Ауылшаруашылығындағы мал жануарлардың ағзасында ластағыштардың (пхб және ддт) таралу мониторингі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
1 Әдеби шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Тұрақты органикалық ластағыштарға(ТОЛ) жалпы шолу ... ... 9
1.2 Полихлорлы бифенил (ПХБ) 14
1.3 Хлорорганикалық пестицидтер. Дихлордифенилтрихлорэтан (ДДТ) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
1.4
Полихлорлы бифенил (ПХБ) және дихлордифенилтрихлорэтанның (ДДТ) мал өнімдеріне өтуі 30
1.4.1 Түйе малы және қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32
1.4.2 Қазақстандағы түйе шаруашылығы және оның өнімдері ... ... .. 35
Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2 Мәліметтер мен әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 43
2.1 Зерттеу нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
2.2 Масса.спектрометрлік газды хроматография әдісі ... ... ... ... ... . 45
2.3 Сүт өніміділігін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
2.4 Есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Нәтижелер және оларды талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3 Түйе сүтіндегі ПХБ және ДДТ концентрациясының кинетикасы және мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
3.1 Сүттегі бөлініп алынған ПХБ концентарациясы ... ... ... ... ... ... 58
3.2 Сүттегі бөлініп алынған ДДТ/Е концентрациясы ... ... ... ... ... ... 59
3.3 Сүттегі бөлініп алынған ПХБ мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60
3.4 Сүттегі бөлініп алынған ДДТ/Е мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... . 61
3.5 Статистикалық сараптау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 65
Зерттеу жұмысының жалпы сипатамасы: Диссертациялық жұмыс қоршаған орта тұрақты органикалық ластағыштарының (полихлорланған бифенилдер (ПХБ), 1,1,1-Трихлор-2,2-ди (п-хлорфенил) этан (ДДТ)) екі өркешті түйе сүтіне өту биоаккумуляциясын және деконтаминация механизмдерін зерттеуге арналған. Хлор атомдарының саны мен құрлымына қарай, биологиялық, химиялық және физикалық қасиеттері әр түрлі ПХБ-ның 209 конгенерлері немесе түрі бар. Қазақстан территориясында кездесетін ПХБ тетра-, пента-, гекса- және гептахлорбифенил тобына жатады. ПХБ өндіріс орындарда майлайтын және изоляциялайтын материалдар ретінде, сонымен қатар бояғыш заттарға, пластмассаларға және резиналарға қоспа ретінде, трансформаторлық және конденсаторлық майлар құрамында, химиялық өндірістерде және электростанцияларда қолданылған. Жоғарыда аталған көптеген ПХБ құрамды құрылғылар қазір өндірістерде қолданылмайтындықтан құрылымнан шығып, талапқа сәйкес емес қалыпта және қажетті утилизациясыз тұр. Сол себепті, Қазақстан территориясында қолданыстағы ПХБ құрамды құрал-жабдықтар мен материалдар, қалдықтар қоршаған ортаның назардан тыс ластану мүмкіндігі қауіпін жоғарлатады.
Ғылыми жұмыста, 1,1,1-Трихлор-2,2-ди (п-хлорфенил) этан (ДДТ) химилық заттар өткен ғасырдың 80 жылдарына дейін ауылшаруашылығында, ықпалды инсектицид ретінде кең қолданыста болғаны көрсетілген. Басқа да хлор құрамды заттар сияқты, ДДТ да ТОЛ тобына жататын қасиеттер көрсететіндігі талданады.
Диссетациялық жұмыс, екі өркешті түйенің (Camelus bactrianus) майда ерігіштігі жоғары қосылыстар: ПХБ және ДДТ-ның переоралдық тұрғыда ластану метаболизмін зерттеуге бағытталған. Бұл физиологиялық тұрғыда май ұлпаларының биоаккумуляциясымен көрінеді. Екі өркешті түйенін метаболизмін зерттеу, ағзаның арнайы бөлігінде – өркешіндегі майды аккумулициялау ерекше қабылетімен байланысты. Сондықтан да, биологиялық модель ретінде екі өркешті түйені (Camelus bactrianus) пайдалану, бұл жануардың май қорын өркешінде орталықтандыру қабылетімен тікелей байланысты деп болжануда.
Магистрлік диссертацияның өзектілігі: Жалпы, Қазақстанның экологиялық мәселелері соңғы он жылдықта өзекті болып отыр. Дегенмен, тұрақты органикалық ластағыштарды (ТОЛ) зерттеу бойынша жеткілікті назар аударылып жатқан жоқ. Хлор құрамдас қосындылар (ПХБ, ДДТ) топырақта көптеген жылдар бойы ешқандай қасиетін жоғалтпастан жинақталатыны белгілі. Ластағыш заттардың ұзақ мерзімде қоршаған ортада болуы жалпы тіршілік айналымына түсіп, топырақтың ластануына, одан кейін өсімдіктерге, жануарларға және нәтижесінде тағам арқылы адам ағзасына өтіп, жинақталады. ТОЛ-дың адам ағзасына ұзақ уақыт бойы түсуі әртүрлі аурулардың пайда болуына түрткі болып, жалпы халықтың фертилдігін төмендетеді. Бұл үрдістерді қоғамдық денсаулықта, фондық фактор деп айқындауға болады.
1 Aarhus Protocol on Long-range Transboundary Air Pollution.Persistent Organic Pollutants. 1998 //www.unece.org. 30.08.2014.
2 Ritter L., Solomon K.R., Forget J. Persistent organic pollutants/ Report of International Programme on Chemical Safety (IPCS) within the framework of the Inter-Organization Programme for the Sound Management of Chemicals (IOMC). 2004 //www.chem.unep. 09.07.2014.
3 The Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. 2009. //www.chm.pops.int.17.07.2014.
4 The Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and their Disposal // www.basel.int.17.07.2014.
5 Convention on Long-Range Transboundary Air Pollutants. Persistent Organic Pollutants (POPs) and Pesticides //www.cep.unep.org. 17.07.2014.
6 Rotterdam Convention on the Prior Informed Consent Procedure for Certain Hazardous Chemicals and Pesticides in International Trade //www.pic.int.17.07.2014.
7 Beibitova A. Current situation in Kazakhstan on PCB handling// The International Workshop «Sustainable management of toxic pollutants in Central Asia: towards a regional ecosystem model for environmental security». –Almaty, 2014. -Р.81-82.
8 Экологическая оценка территорий. загрязнённых полихлордифенилами: отчет НИР (заключительный) / Министерство охраны окружающей среды Республики Казахстан. ТОО «ЭКОСЕРВИС С»:руководитель проекта Г.В. Федоров.– Алматы, 2007. – 92 c.
9 JonesK.C.,deVoogtP. Persistentorganicpollutants (POPs): stateofthescience// EnvironmentalPollution.-1999.-№100. - Р.209±221.
10 Ogura I. Half-life of each dioxin and PCB congener in the human body// Organohalogen Compounds. – 2004.-Vol.66. -Р. 3329-3337.
11 Chopra A.K. Kuma M. Chamoli S. Bioaccumulation of organic pesticides in aquatic system – an overview // Environmental Monitoring Assessment. – 2011.-Vol.173.-P.905-916.
12 Crispin J. Halsall Investigating the occurrence of persistent organic pollutants (POPs) in the arctic: their atmospheric behaviour and interaction with the seasonal snow pack //Environmental Pollution.-2004,–Vol. 128, № 1–2. P.163–175.
13 Francis O. Boon or Bane?// The Environmental and Health Impacts of Persistent Organic Pollutants (POPs). Human Ecology Review.- 2004.-Vol. 11, №1. – Р.28-29.
14 Risebrough R.W., Rieche P., Peakall D.B., Herman S.G., Kirven M.N. Polychlorinated Biphenyls in the Global Ecosystem// National Conference on Polychlorinated Biphenyls. –Chicago, 1975. - Р.1098 – 1102.
15 McGrath S. P. Industrial pollution. - England: Harpenden, -2005. -P. 282
16 Beard J. DDT and human health// Science of the Total Environment.- 2006.-Vol.355, № 1-3.- P. 78– 89.
17 Lopez-Carrilo L., Torres-Arreola L., Torres-Sanchez L., Espinosa-Torres F., Jimenez C., Cebrian M., Waliszewski S., Saldate O. Is DDT using a public health problem in Mexico? // Environmental Health Perspectives. -1996.- Vol. 104, № 6.- Р. 584–588.
18 Майстренко В.Н.. Клюев Н.А. Эколого-аналитический мониторинг стойких органических загрязнителей.-М.: Бином. Лабораториязнаний, 2009.- C.80-83.
19 Muir D., Sverko E. Analitical methods for PCBs and organ chlorine pesticides in environmental monitoring and surveillance: a critical appraisal// Analytical and bioanalytical Chemistry.– 2006. – Vol. 386. – P.769-789.
20 Сыздыков О. Подготовка первого национального отчета по стойким органическим загрязнителям в секретариат Стокгольмской конвенции о СОЗ: отчет о НИР/РГП «ИАЦ ООС».-Астана, 2010. – 103с.
21 Ahlborg U., Becking G., Birnbaum L, Brouwer A., Derks H., Feeley M., Color G., Hanberg A., Larsen C., Liem A., Safe S., Schlatter C., Wvern F. Younes M,Yrjeinheikki E. Toxic equivalency factors for dioxin-like PCBs // Chemosphere.-1994.-Vol. 28, № 6.- Р.1049-1067.
22 Scientific report of EFSA (European Food Safety Authority). Results of the monitoring of dioxin levels in food and feed// European Food Safety Authority Journal.-2010. -Vol. 1385,№ 8(3).– Р.36-37.
23 Cheng, J.H., Liu, M., Yu, Y., Wang, X.P., Zhang, H., Ding, L., Jin, H.Y., 2009. Determination of pyrethroids in porcine tissues by matrix solid-phase dispersion extraction and high-performance liquid chromatography. Meat Sci. 82, 407-412.
24 Toxicological profile for Polychlorinated Biphenyls (PCBs) //Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR). Atlanta: U.S.. 2000. //www.atsdr.cdc.gov. 29.07.2014.
25 Scientific report of EFSA (European Food Safety Authority). Results of the monitoring of non dioxin-like PCBs in food and feed/ European Food Safety // AuthorityJournal.- 2010. - Vol. 8(7):1701.- L.320/21.
26 Margeret O.James. PCBs: Metabolism and metabolites: Recent Advances in Environmental Toxicology and Health Effects/ edited by Larry W. Robertson Larry G. Hansen. - University press of Kentucky, 2001.- P.35 – 46.
27 Alcock Ruth E., Peter A. Behnisch. Kevin C. Jones. Hagenmaier H. Dioxin-like PCBs in the environment - human exposure and the significance of sources// Chemosphere.– 1998. - Vol. 37, № 8. - P.1457–1472.
28 Passuello A., Mari M., Nadal M., Schuhmacher M., Domingo J.L. POP accumulation in the food chain: Integrated risk model for sewage sludge application in agricultural soils// Environment International Journal – 2010. - №36. - P. 577–583.
29 Toxic effects everyday exposures //www.everydayexposures.com. 20.10.2014.
30 Substance profiles for the Persistent Organic Pollutants, official site of United Nations Environment Programme, Chemical Branch //www.chem.unep.ch. 20.10.2014
31 Levels of CDD, CDF, and PCB congeners in environmental media and food, Review of National Center for Environmental Assessment: Exposure and Human Health Reassessment of 2,3,7,8-Tetrachlorodibenzo-p-Dioxin (TCDD) and Related Compounds National Academy Sciences (NAS).-2003.- Part 1, Vol. 2, №3. - P. 45-47
32 Jurjanz S. Transfer of organic pollutants to the food of animal origin// Materials of I International Food Safety School.- Almaty: KazNU, 2011. - P.11.
33 Alinov M.S.Development of a national toxic waste management system in Kazakhstan// The International Workshop «Sustainable management of toxic pollutants in Central Asia: towards a regional ecosystem model for environmental security».- Almaty, 2014. - P. 137-140
34 СОЗ в Казахстане// Научно-популярный журнал Terraжер-ана.- 2005. -№ 12. -С.7-10
35 Бродский Е.С., Евдокимова Г.В., Злотин С.Г., Клюев Н.А., Самсонов Д.П., Шинкова Н.А., Юфит С.С. Утилизация электротехнических жидкостей. содержащих полихлорированные бифенилы (ПХБ)// В кн. Сборник статей: Зеленая химия в России, под ред. Лунин В.В., Тундо П., Локтева Е.С.,- М.: Изд.МГУ, 2004. – 230 с.
36 Ishankulov M. PCB-contaminated areas in Kazakhstan and analysis of PCB impact on human health experience,- the book The Fate of Persistent Organic Pollutants in the Environment/ editors E. Mehmetli and B. Koumanova.- 2007.- P. 387–403.
37 Amirgaliev N. The issue of spreading Polychlorinated Biphenyls in reservoirs of Kazakhstan. Report for The International Workshop «Sustainable management of toxic pollutants in Central Asia: towards a regional ecosystem model for environmental security».- Almaty, 2014.- P. 106-111.
38 Report of project International POPs Elimination Project – IPEP Astanina L. PCB Contamination in East Kazakhstan Oblast and other Regions of the Republic of Kazakhstan: Territory Monitoring and Inventories of PCBs Sources as Options to Address the Problem. - 2006.-P. 5-7
39 Amirgaliev N. The issue of spreading Polychlorinated Biphenyls in reservoirs of Kazakhstan. Report for The International Workshop «Sustainable management of toxic pollutants in Central Asia: towards a regional ecosystem model for environmental security».- Almaty, 2014.- P. 106-111.
40 Hooper K., Myrto Petreas X., She J., Visita P., Winkler J., McKinney M., Mok M., Sy F., Garcha J., Gill M., Robert D. Stephens, Semenova G., Sharmanov T., Chuvakova T. Analysis of Breast Milk to Assess Exposure to Chlorinated Contaminants in Kazakstan: PCBs and Organochlorine Pesticides in Southern Kazakstan// Environmental Health Perspectives.- 1997.-Vol.105.№ 11.-Р.1250-1254.
41 JensenS., MazhitovaZ., Zetterstrom R. Environmental pollution and child health in the Aral Sea region in Kazakhstan // Journal The Science of the Total Environment// 1997.- № 206. - Р.187-193
42 Shulembaeva, K., 2012. Spring wheat resistance against cereal leaf beetle (Oulema melanopus Z.). Aust. J. Basic Appl. Sci. 6, 515-518.
43 Raikwar, M.K., Nag, S.K., 2003. Organochlorine pesticide residues in animal feeds. In: Proceedings of 40th Annual Convention of Chemists, Indian Chemical Society, p. D4.
44 EFSA, 2007. Annual Report on Pesticide Residues According to Article 32 of Regulation (EC) No. 396/2005. .

45 EFSA, 2008. Annual Report on Pesticide Residues according to Article 32 of Regulation (EC) No. 396/2005. .

46 EFSA, 2011. Annual Report of Pesticide Residues According to Article 32 of Regulation (EC) No. 396/2005. .
47 Stefanelli, P., Santilio, A., Cataldi, L., Dommarco, R., 2009. Multiresidue analysis of organochlorine and pyrethroid pesticides in ground beef meat by gas chromatography-mass spectrometry. J. Environ. Sci. Health B 44, 350-356.

48 CEC, 2006. North American Regional Action Plan (NARAP) on Lindane and Other Hexachlorocyclohexane (HCH) Isomers. .

49 Rashitova, T.T., 2009. Hygienic estimation of the level of pollution of plant grooving products by nitrates and pesticides and development the normative level of nitrates contents for dried vegetables and fruits. Dissertation for the Completion of Degree of Candidate of Medical Science, Scientific Center of Hygiene and Epidemiology Kh. Zhumatov, Almaty, 30 November 2009.

50 Rashitova, T.T., 2009b. Osobiennoesti primienienia sowremiennyh piesticidow na ziernowyh kultutah, pimieniajemyh na teritorii Akmolinskoj oblasti. Zdorowie i boliezn 9, 27-30.
51 About the pesticides // Environmental Protection Agency USA. //www.epa.gov. 21.07.2014.
52 Fedorov L., Yablokov A. Pesticides. The Chemicals Weapon that Kills Life.-M.: Pensoft. 2004. – P. 137.
53 Сhung S.W.C., Chen B.L.S. Determination of organ chlorine pesticides residues in fatty foods: a critical review on the analytical methods and their testing capabilities // Journal of Chromatography. – 2001. –Vol. 1281. – P.5555-5567.
54 Cabras P. Pesticides: Toxicology and Residues in Food// in book Food Safety. Contaminants and Toxins/ Edited by J.P.F. D’Mello. UK: CABI Publishing. 2003. - P.91-124.
55 Neogrohati S., Narsito N., Hadi S., Sanjayadi S. Fate and Behavior of Organochlorine Pesticides in the Indonesian Tropical Climate: A Study in the Segara Anakan Estuarine Ecosystem // Clean Soil, Air, Water. – 2008.-Vol.36. № 9. –P.767-774.
56 Environmental Health Criteria 241. DDT in indoor resudial spraying: human health aspects// www.who.org. 20.07.2014.
57 Toxicological profile for DDT. DDE. and DDD //Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR), Atlanta: U.S.A. 2000//www.atsdr.cdc.gov. 29.07.2014.
58 Subramanian An., Tanabe Sh., Hidaka H., Tatsukawa R. Bioaccumulation of organ chlorines (PCBs and p.p′-DDE) in Antarctic Adelie penguins Pygoscelis adeliae collected during a breeding season// Environmental Pollution. Ecological and Biological. -1986. -Vol., 40.-№ 2.- P. 173–189.
59 M. Jamal Hajjar The persisted organic pesticides pollutant (POPs) In the Middle East Arab Countries// International journal of Agronomy and Plant Production.- 2012. -Vol., 3, № 1.- P.11-18.
60 List of pesticides approved for use on the territory of the Republic of Kazakhstan for 2013-2022 years, the official internet resource of the Ministry of Agriculture of the Republic of Kazakhstan //www.mgov.kz. 14.10.2014.
61 Аgency of the Republic of Kаzаkhstаn on Statistics for 2014. //www.stаt.gov.kz 20.09.2014.
62 Astanina L. The role of public organizations in realization of Stockholm convention on POPs (Persistent organic pollutants) and other important processes of chemical safety// the book Impact of pollution on animals products, edited by B.Faye and Y.Sinyavsky. Netherlands, Springer: -2007. - 205p.
63 Nurzhanova A., Kalugin S., Zhambakin K. Obsolete pesticides and application of colonizing plant species for remediation of contaminated soil in Kazakhstan// Environmental Science Pollution Research. – 2013. Vol. 20. – P.87-111.
64 Li Y.F., Zhulidov A.V., Robarts R.D., Korotova L.G., Zhulidov D.A., Yu Gurtovaya T., Ge L.P. Dichlorodiphenyltrichloroethane usage in the former Soviet Union// Science of the Total Environment.- 2006.-Vol.357.- P. 138.
65 Toleubayeva K., Jansen K., Huis A.V. From Integrated Pest Management to Indiscriminate Pesticide Use in Kazakhstan//Journal of Sustainable Agriculture.- 2011.-Vol.35,№ 4. - P. 350-375.
66 Bismildin F. Pesticides and health of the population// Protection of plants in Kazakhstan. -1997.-№1.-P. 8-9.
67 Nazhmetdinova A. Pesticides and their application in Kazakhstan // Health and Illness. -2001.-№ 1. – P.8-9.
68 Nurzhаnovа А., Kаlugin S., Orаzаlinа K., Zholbаyevа K. Obsolete pesticides аnd аpplicаtion of colonizing plаnt species for remediаtion of contаminаted soil in Kаzаkhstаn // 11th Internаtionаl HCH аnd Pesticides Forum. - Republic of Аzerbаijаn, 2011.- P. 370- 378.
69 M. Jamal Hajjar The persisted organic pesticides pollutant (POPs) In the Middle East Arab Countries// International journal of Agronomy and Plant Production.- 2012. -Vol., 3, № 1.- P.11-18.
70 List of pesticides approved for use on the territory of the Republic of Kazakhstan for 2013-2022 years, the official internet resource of the Ministry of Agriculture of the Republic of Kazakhstan //www.mgov.kz. 14.10.2014.
71 Аgency of the Republic of Kаzаkhstаn on Statistics for 2014. //www.stаt.gov.kz 20.09.2014.
72 Astanina L. The role of public organizations in realization of Stockholm convention on POPs (Persistent organic pollutants) and other important processes of chemical safety// the book Impact of pollution on animals products, edited by B.Faye and Y.Sinyavsky. Netherlands, Springer: -2007. - 205p.
73 Nurzhanova A., Kalugin S., Zhambakin K. Obsolete pesticides and application of colonizing plant species for remediation of contaminated soil in Kazakhstan// Environmental Science Pollution Research. – 2013. Vol. 20. – P.87-111.
74 Li Y.F., Zhulidov A.V., Robarts R.D., Korotova L.G., Zhulidov D.A., Yu Gurtovaya T., Ge L.P. Dichlorodiphenyltrichloroethane usage in the former Soviet Union// Science of the Total Environment.- 2006.-Vol.357.- P. 138.
75 Toleubayeva K., Jansen K., Huis A.V. From Integrated Pest Management to Indiscriminate Pesticide Use in Kazakhstan//Journal of Sustainable Agriculture.- 2011.-Vol.35,№ 4. - P. 350-375.
76 Bismildin F. Pesticides and health of the population// Protection of plants in Kazakhstan. -1997.-№1.-P. 8-9.
77 Berg V., Lyche J.L., Gutle A.C.,Lie E., Utne Skaare J.,Aleksandersen M., Ropsta E. Distribution of PCB 118 and PCB 153 and hydroxylated PCB metabolites (OH-CBs) in maternal, fetal and lamb tissues of sheep exposed during gestation and lactation//Chemosphere.- 2010. –Vol. 80. - P. 1144–1150.
78 Rychen G., Jurjanz S., Toussaint H.,Feidt C. Dairy ruminant exposure to persistent organic pollutants and excretion to milk//Animal.- 2008. № 2:2. - Р. 312–323.
79 TaoS.,LiuW.X.,LiX.Q.,ZhouD.X.,LiX.,YangY.F.,Yue D.P., Coveney R.M. Organochlorine pesticide residuals in chickens and eggs at a poultry farm in Beijing, China// Environmental Pollution.- 2009.-Vol.157. - P. 497–502.
80 MacLachlan D. J., Bhula R. Transfer of lipid-soluble pesticides from contaminated feed to livestock, and residue management// Animal Feed Science and Technolog.- 2009.-Vol.149. - P. 307–321.
81 Jurjanz S., Feidt C., Pe´ rez-Prieto L., Ribeiro A., Filho H.M.N., Rychen G.and Delagarde R. Soil intake of lactating dairy cows in intensive strip grazing systems//Animal.-2012.-№ 6:8.- Р. 1350–1359.
82 Langenbach T. Persistence and Bioaccumulation of Persistent Organic Pollutants (POPs)// in book Applied Bioremediation - Active and Passive Approaches.- 2007.-№ 13. -P.307-310.
83 Costera A., Feidt C., Marchand Ph., Bizec B. Le. Rychen G. PCDD/F and PCB transfer to milk in goats exposed to a long-term intake of contaminated hay//Chemosphere.- 2006.-Vol.64. - P. 650–657.
84 Khalid Ibrahim Sallam, Alaa Eldin Mohammed, Ali Morshedy Organochlorine pesticide residues in camel, cattle and sheep carcasses slaughtered in Sharkia Province. Egypt// Food Chemistry.- 2008.- Vol.108.- P.154–164.
85 Al-Masri M.S., Al-Hamwi A.,Amin Y., Safieh M.B., Zarkawi M., Soukouti A., Dayyoub R.,Voigt G., Fesenko S. Radionuclide transfer from feed to camel milk// Journal of Environmental Radioactivity.- 2014.- Vol. 132. - P.155.
86 Hashemy-Tonkabony S.E., Afshar A., Ghazisaidi K., Assadi-Langaroodi F., Messchi M. and Ahmadi Z. Chlorinated Pesticide Residues in from Animals Raised in Iran/ JAOCS. 1981. February. - P. 88-90.
87 Қазақ Совет энциклопедиясы II-т, -Алматы, 1973,-640б.
88 Нири Дж. Верблюды. Дикие стада, пер с англ./Под ред и с предисл. А.Г.Банникова.-М.:Мир, 1984, 48-60с.
89 Қазақ Совет энциклопедиясы VII-т, -Алматы, 1975,-647б.
90 Каракулеводство и верблюдоводство Республики Казахстан в период рыночных отношений: Сб.науч.тр. Т22/Ред.Омбаев А.М.-Алматы:РНИ «Бастау », 1998- (МН-АН РК. НАЦАИ.Каз НИИ каракуоеводство), 130 с.
91 Баймукнаов А. Состояние и проблемы развития верблюдоводства в Казахстане// Вестн сх.науки Казахстана-1981. -№4,-7-11с 7.
92 Мусаев З.М. «Продуктивные качества казахских бактрианов и методы их повышения» Автореферат на соискание ученой степени доктора наук. –Алматы, 1998,-47 с.
93 Сәбденов Қ.С. «Малым-жанымның садағасы»/Түркістан/, 21.02.2002.
94 http://kk.wikipedia.org/wiki/ Түйе шаруашылығы
95 Ееее
96 Кургенев П.В.тВерблюжье молоко-высокопитательный продукт// Сб :Проблемы развития верблюдоводство в Казахстане-Под общий ред.А.Баймуканова –Алма-Ата: Кайнар,1981,-94-99 с.
97 Койчуманова Т.О «Почему верблюда гонят со двора?» /Казахстанская правда/, 12.10.01.
98 Мұсаев З.М,. Смағұлов А. Түйе шаруашылығы және нарықтық экономика.-«Жаршы»,1993,-3-4 б.
99 Шарманов Т.Ш. Витамин А и белковое питание. –М.: Медицина, 1979. - С.195.
100 Тауасаров Е.Қ., Қожахметова Т.Қ., Асембаева Э.Қ., Серікбаева Ә.Д. Лакто- және бифидо-бактериялардың түйе сүтінде өсуі, тіршілікке қабілеттілігі. – Алматы: Вестник КазНУ, № 2 (48) часть 1, 2011. 244 с.
101 Cеитов З. С., Кумыс. Шубат. - Алма- Ата: Қайнар, 1979. 202 с.
102 Шигаева М. Х., Оспанова М. Н. Микрофлора национальных кисломолочных продуктов. Алма- Ата: Наука, 1982 .- 150 с.
103 http://adiletgazeti.kz
104 Konuspayeva G., Faye B., Loiseau G. The composition of camel milk: A meta-analysis of the literature data//Journal of Food Composition and Analysis.- 2009.- Vol.22. - P. 95–101.
105 Faye B., SalehS.K., KonuspayevaG., MusaadA., BengoumiM., Seboussi R.Comparative effect of organic and inorganic selenium supplementation on selenium status in camel // Journal of King Saud University – Science. -2014.-№ 26.- P.149–158.
106 Meldebekova A., Konuspayeva G., Diacono E., Faye B.Heavy Metals and Trace Elements Content in Camel Milk and Shubat from Kazakhstan //in book edited by Yuriy Sinyavskiy and Bernard Faye:Impact of Pollution on Animal Products (NATO Science for Peace and Security Series C: Environmental Security). -Berlin: Springer, 2007. -P. 117-123.
107 Al-Masri M.S., Al-Hamwi A.,Amin Y., Safieh M.B., Zarkawi M., Soukouti A., Dayyoub R.,Voigt G., Fesenko S. Radionuclide transfer from feed to camel milk// Journal of Environmental Radioactivity.- 2014.- Vol. 132. - P.155.
108 Баймуканов Д. А. Верблюдоводство Казахстана XXI века: к 70-летию профессора Асылбека Баймуканова.- 2009. Алматы: Бастау. - 208 с.
109 FayeB., SalehS.K., KonuspayevaG., MusaadA., BengoumiM., Seboussi R.Comparative effect of organic and inorganic selenium supplementation on selenium status in camel // Journal of King Saud University – Science. -2014.-№ 26.- P.149–158.
110 Основы ведения верблюдоводства. (Путеводитель начинающего верблюдовода). Под ред. Жанапина А.К.- Астана: АО «Казагромаркетинг». 2010. – 55 с.
111 Селимсултанова Л. А. Акклиматизация и продуктивность верблюдов породы калмыцкий бактриан в условиях Карачаево-Черкесской Республики: дис….канд. сель-хоз. наук: 06.02.10.-Черкесск, 2010. – 140 с.
112 CosteraA., FeidtC., MarchandPh., BizecB. Le. RychenG. PCDD/FandPCBtransfertomilkingoatsexposedtoalong-termintake of contaminated hay// Chemosphere.- 2006.-Vol.64. - P. 650–657.
113 Клисенко A. Методыопределениямикро-количествпестицидовв продуктахпитания, кормахивнешней среде.-M.:Колос, 1992.- С. 22-23
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
ГЕОГРАФИЯ және ТАБИҒАТТЫ ПАЙДАЛАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРА
Энергоэкология кафедрасы
6М060800 – Экология
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Ауылшаруашылығындағы мал ... ... ... (ПХБ ... ... ... |_________ Муратова Б.О. |"_____" ... ... ... | | ... ... | | ... ... Төреғожина Ж.Р. |"_____" ________2015ж |
|Қорғауға жіберілді: | | ... ... | | ... ... | | |
| ... Т.А. |"_____" ... |
| | | ... 2015 ... ... ... кіріспеден, 3 бөлімнен, 17 суреттен, 14
кестеден, қорытындыдан, 113 ... ... ... ... жұмыс қоршаған орта тұрақты органикалық ластағыштарының
(полихлорланған бифенилдер (ПХБ), 1,1,1-Трихлор-2,2-ди ... ... екі ... түйе ... өту ... және ... ... Алынған мәліметтерге сүйене отырып, тағам
өнімдерінің сапасын жақсарту мақсатында ... ... ... ... на 72 ... ... из
введения, 3 разделов, выводов, 113 использованных источников литературы,
содержит 17 ... 14 ... ... ... работе исследована биоаккумуляция и механизмы
деконтаминации проникновения устойчивых органических ... ... ... ... (ПХБ) ... ... этан ... в молоко двугорбого верблюда.
На основе полученных данных даны рекомендации для улучшения качества
пищевой продукции верблюдоводства.
Summary
Master's thesis is ... on 72 pages, consists of an ... ... ... 113 ... and contains 17 figures, 14 ... thesis investigated the mechanisms of ... ... and of ... of ... organic ... ... (PCBs), 1,1,1-trichloro-2,2-di (p-chlorophenyl)
ethane (DDT)) in the Bactrian camel milk. Based on these ... for ... the quality of food products ... ... | ... |9 ... ... | |
|1 ... |9 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... жалпы шолу........ |9 ... ... ... (ПХБ) |14 ... |Хлорорганикалық пестицидтер. Дихлордифенилтрихлорэтан |22 |
| ... |
| ... | ... |Полихлорлы бифенил (ПХБ) және дихлордифенилтрихлорэтанның |30 |
| ... мал ... өтуі | ... малы және ... |32 |
| ... | ... Қазақстандағы түйе шаруашылығы және оның өнімдері.......... |35 |
|Тәжірибелік | ... ... | |
|2 ... мен |43 |
| ... |
| ... | ... ... |43 |
| ... |
| ... | ... ... ... хроматография |45 |
| ... | ... |Сүт ... |50 |
| ... |
| ... | ... ... |
| ... | ... және оларды | ... |
|3 ... ... ПХБ және ДДТ ... кинетикасы және|55 |
| |мөлшері......................................................| |
| ... | ... ... бөлініп алынған ПХБ |58 |
| ... | ... ... ... ... ДДТ/Е |59 |
| ... | ... ... ... алынған ПХБ |60 |
| ... | ... ... ... ... ... |61 |
| ... | ... ... |62 |
| ... |
| |....... | ... ... | ... әдебиеттер тізімі |65 ... мен ...... ... ...... ... Ұйымы
АТЛК – Ауаның Трансшекаралық Ластағыштары туралы Конвенциясы
ӘДСҰ – Әлемдік Денсаулық Сақтау Ұйымы
БҰҰ – Бірікен Ұлттар Ұйымы
ГХБ – гексахлорбензол
КСРО – ... ... ... ...... ... Социалистік Республикасы
ПХБ – полихлорлы бифенил
ПХДД – полихлорленген дибензодиоксиндер
ПХДФ – полихлорленген дибензофурандар
ДДТ – дихлордифенилтрихлорэтан
ДДЕ – дихлордифенилдихлорэтилен
ДДД – ...... ... концентрациясы
ШК – шекті концентрация
ТОЛ – тұрақты органикалық ластағыштар
ТМД – Тәуелсіз ... ...... ... ...... ... – тағы басқа
ХОП – хлор органикалық пестицидтер
мг – миллигра́мм
нг – нонограмм
кг – килограмм
л – литр
Кіріспе
Зерттеу жұмысының жалпы ... ... ... ... ... ... ластағыштарының (полихлорланған бифенилдер (ПХБ), 1,1,1-
Трихлор-2,2-ди (п-хлорфенил) этан (ДДТ)) екі ... түйе ... ... және деконтаминация механизмдерін зерттеуге арналған.
Хлор атомдарының саны мен ... ... ... ... ... қасиеттері әр түрлі ПХБ-ның 209 конгенерлері немесе түрі бар.
Қазақстан территориясында кездесетін ПХБ ... ... ... және
гептахлорбифенил тобына жатады. ПХБ өндіріс орындарда майлайтын ... ... ... ... ... ... заттарға,
пластмассаларға және резиналарға қоспа ретінде, трансформаторлық және
конденсаторлық майлар ... ... ... ... ... Жоғарыда аталған көптеген ПХБ құрамды
құрылғылар қазір өндірістерде ... ... ... ... емес ... және ... ... тұр. Сол себепті,
Қазақстан территориясында қолданыстағы ПХБ құрамды құрал-жабдықтар мен
материалдар, қалдықтар қоршаған ... ... тыс ... ... ... жұмыста, 1,1,1-Трихлор-2,2-ди (п-хлорфенил) этан (ДДТ) химилық
заттар өткен ғасырдың 80 жылдарына ... ... ... ... кең қолданыста болғаны көрсетілген. Басқа да хлор
құрамды заттар ... ДДТ да ТОЛ ... ... ... ... жұмыс, екі өркешті түйенің (Camelus ... ... ... ... ПХБ және ... ... тұрғыда ластану
метаболизмін зерттеуге бағытталған. Бұл физиологиялық ... ... ... ... Екі ... ... метаболизмін
зерттеу, ағзаның арнайы бөлігінде – өркешіндегі майды аккумулициялау
ерекше қабылетімен ... ... да, ... ... ... ... түйені (Camelus bactrianus) пайдалану, бұл жануардың май ... ... ... ... ... деп ... ... өзектілігі: Жалпы, Қазақстанның экологиялық
мәселелері соңғы он ... ... ... ... ... ... ... (ТОЛ) зерттеу бойынша жеткілікті назар аударылып
жатқан жоқ. Хлор құрамдас қосындылар (ПХБ, ДДТ) топырақта көптеген жылдар
бойы ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімде қоршаған ортада болуы жалпы тіршілік айналымына
түсіп, топырақтың ... одан ... ... ... ... тағам арқылы адам ағзасына өтіп, ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... пайда болуына түрткі
болып, жалпы халықтың фертилдігін төмендетеді. Бұл үрдістерді ... ... ... деп ... ... Себебі созылмалы немесе
ісік ауруларының дамуына ... ... ... ... ... етуші лимиттік факторларға жатады.
Қазіргі кезде ПХБ-құрамдас құрал-жабыдқтар 980 ... ал ... саны 250 000 ... ... Алайда, назардан тыс ПХБ
ластануына мониторинг жүргізу 2004 жылы ғана басталуына байланысты, ПХБ-ның
тағам жүйесіне таралуы туралы ... ... ... ... ... ... ... ортадан адам ағзасына дейін өтетіндігі
дәлелденген. Ал, ДДТ Әлемдік Денсаулық ... ... ... ... 1971 жылы қолдануға тыйым салынғанымен, Қазақстанда 90 ... ... және ... ... ... ... ... министірлігінің мәліметтері бойынша, елімізде 2010 жылы ... 1,2-5,9 ... ... ... ... ... Аталмыш
ластағыш бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижесінде, ДДТ адам ... ... ... ... арқылы түсетіндігі белгілі болған. Оған қарамастан
ДДТ қалдықтары қоршаған ортада көптеп ... ҚР ... ... ... күні ... 500 ... ... «Қазақстан
Республикасының аумағын ... үшін ... ... ... тізбесінде (инсектицидтер)" 560 пестицид бар. Жыл сайын
тіркелген пестицидтің тізбесі жаңа препараттармен ... ... ... ... ... ластанудың бұл жолын алдын
алуға болады. Негізінен зерттеулер ... және ұсақ қара ... ... атап ... қой және ... Құйрықты қой тұқымына
жасалған зерттеулер бойынша, ластану локалді жүретіндігі айқындалған.
Сондықтан, түйе ... май ... ... ... ... танытып отыр. Түйе өркеші 90 кг-ға дейін май жинайды. Бұл
ерекшелікті ескере отырып, ұсақ қара мал ... ... ... қолданыла алмайды.
Жер көлемінің көп аймағын шөл және шөлейт аймақтары алып ... ... бұл ... екі ... түйе ... ... ерекше
қызығушылық танытып отыр. Өйткені, бұл жануар метаболизімінің ерекшелігі -
май ұлпаларының көп мөлшері өркеште ... Түйе ... 90 ... май ... Бұл ... ... ... ұсақ қара ... ... түйе ... ... алмайды.
Сонымен қатар, еліміздегі дәстүрлі түйе саласы, әлеуетті ластағыш
көздері ретінде ... ауыр ... ... жақын орналасқан.
Мал шаруашылығы саласында, түйе саласы аз назарда. Алайда, жыл сайын түйе
саны өсуде. 2014 ... 1 ... ... ... түйе басы ... құрап отыр. Ұлттық бренд саналатын – шұбат – өндіріс ... тез ... ... ... ... түрде, жаңа деңгейде жұмыс ... ... ... түйе ... ... жаңа ... ... Сонымен қатар, еліміздегі дәстүрлі түйе саласындағы
ластағыш көздері ретінде қарастырылатын ауыр өндіріс ... ... ... жыл ... түйе саны ... 2014 жылдың 1 қаңтарындағы
мәліметтер бойынша түйе басы 162 ... ... ... ... ... саналатын
шұбат – өндіріс саласы тез дамып, ... ... ... түрде жаңа
деңгейде жұмыс жасауда. Сондықтан, қазіргі ... түйе ... ... ... ... ... мақсаты: жұмыстың негізгі мақсаты ауылшаруашылығындағы
жануарлардың ағзасына ... ... ... (ТОЛ) таралу
мониторингін анықтау.
Диссертациялық жұмыстың қойылған мақсатына ... ... ... ... ... (ПХБ, ДДТ) екі ... түйе ... зерттеу;
2) түйе сүтіне тұрақты органикалық ластағыштарымен ластану және
залалсыздану динамикасын ... ... түйе ... өту ... ... ... шаруашылық малдарының ішінде түйе, ерекше ... ... ... Ол ... түйе ... күрделі қоршаған орта
жағдайларында өмір ... және ... ... ... ағзасында ПХБ және ДДТ метаболизімін зерттеу,
түйенің ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бұл сала бойынша жүргізілген зерттеулер лабораториялық жануарлар және ұсақ
қара мал ... ... ... ... ... физиологиялық ерекшеліктерін зерттеу, адам физиологиясымен
салыстыруға, ластағыш заттардың, адам ағзасына әсер ету ... ... ... ... Ал ұсақ қара ... жасалған
зерттеулер тағам тізбегіндегі ластанған ... ... ... ... диссертация жұмысы бір жағынан, ... ... ... ... түйе ... ... ... жолдарын зерттесе,
екінші жағынан, Camelus bactrianus моделінде жүргізілген ... ПХБ ... ... ... ... ... ... түсінік береді.
Бұл тараптан түйе малы көптеген шөлді және шөлейтті аймақтардағы негізгі
тағам көзі ... атап ... ... ... түйе сүті мен еті ... тағамдық қауіпсіздік сұрақтарын да
айқындайды. Өйткені, қоршаған орта ластағыштарының ішінен көп кездесетін
ДДТ ... ... ... ... білу өте ... Сонымен
қатар, бұрын соңды зерттелмеген, ТОЛ тобына жататын ПХБ механизімін анықтау
үлкен қызығушылық танытып отыр. Алынған ... ... ... ... денсаулық мәселелерін түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... практикалық маңыздылығы түйе сүтінің аз ... ... ... ... ... ... ... түйе сүтіне
10%-дан артық еместігі бұл мөлшер ластағыштардың түріне байланысты, ал ... сиыр ... ... ... ... өтетіндігі көрсетілген. Алынған
мәліметтер практикада, ластанған ... түйе ... ... ... және осы ... ... жануарларды утилизациясы
бойынша нормативті документтер жасауда қолданылады.
Магистрлік диссертацияның практикалық маңыздылығы: зерттеу нәтижесінде
алынған мағлұматтар аталмыш аймақтың ... ... ... ... бағдарламаларды өңдеп жүзеге асыру үшін қажетті бастапқы
мәліметтерді құруға негіз болады. Осы ... бұл ... ... ... үшін ... ... айта ... жөн.
1. Әдеби шолу
1. Тұрақты органикалық ластағыштарға )ТОЛ(жалпы шолу
Тұрақты органикалық ... (ТОЛ) – бұл ... ... ... ... олар ... биоаккумулятивті, трансшекаралық
атмосфералық таралуға және тұнуға бейім, таралу көздерінен алыс ... ... адам ... және қоршаған ортаға зиянды әсер
етеді[1]. Осы ... ... 2001 ... 18 ... 110 ... ... Ұйымының конференциясында мемлекеттер ТОЛ-ды өндірісте
пайдалануға және қалдықтарын тастауға ... ... ... ... қол ... ... ТОЛ-ды ликвидациялауға және әлемдік
өндірісте пайдалануды және ... ... адам ... ... ... ... ... [2]. Стокгольм конференциясы 2001
жылдың 22 мамырында Стокгольм (Швеция) қаласында қабылданды.
1995 ... ... ... ... ... (БҰҰ) ... ... Бағдарламасын басқаруылар Кеңесі ... ... ... ... ... ТОЛ адам денсаулығына және экожүйеге 3 ... ... ... әсер ... ... [3]. Бұл ... 1-кестеде берілген.
Кесте 1 - Стокгольм конвенциясында аталған бастапқы тұрақты ... ... ... ... ... ... ДДТ, ... ... гептахлор, |
| ... ... ... ... ... ... бифенилдер (ПХБ); |
|химикаттар:  | ... ... | ... ... / ... және ПХБ. ... үстіне, Конвенцияда ТОЛ-ға байланысты халықаралық конвенциялардың
нөмерлері: ... ... ... ... ... ... және оны утилизациялау адам денсаулығын және қоршаған
ортаны қорғауға және трансшекаралық қозғалысты басқару және ... ... ... бағытталған. 170 партияның қатысуымен 1992 жылы ... өз ... ... ... ... ... ... (АТЛК), тұрақты
органикалық ластағыштар (ТОЛ) туралы протоколға қол қойылды. Конвенцияның
негізгі мақсаты, ластағыштардың ауа арқылы ... ... ... ... ТОЛ ... ... ... қалдықтарды, тұрақты
органикалық заттарды шектеу, азайту ... жою. ... 2003 ... ... ... енді ... ... алдын-ала негізделген келісім қауіпті химиялық
заттарды мемлекеттерге кіргізуде біріккен жауапкершілікке ат салысу және
қауіпсіз пайдалануға ... ... ... саудадағы қауіпті
химиялық заттар және пестицидтер туралы Конвенция 2004 жылдың 24 ақпанында
өз күшіне енді [6].
Қазақстан Стокгольм ... 2001 ... 23 ... қол ... ... 7 маусымында ратифицияланды. 2007 жылдың 7 қарашасында
Қазақстан конвенция тізіміне енгізілді және 2009 ... 8 ... ... орындау бойынша Ұлттық жоспар Қазақстанда қабылданды [7]. Бұл Республика
ТОЛ-дан ... ... ... және адам ... ... ғаламдық
ынтымақтастық интеграциясы жолында маңызды қадам жасағанын көрсетеді. 2003-
2004 жылдары Қазақстанда тұрақты органикалық заттардың ... ... үшін ... ... ... ... Бұл жоба ПРООН /
ГЭФ «Қазақстан Республикасына Стокгольм ... ... ТОЛ ... ... ... көмек» жобасы аясында жүргізілді. Осы үрдіс
кезінде қоршаған ортада ПХБ-мен ластану аймақтары анықталды [8].
Стокгольм конвенциясында ТОЛ-дың ... ... ... ... ... ... ... құрылысына және
молекуладағы атомдар табиғатына байланысты, бұл ... және ... ... ... мағынаға ие [2], б.8-9. ТОЛ-дың ... ... хлор ... ... өте ... хлор
алмастырушылар немесе функционалды топтар артқан сайын, ... ... ... тұрақтылық арта түседі [9]. Көміртек негізіндегі ТОЛ
жиі галогенделген және суда еруі ... және май ... ... ... ... еруі ... ... олар жартылай ұшқыш, бұл тұнуға
дейін атмосферада кең таралуына мүмкіндік береді [2, 7 б.]. ТОЛ ... және ... ... ... ұзақ болғандықтан қоршаған ортада ұзақ
сақталады. Мысалы, ТОЛ топырақта он ... ... ... күн ... [7, 88 б]. ... ... топырақта ыдырау мерзімі шамамен бір
жылды құрайды, қоңыржай топырақта дильдрин 5 ... ... ... ... ... ... ... гексахлорбензол (ГХБ) топырақта аэробты және
анаэробты деградация диапазонына байланысты 2,7-ден 22,9 жылға ... ... ... ... 2 ... дейін, токсафенклимат және
топырақ типіне байланысты 12 ... ... ДДТ және оның ... 8 жылды құрайды. Көбі бірнеше жылдан 20 ... ... ... ... ... ... суда ерігіштігі, бу қысымы, тұрақты Генри
(Н) заңы, октанол су коэффициент бөлімі, және ... ... ... ... ... ... тұрақтылық заттың маңызды қасиетінің
бірі болып табылады, себебі транспорт ... ... ... ... ... ... ... ұзартуы мүмкін [2, p.14-15].
ТОЛ туралы экологиялық ... адам ... және ... ... ТОЛ биоаккумуляциясы экожүйедегі химиялық,
биологиялық және экологиялық үрдістердің жиынтығы.
Аталған ТОЛ-дың негізгі ... ... ... полярлы емес,
суда еруі төмен және липидтерде еруі жоғары болуы май ... және ... ... ... алып келеді. ТОЛ
биоаккумуляциясы туралы ... әсер және ... ... ... және ... ... бағдарламада таратылды [11].
ТОЛ жартылай ұшқыш тұнғанға дейін атмосферада ұзақ тарала алады. Ұзақ
аймақтарға ... ... ... ... алыс ... ... ... мүмкін, мысалы мұхиттарда, ... және ... ... ДДТ және ... да пестицидтер поляр
дельфинінде, ақ аюда және арктикалық балықтарда байқалған [12]. ... ... ДДТ, ПХБ, ... ... ... ... ТОЛ ... негізгі тәсілі сәулелену көзінен қоршаған ... ... ... және ... ... ... ұзақ ... таралу.
ТОЛ адамға және жануарларға өткір және хроникалық эффект беретін төтенше
токсикалық химиялық зат болып табылады. Кейде ... ... ... ... ... ... қарсы келіп қоршаған ортада ұзақ
сақталады. Жоғарыда аталғандай, көптеген ТОЛ қоршаған ... 23 ... ... ДДТ, эндрин, мирекс, 10-нан 23 ... ... ... май
ұлпаларында токсикалы және белсенді болады [13].
ТОЛ-дың ... ... ... ... кезде жабайы табиғатта нейро
қозғалыстық, ... ... және ... рак байқалған. Жақын арада кейбір ТОЛ сәбилерде және
балаларда ... ... алып ... ... төмендеуіне,
сонымен қатар нейро қозғалыстың бұзылуына, рак, ... ... ... ... алып ... ... Кейбір ТОЛ-ды бірнеше авторлар
этологияда адам ағзасында сүт без ісігінің пайда болуының негізгі ... ... [2, 30 б.]. ... ... ... [13, 29 б] ... ... әлсірететін бауыр ісігі сияқты адам организміне зиянды әсер
ету себебі болып ... ГХЦГ рак, ... ұрық ... ... ... ... ауытқуларды, бауыр ауруларының себебі болуы
мүмкін.
Бұл 12 химиялық заттар Стокгольм конвенциясына сәйкес 3 топқа бөлінген:
пестицидтер, ПХБ және ... мен ... ... ... ... ұнтақ немесе кристаллдық материал (бірақ, хлордан
қою сұйықтық) түрінде болады, әр түрлі формада дақылдарға ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданылады;
Екінші топ ол ПХБ, ... ... ... май ... түрінде, сонымен қатар гидравликалық
муфттарда ... ... ... өнімдерінен басқа химиялық қосылыстар түзетін
ТОЛ жатады, мысалы кейбір ... ... ... және жану
кезінде түзілген шаңдар және жануға арналған өнеркәсіптік ... ... ... ... - ... және фурандар
(полихлорлы дибензофурандар - ... ... 2 - ... өмір сүру ... ... ... өмір ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |10-15 ... ... |- ... ... |5 ... |Инсектицидтер | 12-ге ... ... ... және ... |1 |
| ... | ... ... және термиттік |12-ге дейін |
| ... | ... ... ... ... ... | 12-ге ... ... ... | 3 ... 12-ге ... ... ... және |10 ... 1,5 ... ... |
| ... | |
| ... ретінде | ... ... ... ... |10-12 ... ... өнім |10-12 ... орта жөніндегі Еуропалық ... ... ... ... ... ластануы келесі салалардан туындайды: химиялық,
металлургиялық, энергетикалық, тау кен ... ... ... ... тас, ... ... ағаш, қағаз, тамақ өндірісі, сауда және
трафика. Макграт классификациясы бойынша органикалық ... ... [15] ... және ... деп ... ТОЛ негізінен
өнеркәсіптік үрдістерде, қалдықтарды өртегеннен және ауыл ... ... ... ... ... соңында, ТОЛ "лас топ" тізімінен аластатылып,
көптеген мемлекеттерде пайдалануға қатаң тыйым ... ... ... ... ... ... байланысты оларды әлі күнге дейін әр түрлі
экологиялық матрицаларда кездестіре ... ... ... және ... ... салынды немесе
пайдалануға шек қойылды. ... ... ... ... ... мемлекеттер, ТОЛ-
ды халық денсаулығын қамтамасыз ететін маңызды ресурс ретінде пайдаланады
[16]. Бұл ... ... ... ... ... шек қою үшін ТОЛ-
дың қай түрін және қалай қолданатынын түсіну қажет. Әлемде ... ... ... ... ... ... ... Оған
қарамастан, әр мемлекеттің пайдалануы туралы нақты ... аз [17]. ... ... ... ... ... ... негіздейтін
бағалауды қиындатады және жалпы альтернативті көздерді ... ... мен ... ... кедергі келтіреді. ТОЛ бағытталмаған
түрлерге жанама әсер етеді. Токсикалық ... хлор ... (ХОП) рак, ... ... репродуктивті бұзылыстар,
жалпы дамудың әлсіреуі байланысты. Кейбір ТОЛ эндокринді жүйеде бұзылыстар
және гормоналды жүйенің өзгерістерін тудыруы ... [16, с. 81]. ... ТОЛ май ... ... ... мысалы ДДТ ластанған ДДТ-
мен жем берген сиырлар сүтінің үлгілерінде байқалған.
ТОЛ-дың ... ... ... ... пестицидтердің және
майдың жинақталуын ескере отырып, халық денсаулығына, әсіресе сәбилердің
организміне зиянды әсер етеді. ... ... ... пайдаланатын
тағам өнімдерінде қолдануға тыйым салынады. ТОЛ-дың осынай эффектілері
қоршаған ортаның күйін қарастырған кезде ... және ... ... ... ... ... стандарттар дайындалды [18].
ХОП-тың көптеген түрлері пайдалануға тыйым салынғанына қарамастан,
олардың қорының сақталуы және қоршаған ... ... ... сияқты
обьектілерін ластауы және жануарлар организмінде жинақталып, таралу көзінен
алыс орналасса да тасымалдану және қоректік тізбек ... ... ... ... ... және ... ... Достастығының (ТМД) мәліметтеріне
сәйкес, барлық жеке ПХБ ішінде тек Арохлор 1254 үшін ... ... [20]. ... 1254 ... ... ... ... токсикалық
эффектісі жоғары: ауада 1мг/м3, жұмыс орнының ауасында 1 ... ауыз ... ... ... суда 1 мкг/л; топырақта 0.1-0.06 мг/кг; сүтте 1,5
мг/кг, ал балықта 5 мг/кг. Шекті рауалды концентрация (ШРК) ... ... ... ... ... және гептахлор сияқты ауыл шаруашылық заттарды
(кесте 3) бақылау үшін дайындалды.
1992 жылы ПХД және ... ... ... ... ... ... ... (ТЭ) деген ұғым бұл қосылыстардың
күрделі қоспалардың ... ... үшін ... [21]. ... ... эквиваленттілік факторы (ТЭФ) ПХДД, ПХДФ және ПХБ-
дың токсикалылығы ... ... ... туысы болып табылады
(ТЭФ=1), қоспаның токсикалық ... туыс ... ... олардың ТЕФ-іне сәйкес, сосын жеке қоспаның
жалпы ТЭ концентрациясын алу үшін қосылады. Диоксиндер және диоксин ұқсасты
ПХБ токсикалық ... (ТЭ) саны ... ... токсикалық
эквиваленттік факторын (ТЭФ) көбейткенде ... ... ... анықталады. Бүкіләлемдік денсаулық сақтау
ұйымының шешімімен Еуропалық заңнама ТЭФ-ке негізделеді. Жаңа ТЭФ 2005 ... ... ... ... [22].
Кесте 3 - Қоршаған ортадағы хлор органикалақ пестицидтердің нысандары
|Нормативтер |Хлор органикалақ пестицидтер |
| |ДДТ ... ... ... ... |
| | | ... | ... ... ... | |
| |0.0005 |0.003 |- |0.0002 ... ... ... ... | |
| |0.1 |0.02 |0.002 |0.05 ... ... ... | |
| |0.1 |0.1 |- |- ... ... ... |0.1 |0.2 |0.05 |0.02 ... | | | | ... |0.2 |0.2 |- |- ... |0.005 |0.005 |0.006 |0.006 ... |0.005 |0.005 |0.2 |0.2 ... |0.005 |0.005 |0.1 |0.05 ... |0.2 |0.2 |- |- ... – улы химиялық заттар, оларды мол өнім алу барысында
минералды тыңайтқыштар ретінде, ... ... ... ... және ... ... ауруларынан қорғау мақсатында фермерлер көп
қолданылатын химикаттар. Олар ... ... ... ... ... және
пиретрум (түймедақ сығындысы) ... ... ... ... ... ... синтетикалық пестицид париждік көгал-
мыстардың ацетоарсенаты (органикалық емес қосылыстар) болып ... ... ... бинефил (ПХБ)
Полихлорлы бифенилдер (ПХБ) хлор сутектің екі немесе одан да көп
атомдарын құрайтын, екі ... ... ... ... ... қосылыстар туысына жатады. ПХБ-да хлордың орналасуына байланысты
2, 2', 6 және 6' ... орто деп ... 3, 3 ', 5 және 5' ... және 4 пен 4 ' пара деп ... ... 1) ... 1 - ... жалпы химиялық құрылысы
Мұндағы: пара-, мета, орто хлор позициясы.
ПХБ бензолды сақинасының байланыстары айнала ... ... ... ... (бір ... екі ... ... және тізбекті емес бензол
сақиналары бір-бірінен 900С орналасады (сурет 2).
Сурет 2 – ПХБ бензолды сақиналарының копланарлы және ... ... ішкі ... 209 туыс және ... ... ... бар. Бұл қосылыстар жоғары ... және ... ... ... ... ... қоспа ретінде қосу үшін дайындалған. ПХБ
туысты бірдей хлор атомымен ... ... мен ... әр ... ... изомерлер деп аталады. ПХБ-дағы нон-орто мен
моно-орто ... ... ... ... ... ... ПХБ деп атайды. Көптеген басқа ПХБ диоксин сияқты токсикалық
көрсетпейді.
Бұлардың қасиеті хлорлау деңгейіне байланысты. ПХД-ның негізгі қасиеті
олардың ... Олар ... мен ... ... бере ... және
термиялық тұрақты, жарқыл температурасы жоғары (170-тен 400˚ С) ... ... 1.182 - 1.566 кг/л ... ... ... [25]. Сонымен қатар
трансформаторларда және конденсаторларда диэлектрикалық ... ... ... мен ... ... ... кең ... Олар бұрын суытқыш сұйықтықтар ретінде, ... ... ... ... және ... және тұрақты қосылыстар
оңай қол жетімді болды. ПХД ... ... ... ... кең қолданылды, ал басқа электр құралдарда жеңіл
тұтанатындықтан және ... ... ... ... ... дизель-электрикалық поездар, конденсаторлар мен ... ... ... ... ... ... гидравликалық майларда
кеңінен қолданылады. Бірнеше ПХБ қоспалар мемлекеттер атына сәйкес түрлі
сауда атауларымен аталды. ... ... ... ... (США), Клофен
(Германия), Делор (Чехословакия), Елаол (Германия), Канехлор (Жапония),
Фенохлор (Франция), Пиранол (АҚШ), Совол (КО), ... (КО) ... 4 - ... ... ... ... |Балқу ... |Бу |Су ... ... ... ... ... ... |
| |(C) |(C) |(Pa) at |і 25 C | ... |
| | | |25 C ... | |25˚ C (г/м2 |
| | | | | | |h) ... |71 |256 |4.9 |9.3 |4.3 |0.92 ... ХБ |25-77.9 |285 |1.1 |4.0 |4.7 |0.25 ... ХБ ... |312 |0.24 |1.6 |5.1 |0.065 ... ХБ |28-87 |337 |0.054 |0.65 |5.5 |0.017 ... ХБ |47-180 |360 |0.012 |0.26 |5.9 ... ... ХБ ... |381 ... |6.3 ... ... ХБ |77.150 |400 ... |6.7 ... ... ХБ ... |417 ... |7.1 ... |
|Оста ХБ |159.162 |432 ... |7.5 ... ... ХБ ... |445 ... |7.9 |3.5-10-6 |
|Дека ХБ |305.9 |456 ... |8.3 ... ... ... ... және адам ... жинақталатын тұрақты
органикалық химиялық ... ... ... Жинақтау қасиеті суда
ерімейтіндігімен ... Суда ПХБ ... өте аз, ... Алахлор
0.0027-0.42 нг/л. Бірақ, ПХБ-ның биологиялық липидтерде ерігіштігі адамның
денсаулығына зиянды әсер ... ... ... ... [27]. ПХБ осы ... ... 1980 жылдардың соңынан бастап
барлық өнеркәсіптік мемлекеттерде тыйым салынды, бірақ олар ... ... және ... ... ... қалдықтарды дұрыс көмбеген
жерлерден шығуы мүмкін деген тұжырымда [28].
Халықтың ластанған тамақты жеу арқылы және ... ... жұту ... тері ... ... болады [15, б. 220]. ... ... ... ... ... ... енеді. Сүт өнімдерінде, майларда ПХБ
болады [29] сүт өнімдері, әсіресе майда ПХБ өте ... ... ... ... ... ... ПХБ жер асты суларында және
биоаккумуляция әсер етеді. ПХБ ... ... ... ... табылады, яғни
біз пайдаланатын майда және жануар майында сақталады. ПХБ ... бұл ... ... ... жеткіземіз. Өңделген жануарлар
үлгілері ЛД50 0,5г/кг - 11,3 г/кг дене ... ... ... ... үлгісінде 8,5% , май максимум 0,30 мг/кг, Онтарио, Канада
мемлекеттерінің ауыл ... ... 1986 және 1988 ... ... ... [30]. ... ... өнімдерінде, ПХБ-ның ең
жоғары көрсеткіші балықта және моллюскаларда 760 нг/г және 1,400 нг/г ... ... ... ... астық дақылдылар мен көкөністер 3,7
мкг/адам/күн өндірістік мемлекеттермен салыстырмалы ... [31]. ... ... ... мен сұйық май болған (0,86 мкг/адам/күн) [32].
Алты туысты ПХБ ластағыштарын бағалағанда (ПХБ 28, 52, 101, 138, ... 180) ... ... ... ... ... Ғылыми топтың
айтуынша тамақ тізбегінде ПХБ жем мен тамақ ... алты ... ПХБ ... ... ... 50% ... ... неврологиялық және эндокриндік жүйелерге әсер етуі
нәтижесінде: иммундық жүйенің ... ... ... кейбір
түрлерінің тәуекелінің артуы; когнитивті дефектілердің артуы; қалқанша
безінің жұмысының бұзылуы; туу ... II ... ... ... ... ... елімізде негізгі ПХБ көздері: әскери полигондарда
қолданылып, ... ... ПХБ ... трансформаторлар мен
конденсаторлар. ... ... ... ПХБ ластанған
аудандарға: ... және ... ... ... ... ... және ... Балхаш әскери базасы, Павлодар химикалық ... ... ... ... ... ... ... конденсатор заводы аймағындағы топырақтағы ПХБ концентрациясы 0,
022-172,192 мг/кг арасында. Шығыс ... ... ... ... ПХБ ... 0,06 мг/кг,оның ішінде трихлорбифенил 0,03мг/кг,
тетрахлорбифенил 0,06мг/кг, пентахлорбифенил 0,1мг/кг. Батыс ... ... 2005 ... ... ... ПХБ концентрациясы 0,07-1 ppb
(миллиардтан бір ... ... ... ... ... ... ... мөлшері 0,082 ppb, Лайкөл көлінде 4,70 ppb, ... 12,0 ppb. Ал, ... ... ... 234,412 ... Бұл көрсеткіш қалыпты жағдайдан 108 есе артық. Сонымен, ... ... ... 0,010- 22 ... осы ... ... 0,008-
8,890 мг/кг болған. Аталмыш зерттеулер Каспий және Арал теңіздерінде ... Jensen (1997) ... Арал ... ... 6-14 ... жеткіншектерді зерттеу барысында қан плазмасындағы ПХБ
концентрациясы 1900 ... ... Бұл ... ... ... ... Осы ... қарап тамақтану тізіміне сай,топырақ, су
және балық өнімдеріндегі ПХБ адам ... да ... көз ... орай Қазақстан территориясы бойынша тамақ өнімдеріндегі ПХБ
концентрациясы туралы мақалалар ... ... ... ... ... ескірген
технологиялар және Республиканың ... ... ... ... халықаралық статистика бойынша Қазақстан әлемде
атмосфераға зиянды шығарындыларды шығару тізімінде 17-ші орынды алады ... ... 20 ... ... аса өндірістік және
тұрмыстық қалдықтар жиналады. 2011 жылы ... 1,7 мың ... және ... 103700 ... ... май, 0,6 ... ... шығарылған [33, 25 б.].
Қазақстанда өнеркәсіптік ТОЛ-ға энергия (қуат) зауыттарында және жарық
өндірісінде, трансформаторларда және ... ... ... ... ... ... ... болған ПХБ-лар жатады.
Мемлекет құрамында ПХБ бар құрал-жабдықтар:
- Энергетикалық ... - 2500 ... ... ... ... - 20 мың дана;
- Поезд транспорт - 600 дана;
- Химия өнеркәсібі - ... 400 ... ... ... көптеген Батыс Қазақстанда бұрғылаулар, мұнай және
газ кен орындары, оңтүстік-батыстағы Байқоңыр космодромы жыл ... ... және Арал ... ... ... Бұл жағдайлар ескі
технологияларды, шикізат пен төмен ... ... ... ... ... және ... ... келмейтінділігі түсіндіріледі [33, 66 б.].
Қазақстан дамушы мемлекеттер ретінде зауыт пен ... ... ... және ... ... мұнай, газ, уран
өндірісі, өнеркәсіптік секторларды дамытып ... ... ... ... ... Қазақстан стратегиялық кәсіпорындар мен айналмалы
объектілер құрған. Осындай ... ... ... ПХД ... тұрақты
электрикалық аспаптарды пайдаланған. Қазіргі таңда, баспа ... ... жоқ. КСРО ... 1934 -тен 1995 ... бұл ... ... ... ретінде және трансформаторларда,
конденсаторларда Совол ( тетра- және пентахлорид бифенилдерінің ... ... мен ... ... ... ... (85% және совол
15% нитронафталин) және гексол (25%) қолданылды.
Сонымен қатар, өндірісінде және полимерлі ... ... ... ... және ... жапырақ туысты
ағаштарды қорғау үшін пайдаланылды [33, 45 б.].
КСРО-да ПХД-ды шығарушылар келесідей компаниялар ... ... қ., ... ... ... Ресей), "Vitinig" (Уфа).
Автожағармайлы конденсаторлар ... ... ... ... ... ... ... (Армения), Шыршық (Өзбекстан) [34].
Соған қарамастан, бүгінде Ресей мен Орталық Азияның ластануын бағалау үшін
совола немесе ... ... ... ... жоқ. ... ... ПХД
«ыстық нүктелері» келесі аймақтарда болуы мүмкін [35]:
- Өскемен конденсационды электрикалық станциия ... ... және өзен ... ... ... сәйкес 1968 жылдан
бастап 1990 жылы тәуелсіздікке дейін, УТС ... отын ... ... ... шек ... кейін және реабилитацияда 6-9
тонна қалған;
- Өскемен конденсационды электрикалық станциясының сақтау тоғаны; ПХД
қалдықтары ... және осы ... ... өсіріле бастады.
Мәліметтер бойынша [36, 390 б] ... ... ПХБ ... ... ал ... ... 0,19 ... Ертіс өзенінің грунтты сулармен
ластануына ... ... ... ... ... ... ... қосалқы станциясының
жақын жерінен алынған үлгіде ПХБ максималды ... 26, 200 мг / ... тең ... [8, б. ... ... ... ... Дарьял-У – Балқаштың солтүстігі әскери обьектілер территориясы;
- Державинск әскери жою техникасының полигоны;
- Жаңғызтөбе әскери жою техникасының полигоны;
- Қостанай қосалқы ... ... ... 22 ... ... шамамен 56000 ПХБ конденсаторлар
базасы бар, ол 850 тонн ... ... ... ... қаласында ПХД ластанған топырақта, суда және
шөгінділерде конденсационды электрикалық ... бар ... ... ПХБ ... ... концентрациядан 35 есе
асқан. ПХД-ның топырақта 243.2-563.8 мг/кг ... [20, 39-41 ... ... ... (Arcelor ... 107 ... ... подшипник зауытында 32;
- Қазақмыста 12;
- Атырау мұнай өңдеуші зауытта 4.
ПХБ конденсатортарлары:
- Ақсу ферробалқымалы зауыты 16000;
- Семей ... ... ... Дарьял U әскери аймағы 6000;
- Қазцинк 1450;
- Өскемен титан-магния-өнеркәсіптік комплексі ... ... ... ... ... ... Темір Жолы 500;
- Алатау Жарық компаниясында 338.
Кейбір зерттеулер Өскемен қаласында ПХД ластанған топырақта, суда ... ... ... ... бар ... ... ПХБ ... максималды концентрациядан 35 есе
асқан. ... ... ... ... ... [20, 39-41 б.].
Осы мәліметтерге қарамастан, қоршаған орта обьектілерінің ластануы
туралы ақпарат аз, сонымен қатар ... ... ... өнімдері
туралы да аз . Қазақстанның солтүстігі мен шығысында ... ... ... ... ... және батыс өңірлерінде ПХБ-мен
ластану туралы жарияланымдар ... ... ... ғылыми-зерттеу
институтының жұмыстарына сәйкес [37], Сырдария ағысының төменгі жағында 6
туысты ПХБ анықталған: 40, 41, 44, 52, 64 және 71. 40 ... ... ... ... 44 ... 23 ... ... концентрацияда, сонымен
қатар 52 салыстырмалы түрде төмен ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Адам ағзасындағы макро және микроэлементтер80 бет
Азаматтық қорғаныс және жануарлардың жаппай қарулық зақымданудан қорғау60 бет
Айнымалы токтың таралуы, түрленуі10 бет
Антропогендік стрессорлардың өсімдіктер мен жануарлардың морфологиялық құрылысына әсері7 бет
Арамшөптердің биологиялық ереекшеліктері, таралу және олардың тіршілік жағдайларына бейімделуі20 бет
Асқорыту жүйелерінің қатерлі ісіктерінің таралуы8 бет
Атмосферадағы зиянды қопалардың таралуын есептеу және санитарлық-қорғаныстық зонасын анықтау4 бет
Ауа, жер мониторингі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь