше және Өкілетті елшісі болып ... ... ... Неміс-тәжік қатынастарының тереңдетілуіне әдеттегідей ең жоғарғы
және жоғарғы ... ... және ... ... кездесулері
себепкер болды.
2003 наурыз айында Тәжікстан Республикасының Президенті Э.Рахмоновтың
Федеративті Германия Республикасына ресми іс-сапарының нәтижесінде екіжақты
саяси және экономикалық ... ... ... ... 2006 жылдың 5-6
қазанынан Тәжікстанға Германияның сыртқы істер министрлігінің саяси бөлім
директоры Михаэль Шэфердің жетекшілік етуімен ... ... ... ... ... ... Тәжікстанның Премьер-министрі А.Акиловпен, сыртқы
істер министрі Т.Назаровпен кездесті.
2006 жылдың 3-ші қарашасында Тәжікстанға Германияның сыртқы істер министрі
Франк-Вальтер Штайнмайер ... ... ... ... ... ... істер министрі Тәжікстан Республикасының Президентімен,
сыртқы істер министрімен кездесіп, Нурек қаласына барып ... ... ... ... тәжірибеде көрінген екі елдің құқықтық
келісім-шарттары болып саналады. Германия Еуропалық елдермен ... ең көп 26 ... ... қол ... ... ... ... деңгейдегі байланыстар өсуде. 2005 ... ... 3-ші ... ... ... ... бундестагының мүшесі
М.Ветцель ханым ... ... ... ... ол ... Оли ... және Милли Мәжілісімен кездесті.
Кездесулердің нәтижесінде екіжақты ... ... құру ... Олардың
міндеті тәжірибе алмасу және екі мемлекеттің парламенттері арасындағы
байланыстарды дамыту. Фридрих Эберт атындағы ... ... 2006 ... ... ... ... Азия» атты парламенттік топтың
төрағасы және неміс бундестагының мүшесі Хеди ... ... ... ... ... ... ... ФГР Өзбекстан
Республикасының тәуелсіздігін 1991 жылдың 31 желтоқсанында мойындаған.
Дипломатиялық қатынастар 1992 ... 6 ... ... ... ... ... жүргізілген: Өзбекстан
Президенті И.А.Каримов Германияға 1993, 1995 және 2001 жж. ... ... 1995 ж. ... ... президенті Р.Герцог мемлекеттік
сапармен Өзбекстанға келген. Ал 2002 ж. ... ... ... ... ... келді.
Өзбекстан мен Германия арасында сыртқы саяси министрліктер ... ... ... ... беру ... ... күнге дейін 8 раундта
жүргізілген. 1996 ж. мамырда Өзбекстанға ... ... ... ... ... К.Кинкель келген. Жауап ретінде 1999 жылдың қыркүйегінде
Германияға Өзбекстан сыртқы істер ... ... ... ... ... 2001 ... мамырында Өзбекстан республикасына Германияның сыртқы
істер министрі Й.Фишер келді. Ол ... 2002 жылы ... ... ... және ... ... ... арнайы келіп қайтты. 2006 жылдың
шілдесі мен қараша айларында ... ... ... істер
министрлігінің мемлекеттік министрі Г.Эрлердің және сыртқы істер министрі
Ф.-В.Штайнмайердің іс ... ... ... мен ... ... байланыстары. 1996 жылдың ақпан
айында Германияға Өзбекстанның Олий Мажілісі делегациясының ресми сапары
болып өтті. 1997 ... ... ... ... ... бундестагының вице-
президенті Б.Хирш келіп қайтты. 2000 ж. ... ... ... оның ... ... жетекшлік етуімен Өзбекстанда болыпп
қайтты. 2002 жылдың қыркүйегінде Өзбекстанға неміс парламентіндегі ландтаг
төрағасы Шлезвиг-Гольштейн ... ... ... келіп қайтты.
2003 жылдың ақпанында Германияда Өзбекстанның Олий Мәжілісінің делегациясы
болып қайтты. 2006 ... ... ... ... ... ... Тюрингия федеративті жерінен Д.Шипански, ал қыркүйекте
Бундестаг вице-президенті Х.О.Зольмста келіп қайтты. 2007 жыл ішінде екі ... төрт рет ... ... ... орын ... 2007
жылдың 29-шы қыркүйегінен 4-қазанына дейін Өзбекстанда Берлин депутаттар
палатасының ... ... ... делегация болып қайтты.
Өзбекстандағы екіжақты парламентаралық диалог Өзбекстан депутаты М.Бектің
2008 ... 10-13 ... ... ... ... кейін өз
жалғасын тапты. Неміс ... ... ... барысында
Бундестагтың «Германия-ОА» атты парламенттік тобы ... ... ... ... ... ... ... үшін Өзбекстан маңызды
экономикалық ... ... ... ... ... тауар
айналымдарының деңгейі күрт ... ... ... ... саяси қауіпсіздік саласына қатысуын Өзбекстан тарапы өзара
екіжақты қатынастарында оңтайлы ... ... үшін ... ... ... ... ... иеленеді. Германия Өзбекстанды,
дәл сол сияқты жалпы барлық орта-азиялық мемлекеттерді ЕО-пен, ... ... ... ... өз ... қосты[103].
Германия мен Өзбекстан арасындағы екіжақты негізгі қатынастар саяси
қауіпсіздік деңгейде, яғни қорғаныс мен ішкі істер ... ... 1994 ... бері 120 өзбек әскерлері Германияда «Бейбітшілік
үшін ... ... ... ... ... Германияның қорғаныс
министрлігінің мәліметтері бойынша, Германияда білім ... ... ... ... ... ... Өзбекстанға қару экспорттауы
бұл уақытта, ортақ есеппен 2000 жылға ... 3,3 млн. ... күрт ... ... ... ынтымақтастықтың негізгі міндеттері Арал теңізі
өңіріменн байланысты қоршаған ортаның ластануын бәсеңдету, ... ... мен кіші және орта ... ... ... болды. Германияның
экономикалық ынтымақтастық және даму бойынша ... ... ... ... ... ... салдарынан Өзбекстан бөлінетін
қаржылай көмек көлемін түсірді, Ташкент әуежайын жаңаландыруға бағытталған
жобалар сияқты мемлекетке ... ... ... ... ... күреске бағытталған жергілікті аумақтарға бөлінген қаржыға
қосты.
Неміс-өзбек қатынастарының негізін ... ... 2002 ... ... ... неміс бундесверінің Өзбекстанның
оңтүстігіндегі Термез қаласында орналасқан ... ... ... туралы мәселе. Сол мерзімнен бастап, немістің 125 000 әскері мен
10 000 тонна жүктері ... ... ... ... 300-ге ... ... ... әскери әуе күштерінің 3-ші тоқтау ... ... ... ең қауіпсіз порт болып саналады. Қазір ол
жерде 2800 неміс ... ... ... ... базасы шығарылғаннан кейін, неміс
үкіметі осы Термездегі қорғаныс пунктін босатқысы келмеді. 2005 ж. ... ... ... ... шеңберінде мемлекеттік
министр Фридберт Пфлюгер Ташкентпен «Лаңкестікке ... ... ... ... үзақ мерзімді келісім-шартына» қол қоюға қарам-қарсы
жақты көндірді және сол арқылы Термездегі әуежайды пайдалану ... ... ... Сол уақыттан бері Германия Өзбекстанда ерекше статусқа
ие, және бұл ... ... ... ... ... ... базаның қалдарылуы туралы көпшілікке жария ... ... ... ... ... туралы және одан кейінгі ... ... ... ... ... пайдалану туралы келісім-шарт мерзімі
ұзартылған. Екі ... осы бір ... және ... талап ететін
тақырыпты тағы бір рет көпшілік алдында ортақ мәжіліс түрінде ... ... ... қарсы күрес, экономикалық қатынастар, мәдениет саласындағы
алмасулар, Өзбекстандағы демократияландыру, құқықтық ... ... ... ісі ... ... жағы ... ... Германияның қаржылай көмегін ... ... Осы ... ... оның ... ... қаланы жандандыруға
12 млн. еуро жұмсалған. Адам құқықтары мен батыс ... ... ... ... ... оның ... адам ... сақтау мен демократияландыру қағидаларын
ысырып шығаруы мүмкін» деген алаңдатушылықтарын білдіруде. Алайда неміс
үкіметінің ... ... адам ... сақтау туралы диалог
ешқандай жағдайда да ысырылмайды, ... ... ... ... ... шегеріп тастады» деген пікірде.
Германияның Түрікменстан Республикасымен саяси байланыстары. ... ... ... ... ... және АҚШ ... басымды серіктестерінің бірі болып саналады. Саяси байланыстар
достық қатынаста дамуда, дегенмен де әлі ... ... ... ЕО ... ... орындағы сыртқы саяси серіктесі ... ... ... ... ... бар ... ... Германия мен Түрікменстан арасындағы екіжақты түсінісуге қолдау
көрсету мақсатында 2008 ж. ... ... жеке ... ... қаланған. Сол арқылы екіжақты елдердің өзара қатынастарын
тереңдетуге өз ... ... ... ... ... мүшелері,
саясаткерлер, экономика, ғылым және мәдениет сияқты қоғамдық ... өзге де ... ... ... ... немістер мен
түрікмендер арасындағы жеке таныстықтар мен кездесулер ... ... және ... ... пен экономикалық салаларда, сонымен
қатар мәдениет және ғылым ... ... ... Қазіргі кезеңдегі нақты ықпал ету ... ... ... ... ... ... саласындағы
алмасуда және ғылым, білім беру салалары мен жоғары оқу орындары арасындағы
ынтымақтастықтан көрінеді.
Неміс-түрікмен ... ... ... саясатта, экономикада және
мәдениетте кең мүдделердің түйісуіне ие болды. Өйткені оның құрамы ... жеке ... ... ... - ... бұрынғы мемлекеттік хатшысы Клаус-
Юрген Хедрихтің қатысуымен, 2009 жылдың 25 ... ... ... өткізілді[105].
Түрікменстан президенті Бердымухамедов өзінің «жаңа қайта өркендеу»
атына ие ... ... ... ... ... ... қорларды тиімді іс жүзіне асыру үшін ... ... ... қажеттігін мойындайды.
Неміс-түрікмен форум Түрікменстан үкіметіне реформалар барысында ісімен
де кеңес беру арқылы да белсенді қолдау көрсетеді. Форум ... мен ... ... ... ... екендігін
дәлелдеу арқылы Түрікменстанның Германияға деген ... ... ... қатар, форум Германиядағы Түрікменстанның тек таза
энергетика экспорттаушы ел ... ғана ... ... өзге де
салалардағы адамдар ... ... ... ... арқылы жоюға
тырысады.
3.3 Германияның Орталық Азия елдерімен экономикалық қатынастары
Федеративті үкіметтің ... ... ең ... ... күш ... ... ... терроризмді нәрлендіретін ортаны
жою үшін, әлеуметтік және ... ... ... ... ... қолдау көрсетуді жобалайды. Сол кезеңдегі ең ... ... ... ... ... ... ... күрделі ауыспалы үдерісінде макроэкономикалық алғышарттарды
тудыру үшін ... ... ... ... ... ... деп танылды. Осы ретте федеративті үкіметтің ... ... ... ... саласындағы жобалар, банк
жүйесіндегі реформа, кіші және орта ... ... ... ... ... жүргізілуі қажет деп саналды. Мұның барлығы да жаңа ... ... ... Азия ... ... үшін ... ... маңызы
бар және осы тұрғыда тартымды аймақ қатарына кіре алады ма деген сауалдар
жиі ... Осы ... ... беру үшін Орталық Азия мен Федеративті
Республика арасындағы экономикалық қатынастар ... ... ... ... болады. Орталық Азия ішінде Қазақстан Федеративті
Республиканың басымды сауда-саттық серіктесі болып табылатындығы ... ... ... өзінің көршілес елдерімен салыстырғанда Германиямен
ең жоғарғы сауда айналымына жетті. Германия керісінше ... үшін ... ... ... болса, Қазақстан өз кезегінде Германияның маңызды
деген сауда ... ... 44-ші ... ... ... Азия ... экономикалық қатынастардың дамуы туралы
бойынша неміс сарапшылары мынадай пікірде: «ОА-мен экономикалық қатынастар
даму үлгісінде. Оны жандандыру үшін ... ... әлі де ... ... жою ... ... ... елдердегі құқықтық және
экономикалық шарттарды ... ... үшін ... ... Осы ... шарттар қаншалықты өзгермесе, ... ... ... арықарай соншалықты дамытылмайды».
Германияның Қазақстан республикасымен экономикалық қатынастары. Екі
жақты сауда-экономикалық ынтымақтастық та ... ... ... және ... ... мәліметі бойынша Қазақстан мен
Германияның 2005 жылғы сыртқы сауда айналымы 3,5 млрд. евро, импорт – ... евро ... ... 2003 жылы және 2004 жылы ... ... Н.
Назарбаев пен ГФР-ның канцлері Г. Шредер кездесулерінде тауар айналымын екі
есе ... ... ... ... ... деп ... ... 2007 жылы Германия және Қазақстан арасындағы сауда айналымы біршама
өскен: 2007 жылдың 1-ші ... ... ... ... Қазақстаннан
Германияға импорт 2006 жылға (3,3 млрд. евро) қарағанда 1,5 ... ... ал ... ... 81% ... болды. Ал Қазақстанға
Германиядан импорт тауарларының көлемі 2006 ... (1,5 ... ... 1,04 ... евроны құрайды. Оның ішінде транспорт көліктері,
станоктар, металл және ... ... ... []. ... ... ... көп ... жіберді. Осыдан шығатын
қорытынды ол неміс саудасының сальдосы төмен екендігі.
Германия ұзақ жылдар бойы ... ірі ... ... ... ... ... ... 540-тан астам
кәсіпорын құрылған. ГФР-дың ... ... ... ... ... шамамен 3,5 млрд. долларды құрайды. Біздің рынокта жұмыс
істейтін компаниялардың ... ... ... ... ... «ЕАДС», «Байер», «БАСФ», «Бош» сияқты ... ... ... ... 2009 ... ... Германия Федеративтік Республикасына
барған жұмыс ... ... ... ... бизнесімен, атап айтқанда
өңдеуші өнеркәсіп, машина жасау, ауыл ... және ... ... ... кеңейтуге мүдделі екендігін атап көрсетті.
Қазақстан әлемдік экономиканы реттеуге мүмкіндік ... ... ... және БҰҰ қамқорлығымен Бүкіләлемдік экономикалық кеңес
құру туралы Германия басшысының бастамасын қызығушылықпен ... ... ... жағы ... ... ... ... есеп
айырысу ақша бірлігін құру туралы бастамасын ықыласпен зерттеу үстінде.
Қазақстан Германияға ... ... мен ... ... ... 7 млн. т. ... ) ... орында. Ал Қазақстан Германияның алдыңғы
қатарлы технологиясы мен қазіргі ... ... ... ... ... отыр.
Екі жақты саяси қарым-қатынастардың тағы бір ... ... - ... ... ... Екі ... Үкіметтері неміс диаспорасының
дамуына қолайлы жағдайлар жасау, ... ... ... ана ... ... ... ... шаралар қолдануда.
Екі ел арасындағы мәдени және білім салалары дамып келеді. ... ... ... ... ... мен ГФР ... ... «Болашақ» бағдарламасымен оқып жүрген қазақстандық 150
студент бар.
Қазақстан және ... ... ... ... және ... мол мүмкіндіктер бар. Оған екі елдің өзара мүдделестік танытуы ... ... ... ... тарихы нақты дәлел бола алады. [СІМ:
2006-07-26]
ҚР басшысы Н.Назарбаевтың 2009 ақпан айындағы Германия Федеративтік
Республикасына ... ... ... ... сәті оның ... жылын салтанатты жағдайда ашуы болып саналады. Оны өткізу туралы
уағдаластыққа ГФР ... ... ... ... ... ... қыркүйекте жасаған Мемлекеттік сапары барысында қол жеткізілген.
Еліміз мұндай ... ТМД ... тыс ... ... рет өткізіп отыр.
Германиядағы Қазақстан жылының аясында көптеген ірі ... оның ... ... дәрежедегі саяси кездесулер, экономикалық форумдар, ғылыми-
тәжірибелік конференциялар өткізілмек. Сондай-ақ мәдени-гуманитарлық, білім
беру салаларында да ... ... ... ... ... жылы ... қаласынан басқа да Германияның көптеген өңірлерінде
өтіп, қазіргі заманғы Қазақстанды осы ... ... ... ... ... Салтанатты ашылу рәсімінде сөз сөйлеген
Мемлекет басшысы Германиядағы ... жылы екі ... ... ... ... ... ... сапалы жаңа кезеңіне негіз
қалайтынына, Қазақстан мен Германия халықтарын одан ... ... ... білдірді.
Германияның Қырғызстан республикасымен экономикалық қатынастары.
Қырғызстан мен ... ... ... ... қатынастардың
маңыздылығына қарамастан, бұл көрініс ... ... ... ... кері ... ... Сауда айналымының жалпы көлемі
мардымсыз, неміс тарапынан келетін сауда көріністері асып ... ... асып ... ... ... айналымының көлемі 2007 жылғы
мәліметтер бойынша 78 млн. ... ... ... айналымының көлемі 2007
ж. 12,8%-ға ұлғая түскенде, әлемдік экономика дағдарысы салдарынан екіжақты
сауда айналымының өзі 2008 ... ... ... ... 11%-ға күрт түсіп
кетті. Қырғызстанға келетін неміс импортын көлік және басқа да ... ... ... дәрі-дәрмек түрлері болса, Қырғызстан Германияға
мақта және табак өнімдерін экспорттайды. ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз болуы
салдарынан мардымсыз, ... ... ... ісі енді ғана ... ... ... экономикалық қатынастары. Екі
арасындағы сауда-экономикалық ... ... ... басымды
деген жобалар, экономика саласындағы іс-шаралар сауда-экономикалық
ынтымақтастық ... ... ... тобы ... ... ... мамырында Душанбе қаласында ... ... ... ... оның ... ... екі жақ ортақ
меморандумға қол қойды. Кезекті үкіметаралық келіссөздер ... ... ... салада ынтымақстасу туралы жүргізілді: мысалы, 2003 ж. ... ... ... ... 2004 ж. 26-27 ... 2005 жылы ... ... қаласында жүргізілген келіссөздер барысында ... ... ... ... ... 2006 ... 28-29
қыркүйектегі Бонн қаласында өткен үкіметаралық кездесуде бірлескен тәжік-
неміс ... қол ... ... мен ... арасындағы
экономикалық байланыстарды нығайту мен арықарайғы кеңеюі үшін 2006 жылдың
23-29 сәуірінде кәсіпкерлер ортасындағы бизнес форум ... Бұл ... ... жәрмеңкесі шеңберінде Тәжікстан Республикасының
Премьер-министрі А.Акиловтың қатысуымен өтті. Түрлі ... ... ... ... ... ... ... шаралардан неміс
қоғамдық-саяси және іскер топтарының Тәжікстанға деген қызығушылығын көруге
болады.
Тәжікстанның экономикалық даму және сауда ... ... ... мен ... ... ... ... 2006 жылғы
есеппен 20 291 410 АҚШ долларын құраған, оның ... ... - ... ... кезеңде Тәжікстан территориясында «Мах ... и ... ... ЛТД» ... бірлескен тәжік-неміс
мекемелері жұмыс істейді. Олардың негізгі ... ... ... ... техникасын енгізу, безендіруші құрылыс тастарын
өндіру, ауылшаруашылығы өнімдерін өндіру мен жүзеге асыру болып саналады.
Германияның ... ... ... ... ... мен ЕО ... серіктестік пен ынтымақтастық»
келісімі шеңберінде екі ел ... ... ең көп ... ету ... 2007 жылдың екіжақты сауда айналымының көлемі 328,9 млн. ... 2006 жыл ... 324 млн. АҚШ ... ... Екі ел ... ... және ... саладағы ынтымақтастық көлемі 240 млн.евроны
құрайды. Неміс импорты ең алдымен ... ауыл ... ... жеңіл және тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... тұрады. Ал Өзбекстанның Германияға ... ... ... ... ... ... ... капиталының қатысуымен түзілген мекемелер және
неміс фирмалары мен ... ... ... ... ... қатысуымен ашылған 135 мекеме, оның ішінде 17-сі
жүз пайызды неміс капиталымен өзінің іс-әрекеттерін ... ... ... ... ... ... өздерінің іс-әрекеттерін жеңіл
өнеркәсіп, медициналық және ... ... ... ... ... ... жүк және адам тасымалдау мен
автосервис, ғылыми жобалар, сауда және басқа салаларда іске ... ... ... ... ... «БАСФ», «Люфтганза»,
«Алкатель», «Байер», «Ферросталь» ... ... ... ... ... ... Ташкенте Ландесбанк ... АГ и ... АГ ... өз ... ... Түрікменстан Республикасымен экономикалық қатынастары.
Германия мен ... ... ... ... үшін
Түрікменстанның тікелей энергетика жіберуші ел болуына ... ... және ... ... ... тәуелді. Түрікменстанныың экономикасы даму үстінде болғандықтан,
қазіргі кезеңдегі екіжақты ... ... ... ... ... ... комитетінің» 2007/2008 жылдық есебі
сүйенсек: Германия мен Түрікменстан арасындағы тауар ... ... ... млн. ... құраған, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 16,8 ... ... ... ... айналымы 91,2 пайызға немесе
3,3 млн. ... ... ... ... ... 7 ... Түрікменстанның Ресей, Түркия және Азербайжаннан ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктері
Түрікменстанға ең алдымен машина, көлік түрлерін, темір және темір және
болат өнімдерін жібереді. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... халықаралық байланыстарын қалыптастыруда.
Келешектегі ынтымақтастық салаларына энергетика шаруашылығы, құрылыс, ауыл
шаруашылығы текстиль өнідірісі, сонымен қатар қаржы ... ... да және ... ... қарағанда, Түрікменстан
Германияның машина, ауылшаруышылық көліктерді құрастыру техникасы мен
технологиясына, қоршаған орта ... ... ... ... күн ... биологиялық энергияны өндіру тәсілдеріне)
мүдделі.
2007 ж. Түрікменстан Германияның сыртқы сауда серіктестерінің ... 121-шы ... ... ... ... ... сауда
серіктестерінің тізімі бойынша Германия 7-ші орынды иеленген.
Түрікменстанда неміс инвестицияларының қатысуы 104 жоба ... ... ... 50-ден аса фирмалардың ашылуымен
өкілетті, ... ... ... ... Bank», ... «Technip-
Mannesmann», «MAN Ferrostaal», «Zeppelin», «Heidelberger Druckmaschinen»,
«Wintershall», «Lufthansa және Hospitalia» атап ... ... ... түрлері мынадай: Әуе жолы транспорты туралы (19.02.2001),
Инвестицияларды қорғау мен ... ... ... ... ... 2008 ... қазанынан бастап, менеджерлерді даярлау бағдарламасын
жүргізуде.
3.4 Германияның ... ... ... ... ... ... бастап Федеративті ... ... ... даму ... қабылдады. Оның техникалық және
қаржылай ... ең ... ... ... және ... ... ... Кейіннен олар Тәжікстанға қарай ширатылды. ... ... ... ... шарттардың жеткілікті
болмауы» себебінен жалғасын таппады.
90-шы жылдардың басынан бастап ... ... ... ... ... Германия Орталық Азияны аймағын бірінші басымдықта тұрған
серіктестік ретінде ... ... ... ... ... ... ... серіктестікке мүдделі деп саналмайтын аймақ ... Оның ... ... ... ... маңызы бар немесе
ерекшеленетін мүдделері болмады. Германияның мүдделері ішінде тек қана бір
ғана маңыздысы болды, ол - 90-шы ... ... ... бір ... ... ... өмір ... болды. Германия бұл жерде тек Орталық
Азиядағы ... ... ... ... үлес ... ... Германия мен орта-азиялық мемлекеттердің ... ... ... ... ... саяси және экономикалық
қатынастарды орнату басымдылығы ... ... ... ... мақсаты демократиялық және құқықтық
мемлекеттілікпен қатар ... ... ... қолдау көрсету болып
табылатын. Сонымен қатар, Германия осы аймақтағы жүз жыл бұрынғы Ресей мен
Ұлыбританияның арасында ... және ... ... ... өзгеше
пішіндегі аймақтық және ұлы державалардың билік пен ықпал етуге қатысу үшін
жалғастырып отырған “Ұлы ойынына” ... ... ... емес
[Gumppenberg M, Deutsches und europäisches Engagement].
Алайда Федеративті үкіметтің XXI-ші ғасырдың басында қабылдаған орта-
азиялық концепциясына баға беру сыни ... ... ... ... ... ... маңызды жаңарулар жоқ.
«Германияның Орталық Азиядағы саясаты өзгеріссіз қалды» деген пікір ... ... ... Германия бес орта-азиялық мемлекеттердегі
ұзақ мерзімді тұрақтылық пен дамуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мақсаттарының спектрлері 2001 жылғы
қыркүйек оқиғасынан кейін де өзгеріссіз ... ... ... ... ... ... Германияның
Орталық Азиядағы қатысуы қандай бейнеде ... ... ... ... ... жаңа ... тәсілдері бар ма, бар болған жағдайда
Германия мүдделерінің ... ... ме ... ... ... ... ... орын алуына дейін жиі кездесетін. Аталған ... ... ... аймаққа деген қатынасын еуропалық ... ... ... болды. Ол ұстаным біріншіден, Германия Орталық
Азиямен қатынасын қауіпсіздік мәселелерімен байланыстырады, ал ... ... ... қауіпсіздік жүйесінің ажырамас бөлігі.
Екіншіден, Германия Еуропалық Одақ ... ... ... ... ... ... актор ретінде Орталық Азиямен ... ... ... ... ... ұстанымында дамытады.
Осы ретте 2002 жылы 30-шы қазанда ЕО Орталық Азия қатысында 2002-2004
жж. арналған бағдарламасы бекітілген стратегия құжаты TACIS ... ... ... ... ... ... ... келелі салаларына арнайы
бағдарламаларды жобалау арқылы аймақты дамытуға бағытталған ... ... ... ... сарапшыларының ішінде аталған бағдарламаға сын тағулар
жиі ... ... ... ... ... ... ... құрылымдары және реформалық таңдаулар» атты еңбегінде ЕО-тың
2002 жылғы ... ... ... ... бірізді
немесе жүйелі түрде ұйымдастырылмағандығын ... ала ... ... ... ... қадағаланбауы салдарынан,
стратегияда белгіленген жобалардың жүзеге асырылуы нәтижелі, әрі ... ... ... баға береді [].
Осы мәселелер мен сын тағуларды ескере отырып, Еуропалық Одақ 2007
жылдың ... ... ... етуі ... Қазақстан,
Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және Түрікменстан елдеріне бағытталған
орта-азиялық концепциясын қабылдайды. Одақ осы ... ... ... ... ... нақтылап, ондағы негізгі
тақырыптар ретінде адам ... ... ... ... ... ... мен ... даму атап көрсетілді. Жаңа сектор
ол еуропалық энергетикалық мүдделердің ... ... ... ... концепцияның бағдарламаларын іс-жүзіне асыру мақсатында
қаржыландыру екі еселенді, байланыстарды аймақтық әрі екіжақты деңгейде
дамытуды ... ... мен ... ... Комиссия мен Кеңес
арқылы тексеруден өткізіліп, жыл ... ... ... ... ... ... отыратын болды.
Қорыта айтқанда, Германияның орта-азиялық саясаты өзінің дара сыртқы
саясатында да және еуропалық саясат контекстінде де ... ... ... ... ... ... көрсету болып саналады.
Себебі, ЕО-тағы ... ... ... ... жаңа ... ... ... мақсатында энергетикалық шикізат мүдделерін
алдыға қойғанда, Федеративті Германия Республикасы ... ... ... ... ... Азия ... концепциясында
нақтылағандай, ұстамдылық танытты. Осыған анық дәлел - Германияның өзіндік
дара мұнай және газ ... ... ... ... Азия аймағына
тартылмаған.
Германияның Қырғызстан мемлекетімен дамыту саласындағы ... ... ... ... ... ету ... Париж
мәлімдемесі» бойынша негізгі тәжірибеге алынған ... ... ... үлес қосуы ұлттық даму стратегияларына ... ... ... ... мен акторлар қатарына Әлемдік банк, БҰҰ,
Швейцария, ЕО және Германия жатады. Олар ... ... ... ... ... қабылдаған стратегиясына лайық ортақ
стратегияны қабылдады.
Германия мен ... ... 2008 ж. ... ... ... үкіметаралық кеңесу барысында ... ... ... экономиканы қалыптастыру» екіжақты дамыту ынтымақтастығының
түйінді мәселесі ... ... ... ... кедейшілікке тап болған халыққа,
денсаулық сақтау саласы мен ... ... ... ... ынтымақтастық» шеңберінде Федеративті Германия үкіметі ең
алдымен бірізді экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... құқық және әділеттілік
басқармасы ... ... ... ... ... ... да
кеңес беріледі.
1991 жылдан бастап неміс дамыту ынтымақтастығының жалпы шығыны шамамен
215 млн. евроға жеткен. Германия екіжақты қатынастар ... ... ... ... үшінші орындағы донор мемлекет болып саналады. 2005 жылдың
наурызында өткен Париж клубының нәтижесінде Германияның ... ... ... арасындағы «Қарызды қайтару туралы ... ... ... мерзімге алған несиелерін қайтару ұзақ ... Оның ... ... ... ынтымақтастықтың» ұйғарымы
бойынша, Қырғызстандағы қоршаған орта мен ... ... ... ... 2008 ж. келісім-шарт негізіндегі қайтарылуға тиісті болған
5 млн. евро ... ... ... ... ... ... кезеңдегі қаржы және экономикалық дағдарыс салдарынан ... да ... ... ... ұласуы мүмкін[110].
Неміс дамыту банкінің (Kfw) Қырғызстандағы дамыту ... ... ... институты Қырғызстанның банк секторын дамытуға
қатысуда. Өйткені, Қырғызстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қарамастан, құрылымдық түрде
макроэкономикалық дамуға қадамдар жасалынғандығына қарамастан, кең таралған
әлеуметтік топтардың ... тап ... ... ... ... орта және кіші ... көтеруге қолдау көрсететін
бірден-бір сала – ол банктық жүйе мен оның институттары. Ал ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің дамуы
артта қалып қойған. Сондықтан да, неміс дамыту институтының мақсаты ... ... ... ... мен оны жақсарту арқылы
бірізді және ... ... пен ... ... ... өз ... қосу болып саналады. Осы мақсатта неміс дамыту банкі
(KfW) қаржы саласында тұрақты қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетіп отыр. Бұл бағдарламаның мақсаты
орта- және ұзақ мерзімге бағытталған ... ... ... ... бере ... ... ... қаржымен қамтамасыз
ету болып саналады.
Сонымен қатар, неміс дамыту банкі (KfW) байланыс және ... ... ... белсенді қатысуда. Осы ретте,
Германияның «федералды экономикалық ынтымақтастық және даму ... №43040 ... ... ... «қаржы ынтымақтастығы»
шеңберінде № 2003 65 684/2003 70 288 ... ... ... ... бөлігі кедейшілікке тап ... ... және Ош ... өмір сүру ... көтеру мақсатында 8.1 млн. евро жол
құрылымдарын қайта қалпына келтіруге, су және ... ... ... ... мектептер мен денсаулық сақтау орталықтарын ашуға бөлінген.
Қырғызстан Республикасының 2006-2010 жж. арналған даму стратегиясындағы
денсаулық сақтау жүйесін реформалауға қатысты ... ... 16 ... ... ... бұл ... ... донор мемлекеттердің еншісіне
тиген 55 млн. АҚШ долларды құрайды, оысдан қорытынды шығаратын болсақ ... ... ... тиісті соманың тең жартысын көтеруде. Көрсетілген
қаржы Қырғызстанның денсаулық сақтау ... ... ... тапшы болуына
байланысты өздігімен аурудың алдын алу мен тиісті медициналық ем ... ... ете ... ... ... ... кіші ұлты орналасқан Бішкек, Токмок, Сокулук және
Майлы-су сияқты төрт аймақ та Германияның үнемі ... ... ... бұл ... өзге де ұлт ... ... ... 1998
жылдың ортасында Бішкекте «Неміс үйі» ашылған. Неміс ұлтты ... ... ... ... ... беру ... ... өз
үлестерін қосуда.
Мәдени байланыстар. Білім беру ... ... ... ж. ... мен ... арасындағы қол қойылған және 2002 ж. өз
күшіне енген «Мәдени келісім-шарттан» ... ... 1992 ... ... ... евро ... ... үйрету мен білім беру саясатына жұмсалған. Екі ел
арасында бірнеше университетаралық серіктестіктер орнатылған, сонымен қатар
студенттер мен ... үшін ... ... ашылған.
Қырғызстан Республикасыннда неміс тілі ағылшын тілінен кейін екінші
кезектегі негізгі шетел тілі болып ... ... Ош, ... ... ... ... неміс тілін үйретуге қолдау көрсету ісі
«шетелдердегі неміс ... ... ... ... ... ... Қырғызстандағы мектептерге Германиядан лингвист мамандар
жіберіледі және көрсетілген бұл мектептердің оқушылары арнайы неміс тілі
дипломын (Deutsche ... II) ала ... ... ... 2008 ж. шығарылған «Мектептер-келешектегі серіктестіктер» атты
бастама ... ... ... ету ... ... асырылуда.
Бішкектегі ұлттық кітапханада 1998 жылдан бері Алматыдағы Гете-институт
арқылы қажетті ... ... ... ... оқу залы бар. ... бері ... Гете-институт арқылы байланыстырылатын тіл үйрету
орталығы бар, оның міндеті бүкіл елге кәсіби неміс тілі ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылдың маусымынан
бастап Ош қаласында неміс ақпараттық орталығы (IC) ашылған.
Неміс ... ... ... (DAAD) ... ... орталығымен
өкілетті. DAAD Қырғызстандағы оқушы студенттер мен ізденуші ғалымдарға
студенттік және ... ... ... ... ... DAAD-лекторлары көптеген Бишкектің университетінде қызмет
атқарады. Неміс және қырғыз ... ... ... ... ... ... ... ретінде германистика саласындағы
Грайфсвальд университеті мен Бишкектегі Қырғыз Мемлекеттік ... ... ... ... арасындағы экология саласы бойынша
серіктестікті атап өтуге болады. Бішкектегі Техникалық ... ... ... 2005 ... бері Берлиндегі Техникалық
университетпен (TFH) табысты серіктестікке қол жеткізуде.
«Дойче велле» (DW) деп аталатын неміс арнасы бүкіл елге ... ... ... таралатын келісім-шарттарына қабылдаумен айналысуда. 
Германияның Тәжікстан мемлекетімен дамыту саласындағы ынтымақтастығы.
Неміс дамыту банкінің (Kfw) ... ... ... ... ... 1990 жж. ... мен ... азамат
соғысының салдарына сәйкес кедергілерге ұшырағандықтан, ... ... ... кеңесулерді талап етті. Жұмыс орындарының
жетіспеушілігіне байланысты ел ... ... мен ... ... ... болатын. Тәжікстанда елдің дамуы үшін кіші
және орта ... ... ... ... ... Өйткені, 2006
есеп бойынша, барлық ... ... саны 490.000 деп ... ... жалпы өнімді құрайтын үлесі тек 40%-ға жуық болды.
Аталған ... ... ... ... неміс дамыту
ынтымақтастығының қатысуы ұсынылды. Неміс дамыту банкі (KfW) Федеративті
Германия ... ... ... ... ... ... мен осы мақсатта қаржыландыру ісіне ... ... ... ... ... беру саласын жақсарту мүмкіндіктері және
әлеуметтік инфрақұрылымдарды (мектептер, денсаулық сақтау ... ... ... ... ... мен ... өсудің
алғышарттары қалыптастырылды.
Тәжікстанның қаржы жүйесін дамыту барысында ең алдымен Тәжікстанның
микроқаржылық банкін (First Microfinance Bank of ... FMBT) ... ... ... ... ... банкі ауылдық және қалалық
аудандардағы үй ... ... кіші және ... ... ... мен осы ... мамандандыруға қаржылай қызмет көрсету
ісін өз міндетіне алады. Микроқаржылық банкі орта ... ... ... ... арқылы елдің инновациялық және динамикалық
тұрғыда даму кезеңдерінен өтуі үшін ... ... ... Гуманитарлық даму
көрсеткіштері бойынша 177 елдің ... 122 ... ... ... тап ... ... оның ... сақтау
жүйесінің халыққа ем көрсету қызметі нашарлап кеткен. 1991 ж. мемлекеттің
денсаулық сақтау секторын қажетті ... ... етуі ... ... 4,5% ... Ал ол 2003 ж. 0,9%, 2006 ж. 1,3% дейін төмендеген.
Әрине, мұндай жағдайда Тәжікстан өз бетімен ... ... ... ... мемлекеттердің қолдауына сүйенеді. Осы ... ... ... (KfW) ... ... Тәжікстан үкіметінің даму
стратегияландағы ... ... ... сақтау министрлігімен
бірлесе отырып, екі жоба шеңберінде қатысуда. Оның ... ең ... ... ... ... ... көмек көрсету үлгілері және екінші
жобаның ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту
және ол қызмет көрсету түрін әрбір тұрғынның тұтына алуына жол ашу, ... ана мен бала ... баса ... ... ісі ... ... деңгейі сапалы үлгіде жаңартылған ауруханаларды салу Хатлон
ауданында жүзеге асырылуда.
Тәжікстанда жалпы кіші жіне ... ... ... ... ... ... қарыз алу үдерісі көп уақытты қажет етеді, жалға
берудің бағасы өте ... ... ... және ... ... ие ... байланысты жай темппен дамуда. Әсіресе құқықтық және
институционалдық шарттардың банктерді қаржыландыруымен ... ... ... ... банктердің несие беру қабілеттілігі ... ... заңы ... тек 2004 ... бастап қана қолға
алына бастаған. 2007 жылдың қазанынан ... 62 ... ... ... ... ... ... ашу арқылы кіші және кішігірім
кәсіпкерлікті дамытумен қатар, қаржы саласындағы ... ... және ... ... түрлері арқылы жұмыссыздық мәселесін шешу көзделген.
Тәжікстанның микролқаржыландыру банкі 2004 екінші ... ... ... ... ... Оның ... ... Федеративті Германия
үкіметі неміс дамыту банкі арқылы 1,5 млн. евро бөлді. ... ... ... ... ... және ... ... 35 филиалдарымен
қоса Микроқаржыландыру баанкі Тәжікстанның астанасы Душанбеде орналасқан.
Ұйымдасуы жағынан ... ... ... ... ие. Неміс
дамыту банкі (KfW) осы Федеративті экономикалық ынтымақтастық және ... №24030 ... ... 2003 65 999/2003 65 981/2003 70 ... ... ... ... Германия үкіметінің тапсырмасымен
5 млн. еуро көлемінде қаржы жұмсаған, қайта қаржыландыру мақсатында тағы 5
млн. еуро бөлінуі тиіс[115].
Мәдени-гуманитарлық ... ... Екі ел ... және ... салаларындағы ынтымақтастық динамикасы даму үстінде,
атап айтқанда 2005 жылы ... ... ... 5 млн. евро ... ... ... ... дамытуға араналған қайтарусыз ... Осы ... ... ... ... қызметі белсенді
түрде қатысады. Оның бағдарламасы бойынша, жыл сайын ... ... ... он шақты студенттер мен аспиранттар ... өз ... ... ... ... тәжірибелерден өтеді. 2005 жылдың 9-
шы шілдесінен бастап Душанбе қаласында салтанатты ... ... ... саласындағы ынтымақтастық бойынша Неміс Үйі қызмет етуде. Неміс
үйінде ... ... ... даму ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдары орналасқан. Олардың қатарына
«Техникалық ынтымақтастық қоғамдастығының», ... ... ... ... қайта қалпына келтіру банкі» жобалары жатады.
Германияның Өзбекстан мемлекетімен дамыту саласындағы ... ... ... (KfW) ... ... ... ынтымақтастығы
шеңберінде Қырғызстан және Тәжікстандағы қатысуы ... ... да ... дамытуға бағытталған. Салыстырмалы түрде Өзбекстандағы ... ... ... ... дегенмен де шартты жағдайлардың
өзгеріссіз қалуына байланысты ықпал ету ісі ... ... ... бұрын соңды кіші және орта кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған
болатын. Қазіргі кезеңде дамыту ... ... ... ... ... ... өз ... жоғалтты. Алайда қазіргі кезеңдегі
неміс дамыту ынтымақтастығының негізгі ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық пен техникалық
ынтымақтастықтары ... ... ... ... мен ... кәсіби білім беру деңгейін көтеру ісімен шұғылдануда.
Денсаулық ... ... ... ... ... ... ... ұшыраған, жұқпалы аурулардың саны көбеюде.
Бұрын соңды неміс дамыту банкі Өзбекстанның денсаулық сақтау ... ... ... ... қолдау көрсеткен болса, кейіннен
әлемдік денсаулық ... ... ... ... кезеңге сәйкес «жанұя
құруды жоспарлау», «ана мен бала ... ... ... ... ... ... ... шұғылданады.
«...1991 ж. тәуелсіздік алғалы бері Өзбекстанның нарықтық экономиканы
дамыту ... ... ... ... ықпалдың күшті болуына
байланысты жалпы даму үдерісі әлі ... ... ... ... ... да ... ықпалында. Жеткіліксіз даму ... қоса ... ... кедергі етуде. Мемлекеттің меншігіндегі
банктер үстемдік етуімен қатар оларға ... көзі ... ... ... ... ... ... Жекеменшік секторының дамуына кедергі
көп, жекешелендіру үдерісін жеделдету ісі ... ... да кіші және орта ... дамытылуына мүмкіндік жоқтың
қасы, олардың саны ішкі және ... ... ... ... делінген[116].
Осындай жағдайларға байланысты неміс дамыту банкі Өзбекстанның кіші және
орта кәсіпкерлігін дамыту мақсатында ... ... ... көрсету
шараларын өзгертуге қолдау көрсетеді. Неміс жағы өзбек жағын көрсетілген
шаралар арқылы ғана экономиканың ... ... ... және ... ... сендіруге ұмтылады. Межеге қойылған ... ... үшін ... даму банкі «Ipak Yuli Bank» «Uzprivatbank» сияқты
екі ... ... ... ... Олардың кәсіби деңгейі жетклікті,
жақсы қаржыыландырылған және ұйымдастырылған, өзінің ықпал ету саясаты кіші
және орта кәсіпкерлікті қаржыландыруға ... ... екі банк ... ... ... ... Германияның Федералды
экономикалық ынтымақтасу және даму ... ... 1998 66 740 ... 203/2003 65 221 жобалары бойынша кіші және орта ... ... 4,6 млн. еуро ... екінші тізбекте 6 млн. еуро бөлінген. Кіші
және орта ... ... ... шығарушылар негізгі тұтынушылар
болып саналады. Банк шеңберінде кеңес беруші қызметкерлерге ... 0,5 ... ... ... ... ... ... соманың жалпы көлемі 11
млн. еуро
Неміс зерттеулері мен анықтамалықтарына сәйкес, Кеңес ... ... ... ... ... кеңістіктегі елдердің барлығында
дерлік туберкулез ... ... ... ... ... ... және ... алдын алу мен ем көрсету ісі
дұрыс жолға қойылмаған. Неміс ... ... ... ... ... ... қаржы саласындағы ынтымақтастық шеңберінде бес жобаны
қарастырады, соған сәйкес 12,12 млн. еуро бөлінген.
Оның I – III 5,06 млн. қаржы ... ... ... ... кезде
II, IV және V бағдарламалары 7,06 млн. еуро көлемінде жүзегее асырылуда.
Оларға дәрі-дәрмек, арнайы ... ... және ... ... және ... ... көліктер мен кеңес
беру қызметін ұйымдастыру мен қаржыландыру бағдарламалары ... және ... ... ... ... ... академиялық алмасу қызметі (ДААД), сияқты
өкілетіктері, ... мен ... ... ... өз ... және орта ... ... алу саласындағы ынтымақтастық Өзбекстан
мен Германияның жоғарғы оқу орындарының ... ... ... ұзақ мерзімді байланыстар орнатылған, мысалы Бонн, Бохум және
Бамберг қаласындағы унивеситеттермен, Гумбольдт атындағы ... ... ... да қоуымдастықтармен қатынастар орнатылған.
Мәдениет саласындағы байланыстар. 1996 жылдың қазан мен ... ... ... ... ... 1997 ... ... айларында «Өзбек мәдениетінің Германиядағы күндері» өтті. ... ... Бонн ... ... ... ... ... осы
шараның барысында Бұхара мен Бонн қаласы ... ... ... ... ... ... Бұхарада Неміс мәдениеті мен ғылымының
орталығы қызмет етуде.
Ғылыми-техникалық ынтымақтастық. Бұл саладағы байланыстар 1998 жылдың
сәуірінде ... ... ... мен Германияның білім, ғылым,
зерттеу және технологиялар ... ... ... туралы қол қойылған декларациясы бойынша реттеліп отырады.
Оның шеңберінде байланыстырушы орган ... ... топ ... 2002
жылдың желтоқсанынан бастап, «Неміс-өзбек ғылыми қауымдастығы» (орталығы
Фрайбург қаласында) ... ел ... ... ... ... ... ... сипаты біршама Өзбек-неміс қауымдастығы мен Бремендік «Германия-
Өзбекстан» қауымдастығының іс-әрекеттерімен анықталады
Германияның Түрікменстан мемлекетімен ... ... ... саласындағы алмасу. Түрікменстан мен Германия арасындағы екіжақты
мәдени байланыстар төмен деңгейде қозғала ... Оның ... 1997 ... және тек 2002 ... 19-шы маусымында ғана күшіне енген мәдениет
саласындағы ... ж. ... ... 122 ... ... неміс тілі пәні Ашхабадтағы N. 27 мектепте жүргізіледі.
Германияның «дамыту саясаты» ... ... Азия ... атқарған шаралары:
Орталық Азия мемлекеттерінің құқықтық жүйелерін реформалау саласындағы
ынтымақтастық. Бұл саладағы қолдау көрсету «экономикалық ынтымақтастық ... ... ... шеңберінде неміс мамандарының аймақтың заң
шығару істеріне кеңес ... және ... ... ... ... ... Бұл ... 1996 жылдан басталып,
Бремен ... заң ... ... ... ... етуімен жүргізілді, кейіннен ол 2005 ... ... ... Германияның «техникалық ынтымақтастық қоғамының» (GTZ)
орталығына берілді. «Біз жоба бойынша, ОА ... ... және ... ... ... ... ... қажет болды. Біздің
тікелей көрсеткен қызметіміздің мақсаты орта-азиялық елдердің ... ... ... ... ыңғайлау болды. Біз орта-
азиялық елдерді ... ... заң ... ... ... оларды
құрастыруға дейін қолдау көрсеттік. Даярлау жоспары ... ... ... ... ... Біз ... ... депутаттарына, соттарға және адвокаттарға арналған қосымша
курстар ... Олар ... ... үшін ... ... мен ... ... шақырылды. Ол ... ... ... ... ... ... алмасу қызметі
(DAAD) тарапынан тартылды. Заң министрліктері мен Жоғарғы сот органдарымен
тікелей жұмыс істейміз, екеуара қатынастар сенімділік ... ... ... ... [].
Ал осы құқықтық даму саласында неміс заңгерлерінің кеңес беруі арқылы
қолдау көрсетудің нәтижелері бар ма, бар ... ... оны ... ... деген сауалға Р.Книпер былай деп жауап береді: «Орта-азиялық заң
шығарушы ... заң ... ... ... болғанынша бізбен
үнемі кеңесу үстінде болады, ... ол ... ... ... бойынша,
қабылданған немесе қабылданбаған жағдайдағы мәтіні бізге жіберіледі.
Әлбетте, ол ... ... ... ... элементтері неміс
тәжірибесінен екендігі көрінеді. Тәжікстандағы ... ... ... көп жұмыс атқара алмадық, керісінше, Қазақстандағы кеңес беру
жұмыстары айтарлықтай. Әр елдің даму темпі ... ... ... ... ... әр елде ерекшеленеді. Алайда, барлық елдерде көп ... ... ... өз ... разымын, себебі орта-азиялық елдерде
қазіргі заманға сай құқық орнады, оның өзі үлкен жетістік».
Германияның Орталық Азия ... ... және ... ... кең ... ... ... 90-шы жылдардан бастап Германия ЕО-
тың TEMPUS бағдарламалары шеңберінде орта-азиялық жоғарғы оқу ... ... ... ... Аталған бағдарлама
жобаларының 70% Германияның қатысуымен болды. «...Шығыс Еуропа мен ... ... ... ... ... өзінің 59 жоғарғы оқу
орындарымен, 115 ... ... ... ... 2000-2006 жж.
арасында алдыңға орынға шықты. Оның ішінде, ОА-ға ... 21 ... ... ... ... оқу ... ... негізін оқу жоспарларын
дамыту, жоо басқармасы мен дәріс беру ... ... ... ... ... Көптеген жобалар Тәжікстан мен ... ... ... Германия федеративті республикасында өкілетті
байланыстырушы «Германияның академиялық алмасу қызметі» (DAAD) атқарады.
DAAD сонымен қатар Германияның дара ... ... ... «...1991
жылдан бастап, студенттерді, жоо бітіргеннен кейінгі білім алушылар мен
ғалымдардың барлығын қосқанда 8160 адам ... ... ... неміс университтерінде оқу-тәжірибелерден өтті. Керісінше, жалпы
саны 1370 адам неміс ғылыми орталарынан ОА-ғы ... мен ... ... ... 2005 ж. ... дара 1816 студенттер ОА-дан
неміс жоо-на түскен. Осындай алмасуларды ... ... ... ... ... Қырғызстанда, Өзбекстанда ... ... ... ... ... ... ... дамыған.
Бүгінгі күнге дейін Қазақстаннан Германияға келген студенттердің жалпы саны
3625 ... ... []. ... ... Қазақстанда 1999 жылдан бері
Неміс-Қазақ университеті ашылып, студенттер еуропалық үлгіде білім алуда.
Германияның Орталық Азиядағы су мәселесі бойынша ... ... ... ... ынтымақтастық XXI-ші ғасырда тұрақтылық,
қауіпсіздік және даму мәселелеріндегі түйінді фактор болып саналады.
2008 жылдың көктемінде ... ... ... ... Франк-Вальтер
Штайнмайердің шақыруымен «Су мәселесі – қауіпсіздік және ... ... жаңа ... (Wasser ...... für ... und ... деп аталатын тақырыпта ЕҚЫҰ-
ның экономикалық және экологиялық ... ... ... ... []. ... ... ... ЕҚЫҰ-дағы тұрақты өкілі
Г.Кюнцленің берген анықтамасы бойынша, осы конференцияда ОА аймағындағы су
қорларын пайдалану мәселелері ... және де ... ... ... ... ... үшін ... ынтымақтастық бірден-бір тиімді
жол екендігі, сонымен қатар бұл мәселенің ЕҚЫҰ шеңберінде ... ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ тарихында су ... ... ... ... ... ... Рейн,
Эльба өзендері, сондай-ақ шығыстан батысқа тартылатын Дунай өзендері.
Су мәселесіне арналған ... Ф. ... ... ... ... ... алға шығарды. Бұл бастаманың мақсаты, ОА-да
су мәселесі саласында аймақтық ынтымақтастыққа ... ... ... су ... құру жобаланады. Неміс сыртқы істер министрі
ұйымдастырған конференция барысында орта-азиялық ... ... және ... ... ... көптеген идеялар ... ... Сол ... ... мен ... ... ... неміс бастамалары шеңберінде құрылымдық бағдарлама жасап
шығарылды. Бағдарламада су ... ... ... ... ... және сол ... ... ... ... ... ол ... ... тиісті институттарына берілді.
Осы мақсатқа жету үшін, Германия құнарсыз жерлердегі су көздерінен
сапалы ас суын ... ... ... ... аймаққа тасымалдауды
жеделдету қажет деп ... ... ... неміс және орта-азиялық
институттар келешекте тығыз қарым-қатынаста ынтымақтасуы ... ... Осы ... ... ... ... ... істер министрлігі
Потсдамм географиялық зерттеулер ... ... ... сияқты тиісті неміс институттары мен ЕҚЫҰ орталықтарын және
еуропалық ... іске ... осы ... ... су қорларын пайдалану саласындағы
бастамаларын ЕО-тың серіктестік стратегиясына қосатын үлес деп қарастырады.
Ал ... ... ... ... пен ... ... (IFSH) ... шеңберіндегі «ЕҚЫҰ бойынша
зерттеулер» (CORE) орталығының ғылыми ... ... ... ОА-ға қатысты су қорларын пайдалану саласындағы
ынтымақтастық бастамалары оның өзге де ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядаағы дамыту институттары
Фридрих Эберт қоры өзінің Орталық Азиядағы іс-әрекетін 1993 жылы
Қазақстандағы (Алматы) ... ... ... Бір ... ... ... ... Кырғызстанда (Бишкек) және 1997 ж. Өзбекстанда
(Ташкент) ашты. 2003 ... ... бұл қор ... ... ... ... қызметі бойынша аймақты байланыстыру әрекетін жүзеге
асыруда. ... 2004 ... ... Эберт атындағы қор Тәжікстанда
(Душанбе) өкілетті. ... ... ... ... Өзбекстандағы
серіктестері қатарына үкіметтік ... ... ... кәсіби одақтар, сонымен қатар ең алдымен азаматтық ... ... ... ... емес ... ... ... мемлекет
пен қоғам арыснда маңызды диалог орнатылуы ... ... ... ... мен әлеуметтік нарықтық экономикаға жету барысындағы
ұзақ мерзімді және ... ... орын ... Қордың әрекет ету
бағыттарына қоғамдық, демократиялық, және ... ... ... ... ... ынтымақтастық арқылы мемлекетаралық қақтығыстарды жою жатады.
Фридрих Эберт атындағы қор ұсынатын жобалардың мақсаты депутаттар ... және ... ... өкілдері ретінде парламенттер
статусын нығайту, ұлттық қауіпсіздік мәселелерін ... ... ... ... арасындағы диалогты дамыту, БАҚ-ның және ... ... ... ... ... ... сот ісінде заңнамалық-құқықтық реформаларға қолдау көрсету, мемлекет
пен ... ... ... ... ... ... пен дін арасындағы
диалогты дамыту болып табылады. Өз жобаларын жүзеге асыруда Эберт ... ... ... ... ... ... ... адам саудасы,
кедейшілің, орта-азиялық ауыспалы ... жеке ... Қор ... сияқты экономикалық тұрғыда жетіспейтін
аудандарда жеке кәсіпкерлер үшін оқыту және үйрету шараларын ұйымдастыру
арқылы ... ... ... ... Оқу ... ... кейін
үйренушілердің өзі жеке даярлау жұмыстарымен айналыса алады. «Қор ... ... ... ... ... ... ... отырып, кейін оны
дамытуға тырысады. Еуропаның бірігуі Орталық Азияға үлгі бола ... ... ... ... ... де ... елдерінің бір-біріне
деген сенімі өте аз, оны біз ... мен ... ... ... ... ... ... шекара байланыстарында миналардың
қондырылуынан көруге болады» - ... ... ... ... ... сұхбатында[123]
Немістің тұңғыш демократиялық жолмен билік басына келген президенті
Фридрих Эберт өз ... ... өзге ... ... тек түсіністік жағдайында қалыптастыруды және оған ... ... ... ... Оның ... әкелген қоры негізі
қаланғанынан бері қарай осы мақсатты іс ... ... ... орындаумен
келеді. Жылдар өте келе ол мақсат нақтылана ... ... ол ... ... ... Ф.Эберт қоры бүкіл әлемде ашық және тиянақты
диалог пен ... ... ... ОА-ның саяси және
экономикалық маңыздылығының негізінде Ф.Эберт атындағы қор 2006 ... ... ... және ... ... бірлесе отырып, ортақ Орталық Азия жайында ... ... ... Бұл қор ОА мен ... ... орны мен келешегі туралы пікіралмасулардың орын алуына
қолдау көрсетеді. Берлиндік келіссөздер ортасы ... бір рет ... ... ОА ... астаналары Астанада, Бішкекте,
Ташкентте немесе Душанбеде алдын ала дайындықтар жүргізіліп тұрады. Бұл
дайындық ... ... емес ... ... ... қатысушы
елдер ішінен еуропалық және неміс саясаткерлері, түрлі ... мен ... ... ... ... Мұның барлығы да
жақын арада Түрікменстанның диалог пен ... ... ... ... және ... ... ғалымдар мен шешім
қабылдаушы субъектілер ... ... ... ... ал ... стратегиялық зерттеу институттары мен Ф.Эберт қоры өз кезегінде
Орталық Азияда, Еуропада, ... ... ... өз ... Азия ... ... мүшелікке енуі қазіргі кезеңде көзделмейді
және екі жақта бұл ... ... ... Дегенмен де Қазақстанда,
Қырғызстанда, Өзбекстанда және Тәжікстанда ... ... ... күннен-
күнге өсуде және бұл тек қана ... ... ... сондай-ақ
құндылықтар жүйесі негізінде көрінуде. Арасында түсініспеушіліктер де
кездесіп ... Ол ... ... мынадай сұрақтың желісінде
жүреді: аймақ республикалары қоғамдық ... және ... ... ... ... ... алады ма? Және
де осы мәселе бойынша диалогты жүргізуге қолдау көрсетуде Еуропаның өзі
дайын ... ... ... және ... ... стратегиялық
зерттеу институттары осы диалогты өзара және ЕО елдерімен жүргізуге дайын.
Осы бағытта олар ... және ... ... ... ... ... ... үкіметтің бір бөлігі болып табылатындықтан олар саяси
шешім қабылдау ісінде өзара тығыз байланысты. Аймақтағы бұл ... ... ... қоры ... ... ... ... модератор
ролін өз мойнына алуда. Өйткені, көп ... бері ... ... ... ... ... ұйымдастырылып, олардың нәтижелері
жарық көруде. Сонымен қатар қордың міндетіне ... ... ... /Крумм, Р., Орталық азиядағы тұрақтылық және ... ... ... ... дамыту қызметі» (DED) еуропалық дамыту қызметтерінің ... ... ... ... ... ... табылады. Оның негізі
1963 жылы қаланып, қазіргі кезеңге дейін шетелдерді дамытуға 13.000 сарапшы
ұйым тарапынан ... ... ... және ... адам ... ... ... Қазіргі кезеңдее жалпы 1 000-ға ... ... ... әлем ... ... етуде. Неміс дамыту қызметі
жауапкершілігі шектелген коммерциялық емес мекеме. Ол Федеративті үкіметтің
тікелей өкілеттілігі ретінде Федералды ... ... және ... ... жүзеге асырылады. Неміс дамыту қызметі федералды
бюджеттен қаржылаандылады. ... ... ... кедейшілікпен
күрес, азаматтық қақтығыстарды реттеу мен бейбітшілікке ... ... ... ... ... өмірдің табиғи негізін қалыптастыру, әйел
адамдардың құқықтарын ... ... ... ... ... қағидаларды жүзеге асыру енеді. ... ... ... ... ... ету ісін 2002 ... ... бастады.
БҰҰ-ның азық-түлік және ауылшаруашылық саласының (FAO) «Freedom From
Hunger» атты аштықпен бүкіләлем болып ... ... ... ... ... ... ... «Дойче Вельтхунгерхильфе» (DWHH)
атты Германияның Агроакциясы (ГAA) пайда ... Ол ең ... ... ... ... Любкенің бастамаларымен 1962 ж. «Немістің
аштықпен күрес ... ... ... ... ... ... ол
Өзбекстанның Хорезм және Қарақалпақстан аудандарында су және ауылшаруышылық
өнімдермен ... ету ... ... Андижан облысындағы азық-
түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ауылшаруашылық жағдайын жақсарту
жобаларымен ... ... ... ... қоғамдастығы» (GTZ GmbH)
ГТЦ–бұл қоғамдастық бүкіл әлем бойынша ұзақ ... ... ... ... ... Бұл ... жаһандануға айналған әлемде саяси, экономикалық, экологиялық және
әлеуметтік салаларда көптеген шешім ... ... ... ... ... ... Азия ... бойынша
Қазақстанда кәсіби білім беру саласында, орта және кіші ... ... ... ... ... Ал Өзбекстанда ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар саласында кәсіби білім беру жүйесіне ықпал
етумен айналысады. ... ... ... деңгейде құрғауға айналған Арал
теңізінің түбін тұрақтандыруға және суды ортақ мүддеде пайдалану жобаларына
қатысады. ... ... ... «техникалық ынтымақтастық
қоғамдастығы» қызметінің негізгі жұмысы экономикалық реформаларға қолдау
көрсету мен нарықтық ... ... ... ... ... ... қоғамдастығының» Арал теңізі
түбінің құрғауын ... ... ... ... – ол Жер бетіндегі бір
кездері төртінші үлкен көл болып табылатын Аралдың 1960-жылдардың ортасынан
бастап, Амудария мен ... ... су ... ... ... оған келіп құятын су мөлшерінің азаюы салдарынан
құрғауы. Негізгі су ... ... ... ... ... ... ... Қарақұмды ылғалдандыруға кетуі судың қалыпты келуін 90 ... ... ... көлдің толық құрғауы 15-20 жылдан кейін орын
алуы ... ... ... 1,1 % ... және ол ... ... ... асып түскен. Құрғауға айналған аймақ территориясындағы ағаш-
бұтақ ... 90 % ... ... ... ... мен ... саны
азайған. «Арал-Кұмға» айналып, қазіргі кезеңде 2 миллионов ... жер ... ... ... ... мен ... ... күшеюде. Ауаға
көтерілген жоғарғы деңгейдегі тұз тұрғындардың денсаулығына зиян ... ... 11 % өсіп туу ... ... тұрғыда балық аулау
кәсібі сиреген, оның салдарынан жұмыс орындары да азайған. Бұл экологиялық
зардап ... ... ... ... ... Чернобыль атомдық
реакторының авариясынан кейінгі ... ... ... ... Сондықтан да
1992 жылғы анықтаулар бойынша, аймақ ... ... мен ... алып ... ... ... ... идеясы
ұзақ уақыттан бері қалауын таппай келе жатқан мәселе. Аймақтық деңгейден
шығып кеткен Арал теңізі ... ... ... ... Осы ретте
«Германияның техникаалық ынтымақтастық қоғамдасытығының» Арал теңізін қайта
қалпына ... ... ... 2000 жылы ... ... ... ... Сонымен қатар, ГТЦ жергілікті аймақтарды ... ... ісін ... ... мен техникаларын
ұсынды[124]. Мәселен, 1 Га 7500 көшеттерді отырғызу әдісі арқылы Қазақстан
мен ... ... ... 2005 ... дейін жабуға тиісті
болған.
Германияның халықтық университеттер ассоциациясы (IIZ/DVV). Бұл
Германияның халықтық ... ... ... ынтымақтастық
институты бойынша Өзбекстанда жұмыссыздыққа қарсы ... ... ... ... ... ісімен шұғылданады. Бұл институт еңбек
және ... ... ... ... ... отырып
серіктестік үлгіде қызмет атқарады. Ферғана бөктеріндегі ересектердің білім
алуына көмек көрсету жобасы институттың Өзбекстандағы ... ... ... ... және ... ... ... қор. Конрад Аденауэр атындағы қордың Ташкенттегі өкілеттігі ... ... және ол ... ... Қазақстандағы және Оңтүстік
Каваказдағы қордың іс-әрекетін байланыстырушы ретінде бас орталық ... ... ... алға ... ... ... мемлекеттілік пен әлеуметтік нарықтық экономиканы нығайту мен
кеңейту болып саналады. Конрад ... ... қор ... қор ... оның ... қоғамдық орталықтар арқылы қаржыландырады. Қор
120-дан аса елде танымал, ... Бонн ... ... ... және ... ... Азия елдерімен ынытмақтастығының негізі трансформация
үдерісіне қолдау ... ... ... ... ... ... ... дамуына үлес қосады. Екінші дүниежүзілік ... бері ... ... мен ... ... орта-азиялық
елдер үшін құнды серіктестер бола алады. Конрад ... ... ... ... ... ... қатысуымен әртүрлі
тақырыптарды талдау және ... ... ... ... меңгеруге
мүмкіндіктері болады.
Демократиялық үдерістерге ықпал ету барысында Конрад Аденауэр атындағы
қор түрлі тақырыптарға ... ... ... ... ... Бұл аталған іс-шараларға саясаткерлер,
мультипликаторлар мен белсенді жастар жиналады. Жергілікті ... ... ... мен ... сарапшыларының арасында өзекті ішкі саяси және ... ... ... қызу ... ... Өз кезегінде
бұл шаралардың нәтижесі өзекті қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... ... қордың жұмысында
аймақтағы белгіленген маңызды топтарға ... емес ... ... БАҚ, ... ... ... өзін-өзі басқару органдары,
академиялық жастар тобы, жекеменшік кәсіпкерлер, фермерлер мен әйел топтары
жатады.
Демократиялық ... ... ... ... ... ... үшін көрсетілген топтар саяси құралдарға ие ... ... ... демографиялық жағдайды, яғни тұрғындардың 60 % ... ... ... ... ... негізгі жұмысы жастардың саяси
білім алуына қолдау көрсету ... ... Ол үшін ... және ... ... ... мен ... Бұл шаралардың мақсаты көпдінді Орталық Азияда демократия ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық дамушы елдер мен олардың ... үшін ... ... (KfW) ... ... мен ... беру
қызметтерін қаржыландыруды қамтиды. Оның ... ... ... ... ... ... ... институттарын ашу, сонымен
қатар табиғи қорларды қорғау мен ... ... ... ету ... Осы ... ... мен ... арасындағы ынтымақтастық ісі
дамуда.
Халықаралық ынтымақтастық бойынша жинақ банктерінің қоры 2003 жылдың
маусымында серіктестік ... ... ... ... ... (Халк
банки) бірге ынтымақтастық жұмысын бастады. Бұл жоба Федералды экономикалық
ынтымақтастық және ... ... ... ... ... Биттерфельд аудандық жинақ банкісі мен Галле/Заале қаласының және
аудандық жинақ банкілері болып саналады.
Дамыту ... ... ... Бонн ... ... институты болып саналады, ол ЮНЕСКО және Өзбекстан Республикасының
үкіметімен ынтымақтаса ... Арал ... ... жер ... ... ... қорларды экономикалық және экологиялық тұрғыда тұрақты әрі
тиімді пайдалану мүмкіндігін зерттеу ... ... ... мектептерін басқару орталығы Германияның федералды
әкімшілігіне қарайды, және ол нетелдегі мектептердің жұмысын қадағалайды.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... мамандармен
қамтамасыз ету, педагогикалық және қаржылай көмек көрсету ... ... ... ... ... концепциясы аймақтың
бес мемлекеті Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан ... ... мен ... ... Германияның сыртқы
саяси бағытында Ауғанстандағы бейбітшілікті қалыптастыру үдерісі барысында
орта-азиялық серіктес мемлекеттерінің ... мен ... ... және ... қылмысқа қарсы күресте оларға қолдау
көрсету арқылы өз қатысуларын нығайтуды көздейді.
Федеративті Республиканың саясаты аймақ ... ... және ... көрсету шаралары арқылы бейбіт әлеуметтің, экологияның және нарықтық
экономиканың ... үлес ... ... Оның негізі
демократиялық және транспарентті саяси ... ... ... ... ете алу ... ... адам құқықтарын
сақтау, құқықтық мемлекеттілік, әлеуметтік әділеттілік және табиғи ... ... ... ... ... болып саналады.
Германия ықпалды ... ... мен ... арқылы,
шиеленістердің алдын алуға, қақтығыстарды бейбіт ... ... ... ... Сол ... ... үкіметі орта-азиялық
шиеленісті аймақтардағы қақтығыстардың ықтималдылығын алдын алуға өз ... ... ... ... ... және ... ... қолдау көрсетудің жанында әсіресе терроризм мен
күш қолдануға бойұсынушылықтың алдын алу мәселелері барысында, және ... ... ... үшін ... ... ... ... келісім шарты қамтылған экономиканы дамыту ... ... ... емес ... оның ... үкіметтік емес ұйымдар,
экономикалық және діни қауымдастықтар, саяси қорлар мүмкіндігінше саяси,
қоғамдық және ... ... өту ... қолдау көрсетуі қажет.
Федеративті Герман Республикасы Орталық Азияда диалог және гендерлік
теңдік ... ... ... ... пен қақтығыс
жағдайларын зерттеу, сонымен қатар әйел адамдарға қолдау ... ... ... көрсетілгендей, Германияның аймаққа қатысты ұстанымы
білім беру саясаты, мәдени және ... ... ... арқылы
Германия мен өзге де батыс елдеріне қатысты ... деп ... ... ... ... сондай-ақ ислам мен батыстық ... ... ... ... және ... бейбіт ретттеуге
шақыру ісіне бағытталуы шарт.
Аймақты дамыту саясатында Германия ... ... ... ... байланыса отырып әрекет етеді, ... ... ... және ... ... ... (БҰҰ) ... сондай-ақ Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымындағы
(ЕҚЫҰ) терроризмге қарсы әрекет ету ... ... ... ... ... ... орындалған
Федеративті Герман Республикасының Орталық Азия ... ... ... ... құрылып, орта-азиялық елдермен секторлық
бағыттарда ынтымақтасу арқылы байланысады.
Федеративті ... ... ... ... ... саясат
болып табылатындықтан, сондай-ақ ... ... ... және экологиялық өлшемдерді қамтитын ... ... ... ... осы ... шеңберінде негізгі рөлді
атқарады. Аймақ елдеріндегі қалыптасқан және екіжақты мүдделері ... сала ... ... ... ... және ... ... тығыз келісілген.
Әсіресе қоршаған орта саласындағы (су және энергетикамен ... ... жою үшін ... ... ... ... талап етеді. Осы бағытта ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінде тиісті орынға ие
болуда.
Мәдениет саласында, әсіресе ... және ... ... ... ... мүмкіндігінше, аймақтық ынтымақтастық шеңберінде нығайтылуы ... ... ... ЕО, БҰҰ және ЕҚЫҰ ... ... қолдау
көрсетеді. Екіжақты әрі көпжақты шараларды байланыстыру әрекеті міндеттер
жүктелген салалардың ... ... ... ... ... ... ... салада ЕО-тың ұлтүсті ... ... ... сыртқы саяси ... ... ... ... саясатын «еуропалық саясат» сарынында жүзеге
асыруға мәжбүр. Өйткені, ішкі ... ... ... ... мүдделі болған Федеративті Германия Республикасының ... ... ... ... ... ... сәйкес оның сыртқы
саяси бағыттарының ішіндегі негізгі басымдық - сыртқы саясатты толығымен
«еуропаландыру» ... ... ... ... ... мен екі ... ... Федеративті Германия Республикасы сыртқы саяси салада ресми
түрде егемендікке ие болғанымен де және ... ... ... сыртқы саяси іс-әрекеті ресми түрде ... ... ... де, іс ... ... қатынастарға тәуелділігі
басым. Сондықтан да Германияның сыртқы саяси ерекшеліктерін зерттеуде оның
саяси шешімдерді қабылдау барысында ... ... ... жөн. Шет ... ... ... және тиімді жағдайларда
дамыту үшін Германия ... ... және ... ... ... ... ... алға қояды.
2. Германияның орта-азиялық мемлекеттермен ... ... ... ... ... ... Орталық Азия саяси-
экономикалық тұрғыда ... ... ... ретінде қалыптаспаған жағдайдың
өзінде, Германияның Орталық Азияға қатысты ұстанған саясаты аймақтық сипат
алады. ... ... ... ... ... ... «еуропалық
кеңею саясатының» шегін белгілейтін «бейбіт көршілестік саясатынан» бастау
алады және ол орта-азиялық аймақты Еуропаның қауіпсіздік жүйесінің ... ... ... дегенмен де Германияның аймаққа қатысты өзіндік
сыртқы саяси концепциялары бар;
Қазіргі халықаралық жағдайларда Германияның ... ... ... ... ... ... алу ... табылады. Сондықтан да
“қырғиқабақ соғысы” кезеңінде негізгі басымдық болып саналған “қауіпсіздік
саясаты” екінші кезектегі басымдыққа ... Осы ... ... ... маңыздылығы Германия үшін басты орында емес, алайда ол
аймақтағы өзінің ... ... ... ... ... қатысты
белгілеген мақсаттары мен ұстанымын нығайтуға ұмтылады.
Германия ЕО құрамындағы мемлекет ретінде Орталық Азия мемлекеттерімен
қарым-қатынасты екіжақты ... ... ... ... ... деп ... Дегенмен де, қазіргі кезеңдегі байланыстар екіжақты
деңгейде анағұрлым жақсы нышанда ... ... ... ... ынтымақтасуы мемлекеттердің ауызбіршілігі мен сенімнің тапшылығына
байланысты өз мәресіне жетпеді, оның үстіне орта-азиялық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттері ең алдымен
өздерінің ... ... ... және ... қалыптасуы
тұрғысынан әртүрлілікті қалыптастырады.
3.Германияның Орталық Азия қатысындағы сыртқы саяси ... ... ... жүргізудің нәтижесінде оның негізгі басымдылығы
орта-азиялық аймақтағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету екендігі
анықталды; ... ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары сауда-экономикалық қатынастарды ұлғайту, ... ... ... ... емес қауіптердің алдын алу мақсатында орта-азиялық аймақтық
интеграцияны ... ... ... энергетикалық мүдделерді
қауіпсіз және тұрақты жағдайда түйістіру үшін аймақтағы ... ... ... ... ... ... болып саналады; Соңғы бағыт
негізгі басымдық болып саналады. Өйткені, неміс ... ... ... және ... ... ғана қалған екі мақсатты жүзеге
асырудың мәнісі болмақ.
4. Германияның Орталық Азия ... ... ... зор ... ... пен ... ... ету барысында қойылған
мақсаттарына толығымен жеткен жоқ; Неміс саясаттануында ... ... пен ... ... ... ету ... және құқықтық құрылымдарды қалыптастырудың нәтижесінде,
екіншіден, экономикалық ... және ... ... ... ... интеграция моделіне бағытталған ішінара ... орын ... ғана ... ... тұжырымдайды. Осы
мақсат-мүдделерді жүзеге асыруда Германия күрделі кедергілерге ұшырады,
дегенмен де оның өз ... ... ... жобаларының маңызы
аймақтың дамуына зор үлес ... ... ... ... ... беру көмегі және азаматтық қоғамды дамытудағы жобалары
маңызды орынға ие болды. Және де ... ... ... ... ... ... және ... ынтымақтастық”
шеңберіндегі көмегі аймақтың дамуына тиімді ықпал етті.
5.Зерттеу ... ... ... Азия ... ... «ЕО және Орталық Азия серіктестігі»
үлгісіндегі аймақаралық ... ... ісі де ... ... ... ... ... саясаты келешекке бағытталған;
Германия Орталық Азия елдері арасында қатысушы актор ретінде үлкен
беделге ие ... де, ол ... ... ... ... жете алған
жоқ. Дегенмен де ол аймақтағы өзінің қатысуында асығыстық танытпайды және
кейбір сыртқы акторлар сияқты кері ... ... үшін ... ... ... ... отырып, бірізді саясатты ұстануда.
Германия және орта-азиялық мемлекеттер арасындағы саяси-экономикалық
және мәдени ынтымақтастық салаларындағы қол қойылған ... ... де ... сыртқы саяси концепцияларына кешенді зерттеу жұмысын
жүргізудің нәтижесінде Германияның Орталық Азиядағы мүдделері төмендегідей
анықталды: аймақтағы ішкі ... ... ... ... ... аймақ қоғамдарын нығайту, нарықтық экономика шарттарына
байланысты тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету ... ... ... ... БҰҰ, ЕО, ЕҚЫҰ ... халықаралық ұйымдар мен
олардың бағдарламалары ... ... ... ету ... Каспий мәселесі бойынша өз қатысуларын ... ... ... ... ... ... ... орта және кіші
кәсіпкерлікті дамыту саласында, ... ... ... ... есірткі саудасына қарсы күрес саласында, шиеленістер ... алу мен ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
-----------------------
[1] Назарбаев, Н.А. На пороге ХХI века. /Алматы: «Өнер», 1996. - 288 - с.
[2] Назарбаев, Н.Ә. Қазақстан жолы ... ... ЖШС ... - 372 ... ... Н.Ә. ... экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына
жолдауы /Алматы: «Атамұра», 2005. - 144 ... ... ... über eine Partnerschaft für die Zukunft zwischen
der Bundesrepublik Deutschland und der Republik Kasachstan, Astana.-2008
[5] Grundgesetz für die ... ... Berlin, vom ... Deutschlands Rolle in Europa und der Welt. Die Programmdebatte der SPD
23. März 2005
[7] ... ... Meer. ... der ... Juni ... BMZ – Zentralasien-Konzept /Bonn, 18.12.2001/
[9] Zentralasienkonzept der ... /Berlin, den ... ... /Bonn: Bundesministerium für wirtschaftliche
Zusammenarbeit und Entwickliung.- 2005
[11] Strategy Paper 2002-2006 & Indicative Programme ... for ... 30 October ... ЕС и ... ... ... ... партнерства /Брюссель: Совет
Европейского Союза. – 2007/
[13]Zur ... der ... ... Bundestag von 24.
10. 2008
[14] Назарбаев, Н.А. Стратегия независимости. – Алматы: «Атамұра», 2003. –
312 с.
[15] Rede des ... a. D. ... Genscher ... der
Buchvorstellung "Sozialdemokratische Außenpolitik im 21. Jahrhundert" am
Montag, dem 2. Juli 2007, im Willy-Brandt-Haus, Berlin.
[16] Steinmeier, F-W. Verflechtung und Integration. Eine neue Phase ... der EU: Nicht ... ... lautet das Gebot der Globalisierung /Internationale
Politik, März, 2007. – S. 6-11
[17] Erler, G. Menschenrechtsdialoge mit ... ... ... 60 Jahre ... ... der Menschenrechte. Generalversammlung
der Vereinten Nationen, 10. Dezember 2008
[18] К новым ... ... ... Союз и ... ... гос. ... Г. ... по
случаю форума ИнВЕнт / ... ... ... ... в ... ... 18 мая 2006 г.
[19] Ферреро-Валднер, Б. Выступление 19 ... 2006 г. в ... ... ... Азия – ... ... отношений XXI века /Астана:
Евразийский Национальный Университет им. Л.Н. Гумилева, - 2006
[20] Leibrecht, H. Mitglied des Deutschen Bundestages. Rede vom ... vor dem ... ... zur ... Antrag ... 90/ Die Grünen "Die ... mit Leben ... Haibach, H. M.d.B. Rede zur politischen Situation in Zentralasien
[22] Председательство и ... ... ... ... ... ... ... с послом и главой целевой группы
испанского Председательства ОБСЕ Хосе Анхелем Лопесом ... ... Июнь – июль 2007 ... ... И.А. ... ... /Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2003, -
75 с.
[24] Гаджиев К.С. Политическая ... М., 1996. 44 ... Maull, W. Die prekäre ... Deutsche ... ... und ... in: Manfred G. Schmidt/ Reimut ... (Hrsg.): Regieren in
der Bundesrepublik Deutschland, Innen- und Außenpolitik seit 1949,
Wiesbaden: Verlag für Sozialwissenschaften 2006
[26] Бжезинский, З. ... ... ... ... ... и ... императивы). Перевод О. Ю. ... М.: ... ... ... М. ... политика Германии (1871-2004). Учебное
пособие для специальностей «Международные отношенния» и «Регионоведение»
/Алматы: Қазақ ... 2004. – 194 ... ... А. Немецкая диаспора как фактор развития казахстанско-
германских отношений Диссертация на ... уч. ... ... ист. ... ... им. ... 2008. – 111 с.
[29] Чукубаев, Е. Внешнеполитическая концепция и политика СДПГ в 90-е годы
XX - начале XXI вв. ... на ... уч. ... ... ист. ... КазНУ им. аль-Фараби, 2003. – 189 с.
[30] Губайдуллина, М. ФРГ и проблемы европейской интеграции (50-е глды XX
века – ... XXI). ... на ... уч. ... ... ист. наук
/Алматы: 2005. – 362 с.
[31] Цикл лекций о доктрине интеграции /Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2007.
– 131 ... ... Л. ... ... в ... и в ... //Саясат. –
1999. – сент. – с. 53-55
[33] Карсаков, И. Немцы Казахстана: определение берега //Мысль.- 1995. -
№6. – с.46-49.
[34] ... С. ... ... и ... ... Центральной
Азии. Диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. наук /Алматы: КазГНУ
им. аль-Фараби, 1999. – 160 ... ... M-C. ... und ... ... in
Zentralasien. Ein Beitrag zur Stabilisierung der Region? /Sankt Augustin:
Konrad-Adenauer-Stiftung, 2002, S. - 27
[36] ... A. Die ... der ... ... ... und ... Inauguraldissertation zur
Erlangung der Doktorwürde der Philosophischen /Würzburg: Julius-Maximillian-
Universität Würzburg, 2005. – S. 245
[37] Halbach, U. ... in ... Teil I: ... ... auf ... und ... Ebene / Berichte des
Bundesinstituts für ostwissenschaftliche und internationale Studien, 2000.
– S. ... Halbach, U. ... in ... Teil II: ... im
Ferganatal und das Problem der „neuen Sicherheitsrisiken“ /Berichte des
Bundesinstituts für ostwissenschaftliche und ... Studien, ... S. ... Halbach, U. ... in ... Problematische Reaktionen auf
regionale Sicherheitsrisiken /Berlin: SWP -Studien, 2001. – S. 41
[40] Halbach, U. ... auf die ... in den Staaten der ... Analysen / Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen
und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
[41] Halbach, U. Moskaus Südpolitik. Russland und der Westen im ... /Köln: Bericht des ... der ... ... Studien, 1999. – S. ... Halbach, Der nicht mehr postsowjetische Raum. Russland in der
Wahrnehmung kaukasischer und zentralasiatischer Staaten vor und nach ... ... /Berlin: SWP – Studie, 2002. – S. ... Halbach, U. Failing states?: ... ... und ... der ... GUS-Länder /Köln: Bericht des Bundesinstitut der
Internationalen und ... Studien, 1994. – S. ... Halbach, U. ... ... zwischen ... ... Teil I: ... / Köln: Bericht des
Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998.
– S. ... Halbach, U. ... ... zwischen ... und
Schatzkammer. Teil II: Soziale Probleme, politische Kultur und
Nationsbildung /Köln: Bericht des Bundesinstitut der ... ... Studien, 1998. – S. ... Halbach, U. ... durch den ... Symptom und Ursache ... / Berlin: ... 2004. – S. 31
[47] Halbach, U. Wahhabiten im Kaukasus und in ... ... an der ... ... /Köln: Bericht des ... ... und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
[48] Halbach, U. Islam und ... im ... Raum /Glaube ... 2. Welt, №5. – 2006, S. ... Halbach, U. ... und Jihad im ... Raum
/Berlin: SWP - Studie. – 2007, S. 33
[50] Eschment, B. Kasachstan auf dem Wege zur Demokratie?. Beobachtungen ... mit dem ... zur ... der Amtszeit ... im April 1995 ... SWP, 1995. – S. ... Eschment, B. Kirgistan: Von der Insel der Demokratie zum Zentrum der
Anarchie?
[52] ... M-C. ... und ... in ... ... für ... und internationale Studien, 1998. –
S. 6
[53] Gumppenberg, M-C. Kasachstan an der Schwelle zum 21. ... ... zwischen ... und ... für ... (ZfTS), №2. – 1998. – S. 253-271
[54] ... M-C. Die ... ... in ... ... für ostwissenschaftliche und internationale Studien,
2000. – S. 26
[55] Gumppenberg, M-C. Staats- und Nationsbildung in Kazachstan /Opladen:
Lesk+Budrrich, 2002. – S. ... ... M-C. ... M-B. Die ... im ... 2005 und ihre geopolitischen Implikationen /Orient №1, 2006. – S. ... Krumm, R. ... ... um jeden Preis ... und ... 2006. - 2, S. ... Krumm, R. ... Kampf um Macht, Energie und Menschenrechte
/in: Kompass 2020: ... in den ... ... ... ... ... Friedrich-Ebert-Stiftung, 2007. –
pdf.
[59] Warkotsch, A. Proliferationsrisiko Zentralasien /KAS,
Auslandsinformationen №3, 2004. – S. 26-36
[60] Grävingholt, J. Krisenpotenziale und Krisenprävention in ... für die deutsche ... /Bonn: ... für ... (DIE), 2004. – S. ... ... J. ... und Governance: Herausforderungen in
Zentralasien und Südkaukasus /Bonn: Deutsches Institut für
Entwicklungspolitik (DIE), 2007. – S. ... ... M-C. Die ... für ... und ... Europa. Stabilisierendes Moment in Zentralasien? /Berlin: SWP – Studie,
2002. - ... Seifert, A. Der ... Faktor und die ... ... in ihrer ... Region ... CORE, 2002. - ... Grävingholt, J. In Sicherheit investieren?– Der Beitrag der ... zur ... ... in ... und ... /Berlin: Humboldt-Universität zu Berlin, 2005. – S. ... ... М.Т., ... Азия в ... ... и ... /Том I, Центральная Азия и Казахстан в современной политологии,
Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при ... ... 2005, 704 ... Link W., ... der ... ... ... Politik und Zeitgeschichte 2004-11, S. 3-8
[67] Павлов Н.В., ... на пути в ... ... ... по
страноведению //Москва: Высш. шк., 2001. – 367 с.
[68] Кертинг
[69] Pradetto A., Die deutsche Aussenpolitik nach dem 11. ... ... Blätter ... 2006-4, ... ... К. ... на распутье //Internationale Politik, 2001-2, 4-14
беттер//
[71] Erler G., ... und ... Das ... ... ... Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007
[72] Современный Казахстан: стратегия успеха, ИМЭП, ... 2008, ... ... «Доктрина интеграции» пәні бойынша лекция материалдарынан
[74] Геро, У., Германо-французский ... ... Politik ... ... ... J., Berater des Sonderbeauftragten der Europäischen Union
für Zentralasien, „Brücke zwischen China und Europa. ... für die EU“, ... von ... für
politische Bildung, Bensberger Gespräche 28-30 Januar 2008 in Bensberg
[76] Erler, G. ... und ... Das ... in ... ... ... ... Traditionen,
Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 648//
[77] Scmitz, A. Interessen, Instrumente, Einflussgrenzen. Die ... in ... ... ... ... ... ... (8,9) 2007, S.- 648//
[78] Kraa, D. Stabilität und Demokratie in Zentralasien. Eine Strategie der
europäisch-zentralasiatischen ... /Berlin: ... ... ... ... www.gernot-erler.de., 2006 жылдың 18 мамырында сөйлеген сөзінен
алынған
[82] ... И. ... на ... XXI века ... ... Н. XXI ... тоғысында /Алматы: 1996, 140-бет/
[84] Halbach, U. Eigenstaatlichkeit in Kasachstan und Mittelasien
[85] Giese, E. ... ums Wasser. ... in ... ... ... Zentralasien: Traditionen,
Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... Krämer, A. Islam in ... Blüte, ... ... ... ... Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.-
648//
[87]Matveeva, A. ... ... ... ... ... ... ... Sonderausgabe „Machtmosaik ... ... ... (8,9) 2007, S.- ... Halbach, U. Das Erbe der ... ... und Brüche ... //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 648//
[89] Geiss, P. Andere Wege in die Moderne. Recht und ... ... ... ... „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 648//
[90] Ёвкочев, Ш. Роль междунардных организаций в обеспечении ... и ... ... ... Материалы международной
научно-практической конференции «Проблемы безопасности в Центральной Азии»
21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. ... ... B. ... in ... ... ... ... //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... ... C., Wolters, A. ... ... ... Schattenstaat und Tulpenrevolution. //Osteuropa. Sonderausgabe
„Machtmosaik ... ... ... ... ... S.- ... ... Г. Германия и реформа ОБСЕ. Рабочий доклад №15 Центра по
исследованию ОБСЕ /Гамбург, CORE, 2006, S. - 12
[94] DLF am ... dazu ... der ... ... Es sei jedoch ein ... in ... Kontakte seien besser als jedwede Isolation // www.dw_world.de
[95] Мигранян, А. Роль междунардных организаций в обеспечении региональной
безопасности и стабильности. Доклад ... ... ... конференции «Проблемы безопасности в Центральной Азии»
21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. 45-47
[96] Grävingholt J, Ohne Gewähr. ... in ... ... ... ... ... ... (8,9) 2007, S.- 648//
[97] Интервью Чрезвычайного и Полномочного Посла ... в ... ... ... Asia Monitor, 2006 №6, стр. - ... Götz, R. Die ... ... Lage, Strukturprobleme,
Perspektiven / Bundesinstitut für Ostwissenschaft und ... 1993, S. – ... ... К. ... не надо бояться, с ней надо сотрудничать
/Экономические ... 2006. - №2, стр. ... ... и заметки автора с пленарного заседания бундестага (от
12.10.2007) о продлении срока немецкого бундесвера в Афганистане
[101] ... Halbach, U. ... als ... für ... /Berlin: ... ... Spiegel, 2006 №31, ... http://www.dtf-ev.net
[106] www.astana-diplo.de
[107] http://www.auswaertiges-amt.de
[108] Интервью Чрезвычайного и Полномочного посла Федеративной Республики
Германия в Республике Узбекистан Маттиаса Майера, «Бизнес ... ... (1090) от 23 ... 2008 ... ... ... ... http://www.kfw-
entwicklungsbank.de/DE_Home/Laender_Programme_und_Projekte/Asien/Kirgistan/L
euchturmprojekt_1.jsp
[113] http://www.kfw-
entwicklungsbank.de/DE_Home/Laender_Programme_und_Projekte/Asien/Tadschikist
an/Foerderschwerpunkte.jsp
[114] Human Development Index //www.kfw-entwicklungsbank.de
[115] http://www.kfw-
entwicklungsbank.de/DE_Home/Laender_Programme_und_Projekte/Asien/Tadschikist
an/Leuchturmprojekt_2.jsp
[116] http://www.kfw-
entwicklungsbank.de/DE_Home/Laender_Programme_und_Projekte/Asien/Usbekistan/
Leuchturmprojekt_1.jsp
[117] ... Stumpf, R. „In allen fünf Ländern hat sich enorm viel ... von ... Knieper R. über die Erfolge seiner Arbeit ... pdf. - S. – ... ... von ... A.Sachsenröder des DAAD für Tempus,
http://www.daad-magazin.de/
[120] Schayan, J. Reger Austausch in der Wissenschaft,
http://www.auswaertigesamt.de/diplo/de/Europa/Aussenpolitik/
Regionalabkommen/Zentralasien-pdf
[121] Küntzle, G. Erklärung der ... ... zur ... ... pdf.doc. vom 16. ... und ... der OSZE,
Prag, 19.-21.05.2008
[122] ... ... ... ... ғылыми қызметкері
А.Крайкемайермен автордың жүргізген сұхбатынан, Гамбург қаласы, 18.11.2009
[123] www.fes.uz
[124] д-р Ханс ... ... ... Координационное бюро ГТЦ
[125] www.kas.de/usbekistan

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 167 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Қазақстан Республикасы мен Бельгия Королдігі арасындағы қатынастар4 бет
Қазақстан Республикасы мен Канада арасындағы қатынастар4 бет
Қазақстан Республикасы мен Латвия Республикасы арасындағы қатынастары3 бет
Қазақстан Республикасы мен литва Республикасы арасындағы қатынастар5 бет
Қазақстан Республикасы мен Нидерланд Корольдігі арасындағы қатынастар6 бет
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ынтымақтастық 7 бет
Қазақстан Республикасы мен Француз Республикасы арасындағы қатынастар7 бет
Қазақстан Республикасы мен Ұлы Британия және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі арасындағы қатынастар5 бет
1950 жылдардағы Азиядағы дағдарыс34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь