Қара Ертіс өзені алабының негізгі өзендерінің жылдық ағынды үлестірімі

КІРІСПЕ
1. ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА СИПАТТАМА
1.1. Геологиялық құрылымы
1.2. Жер бедері
1.3. Климаттық жағдайы
1.3.1. Радиациялық баланс
1.3.2. Ауа температурасы
1.3.3 Жауын.шашын және қар жамылғысы
1.3.4 Ауа ылғалдылығы
1.3.5. Жел режимі
1.4. Гидрографиясы
1.5. Топырақ және өсімдік жамылғысы
2. ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕЛУІ ЖӘНЕ БЕТКІ АҒЫНДЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖАҒДАЙЫ
2.1. Ертіс өзенінің гидрологиялық зерттелуі
2.2. Беткі ағындының қалыптасу жағдайы және өзендердің су режимі
3. ӨЗЕН АҒЫНДЫСЫН ЕСЕПТЕУ
3.1 Жылдық ағынды анықтау
3.1.1 Гидрометриялық деректері жеткілікті болған жағдайда қалыпты ағынды анықтау
3.1.2 Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда қалыпты жылдық ағындыны анықтау
3.1.3 Бақылау деректері жоқ болған жағдайда қалыпты ағындыны анықтау
3.2 Есептік кезеңді таңдау
3.3 Нақты деректер бойынша қалыпты жылдық ағындыны анықтау
3.4. Ертіс өзені алабының өзендерінің жылдық ағындысын статикалық параметрлерін нақты бақылау деректері бойынша бағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазақстан жыл сайын қалпына келетін су ресурстарына - өзен ағындысына өте кедей ел. Ағынды көлемін әрбір шаршы шақырымға шаққандағы көрсеткіш бойынша біздің ел ТМД мемлекеттерінің арасында ең соңғы орында. Түркменстанның өзі бұл көрсеткіш жөнінен Қазақстанды үш есеге басып озады.
Ертіс өзені алабы Қазақстан экономикасын сумен толықтай қамтамасыз етіп тұрған бірден-бір аудан. Дегенмен, соңғы жылдарда Ертіс өзені ағындысына жүргізілген зерттеулер нәтижесі айтарлықтай алаңдатушылық туғызып отыр. Ал ҚХР Қара Ертістен су алу көлемін азайтпаса, жағдай ушығып кетуі мүмкін. Экономикамыздың ары қарай дамуы су тапшылығына алып келуі ықтимал. Су ресурстары еліміздің экономикалық дамуын шектеуші факторға айналуы мүмкін.
Сол себептен де су ресурстарының қазіргі және болашақтағы жағдайын бағалауға, өзендердің жылдық ағынды үлестірімін есептеуге баса назар аударған жөн. Қазақстанның су ресурстарын мемлекеттік деңгейде бағалау жұмыстары өткен ғасырдың 50-60 жылдарына тиесілі. Қазір жағдай басқаша. Біріншіден, соңғы жылдарда су ресурстарын бағалауды нақтылауға мүмкіндік беретін айтарлықтай қосымша гидрометеорологиялық мәліметтер жинақталды. Екіншіден, ол уақыттан бері өзендердің су жинау алабына адам әрекетінің тигізетін әсері (мысалы, суармалау, жер жырту) артып, су ресурстарын пайдалану қарқындай түсті. Мұның бәрі өзен ағындысы көлемінің азаюына әсер етті, ал ағындының осындай өзгеріске ұшырау процесі қайтымсыз болғандықтан, алдында жасалған су ресурстарын бағалау жұмыстары бүгінгі күннің шындығына сәйкес келмей отыр. Үшіншіден, климаттың өзгерісін жатқызуға болады. Су ресурстарын бағалауда осы тенденцияларды жоққа шығаруға болмайды.
Су ресурстарын бағалау, олардың жыл ішіндегі үлестірімін тек қолда бар гидрометеорологиялық деректердің негізінде ғана емес, сонымен қатар орын алған гидроклиматтық тенденцияларды да есепке ала отырып жүзеге асырылуы тиіс. Диплом жұмысының негізгі мақсаты Ертіс өзенінің жылдық ағынды үлестірімін маусымдық жинақтау және нақты жылдар әдісі бойынша бағалау.
Диплом жұмысында Ертіс өзені алабындағы су көздерінің гидрологиялық тұрғыдан зертелгендігін анықтау, жылдық ағынды бойынша деректер жинау, ағынды шамаларының кеңістіктік байланысын талдау, жанама әдістер бойынша бақылау қатарындағы бос орындарды қалпына келтіру, жылдық ағынды үлестірімін түрлі әдістер бойынша есептеу жұмыстары орындалды.
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. Основные гидрологические характеристики. Алтай и Западная Сибирь. Горный Алтай и Верхний Иртыш. М.: Гидрометеоиздат,1965. - Т.15. – Вып.1. – 224 с.
2. Ресурсы поверхностных вод СССР. Основные гидрологические характеристики (за 1963-70 гг.). Алтай, Западная Сибирь и Северный Казахстан. Верхний Иртыш, Верхний Ишим, Верхний Тобол. Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – Т.15. – Вып.2. – 384 с.
3. Государственный водный кадастр. Основные гидрологические характеристики (за 1971-75 гг.). Алтай, Западная Сибирь и Северный Казахстан. Верхний Иртыш, Верхний Ишим, Верхний Тобол. Л.: Гидрометеоиздат, 1980. – Т.15. – Вып.2. – 294 с.
4. Государственный водный кадастр. Многолетние данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши. Казахская ССР. Бассейны Иртыша, Ишима, Тобола. Л.: Гидрометеоиздат, 1987. – Т.V. – Вып.1. – 468 с.
5. Государственный водный кадастр. Многолетние данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши. Книга 1. Часть 1. Реки и каналы. Вып.1. Бассейн рек Иртыш, Ишим, Тобол (верхнее течение), Алматы, 2002. – 384 с.
6. Пособие по определению расчетных гидрологических характеристик. – Л.: - Гидрометеоиздат. – 1984. – 448 с.
7. Рождественский А.В. Чеботарев. А.И. Стаистические методы в гидрологии. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1974. – 424 с.
8. Раткович Д.Я. Многолетние колебания речного стока. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1976. – 255 с.
9. Владимиров А.М. Гидрологические расчеты. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 360 с.
10. Рождественский А.В., Ежов А.В., Сахарюк А.В. Оценка точности гидрологических расчетов. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 275 с.
11. Соседов И.С., Нурмагамбетова Л.С. Колебания годового стока рек Восточного Казахстана. Сб. «Гидрологические исследования в Казахстане», Вып. 11. Изд. «Наука», Алма-Ата, 1965.
12. Долгих С.А. Мониторинг и сценарии изменения климата Республики Казахстан с учетом глобального потепления // Автореф…. Канд.геогр.наук. – Алматы: КазНИИМОСК, 1999. – 23 с.
13. Гальперин Р.И. Современные и ожидаемые водные ресурсы Черного Иртыша // Вестник КазГУ, сер. геогр., 2001,№1(12). – С.59-65.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультеті
Құрлық гидрологиясы кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ҚАРА ... ... ... ... ... ... АҒЫНДЫ ҮЛЕСТІРІМІ
|Мазмұны | ... | ... ... ... ... физикалық-географиялық жағдайына сипаттама | |
|1.1. Геологиялық құрылымы | ... Жер ... | ... ... ... | ... ... ... | ... Ауа ... | ... ... және қар жамылғысы | ... Ауа ... | ... Жел ... | ... ... | ... ... және өсімдік жамылғысы | ... ... ... және ... ... ... ... | |
|2.1. Ертіс өзенінің ... ... | ... ... ... қалыптасу жағдайы және өзендердің су режимі | ... өзен ... ... | ... ... ... анықтау | ... ... ... ... ... ... ... | |
|ағынды ... | ... ... ... деректері жеткіліксіз болған жағдайда | ... ... ... анықтау | ... ... ... жоқ ... ... қалыпты ағындыны | ... | ... ... ... таңдау | ... ... ... ... ... ... ... анықтау | ... ... ... ... өзендерінің жылдық ағындысын статикалық | |
|параметрлерін нақты бақылау деректері бойынша ... | ... | ... әдебиеттер | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... 42 ... ... ... 5 ... 8 кестеден тұрады.
Жұмыстың құрылымы кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан және 13 ... ... ... ...... өзені алабының негізгі өзендері.
Жұмыстың мақсаты Ертіс өзені алабының су ресурстарын бағалау.
Түйінді сөздер: гидрологиялық зерттелгендік, бақылау ... ... бос ... ... ... ... ... қатардағы бос орындарды қалпына келтіру, репрезентативті ... ... ... су ... жыл ... ... келетін су ресурстарына - өзен ағындысына
өте кедей ел. Ағынды көлемін ... ... ... ... ... ... ел ТМД ... арасында ең соңғы орында.
Түркменстанның өзі бұл көрсеткіш жөнінен ... үш ... ... ... ... ... ... экономикасын сумен толықтай қамтамасыз
етіп ... ... ... ... соңғы жылдарда Ертіс өзені
ағындысына ... ... ... ... ... отыр. Ал ҚХР Қара Ертістен су алу көлемін азайтпаса, жағдай ушығып
кетуі мүмкін. Экономикамыздың ары ... ... су ... алып ... Су ресурстары еліміздің экономикалық дамуын шектеуші факторға
айналуы ... ... де су ... ... және болашақтағы жағдайын
бағалауға, өзендердің жылдық ... ... ... баса ... жөн. ... су ... мемлекеттік деңгейде бағалау
жұмыстары өткен ғасырдың 50-60 жылдарына тиесілі. ... ... ... ... ... су ресурстарын бағалауды нақтылауға мүмкіндік
беретін айтарлықтай қосымша гидрометеорологиялық мәліметтер жинақталды.
Екіншіден, ол ... бері ... су ... ... адам ... ... ... суармалау, жер жырту) артып, су ... ... ... ... бәрі өзен ... ... ... әсер
етті, ал ағындының осындай өзгеріске ұшырау процесі қайтымсыз болғандықтан,
алдында ... су ... ... ... бүгінгі күннің шындығына
сәйкес келмей отыр. Үшіншіден, климаттың өзгерісін жатқызуға ... ... ... осы ... жоққа шығаруға болмайды.
Су ресурстарын бағалау, олардың жыл ішіндегі үлестірімін тек қолда бар
гидрометеорологиялық деректердің негізінде ғана ... ... ... ... ... тенденцияларды да есепке ала отырып жүзеге асырылуы
тиіс. ... ... ... ... ... өзенінің жылдық ағынды
үлестірімін маусымдық ... және ... ... ... бойынша бағалау.
Диплом жұмысында Ертіс өзені алабындағы су көздерінің гидрологиялық
тұрғыдан зертелгендігін анықтау, жылдық ағынды ... ... ... ... кеңістіктік байланысын талдау, жанама әдістер бойынша
бақылау қатарындағы бос ... ... ... жылдық ағынды
үлестірімін түрлі әдістер бойынша есептеу жұмыстары орындалды.
1 ЕРТІС өзені алабының физикалық-географиялық жағдайына сипаттама
Қарастырылып отырған ... ... 470 мен 530 с.е және 78 бен 900 ... алып ... Ол ... мен ... Алтайдың оңтүстік бөліктерін, Шығыс
Қазақстан облысының елеулі бөлігін ... ... ... ... 306750 км2 ... (Сурет 1).
Аймақтың айтарлықтай аумақты қамтып жатуы, оның орографиялық ... ... ... табиғи жағдайдың әртүрлілігіне әкеліп
соқтырады. Объ өзенінің оң ... ... ... ... және ... ... батысқа және оңтүстік батысқа қарай
далалы және бетегелі дала болып өзгереді, кейін шөл далалық және ... ... ... ... ... ... ... болып өзгереді.
Жоғарғы Ертіс және Таулы ... ... ... ... ... ... ... биіктік белдеулікке бағынышты болып келеді [1].
1.1 Геологиялық құрылымы
Қарастырылып отырған аймақтың геологиялық құрылымы күрделі болып
келеді. ... ... ... және ... ... ... ... тау жыныстары жасы, литологиялық құрамы, жер қыртысының ... ... ... ... ... Солтүстік-батыс бейімделу
осьтері қатпарлар мен опырындылардың анағұрлым ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігінде ежелгі геологиялық
құрылымдар байқалады. Анағұрлым кең ... ... ... ... ... ... және ... кварциттер, әктас, құмтас және ... ... ... ... ... ... ... кездеседі және олар
метаморфозданған қалдық жыныстар, граниттер мен гранодиорлар (эффузифтері
және интрузиялар) түрінде кездеседі. Аласа ... ... және ... ... (ежелгі жыныстары) төрттік (делювиалдық) ... ... ... Өзен аңғарларындағы аллювиалды шөгінділер
ұсақ жұмыр тас, құмды-сазды құрылымдар түрінде, ал ... ... ... құм, ... ... ... Жер бедері
Жоғарғы Ертіс өзені алабы Қазақстанның қаптарлы белдеуінің Алтай-Саян
тау жүйесіне тоғысқан жерінде орналасқан. ... жер ... жер ... әртүрлілігімен және ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда, қарастырылып отырған аумақ
қатпарлы-жақпарлы, абсолюттік ... ... м-ге ... ... таулы аймақ болып келеді. Жоғарғы Объ және Ертістің
Сурет 1 – Ертіс өзені алабының гидрологиялық желісі
оң жағалаулық ... ... және ... ... сібір
ойпатының аңғар түбінің, шығыс оңтүстік-шығыста Алтайдың басты ... ... ... ... байқалады. Ал Ертістің батыс сол жағалаулық
бөлігіне Қазақстанның қатпарлы белдеуінің солтүстігі мен батысындағы жота ... ұсақ ... мен ... ... ... ... ... биік таулы жер бедеріне дейінгі жергілікті жердің біртіндеп көтерілуі
байқалады. Алтай мен Қазақстанның шығыс қатпарлы дала ... ... тән ... ... және ... тау ... ... отырған аймақты (Ертістің сол ... ... ... ... ... ... ... қатпарлы даласының ұсақ шоқылы ауданы;
2. Шыңғыстау жотасы, Сауыр-Тарбағатай ауданы;
3. Зайсан қазаншұнқыры;
4. Ертіс маңы жазығы;
5. Қалба жотасы.
Ұсақ ... ... ... ... ... ... ... Орталық Қазақстандық ұсақ шоқылардың беткі қабатында
жүріп жатқан үгілу процесі нәтижесінде қалдық таулар мен шоқылар беті ... ... ... ... ... ... (абсолюттік биіктіктері
500-600 м жететін) бір қатарға топтасып, ... ... ... ... – 1085 м, Семейтау – 606 м, Ордатас – 604 м) және ... ... ... ... ... ұсақшоқы біртіндеп Ертіс маңы жазығына өтеді, ал
оңтүстік-батысында Шыңғыстау аласа таулы жотасына ... ... ... Қазақстанның қатпарлы даласының кішігірім ... ... ... Ол ... ... ... 200 ... аумаққа созылып жатыр және қоршаған ортадан 500-600 м (абсолюттік
биіктігі 1150 м-ге ... биік ... ... түзілуі асимметриялы –
солтүстік-шығыс беткейлері қатты тілімденген және тік, ал солтүстік-батыс
бөлігі үш ... ... ... ... ... алғанда Шыңғыстау жотасы
кең ауқымды аңғарлармен бөлініп ... ... ... түзу ... мен шоқырлардың кезектесіп отыруымен сипатталады. Оңтүстік-шығысында
Шыңғыстау Тарбағатай жотасымен ұсақ шоқылық тізбекпен жалғасады.
Сауыр-Тарбағатай ... ... ... ... ... қарай кеңінен созылады және оған тек солтүстік беткейі ғана
енеді. Бұл орташа таулы массив Тарбағатай және ... ... ... ... шеткі аймағы көптеген терең аңғарлармен тілімген
аласа таулы аймақ болып ... ... ... ... ... қарай
азаяды. Сауыр-Тарбағатайдың аласа ... ... ... тау ... ... ал ... ... олар Зайсан
қазаншұңқыры арқылы Алтай тауынан бөлініп жатыр.
Зайсан қазаншұнқыры оңтүстік Алтай, Сауыр-Тарбағатай және ... ... ... пен солтүстікте оның шекарасы айқын
көрінеді, шығыста Қара ... кең ... ... ... ... ал ... біртіндеп Орталық Қазақстанның ұсақ шоқысына айналады.
Мұнда түрлі жер бедері пішінінің шоғырлануы тән. ... ... және ... сәл ... ... жазықтық болып келеді; шеткі
аймаққа қарай ол белесті сипат алады және оның қиылысуы артады. ... ... ... маңы оң жақ ... ... ... жазық
бетті болып келеді.
Жазық бетті Ертіс маңы қарастырылып отырған ... аз ... ... (Белағаш жазығы). Бұл аймаққа аздап белесті немесе құламалы
жер ... ... ... 200 м ... ... кіші ... тұйықталған табақша тәріздес ағынсыз ойыстар тән. ... ... ... құм ... тән ... маңы жазығы солтүстігінде
Құлынды даласымен жалғасады, ал ... ... тау ... ... сол ... ... тау ... жалғасы болып
келеді. Шығысында ол Ертіс аңғарына үлкен ирең қалыптасуына жағдай жасап,
Нарым жотасынан өтеді. Сондай-ақ ... Шар ... ... ... кең ... сотүстік-батысқа қарай, Ертістен 40-60 км-де көптеген тізбектермен
аяқталады.
Жотаның шығыс бөлігі анағұрлым жоғары (Қайыңды борының аймағы) ... ... тау ... ... Ертіске қарай тік құламалы беткейлері
кездеседі. Батысына қарай қырат 800-1200 м-ге дейін ... ... ұсақ ... ... Жотаның оңтүстік беткейі солтүстікке
қарағанда, қысқа және анағұрлым тік ... ... ... ... ... ... Алтай тау тізбектері орналасқан.
Алтай тауының жоғарылай түсу құбылысының жері ... ... ... ... ... ... Бұл ... қазіргі кездегі жер
бедерінің сипатты түрлерінің негізгі айырмашылықтарына жағдай жасады.
Жер бедері сипатына және басқа да табиғи ерекшеліктеріне ... ... бес ... ... түрі ... мұз ... ... жоғары дамитын биік таулық альпілік
ландшафты;
2) ежелгі жер бедері жамылғысының тегістелуі;
3) орташа таулық эрозиялық жер бедері;
4) аласа ... ... жер ... ... ... және жер ... ... шоғырлануы тән
белдеулер.
1.3 Климаттық жағдайы
Таулы Алтай және ... ... ... ... ... Жылы әрі ... ауа массалары мұхиттардан қашықта орналасуына
байланысты аталған аумаққа өте аз мөлшерде жетеді. ... ... ... ... және тау ... оқшауланып жатуында. Солтүстік
мұзды мұхитынан келетін ауа массасы – суық, әрі ... ... ... ... – ұсақ ... және жазық аудандары елеулі құрғақтығымен
ерекшеленеді. Ең жоғары ... ... ... және ... ... ... ... орталық биік таулы аудандарында байқалады.
Күрделі орографиясы, тұйық қазаншұңқырлар мен ... ... көп ... ... ... ... ... үлкен
өзгешелігіне себепші болып отыр.
Жалпы алғанда, Алтайдың климаты көршілес ... ... ... ... қысы салыстырмалы жылы.
1. Радиациялық баланс
Жылдың жылы мезгілінде радиациялық ... ... ... ... ... ... маусым-шілде айларында үлкен мәнге ие
болады. Теріс мәнді баланс қарашадан ақпанға ... ... ... және ... айларында ең төмен мәнге ие ... ... ... ... радиациялық баланс қосындысы 9,8-10 ккал/см2-қа
жетеді, ал ең төменгі -1,7 – -1,9. ... ... ... ... ... 35-40 ккал/см2-ден 40-42 ккал/см2-ге дейін өзгереді және
Зайсан қазаншұнқырларының оңтүстігінде 50 ккал/см2-ге ... ... Ауа ... жазығындағы ауданда және ірі су қоймаларының ... және ... ... ... ... ауа температурасы +3,0 0 –
-3,6 0С-ден -6-7 0С-ге ... биік ... ... ... ... ... және шығыстан батысқа қарай жылуына байланысты
жазық және тау бөктері мен ... ... ... ... ... ауа
температурасының) жоғарлауы байқалады.
Аумаққа тән орташа жылдық температураның төмендігіне ... ... жазы ... Ең жылы ... ... ... ... жаппай
(биік таулы жерлерден басқа) 15 0С-ден асады да, ... және ... шөл және ... ... 20-22 0С-ге ... жетеді.
Жаз мезгілінде биіктеген сайын, температура біртіндеп төмендейді.
Таулы аймақ үшін температуралық градиент шілдеде әр 100 м-ге -0,5-0,7 ... ... ... орташа айлық температура шілде айында +6-10 0С-
ден аспайды. Таулы шөлдерде шілденің температурасы +13-15 0С-ге ... суық ай ... ... ... ... ... ... температурасы
-14-19 0С аралығында өзгереді.
Көптеген бекеттерде наурыздың үшінші декадасында ауа температурасы
-5,0 0С-ден ... болу ... ... да, ... соңғы күндерінде және
қарашаның бірінші декадасында аяқталады. Кезеңнің жалпы ұзақтығы жергілікті
жердің биіктігіне ... 160-260 ... ... ... ... Суық кезең (көктемде 0 0С-ден өту) наурыздың үшінші декадасының
соңында – сәуірдің ... ... ... аяқталады. Күзде 0 0С-ден
өту ... ... ... ... биіктаулы аудандарда қыркүйекте
байқалады. Аязсыз кезең орташа ... 180-210 ... ... ... ... (орташа тәуліктік температурасы +5 0С-ден жоғары)
сәуірдің екінші, үшінші ...... ... декадасынан қыркүйектің
және қазанның соңына дейін байқалады. Жергілікті ... ... ... ... ... тау ... 190 күннен 60
күнге дейін биіктаулы аудандарда қысқарады.
3. Жауын-шашын және қар жамылғысы
Таулы ... мен ... ... ... ... ... ... таралуына жергілікті жердің биіктігі мен орографиясы үлкен әсерін
тигізеді.
Ертіс маңы ... ... ... және ... ... ... ... бірқалыпты таралған. Жауын-шашынның әркелкі
таралуы Алтай аумағында байқалады. Әртүрлі қыраттарда (беткейлерде) жылдық
жауын-шашын мөлшерінің айырмашылығы ылғал ... ауа ... ... 500 мм-ге дейін жетеді. Орографиясы біртекті аудандарда
жауын-шашын мөлшеріне жергілікті жердегі биіктігі шешуші әсер ... ұсақ ... және ... маңы ... жылдық жауын-шашын
мөлшері орташа алғанда көпжылдық кезең үшін 250-300 мм-ді ... ... ... 180-200 мм. ... ... ... ең
жоғары бөліктерінде жылдық жауын-шашын мөлшері 350 мм-ге дейін ... ... тау ... 300 ... 500-600 ... ... ... белдеулерде және тауларда көбейеді.
Жауын-шашынның жаңбыр немесе қар күйінде түсу ... ... ... ... ... ... Жазық және аласа таулы –
тау бөктерінде жауын-шашын жаңбыр түрінде түседі. Қар мен жаңбырдың ... м ... ... ал биік ... қардың мөлшері көп. Алтайдың
3100-3400 м биіктігінде тек қар жауады.
Айлық ең жоғары жауын-шашын ... ... ... ... шілде
айында байқалады. Қазақстанның бөлігінде екінші максимум қазан-қарашада
байқалады. Кей аудандарда бұл ... ... асып ... ... Оңтүстік Алтай).
Алғашқы қар түсу және тұрақсыз қар ... ... ... ... ... тау ...... ал
биік таулы Алтайда – тамыздың ... ... ... ... қар ... орташа есеппен 20-30 күннен кейін қалыптасады.
Жоғарғы Ертіс және Алтайдың ... ... ең ... ... 16-20 ... тең, ал қары аз ... ... – 3-5 см. Шыңғыстау
беткейлерінде және басқа да ұсақ шоқылар жотасында қар жамылғысының ... 20-25 ... тең, ал ... және ... ... 50-60 см-ге дейін жетеді.
Қар жамылғысындағы ең жоғары су қоры Ертістің ... ... ... есеппен алғанда 30-40 мм-ден Батыс және
Орталық ... ... ... 800-1000 ... ... ... аз батыс аудандарда қар ерудің басталуы және қар ... ... ... ... ... ... соңында байқалса,
қары көп орманды аудандарда – ... ... ... ал ...
мамыр, маусымда байқалады.
4. Ауа ылғалдылығы
Ауа ылғалдылығы аумақ бойынша ауа ... ... ... ... ... таулы бөктерінде ең үлкен
абсолюттік ылғалдылық шамасына шілде айында ... (11-12 мб). Ең ... ... ... ... биік таулы аймақтарда байқалады (Қос-
ағаш – 7,3 мб; Қара-Терек – 7,7 мб). Ең суық қыс ... ... ... ... ... бойынша 1,1-ден 1,8 мб-ға дейін өзгереді.
Салыстырмалы ылғалдылық ең үлкен мәніне ... ең ... жаз ... ... ылғалдылығының тапшылығы жаз айларында барлық жерде ең үлкен мәнге
ие болады (10-17 мб шілдеде), ең кіші мәні – қыста (0,4-0,8 мб ... ... және биік ... ... оның жүрісі біршама бірқалыпты,
бұнда ауа ылғалдылығының тапшылығы қыс айларында 0,7-0,9 мб-дан 3,4-3,8 ... ... ... ... ... Жел ... ... жел жылдамдығы батыс жазықтарында және аласа таулы
аудандарда 4,0-4,5 м/с, Зайсан ... – 3,0-3,5 м/с. ... ... ... ... ... ... байланысты, желдің
орташа жылдық жылдамдығы 1,5-3,5 м/с, ал орташа таулы белдеулерде 1,0-4,0
м/с-қа дейінгі аралықта өзгереді. Биік ... ... ... ... ... ... ... үлкен – тауаралық қазаншұнқырларда – 1,5-
2,0 м/с-тан тау қыраттарының ашық ... 6,5-7,0 ... ... Гидрографиясы
Қарастырып отырған аймақта 32050 астам өзен бар. ... ... 1000 км ... ... ... 500-1000 ... дейін Қатын және Шарыш
өзендері, ал 300-500 км-ге дейін Бия, Бұқтырма, Чулышман, Чуя ... ... ... 300 ... ... ... және ... Ертістің өзендер желісінің гидрографиялық
құрылымы ... жер ... және ... ... жағдаймен негізделген.
Жазық және төбелі ұсақ шоқылық құрғақ аудандар ең сирек гидрографиялық
желісімен сипатталады (0,1-0,15 км/км2). ... ұсақ ... ... өзендер учаскесі және уақытша ағын ... ... ... ... ... ал Зайсан қазаншұнқырында және Ертіс маңы
жазығында – көптеген құрғап қалған арналар, жыралар, кеуіп жатқан ... ... ... ... зерттеулер Ертіс өзені алабында 47 өзенде, ... ... ... 13 ... ... ...... ең ірі өзен. Ол Обь өзенінің сол жақ
саласы ... ... ... ... ... Қытай Халық Республикасындағы
Монғол Алтайының оңтүстік-батысындағы мұздықтардан алады. Зайсан көліне
дейінгі ағысы Қара ... ... ... ие. Оның ... ұзындығы 4248 км; Қара
Ертіс – 672 км, ал Зайсан көлінен Обь ... ... ... ... ұзындығы 3501 км-ге тең. Алаптың жалпы ауданы 1595 мың км2. ... ... ... ... ... – 850 км, су жинау алабының
ауданы 160 мың км2, ... – 230 м, ... ... – 0,3 ... ... Ертіс өзені (Қара Ертіс) орташа жылдық су өтімі 300 м3/с
жуық салыстырмалы түрде суы мол өзен ... ағып ... ... ... тұстамада бұл көрсеткіш 3 есеге артып, 900 м3/с құрайды. Ертіс
өзенінің сулылығының осындай дәрежеде артуы Қазақстандық ... ... ... оның оң жақ салаларының құюына байланысты болып келеді.
Зайсан көлінен Күршім өзеніне дейінгі 1115 км аралығында өзен ... ... ағып ... ... ... ... ... тар орманды
аңғар арқылы Алтай жоталарын кесіп өтеді. Ең тар жері 80-100 м құрайды, бұл
жер Бұқтырма өзенінің сағасынан ... ... ... ... ... км ... Бұл ... өзен арнасы тасты, жар қабақты болып келеді.
Ертіс өзенінің біршама суы мол салаларына Қазақстандық Алтайдан бастау
алатын ... Үлбі және Оба ... ... Бұл ... тән ... пен ... ... тілімденген жер бедері Шығыс Қазақстандағы өзен
желісінің жиі және ағынды қабатының қалың болып келуін қамтамасыз ... ... ... төменгі ағысында Ертіс өзені ... ... ие ... Өзен ... ... ... көптеген аралдар
кездеседі. Ертіс өзені аңғарының ені бұл ... 5-6 ... 25-30 ... ... ... қоректену типі аралас: жоғары ағысында таулы-қарлық
және мұздықтық болып келсе, төменгі ағысында қар және жер асты ... ... ... Объ ... сол жақ құрастырушысы Қатын
өзені алабы су ... ... ... ... ... орында.
Қатын өзені Белуха ірі мұздық тауынан бастау алады. Су жинау алабының
ауданы 60900 км2, ұзындығы 688 км. Қатын өзенінің негізгі ...... Чуя, ... ... ... ... өзені – Қатын өзенінің ең ірі саласы. Су жинау алабының ауданы
11200 км2, ұзындығы 320 км. ... ... ... 20 ... ... Объ ... оң жағалаулық құрастырушы. Ол Телецкое көлінен
ағып шығады. Бия өзенінің су жинау алабының ауданы 37000 км2, ұзындығы ... ... ... ... – Пыжа, Сары-Кокша, Тулой, Лебедь, Уймень,
Неня.
Таулы Алтайдан Бия мен Қатын ... ... да ірі ... ... ... Ануй, Алей, Шарыш. Бұл өзендер Объ өзенінің жоғарғы сол
жағалаулық салалары болып ... ... ... ең ... ... ... өзені Қорған жотасының солтүстік беткейінен бастау алады. Су
жинау алабының ауданы 22200 км2, ... 547 км. ... ... 3 ... ... Қазақстан аумағындағы мұздықтардың жалпы саны 300-ден астам,
мұздану ауданы 100 км2 жуық, ал мұздықтар ... – 4,0 км3 ... ... ... мен қар ... ... сәйкесінше,
2500-2600 м және 2700-2800 м орналасқан, ал солтүстік беткейлерінде бұл
көрсеткіш 200-300 м төмен ... ... Ал, ең ірі ... ... – Берель
мұздығының шегі 2000 м сәл асатын биіктікте.
Ертіс өзені алабында көлдер ... ... ... ... ... Объ ... ... астам көлдер кездеседі. Қарастырып отырған
аймақтың ең ірі көлі Зайсан қазаншұнқырында орналасқан Зайсан көлі ... ... ... ... көлі ... су ... ... толтырылғанға дейін (айдының
жобалық ауданы 5500 км2 жуық) Қазақстандағы ең ірі ... көл ... ... су ... ... дейін оның айдының ауданы 1800 км2, ең
ұзын маңы 111 км, ені 30 км, тереңдігі 3-4 м ... ... ... су
қоймасымен шайып кеткеннен соң қалыптасқан теңіз ауданы 5510 км2-ге жетті.
Марқакөл көлі – 1449 м ... ... ... ... ірі
алпілік көл. Оның ең ұзын маңы – 38 км, ені – 19 км, ... ...... ... тереңдігі - 14 м, ең терең жері – 24 м-ге тең. Бұл көл ... ... Қара ... оң жағынан құятын Қалжыр өзенінің режиміне
айтарлықтай реттегіштік әсер етеді.
Бұқтырма өзенінің оң жақ ... ... 1-2 км2 ... ... ... ... ... Рахман көлі, Язов көлі) кездеседі. Бұл
көлдер өзен ағындысына айтарлықтай реттегіштік ... ... ... әрқайсысының ауданы 1 км2 кем 4 көлден ... ... ... ... ... біршама ылғалданған зонасында жер бедерінің
кішігірім ойпаңдарын алып жатқан өте ... ... тобы ... ... аңғарында, аумақтың ең солтүстік-батыс бөлігінде жаздың ыстық
күндерінде кеуіп кететін ... ... ... ... ... СЭС, Өскемен СЭС және Шүлбі СЭС-ның бөгеттері
арқылы түзілген 3 ірі жасанды ... ... ... және ... жамылғысы
Күрделі жер бедері түрлі жамылғы беттік жыныстар және климаттық
ерекшеліктер қарастырылып отырған ... ... ... әр ... ... ... Тау бедерінің басым болуына байланысты көптеген
аймақтарда топырақ жамылғысының биіктік белдеу ... ... ... және төбе-тізбектік бедерлі аудандарда топырақ таралуында ендік
аймақтылық белгісі бақыланады. Қазақтың ұсақ шоқылы ... ... ... топырақ басым келеді. ... және ... ... ... ... ... әрі қабыршақты-ұсақтасты топырақ
кездеседі. Шар, ... ... ... ... ... әрі ... топырақ
елеулі дамыған және мұнда кең таралған тұзды және сор топырақтары кездеседі
(Ащысу өзенінің аңғары, ... сол ... ... және ... Объ ... ... өсімдік жамылғысы
әртүрлі болып келеді. Мұнда өсімдіктің көптеген ... ... ... ... және Зайсан қазаншұқыры аймағындағы шөл далалық тұзды топтардан
Алтайдың солтүстік-шығыс тайгалық ормандары және биік тауларындағы ... ұсақ ... ... шөл далалық дәнді-жусан, ал
шығысында далалық ... ... және ... ... ... аңғарларында сортаңдар басым, ал сайлар мен солтүстік қыраттар
беткейінде – ... ... ... ... ... ... түрлі шөптесін-бетеге өсімдіктері
кездеседі. Ұсақ ... ... ... ... кездесетін өсімдіктер, ал
сайларда – қалың шалғын, ағаш-бұталар байқалады ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖАҒДАЙЫ
2.1 Ертіс өзенінің гидрологиялық зерттелуі
Қарастырылып отырған ауданды географиялық ... ... ХVIII ... ХІХ ғ. ... ... ... ... құрылысының учаскелеріне
жақын аудандарды отарлауға байланысты, бұл ауданды жүйелі түрде зерттеу
қажеттігі ... ... ... ... ... ... бірі сумен қамтамасыз ету көздерін табу болды. Экспедициялық
зерттеулер, негізінен, гидрографиялық ... ие ... тек ... ғана ... ... ... отырды [1].
1906 жылдан бастап Қазақстанда Қоныс аударушылар басқармасының
бастамасымен гидрологиялық, ... және ... ... ... ... зерттеулер барлаулық сипатқа ие болды. Су өтімдері, көбінесе,
сабалық кезеңде ғана ... ... ... ... кезеңдегі
зерттеулер Қазақстанның қазіргі физикалық-географиялық сипатының негізін
қалағанымен, аумақтың су ресурстары мен гидрологиялық ... ... аз ... ... жылы ... ... қызметтің Орталық басқармасы
құрылғаннан кейін, гидрологиялық желілер дами бастады.
Жоғарғы Ертіс ... ең ... ... ... қаласы тұсындағы
Ертіс өзенінде 1899 жылдың 29 ... ... ... ... соң ... ... айында бүгінгі таңға дейін жұмыс істеп тұрған Черняевка ауылы
тұсындағы Қалжыр өзенінде бекет ашылған ... ... ... ХХ
ғасырдың 30-жылдарында ашылды. ... ... ... ... ... ... ашылып, оның біразы Ертіс СЭС каскады құрылысына
немесе ... ... ... ... ... ... уақытта 42
бекет өз жұмыстарын жалғастыруда. Дегенмен, ... ... ... ... жоқ. Қалған бекеттер әр уақытта әртүрлі
себептерге байланысты жабылған болатын ... ... ... ... ... бекетеріндегі ағындыны бақылау ... ... және ... ... алабының зертелгендігі жөніндегі
мәліметтер 1-2 кестелерде келтірілген.
Кесте 1 – Жоғарғы Ертіс алабының бекеттеріндегі ... ... ... аты ... жыл ... | ... |
| | ... |
| | ... |
| |1 - 10 |11 - 20 |21 - 30 |31 - 40 |
| | | ... ... ... | |
| | | ... |уақыты |жүргізілген | |
| | | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өз. – ... а. |55900 ... ... ... |64 |
|2 ... өз. – Черняевка а. |3090 ... ... ... ... |
| | | ... | ... | |
|3 ... өз. – Вознесенское а. |5840 ... ... ... |72 |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
|4 ... өз. – Белая а. |945 ... ... ... 1981,|41 |
| | | | | |1984, 1987 – | |
| | | | | |98 | |
|5 |Ақ ... өз. – Берель а. |1040 ... ... ... |36 |
| | | ... | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | |жоқ) | |
|6 ... өз. – Үлбі ... а. |4900 ... |әрекет етеді|1930-39, |70 |
| | | ... | ... | |
|7 ... өз. – Печи а. |6860 ... ... ... |
| | | ... | |001 | ... 2 – ... ... алабының зерттелгендігі жөніндегі мәліметтер
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|8 ... өз. – ... ... а. |1960 ... |әрекет етеді|1954-94, |47 |
| | | | | ... | |
|9 ... Үлбі өз. – ... Үлбі а. |2170 ... ... ... |45 |
| | | | | |1951-92 | ... |Оба өз. – ... қ. |8470 ... ... ... |47 |
| | | | | ... | ... ... Үбі өз. – ... а. |972 ... ... ... 1984,|41 |
| | | | | ... | |
| | | | | |1996-98 | ... |Оң Үбі өз. – ... а. |329 ... |әрекет етеді|1953-81, 1984 |30 ... ... ... өз. ... а. |758 ... ... ... |44 |
| | | | | ... | |
| | | | | |1996 - 2001 | ... |Шар өз. – ... а. |1800 ... |01.07.99 ... 1984,|35 |
| | | ... | |1987-93 | ... кестенің жалғасы
2.1 Беткі ағындының қалыптасу жағдайы және өзендердің су режимі
Таулы Алтай және Жоғарғы Ертіс аймағының ... ... оның ... ... ... ... ... үлкен
әсерін тигізеді. Бір жағынан Ертіс өзенінің солжағалаулық жазықтық және
төбелі-ұсақ шоқылық аудандарындағы ағынды қалыптасу ерекшеліктері ... ... ал ... ... Ертістің және Жоғарғы Объ өзенінің
оңжағалаулық таулы аудандарында ерекше.
Алтай өзені алабындағы ағынды ... ... ... ... ... мен ... ... аудандардың биік
тауларында болумен күрделене түседі.
Жоғарғы Ертіс өзенінің солжағалаулық аймағының біршама бөлігі, және де
Ертіс маңы ... ... ... ... ... ... Бұл ... және аласа таулы – төбелі жер бедерлі ... ... ... ... ... қар ... ... Су тасу кезеңінде жаңбырлы
жауын-шашындар қармен қоректенуді толықтырып отырады. Жаз ... ... ... мен ... құртақтығы өте жоғары болғандықтан,
жаңбырлы жауын-шашын толығымен топырақтың беткі қабатын ... ... ... да, ... қалыптасуға мүмкіншілік болмайды. Күз
мезгілінің жауын-шашындары ... ... ... ... және тек көктемгі ағындының тұрақтануына ғана әсері
тигізеді. Өзендердің жер асты ... ... ... ал ... ағын
суларда қоректенудің бұл түрі мүлдем жоқ. Шыңғыстау, Қалба аласа таулы
беткейлерінде, Сауыр-Тарбағатай ... ... және ... ... ... ... маңызы ұлғая түседі. Ертіс
өзенінің солжағалауындағы аласа таулы – орташа таулы жер бедерлі ... ... ... ... жер асты ... бөлігі де ұлғаяды. Бірақ
бұл өзендерде де маусымдық қардың еріген ... ... ... ... ... тигізеді. Жер асты суларының жиналуы нәтижесінде
қалыптасатын тау етегіндегі кіші өзендерде жіберілу ... ... ... ... 80 % және одан да ... ... Грунттық
сулармен анағұрлым көбірек қоректенетін өзендер Алтай тауларының бөктерінде
де кездеседі. Солтүстік-батыс және оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... ағындының грунттық құрастырушысы 40-
50 %-ға дейін жетеді. Бұл өзендердің сужинау алабының ... ... ... ... ... ... 15 %-ға ... азаяды.
Жоғарғы Ертіс және Таулы Алтайдың көптеген өзендері алабының
оңжағалаулық ... ... ... ... қар ... 50 % және одан да ... ). Суы мол ... қар құрастырушы бөлігі
одан әрі қарай көбее түседі, ал грунттық азаяды. Көптеген өзендерде ... ... ... 20-25 %-нан ... тек Солтүстік –Шығыс
және Батыс Алтайдың кейбір өзендерінде ( Лебедь, Кіші Үлбі өзендері ) 30 ... одан да ... ... ... ... ... ... орналасуы 1500-2000 м-ден жоғары
болса, жылдық ағынды еріген қар ... ... ал ... ... ... ... м-ден жоғары өзендерде қоректену еріген мұздық суынан
құралады. Су тасу ағындысына және ең жоғары ... ... ... ... қар еру ... және ... мұз еру шамасы әсерін
тигізеді [1].
3 Ертіс ӨЗЕНі алабының қалыпты АҒЫНДЫСЫН ... ... ... ... ағынды басты гидрологиялық сиаттамалардың бірі. Жылдық ағынды -
өзен ағындысының интегралды сипаттамасы. Ол тек өзен ... мен ... су ... ... ... береді. Олардың
ылғалдылығының дәрежесін, түрлі аумақтардың су ... ... ... Жылдық ағындының уақыт және кеңістік бойынша өзгерісін зерттеу
беткі суларды халық шаруашылығында ... су ... ... үшін
бөгендер жобалау, суармалау, сумен қамту, ағындыны аймақ ішінде ... ... және ... бағалауға мүмкіндік береді. Жылдық
ағынды математикалық статистика және ықтималдық ... ... ... ... да ... ... пайдаланудың негізінде гидрологиялық
есептеулердің жаңа әдістерін әзірлеу кезінде ... ... ... Ағындының басқа сипаттамалары, мысалы, қамтамасыздығы әртүрлі
ағындының жылдық шамалары, маусымдық және ... ... ... ағындының
негізінде анықталады. Өзен ағындысының климаттық факторлармен байланысын
зерттеу кезінде де ... ... ... ... ... ... өзен ағындысы режимі жөнінде ақпараттың бар-жоқтығына және
көлеміне қарай қалыпты ... ... ... үш ... ... ... Қалыпты жылдық ағындыны есептеу талаптарын қанағаттандыратындай
бақылау кезеңі ұзақ болған ... ... ... ... ... жүргізіледі, оның үстіне қолдағы гидрологиялық қатардың ұзақтығы 50-
60 жыл немесе оданда ... ... онда осы ... ... ... ... ішіне кіретін репрезентативті кезең пайдаланылады;
б) Егер ... ... ... және ... емес ... ... ұқсастық әдісін пайдалану арқылы осы қатарды ұзақ ... ... ... Егер ... тым ... ... ... ұқсастық әдісін
қолдануға болмайтын болса (ұқсас-өзендер жоқ) немесе гидрологиялық бақылау
деректері мүлдем жоқ болса, онда ... ... ... ... ... ... жинактап қорытулар бойынша анықталады немесе
су тендестік тендеуі пайдаланылады.
Егер есептік өзеннің ағындысы алабында ... ... ... ... іс-әрекеттің ықпалында болса, онда осы өзеннің
табиғи режиміне сәйкес ... ... ... ... ... Егер ... ... шаруашылық мақсатында пайдалану көзделген болса, онда
ағындының есептелген мәндеріне тиісті түзетулер ... ... ... ... ... ... болған жағдайда
қалыпты жылдық ағындыны анықтау
Қалыпты жылдық ағынды ... ... ... арифметикалық
орташа шамасы ретінде келесі формула бойынша ... - ... ... ... м3/с;
, , …, , - қатардағы жылдар санының көбеюімен
-нің орташа арифметикалық шамасы ... ... аз ... ... ... ... ағындының жылдық мәндері.
Теория бойынша шамасы деректердің бас жиынтығына сәйкес келуі
керек, бірақ ... ... ... ... бақылау қатары
ұзақтығының жеткілісіз болуына байланысты, бұл шарт орындалмайды. Бақылау
бекеттерінің көбінде жүргізілген ... ... ... 20-30 ... ... қалыпты ағындының нақты орташа мәнінен қандайда бір
шамаға айырмашылығы болады. Яғни,
(2)
мұндағы - ... ... ... (n жыл) ... ... ағынды;
- n жыл үшін орташаланған орташа жылдық ағындының ... ... ... үлкен болған сайын, қалыпты ... ... ... ... Демек, осы шама қалыпты ағынды есебінің ... ... ... ... n ... ... саны) жеткілікті
дәрежеде үлкен болғанда ... ... ... ... ... ... ... Qо бас жиынтык N орташасының ... ... QN) ... айырым барынша мардымсыз болады, яғни n
- жылдық орташаның орташа квадраттық қателігі n ... ... және ... ... ... - ... ... бірлік мәндерінің Q ағындының n жылдық
орташа мәнінен орташа квадраттық ауытқуы. ... ... ... ... және ... ... ... орташа
квадраттық қателік жиі қолданылады. Оның мәні ... ... ... ... анықтаудың дәлдігін салыстыру үшін пайдаланылады. Сонымен
-ді Q0n -дің пайыз ... ... ... n жыл ... ... ... ... салыстырмалы орташа квадраттық ... ... - ... уақыт бойынша құбылмалылығын көрсетеді және
вариация коэффициентімен (немесе өзгергіштік коэффициентімен) ... ... Cv ... ... ... ... орташа
мәніне қатысты тербелуін көрсетеді және тікелей ... ... ... ... ... әр түрлі Сv және орташа квадраттық ... мәні ... ... ... ... алу үшін ... жылдар санын
анықтауға мүмкіндік береді.
(6)
Вариация коэффициентінің мәні неғұрлым үлкен болған сайын, дәлдігі
берілген қалыпты ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Мысалы, Cv = 0,15 -г 0,25 болғанда қалыпты жылдық ағындыны ± 5 ... ... үшін ... 10-15 жыл ... қатары болса жеткілікті, ал
Сү = 0,50 /0,60 болғанда бақылау қатары 100-150 жылдан тұруы тиіс. ... ... саны ... ... және Cv > 0,70 қалыпты ағындыны
есептеудің ± 5 % ... қол ... ... ... ... Cv = 0,8/1,0
және п=60 болса, орташа квадраттық қателік ±(10-13) % құрайды. ... ... ... ... ... ... үшін (Қазақстанның
құрғақ аудандары) қалыпты жылдық ағынды жөніндегі түсінік қандайда бір
деңгейде ... ... ... Тұтастай алғанда, Қазақстан аумағының басым
болігі үшін, қалыпты жылдық ... ... ... ... ... ... бір ұзақ уақытта жеткен ... ... ... үшін жеткілікті деңгейде тұрақты болатын, ... ±(5-10) ... ... мәні ... формула бойынша есептелген қателік, әрбір есептеу ... ... ... ... тек қана ... ... В. Г ... тұжырымдауы бойынша, қазіргі есептеу
практикасында көп кездесіп қалып жүрген, қалыпты ... ... ... үшін ... тербелістерді есепке алмай, қатардың ... ... қосу ... ... ... дүрыс емес. Қатарды, қажетті
факторларды есепке алмай ұзарту, кей жағдайларда ... ... ... ... жүберуі мүмкін. Оның үстіне (5) формула бойынша
анықталатын ап қателігі арифметикалық ортаның ... ... ... ... ... Ең ... қателіктер орташа қателіктен 2-3 есе артық болуы
мүмкін, бірақ мүндай үлкен қателіктердің ... өте аз. Ең ... ... қатар тек қана бір сулылығы көп фазадан немесе бір ғана
сулылығы аз ... ... ... ... ... ... жылцық
ағындыны анықтаудың қажетті дәлдігіне қол жеткізу үшін (5) ... ... ... ... ... ... ағынды тербелісінің
айналымдылығын зерттеп, тізбектелген жылдардың көпжылдық қатарының ішінен
есептік ... ... ... алу керек. Тек бақылау қатары 50-60
жылдан асқан жағдайда ғана қалыпты жылдық ағынды ... ... ... алып
есептеледі.
3.1.2 Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда
қалыпты жылдық ағындыны анықтау
Жылдық ... ... ... кезінде қолда бар деректер үнемі
жеткілікті бола бермейді. Көбінесе ... ... ... ... ... келеді. Ағындының орташа жылдық шамасының статистикалық қатары толық
айналымдарды қамтымайтын болса және қолдағы қатардың орташа мәнінің ... ... 5-10 % ... ... ... ... емес деп
саналады. Бұл жағдайда қысқа қатар бойынша алынған орташа жылдық ағынды,
жылдық ... ... ... ... сәйкес келетін, қажетті
дәлдікті қамтамасыз ететін бақылау қатары ұзын, репрезентативтілік ұғымын
қанағаттандыратын ... өзен ... ... ... кезеңге
келтіріледі.
Зерттелетін өзен немесе есептік тұстама үшін ... ... ... ... ... ... өзен мен ұқсас-өзеннің су жинау
алабтары бір-біріне таяу ... ... ... ағынды қалыптастырушы
климаттық жағдайлары сәйкес, географиялық және ... ... ... ... ... факторлары: көлділігі, батпақтылығы, ормандылығы,
рельефі, топырақ-грунтының сипаты ... ... өте аз ... ... ... өзен ... жылдық ағындыға тигізетін әсерлерінің
айырмашылықтары жоқ болуы керек. Жазықтық өзендер үшін су жинау алабтарының
ауданының айырмашылығы 10 еседен ... ... ... ал ... аудандарда су
жинау алабтарының орташа биіктіктерінің айырмашылығы 300 м ... ... ... ... ... факторлар (бөгендер, су алу, су бұру
және т.б.) болмауы керек. Салыстырылатын өзендердің ... ... ... ... ... ... тербелістерінің сәйкестігі немесе
синхрондылығы біріккен интегралдық қисықтар бойынша тексеріледі.
3.1.3 Бақылау деректері жоқ болған жағдайда қалыпты ағындыны анықтау
Гидрологиялық ... ... ... ... ... тура келеді. өлшенген су өтімдері жөнінде ... жоқ ... ... жылдық ағындыны анықтау келесі тәсілдердің бірі бойынша
жүзеге асырылады: тірек ... ... ... түзу ... жолымен; жылдық ағынды изосызықтары карталары бойынша;
жылдық ағындының оны анықтаушы ... ... ... ... ... ... бойынша.
Бірінші әдіс барынша қарапайым. Оны ең алдымен есептік тұстама есептік
өзен бойында орналасқан екі тұстаманың ... ... ... ... Басқа жағдайларда интерполяциялау үшін есептік тұстама
ортасында жатқан көршілес ... ... ... одан да көп ... Жер бедері күрделі және тірек ... ... ... болған жағдайда пайдаланылатын бекеттер саны
артады. Интерполяция ... ... ... ... ... ... өзендерде сызықтық интерполяция, ал қыратты
немесе таулы аудандарда ағындының биіктік ... ... ... ... және ... ... негізінде жылдық ағындыны
қалыптастырушы физикалық-географиялық факторлармен ... ... ... ... Осы зерттеулердің негізінде ағындыны ағынды
изосызықтары картасы (географиялық интерполяция ... ... ... ... карталары немесе аудандық есептік тәуелділіктер түрінде
аумақтық жинақтап-қорыту жүзеге асырылады.
3.2 Есептік кезенді тандау
Бақылау ... ... саны 50-60 ... ... жағдайлардың
барлығында есептік репрезентатиби кезең белгіленеді. Ол суы мол және суы аз
жылдар тобынан тұратын аяқталған айналымдардың ең көп ... ... ... ... ... және осы ауданның барлық өзендердін қамтитын
негізгі ұзақ айналымдарға ғана ... ... ... ... ұзақақтығы кішкентай айналымдар (2-4 жьл) есепке алынбайды. Тек
қана суы мол немесе суы аз фазалардан түратын толық емес ... ... ... ... ... ағынды тербелісінің
айналымын зерттеудің ең қарапайым тәсілі. Бірақ ағындының жылдық мәндерінің
өзгеруінің бұл күнтізбелік ... ... ... ... ... кіші ... бар болуы себепті, ағындының
айналымдылық тербелістері жөнінде толық ... бере ... ... ... ... ... да бір уақыт ... үшін ... ... ... ... ... ... n -жыл графиктері)
пайдаланылады. Мұндай графиктер жекелеген жылдардың гидрометеорологиялық
процестерімен айқындалатын және ... ... ... күрт ... яғни ... ... ... процестермен айқындалмайтын тербеліс) азайтады. Бүл ... ... ... ... ... яғни ... ... бойынша орташаланған деректермен (жылжымалы арифметикалық орташа)
алмастырылады. Топтың құрамы тақ саннан тұрады (әдетте 3-5 жыл). ... ... Q2-ге ... (Q4 ... Q3 -ке ... ... Тегістеу адымы тұрақты болған жағдайда:
(7)
мұндағы Q - і мүшесінің тегістелген мәні;
Т - тегістеу (орташаландыру) ... ... ... ... айналымдарының шекараларының
айқындылығын бәсендетеді. Оның үстіне ағындының уақыт ... ... ... неғүрлым аз болса, соғүрлым айналымдардың ауқымы
кіші болады және ... бөлу ... ... ... ... немесе барлық бақылау кезеңіндегі
ағындының жылдық мәндерінің, өздерінің орташа мөнінен ауытқуының ... ... ... ... айқындауға мүмкіндік береді.
Айырымдық интеграл қисықтары жекелеген салыстырмалы ... ... ... ... ... алады. Ол ... ... ... ... қосу ... ... ... ординатасы z(K-l) ретінде тұрғызылады. Мүндағы К = Qi /Q ... ... ... ... ... ... ... К модудцік
коэффиценттердің қалыпты шамадан немесе көпжылдық орташа ... (К = ... ... өсу ретімен береді. Әртүрлі өзендер ағындысының
көпжылдық тербелісін салыстыру үшін вариация ... ... ... ... ықпалын жойып жіберу жүзеге асырылады,
ал қисық ордината бойынша келесі ... ... ... интеграл қисықтары жекелеген кезеңдердің (орташаға қатысты)
сулылығын айқындауға мүмкіндік береді, сондықтан ... ... ... ... ... ретінде есептік өзендерге қатысты
ағынды тербелістері синхронды немесе ... ... ғана ... ... бір ... ... ... ұзарту кезінде
толық айналымды қамтуға ұмтылу қажет, өйткені жекелеген суы мол немесе суы
аз жылдар тобын қосу ... ... ... ... ... ... ... алып келуі мүмкін.
Айырымдық интеграл қисығы келесі қасиеттерге ие. Кез-келген t ... үшін ... ... ... ... ... бақылау кезеңінің
орташа мәнінен бірге тең ауытқуы аралықтың бастапқы және соңғы нүктелерін
қосатын ... ... ... ... ... ... және келесі формула бойынша анықталады:
(9)
Iс және I B ... ... ... ... үшін интеграл қисығының
соңғы және бастапқы ординатасы;
t - аралықтағы жылдар саны.
Интеграл қисықтың учаскесі ... ... және К-1 ... ... уақыт кезеңі сулылықтың суы мол ... ... ... ал ... ... мен бағытталған және Кор - 1 шамасы теріс мәнге ие
болатын ... ... ... аз фазаға жатады. Қалыпты жылдық ағындыны
есептеу кезінде толық 2 ... ... 4 ... ... ... болып есептеледі, ал осы қатардағы орташа ағынды мәнінің
қалыпты ағынды мәнінен айырмашылығы 3-5 % аспауы тиіс.
Сонымен ... ... ... ... ... ағындысын бағалау үшін
айырымдық интеграл қисығының көмегімен есептік кезеңді таңдауымыз керек.
Түрлі алаптарда есептік кезең ... ... ... бойынша қалыпты ағындыны бағалау кезінде ағындының
көпжылдық ... ... ... ... ... Осы ... ... бағалаудың бір нұсқасы ретінде қарастырамыз.
Жоғарғы Ертіс өзенінің қалыпты ағындысын ... үшін ... ... ... ... жылдар алынады. Бірақ бұл
кезеңнің алғашқы жылдарының деректері жеткілікті ... ... ... ... мысалы ҚазҚОКМҒЗИ-дің (КазНИИМОСК) біршама уақыт
кейінгі жүргізілген зерттеулерінде есептік кезең 1949 жылдан ... ... ... бар ... ... ... ... бар. Қатардың
басы ретінде 1949 жыл қалдырылды. Сонымен ұзақ ... ... ... ... үшін ... ... алынды. Бақылау қатары ... ... осы ... ... тиіс.
Қазіргі су ресурсын бағалау үшін Леоновтың зерттеулері бойынша АҚШ-та
қалыпты ағындының бағалау үшін ... ... ... ... ... ... бар. Оның үстіне ағынды сипаттамалары бір бағытта
өзгеріске ұшырап отырған жағдайда ... ... ... отыратын
процестерге сүйеніп, болашақта болатын процесті ... ... ... алғашқы онжылдықтары су ресурсының не қазіргі, не ... ... ... ... ... ... ... кезеңді таңдауға үлкен
жауапкершілікпен қарау ... ... ... ... және ... бойынша үйлесімділігін талдау кезінде қолданылатын анағұрлым көрнекті
әдіс – айырымдық интеграл қисығы болып ... Оны ... рет В.Г. ... ... ... ... ... ағынды жүргісінің
үйлесімділігін анықтау үшін және есептік кезеңді таңдау үшін бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... тұрғызылған айырымдық интеграл
қисығы 2 - суретте берілген.
Сурет 2 - Ертіс ...... ... жылдық ағындысының айырымдық
интеграл қисығы
Қара Ертіс өзені бойынша тұрғызылған қисықта екі ... ... 1973 ... ... қисықтың көтерілуі барынша анық байқалады,
дегенмен бұл аралықта ішінара ... ... және ... түсуімен
сипатталатын қысқа айналымдар көрініс береді. Ал 1974 ... ... ... түсу тенденциясы басымдық көрсетеді. 1990-жылдары қисық
жүргісінің бағыты ... ... ... суы мол ... қисықты
жоғары қарай бағыттай алмайды.
Сонымен, Қара Ертіс өзенінің ... ... суы аз ... ... да жалғасып отырғанын куәландырады, бірақ суы өте аз 1974-1983 –ші
жылдармен салыстырғанда соңғы жылдары ағындының ... ... ... ... кезеңі қазіргі су ресурстарын сипаттайды деген
қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
3.3 Нақты деректер бойынша ... ... ... ... ... ... ... жабылған бар, әрекет етіп отырғаны бар,
жалпы алғанда, ... су ... ... ... 100 ... ... бар. Бақылау кезеңінің ұзақтығы 1-2 жылдан 50-60 жылға
дейінгі аралықты құрайды. Жекелеген өзендерде су ... ... ... өсіп-өну кезеңінде жүргізіледі. Осы кезеңнің өзінде де ... ... ... ... айды ... ... Кеңес үкіметі
құлағаннан кейін көптеген гидрологиялық бекеттер ... ... ... ... ... елімізде үздіксіз бақылау тек кейбір өзендерде
ғана, атап ... Қара ...... бекетінде, Үлбі – Перевалочная,
Бұқтырма – Лесная Пристань, Оба – Шемонаиха, Нарым – ... ... және ... ... Осы аймақ үшін экономикалық маңызы ... ... ... ...... ... басқа өзендерде бақылау толық
жүргізілген жоқ. ... ... ... қатарында дерексіз
бос жылдар көптеп кездеседі.
Ертіс өзені ... ... ... ... ... жылнамалардан, осы аумақ бойынша «Негізгі гидрологиялық
сипаттамалар» анықтамалығынан және ... ... ... ... ... су ... бағалау үшін жылдық ағынды
сипаттамаларын сенімді бағалауға мүмкіндік беретін жеткілікті деңгейде ұзақ
және репрезентативті ... ... ие болу ... ... ... ... ... бақылау қатары жеткіліксіз болғандықтан, бос ... ... ... туындады. Бақылау қатарының бос жылдары толтыру
мақсатында гидрологиялық ұқсастық әдісі қолданылды. Яғни ұқсас-бекеттердің
деректерінің көмегімен есептік өзендердің ағындылары ... ... ... ... мен ... өзеннің жылдық ағындыларының арасындағы
байланысты ... ... ... Осы ... ... ... ... бағалайтын корреляция коэффициенттері
есептелді. Және ... ... ... ... ... ... және ... теңдеулерінің қателіктері
анықталды [11].
Зерттелетін өзен немесе есептік тұстама үшін ұқсас-өзенді ... ... ... ... есептік өзен мен ұқсас-өзеннің су жинау алабтары бір-біріне таяу
орналасқандығы;
- ағынды қалыптастырушы ... ... ... ... және ... орындары бойынша біртектілігі;
- жамылғы бетінің факторлары: көлділігі, батпақтылығы, ормандылығы,
рельефі, топырақ-грунтының сипаты;
- жазықтық өзендер үшін су ... ... ... ... ... артық болмауы тиіс екендігі;
- таулы аудандарда су жинау алабтарының орташа биіктіктерінің
айырмашылығы 300 м ... ... ... жылдық ағындыларының тербелістері синхронды
болуы қажет. Ағынды тербелістерінің сәйкестігі немесе ... ... ... ... ... ... жөніндегі деректерді ұзақ кезеңге келтіру графиктік,
талдамдық (аналитикалық) ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Графиктік тәсіл көп жағдайда бір ұқсас бекет пайдаланылған жағдайда
және ағындының ... ... ... ... ... ... тәуелділіктер есептік тұстама мен ұқсас-өзен тұстамаларындағы
жылдық ағындының кем дегенде алты мәні ... ... ... ... ... ағындыны қалпына келтірудің ... ... ... мен ... сипаттамалар қателігін анық көрсете
алмайды. Дей тұрғанмен, есептеудің көрнекті, әрі ... ... ... ... жатады.
Графоталдамдық тәсіл ағындының жылдық мәнін қалпына келтіру үшін емес,
ұқсас-бекеттің қамтамасыздық қисығының тірек ... ... ... ... ... ағынды парметрлерін келтіру үшін қолданылады.
Аналитикалық тәсілде корреляция коэффициенті және сәйкес регрессия
теңдеулері есептелінеді. Есептік байланыс қанағаттанарлық болу ... ... | > ... ... ... арасындағы байланыс тығыздығы (сапасы)
өлшемі корреляция коэффициенті болып табылады; және мынаған тең :
r= + ... x0 және y0 – ... ... орта арифметикалық мәні;
xi және yi – қатарлардың сәйкес ... Бұл ... ... = + 0.674 ... n - байланыста қолданылған жылдар саны.
Екі айнымалының ... ... ... ... = r (x- x0):
x – x0 = r (y- y0): ... x және y – x ... y-ке мән беру ... ... ... = + ... ... ... ... өзен мен ... өзеннің орташа
жылдық су өтімдерінің арасындағы байланыс графигін турғызады. Егер байланыс
қанағаттарлық болса, онда ұқсас өзеннің ... ... ... ... ... өзен үшін ... ... алынады [6]. Бұл жағдайда қажетті
шарт: түзу ... ... ... ... және мәні ... ... болуы
тиіс. Егер байланыс қисық сызықты болса, онда ... әр жыл үшін ... ... ... алынады да қалыпты ағынды есептеледі:
QO= ... n- ... ... ... ... ... үшін ... кезеңнің жылдар саны.
Қалыпқа келтірілген қатар ұзындығы 30%-дан n – ге қарағанда аспауы
керек. Бұл жұмыста Ертіс өзені ... ... ... ... ... оған ... бекеттердің орташа жылдық су өтімі байланысы
арқылы мына тендеу қолданылады:
Qo,з=aQo,a+в
а және в параметрлері ... ... ... ... ... үшін ... ағындының жиынтық қателігі
төмендегідей аңықталады.
δ % = 100 ...... өзен ... , n – жыл ... = ... 2- ... кезең бақылауындағы (n2) ағынды байласының қателігі:
δ2 = ... ... ... ... вариация коэффициенті:
Сv.з = /Qорт.з (18)
Байланыс графигі ... ... ... ... ... аналитикалық
тәсілімен салыстыруға болады.
Бір ұқсас бекет пайдаланылған жағдайда ... ... ... ... үшін ... ... теңдеуі қолданылады:
, ... ... ... ... және - ... ... жүргізілген кезеңдегі
келтірілген бекет пен ... ... ... ... мәні;
k1 – регрессия коэффициенті;
k0 – бірыңғай бақылау жүргізілген кезеңде қарастырылып отырған бекеттердегі
ағынды айырмашылығын ... ... бос ...... ... пен ... ... мәндерінің
арасындағы жұп корреляция коэффициенті;
және - ... ... ... кезеңдегі есептік
бекет пен ұқсас-бекет су өтімдерінің ... ... ... ... (К1) орташа квадраттық қателігі келесі
формула бойынша анықталады:
(24)
Ертіс өзені ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтірілді. Ағынды шамалары регрессия ... ... ... ... ... ... ұқсас-өзендер және
корреляция коэффициенті, қатынасы жөніндегі мәліметтер 3 – кестеде
берілді. Жылдық ағындыны есептеу негізінен бір ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан өңіріндегі ірі өзендер қатарына
Қара Ертіс, ... Оба, ... ... ... ... Ақ Берель,
Берель және Күші Үлбі жатады. Қара Ертіс өзені бойынша ағынды қатары 1938-
2001 жылдар ... ... Үлбі – ... ... ... ... жылдар аралығында жүргізілді. Бұқтырма – Лесная Пристань,
Оба – Шемонаиха бекеттерінде – 1955 ... 2001 ... ... ... ... және ... – Вознесенск – 1949-1994 жылдарда ... ... ... ... ... ... ... жоқ, ал соңғы оншақты
жылдар ішінде су өтіміне бақылау мүлдем жүргізілген жоқ.
3.4 ... ... ... ... ... ... ... жылдық ағынды шамаларын анықтау үшін оның
үлестірім заңын білу қажет, яғни ... ... ... , Cv және Cs ... ... ... тұрғызу
керек. Қалыпты шаманың есептік мәндері, өзгергіштік ... ... ... ... ... ... эмпирикалық
қисықтың деректеріне теориялық қисықтың сәйкес келу дәрежесі бойынша
анықталды. ... ... ... ... ұзақ ... ... өзендер
бойынша жүргізілді. Қарастырылып отырған аумақ бойынша негізгі төрт өзеннің
жылдық ... ... ... ... олар 5-8-суреттерде
көрсетілген. Осы өзендер, сондай-ақ басқа да ірі өзендер деректерін талдау
осы ауданның көптеген өзендеріне қамтамасыздық ... Cs = 2Cv ... ІІІ ... ... ... тән екендігін көрсетті. Қамтамасыздықтары
әртүрлі жылдық ағынды шамаларын есептеудің ... ... ... | | | ...... ... су ... ... ... ... ... | |
| | ... - Қара ... ... ... бекеті бойынша сипаттық жылдардың
ағынды үлестірімі
Маусымдар бойынша жинақтау әдісін тұңғыш рет А.В. Огиевский ұсынды.
Кейіннен бұл әдісті В.Г. Андреянов ... ... ... ... және су режимі әртүрлі өзендерге және жобалаудың кез
келген тапсырмасына қатысты ... ... ... [32]. ... бойынша жинақтау әдісі гидрологиялық сипаттамаларды есептеудің
нормативтік ... енді ... әдіс ... ... ... ағынды үлестірімін жинақтау
төмендегідей жүргізіледі. Су ... жылы және оның ... ... кезіндегі жыл басы, шектеуші кезең мен шектеуші ... суы мол ... (су ... ... ... ... кезеңі мен
маусымы ең ерте басталатын жыл бойынша, ал ... ... ... ең кеш аяқталған жылы бойнша анықталады. Маусымдар мен ... ... ... үшін айға ... ... ... ... қабылданады,
яғни күнтізбеге байланыстырылады. Өзеннің күн режимінің типіне байланысты
жыл келесі үш ... ... суы ... ... өзендер үшін –
көктем, жаз-күз, қыс; суы жазда таситын өзендер үшін – жаз, ... суы ... ... өзендер үшін - көктем-жаз, күз, қыс.
Маусымдардың мерзімі мен ұзақтығын бұрынғы Кеңес ... ... ... жылы В.Г. ... ... және ... сондай-ақ «Ресурсы
поверхностных вод СССР» анықтамалықтарында келтірілген.
Қолда 10 жылдан кем емес бақылау деректері бар болған жағдайда ... екі ... ... – суы ... және суы сабасына түсетін немесе
шектеуші кезеңге ... ... ... өз кезегінде ағынды пайдалануға
қатысты өте қолайсыз немесе шектеуші екі маусымға - жазғы-күзгі және ... ... және ... ... бөлінеді. Суы мол кезеңнің ұзақтығы,
мысалы ... ... оның ... барлық жылдардың су тасу ... ... ... ... су тұтынудың немесе су ... ... ... ... су ... ... және шектеуші кезеңі екі суы аз
жазғы-күзгі және ... ... ... ... ... ... тұтынылатын су басым болған жағдайда шектеуші маусым ретінде
жаз-күз маусымы алынады. Су ... ... Орта ... биік ... ... дәл ... су тұтыну кезінде шектеуші ... ... ... жыл ... мен кезеңдері ағындысы орташа айлық су
өтімдерінің қосындысы ретінде немесе ағынды ... ... ... Ал
айлар бойнша ағынды үлестірімі маусым немесе кезең ... ... ... бірлік үлесі ретінде беріледі.
Ары қарай, жылдық ағынды және жекелеген маусымдар мен ... ... ... ... ... ... ... қисығы тұрғызылады да, осы қисықтардың ... ... ... параметрлері айқындалған қамтамасыздық қисығы
бойынша қандай да берілген ... үшін ... ... кезең және
шектеуші маусым үшін ағынды мәні ... ... ... ... ... мен ... ... ағындысының айырымы бойынша, ... ... ... ... ... мен ... маусым
ағындысының айырымы бойынша анықталады.
5.3.1 Маусымдар бойынша жинақтау әдісі арқылы (В. Г. Андреянов әдісі)
жылдық ағынды ... ... ... ... ... су өтімдері тербелісінен су шаруашылық жылды екі: шектеуші және
шектемеуші периодқа бөлу. Біріншісінің ішінен ... және ... бөлу ... ... жылы мен ... ... үшін айлық су ... ... а-да ... ... мен маусымдар үшін Cv мәні (24) формула бойынша есептелінеді. Cs=2
Cv деп қабалдап,барлық бекеттер бойынша қамтамасыздық қисиқтарын тұрғызамыз
(қосымша ә, ... ... ... P=75, 50 және 25% үшін су ... ... ... ... 5 - Ертіс өзені – Боран бекеті бойынша жыл мен маусымдар үшін
түрлі қамтамасыздықтардағы су ... ... ... |Сv ... су ... ... м3/с |
|маусымдар |  ... ... |75% |50% |25% ... |0,28 |3580 |3367 |3689 |4247 ... |0,3 |2844 |2754 |2971 |3420 ... |0,41 |386 |313 |377 |431 ... |0,2 |350 |300 |341 |396 ... іші ағынды үлестірімі есептелінеді (маусым ағындысынан %
есебінде), есептеу нәтижелері кесте-6 көрсетілген.
Кесте 6 – ... ...... ... ... ... көктемгі маусым
үшін маусым іші ағынды үлестірімі
1-топ сулылығы үшін
|жыл ... ... ... |куз |Q |ай |Q |ай ... |966 |486 |IX |480 |X ... |844 |548 |IX |296 |X ... |790 |507 |IX |283 |X ... |703 |442 |IX |261 |X ... |688 |470 |IX |218 |X ... |586 |381 |IX |205 |X ... |576 |330 |IX |246 |X ... |568 |341 |IX |287 |X ... |529 |274 |X |255 |IX ... |486 |303 |IX |183 |X ... |477 |252 |IX |225 |X ... |474 |296 |IX |178 |X ... |460 |298 |IX |162 |X ... |457 |271 |IX |186 |X ... |447 |282 |IX |165 |X ... |445 |243 |IX |202 |X ... |436 |270 |IX |166 |X ... |431 |272 |IX |159 |X ... |412 |265 |IX |147 |X ... |408 |257 |IX |151 |X ... |407 |241 |IX |166 |X ... |11590 |7029 | |4621 | |
| |% ... | ... | ... 2-ші топ ... |куз |Q |ай |Q |ай ... |405 |241 |IX |169 |X ... |404 |247 |IX |157 |X ... |403 |250 |IX |153 |X ... |400 |255 |IX |145 |X ... |398 |233 |IX |165 |X ... |396 |246 |IX |150 |X ... |383 |240 |IX |143 |X ... |382 |250 |IX |132 |X ... |377 |235 |IX |138 |X ... |376 |216 |IX |160 |X ... |374 |217 |IX |157 |X ... |364 |207 |IX |157 |X ... |357 |215 |IX |142 |X ... |352 |176 |IX |176 |X ... |335 |208 |IX |127 |X ... |329 |165 |Х |164 |IX ... |327 |201 |IX |126 |X ... |324 |180 |IX |144 |X ... |317 |180 |IX |138 |X ... |313 |183 |IX |130 |X ... |301 |176 |IX |125 |X ... |7617 |4521 | |3098 | |
|% | ... |IX ... |X |
|Сулылығы 3 топ ... |куз |Q |ай |Q |ай ... |299 |174 |IX |125 |X ... |296 |178 |IX |118 |X ... |294 |180 |IX |114 |X ... |286 |144 |X |142 |IX ... |284 |174 |IX |110 |X ... |282 |162 |IX |120 |X ... |277 |153 |IX |124 |X ... |275 |147 |IX |128 |X ... |272 |148 |IX |124 |X ... |267 |158 |IX |109 |X ... |262 |157 |IX |105 |X ... |256 |158 |IX |98,4 |X ... |252 |152 |IX |100 |X ... |251 |151 |IX |99,5 |X ... |233 |139 |IX |93,8 |X ... |227 |130 |IX |97,5 |X ... |225 |130 |IX |94,7 |X ... |223 |125 |IX |97,9 |X ... |218 |131 |IX |87,4 |X ... |186 |102 |IX |83,5 |X ... |171 |93,3 |IX |78 |X ... |165 |91,9 |IX |73,1 |X ... |5501 |3178,2 | |2322,8 | |
| | ... |IX |42,22505 |X ... ... ... ... төмендегі кестеге енгізілді.
Кесте – Қысқы маусым бойынша айлық су өтімдерінің үлестірімі
|жыл ... ... ... |қыс |Q |ай |
| |IV |V |VI |VII |VIII |
| |IV |V |VI |VII ... |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII |I |II |III | | |25 |6,78 ... |15,2 |10,6 |6,15 |4 |2,78 |2 |1,62 |1,39 |1,52 |100 | |50 ... |33 |15,1 |10,2 |6,52 |4,45 |2,72 |2,11 |1,83 |1,7 |1,57 |100 | ... |15,2 |29,7 |20,8 |10,4 |5,39 |3,93 |2,41 |1,44 |1,67 |1,56 ... | |
Ақырғы кестенің деректері бойынша Ертіс өзені ... ... ... ... ... аз, ... және сулылығы мол жылдар үшін су
өтімдерінің гидрографын саламыз. Бұл гидрограф суретте келтірілді.
1- суы мол жылдыр; 2- суы ... ... 3 - суы аз ...... ... ... бекетінің сулылығы әртүрлі жылдар бойынша
тұрғызылған айлық су өтімдерінің гидрографы
Суретте көріп отырғанымыздай сипаттық жылдардағы су ... ... ... үлкен айырмашылық жоқ. Бұл Ертіс өзені
Боран ... ... ... ... ... ... ... Ағындының 80-82 пайызы көктем-жаз маусымында өтеді, ал күз айларында
10 пайызы, ал қыс айларында ... 9-8 ... ... ... ... ... ... жүгіндік: деректер жинау
және ... ... ... ... ... ... өзенінің түрлі алаптарының ағындысының ... ... осы ... ... ... теориялық талдау
жасалды. Әртүрлі алаптардың гидрологиялық зерттелгендігі ... ... ... ... ... деректер жинақталды. Ертіс өзені алабы бойынша
жылдық ... ... ... ... бос ... қалпына
келтірілді. Негізгі өзендер ... ... ... және ең жоғары су
өтімдері шамалары айқындалды. Ертіс өзені алабында орналасқан гидрологиялық
тұстамалар ... ... ... ... ... ... тығыздығы бағаланды. Су ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... жүргісі
талданды. Қамтамасыздық қисығының параметрлері ... ... су ... ... ... Боран бекеті бойынша жылдық ағынды үлестірімі сулылығы аз,
орташа және сулылығы мол ... үшін ... ... ... ... Ағынды үлестірімінің гидрографы салынды.
Сипаттық жылдардағы, яғни суы мол, ... және суы аз ... ... ... ... соншалықты үлкен айырмашылық жоқ. Бұл
Ертіс өзені Боран бекетінің ... ... ... ... ... керек. Ағындының 80-82 пайызы көктем-жаз маусымында ... күз ... 10 ... ал қыс ... ... 9-8 ... ... әдебиеттер тізімі
 Ресурсы поверхностных вод СССР. Основные ... ... и ... Сибирь. Горный ... и ... ... ... - Т.15. – ... – 224 ... ... вод СССР. Основные гидрологические характеристики (за
1963-70 гг.). Алтай, ... ... и ... ... ... ... Ишим, Верхний Тобол. Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – Т.15. – Вып.2. –
384 ... ... ... ... ... ... ... гг.). Алтай, Западная Сибирь и Северный Казахстан. Верхний Иртыш,
Верхний Ишим, ... ... Л.: ... 1980. – Т.15. – ... ... ... водный кадастр. Многолетние данные о режиме и ресурсах
поверхностных вод суши. Казахская ССР. ... ... ... ... Л.:
Гидрометеоиздат, 1987. – Т.V. – Вып.1. – 468 с.
 Государственный водный кадастр. Многолетние данные о ... и ... вод ... ... 1. ... 1. Реки и ... ... Бассейн рек
Иртыш, Ишим, Тобол (верхнее течение), Алматы, 2002. – 384 с.
Пособие по определению ... ... ... – Л.: ... – 1984. – 448 ... А.В. Чеботарев. А.И. Стаистические методы в гидрологии. –
Л.: Гидрометеоиздат. – 1974. – 424 ... Д.Я. ... ... ... ... – Л.: ... 1976. – 255 с.
Владимиров А.М. Гидрологические расчеты. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 360
с.
Рождественский А.В., Ежов А.В., ... А.В. ... ... ... – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 275 с.
Соседов И.С., ... Л.С. ... ... стока рек Восточного
Казахстана. Сб. «Гидрологические исследования в Казахстане», Вып. 11. Изд.
«Наука», Алма-Ата, 1965.
Долгих С.А. ... и ... ... ... ... Казахстан с
учетом глобального ... // ... ... – Алматы:
КазНИИМОСК, 1999. – 23 с.
Гальперин Р.И. ... и ... ... ресурсы Черного Иртыша //
Вестник КазГУ, сер. геогр., 2001,№1(12). – С.59-65.
-----------------------
p, %
0,01
0,1
1
5
10
20
30
40
50
60
70
80
90
95
99
99,9
99,99
1978 ... ... ... ж

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нұра өзенінің негізгі гидрологиялық сипаттамаларын есептеу46 бет
Алтынайұлы Қарасай батыр 6 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білім беру жүйесі26 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь