Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу

1 Бөлім. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік.экономикалық мәні

1.1. Іскерлік белсенділік: мазмұны, өлшемі және бағалануы
1.2. Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны және шетел тәжірибесі

2 Бөлім. Салық салу жүйесінің іскерлік белсенділік деңгейіне әсерін талдау

2.1. Салықтардың ынталандырушылық функциясын талдау
2.2. Қазақстанда іскерлік белсенділікті салықтық реттеу динамикасы

3 Бөлім Іскерлік белсенділікті реттеудің тиімді салық механизмін қалыптастыру

3.1. Тиімді салық механизмін құру қағидалары
3.2. Іскерлік белсендлікті арттыру салық салуды оптимизациялаудағы критерии ретінде қарастыру
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі кезде жүзеге асырылып жатқан салық саясаты, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық үдерістерді басқару әдістері, іскерлік белсенділік түсінігінің теориялық жағынан негізделуінің жетіспеушілігі кәсіпкерліктің дамуын ұстап отырғанын айғақтайды. Маңыз аударатын мәселе, «іскерлік белсенділік» түсінігіне нақты бір анықтама жоқ, сондай-ақ іскерлік белсенділікті білім және тура және қайтарымды байлыныстарды «іскерлік белсенділік – салықтық реттеу» жүйесінде даму реттеу проблемалары шешілмеген. Іскерлік белсенділікті арттыру үшін, біріншіден, салық саясатының өзара байланысты және өзара негізделген шараларының кешені ретінде ұзақ мерзімге қалыптастыру (содан жүзеге асыру); екіншіден, салықтардың әлеуметтік және реттеушілік қызметтерін жүзеге асыру жүйесін күшейту.
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстан республикасының кәсіпкерлік қызметінің өркендеуіне қаржы қатынастарының, оның ішінде әсіресе салық салу жүйесінің әсерін бақылау өте күрделі жұмыс болып табылады. Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы экономикалық реформалардың маңызды бағыттарының бірі үздік әлемдегі стандарттарға барынша жақын бизнестік ортаның, оның ішінде шағын және орта бизнестің өркендеуіне, осы саладағы іскерлік белсенділіктің артуына ықпал жасау.
Аталмыш бағыт «Қазақстан - 2030», Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі индустриалдық-инновациялық даму стратегиясының мақсат мүдделерімен үндестк табады. Экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі дәлелдеп отырғандай, кәсіпкерліктің нығаюы экономикалық өсу, ғылыми –техникалық прогрестің қарқыны, нарықтық бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтерге толығуы, жаңа жұмыс орындарының құрылуы, бәсекелік ортаның қалыптасуы тәрізді мәселелерді шешуде маңызды роль ақарады. Осы орайда нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнес тәрізді экономиканың басым бағытын дамыту барысында қаржы әдістерінің алатын орны айтарлықтай. Демек нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнестің іскерлік белсенділігін арттыруда қаржылық әдістерді жетілдіру күн талабынан туындап отырған көкейкесті мәселелердің бірі.
Кәсіпорынның қызметінде салық қатынастары әлеуметтік-экономикалық ортасының маңызды құрамдас бөлігі болып келеді. Нарықтық шаруашылықтың бастауы мен дамуы кәсіпкерлік істің кеңюімен және нарық қатынастарының субьектілерінің санының артуымен байланысты. Бұл нақты салық төлеушілер санының өсуіне әкеледі. Осы5ан байланысты келесі проблема туындайды, яғни мемлекеттің кәсіпкерлер, инвесторлар және қызметкерлердің іскерлік белсенділігін арттыру арқылы кәсіпорынды жандыру.
Салықтың әлеуметтік қызметі жеткілікті зерттелмеген, ең алдымен қызметкерлер, кәсіпкерлер және мемлекет мүдделерінің өзара әрекетінің тиімділігі ретінде.
Іскерлік белсенділікті ынталандыратын салық салу механизмінің болмауы, экономикалық өсу үшін керекті салық ортасының қалыптаспағаны. Кәсіпкерлік істің дамуы үшін мемлекет саясатының болжамдылығы мен мөлдірлігінің негізі болатын салық салудың тұрақтылығы жоқ. Қолданылып жүрген салық салу бойынша құқықтық-нормативтік актілер күрделі және шиеленістірілген. Салық салу бйынша құқықтық-нормативтік актілер көптеген өзгертулерге ұшырайды.
Экономикалық өсудің маңызды факторы ретінде салық салу әлеуметтік-экономикалық ортасы терең іскерлік белсенділіктің дамуында маңызды рөл ойныйтындықтан ғылыми зерттеуді қажет етеді.
1. Семинар по краткосрочным экономическим показателям РФ: Обследование деловой активности в промышленности, строительстве и розничной торговле. 22-26 сентября. 1997.-М., 1997.
2. Методика анализа деятельности предприятия в условиях рыночной экономики/Под. Ред. д.э.н., проф. Г.А. Краюхина.-СПб, 1996.-260с.
3. Статистика рынка товаров и услуг: Учебник/И.К. Белявский, Г.Д., Кулагина, А.В. Коротков и др.: Под.ред. И.К. Белявского.- М.: Финансы и статистика, 1997.-492 с.
4. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент.- М.: Финансы и статистика, 1999.-768с.
5. Раицкий К.А. Экономика предприятия: Учебник для вузов.- М.: Маркетинг, 1999.-693 с.
6. Моисеева Н.К., Колышева Н.В. Маркетинговая активность как фактор конкурентоспособности фирмы//Маркетинг.-1999.-№6.-С.-22-34.
7. Зайцева О.П., Доскалиева Б.Б. Деловая активность и ее роль в развитии потребительской кооперации.- Новосибирск: СибУПК, 2000.- 140 с.
8. Miller H.E. Earlier Theories of Crisis in the United States // Quarterly Journal of Economics. 1924. February. P.306.
9. Mitchell W. Business Cycles: The problem and its setting, 1927. P.10.
10. Lloyd J.S. Reflections Suggested by a Perusal of Mr. J. Horsley Palmers Pamphlet on the Money market. L., 1837// Классики кейнсианства: в 2-х т. Т.2. Экономические циклы и национальный доход. Ч. 3-4 / Э. Хансен. Сост.: А.Г. Худокормов. – М.: ОАО «Издательство «Экономика», 1997. – С.431.
11. Кондратьев Н.Д. Большие циклы конъюнктуры и теория предвидения. Избранные труды/Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д. Кондратьева и др.; Ред. Колл.: Абалкин Л.И. (пред) и др.; сост. Яковец Ю.В.-М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2002.-767 с.
12. Макконел К.Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проблемы и политика. – В 2 т.: Пер. с англ., Т. 1. – 13-изд. – М.: ИНФРА-М, 2000.-С. 154-156.
13. Козлов Н., Волкова Н. Снижается ли налоговая нагрузка на производителей и граждан?//Российский экономический журнал, 2002, №1, С.93.
14. Индекс деловой активности российского бизнеса: экономический рост переходит в стагнацию//Индекс деловой активности Ассоциации менеджеров.- М.: Изд-во Ассоциации менеджеров, 2003.-№5.-С.4.
15. Монтескье Ш. Избранные произведения.-М.,1955.-546с.
16. Янжул Н.Н. Основные начала финансовой науки.-СПб, 1890.-238с.
17. Витте С.Ю. Конспект лекции о народном и государственном хозяйстве.-СПб, 1912.-467с.
18. Маркс К. и Энгельс Ф. Сочинения. Изд. 2-е. Т. 18. – М.: Государственное издательство политической литературы, 1961.-807с.
19. Гашимов А.Г. К вопросу о принципах мотивации. В кн.: Проблемы повышения эффективности управления. М.: Изд-во РАГС, 2000.- 144с.
20. Кронрод Я.А. Очерки социально-экономического развития 20-го века /РАН, Институт экономики; Отв.ред. И.В. Можайскова.-М.: Наука,1992.-236с.
21. Медведев В.А. Постперестроечная Россия: проблемы и перспективы. Ч.1: Вопросы теории и методологии/Институт экономики РАН, Фонд социально-экономических и политологических исследований.-М., 1999.-292с.
22. Алексанкин Д.А. Экономическое стимулирование в современной налоговой системе. Дисс…к.э.н. Томск, 2002.
23. Журавлев А.Л., Позняков В.П. Деловая активность предпринимателей: методы оценки и воздействия: Институт психологии РАН, 1995.-58с.
24. Кравченко И.А. Налоговые реформы 80-х гг. в США: социально-экономический аспект.-М.: НИФИ, 1989.- 274с.
25. Финансы, налоги и кредит. Учебник/Общ.ред.Емельянов А. М., Мацкуляк И.Д., Пеньков Б.Е.-М.: РАГС, 2001.-546с.
26. Тургенев Н.И. Опыт теории налогов. 3-е изд.-М.:
Соцэкгиз, 1937.-176с.
27. Караваева И.В. Налоговое регулирование рыночной экономики. – М.: ЮНИТИ, 2000.-205с.
28. Корнай Я. Устойчивый рост как важнейший приоритет//Вопросы экономики. – 1996.-№10.-С.37.
29. Черненко Д.А. Социальная эффективность налоговой системы.- Новосибирск, 2002.-192с.
30. Управление социально-экономическим развитием России: цели, механизмы/Рук.авт.кол.: Д.С. Львов, А.А. Поршнев; Государственный университет управления, Отделение экономики РАН.- М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2002, 159с.
31. Алле М. За реформу налоговой системы. Переосмысливая общепризнанные истины/Пер. с франц. Т.А.Карлова; Под ред. И.А. Егорова.-М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
33. Чичканов В.П. Экономические проблемы современной России// национальные интересы.- 2003.- № 2. – С19.
34. Литвин М.И. налоговая нагрузка и экономические интересы предприятия// Финансы.- 1998. - №5. – С.30.
35. Viard A.D. The new Budget Outlook. Policymakers Respond to the Surplus //Economic and Financial Review of Federal reserve Bank of Dallas, 1999. № 2.
36. Japan 1993. An international comparison. Kaizai Koho Center. Tokyo, 1993. P.82.
37. НикитинС., Никитин А., Степанова М. Налоговые льготы, стимулирующие предпринимательскую деятельность в развитых странах Запада // Мировая экономика и международные отношения.- №11. – С.54.
38. Сравнительный анализ эффективной ставки в России и зарубежных странах// Налоговый вестник. – 1995.-№ 11.- С.12.
39. Wagner Ad. Finanzwissenschaft, 11 Theil, 2 Auflage. S. 207// Соколова А.А. Теория налогов.- М.: ООО «ЮрИнфорР-Пресс», 2003.- 506с.
40. ҚР-ның Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы заңы (салық кодексі) 01.01.2007.
41. Соколова А.А. Теория налогов.- М.: ООО «ЮрИнфорР-Пресс», 2003.- 506с.
42. Statistical Abstract of the United States 1932. Wash., 1932. – P.200.
43. Самуельсон П. Экономика. М., 1964.-431с.
44. Усоскин В.М. «Денежный мир» Милтона Фридмона. М., 1989.- 172с.
45. Никитин С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в системе налогообложения// Мировая экономика и международные отношения. – 1999.-№ 8. – С.38.
46. Арзаева М.Ж. Автореферат. ӘОЖ 336.77:/334.012.64+334.012.063/.-21б.
47. Ермекбаева Б.Ж. Проблемы развития налоговой системы в условиях глобализации.- Алматы: Қазак Университеті, 2007.-138с.
48. Назарбаев Н.А. Послание народу Казахстана. Казахстанская Правда, 6 февраля, 2008 год.
49. Н.В. Никифорова., Г.Т. Абдрахманова. Теневая экономика: экономическое содержание и классификационные признаки // Қаржы – Қаражат- Финансы Казахстана. – 2007. - № 5.- С.3.
50. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі№ - Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 140б.
51. А.К. Тынысбеков. Салық ауыртпалығын өлшеудің теориялық аспектілері// Қаржы – Қаражат – Финансы Казахстана. – 2007.- № 5.-С.6.
52. Г.К. Жанибекова. Налоговое регулирование инновационной деятельности// Вестник КазНУ. Серия экономическая.- № 5.- С.24.
53. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов.- М.: «Соцэкгиз», 1962. – 684с.
54. Бобоев М., Кашин В.Н. Налоговая политика России на современном этапе// Вопросы экономики.- 2002.- № 7.- С.56.
55. Ламперт Я. Некоторые современные принципы налогообложения. М.: ГПНТБ, 1993.- 176с.
56. Львов Д. Будущее российской экономики// Экономист. – 2000.- № 12.-С.6.
57. Алле М. За реформу налоговой системы. Переосмысливая общепризнанные истины/ Пер. С франц. Т.А. Карлова; Под ред. И.А. Егорова. – М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
58. Александров И.М. Налоговые системы России и зарубежных стран.- М.: Бератор Пресс, 2002.- 192с.
59. Задолженность по налогам и сборам в бюджетную систему РФ // Экономика и жизнь.- 2000.- № 22.-С.3.
60. Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (Налоговый кодекс) по состоянию на 1 января 2005 года.
61. Закон РК «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты РК по вопросам налогообложения». Казахстанская Правда. 29.11.2005.
62. Шиманский М. Параметры прогресса. // Казахстанская Правда.-9 февраля.- 2006.
63. Финансы Республики Казахстан: Статистический ежегодник 2000-2004г.- Алматы, 2005.
64. Утебаев М. Под крыло ВТО – без потерь, но с выгодой. // Казахстанская Правда. – 06.04.2006.
70. Флинк О. Держать марку. //Эксперт Казахстана. - № 24 (50). – 2005.- С.29.
71. Утебаев М. Налоги любят счет.// Казахстанская Правда.- 24.03.2006.
72. Алексеенко М.М. Взгляд на развитие учения о налогах.- Харьков, 1870.
73. Аронов А.В., Кашин В,А. Налоговая политика и налоговое администрирование. – М.: Экономисть, 2006.
74. Аубакиров Я.А. Национальная экономика в условиях глобализации.- Алматы.: Қазақ университеті, 2004.
75. Бард В.С., Павлов Л.П. и др. Налоги в условиях экономической интеграции.- М.:КНОРУС, 2004.
76. Браун Т. Все просчитает счетный комитет.//Казахстанская Правда.- 15.06.2005. Интервью с председателем Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета О.Н.Оксикбаевым.
77. Владимирова И.Г. Глобализация мировой экономики: проблемы и последствия. // Менеджмент в России и за рубежом.- 2001.
78. Грязнова А.Г. и др. Финансово-кредитный словарь.- М.: Финансы и статистика, 2004.
79. Елемесов Р.Е. Международные экономические отношения.- Алматы,2001.
80. Еспаев С. Қазақстан экономикасы: нәтижелер, басымдықтар және міндеттер№ // Егемен Қазақстан – 31 қаңтар. – 2006.
        
        Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Қолжазба құқығында
Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу
Философия ... ... ... ... академиялық дәрежесін алу үшін
диссертация
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2008
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу
Мазмұны
1 Бөлім. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік-экономикалық мәні
1.1. Іскерлік белсенділік: мазмұны, өлшемі және бағалануы
1.2. ... ... ... ... ... салықтардың орны
және шетел тәжірибесі
2 Бөлім. Салық салу жүйесінің іскерлік белсенділік деңгейіне әсерін талдау
2.1. Салықтардың ынталандырушылық функциясын талдау
2.2. Қазақстанда іскерлік белсенділікті ... ... ... ... Іскерлік белсенділікті реттеудің тиімді салық механизмін
қалыптастыру
3.1. Тиімді салық механизмін құру қағидалары
3.2. Іскерлік белсендлікті арттыру салық салуды оптимизациялаудағы ... ... ... ... кезде жүзеге асырылып жатқан салық
саясаты, сонымен қатар ... ... ... ... ... түсінігінің теориялық жағынан негізделуінің
жетіспеушілігі кәсіпкерліктің дамуын ұстап отырғанын айғақтайды. Маңыз
аударатын мәселе, ... ... ... ... бір ... ... іскерлік белсенділікті білім және тура және ... ... ...... ... ... даму
реттеу проблемалары шешілмеген. Іскерлік белсенділікті арттыру үшін,
біріншіден, салық ... ... ... және өзара негізделген
шараларының кешені ретінде ұзақ мерзімге қалыптастыру (содан жүзеге асыру);
екіншіден, ... ... және ... қызметтерін жүзеге асыру
жүйесін күшейту.
Нарықтық экономика жолын ... ... ... ... өркендеуіне қаржы қатынастарының, оның ... ... салу ... ... ... өте күрделі жұмыс болып
табылады. Қазақстан ... ... ... ... ... бірі ... ... стандарттарға
барынша жақын бизнестік ортаның, оның ішінде шағын және орта ... осы ... ... ... ... ... жасау.
Аталмыш бағыт «Қазақстан - 2030», Қазақстан Республикасының 2015
жылға дейінгі индустриалдық-инновациялық даму ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
дәлелдеп отырғандай, кәсіпкерліктің нығаюы экономикалық өсу, ... ... ... ... ... ... ... мен
қызметтерге толығуы, жаңа жұмыс орындарының құрылуы, бәсекелік ... ... ... ... ... роль ақарады. Осы орайда
нақты өндіріс саласындағы шағын және орта ... ... ... басым
бағытын дамыту барысында қаржы әдістерінің алатын орны айтарлықтай. Демек
нақты өндіріс ... ... және орта ... ... белсенділігін
арттыруда қаржылық әдістерді жетілдіру күн талабынан туындап ... ... ... ... салық қатынастары әлеуметтік-экономикалық
ортасының маңызды құрамдас бөлігі болып ... ... ... мен ... кәсіпкерлік істің кеңюімен және нарық қатынастарының
субьектілерінің санының артуымен байланысты. Бұл нақты ... ... ... ... ... ... келесі проблема туындайды, яғни
мемлекеттің кәсіпкерлер, инвесторлар және қызметкерлердің ... ... ... кәсіпорынды жандыру.
Салықтың әлеуметтік қызметі жеткілікті зерттелмеген, ең ... ... және ... ... өзара әрекетінің
тиімділігі ретінде.
Іскерлік белсенділікті ынталандыратын салық салу ... ... өсу үшін ... ... ... ... ... дамуы үшін мемлекет ... ... ... ... ... салық салудың тұрақтылығы жоқ. Қолданылып
жүрген ... салу ... ... ... күрделі және
шиеленістірілген. Салық салу ... ... ... көптеген
өзгертулерге ұшырайды.
Экономикалық өсудің маңызды факторы ретінде салық салу әлеуметтік-
экономикалық ортасы терең ... ... ... ... ... ... зерттеуді қажет етеді.
Проблеманың өңделгендік дәрежесі. ... ... ... еңбектерінде салық тақырыбы, оның маңыздылығы, ... ... ... ... ... кең және ... зерттелген.
Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және ... ... ... негіз болған ғылыми зерттеулер жарияланып жүр. ... ... ... (Б. ... К. ... Ш. Монтьеске, П. Прудон,
А. Смит, Д. ... Д. ... және ... (М. ... Н. ... ғылымдарды әрқашан қызықтаратын еді, олар салық табиғатын, салық салу
қағидаларын ... ... ... ... ... ... Борисов, Т. Заславская, А. Виссарионов, В. Позняокв, О. Зайцев,
Е. Мостовая ғалымдары ... ... даму ... ... ... ... ... теориляық жағынан шешуді
қарастырды.
Экономикалық тәртіпті басқару проблемалары жайлы ғылымды ... ... ... өз ... ... О. ... К. ... Э.
Дюркгейма, А. Маршалл, Дж. Кейнс, А. Пигу және т.б.. Өткен ... ж.ж. ... ... экономикалық өсу факторларына көп көңіл бөлген,
сонымен қатар, іскерлік белсенділікке салық ортасы арқылы әсер ету.
Кәсіпкерлік істің салық реттеуі П. ... К. ... С. ... т.б. ... ... фундаменталдық жұмыстарында қарастырылған.
Салық салу ... ... және оның ... ... ... айналуын қолдайтын А. Львов, С. Глазьева, А. Бачурина, Б.
Пенькова, Т. Юткина сияқты ... ... ... ... орын ... тәртіпті теориялық және практикалық түрден салықтық
ынталандыру А. ... Л. ... Ю. ... Ф. ... және ... ... ... келтірілген.
Жоғарыда аталған ғалымдардың жұмыстарымен қатар отандық ... М. ... Е. ... К. ... және ... ... зерделеніп қарастырылған.
Жұмыстың мақсаты – іскерлік белсенділікті экономикалық өсу факторы
ретінде салықтық реттеудің методологиялық негізі мен практикалық ... ... ... ... ... жету үшін ... міндеттер
қойылады:
• іскерлік белсенділіктің бағалау көрсеткіші, критериилерді
негіздеу және анализдің мазмұны;
• іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... ... ... ... негізінде салықтық
ынталандыру;
• «іскерлік белсенділік – ... ... ... тура және ... ... анықтау;
• жалпы жүйедегі салық салудың даму формаларының приоритеттік
формаларын анықтау және оның экономикалық өсуге әсері.
Зерттеу обьектісі – ... ... ... ... ... ... пәні – іскерлік белсенділікті салықтық реттеу сферасындағы
қаржылық-экономикалық қатынастырдың жиынтығы.
Зерттеудің теорилық негізін қаржы ... ... салу және ... ... цикл және ғалым-экономистердің еңбектері ... олар ... пен ... ... ... ... ... салық саясатының проблемалары туралы қаржыгерлердің аналитикалық
жұмыстары. Қазақстан Республикасы Конституциясы, Салық ... ... тағы ... ... мен ... құқықтық актілер (оларға
түсіндірмелер) мен әлемдік экономика ғылымының классиктерінің, Ресей ... ... мен ... ... ... мәселеге байланысты әр түрлі нысандағы есептілік
мәліметтері қолданылған.
Диссертацияда Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... материалдар, сонымен қатар ғылыми
конференциялар мен кезеңдік ... ... ... ... ... мақсаттарға жету барысында жылдық, тоқсандық есептіліктері
және жедел ақпараттары, сонымен бірге осы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және құқықтық
әдебиеттерге жүгініп негізделінген.
Зерттеудің методологиялық базасы болып, экономикалық көріністерді
және олардың дамуы мен ... ... ... ... ... ... және ... жүйелік анализ әдісі, нақты көріністер мен үдерістердің салыстырмалы
анализдің методологиялық негізі.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми жаңалығы келесіде жатыр:
1. Реформаланып ... ... ... ... ... мен ... және оның
критериилары мен бағыттары көрсетілген. Іскерлік белсенділік
макро және ... ... ... ... ... тиімділігін басқару
үдерісін анықтауға болады, сонымен ... оның ... ... әр даму ... ... жету мақсатында барлық ресурстарды тиімді
және толығымен пайдалынуды арттыру, елдің ииновациялық-
инвестициялық ... ... ... ... Іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... мен шектері анықталды және әр түрлі
салық жүйелерін салыстыру нәтижесінде адекватты салықтық
ортасының қалыптасуы болды. Тиімді ... ... ... ... ... және салық салу жүйесінің
мультиплициондық әсерінің нәтижесі сияқты кешендік өндірістік
қағидаға сүйену ... Осы ... ... ... ... ... құрылымымен қатар экономиканың нарықтықө
сұраныстың тәртібіне сай ... ... ... ... ... салу қағидаларын тиімді құру үшін өзара байланысты жүйе
ұсынылған және оның күшейюі іскерлік белсенділікке әсері:
табыстардың ... ... ... ... ... ... табыстар мен
игіліктің деңгейіне ... ... ... ... салу ... мен ... қағидасы. Осы қағидалардың өзара байланысты
кешенін қолдану негізінде құрылып, ... ... ... ... өсудің маңызды және күшті стимулы болып
келеді.
4. Іскерлік белсенділікті активизациялау жолдары ... ... ... салу обьектілерінің экономикалық
рөліне байланысты салық салу базасын қалыптастыру және салық
ауыртпалылығын дифференциациялау мен төмендету; ... ... ... әсер ... жаңа салық ортасын
қалыптастыру, салық механизмін ... ... ... жүзеге асыру.
Қорғауға жіберілетін диссертацияның негізгі ережелері:
1. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік-экономикалық және өсу
факторын анализдеу ... ... ... ... қосып және оның бағалуын үш ... ... ... кешендік жүйенің қалыптасуы
мен оның жүзеге асырылуының қажеттілігін туындатады: жеке,
кәсіпорын ... ... ... деңгейінде. Іскерлік
белсенділіктің осы үш деңгейі экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін салық
механизмінің қағидалары мен критериилері негізделген. Оның
негізінде мемлекет, ... және ... ... жатыр, олардың интегралдық үйлесуі,
табыс деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... бағыт
жатыр.
3. Салық салудың өзара байланыстығы мен өзара ... ... мен ... ... анықталған. Бұл
өз кезегінде экономикалық өсуде іскерлік белсенділіктің
рөлін ... ... ... инновациялық-
инвестициялық мазмұнына сәйкес кешендік дамуын қамтамасыз
ететін, салық салудың ұйымдық ... мен ... ... ... ... дәлелденген.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы. Экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... жаңа салық
механизмін қалыптастыру негізінде салық жүйесіндегі сапалы құрылымды құру
бағыттары үшін ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Зерттеудің нәтижелерін байқаудан ... ... ... мен ... ғылыми және халықаралық конференцияларда
байқаудан өтті:
Диссертацияның құрылымы ... ... ... ... ... ... және ... үш бөлімнен, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер мен қосымшалардан тұрады.
1 Бөлім. Іскерлік ... ... ... ... белсенділік: мазмұны, өлшемі және бағалануы.
Жиырмасыншы ғасырда экономикалық ілім әлеуметтік-экономикалық қатынастардың
ерекше категориясы ... ... ... белсенділік ұғымына аса көңіл
бөлмеген. Бұл ұғымның болуына қарамастан, іскерлік белсенділіктің біраз
аспектілері терең қарастырылмаған. Дегенмен, нарықтық жүйелердің дамуын
зерттеу адамзат пен ... ... ... ... ... ... ... ұшырағанын және шешуші роль атқарғанын
көрсетеді.
Іскерлік белсенділік нарықтық ... ... ... ... болып табылады. Тиімді нарықтық қатынастарды, әсіресе экономиканың
негізгі салаларында ... үшін ... ... ... қол ... ... ... байланысты іскерлік белсенділікті макро
және микро деңгейлерде экономикалық өсудің факторы ретінде қарастыру керек.
Қазіргі таңда іскерлік белсенділіктің қалыптасу факторлары, себеп-
салдарлық байланыстары мен ... ... ролі ... ... көп ... ... оның ... әртүрлі
салаларындағы өзіндік көрініс табуы тиісті деңгейде ескерілмейді.
Нарықтық экономика жағдайында іскерлік белсенділіктің заңдылықтары мен
өзгеру тенденциялары жан ... және ... ... ... субъектілерінің іскерлік белсенділігі экономикалық
зерттеулердің маңызды бағыты болып табылады.
Отандық әдебиеттерде «іскерлік белсенділік» категориясы ғылыми ... ... ... ғалымдары біршама талдаулар жасаған.
Кәсіпкерлердің іскерлік белсенділігін себеп салдарлық байланыстарда толық
жиынтығымен зерттеулер жүргізілмеген. Дегенмен интегралды іскерлік
белсенділік (ұлттық экономика деңгейінде) пен ... мен ... ... ... ... арасында тығыз байланыс
бар. Мемлекет экономикасының даму процесін шаруашылық субъектілерінің өзара
іскерлік әрекеттерінің мультипликатипті нәтижесі деп қарастыруға ... ... ... ... тек қана ... ... ... оның зерттелуін экономикалық талдаудың маңызды бағыты деп
және шаруашылық тәжірибенің маңызды міндеті деп қарастырады. Іскерлік
белсенділікті зерттеушілердің арасында бұл ұғым ... мен ... ... ... жоқ. ... Г.В. ... белсенділікті
кәсіпорынның шаруашылық қызметінің интенсивтілігін көрсететін сандық
сипаттамалардың жиынтығы және қолда бар ... мен ... ... деп ... Г.А. ... ... ... кәсіпорынның қызмет нәтижесін
көрсететін өндіріс көлемі, өнімдерді өткізу, өнімнің бәсеке
қабілеттілігінің жоғарылауының және т.б. көрсеткіштердің оң динамикасымен
анықталады деп ... И.К. ... ... ... ... ... динамикасымен, тапсырыс портфелінің жағдайы мен толтырылуы арқылы
анықталатын нарықтық құбылыс ретінде қарастырады./3,б.47/
Ковалев В.В. іскерлік белсенділік негізгі өндірістік қызметтің
тиімділігі мен нәтижесін ... ... Бір ... біріңғай
кәсіпорындардың қызметін салыстыру нәтижесінде іскерлік белсенділікті
сапалық деңгейде бағалауға қол жеткізеді./4,б.576/
Белявский И.К., Кулагин Г.Д. , Коротков А.В. және ... ... ... ... ... белсенділіктің басты
сипаттамаларының құрамына кіреді деп қарастырады./2,б.251/
Раицкий К.А. қаржылық жағдай кәсіпорынның тұрақтылығының және
іскерлік белсенділігінің маңызды көрсеткіші деп санайды. Қаржылық жағдай
кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен ... анықтауға мүмкіндік береді және шаруашылық
қызметтің барлық қатысушыларының экономикалық мүдделері қаншалықты
қамтамасыз етіліп жатқанын ... ... ... ... Н.К. және ... М.В. ... белсенділік деп өндірістік
өткізу жүйесінің экономикалық өсуіне ықпал ететін әрекеттердің жиынтығын
қарастырады./6,б.22-34/
Жоғарыда аталған авторлар ... ... ... ... ... ... беруге тырысқан. Біздің
ойымызша ұйымның іскерлік белсенділігін экономикалық қатынастар
субъектілерінің шаруашылық қызметін макро және микро деңгейде тиімді
басқаруға ынталандырылған процесс деуге болады, бұл ... ... ... еңбекпен қамтуды өсіруге, нарықтық бәсекеге
қабілеттілікке қол жеткізу мақсатында ресурстардың ... ... ... және ... ... мен ... ... экономика субъектілерінің
инновациялық, инвестициялық потенциалын қалыптастыруға бағытталады.
Іскерлік белсенділік материалды, еңбек, қаржылық және басқа да
ресурстардың қолданылуының тиімділігін көрсетеді,сонымен қатар ұйымның
потенциалды даму ... мен ... ... ... ... ... белсенділікті бағалауға іскерлік циклдың
сапалық сипаттамасы ретінде біріңғай методологиялық тұрғыдан қаралуда, бұл
қызмет ауқымы динамикасында ресурстардың тартылып, қолданылуында көрініс
табады. Іскерлік цикл ... ... ... ... білдіреді.
Нарық конъюнктурасы шаруашылық қызметтің көрсеткіші ретінде іскерлік
белсенділік аясының тарылуымен немесе кеңеюімен анықталады. Іскерлік
белсенділіктің кеңеюі өндірістің өсуі және жаңа ... ... өсуі ... ... ... нарық сыйымдылығы артып,
тауарлар мен қызметтер көлемі өседі.
Экономика дамуының белгілі бір кезеңінде іскерлік белсенділік аясы
тарылады: сауда ... ... ... қол және ... ... есеп
айырысатын сауда операцияларының көлемі азаяды. Нәтижесінде тауарлар мен
қызметтер ... ... ... ... ... ұзақ ... кезеңі басталады.
Тауарлар мен қызметтер өндірісінің өсуі, одан кейін төмендеуі, депрессия,
соңында оның қайтадан өсуінен тұратын уақыт интервалы іскерлік белсенділік
дамуының циклын көрсетеді.
АҚШ-тың ... және ... ... ... Ұлттық
бюросының анықтамасы бойынша бизнес циклдер экономикалық қызметтердің
кеңеюі мен ... ... ... олар ... ... ... емес ... Олар ұзақтығы мен интенсивтілігі жағынан
әртүрлі болады, кәсіпкерлік қызметтің көптеген түрлері үшін бір ... ... ... ... ... /7,б.8/.
Макроэкономикалық деңгейде анық циклдық толқыныстар көрінеді, яғни
өсу мен төмендеу жағдайларының үнемі ауысып тұруы. Олардың бас ... әр ... ... ... олар әр ... ... тереңдікте
және формаларда жүзеге асады. Бірақ көптеген циклдар процесінде ... ... ... және ... әр ... бір біріне ауысып
отыратын кезеңдерін көруге болады. Оларды іскерлік белсенділіктің фазалары
немесе экономикалық циклдың фазалары деп атайды. Олардың төрт ... ... өте ... ... ... ... және төмендеу немесе құлдырау.
Экономиканың толқынды қозғалысы туралы ойды он тоғызыншы ғасырдың
екінші жартысында Виллар Виллипс айтқан болатын. Американ экономисі ... ойын ... ... «іскерлік әлемде өзінің өрлеу және
төмендеу кезеңдері болып тұрады, осыған қарай өндірісті кейбір уақыттарда
тежеп, дағдарыстың алдын алса қоғам да аз ... ... ... ... ... Джон Вейд ... және жұмыс кластарының тарихы) «сауда циклы»
терминін, өрлеу және дағдарыс ұғымдарын қолданды. Ол сауда циклы бес, ... ... және ... мен ... ... ... ... жылдың ішінде
болып отырған дейді /9,б.10/.
1837 жылы Самуель Джонс Ллойд циклды былай түсіндірген: «біз сауда
жағдайы деп атайтын құбылыстың тарихы мағыналы ... бұл ... ... әр ... ... тап болып отырады, сауда циклдың
берік орналасқан формасында айналады». Алғашқыда біз оны баяу жағдайында
байқаймыз, одан кейін ... ...... артуы- гүлдену-
толқу(возбуждение)- өте кеңеюі – қобалжу(потрясение)- қысылуы
(угнетенность) –тоқырау- ... жылы Н.Д. ... ... циклдар концепциясын
тұжырымдады. Ол конъюнктураның үш үлкен циклының, конъюнктураның, төмендеу
мен өсу толқындарын, олардың уақыты мен ... және ... ... ... ... ... Шумпетер, Г. Менш, Я. Ван Дейн,
А. Кляйнкнехт және басқа да ғалымдардың зерттеулері ірі жаңалықтарда
(изобретения), базистік жаңа енгізулерде, өнеркәсіп динамикасында толқындық
қозғалыстардың ... ... ... ... Кондратьев
осы мәселелерді зерттей келе үлкен экономикалық циклдарды дамытуда төрт
дұрыс мәселені көрсетеді:
1. Әрбір үлкен циклдың басталарының алдында және басында қоғамның
экономикалық ... ... ... ... бұл өзгерістер техниканың
өзгеруінде (техникалық жаңалықтар мен ашылулар), әлемдік экономикалық
байланыстарға жаңа елдердің енуіінде, алтын өндірісінің және ақша
айналысының өзгеруінен көрініс ... ... ... ... ... ... ... төңкерістердің
көп бөлігі тап келеді(соғыстар, революция);
3. Әрбір үлкен циклдың төмендеу толқындары ауыл шаруашылығының күрт және
ұзақ құлдырауымен ... ... ... ... ... кезеңдерінде орта капиталистік циклдар
құлдыраудың қысқалығымен және көтерілудің интенсивтілігімен
сипатталады./11,б.399/
Қазіргі таңдағы іскерлік цикл бұл іскерлік белсенділіктің қайталанып
отыратын тарылу және ... ... ... емес ... ... бір ұғым ... талдауда экономистер біріншіден оның құрамынан
алшақ кетіп, оны жалпы анықтамамен екі тармақта, екі соңғы нүктеде
қарастырады. Екіншіден, олар ... ... ... ... ... ... (мысалға Самуельсон-Хикс моделі)
/8,б.10/.
Макконел К.Р. және Брю С.Л. іскерлік белсенділіктің төмендеуі мен
көтерілулерін нарықты ... мен ... ... ... ... қысқарту немесе өсіру, табыс пен өндіріс көлемін өсірумен
қатар қарастырады./12,б.154-156/
АҚШ тың экономикалық талдаулар Ұлттық бюросының зерттеушісі Ронни
Нильсон ісенрлік ... ... ... және ... көрсеткіштердің деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі
фазаларының мерзімді қайталанып отыратын кезектілігі деп қарастырады
/1,б.104/.
Іскерлік циклдың мәнін нақты түсіну үшін іскерлік
белсенділікке қандай факторлар әсер ... ... ... ... ... ... әдіс жоқ. Әртүрлі бағытта қарастырып көрейік
(кесте 1.1). Әртүрлі теорияларда бұл ... ... ... олардың
ешқайсысы да әмбебап емес. Әртүрлі теорияларды қолданып үйлестірген жөн
мұндай ... 1990 ... ... ... барлық секторлары
мен салаларында іскерлік белсенділіктің мониторингі жүйесі қалыптасқан
/16,б.35/ Бірақ ұлттық шоттар жүйесін енгізу ... ... ... мәселелерді бірнеше себептерге байланысты шешпейді.
Біріншіден, ЖІӨ статистикасы экономикалық іскерліктің ... ... ... ... ... ... ... көп бөлігі статистикадан шет қалады, мысалы,үй
шаруашылығының өнімдері. Сондықтан да еңбек шығындарының көлемі мен ... ... ... төмен болып көрсетіледі.
Екіншіден, ЖІӨ ге көлеңкелі экономика жатпайды, яғни, ресми
органдардан өнімдер мен табыстар, заңсыз қызметтерді жасыру(есірткі өндіру
мен сату, жасырын казинолар, ... т.б.) ... ... ... ... 40 ... құрайды екен./13,б.93/
Таблица 1.1.
Іскерлік белсенділік факторлары
|Іскерлік цикл | | ... ... ... |тұжырымдары ... ... ... М. ... цикл ақша және несие |
| | ... ... ... өсуі ... | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... әсер ... ... П. ... мен акселератордың |
|елераторлық ... | ... ... ... сұраныстың |
| | ... ... ... ... |
|Саяси теория ... В., ... ... ... |
| ... Э. ... ... саясатын өзінің қайтадан |
| | ... ... ... ... ... ... Р., Барро|Бағалар мен жалақының толқынысын дұрыс|
|экономикалық цикл |Р., Сорджент ... ... күші ... | ... не ... не артықшылық |
| | ... ... ал ол өз ... |
| | ... пен ... ... |
| | ... ... ... экономикалық |Шумпетер И., |Инновацялар немесе секторлардың ... ... ... Д., ... ... күрт ... |
| ... Е., |бүкіл экономикалық жүйеге таралуы |
| ... П., ... және өз ... |
| ... Ч. ... тудыра алады. |
| | ... ... ... |
| | ... ... емес ... |
| | ... ... ... ... ... Р.Дж. |Бұл ... іскерлік белсенділік |
|салдарлары(шоки | ... ... ... ... өсуі|
|предложения) | ... ... орын ... АҚШ |
| | ... 70-жылдардағы энергетикалық |
| | ... ол ... ... ... |
| | ... өсуі ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... өнім көлем мен |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... өлшеудің өзі толық
статистикалық есептердің бола тұруына қарамастан қиын роцесс.
Іскерлік белсенділікті ,оның деңгейін көптеген дамыған елдерде
тексеріп отырады.
Іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... белсенділіктің |Мазмұны ... ... | | ... ... ... ... және осы ... тип, амалсыз |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |белсенділігі, жылдам |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
|Кәсіпорынның іскерлік |Кез келген ... ...... ... |өндірумен және нақты бір |баға |
| ... ... ... ...... |
| ... экономикалық |баға |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... |Жүйенің толық шектерінде,|Секторлар бойынша: нақты|
|белсенділік ... ... ... ... |
| ... тұрғысынан |белсенділік, ақша |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қаржы |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
Тексеру нәтижелерін түсіндіруге көмектесетін тексеру бланкасын
жасауда, ... ... ... жинау және өңдеу жүйесін
ұйымдастыруда, қарапайым және күрделі ... ... ... және ... ... кіретін мүше мемлекеттер қалыптастырған
және қолданатын методология қолданылады.
Мұндай тексерулердің мақсаты қысқа мерзімді экономикалық өзгерістер
бойынша шұғыл ... ... ... ... ... циклы бойынша мониторинг және болжамдар жасау.
Дәстүрлі ... ... ... ... ... ... активности) қоғамдық пікірді зерттеуге негізделген.
Жиналған ақпарат нақты жағдайды көрсетеді, және ... ... ... ... ... ... күштерді қолданудың ай сайынғы
бағалануы, өндіріс өсуін шектейтін факторларды бағалау, жалпы ... ... ... ... ескере отырып, кең ауқымды
ақпараттарды жинақтайды.
Тексеру мәліметтерін түсіндіру (интерпретация) және қатар қою үшін
индекстердің екі ... ... ... ... ... үш ... біреуі берілетін сұрақтар үшін
баланс (проценттік сальдо) қолданылады. Ол оң және ... ... ... есептеледі.Өзгеріс индекстері нольдік
белгіден төмен де жоғары да ауысып тұрады, мұнда оң индекс
экономикалық қызметтің ... ... ал ... ... ... ... ... көрсетеді. Осылай, өзгерістер
индексі өзгерістердің бағыты мен өлшемін көрсетеді.
- Кәсіпкерлік ... ... Бұл ... үш ... ... арқылы анықталады. Олар күтілетін шығарылым (выпуск), нақты
сұраныс, дайын ... ... ... ... ... ... ... өсуі немесе төмендеуін белгілейтін баланстардың
орташа арифметикалық мөлшері шығады. Индекстің оң белгісі экономикалық
қызметтің өсуін, ал теріс белгісі оның ... ... ... ... серіктестік және даму ұйымының 22 елінде
экономиканың өңдеу салаларында таңдамалы тексерулерді
ұйымдастыруда(выборочное обследование) ... ... ... ... ... ... ... ай сайын жүргізіледі,
ал Канада, Япония, Австрия, Дания, Норвегия, Португалия, Финляндия,
Швецияда тоқсан сайын жүргізіледі, Франция, Италия, Ұлыбританияда негізгі
тексерулер ай ... ал ... ... тоқсан сайын жүргізіледі.
Аталған мемлекеттердің 80 пайызында ақпарат көзі болып кәсіпорындар
табылады.
Мысалға АҚШ та NEW YORK TIMES BUSINESS INDEX деп ... ... бұл ... ... анағұрлым маңызды жүйесін
құрайтын өлшенген күрделі индексті білдіреді.Оны есептеу үшін өткен аптаның
жылдам мәліметтерін қолданады. /14,б.4/ Бұл ... ... ... ... ... жүк тасымалы, мыс өндірісі, электр
энергиясын шығару, құрылыс картонын және полиматериалдар өндірісі. Бұл
индекс «Нью-Иорк Таймс» газетінде 1929 ... бері ... ... деңгейін бағалау, оның өзгеріс жағдайын
түсіндіру және болашақ жағдайы туралы ... ... тек қана ... және ... ... ... ... бар,толқымалы
жүйе деп қарастырылатын жағдайында ғана мүмкін болады. Толқымалы процестер
әдетте қалпына келеді. Сонымен қатар қоғамның экономикалық өмірінің
динамикалық ... ... ... ... ... ... ... кіре алатын қалпына келмейтін тенденциялар да бар
(необратимые тенденции).
Ұлттық шаруашылық жүйесі деңгейінде іскерлік белсенділікті
басқару мемлекеттің міндеті болып табылады және ... ... ... ... ... ... ... салық ставкаларын
төмендетеді, жаңа инвестицияларға салықтық жеңілдіктер береді, жедел
амортизация, мемлекеттікшығындарды өсіру ... ... ... сұраныс өседі, ары қарай өндіріс те өседі, іскерлік белсенділік
күшейеді, ақырында капитал салымдары өседі, ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тежеу
(сдерживание) саясатын жүргізеді, яғни салық ставкасын өсіреді, мемлекеттік
шығындарды қысқартады, амортизациялық саясатта шектеулер қояды.
Нәтижесінде, сұраныс пен сатып алу қабілеті ... және ... ... Осы ... ... ... ... ставкалар
өседі, банктің несие ресурстарының қысқаруы орын алады. Тиісінше циклдық
құбылыстарды жұмсарту шаралары нақты сол ... ... ... ... ... жүруі керек.
Осылайша, іскерлік белсенділік жүйелік және көп деңгейлі
қарастыруларды ... және ... ... ... ... ... көрсете отырып, ұйымның шаруашылық қызметін және
оның бәсекеге қабілеттілігін жалпы ... ... ... мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың
орны.
Теориялық зерттеулер мен Қазақстанның және басқа да ... ... ... ... ... және оның ... қызмет
етуінде мемлекеттің орасан зор ролінің басым екенін ... ... ... ... ... жоғары тұратын мемлекетттердің
өзінде (мысалы, АҚШ) мемлекет халық шаруашылығының дамуына орасан әсер
етеді. Бұл мәселеге Р Фриш (Норвегия), Я. Тинберген (Нидерланды), ... ... ДЖ. М. ... У.К. Митчелл және К. Лапндауер (АҚШ)
сияқты экономист ғалымдар зерттеулерін арнады. Бұлардың идеялары әсіресе
Францияның индикативті жоспарлауының негізін қалаған.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ролі
ерекше. Салықтар фискалдық функциясы арқылы мемлекет қазынасын толтырудың
негізгі көзі болып ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Салық саясатының құралдарымен (рычаги)
мемлекет экономикалық өсуді ынталандыра отырып, шаруашылық конъюнктурасының
жағдайына әсер етеді.
Салықтық ... ... ... өз ... ... ... табыстарды алу мүддесін де, сонымен қатар іскерлік белсенділік
деңгейінің субъективті факторы болып табылатын өндірісті дамыту мен
кәсіпкерлік пайда табудағы ... ... де ... ... ... салу ... екі ... да мүддесі ескерілетін салық жүктемесінің
оптималды мәні туралы сұрақ туындайды. Бірақ тиімді салық салу шегінің
қайда жатқанын нақты айту ... ... ... Ш. ... өз ... ... «қол ... қай бөлігін алып, қанша бөлігін
қалдыру өте зор ақыл мен ... ... ... ... ... ... ғасырдағы орыс экономисті Н.Н. Янжул салық
жүктемесі туралы мәселені қарастыруда «салықтық мәселелердің барлығы салық
салудың екі ...... ... және ... ... ... ... жүзеге асады» деген. Осы екі бастаудың
күресі қаржы тарихында үлкен із қалдырған дейді /16,б.27/. ... ... ... ... ... өз иелігіне азаматтардың мүлкінің
қайсібір бөлігін алу құқында, өз саясатында белгілі бір ... ... ... алу ... ... ... ... аса
ауырлық түсіре отырып ол, өзінің өмір сүру ... ... еді» ... ... бір ... ... оптималдылығы оның жүзеге асуы салық
салу процесінің екі жағы – мемлекет пен төлеушілер мүддесі арсында
компромисс бола ала ма, жоқ па ... ... ... ... ... ... ресурстарымен мемлекетітң қажеттіліктерін қанағаттандырып қана
қоймай (фискалдық функциясын жүзеге асыру), салық төлеушінің кәсіпкерлік
қызметке стимулын да түсірмеу керек, ... ... ... жолдарды ізденуге(реттеушілік функциясын жүзеге асыру) кедергі
келтірмей, керісінше іскерлік белсенділікті көтеру керек.
Кез келген қоғамның шаруашылық механизмін қалыптастырудың
методологиялық негізі болып ... ... ... ... ... іске асыру тұрақты экономикалық тепе теңдіктің қажетті шарты болып
және тиімді қызмет етуші шаруашылық механизмінің негізгі мақсаты ... Ф. ... ... қоғамның экономикалық қатынастары ең біріншіден
мүдделер ретінде көрінеді деп есептеген /18,б.271/.
Экономикалық әдебиеттерде экономикалық мүдделер табиғатына
әртүрлі ойлар ... ... ... ... ... ... ... құбылысты бейнелейтін(сананың
жағдайы, ойлар мен көңілдің бағыты (состояние сознания, направление ... ... ... ... ... /19,б.144/.
Басқа авторлар мүдделерді тікелей өндірістік қатынастарды
бейнелейтін, объективті шарттастырылған категория деп ... ... ... мүдделер адамның санасымен байланысты емес деп
есептейді. /20,б.236/
Тағы басқа авторлар мүдделерді объективті мазмұн мен
субъективті форманың бірлігі деп қарастырады /21,б.147/.
Кез ... ... ... ... ... өсіп ... қажеттіліктерін қанағаттандыру. Сәйкесінше, экономикалық мүдделерді
тиімді басқару тиісті мемлекеттік реттеудің механизмін ... осы ... ... ... ... ... анағұрлым жоғары ықпал
ететін тиімді салық саясаты жатады.
Кез келген экономикалық модельдегі қоғамдық мүдделер өзара
байланысты, өзара шарттастырылған, өзара тәуелді және ... ... Бұл ... ... ... ... экономикалық жағдайларға
тәуелді болатын экономикалық мүдделердің біріңғай жүйесінің бар екендігін
дәлелдейді. Экономикалық мүдделердің қарама қайшылығы мүдделердің келісімі
механизмін үнемі ... және ... ... ... ... қажетті
шарты ретінде экономикалық тепе теңдікті қамтамасыз ету мақсатында,
туындайтын қарама қайшылықтарды келісіммен шешуді білдіреді.
Экономикалық ... ... ... ... мазмұны бойынша
біртекті емес. Қарама қайшылықтардың шешілімі салықтық ... ... ... экономикалық мүдделердің тобын қарастыруға болады:
1. Кәсіпорын меншік иесі мен жалдамалы жұмысшы ... ... ... иесі нің ... ... ... ... Әртүрлі шаруашылық жүргізуші субъектілерінің мүдделері;
5. Мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің мүдделері.
Кәсіпорын меншік иесі мен ... ... ... үйлесімі
экономикалық мүдделердің негізгі жүйе қалыптастырушы факторлары болып
табылады. Ал олардың арасындағы қарама қайшылықтарды шешу тұрақты
экономикалық тепе ... ... ... ... табылады. Меншік иесі де,
жалдамалы жұмысшы да өндірістің кеңеюіне, оның пайдалылығының артуына,
еңбек өнімділігінің артуына мүдделі. Пайданың өсуі өндірістің тиімді
болуының нәтижесі ... ... ... екі ... ... ... береді.
Кәсіпорын меншік иесі мен жалдамалы жұмыскер арасындағы
қарама - қайшылықтарды шешу тұрақты экономикалық дамудың ... ... ... қайшылықтар қосылған құнды бөлу кезінде пайда болады.Яғни
оның қандай бөлігі капитал ... ... ... бөліктері
дивидентер төлеу мен ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлермен жалдамалы жұмыскерлердің арасында
экономикалық мүдделері бойынша ... ... ... ... өнімді тиімді бөлу нәтижесінде қол жеткізуге
болады.Бірақ ... өзі ... ... ... ... меншік
иесі мен жалдамалы жұмыскердің мүдделерін мемлекеттің араласуынсыз
шешуге қол ... ... ... ... кеңейту үшін мемлекет ... ... ... ... ,ол ... өз ... ... иесін де, жұмыс күшінің де мүдделерін сақтауды ... ... ... арқылы екі жақтың да мүддесін ... ... ... ... ... ... салуды,
жалақының салық салынбайтын ең ... ... әр ... ... жатқызуға болады.
Кәсіпорын меншік иесінің мүдделері де қарама- қайшы да ... ... ... ... ... алынатын пайданың көп
бөлігін экономикалық қызметті ары қарайғы инвестициялауға ... ... ... кәсіпкерлікке деген мықты ішкі ... оның жеке ... ... ... көп бөлігін
және қажеттіліктерді жұмсатқызады.Пайданың ... ... жеке ... ... ... ... көптеген
факторларға тәуелді. Оған кәсіпкерліктің ... үшін ... - ... ... ғана ... сондай- ақ меншік
иесінің ... ... оның ... ... мотивтері жатады. Пайдаға жеңілдетілген салық ... ... ... салықтың прогрессивті шкаласы, ... ... ... ... ... реттеу жеке ... ... ... пайданың оптималды арақатынасын ... ... ... ... жалдамалы жұмысшының да мүддесі бірыңғай
емес. Жұмысшының ... ... ... табыстың тұтыну
мен жинақтауға ... ... ... ... ... ... ... халықтың төлем қабілеті бар ... ... ... ... да әсер етеді. Жеке
тұлғалардың жеке салымдары өндірісті дамытуды инвестициялаудың ... ... ... ... бұл процесс орташа ... ... ... ... ... ... ... пен еңбекақы төңірегінде мемлекеттік тиімді саясат, жеке
салымдарды ... ... ... ... мен ... бойынша табыстарға салық салудан бас ... ... ... ... ... оң әсер етеді. Әртүрлі
шаруашылық ... ... ... ... - қайшы. Нарық
жағдайларында кез келген щаруашылық ... ... ... ... көп алу.Осы мақсатқа жету үшін ... ... алу, ... ... ... ... үшін ... бәсекелестік күреске түседі. Әр түрлі бағыттағы
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... шешілмеуі экономика үшін экономикалық
дағдарыс туғызуы мүмкін. Антициклдің ... ... ... ... жоя ... Монополияға қарсы реттеу, экономиканың басыңқы
салаларын инвестиция салудың салықтың жеңілдіктер. ... ... ... ... ... ... субъектілердің экономикалық
мүдделерін экономикалық ... ... ... және ... және ... ... субъектілердің шаруашылық
мүдделері өзара байланыста болады. Бірақ ... ... ... келе
бермейді. Мемлекет қоғамдық мүдделерді жүзеге асыруға ... - ... ... жүзеге асыру үшін, ... ... ... ... болу ... ал ол өз ... ... салудың
жоғарғы деңгейін талап етеді. Кәсіпкер болса, керісінше оның ... ... ... ... салықтардың төмендеуіне
мүдделі. Мемлекеттік бюджет арқылы ... ... ... ... ... жүргізуші субъектінің иелігінде ... ... ... ... ... ... ... дамудың мемлекеттік бағдарламаның орындалмауы ... ... ... ... ... ол, іскерлік белсенділікті де төмендетеді.
Салықтық жүктеменің шекті көлемін анықтау арқылы салықтық реттеу ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделер жүйесі біріңғай(единный) ... ... ... өзінің шыңына жеткен қарама-
қайшылығы ... ... ... мүмкін, шаруашылық субъектілерінің
арасындағы экономикалық байланыстардың бұзылуына, меншік иесі мен жалдамалы
жұмысшылардың арасында қақтығыстарға, ... ақы ... және ... ... ... ... арасында қайшылықтардың өрлеуіне әкеп
соғады.
Тиімді салықтық реттеу ... ... әр ... ... ... шешу механизміне бағытталуы керек.Экономикалық
мүдделердің теңгерімділігіне салықтық реттеудің тиімді әсер ... ... үшін ... ... салу критериін (өлшемін) таңдау керек.
Көптеген зерттеушілердің мәліметтері ... ... ... ... әсер ету ... ... ... қарастырылып, бірінші
орынға қойылған./8,б.36/
Алексанкин Д.А. осы процесті зерттеуді негізге ала ... ... ... ... экономикада, оның жекелеген секторлары арасында
шаруашылық субъектілердің пайдасын ұлттық алудың ... ... ... ... ... реттеудің құралы ретінде анықтауға
болады.
Мемлекттік саясаттың негізгі мақсаты- экономикалық өсу темпін ... ... ... ... ... белсенділікті ең біріншіден
кәсіпорыннан алынатын пайда үлесін төмендету арқылы ... ... ... ... сапалық өсу де маңызды болғандықтан, әсерді
экономиканың әр ... мен ... ... ... ... ... В.П.Позняков пен А.Л.Журавлевтер кәсіпкерлердің
іскерлік белсенділігінің динамикасын кезең бойынша зерттеулерін талдай ... ... ... ... ... ... заңдардың бірыңғай
еместігін тапқан, бұл өз кезегінде ... ... мен ... ... туындауына және іскерлік, белсенділік деңгейінің
төмендеп көлеңкелі экономиканың дамуына әкеледі дейді ... ... ... ... ... ... кедергі келтіретін
шектен тыс салықтар бекітілген деп атап көрсетеді. Салықтық құжаттамаларды
дайындауға көп уақыт кетеді, өйткені ... ... ... ... ... жекелеген қағаздар дайындайды. Мұның бәрі кәсіпкерлік
қызметті көлеңкелі секторға итермелейді.
Кәсіпкерлік қызметті ... ... екі ... роль ... ... ... ... құнның бөлігін өзіне иеленудің
әдісі болып табылады және мәжбүрлеу сипатына ие. ... ... ... ... ... арқылы өз қолына шоғырландыра отырып кәсіпкерлік
орта мен инфрақұрылымды қалыптастыру үшін экономикалық шараларға шығындарды
көптеп жарата алады.
Мемлекеттің ... ... пен ... ... ... өсуде. Екіншіден, ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуды реттеудің ең ... ... ... ... формасында алынатын қосылған құнды бөлудің ... ... ... ... мүдделеріне әсер ету үшін
олардан бөлінетін құнның бір бөлігін тікелей ... ... ... түрлерін, салық салу субъектілері мен объектілерін, салық
базасын, салық ставкасын, жеңілдіктер мен ... ... ... салу ... ... ... ... іскерлік белсенділікті бір
бағытта ынталандырады, ал басқа бағыттарда тежейді.
Батыстық ... ... ... ... ... ... мен олардың іскерлік белсенділігіне әсерін
зерттеуде мол тәжірибе бар. Біздің экономикада бұл ... ... ... бір ... ... ... шы ... екінші жартысында американ экономисі А.Лаффер
кәсіпорынның салықтық ... мен ... ... ... байланысты
сипаттайтын заңдылықты ашқан болатын.
Әртүрлі елдердің статистикалық мәліметтерін жинақтай келе ол, ... ... ... өсуі мен ... ... ... салық салу базасын да ... ... ... Анағұрлым төмен ставка болса мемлекет кірісі ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттары
мен инвестициядан шектейді. Бұл заңдылық ... ... ... ... ... ... ... ставкалары жоғары болған ... ... ... деген ынталары күшейе береді. Адамдар
салықтар төлеу үшін жұмыс жасамайды /24,б.9/.
Егер кәсіпкер ... алу ... ... ... нарықтың табысты
қызмет етуі жоғары әрі прогрессивті салықтар ... ... онда ... белсенділік төмендей береді. Және кәсіпкерді
өндіріске тарту бекер болады, яғни ... ... ... мүдделі болуы гүлденген экономика үшін қозғаушы күш болып
табылады /24,б.9/.
1.4-сурет Салық салу деңгейінің ... ... ... ... ... бойынша салық жүктемесінің 100 %-ға дейін өсуіне
қарай салықтық түсімдер бастапқыда ... ... бір ... ... одан кейіін күрт төмендейді.100 пайызда салықтық түсімдер нөлге
теңейді, өйткені ол ... ... ... ие ... және
төлеушілердің қандай да болмасын өндірістік қызметін тоқтатады /25,б.302-
303/. Мұндай жағдайға жол берілмеу ... ... ... өкілдері
А.Смит және Д.Рикардо да айтып кеткен.Олар ... ... ... капиталды қарастырмауы(затрагивать) керек, мұндай жағдайда
қарапайым ұдайы өндіріс те ... ... ... ... ... ... ережесі деп “салықтар табыстан, оның ішінде ... ... ... ... табыстарының көздері сарқылмауы
керек”/26,б.141/.
Салық жүктемесінің белгілі бір деңгейінен кейін ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық
субъектілерінің іскерлік белсенділігін тежейді.Сәйкесінше салық ... ... өнім ... ... ... ... және ол ... өсуіне қарағанда жылдам қарқынмен қысқарады.Егер экономика
ставканың оптималды деңгейінен жоғары тұрса, салық ... ... де, ... ... де тиімді болатыны айқын, яғни шаруашылық
субъектілерінің пайдасы мен іскерлік белсенділігінің өсуіне қарай ... де ... ... төмен салық ставкалвры жұмысқа деген,
жинақтар мен инвестицияға, инновация мен кәсіпкерлік тәуекелге деген ... ... ... ... ... мәселелердің нәтижесінде
салық салу процесінің екі жағы да ... ... ... түсімдерінің өсуі
арқылы, ал өндірушілер пайданың өскендігінен ұтады.
Бұл теориялық ... ... ... ... ... та
Р.Рейган тұсында салықтрды төмендетуге бағытталған шаралардың нәтижесінде
салық реформасы басталғаннан(1986) алты жыл ішінде жиынтық инвестициялар 90
млрд ... ... ақ ... ... салынатын федералдық
салықтардың түсімімен қамтамасыз етілетін табыстардың үлесі 80-ші жылдардың
ортасынан бастап тұрақтанған(ал оған дейін ол ... ... ал ... ... 1983 ... 6,2%-дан 12,2% -ға өскен( салық базасын өсіріп,
салық ставкасын төмендетсе мемлекет те, төлеушілер де ұтады деген ... ... ... есебінен, пайдаға салынатын салықтардан
түсімдер 37 миллиардтан 117,7 млрд. доллорға дейін ... ... ... ... /27,б.119/.
Ұлыбританияда салық ставкаларын төмендету бойынша осындай саясат 1979
жылы М.Тейчер үкіметімен жүргізілген.Реформалау жылдарында ... ... 33 ... 20 ... дейін, ал корпарация табысына ... ... 52 ... 35 ... ... ақырындап төмендетілген.Салық
реформасы ағылшын экономикасына капитал ... әсер ... ... ... ... табыс алатын жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... ауыстыруға ұмтылған.Мұндай
салықтық реформа Қазақстан экономикасы үшін де өте өзекті.80-ші жылдары
табыс және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, яғни бұрынғы эммигранттар қайта орала
бастаған /27,б.121/.
Қазіргі таңда қазақстанда салықтық жуктемелеуді ... ... ... мүмкіндікткр бар.Олар капитал салымдары өндіріс
көлемінің өсуінде, іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... инвестициялары көлемінің өсуінде көрінуі мүмкін.Мұның бәрі
өтпелі кезеңде елден шетке ... ... ... ... ... ... ынталандырушы және фискалдық функцияларының арасында
белгілі бір қайшылықтар ... ... ... ... ету ... ... ... мақсатында салықтарды
төмендетуді қолдану үшін қайшылық емес.
Белгілі венгер экономисі Я Корнай бұл ... ... өз ойын ... Халықты әлеуметтік қорғауға бюджет шығыстарын ... ... өсу ... ... ... ... жағынан, әлеуметтәк
мақсаттарға өте көп аударымдар кәсіпкерлік ... ... ... ... мен жаңа ... ... ашылуын айтпағанда,
пайдалылықтың қажетті деңгейіне жетуге кедергі келтіріді.Ақырында мұндай
аударымдар ... өсу ... ... ... да, оның ... бір ... ... халықты әлеуметтік қорғауға бюджеттік
қаржыландыру анағұрлым қысқарған сайын жұмыс ... ... ... ... ... яғни ... ... мен жаңа жұмыс орындарын
ашуға ... ... ... өсу ... ... ... ... салада талап етілетін
барлық өзгерістер жасауға болады /28,б.37/. ... ... ... ... ... 35-40% ... қалыпты жағдай деп есептеледі.
1.2 кестесінде шетелдерде салық ... ... ... ... 1970 одан ... 1980-1990
жылдардағы шетелдегі реформаларпроцесінде ... ... ... ... ЖҰӨ- ге ... ... үлесі көрсетіледі.Осы жылдардағы
реформаның нәтижесі -экономикалық ... ... ... ... ынталандыру болды.
1.2 кесте Дамыған елдерде салықтық жүктеменің макроэкономикалық
көрсеткіштерінің маңызы
(пайызбен)
|Мемлекет атауы ... ... мен ... |
| ... ... |
|Австрия |45,5 ... |46,6 ... |33,9 ... |42,9 ... |35,5 ... |42,9 ... |36,3 ... |44,8 ... |31,8 ... |46,3 ... |54,2 ... |28,6 ... ... Жыл сайынғы Ресей статистикалық жинағы, 2007г.
Осы ... ... ... ... ... ... салық
жүйесі мемлекеттің қажеттіліктерін шаруашылық субъектілері ... ... ... 30-40 ... ... ... ету ... Швецияның салық
жүйесінде мысалы, салық жүктемесі көрсеткішінің ұлттық экономикаға әсері ... асып ... ... бұл елде ... ... есебінен
әлеуметтік экономикалық міндеттердің(тегін білім алу, денсаулық сақтау,
әлеуметтік қорғаудың жоғары деңгейі т.б) ... ... ал ... ... ... мұндай міндеттерді өз есебінен
орындайды.Салық төлеушілер мен мемлекет ... ... ... ... анағұрлым жоғары деңгейімен қол жеткізіледі.
Ал келесі жағынан басқа елдерге қарағанда жоғары АҚШ пен ... осы ... ... ... ... 28-31% ала отырып та тиімді
орындауға мүмкіндік береді.Кәсіпорынның салықтық жүктемесі мен ... ... ... ... ... өте ... ... Лаффер қисығы ойыс (дуга) формасында болады және жақсы
экономикалық нәтижеге салықтар еең төмен болған кезде ... олар ... ... қол ... ... Тым ... ... аз ставкалы
болғандықтан бюджетке түсімдерді ... ал тым ... ... ... байланысты қайтадан осындай жағдайға әкеледі.
Екіншіден, барлық елдерге және барлық жағдайларға өте тиімді шешімдер
бар деп есептеу ... ... ... ... пайызы әр елдегі
экономикалық жағдайларға байланысты болады.Олар меншік құрылымы, ... ... ... ... әкімшіліктендіру деңгейі, елдің
әлемдік нарыққа қосылу ... ... ... күрделілігі сондай, салықтар белгілі бір
пайызға түскенде өнім шығару көтеріле ме және жиналған ... ... ... ... жете ме, жетпей ме ешкім білмейді.Жоғары
инфляция кезінде Лаффер қисығына ... ... ... ... ... инвестицияға немесе айналым қорларын
толтыруға жұмсамайды, өйткені оларды ... ... ... ... ... жағдайында ғана Лаффер заңдылығының ... ... ... субъектілер шығымдарының маңызды ... тек бір ғана ... ... ... қызметіне
материалдық және еңбек ресурстарының, энергияның бағасы, несие бағасы және
оның икемділігі(доступность), бюрократиялық мәселелерді шешумен ... ... ... әртүрлілігін ескере отырып,
салық жүктемесінің белгілі бір деңгейі шаруашылық субъектісінің қабылдайтын
шешіміне әр түрлі әсер ... ... ... ... ... ... ... керек немесе осы саладағы жағдай бойынша
салық құрамының(составляющая) өзгеру деңгейін күшейту ... ... ... ... ... субъектілері үшін тиімді
салықтық жүктеменің сандық анықталу мәселесі емес, шектен тыс ... ... ... ... ... атап кету ... ... тыс салықтық жүктеме белгілерін анықтап барді.Оларға салықтық
шыншылдықтың жоғалуы; ... ... ... ... ... ... жағдайының төмендеуі( бұл басқа шаруашылық
субъектілермен де мемлекетпен де есеп айырысуда ... ... жеке ... қолдана отырып немесе осы мақсат үшін арнайы
құрылған компаниялар ... ... ... ... үшін ... ... ... аталған кемшіліктерді ескере отырып, салықтық жүктемесі тым жоғары
болғанда бюджет түсімдері ... ... ... төмендететін
шараларды іске асыру, мемлекеттің саясатын сайлаушылар тарапынан қолдауды
көтеру, шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ... ... салу ... ... мемлекет үшін ұтымды стратегия болады.
Қазіргі таңда Қазақстан жағдайында ... ... ... ... және ... ... ... салықтан жалтаруға қарсы
тұру шараларына қарағанда тиімдірек болады.
Тиісінше, шаруашылық субъектілері үшін, олардың өндірістік ... ете ... ... ... ... ... болып табылады.
Салықтар формасында кәсіпорыннан алынатын пайда үлесі ”зиянсыз жағдай ”
ержесін анықтайды, ... ... пен ... ... ... ... теңгеріледі.
Нарықтық экономика қоятын шектеулер жағдайында (оның ішінде, жалақы,
қарыз қаржаттары бойынша ... ... өнім ... материалдық
ресурстардың құны т.б),салық салудың біршама жоғары деңгейінде шаруашылық
субъектісінің пайда алу мүмкіндігі өте ... ... да ... ... төмен салықтар іскерлік белсенділік стимулын
арттырады, өйткені, ... ... ... көтеріледі.Тиісінше
анағұрлым жоғары салықтар іскерлік белсенділік теріс бағытта әсер етеді.
Экономикаға, оның жекелеген ... ... ... ... ... бөлу ... ... функциясының
практикалық қолданылуының негізі болып табылады.Оның дамыған ... ... ... кейінгі қалпына ... ... ... ... және жиырмасыншы ғасырдың екінші
жартысында ҒТП (ғылыми техникалық прогресс) жетілуінен, ... ... ... ... ... ... субъектілері алатын пайдаға пайдаға салықтық әсер
ету ... мен ... ... белсенділік деңгейі өте тығыз
байланысты болғандықтан, Қазақстанда осы салықтардың реттеушілік ... ... ... үшін ... ... ... ... қызмет аясында салықтардың фискалдық және
реттеушілік ... ... ... алса ғана ... өсуге жол
ашылады. Шет елдердің тәжірибесі көрсеткендей,салықтардың ... ... ... ... ... ... бұл болса шаруашылық
субъектілерінің табысы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... функцияларын орындау жағдайларында ... ... ... ... ... салу ... ... дамыған елдердердің салық жүйелерін қазіргі таңдағы қалпына
әкелген.
Салық ... - ... ... де, ... ... қатынасын ашатын сандық қана емес, сонымен қатар сапалық та ұғым
екенін атап өту қажет. Бұл ... ... ... ... ... қолынан келмейтін, қоғамдық пайдалы мақсаттарға ... ... ... ... жатқандығы арқылы анықталады.
Екіншіден,салық төлеушілердің мүдделерін ескеру қажет,олар салық ... ... ... тиімділік (эффективность) және т.б
қағидалардан көрініс ... ... ... ... ... ... саяси жүйенің, салық салу
негізделетін қағидалардың ерекшклік ... ... да өте ... соңғы екі сипаттамасы нақты анықтауға(описание) келмейді, өйтені
іскерлік ... ... ... ... ... қаржы
жағдайының төмендеуі сияқты теріс ... ... ... ... ... ... тым ауыр ... және салық салудың
ынталандырушылық құрамын арттыру керектігін дәлелдейді.
Жалпы алғанда, барлық салық жүйелерінің ортақ ұқсас ... ... ... ... ... мемлекеттің салықтық табыстарын өсірудің
жолдарын ... ... ... ... ... ... теорияның әділеттілік, салық
салудың тиімділігі ... және т.б. ... ... ... кестесіндегі мәліметтер бірыңғай, әмбебап салық жүйесінің болуы
мүмкін емес екендігін көрсетеді.
Қандай жағдайда болмасын әр бір елде ... ... ... ... және де ... ... ... белсенділікті салықтық реттеу процесін ... ... ... әртүрлі нарықтық концепциялардың ерекшеліктерін ескеру ерекше мәнге
ие. Қазіргі жағдайда екі негізгі концепция бар: "либералдық"(АҚШ, ... ... ... (Германия, Швеция, Франция) концепциялар. Бұлай
бөліп көрсету әрине біршама ... ... ... ... ... ... бар, оның ішінде салық жүйесінің де өз
ерекшеліктері бар.
Бұл модельдердің ... ... ... ... өсірудің өз
факторларын көрсетеді. Либералдық ... ... оған ... алымдардан(изъятия) ақырындап бас тарту тән, ол өз кезегінде
салық салудың жалпы ставкасын ... ... ... ... үшін ... ... ставкалар жағдайында салық
салынатын табыстан көптеген жеңілдіктер ретінде салықтардың ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым
тең жағдайлар ашылады.Екіншісі ұдайы өндіріс процесі мен ҒТП- ке ... әсер ... ... ... ... екі ... тән әлеуметтік экономикалық ерекшіліктерді қарастыру зерттелетін
мәселені тереңірек қарастыруға және әртүрлі елдерге тән сипатты ... ... ... бұл ... ... ... анықтау үшін
немесе екі бағыттың да Қазақстан саясатында өзара ... ... ... ... ... ... ол либералды экономиканың негізгі
элементі ғана емес, сонымен қатар ол ... ... ... ол ... ... ... етеді, әсіресе ... ... ... ... ... ... бұзылуын (искажение)
төмендететіндей етіліп құрылады.Осыған дәлел ретінде тауар бағасына ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі үлесінің салыстырмалы төмен болуында.АҚШ-та бұл үлес
7,6% ,Жапонияда 4,2%.Ал Германия мен Францияда бұл үлес 16,6% және ... ... ... ... ... салу ... ... немесе салық
салынатын бірлікке салық көлемінің ... ... ... ... ... іскерлік белсенділікті реттеуде анағұрлым маңызды ... ... ... ... ... субъектілердің
арасында жасалған құнның бөлігін бөледі және қайта бөліп отырады.
Кесте 1.3 Әртүрлі елдердегі негізгі салықтардың ... %
| ... ... ... ... |ҚҚС ... |
| ... ... ... | ... жарналар |
| | ... ... | | |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |керлер |
|Гонконг |1,5 |17,5 |- |- |15,0 |- ... |5,0 |40,0 |- |4,0 |18,5 |17,2 ... |- |35,5 |- |12,0 |35,0 |6,0 ... |тек жеке |28,0 |- |25,0 |33,0 |5,0 |
| ... | | | | | ... |0,3 |23,0 |- |20,0 |10,0 |7,8 ... |- |37,0 |- |18,6 |38,0 |9,0 ... |1,5 |30,0 |13,5 |20,0 |16,5 |15,1 ... |- |39,0 |- |21,0 |24,8 |12,5 ... |- |46,0 |- |19,0 |50,0 |8,6 ... |1,5 |36,0 |- |16,0 |23,0 |14,5 ... |1,3 |50,0 |18,0 |14,0 |18,6 |22,7 ... |1,5 |25,0 |- |22,0 |28,2 |7,3 ... |- |40,0 |- |22,0 |49,0 |- ... |2,2 |24,0 |- |18,0 |35,6 ... | ... | | | |ы ... |
| | |-30 | | | | ... ... ... ... ... И.М “Налоговая система России и зарубежных стран”-М :
Бераатор- ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметке салықтық әсер
етудің мәні ең біріншіден инвестиция көлеміне тәуелді, ал ол ... ... ... өсуі ... ... ... ... жұмыспен қамтуды өсіреді.Мемлекет капиталдың қорлану процесіне жағдай
жасауы кәсіпкерлік қызметті дамытуға инвестицияны ынталандыру керек.
Жоғары және ... ... ... ... ... ... белсенділігіне, инвестициялық саясатқа әртүрлі әсер
етеді.Салық ставкаларын өзгертудің көмегімен ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметті дамытуға инвестициялауын
ынталандыра алады.
Осындай мәселені ... ... ... ... және ... төмен қабілеті бар сұранысты өндіріс
пен іскерлік белсенділік ... ... ... деп ... ... төмен табыстар бірден тұтынуға кетеді, яғни осылайша
тұтынуға сұранысты өсіріп,өндірістің ... ... ... ... табыстар болса, олардың көп ... ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторына салынбайды, осылайша ... ... ... ... ... ... ... жасайды, өйткені олар өндірістік инвестициялауға салынбайтын
табыстардың пассивті көзі ... ... ... жинақтарды
салықтардың көмегімен алып отыру керек.
“Ұсыныс экономикасы”теориясының өкілдері ... Дж. ... және т.б) ... ... ... ұстанады. Олардың пікірінше, жоғары
табыстардан құралатын ... ... мен ... өсуі ... ... кәсіпкерлікті дамыту мен іскерлік
белсенділікті дамыту үшін ... ... ... ... ынталандыру керек.Қорлануды шектететін негізгі кедергі ол- жоғары
салықтар.
Кәсіпкерлер табысының көп бөлігі ... ... ... ... шектейді және өндірісті кеңейту мен инвестициялау саясатын
тежейді.мемлекет жеке секторда инвестициямен жеткілікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... жасауы
керек.Салық ставкаларының төмендеуінің жиынтық ... әсер ... мен ... ... ... әкеледі, сәйкесінше капиталдың
қорлануымен жинақтардың өсуіне әкеледі.
Салық ставкалврының жол берілетін ... ... асып ... және еңбек белсенділігінің төмендеуіне, жинақтардың шетке кетуіне,
кәсіпкерлердің көлеңкелі экономикаға кетуіне әкелетін ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделеріне әсер
етеді, оларға мемлекет, аймақтар, салалар аясында жекелеген ... үшін ... ... ... ... ... ... инвестицилық шешімге әсер етеді, іскерлік белсенділіктің,
кәсіпкерлік ... ... ... ... әсер ... ... кейнсиандықтар мен А.Лаффердің идеялары ... мен ... ... ... ... икемді тәуелділік
заңдылықтарының қалыптасуы жағдайында үйлеседі.
Кәсіпкерлікті дамыту мақсатында нарықтық ... ... ... ... ... ... және икемді реттеу ... ... ... ... реформалардың нәтижесі
корпарация пайдасына ... ... ... анағұрлым төмендеуі
болды.Бұл салық ставкасының төмендеуі қорланудың, инвестицияның өсуінің бір
жолы болып табылыды, сәйкесінше ... ... де өсуі ... 1981 жылғы салықтық реформаның нәтижесінде корпарацияның
табыс салығы мен жеке ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында АҚШ-та пайдаға
салынатын салық 46% пайыздан 35% пайызға дейін ... 45 ... ... ... ... 50 пайыздан 37 пайызға дейін,Жапонияда 43,3
пайыздан 37,5пайызға,Канадада 36 пайыздан 28 ... ... ... ... ... ... ... салықтық реттеу
жүйесінде маңызды әдіс болып табылады.Бірақ осы және тағы ... ... ... ... ... ... ... болады.
Олар біріншіден, іскерлік белсенділікті дамыту мақсатында салық салудың
дифференциациясы және көп варианттылығы.Салықтық есептеулер ... ... ... ... мен ... қолдану, салық ставкалары
дифференциациясы, олардың қолданылу ... ... және ... ... ... ... ... мен салық салудың
дифференциациясы ... бір ... ... мен ... ... негізгі құралдары болып табылады.
Екіншіден, салық салуды дамытудың ... ... ... мәселе
әлі шешімін таппаған деуге болады.Д.С.Львов ... ... ... көп ... ... керек, яғни табиғи рентадан ақырындап
интелектуалдық рентаға көшу керек ... ... ... Нобель сыйлығының лауреаты М.Алле
қарапайым,анық(прозрачный) ... үш ... жүйе ... ... ... ... үш ... элементтен құрылуы
керек, олар:
- тек қана нақты активтерге салынатын капиталға салынатын салық;
- ... ... ... іске ... жаңа ... құралдарын
қалыптастырудың нәтижесінде жасалатын пайдаға салынатын салық;
- біріңғай және ... ... ... ... ... ... тұтыну қорына түсетін жүктеменің жоғары болуы іскерлік
белсенділіктің өсуіне ... ... ол ... ... ... қарай
итермелейді, кәсіпкерлердің жалақыны көтеруге деген ... ... ... ... ... көлемнен
алғанда 40 пайызға дейін жететін көлеңкелі ... ... өте ... отыр /32,б.93/. Мысалы Ресейде 2002 жылдың мәліметтері бойынша шағын
бизнестің 70 пайызы көлеңкелі экономикада /33,б.19/.
Төртіншіден, ... ... ... ... негізінде
өндірісті өсіруде салықтардың реттеушілік рөлі жолға қойылмаған.Кейбір
батыс ... ... ... ... ... ... егер
компанияның инвестиция және ғылыми конструкциялық жұмыстарға шығындарына,
пайдаға салатын салықты тікелей ... ... ... ... ... ... ... қызметті дамытуда мемлекеттің анық және болжана
алатын саясатының негізі ретінде салық салудың тұрақтылығының ... ... ... ... ... ... ... компания пайдасына
салынатын салық ставкаларының динамикасы
|Мемлекет |1985 |1987 |1991 |2000 |2007 ... |46,0 |40,0 |34,0 |35,0 |35,0 ... |43,3 |42,0 |37,7 |37,5 |37,5 ... |50,0 |44,0 |42,0 |34,0 |37,0 ... |45,0 |35,0 |35,0 |35,0 |24,0 ... |36,0 |36,0 |28,0 |28,0 |28,0 ... ... Галкин.В.Ю Некоторые вопросы тероии налогов// Финасы -1999-
№1-б 40;// Экономист -1999 -№11-б 24;Пансков.В.Г ... ... ... ... ... ... б 18-23 ; ... системы России и зарубежных стран -М:Бератор -Пресс,2002- б 155-
188.
Кәсіпкерлік қызметті тек қана салық ... ... ... ... ... кемшіліктерін ескере отырып, мемлекет ... ... ... ... да салықтық әдістерді
қолдануы керек.
Қазіргі таңда кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... кең ... ... ... салықтық жеңілдіктерді қолдану.
Оларды қолдану мемлекетке экономикалық коньюнктураға байланысты капиталдың
қорлану интенсивтілігін реттеп отыруға мүмкіндік ... ... ... салымдарын ынталандырады, тұтыну және өндірістік ... ... ... ... ... ... туғызады.
Көптеген авторлар салықтар бойынша жеңілдіктер сол ... ... олар ... ... күштірек әсер ету үшін
енгізіледі деп есептейді, ол әрине дұрыс ... ... ... отырып мемлекет экономикаға әсер ету тұтқаларынан ... ... ... ... ... ... ... отырып
экономикалық өсу стратегиясына нұқсан келтіреді /34,б.30/.
Салықтық жеңілдіктер салық ... ... ... ... ... ... мен ... кейбір түрлерін шығарып тастау,
салықтан толық немесе ішінара босату, ... ... ... салықтық
шегерімдер(скидки) мен несиелер арқылы көрініс табады. Қамту аясы ... екі ... ... ... болады:салааралық және жеке.Салааралық
жеңілдіктер халық шаруашылығының барлық саласындағы барлық кәсіпорындарға
беріледі.Олардың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... салықтық жеңілдіктердің анағұрлым
маңызды түрлері болып жеңілдетілген амортизация және салықтық инвестициялық
несие болып ... ... ... базасы ретінде
көптеген елдерде біріңғай (равномерная) немесе сызықтық(линейная) есептен
шығару (списание) қолданылады(straight-line). Бұл әдіс ... ... ... ... алғашқы құны (сатып алу құны) олардың қызмет
ету жолдарының санына біріңғай тартылады, біріқ бұл жерде ... екі не одан да көп ... ... ... ... емес ... әдіс кең қолданылады, бұл
әдістердің де қалдықтардың азаю ... деп ... әдіс ... ... ... ... ... капиталдың қалдық құнына тұрақты
пайыз қою ретінде анықталады. Бұл әдіс ... ... іске ... ... амортизациялық аударымдардың күрт өсуіне қол жеткізуіне
мүмкіндік береді (амортизациялық есептен шығарулардың өзгеріссіз ... және ... әрі ... ... ... ... ... әдісінің қолданылу тәжірибесі жекелеген елдер
бойынша ұқсастықтар да айырмашылықтар да әртүрлі ... ... ... ... ... тоқталатын болсақ олар:
-Негізгі капиталдың шешуші элементтерінің қызмет ету мерзімімен ... ... мен ... ... ... өте ... көп ... кезеңдерге өзгерістерді көрсететін
инструкциялармен толықтырылып отырады)
-Амортизация екі түрде есептеледі: 1.Толығымен бірыңғай ... ... бұл ... ... ... ... есеп беру үшін ... етеді; 2.Заңмен рұқсат берілген, белгілі объектілер бойынша
жеделдетілген амортизация ... ... ... мәліметтер салық салынатын
пайданы анықтауда өндіріс шығындарына жатқызылады да салық органдарына
мәлімет беріледі.Осы ... ... екі тобы ... ... органдарына беретін мәліметтер компания
есебіндегі мәліметтерден асып түседі, яғни жоғары /35,б.5/.
Кәсіпкерліктің деңгейін ... ... ... ... ... де қолданады, ол мақсаты салықтық жеңілдік болып ... ... ... ... ... ... жылы салық салуда салық
төлемін кейінге қалдырудан көрінеді. ... ... ... ... капитал салымдарының бір бөлігін мемлекеттің
несиелеуі деп қарастыруға болады. ... ... ... ... ... бұл ... ... жаңарту, жаңа техника мен
технологиялар ... ... үшін ... ... ... ... несие жаңа капитал салымдарының жалпы көлеміне пайызбен
бекітіледі. Қарапайым салықтық жеңілдіктерге ... ... ... ... ... ... шегеріліп тасталады.
Әлемдік тәжірибеде 20 - ғасырдың 50-60 жылдары барлық дамыған елдерде
салықтық несие ... ... ... ... бойынша қазіргі заңнамаларда ашық
ешнәрсе айтылмаған.
Сала аралық жеңілдіктермен қатар, ... ... беру ... бір ... мен ... қолдау шараларын жүргізеді. Жеке
жеңілдіктерді беру кәсіпкерлікті ретеу ... ... ... тар, арнайы
(спецефикалық) міндеттерді шешумен байланысты. Пайдаға салынатын салықты
алу кезінде берілетін жеңілдіктер өндірісте ... ... ... ... кең таралған түрі болып табылады.
Осы мақсатта дамыған елдердің салықтық ... ... ... басыңқы салаларыына инвестициялауға ... ... ... ... ішінара босатуды қарастырады.
Салық салудағы жеңілдіктер көптеген ... ... бар. ... басында Жапония сарапшылары жекелеген бастау ... ... ... Осылай, жеңілдіктер АҚШ-та,Англияда, Германияда ... ... ... ... ... ... 20,25,16 және ... төмендетеді екен / 36,б.82/. Жапонияны қоспағанда барлық ... ... ... ... ... салудың анағұрлым
төмендеуі байқалған. Жапонияда ... ... ... ... ... ... ... ставкасының жоғары 50 пайыз болуы және өте аз
салықық ... ... ... ... ... ... Бірақ
салық салудың кәсіпкерлік қызметке теріс әсері белсенді өнеркәсіп саясатын
жүргізумен ақталады.
Салық ... ... ... ... аймақтық масшабта және
жекелеген сфераларда кәсіпкерлердің инвестициялық және ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер
компанияларға экономикалық тұрақтылығын сақтап қалуға ... ... ... қорына аударымдар, күмәнді қарыз міндеттемелерін
өшіріп тастау бойынша ... ... ... ... ... ... көмегімен салық салынатын пайдадан
шегерілетін ... ... ... ... экономикалық
шарттастырылған көлемнен көбірек болады. Мұндай жоғарылатуда пайданың ... ... ... ... де ... ... босатылады.Салық
салынуы кейінге қалдырылатын инвестициялық резервтердің құрылуы және салық
салынатын табыстан ғылыми зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... немесе ішінара шегеру сияқты
салықтық жеңілдіктерді бөліп көрсетуге болады. Әртүрлі мерзімде ... ... ... ... ... Англияда, Бельгияда, Италия,
Канада,АҚШ, және т.б елдерде қолданылады.Мысалы, Италияда 1994 жылы жалпы
ұлттық маңызы бар, ... ... үшін ... ... пайданы
азайтуға жол берілген.1994- 1995 жылдары өткен бес ... ... ... жылдық көлемінен астын инвестицияның 50%
көлемінде салық ... ... ... құқы кәсіпкерліктің барлық
түріне берілген еді.Бұл Италияның оңтүстігіндегі депрессивті аудандарындағы
кәсіпкерлікке де ... ... ... салынатын пайдадан орта және кіші кәсіпорындардың
инвестициялық шығындарын (осы ... 13,5% ... ... ақ ... инвестициялық шығындар, оның ішнде ... ... ... ... ... 1996 жылдың 1-
қаңтарынан бастап, салықтық жеңілдік ... ... ... пайдадан
инвестициялық шығындардың бір ... ... ... ... ... бойынша инвестиция көлеміне байланысты болады;
шамамен 20-25% инвестицияның аз көлеміне, ал инвестицияның көп ... ... ... ... ... 1-ші ... бастап Нидерландыда салық салынатын
пайдадан ғылыми зерттеу және ... ... ... ... ... бір бөлігінде шегеріп тастайды /37,б.54/.
Дамушу салалар мен аймақтар үшін, сондай - ақ жаңа ... ... ... және ... ... үшін салықтық
каникулдар немесе салық ставкаларын жеңілдету сияқты салықтық жеңілдіктерді
атап өту керек.
Салық жеңілдіктерінің болуы салықтан ... ... ... ... мен ... мен ... тиімді ставкасы арасында
біршама алшақтықтарға әкеледі.
Салықтық түсімдердің ЖІӨ-ге қатынасы талданып отырған ... ... ... ... дейін болса,Швецияда, Батыс Европада орташа 40,8%
құрайды /46, б.18-23/.Салыстырсақ 1995 жылы қатынастар АҚШ-та ... 55,3%, ... ... Европада орташа 39,9% болды /38,б.12/.
Қазіргі таңда көптеген елдерде ... ... ... ... ... ... ... қысқаруы тенденциясы байқалуда.
Бюджет табыстарының ішінде табыс салығының үлесінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... прогрессивтілігін
көрсетеді, өйткені мұндай әдіс кәсіпкерлердің инвестициялық мүмкіндіктерін
көтереді. Салықтық жеңілдіктердің ... ... ... ... ... ... орнын ішінара толтыру құралы болып
саналады.Бұл салық жүйесіне кәсіпкерлік ... ... ... ... ... беру ... ... кәсіпкерлік пен іскерлік белсенділікке әсерін зерттей
қарастыра келе салықтық әдістердің ... ... ... ... ... ... орны бар деп ... жасауға болады.
Қарастырылған әдістерден басқа, іскерлік белсенділікті салықтық
реттеу тәжірибесінде салық ставкаларының дифференциациясы, салық ... салу ... мен ... ... ... салу механизмдерін
өзгерту сияқты әдістер қолданылады. Салықтық жеңілдіктер мен ... ... ... арасындағы тиімді қатынас салықтық ... ... және ... ... белсенділікті реттеудің
салықтық әдістерінің қайсібір формаларын қолдану елдегі нақты экономикалық
жағдайға және кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... ... ... ... ... әдістердің тиімді үйлесімі салық салудың икемділігін және
іскерлік белсенділікті тиімді салықтық реттеуді ... ... ... салу ... ... белсенділік деңгейіне әсерін талдау
2.1. Салықтардың ынталандырушылық функциясын талдау
Кез келген ... ... ... оның ... ... мен ... ашады. Салықтардың функциясы бұл экономикалық
категорияның табыстарды құны ... бөлу және ... ... құралы
ретіндегі қоғамдық арналымын жүзеге асырады.
Салықтарға бюджетке төлемдерді міндетті түрде және мәжбүрлеу ... ... тән, ... дәл осы ... негізінде олар мемлекет
кірістерінің негізі болып ... және ... ... ... ... мұндай қасиеті көп уақыт бөліп
олардың мәні арналымы сипатталып ... ... ... ... және тоталитарлы мемелекеттерде
салықтырдың фискалды функциясы басқаларынан жоғары ... және ... ... ... тек ... мүддесіне жауап беруі
салық төлеушілердің өз міндеттерін орындаудан алшақтатып қана ... ... ... жалтарудың заңды және заңсыз тәсілдерін іздеуге
соқтырады.
Қоғамның ... мен ... ... ... ақша ... ... субъектілерінің жекеленуіне байланысты ұдайы өндірісті
салықтық реттеуге, халықтың төлем қабілеті бар сұранысына әсер ... ... ... классиктері А.Смит, Д.Рикардо, ... ... ... құралы ретінде қолдану мәселесіне қарсы
болған.П.Леруа- ... ... т.б да ... пікірді ұстанған.А.Вагнер
салық сыясаты тек қана ... ... ... ... қатар
реттеушілік әлеуметтік-саяси мақсатты ұстанатын әлеуметтік экономикалық
әдісті ұстанған.Ол бойынша салық саясаты тек қана ... ... ... әлеуметтік - саяси реттеу мақсатында ... ... ... ... кеткен бір сөзін мысалға келтіруге болады: ... ... ... ... олар ... ... да мақсаттарға қол
жеткізуге болады,яғни салықтардың көмегімен еркін ... ... ... мен ... мүлкін бөлуде реттеушілік қызмет
ету.А.Вагнер:мен ... ... ... ... ... ... ... ұстанамын, сонымен қатар осы екінші мақсатын (салықтардың)
кеңейте берер едім, өйткені осы ... ... ... табыстар мен
мүлікті қолдануға араласуға болады деп көрсеткен. Осы ... ... ... ... ... ... олардың әлеуметтік саяси ұғымы
пайда болады /39,б.244/.
Салықтырдың фискалдық функциясында да экономикалық стимулдар байқалады,
өйткені салықтық әдістермен қалыптасқан бюджет ресурстары ... ... ... ... денсаулық сақтау, мәдениет салаларының
қажеттіліктерін ... ... ... ... тиімді,
мақсатты бағытта қоданылса қоғамдық прогрессті ынталандырады.Бірақ бұлай
өндірісті ынталандыру біраз уақыт аралығынан кейін ... ... ... үшін ... ресурстар өндірісте қалыптасады. Сондықтан
да өндіріс салықтық ... ... ... ... ... ... мен ... қолданылуы ынталандырушылық әсер
етеді,өйткені,әдістердің әрбірі белгілі бір араласуды қажет ... ... ... қандай да бір саласының жағдайына әсер(реакция)
ретінде қолданылады.
Теориялық тұрғыдан ... ... ... кең ... ... ... шаруашылық ... ... әр ... ... ... ең ... салықтық
мотивация мәселесімен байланысты/39,б.201/. ... ... ... ... ... ... ішкі ... ретінде қызмет
етеді.Мотив болып Қажеттіліктерді қанағаттандырумен ... ... ... ... яғни ... ... ... режимде қол жеткізу үшін әрекет етуге мәжбүрлейтін, субъектілерге әсер
етудің сырты жағдайларын жасауды білдіреді. Ынталандыру (мотивировать)- бұл
яғни, ... жету мен ... ... ... ... ... ... мен олардың мүдделерін ескере отырып
олардың ішкі және сыртқы қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... керек, өйткені субъектілердің қабылдайтын
шешімдері ішкі және ... ... ... әсерімен қалыптасады.Мотив
пен стимулдардың арасында байланыстыратын көптеген- мүдделер, қызығушылық,
құнды ориентациялар, ... ... ... мен ... ... қабілеті сияқты буындарболғандықтан стимулдар мүдделермен тиімді
қатар ... ... ... ынталандырудың концептуалдық
негізінде дамудың экономикалық талаптарынан шығатын ... ... ... ... ... байланысты мына тәуелділіктерді метедологиялық қалыптастыру өте
маңызды: мүдде- іс әрекет ету мотиві (мүдделерге сай келетін ... ... Бұл ... жүйеде соңғы буын-
нәтиже өте ... ... ол ... іске асырудың өлшемі ретінде
болады.Ынта(стимул) әрқашанда жеткілікті бола бермейді.Мысалға, ... ... ... ... ... ... жылы осы ... бойынша, егер кәсіпорындар ... ... және ... ... ... ... болса, салық салынатын 10 пайыз
шегерім жасалатын болған.Ал кәсіпорындар ... бұл ... ... ... ... өйтені біріншіден, пайданың ... ... ... ... аса роль ... ... өз ... мұндай
жұмыстарды жүргізу мүмкіндіктерінің әлсіздігінен болған.
Салықтардың ынталандырушылық ... ... ... ... ... ... салу базасының төмендеуінен осы категорияның
құрылымымен байланысты т.б ... ... ... ... бойынша мынадай жеңілдіктер: салық салу ... ... ... объектінің белгілі бір элементтерін алып
тастау; салық ... ... ... ... ... ... салық ставкаларын төмендету; ... ... ... ... ... қалдыру формасындағы салықтық
несиелер;басқа да салықтық жеңілдіктер./40/.
20 - ... ... ... орыс ... А.Соколов “белгілі бір
жағдайларда салықтар кәсіпкерлер бастаманы да ынталандырады.Шын мәнісінде,
егер салық тікелей ... ... ... ... ... ол ... ... ал пайданың төмендеуі кәсіпкерді өндіріс шығындарын
төмендетуге қол ... ... ... ... бастама
мен еңбекті егер төлеушінің өз жағдайын жақсартуға деген үміті сақталса
ғана ынталандырады.Ал егер де, ... ... ... барлық артық
табысы немесе қосылған құн алынып ... ... ... ... ... үміт ... яғни ... жағдайда төлеушінің өз қызметін
кеңейтуге деген,өз табыстарын ... ... ... азаяды /41,б.233-234/.
Отандық және шетелдік тәжірибе көрсеткендей, кез келген ... ... ... ... салықтардың фискалдық және ынталандырушылық рөлінің
арасында тиімді арақатынасқа қол жеткізу. ... ... ... реформасы
салық салық жүктемесін анағұрлым әділірек бөлуді, оптимальды салық
ставкаларымен ... салу ... ... ... ете ... ақ бұл ... салық жүйесі салықтарды алу кезінде ммелекет үшін де
шығындар ... ... әсер етуі ... ... шет ... ... іскерлік
белсенділігін ынталандыру қалай жүзеге асатындығына талдау жасаған дұрыс.
Бұл қазіргі Қазақстан жағдайындағы ... салу үшін өте ... ... ... ... мақсаты - кәсіпкерлік қызметті ынталандыру
емес, салық салудан жалтару деген сияқты пікір кең таралған.
Дамыған елдерде пайдаға салық салу ... 20 ... ... бастады
және дайын қалыптасқан күйіне екінші ... ... ... ... ... ... бюджет табысының тапшылығы жағдайында,әсіресе,
соғыс ... ... ... шешу үшін ... кезеңде пайдаға салынатын салық АҚШ фискалдық бюджеті табысының
негізгі көзіне айналған.1917 жылы АҚШ ... ... ... ... әлі кірмеген кезде жеке тұлғалардың табыс ... мен ... ... ... ... ... ... бюджетінің салықтық
түсімдерінің тек 32 пайыызын ... ... ... бұл үлестік
салмақ 1918 жылы 68% -ға ... ... 1919 жылы 56% -ға ... ... ... ... ... фискалды мақсатта алынатын
пайдаға салынатын салық пен жоғары пайдаға (сверх прибыль) ... ... ... корей соғысы кезеңінде 1951-1953 АҚШ корпарациялары
пайдаға салынатын және ... ... ... ... түрінде өз
пайдасының 82 пайыызын ... ... ... ... Шектен тыс
фискалдық жүктеме ынталандыру функциясына теріс әсер ... ал ... бұл ... ... салықтық түсімдердегі үлес салмағы анағұрлым
төмендеген (он пайызға дейін немесе одан да төмен).
Пайдаға салық салудағы фискалдық ... ... ... ... және ... - ынталандырушылық функцияларының арасында тиімді
үйлесімді ... ... және ... ... ... ... ... деген стимулдарды мүлдем ... ... ... ... саясатын дамытуда ‘ұсыныс экономикасы’ териясы өкілдері
М.Уэйденбаум, М.Бернс, ... ... өте ... ... арттыру үшін компанияның өндіріс факторларына деген ... және осы ... ... ... ... көтеретіндей саяси
іс шаралар жүргізілуі керек”.Осы мақсатқа барлық салық ... ... ... ... ... (яғни ең жоғары ставкалары)
төмендесе бұл айтып отырған ... ... ... /44,б. 40/.
Олардың идеяларын көптеген батыс экономистері сынға ... ... ... ... пен ... ... ... ставкаларын төмендету арқылы бюджет табыстарының азаюының
алдын алуға болады және ... ... ... ... ... деген
ұсыныстарын батыс экономистері бұл ... тым ... ... ие ... ... ... қол ... мүмкін емес деп санады.Сондықтан да
“ұсыныс экономикасы” ... ... ... ... іс - ... ... - мемлекеттік бюджет тапшылығы болды.
Дегенмен, 1982 ... ... ... ... ... президент Рейган
администрациясы қабылдады. Реформа барысында корпоративті пайдаға салынатын
салық ставкасы 46 пайыздан 34 пайызға дейін төмендеді, ал ... ... 70 ... 28 пайызға дейін, салықтардың
прогрессивтілігінің күрт төмендеуімен қысқарды. Бұл өз кезінде АҚШ-тың
экономикалық дамуына оң әсер ... Осы ... ... ... да елдерде
жүргізіле бастады. 2.1-кестесінен осы сияқты реформалардың нәтижесінде
дамыған елдердегі пайдаға ... ... ... қозғалысын байқауға
болады.
2.1-кестесіндегі мәліметтерден дамыған елдердің көпшілігінде пайдаға
салынатын салық ставкалары «ұсыныс экономикасы» теоретиктерінің сандық
стандарттарына сәйкес болғанын анықтауға болады.
Осымен қатар ... ... ... ... ... ... саны ... Бірақ қысқартылған түрде болса да жеңілдіктер
сақталды, әсіресе инвестициялық және ғылыми зерттеу шығындары бойынша,
сондай-ақ ... ... ... ... Осы ... жеке
табыс салығы да біршама қысқарған. Мысалы, 1986 жыл мен 1988 ... жеке ... ... ең ... ... 12,4 паыйзға қысқарған,
ал кейбіреулерінде, мысалы Жапония мен Ұлыбританияда 20%-ға, Швецияда 25%-
ға, Жаңа ... ... ... 23%-ға ... ... 2.1. ... ... мүше елдердегі корпоративті
пайдаға салынатын салық ставкалары.
|Мемлекет ... ... ... ... ... |39,0 |33,0 |36,0 |36,0 ... |39,0 |34,0 |34,0 |30,0 ... |39,0 |40,2 |40,2 |39,0 ... |33,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |59,7/ 43,5 |55,6/ 43,5 |58,9/ 46,1 |58,5/ 46,1 ... |35,0 |35,0 |35,0 |36,0 ... |35,0 |35,0 |35,0 |36,0 ... |38,0 |34,0 |34,0 |34,0 ... |40,0 |40,0 |38,0 |38,0 ... |45,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |35,0 |35,0 |38,0 |35,0 ... |52,2 |52,2 |53,2 |46,0 ... |45,8 |40,3 |44,6 |44,6 ... |39,4 |39,4 |40,3 |40,3 ... |- |- |34,0 |34,0 ... ... |33,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |28,0 |28,0 |28,0 |23,0 ... |39,6 |39,6 |39,6 |39,6 ... |40,0 |40,0 |40,0 |40,0 ... |49,0 |42,8 |44,0 |44,0 ... | | | |39,0 ... |40,5 |25,0 |25,0 |25,0 ... |34,0 |33,3 |36,7 |36,7 ... |35,0 |28,5 |28,5 |28,5 ... |30,0 |28,0 |28,0 |28,0 ... |52,0 |52,4 |51,6 |51,6 ... алғанда |39,6 |36,8 |37,3 |36,7 ... ... ... С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в системе
налогооблажения // ... ... и ... ... №8; ... - ... ... екі ставка көрсетілген: үлкені – бөлінбеген пайдаға,
төменірегі – дивиденттерге бөлінетін пайдаға.
** - Мексика және ... 1996 ... ... ... серіктестік ұйымына
мүше болмаған.
Пайдаға салынатын салық пен жеке табыс ... ... ... ... ... ... 80-90 жылдары дамыған елдерде экономикалық өсуді
ынталандыруда, шаруашылық субъектілерінің іскерлік белсенділігінің ... роль ... ... «ұсыныс экономикася» теоретиктерінің идеялары
толығымен ақталмады. Мысалы, олар ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... туылған тапшылықты
жабудың жаңа көздерін іздеуге мәжбүрледі. Президент Рейганның тұсында АҚШ
және басқа да дамыған елдер бұл мәселені монетаристердің ұсыныстарына
қарамай, мемлекет бюджетінің ... ... ... ... ... ... дамушы елдердің қайсыбіреулері бұл мәселені басқаша шешуге
тырысты. Мысалы, Чилиде экономикалық реформалар тұсында жоғарыда айтылған
тікелей салықтар ставкасын төмендету арқылы өндірісті ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын өсіруге
қарсылығына байланысты Чили үкіметі жанама ... ... ... жаңа
қаржы ресурстарының көзін ашты. 1975-1980 жылдар аралығында акциздер ... ... ... ... ... бюджетіне түсетін барлық
салықтық түсімдерден 47,8% құраса, ... ... ... ... ... өсіп ... ... алатын болсақ, 2001-2003 жылдары экономикаға салықтардың
ауыртпалығын түсіру үшін біршама шаралар жасалған. Ең бастысы ол елде табыс
салығының тегіс шкаласы ... ... ... ... тұлғалардың
пайдасына салынатын салық 24%-ға төменлеген. Сонымен қатар ... ... елде ... ... ... инвестициялық және іскерлік
белсенділікті арттыруға бағытталған өзгерістер енгізілуде.
Қазақстан жағдайындағы осы мәселе туралы айтатын болсақ, қазіргі
Қазақстандағы ... ... ... ерекше белгілерімен сипатталады:
жеткілікті әлеуметтік бағдардың болмауы, фискалдық қызметінің басым болуы,
конфискациялық сипатта болуы (яғни ... 85-95% ... аса ... (салықтық төлемдерінің 92% республикалық бюджетке
кетеді), өндіріс салықтарының арасында ... ... тең ... салықтардың жоғары үлесі, тым қатаңдығы.
Тиімді салық механизмін қалыптастыру үшін ұдайы өндірістік ... ... яғни ... ... ындаландыруды өн???ың пропорционалдығын
және нарықтық экономика талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету керек. Мұны
әр ... ... мен ... ... ... ... ... бөлуге
мемлекеттің салықтық әсер етуі арқылы ескеруге болады, бұл ең басты
нарықтық сұраныс қажеттіліктеріне сәйкес келетін ... ... ... көрінеді. Өкінішке орай ҚР-дағы салық жүйесі бұл
қызметті жеткілікті іске асырмайды, керісінше өндірісті жабуға итермелейді.
2.2. Қазақстанда ... ... ... ... ... бір экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізген соң салықтық
стратегияға жол беру керек. Ол экономикалық өсуді ынталандыруға, ыңғайлы
инвестициялық климат жасауға бағытталуы керек. Салықтық ... ... да осы ... ... ... ... көрсеткендей, әр түрлі елдердің
статистикасы арқылы нақтыланған макроэкономикалық заңдылық бар. Ол бойынша,
салықтық алымдардың деңгейі жоғары болған сайын экономикалық өсу темпі
соғұрлым ... ... және ... ... ... аз ... сайын
экономикалық өсу мүмкіндіктері соғұрлым жоғары (макро және микро деңгейде
де).
Қазіргі таңда Қазақстанда үкімет өсу темпіне «мемлекет-бизнес-
қоғамды» ... ... ... ... қол ... ... ... экономикалық өсу қарқынының негізгі шарты ретінде кәсіпкерлік
белсенділікке кедергі келтіретін факторларды жою мәселелерінен аңғаруға
болады. Ол үшін ... ... ... қызмет түрлерін лицензиялау, кәсіпкерлік қызметті тіркеуді
жеңілдету керек;
• Мемлекет пен кәсіпкердің қарым қатынасының ашықтығын қамтамасыз ... ... ... ... салықтық және кедендік
режим, либералдық валюталық реттеу, мемлекеттік билік органдары
тарапынан тым қатаң емес бақылау);
• Шаруашылық субъектілері жер ... ... ... пен ... және ... мамандарға, капиталға, басқа да
ресурстарға қол жеткізе алуы қажет;
• Сақтандыру жүйесін дамыту керек, оның ішінде коммерциялық тәуекелдерді
сақтандыру жүйесін;
• Кәсіпкерлік қызметіне ... ... ... мемлекет
тарапынан төмендетілуін қамтамасыз ету.
Аталған шараларды горизонтальды шаралар ретінде қарастысақ, енді
вертикальды шаралар кешенін де қарастыру керек. Олар:
... ... ... үшін ... ... керек, ең
біріншіден өңдеуші салаларда және қызмет көрсету салаларында;
• Шикізат ... ... отын ... ... ғана ... ... ... металлургия өнеркәсібінде, ауыл шаруашылығында да
ынталандыру керек;
• Өнімнің технологиялық деңгейімен ғылыми сыйымдылығын арттыру керек.
Қазақстан Республикасының индустриалдық-инновациялықдаму
жағдайында шағын және ортабизнестің белсенділігін арттырудағы ... ... ... ... ... ... ... алынған
кәсіпкерлік субъектілеріне түсетін салық ауыртпалығы, оларды қаржылық
несиелік қолдаудың жаңа нысандары талданды. Салық ... ... әдіс ... ... ... ... өте күрделі болып
табылады. Әлемдік тәжірибеде бұл әдіс сирек қолданылады. Бұл ретте
Қазақстандық танымал экономист-ғалым М.Т.Оспановтың ұсынған жиынтық салық
ауыртпалығын ... ... ... ... тудырады. Жиынтық
салық ауыртпалығының мөлшері салық жүйесіндегі әр түрлі салықтардың
жиынтық табыстағы үлесі арқылы анықталады: /46,б.13/ Қазіргі жағдайларда
республикамыздағы салық төлеушілер үшін ... ... әлі де ... ... көбісінің тиімділігі де төмен. Экономиканың кез-келген
тұрғысынан дамыған елдерде салық салудың ауыртпалығы, ... ... ... ... болып табылатындығы баршаға мәлім. Алайда,
салықтық ауыртпалық пен салықтар деңгейінің ауырсалмағын анықтайтын,
жалпы қабылданған, бекітілген әдістемесі жоқ. Салықтық ауырпалықтың
ауырлығы туралы ... ... ... бере ... жекелеген
көрсеткіштер бар.
мұндағы,
Осы бойынша енді бір-екі фирманы алып, соның мәліметтері бойынша шығаруы
керек. (салық ... ... ... ... Юг» ЖШС-нің жиынтық салық ауыртпалығының мөлшерін анықтау,
тг.
Кесте 2.2
|№ |Аталуы |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |- |91131 |19876 |32814 |35600 |
|2 ... ... ... |12878 |9943 |15810 |19670 |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... |- |1730 |6975 |9439 |11380 |
| ... | | | | | |
|4 ... |245864 |204869 |267657 |581040 |612160 |
|5 ... ... |- |420 |2310 |23890 |17160 |
|6 ... ... ... |255961 |239028 |306761 |641492 |695970 |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |937700 |351940 |481787 |1093800 |1580900 |
|8 ... ... |0,27 |0,67 |0,64 |0,58 |0,44 |
| ... (6/7) ... ... |немесе |немесе |немесе |
| | |27% |67% |64% |58% |44% ... ... ... М.Ж. ... ... ... ... келтірілген «Агропродукт Юг» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігі ауылшаруашылығы өнімдерін қайта өңдеп, сату, халық тұтынатын
тауарларды сатумен айналысады. Аталмыш серіктестіктің 2003-2007ж.ж.
аралығында төлеген салықтары бойынша ... ... ... ... ... ... үлесі арқылы анықталып отыр.
«Асар» ЖШС-нің жиынтық салық ауыртпалығының мөлшерін анықтау, тг.
Кесте 2.3.
|№ |Аталуы |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |39700 | - |33700 |32297 |34891 |
|2 ... ... |68880 | 30879 |18926 |15194 |17660 |
| ... ... ... | | | | |
|3 ... ... |418210 |357024 |440485 |193444 |280710 |
| ... | | | | | |
|4 ... | - |46547 |64513 |50873 |60587 |
|5 ... салықтар | - |297 |1606 |5695 |7980 |
|6 ... ... ... |526970 |434747 |559230 |298503 |401828 |
| ... |- | | | | |
|7 ... ... |1801490 |1163300 |1902150 |1109907 |1416120 |
|8 ... ... |0,29 |0,37 |0,29 | 0,27 |0,28 |
| ... (6/7) ... ... ... |немесе |немесе |
| | |29% |37% |29% |27% |28% ... ... ... М.Ж. ... ... құрастырылды.
2.3. кестесінде сипатталған «Асар» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
құрылыс тауарларын, халық тұтынатын тауарларды өндірумен, ... Бұл ... ... ... ... ... ... жиынтық салық ауыртпалығының мөлшері сәйкесінше
29%, 37%, 29%, 27%, 28% ... ... ... ... ... ... ... анықтау, тг.
Кесте 2.4.
|№ |Аталуы |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |74114 | - |11900 |20233 |27350 |
|2 ... ... |54667 |46975 |44506 |42432 |43880 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |789576 |424070 |494413 |333081 |391267 |
| ... | | | | | |
|4 ... |255800 |311260 |158800 |100797 |122025 |
|5 ... ... - |674 |808 |1217 |1912 |
|6 ... ... ... |782979 |730427 |497760 |586334 |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |4975487 |1373108 |1892200 |1067444 |1220981 |
|8 ... ... ... |0,57 |0,39 |0,46 |0,48 |
| ... (6/7) |24% ... ... ... |немесе |
| | | |57% |39% |46% |48% ... ... ... М.Ж. ... ... ... кестесінде келтірілген «Фирма Фэлкон» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің 2003-2005ж.ж. аралығында төлеген салықтары ... ... ... ... ... 24%, 57%, 39%, 46%, 48%
құраған.
Жиынтық салық ауыртпалығының ... үлес ... ... ... |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж ... ... ... атауы | | | |2007ж ... |
| | | | | ... үлес |
| | | | | ... |
| ... ... ... | |
| ... % | ... Юг» |27 |67 |64 |58 |44 |52 ... | | | | | | ... ... |29 |37 |29 |27 |28 |30,0 ... ... ... |57 |39 |46 |48 |42,8 ... ... ... М.Ж. ... мәліметтері
бойынша құрастырылды.
Шағын және орта бизнестегі осы үш субъектіні зерделеу барысында
ауылшаруашылығы өнімдерін қайта өңдеп, сатумен айналысатын ... ... ... өзге екі ... ... ... Жиынтық
салық ауыртпалығының деңгейі өндіріс шығындарының құрылымының өзгеруіне,
салық ... ... ... және ... да себептерге байланысты
ауытқып отырады. Талдауға алынған кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жалпыға ортақ режим негізінде жұмыс жасаған. Қолданыстағы
салық кодексіне байланысты олар қарамағындағы жұмысшылар санына байланысты
арнайы салық режимін ... ... әрі ... ... тәртіппен бюджет
алдындағы салық міндеттемесін орындайды. Демек алған жылдық жиынтық табыс
пен шегерімдердің айырмасынан ... ... ... ... ... Осы ... Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес, шағын
және орта бизнес субъектілері болып танылған тұлғалар үшін біртұтас салық
салу тәртібін енгізген жөн. Айналысатын қызмет ... ... ... ... ... ... салығының алынуы салық төлеушіге де мемлекетке де
кері әсер етпейді, керісінше екі жақтың да мүддесі қорғалады.
Еліміздегі салықтардың фискалдық сипатының ... ... ... ... және орта ... іскерлік белсенділігін арттыратын
қаржылық несиелік әдістердің біршама артта қалуы аталған саланың өркен
жаюына кері ... ... ... ... ... ... ... тетіктер арқылы нақты өндіріс саласындағы шағын және орта ... ... ... ... ... ... төлеушінің қарамағындағы жұмыскерінің білім алу, біліктілік
деңгейін көтеру үшін жұмсаған шығындарының салық салынатын табысты анықтау
барысында ... ... енуі ... ... ... туғызса, екіншіден жұмыссыздар саны қысқарады, үшіншіден жаңа
жұмыс орындарының құрылуы бюджеттегі жекелеген салық төлемдерінің артуына
әкеледі.
Әлемдік тәжірибе бойынша салық төлеу шығындары ... ... онда ... үшін ... ... ... ... Егер салық ауыртпалығы 20-35% аралығында болса, онда
кәсіпкердің салықтық жоспарлау ... ... ... ... ... Егер салық төлеу шығындарына табыстың 50 ... ... ... онда ... ... қаржылық жоспарлаудың негізгі
элементі ретінде үздіксіз жүргізілуі қажет. Яғни құрылымдық өзгерістер,
өндіріске жаңа технологиялар енгізу, инвестиция тәрізді көптеген
мәселелерге қатысты шешім ... ... ... ... да кәсіпкерлік саласында салық жоспарлауын жүргізу объективті
қажеттілік деп санайды.
Табиғи, экономикалық, әлеуметтік жағдайларды ескере отырып,
ауылдық жерлер мен ... ... ... ... ... өз ісін
бастаған тұлғалар санын арттыру, жаңа жұмыс орындарын құру мақсатында
аймақтық салық жеңілдіктерін бекіту қажет. Атап айтқанда аталмыш
субъектілердің алғашқы үш ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрылып, олардан түскен салық төлемдерінің
есебінен бюджетке кем түскен қаражаттың орны толығары сөзсіз.
Мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... салу ... арқылы бағытталуы тиіс. Салықтар мен
салық салудың жағымсыз әсерін болдырмау үшін экономикалық реттеуді
шаруашылық субъектілердің қызығушылықтарын ескере ... ... ... осы ... барлық экономикалық қызығушылық түрлерінің салықтар арқылы
оңтайлы қатынасқа түсуіне практикалық нысан ... ... ... ... қарқынды әсер ететін салық салудың ынталандырушы жүйесіне айналуы
керек /47,б.95/. ... ... ... ... салықтарды
қоса алғанда, қоғам қажеттілінінің есебінсіз жүргізілсе, ол
реттеушілердің ролін және бағыттарын бұрмалайды. ... мен ... ... ... ... салық жүйесінің фискалдық бағыты
салық төлеушінің табысынан әкімшілік өнд??? Алуды жоғарлатады, сәйкесінше
кәсіпкерлік қызметтің азаюына байланысты ... ... да ... ... ... ... төлеушілердің табыстарын жасыруынан, дәлелсіз
шығындардың өсуінен, салық заңнамасын бұзу себептерінен азаяды.Сондықтан,
салық салудың ынталандырушы механизмінің шығу құралдары арқылы жүзеге
асатын салық ... ... ... ... ... ... салықтық ынталандыру арқылы мемлекет кәсіпкерлік қызметтің дамуын
қолдауға бағытталған біршама маңызды істерді жүзеге асырды. Атап айтсақ:
шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... салу ... ... табысқа салық қойылымы
төмендетілген, қосалқы құнға салынатын салықты төлеудің шекті деңгейі мен
әлеуметтік салықтың регрессиялық ставкасы енгізілген.
Салық төлеуді оңайлатылған ... ... ... ... ... субъектілерінің табысына 01.01.06 жылға дейін қолданылған салық
қойылымдары.
Кесте 2.4
| ... ... үшін |
| ... ... | ... ... мың ... дейін |Табыс сомасынан 3 пайыз ... мың ... ... 3000,0 |60,0 мың ... + 3000,0 ... ... ... дейін ... ... ... 5 пайыз ... мың ... ... |110,0 мың ... мың ... |
| ... ... ... 7 ... |
| 2. ... тұлғалар үшін |
| ... ... | ... ... мың ... ... ... ... 4 ... ... мың ... жоғары, 4500,0 |80,0 мың теңге+2000,0 мың теңгеден |
|мың теңгеге ... ... ... ... 5 ... ... мың ... жоғары, 6500,0 |205,0мың + 4500,0 теңгеден асқан |
|мың теңгеге дейін ... ... 7 ... ... мың ... ... ... ... + ... теңгеден |
| ... ... ... 5 ... ... ... ... салық төлеуді жүзеге асыратын шағын
бизнес субъектілеріне 01.01.06ж. бастап ... ... ... ... ... кәсіпкерлер үшін |
| ... ... | ... ... мың ... ... ... сомасынан 3 пайыз ... мың ... ... 6000,0 |90,0 мың ... мың теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 4 ... |
|6000,0 мың теңгеден ... |210,0 мың ... мың ... |
| ... ... ... 5 пайыз |
| 2. ... ... үшін |
| ... ... | ... ... мың ... ... ... ... 3 ... ... мың ... ... ... мың теңге+3000,0 мың теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 4 ... ... мың теңгеден жоғары, |370,0 мың теңге+10000,0 мың ... ... мың ... ... ... ... сомасынан 5 пайыз |
|18000,0 мың теңгеден жоғары |770,0 мың ... мың ... |
| ... табыс сомасынан 7 пайыз |
Салықтың ынталандырушы қызметінің кеңеюін ... ... ... салу ... жетілдіруге арналған іс-шаралардың қорытындысын
мысалға ала отырып көрсетеді. 2006 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап,
оңайлатылған декларация негізінде кәсіпкерлердің салық ставкалары ... және ... ... ... ... ескі және жаңа ... көрсетілген.
Салық сомасын төлеу кезінде, жоғарыдағы өзгертілген пайыз қойылымдары
бойынша есептелген сома түзетуге жатқызылады. Егер ... ... ... жеке кәсіпкердің жалдамалы қызметкерлерінің орташа
айлық жалақысы ең төменгі ... ... 2 ... ал заңды
тұлғалардың 2,5 еселенген мөлшерінен кем болмаса, онда салық кезеңі
ішінде есептелген салық сомасы, қызметкерлердің орташа тізімдік санын
негізге ала отырып, ... ... үшін ... ... 1,5 ... ... азайтылуы жағына қарай түзетіледі.
Мәселен, егер оңайлатылған декларация негізінде жұмыс жасайтын
кәсіпкер жұмысшыларды жалдаса, есепті (тоқсан) кезеңдегі табысы 4000,0
мың ... ... онда 2008 ... ... ... 180,0 мың ... мың ... + 100,0 мың *7%) құрайды.
Осы кәсіпкердің бір айда 20000 мың ... ... ... 10 жалдамалы
жұмысшысы бар делік, яғни есептелген салық сомасы 15%-ға ... ... ... ... 153,0 мың теңгені құрайды. [180,0мың
теңге - 27,000 /(180х15)]
100
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... салық
салудың ынталандырушы механизмінің жұмыс істей бастағанын көрсетеді.
Салық ... ... ... ... ... ... табыс
табуға қызықтырып, өз ісін жүзеге асыруға, сонымен қатар кәсіпкерлік
қызметте ұзақ ... ... ... ... ... ... әсер етуі тиіс. Шағын бизнес саласындағы кәсіпкерліктің
сәтті дамуына оның ... ... ... ... мәні ... берушілердің жоғары білікті мамандарды өзінің бизнесі үшін ... ... ... ... ... экономикалық ынталардың
қажеттілігі пайда болады. Салықтар бұл жерде де белгілі бір ынталандырушы
роль атқаруы мүмкін. Дамыған шет елдерде салықтар ... ... ... бір ... ... ... Францияда
мамандарды кәсіпқой деңгейде дайындауды ынталандыруға салық заңнамасында
қызық ереже бар. Мысалға әр ... ... ... бір рет ... ... арттыруы тиіс. Қарсы жағдайда қаржы жылының
аяғында корпорацияның таза ... 1-2% ... ... ... ... ... кез ... басшы өзінің қызметкерлерінің біліктілігін арттыруға
және қайта даярлауға тырысады /47,б.19/. Шаруашылық, ... ... ... ... түрлі халықаралық ұйымдар
мен бірлестіктерге кіру мәселелері, отандық салық жүйесінің алдына
қойылған жаңа міндеттерді шешу, ... ... ... ... ... мен ... талап етеді және бұл жерде салықтық
ынталандыру проблемаларын зертеу маңызды орын ... ... ... ... ... ауыртпалығының ұлғаюы
әрқашанда өндірістің даму қарқанының төмендеуіне әкеледі. Керісінше салық
ауыртпалығының азаюы, экономиканың өсуіне үлкен ... ... ... ... 2006 жылдың 1 наурызында Қазақстан
халқына жолдауында, біздің ... ... ... жеке ... ... ... ... бағыт алғанын анық
мәлімдеді. /48,б.3 /. Осының айғағы ретінде алдағы уақытта мынадай салық
жеңілдіктері жүзеге асырылды:
• 2007 ... ... ... ... салынатын салықтың ставкасы бір
пайызға төмендеді, ал 2008 жылы тағы бір пайызға төменді, 2009 жылы
тағы бір ... ... ... Жеке табыс салығының 10 пайыздық біртұтас ставкасы енгізілді;
• Шағын бизнес субъектілеріне азайтылған біртұтас салық ставкасын
бекіту көзделген;
• 2008 жылдан ... ... ... ... орта есеппен 30
пайызға төмендеген.
Егер осы шаралар тиісті дәрежеде іске асырылса, ол ... ... ... ... тизізеді. Қосылған құнға салынатын салықтың
мөлшерінің азаюы тауарлар мен қызметтердің арзандауына әкеледі. Әлеуметтік
салықтың ... ... ... ... көтеруіне әсер етеді. Жеке
табыс салығының мөлшерінің азаюы, халықтың тұтыну қабілетінің өсуіне
әкеледі және әлеуметтік жағдайы жақсарады, тауарлар мен ... ... ... ... өсуі ... ... ... етеді, осы
жағдайда кәсіпкерлік белсенділік те артады. Сонымен қатар салық
ауыртпалығының ... ... ... әсер ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты бақыланбайтын экономиканың ЖІӨ-гі
(%) үлесіне Ресей статистикалық ... ... ... ... ... ... ... (%) үлесі.
Кесте 2.6
|Елдің атауы |жыл |Жасырын |Формальді емес ... |
| | ... ... ... ... |1997 |10,9 |4,3 |15,2 ... |1997 |16,6 |1,5 |18,1 ... |1997 |18,7 |10,2 |28,9 ... |2007 |12,4 |14,4 |26,8 ... |1999 |9,2 |38,7 |47,9 ... ... ... власти; Научный и общественно-политический вестник
Социологического центра РАГС. №4, 2003-М. : изд-во РАГС.-с.20., Теневая
экономика: экономическое содержание и ... ... ...... ... көлеңкелі экономиканы сипаттау үшін
«бақылынбайтын экономика» термині қолданылады. Ол ұлттық шоттар жүйесінің
концепциясы негізінде бағаланады, бұл қазіргі заманғы экономикалық
статистикалық халықаралық стандарты ... /49, ... ... ... ... ... әрекеттерді
енгізбейді, өйткені оның нәтижесінде қосылған құн жасалмайды, ал ... ... ... ... ... үлесі елдің
экономикалық даму деңгейі мен ресми статистикалық бақылаулардың қаншалықты
сенімділігіне байланысты болады. Экономикалық серіктестік және даму ... ... ... ... ... ең көп үлесі ТМД елдеріне келеді екен
(48%) , ал Европалық одаққа сол уақытта ... ... ... ... ... ... ал ... елдерде 5%. (жоғарыдағы кестеден көруге болады).
Салық ауыртпалығын азайту ... ... ... ... ... ... Егер ... төлеушілердің салық заңдылықтарын қатаң
сақтап, өз міндеттеріне үлкен жауапкершілікпен қарамаса, жоғарыда
көрсетілген іс ... ... ... Салықтық ынталандырушылардың
тиімділігін жан жақты талдаудың да атқаратын ролі үлкен. Кез келген салық
жеңілдігін енгізер ... ... ... іске ... ... ... дамуына қаншалықты әсер еткенін сараптап
барын қолданған дұрыс болар еді деген пікірдеміз. Мысалы ... 4-5 ... құн ... ... ... мүлік салығына қатысты көптеген
жеңілдіктердің іске асырылғанын жоғарыда айтып кеттік. Ал осы іс ... ... ... әсер ... баға қаншаға төмендеді, инфляция
деңгейіне қандай әсер етті деген сұрақ ... ... ... біз салық
қызметінің талдау жұмысын жетілдіру керек деп есептейміз.
Салықтық ынталандырушылардың қатарына салық салу әдістері жатады.
Қазіргі кезде шағын бизнес субъектілеріне арнаулы ... ... ... ... сәйкес шағын бизнес субъектілері, жеке кәсіпкерлер салық
төлеудің мынадай әдістерін ... ... Бір ... ... негізінде салық төлеу;
• Патент арқылы салық төлеу;
• Оңайлатылған декларация негізінде салық төлеу.
Арнаулы режим бойынша салық ... ... ... ... жеке табыс салығын
(төлем көзінен алынатын салықтан басқа), корпоративті табыс салығын,
әлеуметтік салықты ғана төлеген болып ... Ал жер ... ... көлік құралдарына салынатын салық, қосылған құнға салынатын ... ... ... ... енбейді, яғни бөлек төленеді. Сондықтан
ауыртпалығын нақты анықтау мүмкіншілігі мейлінше күрделі және қиын. Салық
төлеудің бірнеше әдісінің болуы салық заңдылықтарының дұрыс ... ... ... жол беруі мүмкін. Біздің пікірімізше, шағын
кәсіпкерлікке салық салудың механизмін әлі де болса жетілдіру қажет. Салық
төлеушінің барлық ... ... бір ... ... ... және салық
төлеудің бір ғана әдісін енгізу жолын іске асыру қажеттілігі туындап отыр.
Экономиканы мемлекеттік ... ... мен оның ... жүйе ... оның шаруашылық іс-әрекетін басқару элементі болып
келеді. Алайда, мемлекеттің ... ... ... әр ... ... мен ... ... болып келеді.
Мемлекеттік реттеу жүйесіндегі ең маңызды сұрақтардың бірі болып –
бюджеттік қаржыландыруды тиімді пайдалану болып келеді.
Салықтар мемлекеттің ең ... ... көзі және оның ... ... ... ... ... жиналған ақша қаражаттары
мемлекеттік бюждетке немесе басқа да мемлекеттік қорларға түседі. Олар
келесідей ... ... ... ұстауға, мемлекеттің
қауіпсіздігін қорғауға, бюджеттік саладағы қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... бұл ... жүйесінің
тиімсіздігі, салық төлеуден жаппай бас тарту – бұның барлығы мемлекеттің
«көңіл күйін» төмендетеді.
Экономикалық тілмен ... ... ... бір ... ақша ... оған ... ... қарсы тербеліс жоқ. Басқаша айтқанда, салық бұл
белгілі бір ... мен ... үшін ... ... бұл тек ... алу ... келеді.
Мемлекеттік алымдардан айырмашылығы, ... ... ... ... Бұл ... ... белгіленеді, ол жеке
еме, ал номативтік-құқықтық актімен бекітіледі, егер белгілі бір субьект
белгілі бір обьекті ... ол ... ... ... ... және ол
салықты өзі жән обьекті бар күнге дейін төлейді.
Салық қатынастарының тұрақтылығын салық төлеу шотының ... ... ... ... ... төлеуші үшін төлейтін салық
сомасы бірлік төлем немесе кездейсоқ ... ие бола ... ... үшін мемлекет сәйкес құқықтық акті қабылдау керек.
Сонымен қатар, салықтың элементтері мен басқа да ... салу ... үшін ... ... акт болу ... бекіткен кезде мемлекет мынадай мәселелерді шешеді: салықты
кім ... не үшін осы ... ... ... керек, қандай мөлшерде және
қалай ол өзінің салық міндеттемесін орындайды, белгілі бір ... жаса ... пе ... ... ... салық төлеуден босату керек
пе т.б.
Салық салудың ұйымдасқан қағидалары мемлекеттің ... ... және ... айналысады. Ұымдасқан қағидалар Заң бойынша
бекітілмеген, оны тек талдау арқылы ... ... ... ... негізінің қалыптасуы әлеуметтік-
экономикалық өзгерістерге әкелді, бұл өз кезегінде еліміздің салық жүйесін
күрт өзгертті. Өтпелі экономикадағы ... ... ... ... ... мұнда салық саясатының екі қарама-қайшы жағы
әлеуметтік әділеттілік пен нарықтық сипат пайда болды. Салық салу жүйесінің
өзгерісі жүйелік, барлықтарының салық алдында бірдей ... ... ... жүрді.
Салық салу жүйесіндегі институционалды өзгерістер ҚР-дағы нарықтық
типтегі салық жүйесінің қалыптасуымен байланысты және ол үш салықтық
реформалау кезеңінен өтті. Салықтық ... ... ... (1992ж. ... ... айы) – 1991ж. 24 желтоқсанында қабылданған «ҚР-ның салықтық
жүйе туралы» заңына сәйкес Қазақстанда жаңа салықтық жүйені құру болды. Осы
кезеңінде Ресейдің ... ... үш ... (жалпы мемлекеттік,
жалпы жергілікті мемлекеттік және жергілікті салықтар) салық жүйесі
енгізілді, алайда ол унитарлы мемлекет үшін ... яғни ... ... ... ... (1995ж. ... – 1999ж.) - ... стандарттарға
сәйкес және Қазақстан жағдайына келтірілген салық жүйесінің қалыптасуы.
1995ж. 1 шілдеде ҚР-ның Президентінің Жарғысы ... ол №2235, ... ... қабылданған «Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер»
заңының күшіне ие болды. Осының нәтижесінде екі ... ... ... ... түрі ... 11-ге ... ... салық» жеке және
заңды тұлғалардан табыс салығына ауыстырылды, ҚҚС бойынша салық қойылымы
28%-дан 20%-ға ... ... жаңа 10% ... енгізілді және
жен салығы түзетілді. Салықтық реформаның үшінші кезеңі (2000ж. – 2001ж.)
ҚР-ның жаңа салық кодексінің қалыптасуымен байланысты, ол 2001ж. ... ... 2002ж. 1 ... ... өз ... ... ... кезінде мемлекеттік ұйымдар, фискалдық органдармен,
салық төлеушілер арасында құқықтық аспектілер күшейді. Осындай жаңалықтар
енгізілді: кәсіпкерлік іс-әрекетті шектеусіз формада шағын бизнес
субьектілеріне арнайы ... ... ... ... емес ... ... әлеуметтік салық 21% ставкамен енгізді.
2004ж жылы Салық кодексіне табыс, әлеуметтік, жер, мүлік салықтарына
үлесті кеміту сияқты енгізілген өзгертулер заңды және жеке ... ... ... ... ... 2004ж. бюджетке салықтық түсімдер
ішінен 3 салық түрі әкелді: корпаративтік табыс салығы – 35,5% , ҚҚС ... жер ... ... 13,8%, ... 73,4% ... ... иемденген жеке тұлғалар жеке табыс салығын төлеушілер
болып келеді. Жеке табыс салығының төлеушілер жеке тұлғалар, олар салық
төлеу мақсатында 2 ... ... ... ... ... ... төлеу көздеріндегі салынбайтын табыс.
Төлеу көздеріндегі салынатын табысына жататын ... ... ... ... ... табыс;
• ЖЗҚ-нан зейнетақы төлемдері;
• ұтыстар, сыйақлар, дивидендтер түріндегі төлемдер;
• стипендиялар;
• жинақтық ... ... ... ... кодексінде жеке тұлғалардың ерекше табыстарына салық тұрақты
салық ... ... оған жеке ... ... (10% ... сыйақы, дивиденд және 15% салық ставкасы бар
ұтыстар түріндегі табыстар. Басқа жеке табыс салықтары прогрессивтік
шкала бойынша 5-20% салық енгізілді.
2007 жылдан бастап ... жеке ... ... 10% ... енгізілді.
Төлеу көздеріндегі салынбайтын табыстарға:
• мүліктік табыс;
• жеке кәсіпкерге салық салынатын табыс;
• жеке нотаруистар мен ... ... ... да табыстар.
Мемлекеттік әлеуметтік бюджеттік емес қорларға алынатын сақтандыру
салымдары алнып тастап, оның орнына ҚР-ның әлеуметтік салық түрі енгізілді,
сол ... ... ... ... қаржы түсетін болды.
Әлеуметтік салықтың артықшылықтары ол кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық
әрекетіне және шаруашылық субьектілердің меншік формасына байланыссыз
жиналатын салық. Алайда, оның ... де бар, ... ... ... жалақының минималды көлемін төлеп, әлеуметтік салықты
төлеуден бас тартады. Қазіргі кезде жеке және заңды тұлғалар әлеуметтік
салықтарды регрессивтік шкаламен (20-7%) төлейді, бұл ... ... ... 2008 жылы әлеуметтік салықтың орташа
мөлшерлемесін 30% кемітуде, бұл жұмыспен қамтылушыларды жұмысшыларға
жалақыны көтеруге ынталандырады.
Қосылған құн салығы тұтынушылар ... ... ... сай 1992 ... ... ... енгізді. Ең алғаш рет ҚҚС
1954 жылы П. Лоре экономистінің ұсынысы бойынша ... ... ... ... аз уақыт арасында тарады. Қазақстанға енгізу уақытында,
ҚҚС-ті 43 мемлекет қолданып жатты.
Тауарларды өткізу мен қызметтерді көрсету ҚҚС-ті қосып есептелінеді,
сондықтан салықты ... ... Әр ... ... не ... ... төлеген сомасынан басқа салық сомасын алады, содан оны
алдында төленген салық сомасынан алып ... ... ... төлейді.
ҚҚС-ті төлеу тек жасалынып жатқан мәміле түріне байланысты анықталады және
салық салу субьектісінің ... ... ... ... ҚҚС ... ... мемлекетке еркін жұмыс ітеуге мүмкіндік береді.
ҚҚС-тің көмегімен тұтыну саласы да реттеліп ... ол ... ... сұраныстың артуын тежейді, бұл экономиканың қызымауына ықпалын
тигізеді, сондықтан елді өндіріс артып қалмайды. Қазірде ҚҚС-тің ставкасы
16%-дан 15%-ға төмендетілді. 2007 жылдан ... ... ... ... 2008 жылы тағы 1-2% ... жоспарланған.
Жанама салықтардың қызметтер мен тауарларға салынатын тағы бір түрі
акциздер. «Акциз» сөзі француз тілінен аударған «шауып тастау» ... ... ... ... ... ... бұл ... оның
құнының, яғни өндіріске тиімділік әкелмейтін, тұтынушылық қасиеттері жоқ,
тек өндіріс салдары болып келетін құнның бір бөлігін алуға мүмкіндік
береді. ... ... ... кожалық бұйымдар, хрусталь,
шикі мұнай түрлері ҚР-ғы акциз реформасынан ... ... ... тастады.
Салық кодексінің тағы бір жаңалығы «табыс салығы» терминіне «корпаративтік
табыс салығы» атты өзгерісті енгізу болды. Корпоративтік табыс салығын
төлеушілер боылып ҚР-ның резидент ... ... және ... емес және ... ... ... қаражтар алатын заңды тұлғалар. Корпоратитік табыс
салығының обьектілері болып келесілер:
• салық салынатын табыс;
• төлем көзіндегі салынатын табыс;
• тұрақты мекеме ... ... ... ... емес ... ... табысына салық салу өзгенртілсе, салық ставкасы
бірнеше жыл бойынша өзгеріссіз тұр.
ҚР-ғы шағын және орта бизнесті дамыту ... 2002 ж. ... ... ... ... ... ... оған 2005ж. 1 қаңтарында
енгізілген өзгертулерге сәйкес шағын кәсіпкерліктің салық салу процесі
қысқартылды.
Арнайы салық тәртібін қолданатын және ол ... ... ... ... ... ... ... 15 тарау «Арнайы салық режимі» 63« Жалпы
тәртіп» және 64 «шағын кәсіпкерлік субьектілеріне арналған айрықша салық
режимі» ... ... ... салық режимі шағын кәсіпкерлер
үшін келесідей төленеді: бір жолы талон, патент негізінде, жеңілдетілген
декларация негізінде.
Арнайы салық режимі крестиандық шаруашылыққа, ауыл ... ... ... да ... Крестиандық шаруашылық
арасында көп сұранысқа иемденген патентпен жұмыс істеу.
Жер қойнауын пайдалынушыларға салық салу саласында Қазасқатн бірте-
бірте нарықтық экономикалы мемлекеттерде қолданылатын принциптерге ... ж. 30 ... «Жер ... және ... ... туралы» ҚР-ның
Кодексі қабылданды, оған сәйкес алғаш рет жер қойнауын пайдаланушылардың
құқығын келісім ретінде көрсетті. ҚР-ның территориясындағы мұнай (газ)
іздей мен ... тек ... бөлу ... (ӨБК) ... ... ӨБК-і
бойынша ұлттық компания немесе мемлекет жер қойнауының иесі ... ... оның ... бола ... ... ... ... кеткен
шығындары мен тәуекеліне сәйкес өндірілген өнімнің үлесіне құқы бар. 2004
ж. 1 қаңтарында енгізілген өзгертулер бойынша жер қойнауын
пайдаланушылардың төлемдерін ... ... ... ... салу ... ... ... ету және әлемдік
бағалардың өзгерісін ескертіп, мұнайды ... ... ... бюджетке
түсетін түсімдердің максималды көлемін қамтамасыз ету. Салық кодексінің
басқа бір бабында үстеме падағы салық қарастырылған. ... ... ... ... түрде есептейтін модель қолданылады, бұл бюджетке
уақытылы және толық көлемде түсіидерді қамтамасыз етті. Осылай 2004ж.
үсмете падйдадан салық 10млрд тенге ... 2003 ж. ... ... ... ... ... ретінде тек жер қойнауын
пайдаланушылар ғана емес, сонымен қатар шикі мұнай мен газ конденсатын
экспорттайтын заңды және жеке тұлғалар және әр мұнай мен газ ... 2-6 ... ... ... ... ... ... Ренталық салықтың есептеу әдісін жетілдіру мақсатында өткізілетін
шикі мұнай мен газ конденсатының нарықтық ... ... ... ... ... ... ... әрекеті мен мұнайлық
операциялар Салық Кодексімен бекітілген салық салу тәртібіне сәйкес
жүргізіледі. 45 бөлім мыналарды реттейді, жер қойнауын пайдалану
операцияларын жүргізуге ... салу ... мен ... ... ... жұмыстар, қазбамен байланыссыз жер астындағы құралдарды
қолдану, жер қойнауын пайдаланушылардың айрықша төлемдерін ... ... ... ... ... ... ... жер қойнауын пайдаланушыларға
айрықша төлемдер: а) бонус (қол қойылған, коммерциялық табу); б) роялти; в)
азық-түлік бойынша ... ... г) ... бөлімі бойынша келісімшартты
орындайтын жер қойнауын пайдаланушылардың қосымша төлемі.
Пайдалы қазбаларды іздеумен айнлысуға келісімшартқа қол қою ... ... ... ... ... жер ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметімен бекітілетін роялти мөлшерін
төлейді. Осыдан, жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу жүйесін жетілдеру
мемлекеттік бюджетке ... ... ... ҚР-ның Президентінің Жарғысымен № 402, 23
тамыз 2003 жылы ... ... ... Қоры ... оның мақсаты
– елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын қатмасыз ету үшін, болашақ әулеті
үшін қаржылық жинақтар, ел экономикасының сыртқы факторларға ... ... (2004 ж.) ... ... Бюджеттік Кодексінде
4 бөлімінде ҚР Ұлттық Қорына толық сипаттама ... ол ... ... экономиканың стратегиялық салаларында жұмыс істейтін
үлкен мемлекеттік кәсіпорындардың акцияларын ... ... ... ... ... ... 23 бабына сәйкес ҚР Ұлттық Қоры келесі көздерден
қалыптасады: 1) шикізат секторын ұйымдастырудан республикалық бюджетке
түсетін алдыңғы қаржы жылына ... ... ... сәйкес жоспарлы
түсімнен артық сомасын республикалық бюджеттен ресми трансферттер ретінде
аударады; 2) ... ... және кең қазу ... мен өңдеу
саласына қатысты мемлекеттік мүлікті қолданудан түсетін республикалық
трансферттер; 3) шикізат секторын ұйымдастырудан републикалық бюджетке
түсетін түсімнің он пайыз ... ... ... ... ... 4) ... арналған жерлерді сатудан жергілікті бюджетке түскен
түсімдерден ресми трансферттер; 5) ... ... ... Қорын
басқарудан инвестициялық табыс.
Бюджеттік Кодекстің 24 бабына сәйкес Ұлттық Қор пайдалынылады: ... ... ... жабу үшін, ол шикізат секторын ағымдағы
қаржы жылы бойынша нақты және бекітілген республикалық бюджетке түсімдер
көлемінің айырмасымен анықталады. ... ... ... ... ... ... жалпы сомасынан аспау керек; 2)
Қазақстан Республикасының қорынан республикалық бюджетке Қазақстан
Республикасының Президенті ... ... ... ... түрінде; 3) Қазақстан Республикасының Ұлттық Қорын басқаруға
және жыл сайын аудит өткізуге байланысты шығыдарды жабуға жұмсалады
/50,б.126/.
Қазақстан Республикасында 2006 жылдың 1 ... ... ... жаңа ... енгізілді, оның активтері мұнай секторында
кәсіпорындар тізімін 6-дан 55-ке ... ... ... ... ... және кең қазу ... мен ... саласына
қатысты мемлекеттік мүлікті қолданудан және ауыл шаруашылығына арналған
жерлерді сатудан түскен қаражарттарды аудару.
Алайда, әлемдік энергоресурстар нарығында жағдай өзгеруі мүмкін,
сондықтан ... ... яғни ... өнеркәсібінің дамуын қамтамасыз ету
керек. Экономиканың нақты секторының жақсаруы, қоғамдық өндірістің
тиімділігін арттырып, Қазақстан азаматтарының өмір сүру деңгейі арта
түседі.
Республикада барлығына ... ... ... ... ... ... республика территориясында күші бар және кең ... ... ... ...... ... ... кодексімен бекітілмеген салық түрі Қазақстан Республикасының
территориясында бола ... ... ... ... ... ... ... салық түрлерін енгізе алмайды. Осының арқасында
Қазақстанда күші бар ... ... ... ... ... ... біріңғайлығы ұйымдастырылған жоспарда мемлекеттің
салық ... ... ... ... ... ... ... Министрлігі және оның органдары біріңғай жүйе ... және ... ... ... республикалық заңнамамен анықталады.
Салық органдары тек тік бағынады, яғни ... ... ... ... ... ... Екі ... бағыну принципі салық жүйесінде орын
алмайды.
Салық жүйесінің ... ... ... ... ... етеді, сонымен катар, мемлекет ішінде біріңғай
қаржылық жүйе ... ... ... ... ... ... ... белгілі әдістерді
қолданады.
Мемлекеттің салық әрекетін жүзеге асырудың әдісі – амал мен тәсіл
арқылы мемлекет өзінің салық салу ... ... ... салық әрекетін жүзеге асырудың әдісі әртүрлі болып
келеді, яғни заңды және заңсыз.
Мемлекеттің салық салу ... ... ... ... ... анықтау мен салық қатынастарын реттеумен айналысатын субьект
ретінде нормотворчествалық сипатқа ие.
Мемлекет шығаратын заңдарына және ... ... ... ... реттейді және субьектілер мен қатысушылардың құқықтары ... ... Осы ... ... салық заңнамасын бұзғаны үшін
жауапқа тартылады.
Мемлекет – ... ... ... ... ... механизм. Мемлекет іс-әрекеті – оның белгілі органдарының
әрекеті, яғни мемлекеттік ... ... ... ... ... сәйкес салық іс-әрекеті де көп органдар арқылы жүзеге
асырылады, олардың ... өз ... ... және ... ... ... және сот ... бөліну принциптеріне сәйкес
анықталады.
Қазақстан Республикасында салық жүйесі үш ... ... ... ... 9 ... 1991 ... «ҚазССР-дің мемлекеттік салық
қызметін қалыптастыру» туралы Жарғысына сәйкес ҚазССР-дің мемлекеттік салық
инспекциясы ... ... ... ... актілер қабылданып, 16 жалпы
мемлекеттік және 27 ... ... ... ҚР ... 24 ... жылғы «Бюджетке төленетін салық және басқа да ... ... ... ... қаржы жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік берді. Ең
маңызды қысқарту салық салу жүйесінде және салық ... ... ... қосылған құн салығы енгізілді. 2001 жылдың 12 маусымында ҚР
Салық кодексі қабылданды, ол өз ... 2002 ... 1 ... ... 2006
жылдан бастап өзгертілген және толықтырылған Салық кодексі қолданып жүр
/51, б./
ҚР Салық ... ... ... бұл ... ... ... салық заңнамасының барлық нормаларының бірігуін жүйелеу болып келеді.
Салық кодексінің құрылымына дербес бөлім енгізілген – «Салық ... ... ... мен ... органдарының қарым-қатынастары нақты
регламенттелген. салық бақылауының түрлері нақты регламенттелген.
Салық кодексінің ережелері салық жүейсін ырықтандыруға бағытталған.
Негіз ретінде салық ... ... ... ... ... ставкаларын
көбейту арқылы арттыру емес, ал ... ... ... ... ... ... салық төлеушіге қысым көрсетпеу ... оның ... ... керек.
Қазақстанда мемлекеттік бюджеттің шығындық ... ... және ... ... ... жүзеге асырылады. 2000-2003
ж.ж. ҚР-ның салық түсімдерінің динамикасы мен ... 1 ... ... бабы |2004 ... ... ... ... және жеке табыстың басқа |
| ... ... ... ... |
| ... ... дейгейі, эконмикадағы |
| ... ... адам ... ... ... ... |ҰШЖ бойынша табыс (пайда). |
| ... ... ... ЖІӨ. ... салық |Ел ... ... ... ақы ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ел ... |
| ... ... ... ... құн ... ... ... құн, жеке ... |
|Импорттық баждар, импортқа салық пен |Импорт құны және ... ... ... төлемдер | ... ... |ЖІӨ мен ЖҰӨ ... ерекшеліктер |
ҚР-ның Бюждет жүйесі, Елюбаева Ж.М. А-2005ж. (автореферат - 1993)
Қаржы ағынын және ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Салық пен мемлекеттік шығындарға ... ... ... бөлу мен ... ... бөлу арқылы экономикалық белсенділіктің
деңгейін арттыруға, төмендетуге әсер етеді. Мемлекет табыстарды ... ... ... реттейді және салық жүйесі мен трансферттік
төлемдер көмегімен реттейді. Салық құрылымы мен ... ... ... ... ... ... рента түріндегі табыс
көлеміне, проценттер мен дивиденттерге, зейнетақы көлеміне, ... ... ... салықты арттыру арықылы әртүрлі халық топтарынан алынатын ақша
қаражаттарын көбейтуге болады. Осы жағдайда жанұялар өздерінің жинақтарын
немесе ... ... ... қысқартуға мәжбүр болады. Халықтағы
ақшаның азаюы, кәсіпорындардың сату көлемін де ... ал ... да ... ... ... мен кәсіпорындардың
қорлануының төмендеуі, өндіріске инвестицияланудың азаюына алып келеді, ал
бұл өз ... ... ... Қысқаша айтқанды, таза салықтарды
арттыру, жалпы ішкі өнімнің төмендеуіне алып келеді. Ал егер де, ... ... ... ... ... өседі, сонымен қатар тұтыну
да артады, ал бөл ЖІӨ ... ... ... экономиканы реттеу мемлекеттік сатып алу көлемін өзгерту
шаралары арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік сатып алуды ынталандыру ... ... ... кәсіпорындардың мемлекетке тауарлар мен
қызметтерін өткізуі, ... ... ... ал егер ... ... ... халықтың жалақысы артатын болса, олардың табысы
артады және ... ... ... қамтылу өседі. ... ... ... ... болсақ, бұл ЖІӨ өсуін төмендетеді, содан
халықтың табыстылығы мен жұмыспен қамтылуына теріс әсерін тигізеді.
Осы орайда ... кіші ... ... мен ... ... жай ... ... жасап өтейік.
Кіші кәсіпкерлік Қазақстанда экономика субьекті ретінде он жылдан аса
әрекет етуде. Өткен ... кіші ... ... ... база ... оны ... мен жүзеге асыру механизмі мемлекеттің
саясатымен алдағы ... ... ... қолдау құрылымы
қалыптастырылған.
Алайда айта кету ... ... ... ... ... ... көп бөлігі бойынша теңгерімсіздік жағдайда. Бұл
көбінесе, мемлекеттегі ... ... ... ... ... ... орташа және кіші бизнестің дамуымен де байланысты.
Қазақстандық кәсіпкерліктің дамуы мемлкеттік органдардың араласуымен
жүзеге асып жатыр.
Кіші кәсіпкерліктің ... ... мен ... келесі
көрсеткіштермен қарастырайық
Қазақстан Республикасының Агенттігінің мәліметтері ... 2005 ... ... ... кіші ... ... саны өсіп, 17,9% құрады және 01.01.06 жылға ... 521,5 ... ... ... 25% ... ... ұйымдар заңды тұлғалар, ... ... ... (46%) және ... ... 149мың (29%)
құрады. (2.сурет).
2-сурет 01.01.06ж. Қазақстандағы жеке кәсіпкер субъектілерінің құрылымы
Кіші кәсіпкерлік субьектілерінің ... ... саны ... ... (2004 ж.) салыстырғанда артып, 412мыңға жетті, бірақ та ... ... ... ... жоқ. Істеп тұрған заңды тұлғалар саны 93,5мың
немесе заңды ... ... ... 71% ... ... 195,6мың ұйым (81%) және шаруалыр шаруашылығы 122,9мың (82%).
(3.сурет).
3-сурет 01.01.06ж. Қазақстандағы әрекет ететін жеке ... ... мен ... ...... ... Қазақстанның істеп тұрған кіші
кәсіпкерлердің құрылымы мен ... ... ... ... ... ... әрекеті бар
және әрекеті жоқ болып бөлінеді. Ал осыдан, әрекеті бар заңды ... ... ... ... бар – ... ... ... 49,4% заңды
тұлғалардың жалпы санынан;
- жаңа - өз ... ...... ... ... уақытша әрекетін тоқтатқандар – 25,4мың ұйымдар (29,5%).
Әрекеті жоқ заңды тұлғалар былай бөлінеді:
- жойылу үдерісіндегі ұйымдар – ... (4,6%) ... ... ... жоқ) – ... (95,4%) ... ... Қазақстандағы жеке кәсіпкерлердің әрекет ететін /әрекет етпейтін/
субъектілерінің құрылымы
2.3. Сурет – Қазақстанның ... бар ... жоқ) кіші ... құрылымы.
Кіші кәсіпкерлік субьектілерімен 01.01.06ж. ашылған жұмыс орындарының саны
1249,2мың құрады, бұл 7% алдағы жылдан үлкен. Оның ... ... ... ... орны немесе жалпы санының 39%, шаруалар шаруашылығы 376,7мың
(30%) құрады.
2.4. ...... кіші ... субьектілерімен ашылған
жұмыс орындарының саны (мың жұмыс орны).
Әрекеті бар заңды тұлғалардың саны ішінде ең көбі кіші ... ... ... ... 6 адам – 75,2%, ал ең ... ... ... 31-40 адам – 1,3%. Әрекеті бар заңды
тұлғаларда ... ... ... ... ... 41-50 ... ... сурет Қазақстандағы жеке кәсіпкер субъектілерімен жасалған жұмыс
орындарының саны (мың жұмыс орны)
6- сурет Жеке кәсіпкер ... ... ... ... ... Сурет – жұмыс орны бойынша кіші кәсіпкерлік субьектілерінің
құрылымы.
2005 жыл бойынша кіші ... ... ... ... ... ... ... 670 515,9млн. тенге, бұл алдынғы жылмен
салыстырғанда 7,9% өсті деген сөз. (7.сурет)
7- ... ... ... ... ... ... қызметті өндіруден
жеке кәсіпкер субъектілерінің пайдасы
2.6. Сурет – ... ... кіші ... ... ... ... түскен табысы.
Бір жұмысшыға өткізуден заңды тұлғалар үшін ... ... ... мың ... құрады, ал жеке тұлғалар үшін 140 мың тенег құрады.
Кіші кәсіпкерлік құрылымы соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... автокөлік жөндеу және үй
шаруашылығына керекті заттарды дайындау салалары алып жатыр және оның саны
165 769 мың субьект (308 мың адам ... ... ... ... ... жөн Қазақстанның
экономикасында кіші кәсіпкерлік тұрақты даму мен өсу жолында.
Кәсіпкерлікке қолдау ретінде ... ... ... ... ... ... көрсету ретінде көптеген
субьектілер ... ... ... ... ... ... келісілмеген.
Көптеген шаралар стратегиялық мақсаттардан ауытқып жүзеге ... ... ... ... ... орындалмайды.
кіші кәсіпкерлік жағдайын талдау мен анализдеу нәтижесі бойынша кіші
бизнестің толы, барлық потенциалы қолданылмайды, сол ... ... ... ... ... іске ... кіші ... фунционалдық сипаттама Кесте 2.9.
|Кіші бизнес қызметтері ... ... ... ... |
|1 |2 |3 ... |Өнімді (қызметті) өндіру |Ғылыми-техникалық үдеріс |
| ... ... көзі ... бойынша алға |
| ... ... ... |
| ... ... |Ірі ... |
| ... нәтижелері үшін |кооперациялау |
| ... ынта мен ... тең ... |
| ... даму ... |
| ... ... | |
| ... | |
| ... ... орындарын ашу.| ... ... ... |Жас ... ... |
| ... ... ашу |мен оқыту |
| ... ... ... ... |
| ... ... |таптардың потенциалын |
| ... ... ... ... | ... ... мен |
| | ... ретті шикізатты |
| | ... ... |
| | ... кәсіпорындар |
| | |ашу. ... ... ... ... ... ... ... анықталып отыр. Кіші және орташа ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... қолдау саласын
жүйелеп, әр элементін үлкен мақсаттарға жетуге қалыптастыру.
Республикамызда жүргізіліп жатқан әрбір салық реформалары ... ... мен ... ... ... тигізеді. Сондықтан
да салық саясатында кәсіпорынға, оның өндірістік ерекшеліктерін ... ... ... ... есебі мен талдауы әдістерін жасау
қажеттілігі туындады. Ондай әдістер салық және шаруашылық ... ... ... ... ... ... беретін әсеріне
салыстырмалы талдау жасауға да мүмкіндік береді.
Мәжіліс Төрағасының орынбасары Сергей ... ... ... 16 ... ... ... сағатында «Салық саясаты: қорытындылары
мен перспективалары» деген тақырыбындағы талқылау барысында Экономика ... ... ... Қайрат Келімбетовтің баяндамасында: бұдан
былай шағын және орта ... ... ... иек ... ... ... ... экономикалық
аймақтар қатарына "Оңтүстік» аймағы қосылатындығын, осы мәселелер жөнінде
Салық кодексіне өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... төрағасы Кенжеғали Сағадиевтің қосымша баяндамасында:
елімізде кәсіпкерлікпен айналысудың қымбатқа ... ... айта ... ... ... ... 30 ... 25 пайызға дейін
төмендету қажет екендігін айтты.
Депутат Кенжеғали Сағадиевтің ... ... ... ... байланысты шамамен 12 миллиардтай АҚШ доллары көлеміндегі қаржы
көлеңкелі айналыста жүр. Халық қалаулылары қосымша ... ... ... 15 ... төмендетудің оң нәтиже ... ... ... ... ... ... алға ... отырып, салық
мөлшерлерін төмендетіп, салық ауыртпалығын жеңілдетуді ... ... ... ... ... ... Министрі Қ.Келімбетов мырза
салық мөлшерін бірден төмендетуді қоштай қойған жоқ. Оның себебін: ол ... ... ... ... бар ... ... ... - деп
түсіндірді.
Депутаттар халық қамын ойлау мақсатында салық ... ... ал ... және басқа да бюджетке ... ... ... ... жағының негізгі бөліп құралатынын, сол жинақталған
қаржыдан мемлекеттің болашаққа жоспарлап отырған ... ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік
беретінін ескерер болсақ, халық қалаулыларының ұсынысын қолдау қазіргі
кезенде мүмкін емес деп ... ... ... ... ... ... - әлеуметтік салада көп қаржы жұмсауды қажет ететін сияқты.
Салық- қаржы әдебиеттерінде салық ауыртпалығына макроэкономикалық
сипатта ... ... ... ... түсімдерінің жалпы сомасының қатынасы
ретінде ... ... ... ... ... ... қарап, қазіргі салық ауыртпалығы түсінігімен байланысын ашуға
әрекет етер болсақ, салық ауыртпалығын ... мен ... ... деп ... ... ... қажет. Мұндағы тұтынушы ретінде
тұрғындарды, өндіруші ретінде кәсіпорындарды аламыз. Біріншіден, салық
ауыртпалығының ... болу және ... ... ... ... ... ... Екіншіден, салық ауыртпалығын экономикалық
теория позициясының есептеу ... ... ... шығу ... ... ... ресми түрде аталып
отырмаса да салық пайда болған десек артық ... еді. ... ... салық және тағы басқа да ... ... ... ... ... да бір өз ... бөлігін мемлекетке қайтарымсыз
береді. Соның нәтижесінде салық төлеуші белгілі бір көлемде шығын жасайды.
Міне, осы сипатта салықтар ... ... ... әсер етеді
де, кез-келген салық белгілі бір көлемде салық төлеушіге өз ... ... ... ... ... ... ... құрылысы мен
саяси іс-бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің ... ... ... қайта белудің басты қаржылық құралы, мемлекеттің кірістерін
және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі ... ... ... ... ... ... ... көрінеді, ал
салықтарды әлеуметтік-экономикалық мәні, олардың түрлері мен рөлі ... ... мен ... ... және ... Белгілі философ Френсис Бэкон салықтарды төлеу - әрбір
азаматтың ... ... ... ... ... ... 35-ші ... заңды түрде
белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті ... ... ... әрі міндеті болып табылады, - деп жазылған /58,б./
Салықтарда ежелден салық жүктемесін (салық, ауыртпалығын) бөлудің, екі
қағидаты қалыптасқан:
1) пайда (алынған игіліктер) ... ... ... (төлем қабілеттілігі) қағидаты.
Алынған игіліктерге және төлем қабілеттілігіне ... ... ... ... ... ... және ... қарай олардың өзгеруіне саяды.
Салықты ұтымды ұйымдастырудың классикалық қағидаттарын бұрын А.Смит
ұсынған еді. Олар мынаған саяды:
1) салық ... ... ... ... ... ... ... қағидаты);
2) салықтың мөлшері мен оны төлеу мерзімі алдын ала және дәл анықталуы
керек (анықтылық қағидаты);
3) әрбір ... ... үшін ... ... ... және әдіспен
алынуы тиіс ( қолайлылық қағидаты);
4) салықты алудың шығындары өте аз болуы тиіс (үнем ... ... ... ... ... ... жоқ өтті,
бұл процесске ... ... және ... ... - ... ... нышаны емес, бостандықтың нышаны» деп қорытынды
жасауға мүмкіндік берді. Салық салудың кейінгі даму барысында ... ... ... ... ... айтылған қағидалары сақталмаған салық жүйесінде
қоғамдағы салық ауыртпалығын әділетсіз бөлуге әкеп ... ... ... ... әкеп ... мемлекетті тек
экономикалық емес саяси, әлеуметтік дәғдарысқа ... ... ... жаппай төленбеу сипаты, айналыс қаржыларының
тапшылығы тек ... ... ... ... ... ғана ... қолайсыз макроэкономикалық жағдайларға, оның ішіндегі
салық ауыртпалығының шектен тыс болуына да байланысты болып отыруы мүмкін.
У.Баймұратовтың айтуынша: ... мен ... өнім ... өз
ауыртпалығын береді. Бұл әсіресе қосылған құн салығынан (әрі қарай ҚҚС)
көрінеді. ҚҚС ... ... ... де ... қолданылады. Оның қолданылуы
сұранысты төмендетіп, экономиканың дамуына кері әсерін ... ... ... ... ... ... мен ... салу базасының шикізатты
өндеу барысының экономикалық өсімді реттеудің үлкен потенциалы ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады. Бұл салық
түрінің мөлшерінің өзгеруі кәсіпорын өндірісінің көлемі мен ... ... ... әсер ... ... ... ҚҚС ... қолындағы мықты экономикалық реттеуші болып табылады.
Тек ҚҚС емес ... ... ... ... ... ... акциздерді жасырудың тиімділігін керуге
тартады. Жанама ... ... ... ... ... экономиканың басым бөлігін құрап отыр. Жанама
салықтар ... ... әсер ... ... ... сұранысына себеп
болады. Сонда жанама салықтар мөлшері ... көп ... баға ... ... да, сұраныстың төмендеуіне әкеп соғады. Сұраныстың төмендеуі
өндірістегі ұсынысты ... сол ... ... ... ... Бұл ... өз кезегінде макроэкономикаға да кері әсерін береді.
Ал салық ауыртпалығын экономикалық теория позициясынан есептеу ... үшін ... ... - тұтынушыға пайдалылық және артықшылық
ұғымдарын анықтау болсын делік. Пайдалылық ұғымына ... ... ... ... бір пайдалылығына қарап алады, яғни, тауарды емес оның
бойындағы ... ... Ал сол ... өз ... ... ... мүмкін. Мысалы: 1000 теңге тұратын тауарға 30 % ... ... ... ... ... 1300 теңгеге алады, бірақ өндіруші үшін
тауардың пайдалылығы 1000 теңге болады. Яғни, мұнда ... ... ... өз ... ... ... алып ... Осыдан келіп, салықтар
сомасы бағаларға қатты салмақ түсірмесе, артық ауыртпалық та ... ... ... ... ... арқылы өз игілігін қосымша ... де ... ... Бұл ... ... ... үшін қандай да бір
ағымдағы уақыт кезеңінде көрсеткіш бола алады. Осы ... ... ... үш құрамдас бөліктен тұтынушыға түсетін ауыртпалық,
өндірушіге түсетін ауыртпалық. сонымен қатар ... ... үшін ... ... деп қорытындылауға болатын сияқты.
Сұраныс пен ұсыныс түсініктерін, олардың икемділігін ... ... ... ... ... ... кім ... анықтауға
болады. 1-суретте отандық шараптың белгілі бір сұрыпының ... ... ... ... 4 ... ал ... саны 15 млн. Шөлмек
делік. Енді үкімет тарапынан әр бір шөлмек шарапқа 1 ... ... ... сатылғанына салынатын салық енгізді деп есептейміз, бұл салықты кім
төлейді: өндіруші ме, тұтынушы ма? Немесе ... ... ... ... салық сатушыға салынады десек онда бұл салықты ұсынымдағы тауар
бағасына үстеме ретінде қарастыруымызға болады. ... ... ... ... көлеміне жоғары көтеріледі. Солайша егер ... 5 ... ... ... ... 2 ... ... ұсынбақ болған еді
де, енді оны данасына 3 доллар бағамен алуына тура келеді (2 доллар бағасы+
1 доллар ... ... ... ... ... ... ... алу үшін
тауар бірлігінен 1 долларға артық табыс түсіруі тиіс. Салық ұсыныс қисығын
1-суреттегідей жоғары қозғалтады, мұндағы салықсыз ... ... - ... ... ... ұсыныс қисығы - St әріптерімен белгіленген.
Егер сұраныс пен ... ... ... ... мен
енгізілгеннен кейінгі арақатынасын мұқият салыстырсақ, онда ... ... баға 4 ... ... ... енгізілгеннен кейінгі баға
4,5 доллар екендігін көреміз. Сонда ... ... ... ... бейнесінде төлесе өндіруші екінші жартысын төмендетілген баға есебінен
төлеп ... ... 50 цент ... ... өндіруші мемлекетке 1 доллар
салық төлеп 3,5 доллар ... Бұл ... ... мен ... ... тең ... отыр.
Егер сұраныс пен ұсыныс икемділігі 1-суреттегіден басқа ... ... ... бөлу де басқаша болар еді. Мұнда екі ереже бар:
1. Тауарға сұраныс неғұрлым икемсіз, ұсыныс ... ... ... салық ауыртпалығының көп бөліп тұтынушыға түседі.
Сұраныс абсолютті икемді болғанда салықты түгелдей сатушы төлейді де,
абсолютті икемсіз болған жағдайда ... ... ... неғұрлым аз икемді болған сайын сұраныс тұрақты ... ... ... бөлігін өндіруші төлейді.
Ұсыныс икемді болса, салықтың басым көп бөлігін тұтынушы төлейді де,
аз бөлігін сатушы төлейді. Ал ... ... ... ... ... ... бой ... яғни, акциз салығының негізгі бөлігін сатушы төлейді де,
азырақ бөлігі тұтынушыға түседі. Оның үстіне ұсыныс икемсіз ... ... ... де азаяды. Ұсыныс икемсіз болатын тауарға мысал ретінде
алтынды алуымызға болады, мұндағы салық ... ... ... ... ... ... тауар ретінде допты алсақ болады. Мұнда
салықтың ... ... ... ... ... ұсыныс пен сұраныстың типтік динамикасы бар
нарықта акциз салығының бір бөлігін өндіруші, ... ... ... Шараптарға салынатын 1 доллар мөлшеріндегі акциз ... ... ... ... 4 ... 4,5 ... ... тепе-теңдік санын
15 млн. бөтелкеден 12,5 млн. бөтелкеге азайтып отыр. Мемлекеттік бюджетке
12,5 млн. доллар салық ... отыр (1 ... 12,5 ... Бұл ... 2 ... efac ... көрінеді. Бұл жағдайда сұраныс пен ұсыныс
икемділіп салық сомасын тең бөлісіп, яғни, тұтынушы 6,5 млн. ... ... ... бұл ... ... ... игіліктерге жұмсайтын болғандықтан,
тұтынушылар мен өндірушілер өз қаржысын ... беру ... сол ... ... ... халыққа қызмет көрсетіледі. Сондықтан өндіруші
де, тұтынушы да ештеңе жоғалтпайды десек те болады.
Шарапқа салынатын 1 ... ... ... - ... ... 12,5 млн. ... төлеуін және өндіріліп, ... ... ... 2,5 млн. ... ... ... ... Салық
енгізілгеніне дейінгі сұраныс пен ұсыныс 2,5 млн. бөтелкеге көп болған, бұл
дегеніміз оны ... ... сома ... ... ... болғандығын
білдіреді. Оны мынадан көруге болады, 2- суретте аb сегменті сұраныс қисығы
D салық енгізілгенге дейін сатып алынған әрбір 2,5 млн. ... ... ... дайын екендігін көрсетіп тұр. Екінші жағынан, сb сегменті S
ұсыныс қисығы ... ... ... ... көрсетеді. Көріп
отырғанымыздай, шекті сатудан түскен түсінмен (ab сегментінен) шекті ... ... асып ... 2,5 млн. ... ... ... нашарлауын аbс үшбұрышында көрініп тұр.
Бұл үшбұрыш салық енгізу нәтижесінде шектен тыс салық ... ... үшін ... ... ... Мұнда айта кететін
жай, қоғамға түсетін салық ауыртпалығы, нақты ... ... ... 12,5 млн. ... асып ... Жалпы салықтар сомасы графикте
efac салықтық түсімдер мен abc ... ... ... ... ... ... төлеушіден мемлекетке өткендігін, ал авс үшбұрышы
қоғамның таза шығынын білдіреді. Шектен тыс салық ауыртпалығы дегеніміз ... ... ... ... ... отырып, салық түсімдерінен асып
кеткендегі салық көлемі:
шектен тыс салық ауыртпалығы = жалпы ауыртпалық - салық түсімдері.
Көптеген ... ... ... асып ... жалпы салық
ауыртпалығын береді. ... ... тыс ... ... ... ... пен сұраныстың икемділігіне байланысты.
Сондықтан олар ең оңтайлы салық салу жүйесіндегі ... тыс ... ... тиіс. Көптеген жағдайларда салық салу жүйесін таңдау
барысында үкімет тарапынан басқа сала немесе ... ... ... ... ... ... ауыртпалығын шектен тыс етіп қою ... ... ... қаржы-қаражаттардың аса көп ... ... ... ... ... ... негізінде келетін негізгі қорытындымыз,
акциз немесе қосымша құн салығының шектен тыс ... ... ... ... түсімдер) әр түрлі нарықта ұсыныс пен сұраныс
икемділігіне байланысты түрліше ... Ал ... ... ... ... пен ... икемділігі жоғары болған сайын, салықтың
шектен тыс ауыртпалығы соғұрлым жоғары болады. Екі ... ... ... ... ... ауыртпалығын беруі шарт емес. Бұл жағдай ... қай ... ... ... заң шығарушылар тарапына ... ... ... ... ... ... ... ғылым, білім, ғылымдық сала, әлемдік технология ... ... ... ... ... болып келеді және бай мен кедей
мемлекеттер ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің ойынша, дамудың маңызды бағыты
әрқашан инновациялық жетілдіру болып келеді.
Соңғы кездері ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық және инновациялық
потенциалды дамыту, ... ... ... ... мен ... ... келеді.
Инновациялық үдерістер белгілі түрде таңдалған инновациялық
стратегиямен ... ... ол ... ... дамуынынң
өндірістік салаларының дамуын анықтайды. (кесте )
Кәсіпорынның инновациялық потенциялын дамыту үшін ... ... ... ... және ... ... ... Ол нақты мақсатқа көзделіп, талапты механизмді
қажет етіп, анықтылған қағидаларға сәйкес ... ... бір ... ... ... ... соңғы
мақсаты тек ғылыми-техникалық және инновациялық әрекетті құру ғана ... ... ... өндірісінің құлдырауын жеңу, оның құрылымдық
қайта құрылыуын және ... өнім ... ... ... ... ... және ішкі мен ... нарықта көрінісін
жетілдіру, жаңа жұмыс орындарын қалыптастыру, инновациялық потенциялды
дамыту болып келеді. Инфрақұрылымды құру ... ... ... етеді
және кәсіпорынның құрылатын және бар құрылымын бір ұйымдық-экономикалық
жүйеге енгізу.
Кәсіпорындардағы ... ... ... ... ... және ... әрекеттің даму деңгейін
анықтау үшін, мақсатты түрде интеграциялық түсінікті қолданған жөн ... ... ... онда түрлі ғылыми ... ... бар, ... ... ... ... жұмыс
көлемі және т.б.
Кәсіпорынның инновациялық потенциялын реттеу әдістері
Кесте 2.10
|Реттеу әдістері ... ... ... технологиялыар мен техниканы, |
| ... ... ... |
| ... және ұйымдық-технологиялық |
| ... ... ... ... ... банктік және |
| ... ... ... |
| ... инвестициялық жеңілдіктер,|
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... т.б. ... ... ... жолында |
| ... ... |
| ... ... ... пен орта |
| ... ... ... ... |
| ... және т.б. ... ... ... ойын |
| ... ... (заңды және заң |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... сонымен қатар,
салықтық жеңілдіктер мен амортизацияның ... ... ... ... ... ... пен экономикалық даму арасындағы тура
тәуелділік ... ... ... ынталандыру маңыздылығын
анықтайды, сондай-ақ салықтық заңнама нормалары ... ... кету ... ... ... кодексі инновациялық ... ... ... ... Тек ... ... ... салықтық преференциялар корпоративтік табыс салығы,
жер салығы және мүлік салығы бойынша беріледі.
Ивестициялық салықтық преференциялар – ... ... ... ... ... салық төлеушілердің жиынтық жылдық ... ... ... ... ... ... болып, жаңа және
өндірісті кеңейту ... ... ... ... ... ... жатқан заңды тұлғалар, мүлікке салық төлеуден босатылады, ... ... ... ... ... ... кеңейту немесе
жаңғырту мақсатында инвестициялық жобаны іске ... ... ... сонымен қатар инвестициялық жобаны іске асыру үшін қолданыстағы
жер учаскелері жер ... ... ... ... ... ... преференцияларды қолдану үшін тұрақтандырылған
активтерді инвестициялық ... ... рет ... қолдану, оған қайта
құруға өндірілген бөлікте қайта құру ... қоса ... ... ... әдістердің бірі инвестициялық
салықтық несие беру болып келеді. ... ... ... ... ... салықтық несие бойынша табысқа салық
төмендетілген, аймақтық және жергілікті салық ... бір ... ... ... ... сомасын төлеп, ол бойынга пайыздарды төлеу болып келеді.
Салықтық төлемдерді максималды түрде төмендету, есептік ... ... ... 60%-нан аспау керек. Несие бойынша мөлшерлеме орталық
банкпен ... ... 1/2 ... емес және 3/4 ... емес бекітілу
керек. Осындай шаралар ... ... ... ... тағы да бір әдісі үдетілген амортизаиця.
Мұнда ... ... ... ...... ... ... Cпи – ай бойынша
негізгі қаражатты пайдалы ... ... ... нормасы негізгі қаражаттың қалдық құнына қолданылады,
және амортизациялық ... ... құны ... 20% жетпегенше
саналады. Келесі айдан амортизацияны есептеу алгоритмі өзгереді. ... бір ... ... қолданылады, ал айлық амортизациялық алымдар
жаңағы базаны пайдалы уақытқа қолдануға қалған ай ... бөлу ... ... емес ... емес ... ... ... ұйымдарға қолданған жөн,
себебі ол жаңадан енгізілген негізгі құралды қолдану периодында таза ... ... ... ... Осы ... кезінде төлем
қабілеттілігін жоғалту тәуекелі артады. Бір ... ... ... алынған несие бойынша міндеттемені өтеу керек, ал екінші жағынан
инновациялық өнім өзін нақты нарықта көрсетпегенше, сату көлемдері мен ... ... ... ... ... ... ... ол салық төлемдерін
қысқартады, бірақ та ақша қаражаттарының қайтуын қамтамасыз етпейді. Осы
жағымды жағдай таза ақша ... ... ... ... ... үдерісін салық есебінде үдету амортизацияның ... ... ... ... ... ... ... орта және көтеріңкі алмасу жағдайларында қолданылатын
негізгі құралдарға 2 көп ... ... ... ... ... ... құрал-жабдық үшін 3
көп емес;
- ауыл ... ... ... ... ... ... 2 көп емес;
- ерекше экономикалық зонаның өнеркәсіптік өндірістік ... ... ... үшін 2 көп ... ... екіншісіне назар аударғаныңыз жөн болады.
Лизинг жаңа құрал-жабдықтар мен транспортты ... ... ... күн ... түрлі салалы кәсіпорындар арасында таралуда.
Лизингтің негізгі құралдарды жалға алу немесе несиеге алу ... ... ... ... нормасын үш есе арттырады. Ал ерекше
коэффициенттің сызықтық емес ... ... ... ... ... ұнемдеуді береді /52,б.20/.
Технологияларды сатып алу үшін кететін ... ... ... ... ... емес ... сатып алуға кететін шығындар
болып жіктеледі, келесілері, құнды қалыптастырмай, ... ... ... ... амортизация құрамына кіреді, олар сызықтық не
сызықтық емес әдімпен ... ... ... ... ... ... Біздің қолданыстағы Қазақстандық салық заңнама
экономикалық негізделегн және ... ... ... барлық түрлерін жалпы шығын құрамына енгізуге рұқсат етпейді.
Осылай, инновациялық сферадағы негізгі анықтамалар ... ... ... шешілмеген.
Осы проблеманы шешудің келесідей тәсілдері бар:
Мысалы, Ұлыбританияда НИОКР-ға салықтық ... ... ... ... ... асыруға қатысты персоналдың еңбегін төлеу;
НИОКР-ды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда кететін немесе қайта өндірілетін ... ... ... ... орындау барысында кететін физикалық
материалдар);
НИОКР-ды жүзеге асыру кезінде электро-қуатқа, ... ... ... ... ... ... (яғни, МСП және үлкен компания үшін) типіне сай НИОКР қосалқы
мердігерлікті жүргізу үшін шығындарға ... ... ... Кейбір
ережелер бойынша, субсидии немесе гранттар алатын ... ... ... бар ... шығын көлемі мүлдем қысқартылуы мүмкін.
НИОКР-ге шығындар тізімін Қазақстандық заңнамаға ... ... ... ... ... ... -ге ... жеңілдіктер компанияларға табыстың
салық салу базасын 125-тен 150% сомаға қысқарту ... ... ... шегерілетіндей шығындарды ұлғайту, осы
механизмді заңға енгізу керек).
2. ... ... ... кәсіпорындардың басшыларының
ұсыныстарын қарастырған дұрыс: ҒЗТЖ-дің шығынд тізімін ... ... ... салу ... ... деп, ... ... қолдануды ұсынады:
- жөнелтілген тауарлардың, орындалған ... ... ... ... жөнелтілген инновациялық
тауарлардың үлесі бар күтермен 20%-тен кем емес ... ... ... ... мен қызметтердің
көлемінің өсуі өз күшімен қойылымды бағалармен 15% кем ... ... ... ... ... ... ... көлемінен өз күшімен ... 15% ... ... ... ... мен қызметтердің жалпы көлемінен зерттеулер мен
құралдарға өз күшімен 5% кем емес шығындар.
3 Бөлім. Іскерлік белсенділікті реттеудің ... ... ... ... ... ... құру ... жүйенің қаншалықты дұрыс құрылғанын анықтау үшін және ... ... мен ... ... арттыру шарттарын қалыптастыру
үшін, алдымен салық салу қағидаларын ... ... ... ... ... салықты тек мемлекеттің
қажеттілігіне қарай ... еді. ... жаңа ... ... болуы
обьективті түрде салық салудың ғылыми теорияларын қалыптастырды. ... ... Д. ... А. ... ... ғалымдар шаруашылық субьектілердің
мүдделерін қорғайтын универсалды ... ... және ... соған сүйене салық алу керек.
Қазіргі кезде дамыған елдердің салық жүйелерінде осы қағидалар ... ... Осы ... бұзу ... ... ... нашарлауына әкеледі, әлеуметтік шиеленістің күрделенуі және
іскерлік белсенділіктің төмендуіне әкеледі.
Салық жүйесіне талаптарды және салық төлеушілердің ... ... Смит ... ... 1776 жылы Ол жазған: «Мемлекеттің азаматтары
өзінің күші мен қабілеттерімен үкіметті қаржыландыруға қатысу керек, ... ... ... ... өз табыстарымен. Әр тұлға ... ... ... ... анықталу керек...Әр салық алу әдісі мен уақыты
салық төлеушіге ыңғайлы болатындай салыну керек...Әр салық ерекше айқындалу
керек, яғни ... ... ... ... ... кем болу
керек» /53,б.588-589/.
Осыдан, А. Смиттің ... ... ... ... айтылған:
1. Салық салудың әділеттілік қағидасы, барлық төлеушілер арасында
салық ауыртпалылығын тең етіп бөлу. Оған ... тең ... бөлу ... ... ... яғни ... алынатын салық сомасының бірдей болуы. А. Смиттің
еңбегі бұл «салық әділеттілігін» әр азаматтан алынатын салықтың
мөлшерлестігін ... яғни ол ... ... ... ... «Көп алтын (иемденген), салықты да көп төлеу
керек» /53,б.588-589/. Яғни, осы қағиданың ... ... ... ... ... ... керек;
екіншіден, төлеушілердің өзермес қасиеттеріне қарай (вертикаль
бойынша теңдік) ... ал ... ... ... ... Басқа жақтан, бір жағдайлы критерии түрінде болса, оларға
бірдей салық салу ... болу ... ... ... ретінде
төлеушілердің салық ауыртпалығы олардығ алатын табысымен және
кететін ... ... ... ... ... ... А. Смиттің ойынша, алдын ала
және ашық ... ... 1. ... – осы ... ... ... ... міндетті тұлғаға немесе ұйымға; 3. салық төлеу
мерзімі; 4. салық ретінде төлейтін салық сомасы немесе ... ... ... немесе мүлік. Осы қағида сонымен қатар,
салық заңының тұрақтылығын талап етеді.
3. Тиімділік қағидасы, салық төлеушінің өз салық ... ... ... ... ... ... ... минимизациялау. Бұрыңғы кездері мемлекет арнайы
шарттарды енгізе отырып, ... ... ... ... ... жаман әсер етті (ыңғайсыз уақыт пен
ыңғайсыз жерде салықты төлеу, негізделмей салықтың жиі алынуы,
делдал ... ... ... ал оларды салық төлеушілер ұстау керек
еді., т.б.).
Қазірде осы қағида ... ... ... ... ... салық міндеттерін орындауға, яғни салық есебін
жүргізу мен салық ... ... ... ... ... алу ... ... кезінде бұл сома онша үлкен есем еді, ал қазіргі кезде кәсіпорындар
мен азаматтардың қосымша шығындары ... ... ... ... ... ... салық төлеушілердің осындай шығындары есепке алынып,
бақыланып отыр (мысылы, ... кез ... ... ... ... болса, онда жаңа салық декларациясын толтыруға кететін әр орташа
салық төлеушінің уақыты есептеліп, баспаға жіберіледі).
Екіншіден, Салық ... ... өсу ... ... ... керек, яғни салық заңнамасын күрделендіру, салық бақылауын қамтамасыз
ету шығыдары (салық ставкасының өсуімен, оны күшейту мен ... ... ... ... ... ... және оларды ең жаңа
техникалық құралдармен ... ету. ... ... ... мен ... ... ... үлестік шығындарды алынатын салық бірлігіне
кемітуге мүмкіндік береді. Яғни, бұрын ... ... ... үшін ... 25-30% ... ... ... салықты жинау қазына үшін 5-7%
құрайды. Алайда, салықтың түріне қарай осы мәндердің шашуы әлі ... де ... ... ... құн ... ... оның ... алынған
сомасынан 2,5-3% кететін болса, табыс салығы үшін 10% және одан көп ... ... ... «кез ... ... ... ... иемденген.
Айтылған қағидалар неміс ғалымы А. ... ... ... ... ... ол салық салу жеткіліктілігін (мемлекетке керекті
сомадан аспацтындай бюджетке ақша жинау), оның икемділігін ... ... ... ... таңдау қағидасы және салықты ауыстыру
есебін енгізді.
Салық ауыртпалылығы түсінігін салық ставкаларының ... ... ... салу ... анықталатындай, сонымен қатар салық
төлеушілердің мүддесін ... ... салу ... қаншалықты
сақталғандығын және қаншалықты мемлекет саясаты салық төлеушілер арасында
қолдауға ие екендігімен қарастырылады.
Британдық специялитердің бірі Я. ... ... ... ... ... ... және ... құқықтарын
сыйлайтын салық жүйесін ... ... ... ... Я. Ламперт
экономикалық әділеттілікті өзінің неоклассикалық түсінігінде келесідей
Қазіргі салық қағидаларын ... ... салу ... тұтынушылардың шығындарына, жинақтарына
нейтралды болу керек, яғни өнеркәсіпке залал келтірмеу керек,
тұтынушылардың ... ... ... және ... ... кедергі болмау керек;
2. жәрдемақы алатын азаматтар салық ... ал ... ... ... екі ... ... салудан аулық болу керек. Мысалы, салық
төленгеннен кейін кәсіпорынмен иемденген ... ... соң тағы да ... ... ... барлық салықтар тек табыстан алынады, бірақ та жалақы ... ... ... ... салықтар тек жеке тұлғалардан алыну керек және тек тікелей түде.
Жанама салықтарды жинау жеңіл болғанымен, мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... әрдайым тұрақты болу керек. Бұл пункт ең таласты
және жүзеге асыруға қиын;
7. салықты жинаудың басы мен аяғы ... ... ... ... ... ... ... нақты шаруашылық жағдаймен сәйкес орыналу керек;
аяқталмаған мәміледен ... ... ... жою ... салық салу негіздемесі соттық билікпен күшейтілу керек; ... ... ... ... өзіне жауапкершілікті алуға рұсат
берген дұрыс.
10. салықтар штрафтар мен басқа ақшалық санкциялардан бөлек ... ... ... төлеушіге берілген құны қайтарылуы керек. Салық
төлеуші мен қоғам (мемлекет) – тең ... ... ... ... реттелмейтіндіктен, заңнаманы талап
етеді: «Кесарю - кесарево». Әділеттілік салық салу жүйесінің ең
басты мақсаты бол келеді және ол ... ... ... асырылады /55,б.18/.
Я. Ламперттің ойынша осы қағидаларға сәйкес келетін бір салық түрі бар
– салық төлеушінің иелігіндегі жер учаскесіне ... ... ... ... ... Д.С. ... ... «Қазіргі салық жүйесі еңбекті
салық салумен құрылған. ... ... ... салықтар еңбекті төлеу қорына
пропорционалды алынады. ... Осыда салық жүйесінің парадоксы ... ... ... ... ... үлесі 5-7% құрайды, ал басқа жағынан осы
өндіріс факторынан 70% ... ... ... ... ... ... ... салық салу жүйесі кәсіпкерге жұмысшыларды қолдануға тиімсіз етеді,
содан жұмыс орындарының аз ... ... ... ... Д.С. ... ... болашақта дамуы, нақты өндіріс факторларына сүйенуі
керек, яғни ... ... ... «салық салудың базалық қағидаларын өзгерту керек. ... Ол
үшін салық ауыртпалығын бір салықтан ... ... ... бар ... құрту керек» деген ойымен келіскен дұрыс болады /56,б.7/.
12.
Осыған байланысты М. Алленің жіктеген ... ... ... Жеке ... артықшылығы. Яғни, егер де біз демократиялық және
гуманистік қағиданы ұстансақ, онда адам және оның ... ... ... ... ... келеді, және оның өмірін
ұйымдастыру мақсат ретінде қарастырлымай, керісінше «әр ... ... ... ... ... ... ... Демократиялық және гуманистік қоғамда мемлекет емес, тек
адам басты мақсат пен назар аудару обьектісі ... ... ... мақсатқа салық салу басыңқы болу керек» /57,б.18/.
2. Дискриминациялық емес ... ... ... салықты
ұйымдастыру керек қағидасы. Салық төлеушінің салық ставкасы оның
көрсеткен қызметінің құнының артуымен өсу, осы қағидаға қайшы
келеді.
3. ... ... яғни ... алу ... бас өміріне араласпау
арқылы және азапты тексерусіз» жүргізілу керек /57,б.19/.
4. Нейтралдық пен тиімділік қағидасы – салық экономиканы ... ... ... керек. Оның бағыты – экономикалық
өсудің тиімділігіне әрекет ету, яғни салық арқылы экономикалық
шешімдергі әсер ... ... ... ... қағидасы – М. Алле айтуынша, «қоғамға көрсетілген
қызметтен (мысалы, еңбектік табыс, жоғары ... бар ... үшін ... түскен пайда «заңды» деп танылып, оларға
салық салынбау керек» /57,б.20/.
6. Екі жақты салық ... жою ... ... ... ... ... ... екі жақты салық салуды жою керек – ... бір ... ... бір ... ... рет салық
салынбау керек.
7. Айқындылық қағидасы және озбырлықты ... ... жоқ, жай және ... ... ... керек, ал
салық алу процедурасы мүмкіншілігінше қымбат ... ... ... тиімділік көптүрлі және көп санды, ... ... ... ... болады.
Бірінші, теңдік пен әділеттілік қағидаларын көрсеткен жөн. Салық
ауыртпалылығын бөлу тең болу ... ... әр ... ... ... әділетті үлесін салу керек. Заңды және жеке тұлғалар мемлекетті
қаржыландыруда материалдық ... ... ... ... олар өз ... ... алып ... Бірық, салық салу салық төлеушілер
арасында жалпыға бірдей тең бөліну керек. әлемдік ... ... ... ... жүзеге асырудың екі әдісі бар:
Бірінші әдіс, салық төлеушінің пайдасын қамтамасыз ету. Осы әдіске
сәйкес, салық ... ... ... ... ... ... ... болып келеді, яғни салық төлеушіге төленген салығының бір бөлігі
денсаулық, ... ... ... ... ... ... арқылы қайтарылады. Осыдан, бюджеттің шығындар құрылымы осы
әдіспен байланысы бар.
Екінші әдіс, теңдік пен әділеттілік қағидасы салық ... ... ... ... асырылады. Осы әдіс бюджет ... ... ... ... өз ... ... төлем қабілеттілігіне сай
төлейді.
Салық жүйесін құруда осы екі қағиданың біріктірілуі ең тиімді салық
жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... пен
практиканттар салық салу тиімділік қағидасын ерекшелейді, ол өзіне дербес
қағидаларды ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдауға әсерін тигізбеу керек
не әсері минималды болу керек;
• салық ... ... ... ... мен тұрақтылық саясатын
жүргізуге көмектесу керек;
• елдің салық жүйесін және біріңғай экономикалық кеңістікті бұзатын
салықтар болмау ... ... ... ... қозғалысын шектейтін, немесе ұйымдар мен жеке
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесі салықты экспорттау мүмкіншілігін жою керек. ... бір ... ... ... ... ... табысын құрайтын жергілікті және региондық салықтар
енгізілмеу керек, егер де ... ... бір ... ... ... беру ... жинайтын болса;
• салық жүйесі ерікті түсініккі ие болмадйы, оны қоғамның ... ... ... керек. Салық төлеуші төлейтін салық
нақты анықталу керек: салық төлеу ... ... ... ... белгілі болу керек. Салық ... заң ... ... ... болмау керек;
• әр салықтың тиімділікке талпынысы, мемлекеттің ... ... ... салық аппаратын қаржыландыру. Салық жүйесін
басқаруға ... және ... ... сақтауға кететін
әкімшілік шығындар минималды болу керек;
Салық жүйесінің қалыптасуында салық салу универсализация қағидасы орын
алады. Оның ... екі ... ... ... ... ... салық жүйесі салық төлеушінің мүлкіне, ... ... оның ... не ... да ... ... ... тиімділік талабын қою керек. Сонымен
қатар, салықтар ... ... ... не т.с.с. критерилерге сай белгіленуге ... ... ... ... ... ... болу көзі мен орнына, салық
салу обьектісіне байланыссыз бірдей тәсіл енгізілу ... ... ... және ... ... ... болмайды. Салық ставкалары заңмен ... ... ... ... ... ... ... ставкалардың табыс көлеміне
байланысты дифференциация қағидасы қолданылады. Бұл ... ... ... ... бекітілген тағы бір салық қағидасы бұл салықты алу ... орны ... ... Осы қағидаға сәйкес, салық төлеушіге ыңғайлы уақыт
пен орынды ... ... алу ... ... ... ... ... және тікелей салықтарды
біріктіру қағидасы ерешеленеді. Осы ... ... ... үшін салық
төлеушінің табысы мен мүліктік жағдайын қамтамасыз еті үшін салық түрлері
өзінің көп ... ие ... Осы ... ... үшін мемлекеттің
тұрақтылығы болу керек, аса маңыздысы экономикалық кризис кезіндегі
жағдайда, ... ... ... ... ... және кең салық
базасын қолданып бюджетті толтырған дұрыс болады.
Салық салудың тағы бір ... ... ... ставкасын
ғылыми тәсілмен орнату. Қағиданың мәні, ... ... ... ... ... ... ... етуіне табыс қалу керек деңгейде
болған жөн. Салық ставкаларын ... ... бір ... ... ... ету ... ... бұл экономика мен салық төлеушілердің
жағдайын ... ... ... ... орнату кезінде, салық жеңілдіктері де
орын алу керек, себебі бұл ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Алайда, салық
жеңілдіктері ерекше салық төлеушілерге емес, төлеушілер ... ... ... ... ... салық жүйесі құрылып қызмет ететін
болса, елдің ... ... ... тигізеді. Осындай жүйе көп
функционалды болады және келесідей ... ... жаңа ... ... ашу үшін ... мен жеке
тұлғалардың қаражаттарын инвестициялауға әрекет етеді;
... ... жаңа ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз етеді;
• территориялдық және салалық ... ... ... жүргізу;
• капиталды жинақтауды ынталандыру және өзіндік капиталды
тұтынуды ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру.
Осылай, тиімді салық реттеуді арттыру және экономикалық агенттердің
мүдделеріннің балансын қамтамасыз ... ... даму ... өсуге өту керек, сонымен ... ... ... ... жол ашу, ... ... ... басып алу.
3.2. Іскерлік белсенділікті арттыру салық салуды оптимизациялаудағы
критерии ретінде қарастыру.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің Қазақстан ... ... ең ... ... ... ... ... тікелей әсер ететін заң –
бұл Салық кодексі. Қолданыстағы ... ... ... ... яғни ... ... кәсіпкерлер түгілі, арнайы білімі бар
азаматтардың да жеткілікті түсіне бермейтінін көп айтамыз. Салық
инспекторларының өздері негізгі ... ... ... ... соң, ... ... ... мәселені шешіп жатқандары бар деп атап
өтті, соған орай, Елбасы Салық кодексі өзінің міндетін атқарғаны, өтпелі
кезеңде өз деңгейінде мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... даму жағдайына байланысты жаңа Салық кодексін қабылдау
керектігі жөнінде тапсырма берді. Яғни, Парламент пен Үкіметке осы бағытта
нәтижелі жұмыс істеуді ... ... ... ... ... ... болатын, сонымен жұмыс істей алатын, тікелей ықпалы
бар заң қабылдауымыз қажет.
Салық кодексін қабылдаған уақытта ескеретін бір жәйт бар. Салық ... ... және ... да табиғи байлықтарды өндіруге қатысы жоқ өндіріс
орындарына қазір салық ауыртпашылығы түсіп тұр. Оларға ... ... ... мәселесі қаралып отыр. Бұл бастама ауылға және
кәсіпкерлерге тиімділігін сездіреді деп ойлаймын.
Сонымен қатар, әлемдегі көптеген мемлекеттерде қымбат виллаларда, зәулім
коттедждерде тұратын, ... өте ... ... ... ... ... бар. Қарапайым адам қымбат мәшинеге міне алмайды.
Сондықтан қымбат көлік мінетін, сәулетті виллаларда тұратын, ... ... ... ... ... ... ... салықтары да жоғары
болуы керек. Бұл – әлемде қалыптасқан ... ... да ... ... ... өтті.
Оптималды экономикалық жүйенің негізгі мақсаты болып, қоғамның
шектеулі ресурстарды ... ... ... ... өсіп келе ... ... қанағаттандыру, сонымен экономикалық агентттері мен
мемлекеттің мүдделеріннің бірліктігіне жету үшін ... ... яғни ... ... ... қалдыру және экономикалық
өсуді келесілермен қамтамасыз ету:
• экономиканың нақты ... ... ... мен ... арқылы
салық салу базасын кеңейту;
• ел ішінде тиімді инвестициялық климатты орнату;
• адам капиталын, табыстың өсуін, халықтың өмір сүру ... ету үшін ... ... «көлеңкелі» экономиканың салықтық потенциалын ашу;
• салық органдарының әрекетінің тиімділігін арттыру;
• мемлекет пен салық төлеушінің салық мәдениетін арттыру ... ... ... ... ... ... ... моделін қалыптастыру үшін келесідей
мәселелерді шешу керек:
Біріншіден, экономикалық өсу жағдайдалрында отандық ... ... ... ... мөлшерін анықтау;
Екіншіден, елдің экономикалық жүйесіндегі мемлекет пен экономикалыө
агенттіктер арасындағы мүдделік балансты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... түрлерін оптималды анықтау;
• салық жүйесінің оптималды құрылымын қалыптастыру;
• салықтың ерекше түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... реттеу қағидаларын қолдану мен олардың оптималды бірігуі арқылы
арттыру, экономикалық конъюнктураның өзгерісіне жағымды әсер ... ... ... әсер ету ... ... ... керек.
Төртіншіден, әлеуметтік-экономикалық дамуының шиеленісті проблемаларын
анықтау, салық салуды реформалаумен тығыз байланысты болып келеді.
Экономиканың трансформациондық жағдайындағы ... ... ... ... Қалыптасқан ЖІӨ көлемін, салықтық ... ... ... ... үшін ... беру;
• салық табыстары мен ЖІӨ белгіленген көлеміне жетуде ... ... ... әртүрлі экономикалық агенттіктер арасында салық
ауыртпалылығын бөлуді оптимизациялау;
... ... ... ... және коллективті
мұқтаждықтардың мөлшерін оптималды біріктіруді анықтау;
• салықтық түсімдерді тиімді ... ... ... ... қымбат виллаларда, зәулім
коттед­ждерде тұратын, бағасы өте қымбат автокөліктерге иелік
ететін дәулетті адамдар бар. Қарапайым адам ... ... ... ... ... ... ... сәулетті виллаларда
тұратын, бағасы өте жоғары дүние-мүлікті сатып алатын азаматтардың
төлейтін ... да ... ... керек.

Салық ауыртпалылығы көптеген факторларға байланысты, ... ... ... ... орта ... ... ... жағдайға да анықтауға қиын.
Салық ауыртпалылығы салыстырмалы анализ көрсеткен бойынша Қазақстанда
да және шетелде оның деңгейі ... ... ... ... мемлекеттің қоғаммен тығыз байланысты болуы және ... ... ... ... ... ... экономиканың
түрлі модельдерінде мемлекеттің рөлі де әр ... ... ... ... ... ... ... кепілдендіру береді және
олардың салықтық алымдары ЖІӨ қарай Жапон-германдық модельге ... ... осы ... ... ... жүктеген, ал
англосаксондық модельде, мемлкеттің жеке өмірге араласуы минималды болып
келеді.
Өмір сүру жағдайлары бірдей мемлекеттерде, салықтық ... ЖІӨ ... ... ... ... ... тек ... бірдей болады. Ал, ЖІӨ-
нің абсолютті мөлшері жан басына шаққанда орташа адамның табысынан ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалылығы жайында проблеманы шешу ... және ... ... ... ... балансын табу
болып келеді. Салықтық реттеу мүдделік қарама-қайшылық жағдайларды шешуге
бағытталу керек, яғни мемлекет үшін – ... ... ... ... ету; ... үшін – ... ... жағдайына жағымды
ортаны қалыптастыру: жұқа инвестициялық климат, қаржылық-шаруашылық
әрекетінің ... тең ... ... халық үшін - өмір сүру
деңгейін арттыруға бағытталған шаралар жүйесі.
Қазіргі кезде Қазақстанда салық ... ... ... келесідей
топтық қағидалары бар:
• салық жүйесін тамырлы реформалау қағидасы;
• салық ауыртпалылығын кәсіпорындардан (өндіру саласынан) ... ... ... ... бөлу ... ... ... ретінде О. Тимофеев, А. Виссарионова, И.
Федоров, т.б.;
• қазіргі ... ... ... ... кейбіреуінің салық
ставкасын кемітіп, екіншісін компенсация ретінде жоғарлату
қағидасы. Осы қағиданы ұстанушылар.
Бірінші қағиданы ұстанушылар кейнсиандық ... ... яғни ... ... ... ... ... экономикалық үдерістерді
реттейді. Осы кезде, тура салықтардың бір бөлігін жойып ... ... ... ... ... ... ... кеміту, бірінші ретте ҚҚС
салығын, және жаңа ... ... ... ... ... ... ... жиынтық қаражаттарға табыс, еңбек ресурстары мен ... ... үшін ... ... ... ... субьектілердің
мүлкіне салынатын салықтың ... ... оны ... ... ... ... ... сыртқы шығарылатын капиталға,
жер және экологиялық салық салу болып келеді.
Осы ... ... ... бұл Қазақстанның даму этаптарының
маңыздысының бірі инвестицияларды ... оны ... ... ... ... жету үшін өндірішуге салық ... ... ... ал ... ... ... үдерісін салықпен реттеу. Ал
компенсация механизмі ... ... ... ... ... бұл көбіне ренталық төлем.
Біздің ойымызша, табиғи ресурстарды қолданғаны үшін ... ... ... ... Қазақстан экономикасының алдыңғы қатарында
осы қазба салалары ... ... ... оларға салық салу мөлшерін
арттырса, оның ... қоры ... ... ақ ... ... ... ... ең пайдасы болып келеді, ал бұл өз кезегінде мемлекеттің
әлеуметтік сферадағы мәселелерді шешуде проблема туғызады.
Салық ауыртпалылығын заңды ... ... ... қиғидасы,
біріншісі сияқты өндірісті ынталандырумен байланысты.
Салықтық жоғалтуды ... ... ... ... оны халықтың жеке табысын кеміту арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... (төмендету) мен табысқа салықтың
(дифференсацияланған прогрессивтік өсу) өзара салық ... ... ... ... басқа осы қағида бойынша, өндірісті ынталандыру
аз уақыт ішінде ... ... ... ... табысын өсіріп, олардың
өмір сүру жағдайын жоғарылатады.
Осы ... бір ... ... ... мен ... ... ... ескермегендіктігі. Іс жүзінде табысы жоғары және
төмен халық топтарының арасы және салық органдарының ... ... ... ұйымдаспағаны, халықтың әлеуметтік жағдайын төмендетуге алып ... ... ... ... ... табыс салығы бойынша көп
салық сомасы түспейді. Сонымен қатар, тұтыну сұраныстың төмендеу, кризистік
тенденцияларға әкеледі, ал бұдан өндіріс ... ... ... ... туады.
Қазіргі салық жүйесін жөндеу (түзету) қағидасы бағаны құрмайтын салық
түрлеріне мән береді, ... ол ... ... ... өсіруге
алып келмейді. Осындай салықтарға пайдаға салық пен ренталық салықты
жатқызуға ... ... ... ... ... және ... әсіресе ҚҚС-ты баға өсіруші салықтарға жатқызуға болады.
Осы қағиданың артықшылшығы ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру механизмі
жатады. Осылай келесідей кезеңдерді бөліп көрсеткен жөн:
• ҚҚС-ты жою мен ... ... ... ... ... ... төлемдерге көшу, яғни өндіретін өнім
көлеміне тәуелсіз, бірақ та жеке кәсіпкерлерге ... ... ие ... ақырындап барлық салық түрлерінің төмендеуі, тек ренталық
салықтан басқасы, және ... ... ... ... ... ... ... қазіргі даму дәрежесіндегі салық жүйесінің
активизациялануына керекті шараларға тоқталайық.
Қазақстанда өткізіліп жатқан салық реформалары ... ... және ... ... жүйесін құруға арналған. Салық реформасын
жүзеге асыруда салық жүйесінің әділеттілік пен нейтралды ... ... ... Ол үшін ... ... бөлу ... мен мөлшерін
оптимизациялау.
Салық жүйесін реформалаудың бірінші бағыты ... ... мен ... ... ... негізгі салықтардың салық салу
базасын реттеу арқылы белгілі бір ... ... ... ... аударатын
зат, Қазақстанның ... ... ... яғни
белгіленген салық шегіне (35-40%) тірелмей, ... ... ... ... шешу үшін ... ... сатысын жүзеге асыру
керек, яғни салық ауыртпалылығын мыналар арасында ... ... ... экономиканың салалары; салық салу обьектілері; салық төлеушілердің
категориялары; салық төлеушілер топтары арасында.
Салық ауыртпалылығын тең етіп ... ... ... ... ... Оның шешу жолы, салық түсімдерін арттыратын қабілеті бар ... ... ... іс, ... ... ойын ... ... келеді.
Маңызды рөлді салық салынатын пайданың салалық аспектісі ойнайды. Канадада,
қазбалық өнеркәсіп көп үлес алады, соған қарай, басқа салаларды қолдау ... ... ... ... ... ставка 23%
қалыптастырылған, бұл негізгіден 5% кем /58,б.155-188/. ... ... ... ... керек және пайданы қайта инвестициялауға
салатындар, айналым ... ... үшін ... Бұл ... ... ... ойын ... инвестициялық компанияларға,
аудиторлық фирмаларға және басқа да ұйымдарға қажетті.
Салық ауыртпалылығын салық салу обьектілері арасында рационалды ... ... ... ... ... ... ... сұранысты тоқтату факторы болып келеді, ол көбінесе капитал ... ... ... ... ... оларға қарсы тұрады. Жанама
салықтардың ақырындап шектелуі, антикризистік саясаттың ... ... Осы ... ... салық жүйесіне енгізу аса маңызды, себебі
бюджетке және бюджеттік емес ... ... ... ... әсер ... обьективті жағдайларын есептеуінсіз алынады.
Кей экономистер ҚҚС-ті мүлдем алып тастауды ұсынады, ал ... ... ол ... ... ... ... ақырындап азайтып,
ал табиғи ресурстарға салынатын салық пен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін ерекше параметрлерде ... тағы ... және ... ... ... бөлумен алуды қолдануға болады.
Өндірістің жаппай құлдырауы және сұраныстың қысқаруы пайданы рентадан гөрі
көбірек ... ... ... пен ... ... ... ... кешенін экспортқа аударады. Қазақстан ... ... ... транспорттық шығындар рентаның бір бөлігін «жеп»
қояды.Әлемдік және ішкі бағалардың ... ... ... ... ... экспорттау тиімділігі төмендейді. Жанармай-
қуат ... ішкі ... мен ... ... ... ... төмен ұстау керек. Шикізаты дайын өнім ... ... ... ынталандырып, отандық өндірушілерге шетелдік тауар
өндірушілерге лайықты салықтық ... ... ... ... ... қара және ... металлға, ағаш өндіруші және қағаз жасаушы,
химиялық және мұнай-химиялық ... ... ... ... ... шығарушыларды – заң бұзбайтын салық төлеушілерді мадақтау
үшін экспортқа шығаратындардың шотына ... ... ... ... ... ... несие, т.б.) нысандарын
қолдануға болады. Басқаша айтқанда, экспортты ынталандырмай, одан ... ... ... Сонымен қатар, антидемпингтік экспорттық
баждарды қолдануға болады.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... экологиялық салықтарды арттыру арқылы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... шығындарының компенсациясы
болады.
Салық ауыртпалылығының рационалды топ бойынша бөлінуі сұрақтар мен
шешімдерді талап етеді. ... жеке ... ... салудың Батыс
Еуропа елдерімен ... ... ... осал ... ҚР-ның қолданыстағы заңына сәйкес салық салынбайтын минимум
минималды ... ... ... және оның ... ... ... Индустриалды дамыған мемлекеттерде салықтық ... өмір сүру ... ... ... азаматтарының өмір сүру
деңгейі төмен, сондықтан прогрессивті салық салу шкаласын қалдырып, оны бір
деңгейге келтірудің орнына, ставка мөлшерін ... жөн ... ... ... ... ... тек табысқа салық категориясы
ретінде ғана ... ... ... ... да, сондықтан оны да нарықтық
экономикасы дамыған мемлекеттер сияқты бюджет ... ... ... ... ... Осы ... ... шешім таппағанша, елімізде әлеуметтік
төлемдер еңбекақылардан ... ... ... ... ... әлеуметтік қорларға төлемдер жұмыс берушілермен төленетін және
жалға алынатын жұмысшылардан тепе-тең алынсын. ... ... ... мен ... ... арасында көрікті айырмашылық бар,
бұл мәнде әлеуметтік төлемдерді жалға алынатын ... ... ... ... ... ... ететін еді:
• кәсіпкерлерге бар қызметкерлер мен жаңаларына еңбекақыны
көтеру салық ауыртпалылығын ... ... ... ... ... қызметкерлерге жалақы ретінде төлеуді
төмендетеді. Егер, «көлеңкеде» төлемесе, ... ... ... ... ... ... мен ... арасында «көлеңкелі» табыс үшін
конфликтің пайда болуы.
Салық ... ... ... ... салық ауыртпалылығын бөлу
тәсілдерін өзгерткен жөн болады. Басты ... ... ... ... ... ... болу керек, яғни басымдылық міндеттермен бірге салық
параметрлерін сайлап өзгерту. Барлық салық жеңілдіктерін жою ... ... ... ... бас ... өз кезегінде экономикаға әсер
ету тетіктерін жоғалтады, бар жағдаймен ... ... ... ... өсу ... ... Салық жеңілдіктерінің
қолдануы бұл бюджеттің шығынын кемітіп, салық төлеушілерге ынта болып
келеді. ... ... ... салық жеңілдіктері салық жүйесін
«жейді», ал оларды жою бюджет табыстарын ... ... ... салық ауыртпалылығын қоғам арасында тең бөлу, олар Р. ... ... ... ... жөн, ... Үкіметі корпоративтік салыққа
жеңілдіктерді алып тастап, оған ... ... ... ... ... ... ... арттырды. Трансформация
– салық жеңілдіктерін жою емес, бұл елдің ... ... ... және ... ... ... ... шығыс Жерлеріне капиталын инвестициялайтын
кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... өндірушілік болған кезде, олар ... ... ... еді, ал ... ... ... ... құрылымы
өзгерген кезде (тоқыма өнеркәсібінен жоғары технология өндірісіне өту),
оларға салық ... ... ... салық қызметі мәліметтеріне ... ... 16-17% ... ... ... ... ... төлейді. Салық
төлеушілердің жартысы өзінің ... ... ... ... салық
міндеттемесін заңды, көбіне заңсыз тәсілдермен минимизициялауға тырысады.
Ал қалған салық ... ... ... ... ... ... ... ресей экономикасының 25-45% ЖІӨ көлеңкелі сектор
экономикасында пайда болады, және олар ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын табыстар мен
салық салынатын обьектілерді жасыру елдің консалидирленген бюджетіне 30-50%
салық ... ... ... ... ... жұмыс істейтін, легалды
салық төлеушілер, тауар ... жыл ... ... қазынаға
өндірілген ЖІӨ-ның жартысын төлейді. Осы кезге дейінгі ... ... ... тиым ... қарызды қайта құру, әр түрлі есеп алу) керекті
нәтижені берген жоқ. Бірақ та бюджеттің жүзеге асырылуы нәтиже ... ... ... ... кәсіпорындарда қаражаттарының болмауы және
салық салу обьектілерін жасыру.
Соңғылары ... ... ... ... ... ... ... осылай болуы шындыққа сай болып келеді.
Жоғарды айтылғанға контекст ретінде ... ... ... ... ... ынталандыру үшін көрсеткен жөн.
Шаруашылық субьектілердің ... ... ... ... ... ... шешу ... Салық ауыртпалылығын кеміту мақсатында салық ставкаларын
төмендету, сонымен ... ... ... обьектілердің
экономикалық мәніне қарай салық салу ... ... ... ... ... тұрған фактор бұл
мемлкеттік шығындар, сондықтан фискалыдқ ... ... ... ... ... ... керек.
Мемлекеттік міндеттемелердің көлемінің көп болуы, ... және ... да ... түсімдерінің сай келмеуі
жүргізілген реформалар кезінде бюджет механизмінің ... ... еді. ... ... экономикалық өсі
мүмкін емес. Сонымен қатар, қысқа мерзімді бағытта шығындардың
көп бөлігі кемітуге жарамайды. ... ... ... органдарды қамтамасыз ету, үй-коммуналды шаруашылық,
мемлекеттік трансферттер жүйесін жетілдіруге ... ... ... ... ... жүргізу керек, ол
бір, екі жылдан аса уақыт ... ... та ... ... ... ... ... төмендетуге параллельді мақсатты салық
жеңілдіктерінде ... ... ... ... ... ... ... субьектілерінің қаржылық
жетіспеушілігі, бұған салық ауыртпалылығы да өз әсерін ... ... ... өз кезгінде кәсіпорындар жағынан
салық жеңілдіктеріне сұраныс өседі.
3. Тағы да бір ... ... ... шара салық салынатын
обьектіні таңдау акцентін өзгерту. Отандық ... ... ... ... ... ... ... ерекше
жағдайларын ескермеген. Мысалы, мемлекеттік табиғи ресурстарды
аз қолданудан потенциалды табыс ... ... ... рентабельділік және салық ... ... ... ... өнім ... ал бұл
«шикізат емес» секторында салық ауыртпалылығын төмендетеді.
4. Салық төлеушілердің мүдделерін есепке ала ... ... ... ... Осы ... ... мақсаты –
формалды ережелердің оңайлатылғаны мен мөлдірлігі, сонымен қатар
шаруашылық субьектілер мен ... ... оның ... бір
мағыналы болу керек. Осы бағыт бойынша шараларды қолдануда
батыстық ... ... ... мен ... есепке алу.
5. Әлеуметтік нормаларды (қазірде норма ретінде салықтың төленбеуі
болып келеді) ... ... бұл ... ... шын ... ... ... бекітелген
ережелерді ұстану және салық ... ... ... сияқты
стереотиптерді жою. Қойылған проблеманы шешу шарасы ретінде
қазіргі саяси жүйені «келісімділік» деңгйін арттырып, ... ... ... ... ... ... ... үлкен, нақты, сапалы ... ... ... ... ... ... бікіткен нормаларды айналып, салықтық
және салықтық емес ... ... ... ... ... ... қорытындыларға әкеледі:
1. Ұйымның іскерлік белсенділігін - макро және микро-деңгейдегі
экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... ... болады, сонымен қатар
оның өсуіне бағытталған, қоғамның әр даму ... ... жету ... барлық ресурстарды тиімді және
толығымен пайдалынуды арттыру, елдің ... ... ... ... ... ... ... мен факторларын анализдеу
іскерлік белсенділікті қолдану мен қамтамасыз етуге ... табу ... және оны ... үш ... ... ... белсенділікті жекешелендіру, кәсіпорынның
іскерлік белсенділігі және интегралды іскерлік ... ... ... ... ... ... қолдану оны тұтас жүйе ретінде қолдануға
мүмкіндік береді.
3. Салықтың ... ... ... ... ... ... ... практикада негізделген. Дамыған
мемлекеттерде іскерлік белсенділікке салықтық ынталандыруға ... ... ал бұл ... ... факторы болып келеді.
Кең көлемді салықтық алу іскерлік белсенділікті төмендетіп
қоймай, онда тек ... ... ... кемімей,
сонымен қатар мемлекеттің де ... ... ... ... өсуі ... ... ... төмендуін
компенсацияламайды. Қорытындыласақ, салық жүйесі ынталандыру
қызметтерін иемденеді, егер ол ... ... өсу ... ... салықтық ортаны
қалыптастырса.
4. ... істі ... ... ынталандыруды үдерінсінде
мемлекеттік және территориалдық басқарумен мақсатында ... ... ... ... ойымызша осынндай шараларға
келесілерін жатқызған жөн: ... ... ... және
салық заңнамасын маңызды ... ... ... тауарлар мен қызметтер санын арттыруды ынталандыру
мақсатында салық жүйесін ... ... іс ... бизнестің дамуын ынталандыру (қазірде ... ... ... 10% - шағын және орта бизнес, 90% - үлкен
корпорациялар /85/); салық жеңілдіктеріне ... және ... беру – ... ... және өндірісті дамытуға
бағытталған кәсіпорындардың табысын толығымен салықтан ... ... ... ... ... болып мемлекет пен экономикалық
агенттер мүдделерінің ... ... ... ... жаңа ... құру және ол ... ... келесілермен қатмасыз
етеді: кәсіпорындарға ... ... ... нақты секторын дамыту мен көтеру арқасында салық
салу базасын кеңейту; ел ішіндегі инвестициялық климатқа жағымды
жағдай қалыптастыру (Ресейде 2002 жылы ... ... ... ... АҚШ ... құрады, ал Вьетнамда – 75 млрд. ... – 300 млрд ... ... /86/); ... салықтық потенциалын ашу («көлеңкелі» айналымның
оның жалпы көлемінен үлесі 40%; тіркелген ... ... ... ... яғни бір ... ... ... /87/); салық органдарының іскерлік тиімділігін
арттыру; Халықтың өмір сүру деңгейін жоғарлату, ... ... және адам ... ... ... асуын қамтамасыз
ету. Қазірде даму индексі (өмір сүру ұзақтығы мен білім деңгейін
ЖІӨ қатысты жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... 70 орын ... мемлекет пен салық
төлеушінің салық мәдениетін жоғарлату және екуінің арасындағы
сенімді қатынасты қалыптастыру.
6.Салық төлеушілердің ... ... ... ... ... өзгертіп, жаңа преференциаларды қалыптастыру. Осында негізгі
қағида ретінде соңғыларының ... және ... ... ... ... ... міндеттерімен өзгерту.
7. Әлемдегі көптеген ... ... ... зәулім
коттед­ждерде тұратын, бағасы өте қымбат автокөліктерге ... ... ... бар. ... адам қымбат мәшинеге міне алмайды.
Сондықтан қымбат көлік мінетін, сәулетті виллаларда ... ... ... ... ... алатын азаматтардың төлейтін салықтары да жоғары
болуы керек. Осындай әдістерді біздің республикамызда да қолдану керек.
Қолданылған ... ... по ... ... ... ... ... активности в промышленности, строительстве и розничной
торговле. 22-26 сентября. ... ... ... ... ... ... в ... рыночной
экономики/Под. Ред. д.э.н., проф. Г.А. Краюхина.-СПб, 1996.-260с.
3. Статистика рынка товаров и ... ... ... ... А.В. ... и др.: ... И.К. Белявского.- М.: Финансы и
статистика, 1997.-492 с.
4. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент.- М.: Финансы и
статистика, 1999.-768с.
5. Раицкий К.А. ... ... ... для ... ... 1999.-693 с.
6. Моисеева Н.К., Колышева Н.В. Маркетинговая активность как фактор
конкурентоспособности фирмы//Маркетинг.-1999.-№6.-С.-22-34.
7. Зайцева О.П., Доскалиева Б.Б. Деловая ... и ее роль ... ... ... ... ... 2000.- 140 с.
8. Miller H.E. Earlier Theories of Crisis in the United States ... Journal of ... 1924. ... ... Mitchell W. Business Cycles: The problem and its setting, ... Lloyd J.S. Reflections Suggested by a Perusal of Mr. J.
Horsley Palmers Pamphlet on the Money market. L., 1837// ... в 2-х т. Т.2. ... ... и ... доход. Ч. 3-
4 / Э. Хансен. Сост.: А.Г. Худокормов. – М.: ОАО ... 1997. – ... ... Н.Д. ... ... ... и теория
предвидения. Избранные труды/Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д.
Кондратьева и др.; Ред. Колл.: Абалкин Л.И. (пред) и др.; сост. ... ... ЗАО ... ... ... ... ... К.Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проблемы и
политика. – В 2 т.: Пер. с англ., Т. 1. – ... – М.: ... ... ... Н., ... Н. Снижается ли налоговая нагрузка на
производителей и граждан?//Российский ... ... 2002, №1, ... ... деловой активности российского бизнеса: экономический
рост переходит в стагнацию//Индекс деловой активности Ассоциации
менеджеров.- М.: Изд-во ... ... ... ... Ш. Избранные произведения.-М.,1955.-546с.
16. Янжул Н.Н. Основные начала финансовой науки.-СПб, 1890.-
238с.
17. Витте С.Ю. Конспект лекции о народном и государственном
хозяйстве.-СПб, 1912.-467с.
18. Маркс К. и ... Ф. ... Изд. 2-е. Т. 18. – ... издательство политической литературы, 1961.-807с.
19. Гашимов А.Г. К вопросу о принципах мотивации. В кн.:
Проблемы повышения ... ... М.: ... ... 2000.- ... Кронрод Я.А. Очерки социально-экономического развития 20-го
века /РАН, Институт ... ... И.В. ... Наука,1992.-
236с.
21. Медведев В.А. Постперестроечная Россия: проблемы и
перспективы. Ч.1: Вопросы теории и методологии/Институт экономики РАН, Фонд
социально-экономических и ... ... ... ... Д.А. ... стимулирование в современной
налоговой системе. Дисс…к.э.н. Томск, 2002.
23. Журавлев А.Л., Позняков В.П. Деловая активность
предпринимателей: методы оценки и воздействия: ... ... ... ... И.А. ... ... 80-х гг. в США: ... аспект.-М.: НИФИ, 1989.- 274с.
25. Финансы, налоги и кредит. Учебник/Общ.ред.Емельянов А. М.,
Мацкуляк И.Д., Пеньков Б.Е.-М.: ... ... ... Н.И. Опыт ... ... 3-е изд.-М.:
Соцэкгиз, 1937.-176с.
27. Караваева И.В. Налоговое регулирование рыночной экономики. –
М.: ... ... ... Я. ... рост как важнейший приоритет//Вопросы
экономики. – 1996.-№10.-С.37.
29. Черненко Д.А. Социальная эффективность налоговой системы.-
Новосибирск, ... ... ... ... ... цели,
механизмы/Рук.авт.кол.: Д.С. Львов, А.А. Поршнев; Государственный
университет управления, Отделение экономики РАН.- М.: ЗАО ... 2002, ... Алле М. За ... ... ... ... истины/Пер. с франц. Т.А.Карлова; Под ред. И.А. Егорова.-М.:
ТЕИС, 2001.- 96с.
33. Чичканов В.П. Экономические проблемы современной России//
национальные интересы.- 2003.- № 2. – ... ... М.И. ... ... и ... ... ... 1998. - №5. – С.30.
35. Viard A.D. The new Budget Outlook. Policymakers Respond to
the Surplus ... and ... Review of Federal reserve Bank ... 1999. № ... Japan 1993. An ... ... Kaizai Koho ... 1993. P.82.
37. НикитинС., Никитин А., Степанова М. Налоговые льготы,
стимулирующие ... ... в ... ... ... //
Мировая экономика и международные отношения.- №11. – С.54.
38. Сравнительный анализ ... ... в ... и ... ... ... – 1995.-№ 11.- С.12.
39. Wagner Ad. Finanzwissenschaft, 11 Theil, 2 Auflage. S. ... А.А. ... ... М.: ООО ... 2003.- ... ... Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы заңы (салық кодексі) 01.01.2007.
41. Соколова А.А. Теория ... М.: ООО ... ... ... Abstract of the United States 1932. Wash., 1932.
– P.200.
43. Самуельсон П. ... М., ... ... В.М. ... мир» ... ... М., 1989.-
172с.
45. Никитин С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в ... ... ... и ... отношения. – 1999.-№ 8.
– С.38.
46. Арзаева М.Ж. Автореферат. ӘОЖ
336.77:/334.012.64+334.012.063/.-21б.
47. Ермекбаева Б.Ж. Проблемы развития налоговой системы в
условиях глобализации.- Алматы: Қазак Университеті, ... ... Н.А. ... ... ... ... 6 ... 2008 год.
49. Н.В. Никифорова., Г.Т. Абдрахманова. ... ... ... и ... ... // ...... Казахстана. – 2007. - № 5.- С.3.
50. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі№ - Алматы: ЮРИСТ,
2007. – 140б.
51. А.К. Тынысбеков. Салық ... ... ... Қаржы – Қаражат – Финансы Казахстана. – 2007.- № ... Г.К. ... ... регулирование инновационной
деятельности// Вестник КазНУ. Серия экономическая.- № 5.- С.24.
53. Смит А. Исследование о ... и ... ... ... ... 1962. – 684с.
54. Бобоев М., Кашин В.Н. Налоговая политика России на современном
этапе// Вопросы экономики.- 2002.- № 7.- С.56.
55. Ламперт Я. ... ... ... ... ... 1993.- 176с.
56. Львов Д. Будущее российской экономики// Экономист. – 2000.- №
12.-С.6.
57. Алле М. За ... ... ... ... ... Пер. С ... Т.А. ... Под ред. И.А. Егорова.
– М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
58. Александров И.М. Налоговые системы России и зарубежных стран.-
М.: Бератор Пресс, 2002.- ... ... по ... и ... в ... ... РФ ... и жизнь.- 2000.- № 22.-С.3.
60. Кодекс Республики ... «О ... и ... ... в ... ... кодекс) по состоянию на 1 января 2005 года.
61. ... РК «О ... ... и ... в ... акты РК по вопросам налогообложения». Казахстанская Правда.
29.11.2005.
62. Шиманский М. Параметры прогресса. // Казахстанская Правда.-9
февраля.- 2006.
63. Финансы Республики Казахстан: Статистический ... ... ... ... ... М. Под крыло ВТО – без потерь, но с ... ... ...... ... О. ... ... //Эксперт Казахстана. - № 24 (50). –
2005.- С.29.
71. Утебаев М. Налоги любят счет.// Казахстанская Правда.-
24.03.2006.
72. Алексеенко М.М. ... на ... ... о налогах.-
Харьков, 1870.
73. Аронов А.В., Кашин В,А. ... ... и ... – М.: ... ... ... Я.А. ... экономика в условиях
глобализации.- Алматы.: Қазақ университеті, 2004.
75. Бард В.С., ... Л.П. и др. ... в ... ... М.:КНОРУС, 2004.
76. Браун Т. Все просчитает счетный комитет.//Казахстанская
Правда.- 15.06.2005. Интервью с председателем Счетного комитета по контролю
за исполнением республиканского бюджета О.Н.Оксикбаевым.
77. ... И.Г. ... ... ... ... и
последствия. // Менеджмент в России и за рубежом.- 2001.
78. Грязнова А.Г. и др. Финансово-кредитный словарь.- М.: Финансы
и статистика, 2004.
79. ... Р.Е. ... ... ... Еспаев С. Қазақстан экономикасы: нәтижелер, басымдықтар және
міндеттер№ // Егемен Қазақстан – 31 қаңтар. – 2006.
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған жұмыстар тізімі.
Ғылыми ... ... ... мен ... жинақтарда, ғылыми
еңбектерде және экономикалық арнайы басылымдарда жарық көрді.
1. Анализ развития экономических систем // «Национальная
конкурентоспособность Казахстана: ... ... ... ... ... ... посвященной 15-летию
независимости республики Казахстан. 7-8 декабря 2006 г. – Алматы: Қазақ
университеті, 2006. – 622б.
2. Роль фирмы как основного института в ... ... // ... ... Инновационной Системы И Развитие Научного
Потенциала Экономики Казахстана» Материалы Международной научно-
практической конференции. 16 мая 2007г. – ... ... ... ... 2007.
– 603с.
3. Альтернативные теории фирмы // «Состояние И Перспективы
Конкурентоспособности Экономики Республики ... ... ... ... ... И ... ... научно-практической конференции. 10-13 октября
20007 г. – Алматы: КазНТУ, 2007.- ... ... ... как ... ... ... ... вузов.- Кыргызстан.-2007.- № 1-2.С-132.
5. Налоговое регулирование инновационной деятельности// ҚазҰУ
хабаршысы.- Алматы.-2007- № б.
6. Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу ... ... // ... ... ... ... ... белсенділіктің әлеуметтік-экономикалық мазмұны // ҚазҰУ
хабаршысы.-Алматы.-2007.-№ б.
Резюме
Реализуемая в настоящее время налоговая политика, а также ... ... ... ... ... ... предпринимательства сдерживается недостаточной теоретической
разработтанностью самого понятия деловой активности, а также Стимулирующего
содержания налоговой среды. Налоговые ... ... ... ... социально-экономической среды функционирования
предприятии. Именно они оказывают наиболее сильное воздействие на работу
предприятий и экономический рост.
Целью данной работы является ... ... ... и покозателей
оценки деловой активности как фактора экономического роста.
Объект ...... ... ... деловой
активности в экономике Казахстана.
Предмет исследования – Совокупность финансово-экономических отношений ... ... ... ... ... ... ... состовляют труды ученых экономистов,
посвященные теориям финансов, налогообложения и государственного
регулирования экономических циклов, сущности и формам проявления деловой
активности, изложенные в трудах ... и ... ... а ... ... финансистов по проблемам налоговой политики.
Методологической базой исследования является диалектико-аналитический
подход, предпологающий рассмотрение экономических явлений в их постоянном
развитии и взаимосвязи, экономико-статистический, метод ... ... ... ... и ... ... деловой активности в
экономике, ее критерии и направленность. Деловая активность выступает как
мотивированный на макро и микро уровне процесс управления эффективностью
хозяйственной ... ... ... ... предложения и результаты исследования могут быть использованы
в учебном процессе вузов по дисциплинам «Налоги иналогообложение»,
«Налогообложение хозяйствующих ... ... и ... ... ... на ... конференциях : «Анализ развития экономических систем»
(Алматы 2006), «Роль фирмы как основного института в рыночной экономике»
(Алматы 2007), «Альтернативные теории ... ... 2007), ... как ... ... инновационной активности» (Кыргызстан 2007)
«Налоговое регулирование инновационной деятельности» (Алматы 2007),
«Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны»
(Алматы 2007), ... ... ... ... ... ... Қалданқызы 1978 жылы 22 ақпанда Қызылорда облысы,
Жаңақорған ауданында ... ... ... ... ... бітіріп, Алматы
қаласындағы Қазақ Маемлекеттік Басқару Академиясына, «Қаржы және несие»
мамандығына ... ... бұл оқу ... 1999 жылы ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік саласында жұмыс атқарады. 2001 ... ... ... ... бағыты бойынша магистратурада
білімін жалғастырады.
2003 жылы магистратураны аталған мамандық бойынша үздік бітірген соң осы
университетте «Қаржы» ... ... ... ... жылы ... ... Университетінде «Басқару теориясы» бағыты бойынша
Ph.D докторантурасына қабылданып, ... ... ... Қалданқызы ғылыми жұмыстармен ... ... ... ... – де ... үлгерімі өте жақсы, кешенді ... ... ... ... ... отбасылық жағдайы – тұрмыста емес. Ата, ... бір ... ... бар. Ата ... ... бауырлары мемлекеттік салада қызмет
ақарады.
Жанибекова Гаухар Қалданқызы ҚазҰУ-де ... ... ... ... үнемі ізденіс үстінде жүретін және студенттерге ... ... ... аямайтын оқытушы ретінде көрсете біледі. Факультет аясында
ғылыми жобаларға қатысады.
Университеттің қоғамдық өміріне ... ... ... ... ... валейбол спорт түрінен оқытушылар арасында әйелдер
командасының капитаны. Университеттік спартакиадаларда ... ... ... ... ие болуына өз үлесін ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 114 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баға және бағаны белгілеу20 бет
Экономикалық дамудағы мемлекеттің әсері5 бет
АлЭС-1 ЖЭО 6/110 кВ кернеулі генератор-трансформатор блогының релелік қорғанысы және автоматикасы57 бет
Банкроттық және оның құқықтық аспектілері82 бет
Көшпелілер серіктестігінің шығу тарихы16 бет
тіс қатарының қысқартылуы. ортодонтика20 бет
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары (5-6 сынып ағылшын тілі сабағында)25 бет
Экономика сабақтарында компьютерлік технологияны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың дидактикалық мүмкіндіктері55 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
Iскерлiк туризм29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь