Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері

КІРІСПЕ
1 ЖАҺАНДАНУ БАТЫСТАНДЫРУ ФЕНОМЕНІ, ҚАЗІРГІ ЗАМАН МОДЕРНИЗАЦИЯСЫНЫҢ ТІРЕГІ РЕТІНДЕ ҰЛТТЫҚ МОДЕЛГЕ ӘСЕРІ.
1.1 Жаһандану ұғымының ғалымдар көзқарасымен қалыптасу тарихы.
1.2 Қазақстан жаһандану жолында өркениеттер мен мәдениеттер тоғысында.
1.3 Әлемдік діндердің жаһандастыру функциясы
1.4. Дін өркениетаралық қарым.қатынастарды айқындаушы фактор ретінде жаһандану үдерісіне әсері.
2 ЖАҺАНДАНУ ҮРДІСІ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ӘЛЕМ
2.1. Ғаламдану үдерісіндегі әлем халықтарының өзін өзі анықтау мәселесі.
2.2. Жаһандану процесіндегі қазақ мәдениетінің, ұлттық болмысының алар орны.
2.3. Әлем өркениетінің қарым . қатынасы немесе мәдениеттер арасындағы доминантылыққа ұмтылу.
2.4 Жаһандану кеңістігіндегі этномәдениеттің жағдайы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
XXI ғасырдағы адамзат дамуы, басты екі принцип негізінде жүзеге асып отыр. Ол – өтпелі кезең мен әлемдік жаһандануға ұмтылушылық. Индустриалды қоғам орнына келіп жеткен ақпараттық өркениет, қоғамдық қарым-қатынастың барлық аспектісінде өз тұғырын тек жаңа технологиялармен анықтап отырған жоқ, сонымен қатар адамның жаңа сатыға көтерілуіне, шығармашылық, жаратушылық қабілетін жетілдіруіне негіз жасап отыр. Адам қоғамда маңызды әлеуметтік мәнге ие бола түсуде. Адамзат дамуының жаңа, заманауи қоғамдық сатысына көтерілуі жаһандану жағдайында іске асып отыр. Дамудың осы замандық үлгісінде әлем халықтарын біртұтастылыққа жұмылдыру идеясы жатыр. Жаһандану үрдістерінің жүргізілу барысына орай, ол-адамгершілікке, гумандық идеяларға негізделген немесе адамзатқа қарсы, биліктің және әлем байлығын меншіктегендердің қажеттілігін қанағаттандыруды мақсат еткен жауыз келбетке ие болуы да мүмкін. Соңғы жиырма жылдың үдерісіне қарасақ біздің елге соңғы айтылған түсінік жақын келуде. Жаһанданудың үрдістері дегенде, оның үш сипаты: елдердің арасындағы тауар қозғалысының нығаюы, капиталдың, . Жаһандану ұғымы осы заманғы “шекараларсыз әлем” тұжырымдамасының негізіне айналды. Тіпті дамушы мемлекеттердің ішкі саясатынада араласып өз үстемдігін жүргізуде
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Жаһандану процесінің жедел жүруіне негіз болып отырған, бірінші кезекте, бұл тауарлардың елдер мен экономика секторлары арасындағы қозғалысы. Сауда-саттықты өрістету экономиканың дамуы мен өсуі үшін стратегиялық тұрғыда қажет. Ашық экономикалар протекционистік саясатты жүзеге асыратын мемлекеттердің алдында өз артықшылығын дәлелдеді. Соңғы жиырма жылдың ішінде әлемдік сауда-саттық әлемдік Ішкі Жалпы Өнімге қарағанда әлдеқайда жедел өсті. Егер 70-ші жылдары халықаралық сауда-саттық көлемі әлемдік Ішкі Жалпы Өнімге көлемінің 30 %-ын ғана құраса, біздің ғасырда ол қазірдің өзінде 60%-ды құрайды. Жаһандану жолындағы екінші қадам – капиталдардың еркін қозғалысы. Мысалы, соңғы жылда дамушы елдерге тікелей шетелдік инвестициялардың ағыны жүздеген есе өсті. Бүгінгі бір Қытай ғана жыл сайын алпыс млрд. доллар тікелей шетелдік инвестицияларды тартады, қалған Азия елдері жүз жетпіс екі млрд.доллар, Латын Америкасы елдері жылына жетпіс екі млрд. тартады. Үшіншіден, адамдардың кедергісіз қозғалысы. Бүгінде әлемде елеулі көші-қон өзгерістері жүріп жатыр, Батыс елдеріне, әсіресе, Еуропалық Одаққа, АҚШ-қа, Канадаға мигранттар ағыны күшейді.
1. Чумаков А.Н. «Глобализация. Контуры целостного мира» монография. –М.: ТК Велби, изд. Проспект 2005.-432с.
2. Н.Назарбаев «Ғасырлар тоғысындағы Қазақстан» Алматы, Өнер, 1996ж 255б
3. Масалимова А.Р. Культурная антропология – Алматы: «Қазғұрт» баспасы, 2006 - 184б
4. Ясперс К. Смысл и назначение истории.-М.: Республика, 1994.-527с.
5. Тойнби А. Постижение истории.-М.: Политиздат, 1990.-731с.
6. Моска Г. Саяси ғылымдар элементтері //Әлемдік әлеуметтану антологиясы.-Алматы: Қазақстан 2006.-385б.
7. Поппер К. Ашық қоғам және оның жаулары.-Алматы: Раритет; 2005.-544б.
8. Т.Ғабитов, Ж.Мүталіпов, А.Құлсариева, Мәдениеттану.-А.: Раритет; 2004ж
9. Ғабитов Т.Х. Қазақ мәдениетінің типологиясы.-Алматы, Қазақ университеті, 1998.-202б.
10. Хейзенга И. HOMOLUDENS; Статьи по истории культуры. /пер.сост. и вступ. Ст. Д.Д. Сульвестора; коммент Д.Э.Харитоновича.-М.: Прогресс традиция, 1997ж-416с.
11. Хантингтон С.Сталкновение цивилизации/пер. с англ. Т.Велимова, Ю.Новикова. /М.: АСТ 2005.-603с. [5] (Philosophy)
12. Ерасов Б.С. Социальная культурология: Пособие для студентов высших учебных заведений.-2-е изд. Испр.и доп.-М.: АспектПРЕС, 1996.-591с.
13. Жарқанбаев Д. Угрозы национальным интересам Казакстана. 2003 А.: - Қазақ университеті
14. Соколов А.В. Социальные коммуникации.-Учебно-методическое пособие.-М.: ИПО Профиздат, 2001.-224с.
15. Каптерев А.М. Информатизация социокультурного пространство.-М.: ФАИР-ПРЕС, 2004.-512с.
16. Тоффлер Э. Третья волна.-М.: ООО АСТ, 1999.-784с.
17. Жандәулетов Т. Қазақ ұлттық идеологиясы мәселелері.-Алматы: ХКАА, 2004.-164б.
18. Хамидов А.А. Шығыс пен Батыс. –Шаһар.-№1.-1993.-10б
19. Ницше Ф. Жақсылық пен жамандықтың арғы жағынан // Сочинения.-Минск: Беларусь, 1992.-335б.
20. Кессиди Ф.Х. Глобализация и культурная идентичность // Центральная Азия и культура мира.-Бишкек, 2000.-№1-2 (8-9) 106с.
21. Нуржанов Б.Г. Новые информационнные технологии и судьбы рациональности в современной культуре. // Материалы «круглого стола» Вопросы философии.-2003.-№12.-С.3-52
22. Қазақстан Республикасындағы этникалық білім беру тұжырымдамасы // Егемен Қазақстан.-1999.-7 тамыз
23. Сатершинов Б.М. Қазақстан мәдениетінің теориясы мен тарихының кейбір мәселелері.-Алматы: Сорос қоры, 2001.-160б.
24. Делез Ж, Гваттари Ф. Номадология туралы трактат // Тамыр.-2001.- №2(4).-с. 94-97
25. Садыков Н.Культурные смысли культуры / / Тамыр.- № 1.1999.-С.69-70
26. Садыков Н.Перспективы модернизации в Казахстане ориентация на пост-(гипер) индустриальное общество в эпоху постмодерна Тамыр.-2001. - 2 (1) –C. 9-12.
27. Құл-Мұхаммет. Алаш қайраткерлері.-Алматы –Атамұра, 1998-360б.
28. Қараш Ғ.Замана.-Алматы Ғылым,1994-240б.
29. Жұмабаев М. Түркістан // Мұстафа мен Мағжан-Тұран елінің даналары.- Алматы Жазушы, 1993.-112б.
30. Қамзабекұлы Д.Алаш және әдебиет.-Астана Фолиант, 2002.-474б.
31. Акишев А.Центральная Азия новое средневековье //Тамыр.- 1 (2).-2000.-С.13-24.
32. Бейбіт мәдениеті жолында.Нұржанов Б.Ғ,.т.т.-Алматы: ҚазМУ,2000.-281б.
33. Қар.: Гулыга А.Л. Ассиология жарығындағы эстетика СПб., 2000. 263-264бб.
34. Косиченко «Жаһандану жағдайындағы Қазақстан халықтарының дәстүрлі мәдениетінің өзектелінуі» Алматы, 2006 ж, -347 б.
35. Ә. Бәйменов. Сұқбат. «Дала мен Қала» газеті № 11, Алматы, 2012 ж, 4 б.
36. Ә. Ғали. Сұқбат. «Дала мен Қала» газеті № 11, Алматы, 2012ж, 4б.
37. Г.А. Бейсенова. «Культурная и национальная идентичность в конексте глобализации». Халықаралық конференция жинағы. Алматы, 2009 ж, 67 б.
38. С. Сартаев. Сұқбат. «Қазақ университеті». Алматы. 2012 ж, -6 б.
39. Қ. Қайсаққызы. Сұқбат. «Қазақ университеті». Алматы. 2012 ж, 7б
40. Robertson R, Knondker H. Discourses of globalization: Preliminary conciderations// International sociology. – L.1999. Vol. 13, №1. – Р. 25-40.
41. Философская глобалистика: проблемы и задачи // \философия ти будущее цивилизации: Тезисы доклады и выступлений 1V Российского философского конгресса. Т.З. – М.: «Современные тетради», 2005. С. 244-245
42. Социальное измерение глобализации // Глобалистика. Международный междисциплинарный энциклопедический словарь. – М. – СПб. – Нью-Йорк: «Елима», «Питер», 2006. – С. 827.
43. Гуманизм и глобальные проблемы современности // Философия в XX1 веке. Онтология, творчество и гуманизм. Т.2. – Уфа: БашГУ, 2008. С 90-96.
44. Проблемы дихотомии «Заад-Восток», «Восток-Запад» в глобалистике // «CREDO NEW». Теоретический журнал. СПб – 2007 №4 – С. 131-156.
        
        КІРІСПЕ
‎ ‏ XXI ... ... ... ... екі ... ... ... асып отыр.‭ ‬Ол‭ –‬өтпелі кезең мен әлемдік жаһандануға ұмтылушылық.‭ ‬Индустриалды қоғам орнына келіп жеткен ақпараттық өркениет,‭ ... ... ... ... өз тұғырын тек жаңа технологиялармен анықтап отырған жоқ,‭ ‬сонымен қатар адамның жаңа ... ... ... ... ... ... негіз жасап отыр.‭ ‬ Адам қоғамда маңызды әлеуметтік мәнге ие бола түсуде.‭ ‬Адамзат ... ... ... ... ... ... ... ‬жағдайында іске асып отыр.‭ ‬Дамудың осы замандық үлгісінде әлем халықтарын біртұтастылыққа жұмылдыру ... ... ... ‬үрдістерінің‭ ‬жүргізілу барысына орай,‭ ‬ ол-адамгершілікке,‭ ‬гумандық идеяларға негізделген немесе адамзатқа қарсы,‭ ‬биліктің және әлем ... ... ... ... мақсат еткен жауыз‭ ‬келбетке ие болуы да мүмкін.‭ ‬Соңғы жиырма жылдың үдерісіне қарасақ біздің елге соңғы айтылған түсінік ... ... ... ... ... ... үш ... ‬елдердің арасындағы‭ ‬тауар қозғалысының нығаюы,‭ ‬ капиталдың,‭ ‬.‭ ‬Жаһандану ұғымы осы заманғы‭ “‬шекараларсыз әлем‭” ‬тұжырымдамасының‭ ‬негізіне айналды.‭ ... ... ... ішкі ... ... өз ... жүргізуде
Зерттеу тақырыбының өзектілігі:‭ ‬Жаһандану процесінің жедел жүруіне негіз болып‭ ‬отырған,‭ ‬бірінші ... ... ... ... мен экономика секторлары‭ ‬арасындағы қозғалысы.‭ ‬Сауда-саттықты өрістету экономиканың ... ... ... үшін ... тұрғыда қажет.‭ ‬Ашық экономикалар протекционистік‭ ‬саясатты жүзеге асыратын мемлекеттердің ... өз ... ... ... ... ... ... әлемдік сауда-саттық әлемдік‭ ‬Ішкі‭ ‬Жалпы‭ ‬Өнімге қарағанда әлдеқайда жедел өсті.‭ ‬Егер‭ ‬70-ші жылдары халықаралық‭ ‬сауда-саттық көлемі әлемдік‭ ‬ ... ... ... ... ‬30‭ ... ғана ... ‬біздің‭ ‬ғасырда ол қазірдің өзінде‭ ‬60%-ды құрайды.‭ ‬Жаһандану жолындағы екінші қадам‭ –‬капиталдардың еркін қозғалысы.‭ ‬Мысалы,‭ ‬соңғы жылда дамушы ... ... ... ... ... ... есе ... ‬Бүгінгі бір Қытай ғана жыл сайын‭ ‬алпыс млрд.‭ ‬доллар тікелей шетелдік инвестицияларды тартады,‭ ‬қалған Азия елдері жүз ... екі ... ... Америкасы елдері‭ ‬жылына‭ ‬жетпіс екі‭ ‬млрд.‭ ‬тартады.‭ ‬Үшіншіден,‭ ‬адамдардың кедергісіз қозғалысы.‭ ‬ ... ... ... ... ... ... ... ‬Батыс елдеріне,‭ ‬әсіресе,‭ ‬Еуропалық Одаққа,‭ ‬АҚШ-қа,‭ ‬Канадаға мигранттар ағыны күшейді.‭ ‬Батыс қалаларында болғанда бір ғана орамнан бірге жұмыс ... ... ... ... ... ... мен Африканың көптеген мемлекеттерінен шыққандарды кездестіруге болады.‭ ‬Қазақстан да бұдан тыс емес.‭ ... ... ... ‬бес жүз мыңға жуық мигранттар бізде де жұмыс ... ... ... факторларының бірі халықаралық валюта рынок-тарындағы валюталық операциялардың серпінді дамуы болып табылады.‭ ‬Әлемдік ... ... үш ... ... ... тасталуын,‭ ‬интернационалдануды және инновацияны бір мезгілде бастан кешті.‭ ‬Нәти-жесінде шетелдік рыноктар туралы ... ... ... және ... алу ... артты,‭ “‬жерді айналу және тәулік бойғы‭” ‬қаржы операциялары жүргізіледі,‭ ... ... ... ... ...... ‬ ақпараттың,‭ ‬интелектуалдық‭ ‬өнім‭ ‬мен‭ ‬идеялардың еркін қоз-ғалысы‭ ‬ғаламдасу факторларының‭ ‬бірі және сонымен бірге ... ... ... ... ‬ тұрғыдан алғанда да тақырыптың өзектілігіне ешқандайда күмән келтіре алмаймыз.‭ ‬Біздің пікірімізше жаһандану процессі жүріп тұрған бұл ... ... ... ең бір ... ... бірі ... көз жеткіземіз.‭ ... ... ... ... ... ‬даму‭ ‬арақатынасын‭ ‬анықтау‭ ‬мақсатында‭ ‬О.Шпенглер,‭ ‬А.Тойнби,‭ ‬К.Ясперс,‭ ‬Н.Данилевский,‭ ‬П.Сорокин,‭ ‬С.Хантингтон,‭ ‬Л.Гумелев,‭ ‬С.Кляшторный,‭ ‬Ж.Мүтәліповтың,‭ ... ... ... ... ... ... ‬танымал‭ ‬ғалымдардың‭ ‬іргелі‭ ‬еңбектерін‭ ... ... ... ‬қолдандым.‭ ‬Сонымен‭ ‬жазылған‭ ‬пікірлердің‭ ‬барлығы‭ ‬да‭ ‬теориялық‭ ... ... ... ... ‬Жаһандану ұғымының Қазақ ұлты мен‭ ‬Қазақстандық халықтардың ... ой ... әсер ету ... ... ... ... ... саяси жағдайын әлеуметтік және философиялық тұрғыдан зерделей келе Мемлекетіміздің даму үрдісіне Жаһандық құбылыстардың әсерін көрсету.‭ ... ... ... ... ... қай тұрғыда дамитындығын саралай салмақтай келе мемлекетіміздің соңғы жиырма жылдығының мүмкіншілігінен баға беру.‭ ‬ ... ... ... мен ... ... жету жолында төмендегідей міндеттер алға қойылды:‭
Жаһандану үдерісінің‭ ... ... әсер ... ... ғылыми тұжырымдамалармен зертеулерге сүйене отырып Жаһандану ұғымының философиялық мәнін ашу‭;
Жаһандану қоғамында ... ... ... ... келе жеке ... ... ... баға беру‭;
Қазақстан Республикасының саяси жағдайын ескере келе мемлекеттегі діни әлеуметтік проблемаларға ғылыми тұрғыдан философиялық талдау ... ... ... сана ... ... дауына жаһандану процесінің әсерін анықтау‭;‬ ... ... ... ... ... барысында Ресей ғалымдарының,‭ ‬Қазақстандық ғалымдардың зерттеулеріне,‭ ‬шетел әдебиеттеріне,‭ ‬деректерге,‭ ‬мерзімдік басылымдардағы мақалаларға және ... ... ... ... ... ... тарауда жаһандану ұғымының теориялық негіздері тарауын жазу барысында басты ақпарат көздері болып ... ... ... ... ... ... ... ‬Ж.Молдабеков сынды бір топ ғалымдар еңбектері өз көмегін тигізді.‭ ‬Ал екінші тарауды жазу барысында ... ... мен ... ... ... сайттарын,‭ ‬сонымен қатар ресейлік ғалымдардың тақырыпқа сәйкес газет-журнал беттерінде жариялаған мақалаларын‭ ‬қолдандым.
Зерттеу‭ ‬пәні:‭ ‬Ғаламдық өркениеттер және қазақ мәдениеті.‭ ... ... ... жаңалығы:‭
-‎ ‏Қазіргі Қазақстан Жаһандану үдерісінің көріністері сарапталып,‭ ... ... сана мен ... ... кері ... алдын алудың және ұлттық мүддеге беиімдеудің бағыттары анықталды‭;
Жаһандану жағдайында адамды рухани түлететін және тұтас дүниетанымды білдіретін діни құндылықтарға деген ... ... ... ... ... және мәдениет салаларындағы жаһанданудың үстемдік ететін бірыңғайландырушы бағыты ... ... ... ‬және тәжірибелік маңызы:
Теориялық қатынасына алғанда зерттеудің нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... ‬экономикалық,‭ ‬технологиялық немесе ақпараттық үрдістерге теңгерілмейтіндігін‭ ‬ана ғұрлым нақты және мазмұнды айқындап көрсетуге мүмкіндік береді.‭ ‬Жұмыстың негізгі мазмұны мен оның ... ... ... ... ... ... тарихы мен философиясы,‭ ‬әлеуметтік философия,‭ ‬мәдениеттану бойынша дәрістік курстарды оқыту үдерісінде пайдалануға болады.
Зерттеу‭ ‬жұмысының‭ ... ... ... ... ... осы ... жөнінде зерттеулер жүргізген отандық ғалымдар мен батыс ғалымдарының зерттеулеріне сүйене отырып жазылды.
Зерттеу жұмысының құрылымы.‭ ‬кіріспеден,‭ ‬екі бөлімнен,‭ ... ... әр ... төрт ... және ... мен пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1‎ ‏ ЖАҺАНДАНУ БАТЫСТАНДЫРУ ФЕНОМЕНІ,‎ ‏ҚАЗІРГІ ... ... ... ... ... ... ӘСЕРІ.‭
1.1‎ ‏ Жаһандану ұғымының ғалымдар көзқарасымен‎ ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың тоқсаныншы жылдары пайда болды,‭ ‬ал бүгінде ол ... ... кең ... ... ... ... ғаламды біртұтас етуші үдерістердің өзара байланыстылығын көре білген американдық Роланд Робертсен әлеуметтану ғылымында‭ “‬жаһандану‭” ‬терминін ... рет ... ... ... шығу тегі ... атау ... да,‭ ‬бұл ұғым көптеген әлем елдеріне қатысы бар және де әр ... ... ... ‬Әр ... ... ... өз анықтамасын беріп жатады.‭ ‬Мысалға,‭ ‬американдық экономист,‭ ‬кәсіпті басқару және ұйымдастыру маманы ... бұл ұғым ... ... ... ... шығарып отырған ірі халықаралық корпорацияларды,‭ ‬олардың нәтижелі жұмыстарын кіргізеді.‭ ‬Жаңа термин мән-мазмұны Гарвард бизнес мектебінде ашыла түсті.‭ ‬1990‭ ... ... ... ... кітапта жаһандану ұғымына толық түсініктеме беріп өткен,‭ ‬Гарвард мектебінің консультанты жапондық К.Оме болды.‭ ‬Бүгінгі күні ... ... ... ... (‬АҚШ,‭ ‬Жапония,‭ ‬ЕО‭) ‬тікелей бағынышты деп жобалаған ол,‭ ‬қандай да бір ... ... ... ... ... ... ‬себебі әлемдік экономикадағы‭ “‬күшті кейіпкер‭” ‬рөлін‭ “‬жаһандық фирмалар‭” ‬ойнайды деп түсіндіреді.‭ ... тап осы ... ... ұғымының мән-жайын ашып береді.‭ ‬Жапондық ғалымның жаһандануға ... ... ... зерттеушілер келіседі деп айту ағаттық болар,‭ ‬алайда осы ... ... ... ‬пікір-сайыстың негізін жасады.‭ ‬Дегенменде соңғы пікір өзіміздің отандық экономикағада кері әсерін тигізіп отыр десек артық айтқандық емес.‭ ... ... ... ... ... ... тақырыптың аясындағы ұстанымдар мен пікірлердің саналуандығына қарамастан,‭ ‬экономистер бұл ... ... ... басты қаржы жүйелерінің калыптасуы,‭ ‬трансұлттық корпорациялардың жаңа мемлекеттер мен жаңа аймақтарды қамту‭ ‬әрекеттерінен‭ ‬көреді.‭
Экономистермен салыстырғанда геогрфтар басты ... ... ... архипелаг атанып жүрген ірі қала мегаполистерге баса назар аударады.‭ ‬Қала шекарасының үлкен аумақтарға таралу,‭ ‬кеңею құбылысын‭ ‬жаһандану ... ... ... ... ... ... өкілдері техноглобализация аталатын мәселемен шұғылдануда.‭ ‬Бұл термин түрлі мемлекеттерде жаңа енгізілген технологиялардың,‭ ‬технологиялық ғылым және білімнің,‭ ... ... ... бір ... ... ... ‬Негізгі мақсаты телекомуникация саласындағы революциялардың салдарын,‭ ‬әрекет ету өрісін,‭ ... ... ... ‬бүкіл адамзаттың‭ “‬планета ауылының‭” ‬тұрғындарына айналуы деген мәселелерге басқатырып‭ ‬жатыр.
... ... ... ... ... соғыстың‭” ‬аяқталуымен басталған әлемнің биполярлы кейіпке енуі,‭ ‬БҰҰ және де басқа халықаралық ... ... жаңа ... ... ... ... ... басты назарда.
‎ ‏Мәдениеттанушылар мен әлеуметтанушылар түрлі кеңістікте орналасқан мемлекеттер мен аймақтардағы адамдар үшін мәдениеттерге әмбебаптылық тың мысалы ... П.‭ ... мен ... ... ... ‬культурное‭ ‬разнообразие‭ ‬в современном мире‭» ‬деген кітабы.‭ ‬Онда‭ ‬авторлар ғаламдасуды‭ ... және ... ... ... ... ... түрлі қоғамдағы бағалануы,‭ ‬орны деген сынды мақалалары мен жарияланымдары жөнінде АҚШ-тың ғылыми әдебиеттері бірінші орын ... ... ... ... қазіргі заман модернизациясының тірегі деген мәселені қозғайды.‭ ‬Осы сұрақтарға байланысты екі әдіс ... ... ... ... батыстандыру қоғымынан жоғары әлемді жетілдіру‭ ‬түсінігіне сәйкес келеді.‭ ‬А.Гидденс,‭ ‬Р.Робертсон,‭ ‬У.Конноли және‭ ‬тағы да басқа ... ... ... ... алу ... Шығыс Азия елдерін мысалға алады.‭ ‬Ол елдерде жүріп өткен модернизация үдерісі кезінде батыстандыру салқыны елдің өзіне тән ... ... ... ... ... жоқ дегенді алдыға тартады.‭ ‬Екінші әдіс бойынша Жаһандану батыстандыруды,‭ ‬еуроатлантикалық өркениетті,‭ ‬батыстық капиталдың,‭ ‬батыстық институттардың ... ... ... ... ... ... ‬ атқарады.‭ ‬Н.Глейзердің пікірі бойынша жаһандану‭ ‬-‭ ‬ол батыстың ретттеп отыруымен жүзеге асып ... ... ... мен ... ‬бүкіл әлемдік‭ ‬масштабта таралуы және тиісінше сол ақпараттардың қабылдану ... ... ... Вацлав Гавел жаһандануды түйеде отырған,‭ ‬ұлттық киім мен қатар джинсы киінген,‭ ‬радиоқабылдағыш пен‭ ‬кока-кола қалбырын ұстаған көшпенді бәдәуи ретінде ... ... ... және ... ... дүние болуы мүмкін алайда‭ ‬радио қабылдағыш‭ ‬пен теледидар және ... ... ... ... ... ... ‬айыра алар мүмкіндікке ие.
Жаһандану үдерісінің‭ ‬формальды‭ ... ... ... ... ... ... ... мен инвестицияның кеме,‭ ‬телеграф,‭ ‬темір жол телефон‭ ‬және ... ... өте ... ... ... ... ... жақындасуына‭ ‬жол ашты.‭ ‬Бұл кезеңде инновация дәстүрді ығыстырды,‭ ‬өткен мен қатар‭ ... де ... ... ‬өте жылдам қарқынмен болашақтың іргесі қаланып жатты.‭ ‬Осыдан кейін аралық толқын жүріп өтті.‭ ‬Бұл,‭ ... ... үш он ... қамтиды.‭ ‬Осы уақыт аралығында интернационализм идеясы пайда болып‭ ‬ол қазіргі заманды‭ ‬1970-‭ ‬1980‭ ‬жылдың аяғы тұсында орын ... ... орын ... сеп ... ‬Сандық технология,‭ ‬телекомуникация,‭ ‬информатика саласындағы төңкеріс арқасында қазіргі таңда айтып жүрген Батыстық капитал ұғымы пайда болды.‭ ‬Жақандану үдерісі биік ... ... ... ... ... ... аймақтар мен бүкіл планетаны біріктіруші күшке‭ ‬ие болды.‭ ‬Міне,‭ ‬дәл,‭ ‬осы кезден ... ... ... ... ... те ... келтірілген мысалдардың барлығы жаһандану терминінің пайда болғанынан бастап жүзеге асқан дүниелер болатын.‭ ‬Алайда ... ... ... ... ... ‬түсінігі қалыптасқанға дейін-ақ бар болатын.
Зерттеушілердің де пікірі осыған саяды.‭ ‬Адамзатты біріктіруші,‭ ‬қоғамдық құрылымды барынша‭ ... ... ... ... ... ... ... кетеді.‭ ‬Ежелгі замандарда,‭ ‬ортағасыр кезеңінің‭ ‬өзінде үлкен территориялар мен халықтарды біріктірген ірі әлеуметтік ... өмір ... ... бұл қауымдар‭ ‬саяси әлсіз біріккен,‭ ‬территориясы бойынша бытыраңқы орналасқандықтан ғұмыры ұзаққа созылған жоқ.
Алайда,‭ ... ... ... ... ... ... адамзаттың өркениеттілік деңгейіне жетуге себеп бола да білді.‭ ‬Соның бірі-‭ ‬Көшпенділер өркениеті.
Көшпенді халықтар Еуразияның бүкіл аумағындағы өркениеттену процестенінің ... ... ... тигізген.‭ ‬Көшпенділер өздерінің көшіп-қонуымен бытырап кеткен және сегменттелген кеңістіктерді,‭ ‬континенттерді,‭ ‬әлемдер өркениеттерді біріктіріп,‭ ‬оны әлемдік‭ ‬өркенит кеңістігінің бір‭ ... ... ... ... материалдық‭ ‬және рухани құндылықтарды,‭ ‬институционалдық‭ ‬қатынастарды күшейтіп,‭ ‬Колумбыға дейінгі әлемдік жаһандану тәсілін қайта ... ... ... ... пен ... ... ... ‬бір сарынды мәдениеттің дамып таралуына үлкен көлемде өзгеріс алып келді.‭ ‬Әлемдік өркениеттің дамуына көшпенділер аумағы арқылы‭ ... ... ... әсер ... ‬Көшпенділер арқасында‭ ‬әлем біртұтас,‭ ‬ал өркениет‭ ... ... ... ... ... мен ... ‬шекарасында өзара тиімді айырбас пен қарым-қатынастың‭ ‬орталығы‭ ... ... ... бола ... ... ... ... дамуына көшпенділердің‭ ‬қосқан үлесі ерекше.‭ ‬Британ ғылым академиясының‭ ‬мүшесі,‭ ‬американдық‭ ... ... ... ... ‬ортағасырлар‭ ‬дәуірінде‭ ‬Еуразия аумағындағы‭ ‬көптеген мемлекеттік‭ ... беру ... ... жаулап‭ ‬алуымен қалыптасқан.‭ ‬Нақ осы көшпенділер‭ ... рет ... ... ... ... ... ... ‬Олар отырықшы-шаруашылық‭ ‬қоғамындағы‭ ‬билік институттарының‭ ‬қалыптасуына әсер етті.‭ ‬Отырықшы-шаруашылық‭ ... ... ... үй ... әкелген де‭ ‬көшпенділер.‭ ‬Жылқыны ерттеп мінген көшпенді жаяу адам үшін айлап жүрер қашықтықты‭ ... ... ... негізінде батыс пен шығыс өркениеттері бір-біріне жақындай түсті.
Көшпенділердің‭ ‬Ғаламдану‭ ‬үдерісіне қосқан‭ ‬үлесін нақты айтар болсақ,‭ ... ... ... ... ... ... ... негізінде‭ ‬батыс әлемін темірмен,‭ ‬арбамен,‭ ‬моншамен,‭ ‬бүгінгі күнге жақынырақ‭ ... ... ... ... ‬Парсы империялары өз кезегінде адамзат өркениетінің дамуына өзінше бір үлес қоса алды.‭ ‬Осы топқа бүгінгі таңда үлкен аумақтарға шапшаң таралып келе ... ... ... ... және VIII ... ... ... дінін де жатқызуға болады.
1.2‎ ‏Қазақстан жаһандану ... ... мен ... ... ғ.‭ ... ... мекен еткен мемлекеттердің,‭ ‬ондағы халықтарға осы кезеңге дейін ... ... ... ... ... ... байлық үшін соғыс я,‭ ‬болмаса ұлт,‭ ‬нәсіл аралық қақтығыстар емес адамдардың өз танымдарымен,‭ ‬қажеттілігімен қол ... ... ... соққы болып тиуде.‭ ‬ХХ ғ.‭ –‬тарих сахнасында дүние жүзілік соғыстармен,‭ ‬ҒТР,‭ ... ... жер ... айға ... ... ... ‬Ғылымның қарқынды дамуын,‭ ‬қажеттіліктердің қанағаттандырылуын‭ "‬өркениет,‭ ‬жаһандық дүмпү‭" ‬деп бағалады.‭ ‬Расында,‭ ‬бұл құбылыстытарды жетістік деп ... ... ... біз атап ... ... ‬жаһандану ұғымдары қоғамның сұраныстарына жауап беріп қана қоймай мемлекеттің ішкі саясатына,‭ ‬ұлттық ... ... мен ... ... ... ‬түпкі мақсаттардан тайдыруға бағытталған.‭ «‬Жақынырақ қарастырғанда,‭ ‬егерде бұл мәдениеттер көптеген ғасырлар бойы өзін мойындатпаған ... ... ... «‬құрамына‭» ‬кірмеген мұндай ұлттық мәдениеттердің өзіндік мазмұнына немқұрайды қарайтынын көруге болады.‭ ‬Өзін дүниежүзілік деңгейде енді ғана көрсетіп келе жатқан ұлттық ... ... ... оны ең ... ... экзотикалық,‭ ‬із қалдырмастан ағып өте шыққан бірдеңе ретінде қарастыру‭» [ ‬1,‭ ... ‬б‭ ]‬.‭ ... ... ... алып ... жаңа отарлау саясатыма әлде мемлекеттерді құртуға бағытталған жаңа саясатпа‭? ‬Не десекте бүгінгі таңда өзге мемлекеттермен қатар Орталық ... ‬20‭ ... ... ... қол жеткізген Қазақ еліне де қауіп төнуде.Дүниені дүрліктірген алып держава КСРО-ның‭ ‬күйреуі тек иық ... ... ... ‬Англия,‭ ‬Франция сынды экономикасы озық елдердің пайдасына ғана шешілген жоқ,‭ ‬сонымен қатар‭ ‬70‭ ‬жылдық тотолитарлық ... ... ... ... кешкен,‭ ‬сан жылдар бойы отарлаудың мәдениетті формасын бастан өткерген өзге халықтар үшінде тиімді болды.‭ ‬Әр ... өз ... қол ... ... ... ... аяқ басты.‭ ‬Алайда,Социалистік жүйеден демократиялық жүйеге өту,‭ ‬жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшу қоғам үшін түсініксіз дүние ... ... ... ... ... ... қосылу,‭ ‬дамыған,‭ ‬тіпті дамышу мемлекеттермен әлемдік аренада бір ізбен қатар жүру мүмкін болмады.‭ ‬Олай ... ... ... ‬,‭ ... ... ... әр мемлекет жоспарлы шашыранды экономикамен күн кешті,‭ ‬екіншіден ата заңнан жұтаңданып жалпы ... бір ... ... ... ... ... ... мәдениеттен алшақ кетіп,‭ ‬ортақ халықтық нормалармен ерекшеленеді,‭ ‬төртіншіден‭ ‬өндіруші емес тұтынушы елге айналды,‭ ... ... бір ... ғана ... ... ие бола алмады,‭ ‬бесіншіден халықтың басым көпшілігі ауыл шаруашылықпен,‭ ‬шикізатпен шектелді.‭ ‬Тәуелсіздік халық ... ... алға ... нық әрі нақты жоспар болмады.‭ ‬Тізімді ары қарай тізбектей берсек ұшы-қиыры жоқ тізім айтар едік.‭ ... ... ... ... ... ... ... келеме деген алаңдаушылық бар.‭ ‬Себебі,‭ ‬Әлихан Байменовтың‭ «‬Дала мен Қала‭» ‬газетіне берген сұхбатынан анық аңғарсақ болады.‭ ‬Газетте былай ... ... ... ... ‬әр ел ... ... саяси экономикалық жол іздеп жатқанда,‭ ‬бізге елдің әрбір саласын меңгерген ... ... ... ... ... ... ... өзекті болса,‭ ‬әліде сондай‭» [ ‬2,‭ ‬4‭ ‬б‭ ]‬.‭ ... сол бір ... ... ... ... ... Қытай,‭ ‬батысын-солтүстігін аюдай ақырған Рессей,‭ ‬оңтүстігін өзімен тағдырлас елдер шектеген,‭ ‬сусыз тақыр жерден ... ... гүл ... ... ... ... ... өзін әлемге жар салды‭! ‬Ал,‭ ‬Түрік елі төрткүл әлемде бірінші болып тәуелсіздігін таныды,‭ ‬мұның өзі еркіндіктің бірден-бір дәлелі ... ... үшін ең ... ... ... ... қай бағытпен танылу проблемасы тұрды.‭ ‬Себебі,‭ ‬өзінің төл мәдениетімен,‭ ‬тілімен сыр шерту ... ... ... орай ХХ ғ ... Қазақ елі тарих беттерінен таныс халық билігіне жол ашты.‭ ‬Тотолитарлық ... өмір ... ... үшін сөз бостандығы,‭ ‬еркіндік,‭ ‬халық билігі,‭ ‬таңдау құқығы сынды,‭ ‬ұғымдар ... әрі ... ... ... ... ... ... ‬онда белгілі саясаттанушы Әзімбай Ғалидың мына бір сөзіне тоқталайық:‭ «‬Бізде ... ... ... тобы ... айтып өткен жөн.‭ ‬Алғашқылары Кеңестік режимнің өкілдері....Олардың көбі бұрынғы бюрократиямен жұмыс істеп үйренгендіктен де,‭ ‬біраз істерде өзіндік кедергілер де ... ... ... ... [ ‬3,‭ ‬4‭ ‬б‭ ]‬.‭ ... ... ... күн кешкен билік демократиялық жүйеге тез төселіп кетті десек артық айтқандық болар.‭ ‬Дегенменде,‭ ‬бір партиялық жүйеден көп партиялық ... ... ... сөз ... ‬шет елдермен тығыз байланысқа,‭ ‬шағын және орта бизнеске жол ... ... ... ... оқиғаларға байланысты қазақ жеріне өзге ұлттар қоныс‭ ‬аударғандықтан дінге шектеу қойылмады.Мұның өзі‭ ‬тәуелсіз жас мемлекет үшін өз ... ... ... ... ... ... ... дін саясатына сын айтушылар еліміздің‭ ‬20‭ ‬жылдық өміріне шегініс жасап,‭ ‬сол кезеңдегі саяси жағдаймен баға ... өз ... ... ... ... жауап алар еді.
Мүмкін бұлай дабыл қағудың қажеті де жоқ шығар,‭ ‬бірақ,‭ "‬өркениетті елміз‭" ‬деп ұрандатқан Батыс ... даму ... өз ... көру ақылға сиымсыз.‭ ‬Британдық зерттеуші Ш.‭ ‬Акинердің пікірінше қазақ қоғамының бір тектілігі совет үкіметінен қалған үрдіс ... [ ‬4,‭ ‬67‭ ‬б‭ ]‬.‭ ... ... ... ... ... ... көп-ақ.‭ ‬Шапқыншылық заманында өзге ұлттармен ассимиляцияға ұшырауымыз,‭ ‬екі ғасырға жуық ... ... қол ... күн ... ‬70‭ ... бойы ... жүйенің‭ ‬құрсауында ашаршылықпен ұлт зиялыларына төнген нәубетті ... өзің ... өз ... тілемейтін оқиғалар.‭ ‬Талай тарланмен боздақтың қанын төгіп тәуелсіздіктің ақ таңына қол жеткізіп,онсызда шұбарланған тілге,‭ ‬Наурыз айында ғана есімізге алатын төл ... ... ... ... ... ... ... үрдісімен болашақты улау келер ұрпаққа өз қолымызбен ... ... ... ... тек ... елге ғана емес бүкіл мемлекеттерге таныс ұғым болды.‭ ‬Әр ... ... және ... ... ... ... жақтар.‭ ‬Неге‭? ‬Себебі,‭ ‬Батыс үшін бірінші орында экономика,‭ ‬сауда,‭ ‬ақша саясаты тұрды.‭ ‬Жеке ... ... ... ... шығарып,‭ ‬колективизм ұғымын кейінге қалдырды.‭ ‬Рухани мәдениеттен жұтаңданып,‭ ‬тоқыраудың аз-ақ алдында тұр.‭ ‬Отбасылық тәлім-тәрбие,‭ ‬ұлттық сана,‭ ... ... рух ... ... жай ғана ... ... жас ... тілегі іспеттес көренді,‭ ‬тіпті мойынсұнбадыда.‭ ‬Ия,‭ ‬сөз жоқ халықтың өмір-сүру деңгейі әлде қайда жоғары тұрды.‭ ‬Шикізатқа тапшы ... ... ... ... ... ... ... озық стилін әлемге паш еткенімен өмірдің жоғалу эволюциясын бастапта кетті.‭ ‬Себебі,‭ ... ... ... ... ... ... ең ... әрі маңызды бөлігі.‭
Ал,‎ ‏Шығыс жайлы не ... ... ... ‬Шығыс сан ғасырлық төл мәдениетін алдыңғы орынға шығарып,‭ ‬дамудың руханилық бағытын ... ... ... ... адамгершілік,‭ ‬мейірімділік,‭ ‬жомарттық ұғымдарынан кенде емес.‭ ‬Шығыс өздігінше бір сырға толы әлем.‭ ‬Осы уақытқа дейін ғалымдардың ... ... ... ... ... ‬Тіпті,‭ ‬өз тілінен,‭ ‬дінінен,‭ ‬төл мәдениетінен бас тартпай әлемге өз тілдерінің,‭ ... ... ... ... ... ... ... Батысқа деген нақты жауабы.
‎ ‏Қазақстан осы бір ... пен ... ... мен ... ... алып мәдениеттер тоғысында орналасқан мемлекет.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬бізге сан-салалы мәдени факторлардың әсер етуі заңды.‭ ‬Оларға біздің мемлекеттің тойтарыс беруі заңды.‭ ‬Бірақ олай ... ... ... ‬,‭ ‬өз төл ... біз ... ... ... үшін аңызға айналып барады.‭ ‬Мәдениетімізді тек мейрамдарда ғана тойлап,‭ ‬қалған уақытта батыстық шайтан мәдениетке жол береміз.‭ ‬Өз тілімізді ... ... ... ... білу,‭ ‬қазақ тілінде сөйлеу шет тілі іспеттес болып қалды.‭ ... ... ... ‬«шіріген жұмыртқаға‭» ‬толы қоғамға айналып барамыз.‭ ‬Бұл ... ... тілі ... ... ... қалып қойған бір дүние іспеттес.‭ ‬Ислам дінін мойындадық,‭ ‬алайда қай бағыттың ұстану керектігін халық былай тұрсын,‭ ‬билік шеше ... ... ... ... ... пір ... таза ... жат дейміз,‭ ‬ал таза Исламды ұстансақ төл мәдениетке қол сілтеп,‭ ‬бас тартуға тура келеді.‭ ‬Міне,‭ ‬бұл ... ... ... ... ... ‬Сонымен қатар,‭ ‬Бұқаралық Ақпарат‭ ‬Құралды‭ ‬4-ші билікке жатқыздық.‭ ‬Бірақ,‭ ‬БАҚ‭ ‬4-ші ... ... ... кетсе керек.‭ ‬Халықтың мұң-мұқтажын сипаттап,‭ ‬әлеуметтік,‭ ‬тұрмыстық проблемаларды қарастырудың орнына,‭ ‬шет елдік,‭ ‬атап ... ... ... ... ... ... ... атынан сөз сөйлеп одан қалса,‭ ‬мәдениеттен жұрдай Голливудтық кинолармен халық санасын шырмауықша бұғаулап,‭ ... ... ... ... туралы пікірлерінде екі ұдайылық түсінік қалыптасқан.‭ ‬Бірінші топ ... ... ... алға ... ... топтағылар гүлденудің салдары қоғамдағы адами құндылықтардың жоғалып бара ... ... ... де алаңдатып отырған соңғы жағдай.‭ ‬Себебі,‭ ‬батыста кең етек алған индивидуализм,‭ ‬сан салалы мәдениеттің түрлері,‭ ‬шоу ... ... кию ... біздің қоғамға,‭ ‬әсіресе кейінгі буынға қатты әсер етуде.‭ ‬Соның себеп салдарынан қоғам рухани жұтаңдануға бет ... ... ... ... өз қоғамына өзі алаңдаулы.‭ ‬Отбасы,‭ ‬ата-ана сүйіспеншілігі сынды маңызды түсініктер қызметін жойып,‭ ‬қоғам құлдыраудың аз-ақ алдында тұр.‭ ‬Бір жыныстылардың отбасы ... ... ... ... ... ... жасқа толған әр бір азаматқа ата-анасы жеке бастың құқығына нұқсан келтірсе сот алдында жауапқа ... ... ... ... балалардың саны артуда.‭ ‬Егерде отбасын құрған саналы екі адам бір-бірін түсіне алмаса екі ... ... ... ... ... бала болсада.‭ ‬Ал,‭ ‬бала тағдырын сот шешеді.‭ ... шоу ... ... теле арналар бір бөлек.‭ ‬Осы бағдарламаларды көрген жастардан не болашақ күтуге болады‭? ‬Неге десек,‭ ‬БАҚ-нан көрсетіліп жатқан кино,‭ ‬сериалдардан өзімізге алар ... ... ... ... ... ... махаббатты жеңіл жүріспен сипаттап,‭ ‬байлықтың,‭ ‬ақшаның соңында ... ... ... ... ... ... қоғамды бейнелеп,‭ ‬одан қалса адамды қойша бауыздап,‭ ‬өмірін ойыншыққа айналдырған сценарилер.‭ ‬Олардың қатарына шекараны талап етпейтін ... ... ... ... ... ... қара ... сынды тирандарды қосыңыз.‭ ‬Бұл дамыған‭ «‬өркениетті қоғам‭» ‬емес құрдымға кетіп бара жатқан қоғам.‭ ‬Әліде болса бал қаймағы бұзылмай отырған ... ... осы ... не алмақпыз‭? ‬Төл тарихымыздың қай тұсынан мұндай бассыздықты көріп едік.‭ ‬Жетім мен жесірін ... ... хан Жеті ... ... енгізгенде болатын.‭ ‬Өлім заңын құн заңымен алмастырып‭ ‬Қазақ қоғамы‭ ‬18‭ ‬ғ өркениетке бет ... ... ... үй ... ... үй ... ... дана халық тегін айпаса керек.‭ ‬Әр туылған ... азан ... ... ат ... ... ... биік ұстады.‭ ‬Баланың көп болғанын‭ «‬Жаратқанның сиы‭»‬-‭ ‬деп бағалап,ұрпағының кемелденуіне жол ашқан.‭ ‬Өзінен жасы үлкен адамға ізеттілік көрсетіп,‭ ‬қарсы ... ... ... ... сыи құрмет жоғары бағаланды.‭ ‬Ата-анаға қарсы сөйлеу деген баланың санасына мың ойлансада кірмеген жағдай.‭ ‬Қыз ... ... ... ... ‬Қарашаш анадай болуын тілеп еді.‭ ‬Мұның бәрі қазіргі таңдағы жаһандық аждаһаның аламаны.‭ ... ... ... не айтамыз,‭ ‬өзіміз өнеге болар жол ұсынбасақ.‭ ‬Дәл осылай мақтан тұтар мәдениетімізді саралай берсек ұлылардың ... ... ... еңсемізді биік ұстап қуанамыз.Осы арада‭ «‬Үлгі тұтар мәдениетіміз,‭ ‬салт дәстүріміз тұрғанда неге сиқымсыз санамен тәрбиесіз батыс ... ... ... ... осыншалықты еліктегіш халықпыз ба‭?»‬,‭ «‬Ұлттық санаға жұтаң қоғамбыз ба‭?» ‬сынды заңды ... ... ... ... ... ... ... сиқырға толы породокстермен бейнеленген болса керек.‭ ‬Сөз жүзінде мәдениетімізді‭ ‬мақтауда,мақтануда алдымызға жан салмаймыз.‭ ‬Ал,‭ ‬іс жүзінде бәрі керісінше.‭ ‬Тек ... ... ... қалың елім қазағым-ай‭» ‬деп өкінуден артыққа бара алмай отырмыз.‭ ‬Мұндай тұстарымызда жоқ емес,‭ ‬бар,‭ ‬з.ғ.д.,‭ ‬ҚР ҰҒА ... ‬ҚР ... ... ... ... Сартаевтың:‭ «‬Қыздыр шашты жалбыратуды сәнге айналдырып алған.‭ ‬Қазақта шашты жаю деген болмаған.‭ ‬Тек ері қайтыс болған ... бір жұма бойы ... ... ... ... ... шегеді....‭ ‬Олар келешек ана,‭ ‬біреудің жары ғой.‭ ‬Ана,‭ ‬жұбай,‭ ‬келін деген әдепті емес,‭ ‬әдептің өзі болуы тиіс.‭ ... ... ... етіп жаратқан‭» ‬деген сөзінен анық аңғаруға болады‭ [ ‬5,‭ ‬6‭ ‬б‭ ]‬.‭ ‬Бірте бірте қоғамға еніп келе ... ... ... көріп,‭ ‬адамзат болашақта өзгемен емес өзімен күрес жолында құрбан болмаса игі.
Бүгінгі таңда батыстық оқу стилін қабылдадық,‭ ‬12‭ ‬жылдық мектеп,‭ ‬кредиттік ... ... ... ... оты оқу ... ... барады.‭ ‬Қазіргі студенттер кітап оқу,‭ ‬ғылым жолында іздену секілді ұғымдарды интернеттің‭ ‬ләззатына айырбастады.‭ ‬Әдеби кітаптарды оқу,‭ ... ... ... ... ... тіпті ойдада болмаса керек.‭ ‬ҚазҰУ профессоры,‭ ‬филология ғылымдарының докторы Қ.Қ.‭ ‬Мәдібаева ханымның бір сұхбатында:‭ «‬Жедел,‭ ‬жүрдек,‭ ‬екпінді ... ... ... ... ... мың ... ... ұялы телефон,‭ ‬бүгін өрмекші тармақ ғалам тор,‭ ‬резеңке адам,‭ ‬ертең...Ертең бірдеңге шығады.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬кітап ... ат ізін ... ... алыс ... ... көңілден өшеді ме деген қауіп бар.‭ ‬Өкінішті.‭ ‬Кітаптың жанға құяр кәрі ... ‬Ол ... ... ... алыс алып жүретін шын досы еді...Жастарды кітапқа баулу отбасында бағыт түзүі керек еді.‭ «‬Ер Төстікті‭» ... ... ... ... ата ана ... ... ... жағы қауіпті‭» ‬-‭ ‬деген болатын‭ [ ‬6,‭ ‬7‭ ‬б‭ ]‬.‭ ... ... ... ... ... ... ... қиын қыстау заманда елдің арман тілегімен қоғам‭ ‬санасында пайда болған Ер Төстік,‭ ‬Ер Тарғын ... ... келе ... ... Абай,‭ ‬Ыбырай,‭ ‬Шоқанды,ұлтын ұлықтаған‭ «‬үш бәйтерек‭» ‬пен‭ «‬бес арыстың‭» ‬кім екеннін білеме екен‭? ‬Олардың азаттық үшін өз өмірлерімен қоштасқанын ... ... ... аларма екен‭? ‬Жоқ,‭ ‬әлде интернет торы санамен қосып жүректіде жаулап алғанба‭? ‬Соңғы ... дәл ... ... жара ... ... ... берсек бір кітап жазуға болар.‭ ‬Айтайын дегенім,ертенгі күні сол жас маман нарықтық экономиканың бір жемтігі болып кетеме деп қорқамын.
Не десекте ... ... ‬ғ ... ... ... кешіріп отырған өмірі.‭ ‬Дәл осы ізбен жүре ... ... ... ... ... ... ... жеріне бес Франция сияды‭» ‬дегендей,‭ ‬ертең жерімізде бес өзге мемлекеттің пайда болмасына кім кепіл‭?! ‬Қазақ халқы,‭ ... ... ... мәдениетін құрметтемейінше ел ұлт болудан қалар,‭ ‬ал қадірін түсіне білсек жаһандық құбылыстар біз үшін жай әнгіме болары хақ.‭ ‬Сан ... бойы ... ... ... ... ... ... елге айналдырып алмасақ сол біз үшін жеңіс болмақ‭!
1.3‎ ‏Әлемдік діндердің жаһандастыру функциясы
Дін‭ –‬адамзат пайда болғаннан бастап келе ... ... ... ие ... ... ‬деңгейдегі адамзатқа тән ойлау‭ ‬жүйесінен шет қалмайтындығын қазіргі заман болмысы айқын аңғартып отыр.‭ ‬Бүкіл‭ ... ... ... ... ... ... ... –‬ешқандай‭ ‬қоғам дінсіз болмаған.‭ ‬Дін мен қоғам бір-бірінен ажырамайтын феномендер.‭ ‬Яғни,‭ ‬діннің пайда болуы адамзат қоғамының дамуымен ... ... ... өзі ... ... ... ... қыр-сырын табиғат күштеріне арту арқылы‭ ‬натуризм‭ ‬сенімдері пайда болған.‭ ‬Бұл сенім адамдарға ... ... ... түсіндіруден,‭ ‬олардан сақтанудан бастап,‭ ‬қоғам мүшелерінің арасындағы түрлі қатынастарды,‭ ‬мәселелерді реттеуге шейін барған.‭ ‬Адамдардың ойлау деңгейі дамыған сайын адам ... ‬да ... ... ... ... ... ... бұрған.‭ ‬Көптәңірлі көне дәуірде инкарнацияланған,‭ ‬яғни көзбен көріп,‭ ‬қолмен ... ... ... ... ... ... (‬пұт‭) ‬бейнесі көбірек таралған болса,‭ ‬кейінірек біртәңірлі,‭ ‬абстрактылы,‭ ‬көзбен көруге болмайтын,‭ ‬адамға,‭ ‬жалпы,‭ ‬ешнәрсеге ұқсамайтын,‭ ‬бейнесін адамның ақыл-санасы ойлап тани ... ... ... ... ... (‬Құдай‭) ‬сипатына қарай ойысқан.‭ ‬Ғылымның көзқарасын қысқаша түсіндірсек осылай.
Осындай ең алғашқы монотеист дін ... ... ... ... дейінгі VII ғасырдың‭ ‬екінші жартысында‭ –‬VI ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... көшпенді сақ тайпалары болды.‭ ‬Көшпенді‭ ‬халықтардың отырықшы халықпен түрлі деңгейдегі байланыстары негізінде ... да ... ... діннің негіздерін қабылдай бастады.‭ ‬Алайда әр халықтың дәстүріне,‭ ‬мәдениетіне байланысты бұл алғашқы жалғыз‭ ‬тәңірлік діндер‭ ... ... ... ... Иран ... бұл Зорастризм ретінде,‭ ‬Үндістан‭ ‬жерінде Будда ілімі ретінде,‭ ‬батысқа бірқұдайлық дін Христиан ... ең ... ... ... ... ... арада әрбір діннің шығу тарихына тоқталып жатудың қажеті жоқ.‭ ‬Себебі біз үшін маңызды ... ... ... ... ... ... түсіну болып табылады.
Әлемдік діндердің басты мақсаты адамзатқа ортақ,‭ ‬жалпы өркениетті‭ ‬қоғамға ортақ дүниені іздеу.‭ ... ... ... ... ... ... ... қойып отырған‭ ‬мақсаттары да негізсіз емес.‭ ‬Себебі,‭ ‬адамзат баласына‭ ‬ортақ ... ... ... дене ... бірдей,‭ ‬сөз сөйлеудің жүйесі ортақ,‭ ‬тек тілдері мен түрлері‭ ... ... ... ... ... ... нәрсе көп.‭ ‬Дінде адамзат үшін ортақ құндылықтар жетерлік,‭ ‬ солардың бірі‭ –‬достық,‭ ‬ жолдастық,‭ ‬ ...... ... ... ... ... ... адамдарды қадірлеу,‭ ‬ғаріп-қасірлерге қамқорлық көрсету,‭ ‬білім-ғылымға ұмтылған адамдарға құрмет,‭ ‬үй хайуанаттарын қазына деп бағалау,‭ ‬табиғатты,‭ ‬суды,‭ ‬орманыңды қадір тұтып ... ... ... ... ... ... –‬қалаңды,‭ ‬ауылыңды,‭ ‬үйіңді күту,‭ ‬оларды‭ ‬мақтанышқа,‭ ‬қуаныш орындарына айналдыру...Мұның бәрі бүкіл‭ ‬адамзатқа ортақ құндылықтар.‭ ‬Кім болсын,‭ ‬ол қай ... ... ... ... ... бұл ... ортақ.‭ ‬Енді осы ортақ мәселеге түсінік керек.
Бүгінгі таңда,‭ ‬адамзат баласы ... ... ... ... ... ... ‬оның басты себебі,‭ ‬адам қолында күллі адамзатты жер бетінен мүлдем жойып жіберетін қаруы бар,‭ ‬оны қолдану не қолданбауы да ... ... ... ... әркім өзінің діни сезіміне‭ ‬берік бола отырып,‭ ‬ортақ адамзаттық келісімге келі ... ... ... ... ... ішіндегі рухани күш.‭ ‬Қай қоғамда болсын діндердің айрықша орны бар.‭ ‬Мысалы,‭ ‬батыс үшін ... діні ... ... ... ... ислам діні.‭ ‬Қазіргі таңда,‭ ‬бүкіл адамзатты толғандырып отырған мәселе діндерге ортақ,‭ ‬адамзатқа‭ ‬ортақ,‭ ‬жалпы өркениетті ... ... ... ... бар және де ... ... ... ‬өркениеттік жолмен қоғамдарды,‭ ‬елдерді,‭ ‬мемлекеттерді бір-біріне жақындастырады деген келелі тақырыптар төңірегінде көп ... ... ... ... ... бірінші пайда болу,‭ ‬таралу себебі де біртұтас өркениет жасау.‭
пнаДіннің өрбитін,‭ ... ... ... жері‭ –‬бір ұлттың,‭ ‬бір аймақтың сол жердегі ... ... ... ... ... ... ... етіп отырған‭ ‬адамдардың тұрмысына сіңісіп кету,‭ ‬біртұтас идеалды қоғам құру деген мәселе бар.‭ ‬Сондықтан дін ... ... ... ... ... ... ... ‬қазіргі таңда жаһандастыру функциясын атқарып отыр.‭ ‬Оған нақты дәлелдерде баршылық және ... ... ... ... ... ... ‬Себебі адамзат үшін ортақ болып табылатын мәселеге,‭ ‬дін ортақ түсінік қарап келеді.‭ ‬Мысалы,‭ ... ... ... күн ... қоюы ... іс,‭ ... неге ... бірігіп,‭ ‬тізе қосып осы істе бірікпеске‭? ‬Қазіргі кезде‭ ‬ерлер мен ерлердің,‭ ... мен ... ... ... ... демократиялық‭ ‬үрдіс деп,‭ ‬заңдастыра бастады.‭ ‬Бұған діндер келісе отырып,‭ ‬неге тыйым ... ... ... ... ... ... елдеріне керегі шамалы.‭ ‬Бұл құндылықты өсіретін емес,‭ ‬оны өшіретін демократия.‭ ‬Бұл адамзаттың табиғи болмысын қирату,‭ ‬отбасы институтын‭ ‬құрту‭ ... ... ... ... ... ... ... жағынан қарсылық‭ ‬көрсетілуі де осының дәлелі болса керек.
Әлемдік діндердің‭ ... ... ... ... ... отырып,‭ ‬бүгінгі қазақ қоғамына да әсерін айтпай кетуге болмас.‭ ‬Қазақстан бүгінде әлем елдерінде этносаралық,‭ ‬дінаралық‭ ... ту ... ... ... белгілі.‭ ‬Бұл жай айтылған сөз емес.‭ ‬Бұл‭ –‬қазақ ... ... ... ... адамзат баласына қатысты мәселені‭ ‬көтеріп,‭ ‬сөз айтып отырмыз.‭ ‬Бұл деген Қазақстанның өркениеттік жолға түскендігінінің айғағы.
Сонымен қатар,‭ ‬қазақ этносының бүгінгі өмір ... және ... ... тыс ... ... ... ... даласына ислам діні,‭ ‬осыдан он үш ғасыр бұрын енді.‭ ‬Осы уақыт аралығында Ислам ... ... ... ... ислам мәдениеті,‭ ‬дүниетанымы,‭ ‬тіптен философиясы біздің әдет-ғұрыптарымызға,‭ ... ... ... ... ... ... ‬дүниетанымымызға‭ ‬молынан сенген.‭ ‬Ұлттық философиямыздың негізгі тірек ұтымдарына айналған,‭ ‬біз ислам дүниетанымынан тарайтын ұғым түсініктерге тап боламыз.‭ ‬Сол ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқынын тарихында,‭ ‬мәдениетінде,‭ ‬дүниетанымында,‭ ‬психологиялық‭ ‬түсініктерінде ерекше орын алады.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬біз ислам құндылықтарын бір ... ... ... ... бір ... ... ‬насихаттауға жол бере алмаймыз.‭ ‬Себебі,‭ ‬елімізде ислам дінінің терең тамырлауына,‭ ‬ұрпақтардың өмір сүру ... ... ... ... алмаймыз.‭ ‬Біз‭ «‬Алла бір,‭ ‬Пайғамбар хақ,‭ ‬оған түскен Құран-Кәрім ақиқат‭» ‬деп мойындай отырып,‭ ‬Ясауиді,‭ ‬Қашқариды,‭ ‬Қорқытты,‭ ‬Асан-қайғыны,‭ ‬Райымбекті,‭ ‬Махамбетті,‭ ... ... ... ... ғұламаларымызды оқып үйреніп отыруға тиіспіз.‭ ‬Мұндай істің ислам дініне тигізген кері әсерін көріп отырған ... ... ... ... діншілер ислам құндылықтары мен ұлттық құндылықтарды бір-біріне қарсы қойып,‭ ‬халықтың ... ... ... ... ... жолы бұл ... ... ‬бүлікшілікке бастайтын жол.‭ ‬Мәселен бар және оларды дер кезінде зерттеп,‭ ‬біліп,‭ ‬соған орай шаралар,‭ ‬тіптен қажет ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігімізге қатер төндіретін құбылыстар саяси-әлеуметтік үрдіске ... кету ... ... ... мәселеде іс екі бағатта жүруі керек.
Бірінші бағыт,‭ ‬ол ... ... ... ... ... тыс,‭ ‬діни ағыстарға қатысты.‭ ‬Мәселенің мәні осы діни ағымдардың ... ... ... ... ... шын ... адамның діни сезіміне қатысты екендігін ғылыми түрде сараптама жасап анықтау ... ... ... ... діни ... нағыз діни сана сезімге құрылмай,‭ ‬таза сияси арандатушылық қызметтер атқарып жатқан діндер мен діни ... ... ... жасау қажет деген ойдамын.
Екіші бағыт,‭ ‬ислам дінінің тазалығына қатысты.‭ ‬Менің айтпағым,‭ ‬егер өзін мұсылман деп санайтын адамдардың қателесуі‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... негізін дұрыс түсінуде.‭ ‬Осы бағытта жоғарыда айтылғандай,‭ ‬ дінді әртүрлі бағытта түсіндірущілер көбейіп кетті.‭ ‬Мұнда әрекеттерге діни басқарма үзілді-кесілді тойтарыс беру ... ... ... ... ... заң жүзінде сараптама жасаулары керек.‭ ‬Бұл біздің ұлттық қаупсіздігіміздің басты талабы.‭ ‬Азаматтық қоғам ... ... ... болуы табиғи нәрсе,‭ ‬бірақ ол ислам дінінің негізгі ... ... ... жөн.
Менің пікірімше,‭ ‬дінге қатысты шешетін басты мәселең алдымен халыққа дін туралы тарихи-мәдени негізді түсінік,‭ ‬мағлұмат беру керектігі.‭ ... ... ... ... ... ... ... дұрыс болады.‭ ‬Бұл бірінші мәселе.‭ ‬Онда діндер туралы қысқаша ... беру ... ... ... ... ... ‬Қазірде Ресей мектептерінде‭ «‬Православие мәдениетінің негіздері‭» ‬деген сабақ өткізуде.‭ ‬Себебі Ресей негізінен өзін православиелік кеңістікте өмір сүретін ... деп ... ... болса,‭ ‬Қазақстан Республикасында жетпіс пайыз халық өзін мұсылман және дәстүрлі мұсылман жолындамын деп есептейді.‭ ‬Демек,‭ ‬біздің елдегі діни ... ... ... ... ... ... ‬Ресейдегі қалыптасқан дәстүрді негізге алып,‭ ‬мектептерде‭ «‬Ислам мәдениетінің негіздері‭» ‬деген пәнді еңгізу күн тәртібінде тұрған мәселе,‭ ‬бірақ бұл ... ... ... ғана ... ... ‬ ислам мәдениетінің,‭ ‬ислам өркениетінің,‭ ‬ ислам ... ... ... ... ... болуы керек.‭ ‬Бұл шара қазіргі қоғамда ислам туралы болып жатқан адасушылықтар мен түсінбеушіліктер тамырын қияр еді.
Біз зайырлы мемлекетпіз,‭ ‬яғни дін ... ... ... қоғамнан тыс бола алмайды.‭ ‬Дін-қоғам мәселесі.‭ ‬Осы тұста араға сынадай қағылып ... ... ... ... ... ... ... ‬Жалпы дін мен саясат мәселесі өте күрделі.‭ ‬Бұлардын ара-жігін ажырату кейде мүмкін болмай қалады,‭ ‬себебі саясатпен қоса дінге идеология ... ... ... ... ... арандатушылық болмай қоймайды.‭ ‬Бұл ғылыми талдаудан гөрі құқық ... ... ... ... ... ... ... кезле мемлекет ондай діндердің қызметін шектеу қажет.‭ ‬Өркениетті деп саналып батыс елдерінде де,‭ ‬бізде де дін ... ... ... ол ... ... ... ... құбылыс,‭ ‬ал қоғам мемлекеттің субстанциясы.
Қазақстан діни толерантталық пен конфессяаралық келісім ісінде игі ... ие.‭ ... көне ... бері,‭ ‬саналуан мәдениеттер мен діндердін тоғысу мекен болған.‭ ‬Біз әлемге өзіміздің толеранттымызбен,‭ ‬ұлтаралық,‭ ... ... мен ... ... ... ... еліміздің өскелең дүниетанымдық әлеуеті әрі қарай да сақталуға,‭ ‬дамуға ... ... та,‭ ... дуниеде бейбітшілік пен ынтымақты күшейтуге,‭ ‬өркениеттер арасындағы диалогтың орын алуын бірден-бір себепші әлемдік діндер болмақ.
.4.‎ ‏Дін өркениетаралық ... ... ... ... жаһандану үдерісіне әсері.
Жиырмасыншы ғасырдың алғашқы жартысында интелектуалды элитаның өкілдері әдеттегідей экономикалық және әлеуметтік модернизация адамзат болмысын құраушы ретіндегі діннің ... алып ... деп ... ‬Бұл ұйғарымды аталған модернизация құбылысын қуанышпен қабылдағандар да,‭ ‬оған қайғырғандар да ұстанды.‭ ‬Атеистер‭ –‬модернизация ... ... ... ... ... прагматизмнің қоғамдағы діннің негізін құрайтын мифтерді,‭ ‬ырымдарды,‭ ‬наым-сенімдерді,‭ ‬иррационализм мен ритуалдарды ығыстырып шығаратын тұсына ... ... ... ... ... пайда болып келе жатқан мемлекет толерантты,‭ ‬рационалды,‭ ‬прагматикаға негізделген,‭ ‬прогрессивті,‭ ‬зайырлы болуы керек.‭ ‬Ал консерваторлар болса діни сенімдердің,‭ ... ... ... ... ... және ... мінез-құлқын басшылыққа алу функцияларының жойылуының қауіпті салдарларын ескертті.‭ ‬Мұның ... ... ... ‬өнегесіздік,‭ ‬бассыздық болады‭ ‬деді.‭ ‬Жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысы бұл үміт пен қорқыныштың ... емес ... ... ... және ... ... бірге діндердің‭ ‬қайта өрлеуі мен жандануы әлемдік деңгейде жүрді.‭ ‬Жюль ... la revanche de Dieu деп ... бұл ... ... өрлеу құбылысы‭ ‬әрбір құрлыққа,‭ ‬әрбір өркениет пен тіпті әрбір елге ... ... ... ... ... ... ... секуляризация мен діннің атеизммен тыныш табуы қайта бұзылды.‭ ‬Әлемде өз алдына қоғамды ... үшін ... ... (‬егер қажет тіпті қоғамды өзгертіп‭) ‬қайта оралуды мақсат етіп алған жаңа діни ... ... ... ... діни ... ... кейбір діндердің олар бұрын таралмаған жерде жаңа ұстанушыларға ие ... ... ... ... ... олар көп жағдайда өз қауымдастықтарының дәстүрлі‭ ‬дініне оралып жатқан адамдармен таралып жатыр және олар ... жаңа дем мен жаңа ... ... ... ... ... ... ‬иудаизм,‭ ‬индуизм,‭ ‬буддизм мен православие‭ –‬бұлардың барлығы жаңа ... ... ... ... ... ... ... барлығында діни доктриналар мен институттарды шұғыл тазалауға,‭ ‬индивидуалды,‭ ‬әлеуметтік және ... сана мен ... діни ... сай өзгертуге шақыратын фундаменталистік қозғалыстар пайда болды.‭ ‬Фундаменталистік қозғалыстар өте ықпалды және ... ... да ... ... олар тек жиырма бірінші ғасырдың соңындағы адамзат өмірін қалыптастыратын өте кең және анағұрлым фундаменталды діни ... ... ... ғана.‭ ‬Діннің жаңаруы бүкіл әлемде фундаменталистік-экстремистік іс-әрекеттердің шеңберінен әлдеқайда алысқа шығып отыр.‭ ‬Қай-қай қоғамда болмасын ол ... ... ... мен ... ... үкіметтік жобалар мен шараларда да көрініс беруде.‭ ‬Зайырлы конфуциандық мәдениеттегі мәдени жаңару азиялық құндылықтарды қабылдау формасын қабылдаса,‭ ‬ал басқа әлемде ол діни ... ... ... ... ... ... ... десекуляризациялануы‭» ‬Джордж Вайгельдің атап өткеніндей,‭ «‬жиырмасыншы ғасырдың соңындағы басты әлеуметтік фактлердің бірі болып ... ... ... ‬СЦ‭ ‬138‭]‬.‭
Діннің маңыздылығы мен өміршеңдігі әсіресе бұрынғы коммунистік елдерде айқын байқалады.‎ ‏Идеологиялық коллапстан кейін қалыптасқан ... ... діни ... ... ... елдер арқылы Албаниядан‭ ‬Въетнамға дейін тарады.‭ ‬Ресейде‭ ‬1999жылы‭ ‬25‭ ... ... ... өздерінің атеизмнен Құдайға сенкшілікке өткендерін айтқан.‭ ‬Москва мен Подмосковьедегі ... ... ... ... ... ... дейін жеткен.‭ ‬Саяси лидерлер дінді бірауыздан құрметтеп,‭ ‬үкімет қолдай ... ... ... ... ... ... үні ... әуеледі.‭ ‬Қайта алтын жалатылған күмбездер күнге жарқырай ... ... ... адам ең көп ... ... ... ... ‬Славян республикаларында православияның өрлеуімен қатар Орталық Азияда исламның қайта өрлеуі жүрді.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬160‭ ‬мешіт пен‭ ‬1‭ ‬медресе болса,‭ ‬ол‭ ‬1995‭ ‬жылы‭ ‬10000‭ ‬мешіт пен‭ ‬10‭ ... ... ... діни ... ... ... фундаменталдық саяси қозғалыстар сипатын жүріп,‭ ‬Сауд Арабиясы,‭ ‬Иран,‭ ‬Пәкістан территорияларынан жеткенімен тұтастай алғанда бұл кең тараған діни-мәдени қозғалыс деп ... ... ... болды‭ [‬22,139бет‭]‬.
‎ ‏Бұндай жалпыға бірдей діни қайта өрлеуді немен түсіндіруге ... ... ‬әр ел мен әр ... ол ... ... ... ... ‬Дегенмен,‭ ‬әртүрлі елдердегі әртүрлі себептер біруақытта бірбей немесе ұқсас ... алып ... деу ... ... ... ‬Жекелеген елдерде бірегей факторлардың себебінен қаншама оқиғалар туындамасын,‭ ‬оларға ортақ біршама себептер немесе заңдылықтар болуы керек.‭ ‬Ол себептер мен ... ... ... діни ... өрлеудің ең елеулі,‭ ‬ең қуатты себебі ХХ ғасырдың ІІ жартысында бүкіл әлемде жүріп өткен әлеуметтік,‭ ‬экономикалық және ... ... ... ‬Бірегейленудің‭ (‬идентификациялану‭) ‬ежелгі қайнар көздері мен бұрынғы ... ... ... ... ... жерлерден қалағак көшіп,‭ ‬өз тамырларынан ажырады олар көптеген жаңа нәрселердің ықпалына түсіп,‭ ‬қарым-қатынастың жаңа ... бас ... ... мақсат-мүдделерін айқындайтын бірегейліктің жаңа бастаулары,‭ ‬тұрақты қоғамның жаңа формалары,‭ ‬жаңа моральдық ұстындар қажет болды.‭ ‬Дін,‭ ‬оның ... ... ... бұл талаптарға жауап берді.‭ ‬Шығыс Азиядағы жағдайды Ли Кван‭ ‬Ю былай сипаттайды:
‎ «‏Біз‭ ... ... ... ... ... өткен аграрлы қоғамбыз,‭ ‬ батыста‭ ‬екі жүз жыл,‭ ‬тіпті одан да ұзақ уақыт бойына жүрген процесс бізде шамамен‭ ... ... ... ... барлығы өте тар шеңберге көшіріліп,‭ ‬сыйғызылған.‭ ‬Сондықтан жаңылысу мен қиылыспаушылықтың болуы сөзсіз.‭ ‬Егер сіз тек дамыған елдер‭ –‬Корея,‭ ‬Таиланд,‭ ... пен ... ... барлығында да бір ғана аңғарыларлық құбылыс‭ –‬діннің өрлеуін көрер едіңіз.‭ ‬Ескі дәстүрлер мен дін‭ –‬ата-бабалар культі мен ... ... ... ... ... ... алмайды.‭ ‬Адамның не үшін осы дүниеде екенін түсіндіретін жаңа ... ... ... ... ... ... ... кезеңімен тығыз байланысты‭» [‬23,140бет‭]‬.‭
Адамдар тек рухани мүдделерімен ғана өмір сүріп қана қоймайды.‎ ‏Бірақ олар өз‭ «‬менін‭» ‬анықтап ... ... ... ... ... ... ойлап,‭ ‬әрекет ете алмайды.‭ ‬Сол себепті саясат ... пәні ... ... мен ... ... табылады.‭ ‬Күрделі әлеуметтік өзгерістер уақытында орнығып қалған бірегейлену жүйесі бұзылатын болғандықтан‭ «‬мен‭» ‬қайта бағаланып,‭ ‬жаңа бірегейлену ... ... ... ... ... ... ... қайда өзі‭?» ‬деген сұрақтарға жауап берудің қажеттігімен бетпе-бет келетін ... дін ... ... ... ... ‬ал діни топтар урбанизация әсерінен жоғалған нәрселердің орнына келген шағын әлеуметтік қауымдастық болып табылады.‭ ... ... ... ... ... адамдарға өмірге бағыт пен бірегейлену сезімін береді‭»‬.‭ ‬Осы процесстің ... ... бір ... ... ... тарихи бірегейленулерді қайта жаңғыртады немесе жаңасын құрайды.‭ ‬Қандай да бір жан-жақты ... ... ... ... дінге сенуші мен‭ ‬сенбеушінің,‭ ‬өзі тиісті жоғары немесе төменгі топтардың арасындағы негізгі айырмашылықтарды ескере отырып,‭ ... ... ... [‬24‭]‬.
‎ ‏Бернард Льюистің ұйғарғанындай,‭ ‬мұсылман елдерінде қайталанатын тенденция бар,‭ ‬яғни ол қиын-қыстау кезеңдерде мұсылмандар өзінің негізгі бірегейлігінде қалып‭ ‬қояды‭ ... діни ... ... сақтайды,‭ ‬яғни бірегейлену этникалық немесе территориялық критериийлермен емес,‭ ... ... ... ... де бірегейленуді іздеудің басты орын алатынына баса ... ... ... ... ... ... өз ... жойып аморфты немесе бөтен болып қалған бірегейленуді қайта қалпына келтірудің ең ... және ең ... ... ... ... [‬25‭]‬.‭ ‬Үндістанда модернизация туғызған қысымға жауап ретінде‭ ... ... ... ... жүріп жатыр‭» [‬26‭]‬.‭ ‬Ресейде діни қайта өрлеу‭ «‬ресейдің‭ ‬мың жылдық тарихымен тығыз байланысты тек ... ... діні ғана бере ... ... ... ... ... ‬болып табылады.‭ ‬Өз кезегінде мұсылман республикаларындағы діни қайта өрлеу‭ «‬Орталық Азиядағы Мәскеу ондаған жылдар бойы басып-жаныштаған идентификацияны ... ең ... ... ... [27‭]‬.‭ ‬Фундаменталистік қозғалыстар‭ –‬бұл көбінесе‭ «‬осы заманғы саяси және әлеуметтік модельдер,‭ ‬атеизм,‭ ‬ғылыми мәдениет пен экономикалық прогрестің басып-жаныштауынан жоғалған бірегейленуді,‭ ... ... ... ... ... ... Макнил санаспауға болмайтын фундаменталистік қозғалыстардың‭ «‬қоғамнан өз мүшелерін табу арқылы ... өсіп келе ... ... олар аз ғана ... ... ... ... адамның талап-тілектеріне жауап береді‭ (‬немесе жауап беретіндей иллюзия туғызады‭) [‬28‭]‬.‭
Бүкіл ... діни ... ... ... мағынасында алғанда бұл атеизмге,‭ ‬моральды релятивизм мен өз әлсіздігіңнің‭ ‬ қарсы реакция,‭ ... ... ... ... ... ‬өзара көмек пен адамдар ынтымақтастығы құндылықтарын орнату.‭ ... ... ... ... назардагы тыс қалдырған әлеуметтік мұқтаждықтарды қанағаттандырады.‭ ‬Бұл мұқтаждықтарға медициналық және ауруханалық қызмет,‭ ... мен ... ... ... ... және басқа да апаттардан кейінгі жедел жәрдем,‭ ‬әлеуметтік қамсыздандыру мен экономикалық кризис кезіндегі көмек кіреді.‭ ... ... ... мен ... қоғамның құлдырауы‭ (‬кері кетуі‭) ‬дін,‭ ‬көбіне-көп фундаменталистік топтармен толтырылатын вакуумды туындатады‭ ... ... ... дін ... ... және әлеуметтік мұқтаждықтарын қанағаттандыра алмаса онда бұл міндетті қатары мен ... ... ... өсіп келе ... басқа діни топтар орындайды.‭ ‬Оңтүстік Корея тарихи тұрғыдан ... ... ел ... ... ... ... саны халықтың шамамен‭ ‬1-3%-ін құрады.‭ ‬Оңтүстік Кореядағы‭ ‬үлкен көлемді ... мен ... ... ... ... ... ... өсім басталған кезде буддизмнің кемшін тұстары көріне байқалды.‭ ‬Қалаға ағылған миллиондар мен‭ ... ... ... ... адамдар үшін кореяның аграрлы эрадағы статикалық буддизмі өз тартымдылығын жоғалтты.‭ ‬Христиандық өзінің жеке ... мен ... ... ... ... өзгерістері мен тұманды кезеңде анағұрлым үмітті және тыным таптыратын дүниетаным ұсынды‭ [‬30‭]‬.‭ ‬1980‭ ‬жылдары христиандар оның ішінде негізінен‭ ... мен ... ... Корея халқының‭ ‬30%-ін құрады.‭
Осыған ұқсас жайттар ... ... да ... ... ... ... саны‭ ‬1960‭ ‬жылғы‭ ‬жеті‭ ‬миллионнан‭ ‬1990‭ ‬жылы‭ ... ... ... ... ... ... ... бұл табыстың себебін латын американдық католик дінбасылары католик шіркеуінің‭ «‬қалалық өмірдің техникалық аспектілерімен баяу тіл табысуынан көреді.‭ ... бір ... ... ... ... ... ... ерекшелігі протестанттық шіркеулер адамның негізгі талап-тілектеріне‭ –‬терең діни тәжірибе мен‭ ‬айықтыру арқылы ... ... ... ... ... тұрғындарының арасында протестантизмнің таралуы‭ –‬шын мәнінде бір діннің басқа бір дінді ауыстыруы емес,‭ ‬ол белсенділігі төмен католик дінбасыларының нағыз ... ... ... діни ... пен оған ... ... ... ‬Сөйтіп,‭ ‬1990‭ ‬жылдардың басында Бразилияда тұрғындардың‭ ‬20%-і өздерін протестанттар,‭ ‬73%-і католик деп ... ... ... ... ... шіркеулерінде шамамен‭ ‬жиырма миллион,‭ ‬ал католик шіркеулерінде‭ ‬он екі ... адам ... ... ... да ... діндер сияқты христиандық та модернизациямен байланысты қайта өрлеу сатысынан өтіп,‭ ‬Латын Америкасында ол католиктіктен гөрі көбіне ... ... ... ... ... мен ... ... бұл бұл өзгерістер модернизациядан соққы алған адамдардың психологиялық,‭ ‬әлеуметтік және эмоционалдық ... ... пен ... ... беруге қабылетті емес екенін көрсетті.‭
Діни қайта өрлеуге стимул болатын ... ... ... ... және ... соққылардан басқа қырғи-қабақ соғыстың аяқталуы мен Батыстың ауа жайылуын қоса алғанда ... да ... ... ... ғасырдан бастап батыс емес өркениеттер батыстан импортталған идеологияларды иелене отырып оның ықпалын сезіне бастады.‭ ‬Он ... ... ... емес ... ... ... құндылықтарды бойларына сіңірді және олардың Батысқа алғашқы қарсылығы либералды ұлтшылдық ретінде көрінді.‭ ‬ХХ ғасырда орыстар,‭ ‬арабтар,‭ ‬азиялықтар,‭ ‬африкалықтар мен ... ... ... ... және ... ... батыстың капитализмі мен империализміне қарсы қоя отырып қабылдады.‭ ‬Кеңес Одағында коммунизмнің ... ... оның ... ... ... ... социалистік экономиканың тұрақты дамуға қол жеткізуге‭ ‬қабілетсіздігі идеологиялық вакуум‭ ‬тудырды.‭ ‬Батыстық үкіметтер‭ ‬халықаралық валюта қоры мен ... ... ... құру мен даму ... сияқты халықаралық институттар мен топтар бұл вакуумды православтық емес экономика мен демократиялық саясатпен топтастыруға тырысты.‭ ‬Батыстық емес мәдениеттерге тигізетін бұл ... ... әсер ету ... күңгірт болып қалды.‭ ‬Алайда адамдар кейде коммунизмді тек құлатылған соңғы зайырлы идол ретінде көреді.‭ ‬Ендігі ... ... ... ... ‬зайырлы ұлтшылдықтың орнына діни ұлтшылдық келді‭ [‬34‭]‬.‭
Діни қайта өрлеуге деген қозғалыстар антизайырлы,‎ ‏антиуниверсалды және христиандық көрінісінен ... бәрі ... ... ... ... ... Брюс ... «‬модернизмі‭» ‬терминімен астасып жататын релятивизм,‭ ‬эгоизм мен тұтынушылыққа қарсы бағытталған.‭ ‬Тұтастай алғанда олар урбанизация,‭ ‬индустриализация,‭ ‬даму,‭ ‬нарық,‭ ‬ғылым мен ... ... ... ұйымдасуына қажетті өзгерістерді жоққа шығармайды.‭ ‬Бұл мағынасында олар модернизацияға қарсы емес.‭ ‬Олар модернизацияны Ли Кван Ю айтқандай‭ «‬болмай ... ... мен ... ... және ... ‬бірге жүретін өмір салтындағы өзгерістерді де қабылдайды,‭ ‬бірақ‭ «‬оның ... ... ... ... ... ‬национализм де,‭ ‬социализм де ислам әлемінде өзгерістер тудырмады.‭ «‬Дін‭ ... ... ... ... ‬ал ... ислам қазіргі заманда батыс тарихындағы протестанттықпен теңдей роль атқаратын болады.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬дін осы заманғы мемлекеттің дамуымен қабыспайды ... ... ... ... қозғалыстар,‭ ‬әсіресе фундаменталистік ұйымдар осы заманғы‭ ‬бұқаралық ... ... мен ... ... ... ... ‬Бұның айқын көрінісіне Орталық Америкадағы телеевангелизмді айтсақ та ... ... ... ... ... ... өздеріне сенімділігі күшейіп жатқан‎ ‏уақытта саны басым түсіп келе жатқан мұсылмандар‭ ‬ислам дініне бірегейленудің‭ ‬қайнар көзі мен ... ... мен ... ... деп қарайды.‭ ‬Исламның бар пәрменімен қайта өрлеуге ұмтылуы‭ –‬бұл ислам өркениетінің ... ... ... ... ... ... идеологиядан емес,‭ ‬исламнан табуға тырысу.‭ ‬Ол қазіргі заманды ... ... ... бас тартудан және‭ ‬исламға осы заманғы жол ... ... ... ... ... ... Сауд ... шенеунігі айтқандай‭ «‬шет елден жоғары технологиялық жетістіктерді импорттау жақсы.‭ ‬Бірақ қандай да ... ... ... ... ғана саяси және қоғамдық институттар елді құрдымға апарады.‭ ‬Біз,‭ ‬саудтықтар,‭ ‬модернизацияланғымыз келеді,‭ ‬бірақ батыстанғымыз келмейді‭» ... ... ... қайта өрлеуі мұсылмандардың осы мақсатқа жету әрекеті болып табылады.‎ ‏Бұл‭ –‬бүкіл ислам әлеміне кең тараған интеллектуалды,‭ ... ... және ... ... ‬Көп жағдайда саяси ислам ретінде қабылданатын‭ «‬ислам фундаментализмі‭» ‬жан-жақты ислам идеяларының,‭ ‬ғұрыптары мен ... ... ... ... ... мұсылман тұрғындардың исламға қайтуының бір бөлшегі болып табылады.‭ ‬Ислам қайта өрлеуі‭ –‬бұл экстремизм және оқшауланушылық процесс емес,‭ ‬ол негізгі және ... ... ... ... Л.Эспозитоның жазғанындай жеке өмірде исламға деген көзқарастың оянуының белгілері ... ... ... ... ... артуы‭ (‬мешітке бару,‭ ‬құлшылық,‭ ‬ораза‭)‬,‭ ‬діни бағдарламалар мен ... ... ... ... мен ... ... ... ‬суфизмнің‭ (‬мистицизмнің‭) ‬қайта тірілуі.‭ ‬Бұл кең ауқымды жаңару исламның қоғамдық өмірде‭ ‬қайта орнығуымен:‭ ‬исламға ... ... ... ... ... ... көмек пен білім беру‭ ‬мекемелері санының өсуімен бірге ... ... ... ... ... да өз ... күшейтіп халықтың қолдауына ие болу үшін исламға бет бұруда.‭ ‬Түркия,‭ ‬тунис сияқты ең зайырлы ... ... ... ... басшылар мен үкіметтер исламның өсіп келеғ жатқан мүдделері мен проблемаларына қам жеуде.‭ ... ... ... ... ... ... ... ислам маманы Али Хиллал Десуки де келтіреді,‎ ‏ол ислам қайта өрлеуі ислам заңдарын батыс заңдарының ... ... ... ... ... мен діни тілді көп қолдану,‭ ‬ислам білім беруінің экспансиясы‭ ... ... ... өсуі мен ... мектептердегі оқу бағдарламаларының исламдық талаптарға сай құрылуы‭)‬,‭ ‬исламдағы мінез-құлық нормакларын қатаң сақтаудың көп ... ... ... ... ... ... ... елдеріндегі зайырлы билікте‭ ‬оппозициялық ислам топтарының басым түсуі,‭ ‬сондай-ақ мұсылман мемлекеттері мен қоғамдары ... ... ... қол ... ... ... нәрселер‭ [‬18,‭ ‬163б‭]‬.‭
Ислам қайта өрлеуінің саяси көріністеріне келер болсақ,‎ ‏ол өзінің қасиетті текстерімен,‭ ‬идеалды қоғамды бейнелеуімен,‭ ‬фундаменталды ... ... ... ... ... реформадан бастап үздіксіз революциялық рухта аяқталатын‭) ‬марксизмге ұқсас сияқты.‭ ... ... ең ... ... протестанттық Реформация болып табылады.‭ ‬Бұл процесстердің екеуі де өмір сүріп отырған институттардың ... мен ... ... ... ... ... ‬Олар өз діндерінің ең таза және талапшыл формасына қайта оралуға шақырады.‭ ‬Бұл екі қозғалыс та әртүрлі ... ... ... ... ‬Олардың ішіндегі ең негізгілері‭ –‬лютерандық пен кальвинизм,‭ ‬сунниттік мен шииттік.‭ ‬Бірақ Жан ... ... ... Хомейни екеуінің өз қоғамдарында орнатуға тырысқан монахтық тәртіптерінің‭ ‬арасында ұқсастық бар.‭ ‬Өйткені Реформацияның да,‭ ... ... ... де‭ ... ... фундаменталды‭ ‬реформа болып табылады.‭ «‬Реформация жалпыға бірдей болу ... ... ... ... ... ... мен ... кәсіптерін де реформалау керек.‭ ‬Қала,‭ ‬ауыл,‭ ‬ел,‭ ... ... ... ... демалыс,‭ ‬бәрі реформалану керек‭» ‬дейді бір пуритан дінбасы.‭ ‬Бұған ұқсас сөздерді‭ ‬әл-Тураби‭ ‬де қолдаған,‭ ‬ол өз ... ... ... ... ... ... –‬ол тек жеке адамға қатысты,‭ ‬тек интеллектуалды және мәдени немесе саяси процесс‭ ‬қана ... ‬ол ... ... ‬яғни қоғамды жоғарыдан төменге дейін толық қамтитын қайта құру‭» [‬19,‭ ‬164б‭]‬.‭ ‬Жиырмасыншы ғасыр аяғында ... ... ... ... жарты шарына ықпалын елемеу немесе мойындамау бұл ХҮІІ ... ... ... ... мен ... ... ... ықпалын елемеумен бірдей.‭
Ислам қайта өрлеуінің Реформациядан бір ғана ... ... ... ... ... ... ... де Испания,‭ ‬Италия,‭ ‬Шығыс Еуропада айтарлықтай табыстарға жетпеді.‭ ‬Ал ислам қайта өрлеуі болса керісінше іс жүзінде әрбір мұсылман еліне ... ... ... ... ислам сенімдері,‭ ‬символдары,‭ ‬дәстүр,‭ ‬институттары,‭ ‬саясат пен ұйымдары Мароккодан Индонезияға,‭ ‬Нигериядан Қазақстанға‭ ... ... ... ‬1‭ ‬млрд.‭ ‬адамды құрайтын‭ ‬бүкіл мұсылман елдерінен үлкен қолдауға ие болып келеді.‭ ‬Исламдану,‭ ‬әдеттегідей бастапқы кезеңде мәдени тұрғыда ... ... ... және ... ... ... ‬Саясат пен интеллигенция лидерлеріне бұл қозғалыс‭ ‬ұнай ма,‭ ‬ұнамай ма,‭ ‬олар бұдан бойларын аулақ сала алмайды.‭ ‬Алайда бір қорытындының ... ... ‬Ол ... ... ... тұрғындары басым барлық елдердің‭ ‬бұдан‭ ‬он бес‭ ‬жыл бұрынғыға қарағанда мәдени,‭ ‬әлеуметтік және саяси тұрғыда исламдық бағытта болғаны‭[‬20,‭ ... ... ... исламдандырудың‭ ‬орталық элементі‭ ‬ислам қоғамдық ұйымдарының дамуы мен оған дейін болған ұйымдардың орнын исламдық топтардың басуы болды.‭ ... ... ... ... мемлекеттік мектептерде ислам ықпалының күшеюіне ерекше назар аударды.‭ ‬Шын мәнісінде исламдық топтар зайырлы азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... ... одан басым түскен исламдық‭ «‬азаматтық қоғам‭» ‬құрды.‭ ‬Мәселен Египетте‭ ‬1990‭ ‬жылдардың‭ ... ... ... ... бос қалдырған вакуумды толтыра отырып кең көлемді ұйымдастыру желісін құрды‭ ‬және египеттік көптеген кедейлеріне білім беруде‭ ... ... ... ... ... жер сілкінісінен кейін‭ ‬бұл ұйымдар‭ «‬бірнеше сағат бойы көшеге ... ... ... берілетін көмек кешігіп жатқан тұста халыққа азық-түлік пен киім-кешек таратты‭»‬.‭ ... ... ... ЖӘНЕ ... ӘЛЕМ
2.1.‎ ‏Ғаламдану үдерісіндегі әлем‭ ‬ халықтарының‭ ‬ өзін өзі анықтау мәселесі.
Бүгінгі заманғы әлемде‭ «‬дау-жанжалдардың
негізгі көзі енді ... ... ... да ... ...
бөлетін аса маңызды межелер мен‭
дау-жанжалдардың төркіндері енді
мәдениет арқылы белгіленетін ... ... ... бастап әлемнің әр түкпіріндегі аймақтар өзара байланысқа түсіп,‭ ‬өзара ықпалдасу процесі ... ... ... ... ... ... Ұлы геграфиялық ашулар,‭ ‬кітап басып шығару,‭ ‬капиталистік құрылымның пайда болуы,‭ ‬батыс ... ... ... орын алуына түрткі болған-ды.
Уақыт өткен сайын адамзатқа қоғам бұрынғысынан гөрі ашық,‭ ‬қолжетімді бола түсті.‭ «‬Шекараларсыз әлем‭» ‬дейтін ... ұғым ... ... ... ... ... ... ‬адамдардың,‭ ‬ақпараттар тасқынының жедел қозғалысы мен оның жалпы адамзатқа ортақ өзара байланысы жатыр.‭ ... ... мәні ... ... жаһандану қоғамның барлық саласында ықпалы жасайтыны күрделі,‭ ‬екі жақты құбылыс.‭ ‬Көлік,‭ ‬коммуникациялық және ақпараттық технологиялар негізінде кеңістік барынша тығыздалынып,‭ ‬уақыт ... ... ... алыс ... ... ... ... бой үйренді.‭ ‬Мерзім өлшемді де өзгерді,‭ ‬бұрын күндер,‭ ‬айлар,‭ ‬жылдар талап ететін іс-әрекет еді қас-қағымда жүзеге ... ... ... байланыстар тереңдеді.
Қазіргі заманғы қоғамдарға экономикалық,‭ ‬ әлеуметтік және мәдени тұрғыда тікелей жаңа серпінге ие ... ... ... ... ... ... осы феномен елдердің өзара қарым-қатынасын күшейтіп отырып,‭ ‬сәйкестік пен мәдени саналуандық проблемасына тікелей ықпал етіп,‭ ‬бізге бұрын ... ... ... мен ... шара ... жаңа ... табуды талап етеді.‭ ‬Адамзат тарихы мәдениеттер мен өркениеттер арасындағы айырмашылықтардың көбіне жанжал мен зорлық-зомбылықтар актай үшін‭ ‬себеп ретінде ... ... ... ... ... ... да ... еместігін,‭ ‬керісінше одан сайын ушыға түскенін амалсыз мойындауға тура келеді.
Алайда,‭ ‬бірлесуден,‭ ‬ықпаласудан басқа адам баласына жол да ... ... ғана бас ... ... ... ... ... ‬Еуропа,‭ ‬Латын Америкасы мен Жапониядағы лаңкестік және экстремистік топтар бірлесіп бір-біріне ақпараттық,‭ ‬ қаржылық,‭ ‬ қару,‭ ‬техниқалық көмек ... ... ... ... ... ұйымдасқан экстремизммен бетпе-бет келіп тұр.‭ ‬Осы қауіпке қарамастан,‭ ‬жаһандау мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды одан әрі шиеленістіреді.‭ ... ... ... ‬елдерімен кедей елдердің арасындағы теңсіздік мәселесіде өршітуде.
‎ ‏Егер‭ ‬70-жылдары ол ... ... ... ‬1:61‭ ‬болса,‭ ‬ал‭ ‬90-жылдары‭ ‬1:74-ке жетті.‭ ‬ Егер XX ғасырдың‭ ‬70-80‭ ‬жылдары әлем ... ... ... ... ... ... ... жаһан байлығының‭ ‬жиырма екі пайызы тисе,‭ ‬90-жылдары олар ... ... ... ‬пайызын құрады,‭ ‬оларға байлықтың‭ ‬он бес пайызы ғана тиді.‭ ‬XXI ғ.‭ ... ол ... одан әрі күш ... ... ... млрд,‭ ‬бес жүз млн.‭ ‬Адамның жартысынан көбісінің жылдық ... ... мың ... ... ... ... жан ... шаққанда ол‭ ‬қырық мыңнан асты.‭ ‬Бір жарым млрд адамның күнкөрісі күніне‭ ‬бір доллардан төмен.
Бүгінгі күннің басты философиясы‭ –‬ол ... ... ... ... ‬Дүниежүзі халқының‭ ‬4,7‭ ‬пайызын қурайтын әлем ресерстарының‭ ‬жиырма бес пайызы пайдаланды.‭ ‬АҚШ өзіне қажет ... ... ... шет ... ... ... ‬жүз пайызға жеткізу жоспарлануда.‭ ‬Сондықтан мұнайлы өңірлер АҚШ-тың ықпалында.
Қылмыс әлемі сипат ... ... ... ... өз ... түгел қоғамды тартып,‭ ‬мемлекеттік және экономикалық құрылымдармен араласып жатыр.‭ ‬Қылмыстық ортада‭ ‬екі мың ...... ... ... ... ... ... ‬лауазымды саясаткерлер,‭ ‬мемлекеттік қызметкерлермен жұмыс жасайды.‭ ‬Есірткі саудасынан күніне‭ ‬бір‭ ‬млрд.‭ ‬доллар пайда ... ... адам өз ... ... ... біле ... ‬шекіз либерализм де халықты адастырды.‭ ‬Киноиндустрия,‭ ‬бейнефильмдер,‭ ‬дөрекі,‭ ‬өрескел мінез-құлықтарды ... ... ... ... және ол ... шет елдерге арналған.‭ ‬Бүгін айына мектеп жасындағылар‭ ‬екі жүз он екі‭ ‬ сағат теледидар алдында ... ‬он ... мың адам ... ... ... ‬Адамзаттың ланкестік тұп-тамырымен жоюдын амалын таба алмауының басты себебі,‭ ‬оның ... ... ‬Әр ... ... ... ... ... орнату мақсатымен зорлық-зомбылыққа бару,‭ ‬әділетсіздік,‭ ‬экстримизімді одан әрі қоздырады.‭ ‬Адам баласы құрыса өз ақмақтығынан құриды демеске амал жоқ.‭ ... ... ... ... ‬Орталық Азия,‭ ‬Солтүстік Африка және Латын Америкасы елдерінде оған қарсы антиглобалистік қозғалыс туғызды.‭ ... ... ... үшін жаһандану қазірге Батыс монополияларының басқа елдердегі өз ықпалына көндіретін ... ... ... ... оны ... ... төнген қауып деп есептейтіндері басым,‭ ‬оның бетін тек Шығыстың бай мәдениетін,‭ ‬адамгершілік тәрбиесін қарсы қою арқылы қайтаруға болады.‭ ... ... әр ... мәдениеті,‭ ‬дәстүрі мен мемлекеттілігіне үйлесу бүгін үлкен пікірталастар туғызып отыр.‭ ‬Қоғамтанушылардың бір тобы жаһандану ұлттық мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар басады деп үзілді-кесілді тұжырым жасайды.‭ ‬Олардың ойынша,‭ ‬жаһандану ... ... ... ... ... ... ығыстыруына,‭ ‬кемсітушілікке әкеледі.‭ ‬Осыдан келіп ұлттық мәдениеттер құнсыздана бастайды да,‭ ‬ олардың орнын гибридті,‭ ‬ жасанды,‭ ‬ ... ... ... ... ... аударады.‭ ‬Сондықтан ұлттық мемлекеттердің заманы өтті,‭ ‬олар саяси сахнадан жойылуға таяп келеді.‭ ‬Себебі,‭ ‬орта деңгейдегі мемлекеттердің экономикалық күш-қуаты ... ... ... ... ... ... ... жиһандану бүкіл дүниежүзілік дамудың басым бағдарына айналып ... ... ... ‬өздерінің әлеуметтік-экономикалық және технологиялық дамудағы артта қалуын шешуге ұмтылатын елдердегі,‭ ‬модернизациялау ... де ... ... ... бүгінгі шындық бұл екі процестің тығыз байланысқанын және өзара тәуелділігін көрсетеді.‭ ‬Бір ... ... ... мен ... ... ... бағыты мен қалыптасуын анықтайды,‭ ‬басқасынан‭ –‬жаһандану модернизациялау ... ... ... енгізеді.
Модернизация деп индустриялық және әлеумттік өрістегі артта қалуды жеңіп шығуға деген талпыныста көрініс табатын қоғамдағы жаңғырту процесі түсініледі.‭ ‬Модернизацияға ... ... тек ... ... ғана ... ... ... дамудың жетілген деңгейінен шыға отырып,‭ ‬өзінің мақсаты мен міндеттеріне сай,‭ ‬батыс елдері де тап болады.‭ ‬Модернизацияның классикалық үлгісі ... ... ... ... және ... ... ... ‬бағытты даму ретінде ұғынылып келді.‭ ‬Бүгін бұл түсінік өзгерді және модернизация тек дайын үлгілерді ... ... ... ... ‬ал дәстүр мен қазіргінің элементтерін синтездеуді іздестіретін,‭ ‬ күрделі және көпқырлы процесс ретінде түсініледі.‭ ‬Халықтың дәстүрлері мен салттарын ... ... ... туындатады.
Жаһандану деп әлемнің өзара тәуелділігі мен тұтастығының сапалы жаңа деңгейі ... ... ... ... қалыптасуы,‭ ‬олардың интенсификациясы,‭ ‬жалпы әлемдік дамудың басым ... және ...... ... ... ... тап ... деп есептейді.
‎ ‏Жаһандану модернизацияның сипатын өзгертеді:‭ ‬жаңа талаптар қойылады,‭ ‬артта қалуды жеңіп шығуға талпыну ... ... ... ‬Бұрын‭ «‬еуропаландырумен‭» ‬теңестірілетін,‭ ‬модернизацияның классикалық типі басты мақсатқа жетуді‭ ‬-‭ «‬қалыптасқан және тиімді экономикасы,‭ ‬тұтынудағы сұраныс пен ұсыныстың жоғары деңгейі,‭ ... ... бар және ... ... ... мен ... ... дамыған елдер қатарына енуді‭» ‬қамтамасыз ете бермейді.‭ ‬Яғни,‭ ‬бүгін модернизация біршама терең және жан-жақты ұғынылуы тиіс.‭ ‬Бүгінгі модернизация жаңа өлшем мен ... ... ...... ... ... ... ‬қорларды тиімді түрде пайдалана білу ж.т.б.‭ ‬сол сияқты факторлар жеткіліксіз бола ... ... ... және ... ... ... қажет.‭ ‬Жаһандану табиғатының өзі оның жағымды мүмкіндікері тек қана барлық елдер мен халықтардың күш салуы арқылы ... аса ... ... ... ... бір ... ... әмбебаптылықтың орнына,‭ ‬түрлі өркениеттің өзара әрекетімен құралатын,‭ ‬әмбебаптылықтардың күрделі қиылысуы пайда болды.‭ ‬Жаһандық өркениеттік қатынастардың жаңа парадигмасы ... ... ... ... ... мен әлеуметтік типтерінің түрлі бағытталғандығы қоғамының‭ ‬интеграциялануы мен қоғамның өзіндік бірегейленуі функцияларының мәдениетке жатқызылатындығына әкелді.‭ ‬Шығыстық және ... ... ... ... ... ... нақтылығы ретіндегі өркениет әлдебір өлшемлер сәйкестігін бекітетіндігін және түрлі этникалық,‭ ‬әлеуметтік саяси жақтарды ... қоса ... ... ... интеграциялық функцияны да атқаратын айғақтылығын елемеген дұрыс емес.‭ ‬Посткеңестік мемлекеттердегі дағдарыстық жағдай барлық сословиелердің,‭ ... ... ... ... етпей,‭ ‬КСРО-дағы басым құндылықтар мен бағдарларды өзгертпей,‭ ‬ешқандай қозғалыстың мүмкін еместігін көрсетті.‭ ‬Бірақ ұлттық өзіндік санада ... ... ... те,‭ ... ... ... шарттарында,‭ ‬жағдайды бір сәтте тұрақты қалыпқа келтіре алмайды.
Жаһандану жағдайындағы ұлттық өзіндік бірегейленудің парадоксі,‭ ‬бүгін индивидтен өзінің әлеуметтік ... ... ... мойындауды талап ететіндігінде тұр.‭ ‬Мәдениеттің бір тұрақты ... ... ... ... ... және де ... мемлекеттердегі модерндеу процестерінің міндеті болып табылады.‭ ‬Алайда рухани ұлттық құндылықтардың бос кеңістігі әлі толтырылмаған.‭ ‬Мәдени ... ... күн ... ... зерделенуі,‭ ‬этностың дүниетүсінуін‭ ‬модернизациялау қажет екендігі анық.‭ ‬Глоболизация қазіргі транспорттық құралдармен экономикалық ... ... ...... ... ... ... процестерінің үдеуін көрсетеді.‭ ‬Глоболизация процесі халықтар арасындағы мәдени сұхбаттастықтың‭ (‬немесе байланыстылықтың‭) ‬және адамдар ... кең ... ... етеді.
Глоболизация‭ –‬қазіргі заманғы даму тенденциясын,‭ ‬глобальды кризис мәселесін шешуден жауап іздеуді ... ... ... барлық ұлттар мен халықтарға‭ ‬ұран тастайтын‭ (‬вызов‭) ‬объективті үдіріс.
Глоболизация‭ ‬үрдісінің заманауи ерекшелігі мынандай:
Глоболизация ... ... ... ... ‬нақтырақ‭ ‬айтсақ,‭ ‬вестернизация,‭ ‬Батыстық өмір стандарты бойынша басқа халықтарды жаулау.‭ ‬Вестернизация адамдар өмірлік қалыптасқан ұстанымдарына әсер етіп,‭ ‬адам санасын ... ... ... ‬(қажеттілік,‭ ‬эгоцентризм,‭ ‬әлеуметтік индифферентілік‭)‬ итермелеу.
Өзіндік локальды қызығушылығын басты орынға қояды.
Мәдени плюрализм‭ –‬әлемдік қоғамдастықтың айқын көрінісі.
... ... ... шыға ... ‬елдер өз мәдени дәстүрін және ішкі біркелкілікті сақтауға тырысады.
Коммуникация ... ... ... ‬экономикалық‭) ‬субъекттер әлемді біріктірді,‭ ‬бірақ бірегей түсінік әлі шықпаған.‭ [‬5,-143-144б‭]
Глобальды байланыс‭ –‬батыстық құдіреттің ең басты әрекеті.‭ ... ... ... ... емес ... батыстық мәдениеттің имперализмділігін талқылап,‭ ‬өз халқының мәдениетінің бірегейлігін,‭ ‬өмір сүруін ... ... ... ... ... байланыстағы Батыстың доминант болуының көрінісінің өлшемі,‭ ‬Батыстық емес тұрғындардың нараздылығының және қастық қарым-қатынасының басты көзі болып табылады.‭ [‬73б‭] ‬Универсализм‭ –‬Батыстықтардың ... емес ... ... ... ... ... [‬17,-91б‭]
Модернизация‭ –‬бұл экономикалық және саяси жүйедегі дәстүрлі‭ (‬коммунитарлы‭) ‬әлеуметтік типтерге,‭ ‬сонымен қатар капиталистік дамыған елдерге тән,‭ ‬Бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... ‬[18,-458б‭]
Мәдениеттің ойындық элементі XVIII ғасырдан бері,‭ ‬бұрын ол өз‭ «‬үйінде‭» ‬секілді сезімін,‭ ‬өз ... ... ... ... ... ... мәдениет ойнайды ма екен,‭ ‬ойнайтын секілді көрінген жерде,‭ ‬бұл ойын жасандылық.‭ ‬Өркениет ... ойын мен ойын ... ... ... ‬үшін өзіміздің‭ ‬уақытқа жақындаған‭ ‬сайын қиындауда.‭ ‬Енді ғана құрылған саяси өмір,‭ ‬оның парламентарлы-демократиялық түрде ... ойын ... толы ... ... ойын ... ... ... ішкі саясатында айқын көрініп тұрса,‭ ‬онда бірінші көзқараста сыртқы саясат ойын сферасы ... ... аз ... ... ... ... ... процесі батыстық емес елдерде негізінен интелектуалды-технологиялық және бұқаралық мәдениет ... ... ... ... ... ... (‬рухани-мистикалық,‭ ‬эзотериялық ілімдер,‭ ‬дзэн-буддизм,‭ ‬суфизм,‭ ‬йога жүйесі,‭ ‬кришнаизм,‭ ‬шығыс жекпе-жек тартыстары т.т.‭)‬.‭ ‬Сонымен бірге өздерінің теориялық және ... ... ... ... ... ... ... ойлау дәрежелерін кеңейтуге мол мүмкіндіктер табуда.
Глоболизация аясындағы этномәдениеттің жағдайы позитивті ой айтқан ағылшын социологы және мәденеттанушысы Р.Робертсон болтын.‭ ... ... ... ... ... ... жаһандану кезеңіндегі негативті жағдайы туралы қорқыныш-үрейі себепсіз.‭ ‬Өйткені адамзат глоболизация процесінің ... ... ... ... ... ‬Ол ... ... түсіндіреді:‭ «‬Глобустың дүниеге келуінің өзі жаһандану үрдісінің бір көрінісі.‭ ‬Табиғатынан ... ... ... өз ... үшін ... ‬Нәтижесінде,‭ ‬жаһандану екі әлем‭ (‬Шығыстық және Батыстық‭) ‬арасындағы алшақтықты және өркениеттік-мемлекеттер,‭ ‬мемлекеттік ... ... және ... ... мәдени,‭ ‬идеологиялық және экономикалық интеграцияның жалпы және көп қырлы процессі.‭ ‬Мынадай пікір бар,‭ ‬яғни мәдениет жаһандануы табиғи процесс ... ... ... ... ‬ал жаһанды экономикалық процестер ұлттық құқығын шектейасч‭ ‬тін процесс.‭ ... ... ... адым алып ... ... ... әсер ... болатын‭ –‬Моңғол империясы,‭ ‬Оттаман империясы,‭ ‬Португалия империясы,‭ ‬Германия империясы,‭ ‬Испан империясы,‭ ‬т.б.,‭ ‬соның ішінде қазіргі таңда батыстандыру немесе ... ... ... ... жеке этностың мәдени өзіндік болмысын сақтап қалу,‭ ‬оны одан әрі дамыту өзекті мәселе болып табылады.‭ ‬Батыстандыру процесінің ... ... ... ... атақты‭ «‬Тарихты түсіну‭» ‬еңбегінде феноменологиялық тұрғыдан қарастырады.‭ ‬Ең алдымен‭ ‬А.Тойнби ілімі бойынша өркениеттер қарым-қатынасында сыртқы пролеториаттың‭ (‬әсер етуі көрші ... ... ... динамикасының‭ ‬әр кезеңінде әр түрлі болады.‭ ... ... ... ... ... да ... керек.
‎«‏Қашан,‭ ‬-‭ ‬дейді А.Тойнби,‭ ‬-‭ ‬екі немесе одан да көп өркениеттер бір-біріне әсер еткенде,‭ ‬олрдың қуаттылығы әртүрлі болып келеді.‭ ... ... шені ... ... ... тең емес ... ... [‬7,731б‭]‬.
Батыс өркениетті өзінің басқа мәдеениеттерге қарсы бағытталған қаратушы әрекетін түземдіктерді‭ ... ... ... емес‭») ‬мәдениет пен өркениетке жеткіземіз дегенді желеу етеді‭ [‬7,589б‭]‬.
‎ ‏Біздің зерттеу тақырыбымыздың аясында,‭ ‬А.Тойнби суреттеп берген,‭ ‬Жапониядағы ... ... ... ... ... ... ... батыстандыруға берген жауабы өнеге тұтарлық.
XVI‭ ‬ғ басында,‭ ‬қашан шығыс Азияда Алғашқы батыс кемелері келе ... ... ... ... ... ... аңғарып,‭ ‬батыстық ықпалдың алдына тосқауыл қоя білді.‭ ‬1587‭ ‬жылғы заң бойынша,‭ ... ... ... ... ... тыйым салынды,‭ ‬португалдықтарға Жапонияда қалуына,‭ ‬ал жапондықтардың еуропалық елдерге шығуына ... ... ... ... ... ‬медицинадан басқа,‭ ‬голландықтар жүргізген барлық ғылыми зерттеулерді шектеді.‭ ‬Батыстың технологиялық басымдығы қаншама тартымды болғанымен,‭ ‬жапондықтардың көзалдында Батыстың ... және ... ... жаулап алуы мысал болып тұрды.‭ ‬Бірақ Токугава режимі‭ ‬1853‭ ... ... ... ... соң,‭ ‬жаңа жапондық элита вестернизацияға жол ашты,‭ ‬оның мұндағы мақсаты Батысқа мойынсұну ... ... ... ... ... үстемдік жүргізу болды.‭ ‬1868‭ ‬жылғы реформалар‭ ‬да‭ ‬215‭ ‬жылғы тұйық дамудың шектілігін аңғарудан‭ ‬да туындады.‭ [‬7,594б‭]‬.
‎ ‏Егер ... ... ... ... ... бағытталса,‭ ‬Қытайда болса бұл процесс‭ ‬1839‭ ‬жылы‭ «‬апиын соғыстарынан‭» ‬кейін басталды.‭ ‬XIX ғ.‭ ... ... ... ... ... ... ... миссиялардың ықпалымен‭ ‬жүрді.‭ ‬Гоминьданның негізін қалаушы Сунь ... ... ... ... ... ‬оның әйелі‭ ‬ де протестанттық‭ ‬отбасыдан‭ ‬шыққан.‭ ‬Бірақ‭ ‬Жапония‭ ‬вестернизациядан‭ ‬әскери‭ ‬артықшылықтарға жеткізген‭ ‬құрал ... ... ... ‬Батысқа қарсы бағытталған‭ ‬коммунистік‭ ‬қозғалыс‭ ‬оның технологиялық жедел‭ ‬дамуына‭ ... ... ... XX‭ ‬ғасырдағы‭ ‬коммунистік қозғалыстардың‭ ‬орталығы батыстанып‭ ‬үлгермеген Ресей‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬реформаларынан басталды.
Біз үшін А.‭ ‬Тойнбидің‭ ‬батыс‭ ‬өркениетіне өзімен‭ ‬қарым-қатынасқа түскен барлық басқа ... ... ... ‬жүргізу‭ ‬пиғылы туралы ойлары‭ ‬өзекті.‭ ‬Осман империясы әскері‭ ‬1683‭ ‬жылы‭ ‬Вена‭ ... ... ... ... ‬А.‭ ‬Тойнби‭ ‬әлемде Батысқа қарсы тұратын күш қалмағандай‭ ‬болды.‭[‬7,561б.‭]‬.‭ ‬Осы‭ ‬кезден бастап,‭ ‬рәмізі‭ ‬белсенді‭ ‬фаустық адам ... ... өз‭ ... ... ... ... отарлау саясатынан‭ ‬басқа,‭ ‬сол кезде әрекет‭ ‬етіп‭ ‬тұрған‭ ‬шығыс азиялық‭ (‬Жапония,‭ ‬Қытай‭)‬,‭ ‬оңтүстік азиялық‭ ‬(Үндістан‭) ‬және жетекші елі ... ... ... ... ... ... (‬Ресей‭) ‬өркениеттерінде үстемдік‭ ‬жүргізуге бағыттады.‭ ‬Тек‭ ‬қана XX ғасырда‭ ‬Батыспен қатар‭ ‬әлемдік мәселелерді‭ ‬шешуге‭ ‬қатысқан ... ... ... ... ‬елдері тарихи сахнаға шықты.‭ ‬Бекерден-бекер‭ ‬С.‭ ‬Хантингтон‭ ‬қазіргі‭ ‬сегіз‭ ‬супер өркениеттер‭ ‬туралы‭ ‬айтып‭ ... ... ... ... ... ‬бола‭ ‬бастады.‭ ‬Бірақ‭ ‬осы кезден‭ ‬вестернизацияның‭ ‬қарқыны‭ ‬бәсеңсіді‭ ‬деу қиын.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬асырушыға АҚШ айналды‭ ‬және ол жаһандану‭ ‬үрдістері ... ... ... ... Қытайдағы вестернизация‭ ‬ерекшеліктері‭ ‬туралы‭ ‬жоғарыда‭ ‬қарастырып өттік.‭ ‬Енді‭ ‬қазақ‭ ‬мәдениетімен тағдырлас‭ ‬Түркияда‭ ‬жүрізілген батыстандыру‭ ‬туралы‭ ‬кейбір‭ ‬ерекшеліктерді А.‭ ‬Тойнби‭ ‬түсіндірмесіде ... ... ... ... ... ... ... ‬Батыспен‭ ‬тектіресте‭ ‬османдықтар‭ ‬қауқарсыз‭ ‬болып шықты.‭ ‬Венаны ... соң ... ... ... ‬өз жауы ... ... ... ‬сұрауға‭ ‬мәжбүр болды‭ ‬жөне‭ ‬батыстық кейбір құндылықтарға‭ ‬жол‭ ‬ашты.
Мемлекетік қызметке енді‭ ‬грек ұлтының‭ ‬өкілдері‭ ‬алына бастады,‭ ‬оларды‭ ‬Батыспен‭ ‬дипломатиялық‭ ... ... ... олар ... оттомандық‭ ‬тәрбие алғанымен,‭ ‬ойларының түбінде‭ ‬өз‭ ‬Отанының бостандығы‭ ‬тұрды.‭ ‬Осман‭ ‬армиясы‭ ... ... ... ... ... ... ‬мәндетті түрде‭ ‬Батыспен‭ ‬танысқан офицерлердің арасында реформалық‭ ‬қозғалыс ... ... ... ... ... ... дәстүрлі‭ ‬османдық‭ ‬коғамды‭ ‬шайқалтын‭ ‬жіберді.
Абдул-Хамид‭ ‬сұлтан ұсынған,‭ ‬османдық‭ ‬әскери‭ ‬машинаны аздап‭ ‬батыстандыру‭ ‬бағдарламасы,‭ ‬-дейді Тойнби,‭ ‬өзін‭ ‬ақтамады,‭ ‬ол‭ ‬тасқын ... ... ... ... ... ... ‬бүкіл‭ ‬Оттоман‭ ‬империясын либералды‭ ‬ойлы әскери офицермен тасқындатып жіберді.
Бұл істі‭ ‬қисынына дейін жеткізген Кемал ... ... ... ‬бағалауынша,‭ ‬казір‭ ‬Түркияны‭ ‬оркениетті елдер‭ ‬катарына қосты‭ ‬[7,‭ ‬582б.‭]‬.
Осыдан‭ ‬мынандай‭ ‬бір қорытынды‭ ‬жасауға‭ ‬болады:‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬оны‭ ‬тұтас‭ ‬өзгертуді‭ ‬өзіне‭ ‬мақсат етіп қояды.‭ ‬Технологиялық басымдылық‭ ‬оның құндылықтарын‭ ‬дамушы‭ ... ... ... ... ‬ол ... ... ... келмегенін де,‭ ‬атап көрсеткен дұрыс.‭ ‬Бірақ Бағдаттық Аббасидтердің құлдырауынан Ұлы Осман империясының пайда болуына дейінгі ... ... ... ... ... ... және діни схизма жолбасшы болады және қамқорлығында болды‭; ... ... ... да ... ... ‬Жапонияда буддашылдыққа төзімділік танылады,‭ ‬әйтсе де үкімет қазіргі уақытта ежелгі ұлттық дін Синтоны қолдауға талпынады.‭ ‬Еуропада христиандық конфессиялар тым әр ... ... ... ... ... ... әлемнің тұтастануын Батыс қоғамның жеңісі ретінде қабылдайды.‎ ‏Мысалы,‭ ‬заманымыздың белгілі ойшылы К.Поппер еркін демократияның ... ... ашық ... ... дейді.‭ ‬Тоталитарлық қоғамдар бар болғанын ешқашан,‭ ‬ешкімнен жасырмаган,‭ ‬орасан зор күштерді жеңіп шыға алғанына оқырмандардың назарын ... ... ... ешбір ірі билік құрылымының осыған дейін басынан өткізіп көрмегеніне ... ... ... ... демократиялық ұлттардың еркін бірігуінен тұрды.‭ ‬Олардың әрқайсысы ішкі қайшылықтармен ушығып қана қоймай,‭ ‬сондай-ақ ішкі қайшылықтарды тереңдете түсетін ... ... ... ... ... және ... ... ұшырап отырды.‭ ‬Осы ұлттардың әрқайсысы өз бетімен шешуіне тура ... және оны ... ең ... ... ... ... алмайтын,‭ ‬үлкен мәселелердің алдында тұрды.‭ ‬Оның үстіне осындай әрбір күйге сырттан қуатты күш қауіп ... ... ... сол ... еркін қоғам төтеп бере алады,‭ ‬олар төтеп берді де‭ –‬өйткені олар ашық қоғамда өмір сүрді.‭ ‬Ал жабық ... ... ... ... темір шынжырмен байланған үй-жарықтанып,‭ ‬бөлшектерге бөлініп құлай бастады.‭[‬9.-527‭ ‬б.‭]‬.
‎ ‏Жалпы осы тарихи эволюция,‭ ‬ұлт трансформациясына байланысты бір нәрсені дұрыс ... ... ‬әр ... ... дұрысында бір-бірін жоққа шығармай,‭ ‬үйлесе беру керек.‭ ‬Сондықтан Н.Назарбаевтың ұлттық интеграция мен жалпықазақстандық,‭ ... ... ... ... !!!! ... ішінде қарауы,‭ ‬бірегейленудің екі деңгейі бар деуі‭ ( ‬азаматтық-саяси және қазақтық-ұлттық‭)‬,‭ ‬вестернизация өрісіндегі қазақстандық төлтума ... ... ... ... –‬орынды.
‎ ‏Ұлттық мәдениеттің трансформациясының кезеңдеріне қысқаша тоқталсақ,‭ ‬онда ортағасырда әлемдік дінді қабылдауға байланысты оның өзгеруі ізгі салдар ... және ... ... ... қайшылыққа келмей өтті.‭ ‬Оның себептері әртүрлі:‭ ‬көшпелі түркілер мен мұсылман ... ... ... ... ... ... ... араб,‭ ‬парсылар мен түркілердің этнопсихологиясында белгілі бір ... ... ... ‬Ал ең ... себебі‭ –‬ислам өркениетінің ол кезде рухани сипатта болуы,‭ ‬этикаға негізделуі.‭ ‬Сондықтан онымен ... ... ... ... басу анық ... ‬шапағат келді.‭ ‬Философия,‭ ‬мистицизм,‭ ‬ғылымдар,‭ ‬өнер,‭ ‬білім жедел қарқынмен дамып,‭ ‬түркілер‭ “‬мұсылман ренессансына‭” ‬терезесі тең жұрт ретінде ат ... ... ... ... ... ... жаңаруының өзі‭ ‬мүлде қайшылықсыз өтті деу қиын.
2.2.‎ ‏Жаһандану процесіндегі қазақ мәдениетінің,‭ ‬ұлттық болмысының алар орны.
‎ ‏Еуропалық мәдениетпен араласу кезеңінің алғашқы ... ... ғғ.‭ ... кезі‭)‬.‭ ‬Абай бастаған реформашылар,‭ ‬сол сияқты‭ “‬зар-заман‭” ‬тақырыбына жазған исламшыл ... өмір ... ... ... ... ұлттық мәдениетінің ХІХ-ХХ ғғ.‭ ‬бас кезінде үлкен дағдарыста,‭ ‬ізденуде,‭ ‬қайшылыққа толы күйде болғанын көрсетеді.‭ ‬Ұлт көсемдері,‭ ... ... бір ... сынады,‭ ‬өмір салты белгілі мағынада өзгеру керек екенін түсініп,‭ ‬оған жол ... ... ... жасады.‭ ‬Жалпы сол кездегі мұсылман халықтарға тән бұл ізденіс‭ “‬жәдедизм‭” –“‬жаңашылдық‭” ‬деп аталды.‭ ‬Қазақ ұлттық зиялылары да осы бағытты ... ... ... ... трансформация жемісі.‭ ‬Шын мәнінде,‭ ‬бұл сөзді ақтау керек:‭ ‬жәдидшілер,‭ ‬алаш-ордашылдар кезінде‭ “‬жаңа қазақ‭” (‬немесе‭ “‬жаңа ... ... ... ... ... ... жоймай,‭ ‬қайта патриот болып,‭ ‬рухани сипатта болып,‭ ‬бірақ еуропа мәдениетінің озық үлгілерін игерген,‭ ... ... ... ... ұлт ... айтқан.‭ “‬Жаңа османдар‭”‬,‭ “‬жаңа татарлар‭” ‬деп аталатын‭ (“‬иени татарлар‭”)‬,‭ ‬т.б.‭ ‬партиялар,‭ ‬мәдени қоғамдар пайда болған кездеоларды‭ “‬жас‭” ‬деп те ... ... ... ... ... ... ‬Мәдени өзгерістер мәдениеттануда аккультурация термині арқылы да түсіндіріледі.‭
Бұл термин әр түрлі мағынада қоланылатындықтан,‎ ‏оның ... ... ... ... (‬лат.‭ ‬adcultura‭ –‬білім,‭ ‬даму‭) –‬белгілі бір немесе жартылай қабылдауы нәтижесінде болатын мәдени өзара ықпал тұтастану процестеріні‭” ... ... ... ... ... ... рет ... Америкалық үндістік тайпалардағы мәдени өзгерістерді зерттеген мәдени антропологияның американдық мектебінде‭ (‬Д.Боас,‭ ‬У.Холмс,‭ ‬У.Мак-Джи,‭ ‬Р.Лоун‭) ‬ХІХ ғ-дың ... ... ... ... тар ... бұл ұғым үндіс тайпаларының ақ нәсілді американдықтардың мәдениетін бір ... ... ... ... байланысты пайдаланылды.‭ ‬ХХ ғасырдың‭ ‬30‭ ‬ж-нан аккультурация ұғымы мәдени антропологиялық мектептің басты ұғымдарының біріне айналды.‭ ‬А.‭ ‬Линтонның‭ ... ... ... ... ... “‬Американ үндістерінің жеті тайпаларындағы аккультурация‭” ‬еңбегінің үлкен ... ... ... ... ... екі ... аккультурация аталады:‭ ‬1‭) ‬әскери-саяси өктемдік жоқ жағдайында өзара қарым-қатынасқа түскен ... ... ... ... ... ‬2‭) ... немесе саяси басым топтың бағыныңқы мәдениетке өз құндылықтарын нысаналы және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу Батыстағы мәдениеттің басқаларына тигізген әсерлерін қарастырумен байланыстырылды.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬жыдардан бастап аккультурация аумағы кеңірек қарастырылды.‭ ‬Батыстық емес мәдениеттердің өзара байланысы және ... ... ... сараланып,‭ ‬испандандыру,‭ ‬жапондандыру,‭ ‬қытайландыру процестері ғылыми талдаудың пәніне айналды‭ (‬Дж.‭ ‬Фостер,‭ ‬Дж.‭ ... ... ... ... ... қоғамдардағы урбанизация процесін зерттеуде пайдаланылды‭ (‬Р.‭ ‬Билз‭)‬.‭ ‬Егер бұрын басым мәдениеттің‭ “‬төмен‭” ‬мәдениетке тигізген әсерлері сөз болса,‭ ‬енді кері ... ... ... ... ... ... музыкаға әсері‭) ‬туралы жиі айтыла бастады.‭ ‬Аккультурацияны әртүрлі мәдениеттердің тоғысуы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қатарға шықты‭ [‬28.-4-15‭ ‬б.б.‭]‬.
‎ ‏Жалпы,‭ ‬осы ХІХ-ХХ ғғ.‭ ... ... ... ... ... ұшырағанын біз ұялмай айтуымыз керек.‭ ‬Оның бір себебі‭ –‬отаршылдық болса,‭ ‬екінші себебі‭ ... ... ... ‬Өз ... білу‭ –‬ұлылық белгісі,‭ ‬жақсылықтың нышаны,‭ ‬тәубеге келу.‭ ‬Сонымен бірге бұлар халықтың шын,‭ ... ... ... емес ... ... ... ... мінез-құлықтың,‭ ‬дәстүрдің рухани тұстарын,‭ ‬күшті жерлерін айтып,‭ ‬халықты ойландыртып келді,‭ ‬бұрынғы бекзаттықты,‭ ‬ұлылықты,‭ ... ... ... еске ... ... ... қазіргі біздің жағдай тура‎ “‏алаш‭” ‬қозғалысы қайраткерлеріне кездескен мәселелерге ұқсас,‭ ‬тіпті оны қайталау ... ... ... ... ... өзін кері ... “‬таза‭” ‬көшпелі,‭ ‬ортағасырлық ойлау,‭ ‬өмір сүру үлгілеріне қайта оралу деп түсініп мәселен,‭ ‬той-томалақты шамадан тыс көбейтіп,‭ ‬сақал өсіріп,‭ ... ... ... ... ... ... көпәйелділікті жақтап,‭ ‬діннің де ежелгі,‭ ‬классикалық формасына беріліп жүр.‭
Ұлы Абай айтқандай‭ «‬Өз еркіміз өз қолымыздан кетіп‭»‬,‭ ‬жат жұрттың қабағына ... үш ... бойы ... ... ... бірнеше буын ұрпағының бойындағы тәуелсіз елдік,‭ ‬отаншылдық,‭ ‬ұлтжандылық рухын езіп-жаншып,‭ ... бен ... әр ... ... идеологиялық қисындар қалыбына салуға тырысып баққаны рас.‭ ... ... ... тәуелсіз елдігін қайта орнатсақ деген сенім мен үміт ұшқыны қоздап жанып,‭ ‬ауық-ауық лап етіп ... ... ... ... ... ғасырдың басында қаулап өсіп жетілген демократиялық ұлттық интеллигенция шоғыры,‭ ‬ұлттық кәсіби саяси және интеллектуалдық элита өз ... ... мен ... дербес даму бағдарын айқындауға бел шеше кірісті.‭ ‬Олардың қа­тарында Ә.Бөкейханов,‭ ‬М.Шоқай,‭ ‬М.Дулатов,‭ ‬М.Әуезов,‭ ‬М.Жұмабаев,‭ ‬А.Байтұрсынов,‭ ‬Ш.Құдайбердиев,‭ ‬Ж.Аймауытов,‭ ‬Мәшһүр ... ... ... және тағы ... ... ... ‬Мысалы,‭ ‬Міржақып Дулатов:‭ «‬Көзіңді аш,‭ ‬оян қазақ,‭ ‬көтер басты,‭ ‬Өткізбей қараңғыда бекер жасты‭» ‬дейді.‭ ‬Жан-жақты білімдарлық пен ... ... ... ... мен ... ... ... бағалай білуді жетік меңгерген демократияшыл қазақ зиялыларының бұл тобы бұрынғы ұлт-азаттық көтерілістердің жалаң қылышпен зеңбіректің аузына ... ... ... ... ... өзгеше тұғын.‭ ‬Олар туған халқының көзін ашып,‭ ‬көмескі тартқан рухын оятып,‭ ‬біліммен қаруландырып,‭ ‬бірте-бірте ұлттық тәуелсіз ел болуға жеткізудің қиын да ... ‬ең ... ... ... таңдап алды.‭ ‬Бірақ,‭ ‬осындай кәсіби зиялылар қаққан тәуелсіздік қоңырауының сарыны ұрпақтан ұрпаққа жалғасып,‭ ‬бостандық пен тәуелсіздікті,‭ ‬азаттық пен дербес ... ... ... ... шыңдаумен болды.‭ ‬Бізді бүгінгі тәуелсіз ел болуға жеткізіп отырған да сол ... ... ... ... ... ... ... философиясы жабық тақырып болды.‭ ‬Ол кезде Қазақстанның қоғамдық және философиялық ойын ғана айтатын,‭ ‬ал қазақ философиясы бойынша ешқандай сөз ... ... ... мен ... беру ... тек ... ... ‬Ыбырай,‭ ‬Шоқан туралы ғана айтылатын.‭ ‬Басқа ойшылдар,‭ ‬философтар ... ... ... ‬Қазіргі тәуелсіздік заманында көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі қазақ халқының‭ ‬20-томдық философиялық мұрасы жинақталып,‭ ‬қомақты ... ... ... ... ... ... ... еліміздің маман-философтары қазақтың халықтық философиясын герменевтикалық және компаративистік тәсілдермен жасау үстінде.‭ ‬Біздің Философия және саясаттану институтында‭ ‬19‭ ‬жыл ішінде‭ ... ... ... ... ‬бес кітаптан тұратын сериялық зерттеу аяқталды.‭ ‬Енді алдағы ... ... ... ... ... зерттеуге көшудеміз.‭ ‬Қазақ философиясы өркениеттік дәстүрлердің динамикасын,‭ ‬ұлттық тарих пен әдебиеттің,‭ ‬өнер мен музыканың,‭ ‬гуманитарлық ғылымдардың дүниетанымдық негіздерін зерттеуге ... ... ... да ... және ... философиясының тарихы мен теориясын тереңірек жүйелі зерттеу күн тәртібіндегі мәселе.‭ ‬20-томдық ... ... ... әл-Фараби шығармалар жинағы жарық көрді.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬жалпы саны‭ ‬50-том философиялық мұрамыз бар халықпыз.‭ ‬Бұл‭ –‬үлкен рухани жетістік.‭ ... ... бай ... және ... ... ... ішінде қазақ халқының философиялық-дүниетанымдық ойы батыстағыдай қалыптасқан жүйелерде емес,‭ ‬поэзияда,‭ ‬фольклорда,‭ ‬ауыз әдебиетінде,‭ ‬мифологияда,‭ ‬мақал-мәтелдерде,‭ ... ... ... ... ... мен әлемнің арақатынасын,‭ ‬адамның өзін-өзі тануы,‭ ‬сөйтіп өзін басқаға танытуы,‭ ‬тұлғаның өмірдегі орны мен рөлін философиялық және этикалық тұрғыдан жан-жақты ... ... мән беру ... ... ... ... болып табылады.‭ ‬Бұл тұрғыдан келгенде қазақ философиясы‭ –‬шығыстық философиядағы ең алдымен толық,‭ ‬рухани жағынан жетілген адам болу ... ... мен ... ... жалғастыра отырып,‭ ‬оны өзіндік мазмұнмен байытқан философия.‭ «‬Қазіргінің талай елін қайран қалдырған ... ... ... ... ... ... –‬деп атап көрсетті Президент Н.Ә.‭ ‬Назарбаев өзінің‭ «‬Тарих толқынында‭» ‬атты кітабында,‭ –‬тек қана сұлулық пен ... ... ... ‬Ол ... ... лаулата да білген.‭ ‬Содан да болар,‭ ‬қазақтың поэзиялық шығармашылығында ... ... ... ... бар.‭ ‬Сондықтан да қазақтың дәстүрлі поэзиясы ұдайы философиямен шендесіп жатады‭»‬.‭ ‬Тәуелсіз мемлекет,‭ ‬асылы,‭ ‬айқын мәдени және рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... кетпейді.‭ ‬Оның есесіне ұлт санасында ертегі-аңыз,‭ ‬эпос халықтың философиялық пайымдау жүйесінің өзегі болып,‭ ‬тарихтың қатпар-қатпар ... ... ... ‬Егер Қазақстанға‭ ‬жағырапиялық және әлеуметтік-мәдени шолу жасасақ,‭ ‬біздің еліміз Батыс пен Шығыс өркениетінің ортасында орналасқан.‭ ‬Бұл ... ... ... ... ‬бүгінгі және болашақтағы рухани болмысына және дүниетанымына әсерін тигізбей қоймайды.‭ ‬Ендеше біздер үшін мәдениеттің экономика мен ... ... ... басымырақ.‭ ‬Дәстүрлі ұлттық мәдениетті және оның дүниетанымдық әмбебаптарын зерттеуде ... ... ... көзқарасын айшықтауда Орталық Азия мен басқа да түркі ... ... ... ... ... ‬зерттеулер жүргізу үлкен маңыздылыққа ие болу үстінде.‭ ‬Біздің ... бен ... ... көп ... ... кездеседі.‭ ‬Өткендегі дала ойшылдары:‭ ‬Қорқыт Ата,‭ ‬әл-Фараби,‭ ‬Ж.Баласағұн,‭ ‬М.Қашқари,‭ ‬Қ.А.Иасауи,‭ ‬Ә.Науаи және басқалардың рухани мұраларын бірге зерттеуіміз қажет.‭ ‬Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... философия өз мазмұны мен келбетін өзгерту үстінде,‭ ‬ғылыми ізденістердің жаңа дүниетанымдық ... ... ... ... айшықталып,‭ ‬философия­лық және саяси зерттеудің стратегиясы жасалды.‭ ‬XX ғасырдағы адам ойлауын Шығыс мәдениетіне сай логика ұғымдарымен түсіндіруге ... ... ... бір жәйт:‭ ‬егер еуропалық ойлау XXI ғасырдың қарсаңында әр түрлі ойлау формаларының жиынтығы болып,‭ ‬іс-әрекет логикасына айналып отырса,‭ ... ... ... ... ... ... ... логикасына арқа сүйейді.‭ ‬Қазіргі тәуелсіз Қазақстан жағдайында отандық философия әлемдік философияның құрамдас бөлігі.‭ ‬Ол өз ... ... ... ... мен техниканың жетістік­терін жинақтап,‭ ‬жалпы адамзат рухының логикасын танытатын құбылысқа айналғаны абзал.‭ ‬Сонда ғана қазақтың ұлттық философиясы мен әлемдік ... ... ... ... ‬зерттеу мен оқыту кең қанат жайып,‭ ‬адам санасы мен рухындағы терең астарлар айшықтана түседі.‭ ‬Міне,‭ ... ... ... ... қазақтың ұлттық рухы,‭ ‬әлем образы мен менталитетінің қалыптасуы мен даму тарихы тұжырымдалады.‭ ‬Басқаша ... ... ... ... ұлы ... қалыптасқан ойы әлемдік философия тарихының құрамдас бөлігіне айналды.‭ ‬Ал бұл ... ... ... ... дана ... ... ‬жыраулары,‭ ‬ақындары,‭ ‬ағартушылары мен ғалымдары,‭ ‬ойшылдары есептеледі.‭ ‬Осы мағынада түсінілген тәуелсіз Қазақстанның философиясы еркіндік пен әмбебаптық шексіз деңгейге ие ... ... ... кез ... биік көріністерін байқатып,‭ ‬адамдардың болмысын біріктіруші негізге айнала бастайды.‭ ‬Кеңестік дәуірден кейінгі уақытта қазақ және ... ... ... ... тереңдету мәселесі өзекті бола түсуде.‭ ‬Сонымен қатар XX ғасырда кең дами ... жаңа ... ... ... ... ... болып отыр.‭ ‬Өйткені оларда демократиялық мәдениеттің,‭ ‬азаматтық қоғамның қалыптасуы,‭ ‬тоталитарлық ойлаудың түбірінен өзгеруі,‭ ‬рационалдықтың жаңа ... ... ... тәжірибе біздің ұлттық ерекшелігімізді ескере отырып,‭ ‬ұлттық философиямыз бен мәдениетімізді атамекенде өркендетуге теориялық көмек береді,‭ ‬басқа мәдени кеңістіктермен ... және ... ... ықпал етеді.‭ ‬Дала мен қаланың кең көлемді кеңістігі халықтардың,‭ ‬мәдениеттердің,‭ ‬діндердің жолдары шартараптан ... ... жол ... ... ... ... XXI ғасырда еуразиялық континентте,‭ ‬өркениеттердің тоғысатын жерінде байланыстырушы негізгі буын болуы ... ... ... ... ... ... «‬Тарих толқынында‭» ‬кітабында:‭ «…‬Түркі-ислам әлемі келесі мәдени-өркениетті кешендердің арасында халықтар ... ... ... көпірі болады:‭ ‬а‭) ‬Батыспен‭; ‬ә‭) ‬араб-иран әлемімен‭; ‬б‭) ‬Ресеймен‭; ‬в‭) ‬Қытаймен‭»‬.‭ ‬Ендеше,‭ ... ... ... ... ... мүдде мақсатында толық пайдаланғанымыз дұрыс.‭ ‬Қазіргі заманда жаһандану процесі ықпалынан оқшау қалу мүмкін емес.‭ ‬Жаһандану жағдайындағы ... пен ... ... мен ... ... ... Қазақстанда күн тәртібіне қойылып,‭ ‬біздің елімізде шешімі табылуы мүмкін екендігіне төмендегідей жағдайлар ... ... ... ... (‬өз рухы ... ... ‬философиясының өзіндік ерекшелігі қазіргі кезеңде әлемдік өркениеттік кеңістіктің кең ... ... ... ... ... мен ... ... шақырады.‭ ‬Екіншіден,‭ ‬біз үшін жаңа мәдени-тарихи өлшемдерге осындай болып ену қазақстандық мәдениеттің басқа мәдениеттермен танысуы арқылы өзінің көкжиегін ... ... және бұл ... өзін ... тануға мүмкіндіктері ашылады.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬сол арқылы әлемдік дамудың жаңа биіктеріне ... ... ... ... жаңа ... ... ... әлемдік ақпараттар ағымына қосылатындай мәдениеттердің ашық,‭ ‬шығармашылықты қолдайтын сұхбатын артық көреді.‭ ‬Бірақ сонымен қатар өзіндік ... ... пен ... ... ... ... және қайталанбастығын сақтап қалу қажеттілігі бар.‭ ‬Қазіргі кезеңде батыс ... мен ... ... ... бағыттарда дамып бара жатқандай.‭ ‬Батыстықтар жасанды виртуалды әлемге талпынса,‭ ... ... ... ... шынайы рухани әлеміне шақыру үстінде.‭ ‬Қазақ философиясы мәдениет әмбебаптарына,‭ ‬қазақ өркениетіне,‭ ‬сондықтан нақты ... ... ... ... қарама-қарсы бағыттың‭» ‬түйісуі қажетті байланысты туғызады,‭ ‬бір-бірін толық­тыратын мүмкіндіктер ашады.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬қазір жаһандану ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туып отыр.‭ ‬Егер қазақтың дәстүрлі философиясы осы кезге дейін батыстық канондарға сәйкес келмей ... ... ... ... ... өзінің бойына батыстың да,‭ ‬қазақтың да ой-толғауының да озық үлгілерін жинақтап үлгірді.‭ ‬Қазақ халқының ғасырлар бойы ... бай ... ... ... қазақстандық философия жаңа категория­лық аппаратпен сараптаудан өткізуде,‭ ‬халықтық дүниетанымның терең қырларын өрнектеу үстінде.‭ ‬Міне,‭ ‬осының негізінде мәдениеттер мен өркениеттер арасында ... ... ... ... ... ... ... халқы адамның парасаттылығын,‭ ‬қонақжайлығын,‭ ‬жомарттығын,‭ ‬адалдығын,‭ ‬әділеттілігін,‭ ‬ізеттілігін,‭ ‬тәрбиелілігін жоғары бағалаған.‭ ‬Сонау орта ғасырдағы ... ... ... ... ... ... қазақ халқының ұлттық философиясы этикалық және аксиологиялық құндылықтарға өте бай.‭ ‬Қазақ халқы‭ –‬табиғатынан қиналғанға қол ұшын беруге даяр ... ... жаны ... ... ... ‬Қонақжайлығы да,‭ ‬кеңпейіл-ділігі де,‭ ‬жомарттығы да осы ... ... ... ... ... бола тұра ... татырмайтын шығайбай сараңдықты әжуа етумен келеміз.‭ ‬Бәлкім,‭ ‬ата-бабаларымыздың дұрыс байлық жинай алмай кеткені де осыдан болар.‭ ‬Алайда,‭ ‬ұлттық ... бұл ... ... ... ... ‬Керісінше,‭ ‬жарлы-жақыбайға көмектесуді дәстүрге айналдырғаннан ұтылмаймыз.‭ ‬Бұл‭ –‬бір.‭ ‬Екіншіден,‭ ... ... ... ... ... ... қаяу ... –‬атадан балаға көшіп келе жатқан асыл қасиеттеріміздің бірі.‭ ‬Қазақтар ... ... өзін ... ... ‬Жоқ,‭ ‬бұл‭ –‬шығыстық қулық емес,‭ ‬шын көңілден шыққан ибалылық пен ... ... ... ... ұясы ... ... ... –‬аға ұрпақ пен жас ұрпақ арасындағы рухани келісім ... ... ... ... ежелгі түркі қоғамында да,‭ ‬көздің қарашығындай сақталған.‭ ‬Ата-ананы,‭ ‬аруақтарды қастерлеу,‭ ‬анасының,‭ ‬әйелінің,‭ ‬қарындасының,‭ ‬әжесінің,‭ ‬апасының арына кір жұқтыр­май сақтау‭ –‬биік ... ... ... ... көтерілген.Төртіншіден,‭ ‬адалдық.‭ ‬Досқа,‭ ‬ағайынға,‭ ‬ұлтқа,‭ ‬Отанға адалдық қазақ халқының ұғымында айрықша әспеттеледі.‭ ‬Ата-бабаларымыздың ғасырлар тереңінен жеткен аманаты сынды ... ... ... парақтап шығайықшы.‭ ‬Олардың бәріндегі негізгі трагедиялық желі ... ... ... ... ... ту сыртынан жасалған опасыздықтан туындап жатады.‭ ‬Бейне опасыздық пен ... ... ... үні құлағыңа келгендей болады.‭ ‬Бесіншіден,‭ ‬қазақтар баласын жастайынан білімге,‭ ‬ғылымға ұмтылуға тәрбиелеген.‭ ‬Баланың оқығаны мен ... ... ... мән ... ... ... ... жастарды тәрбиелей аламыз.‭ ‬Мен біздің жастарымыздың білімі әлемдік,‭ ‬ал ... ... ... болғанын қалаймын.‭ ‬Алтыншыдан,‭ ‬қазақ еркіндікті,‭ ‬әсіресе,‭ ‬ой еркіндігін,‭ ‬пікір дербестігін,‭ ‬жеке басының бостандығын,‭ ‬ешкімнен тәуелсіз болғанын жоғары қоятын ... ... ... ... ... ... бізге кейін жұққан.‭ ‬Бұрынғы қазақ қоғамындағы‭ «‬Дат‭!» ‬деп аталып,‭ ‬ханға да қарсы уәж айта беретін дәстүрді қоғамтанушылар‭ ... ... ... ... ... ... ‬деп атап жүр.‭ ‬Хан да,‭ ‬батыр да,‭ ‬сұлтан да,‭ ‬бай да,‭ ‬қара халық та осы ... ... ... ... ... ... ... болашағы қазақтың және оған жаны ашитын қазақстандықтардың қолында.‭ ‬Адам өз заманы мен ... ... ‬ол ... ... өз ұлты мен ... ... ... отырып,‭ ‬оны басшылыққа алады.‭ ‬Еркіндік адамның өз ойы мен ісі үшін жауапкершілікте екенін білдіреді.‭ ‬Жауапкершілік ... ... ... бірге өмір сүру қажеттілігінен туындайды.‭ ‬Адамның ақылы мен ойы неғұрлым терең ... ... оның ... ... де ... ‬Ой ... ‬пікір дербестігі қазақ халқының қанына туа біткен қасиет.‭ ‬Қалыптасқан қағидаларға күмәнмен қарау‭ –‬дамудың ... ... шығу ... жаңалық,‭ ‬жаңа қоғам,‭ ‬жаңа ел пайда болады.‭ ‬Тәуелсіз ойлау адамзаттың танымын кеңейткен талай-талай ғылыми жаңалықтары мен өнер ... ... ... болды.‭ ‬Жалпы сұңғыла ақылымен кез-келген қоғамның ілгері дамуына ықпал ететін парасат иелерінің қалыптасуы бір бөлек ... да,‭ ... ... өз ойын ... ... ... бұл ойдың дер кезінде ықпалды күшке айналуына мүмкіндік беретін әлеуметтік орта мен алғышарттардың ... ... ... ... ... ... ... көшінің өн бойынан қадау-қадау шыңдар тәрізді уақыт өткен сайын бейнелері асқақтай түскен осынау айрықша ... ... мен ... бар ... ... ... мұрасы кейінгі қоғамдық ойдың даму барысына орасан зор ықпал жасағандықтан халық жадында мәңгі бақи сақталған.‭ ‬Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қазақ ... ... ... ... өте бай ... қазақ тілінде болып отыр.‭ ‬Ол шынайы мемлекеттік мәртебеге ие болу үшін мемлекеттік тіл туралы парламент тезірек ... заң ... ... ... кейін бүкіл халық болып,‭ ‬ел болып ол заңды іске асырамыз деп ... ... ... ‬Назар-баевтың бастауымен қазақ тілін зерттеу мен дамыту үшін ұлттық қор құрылып,‭ ‬ол өз жұмысына кіріскеніне де біраз уақыт ... ... ... ... ... ... мұра‭» ‬стратегиялық ұлттық жоба іске асуда.‭ ‬Жоғарыда айтылған қазақтың бай мәдени қазынасы бәрімізге ортақ Отанымыздың одан ары гүлденуі мен көркеюінің ... ... ... ... ... Қазақстанда өтіп жатқан рестратификация мен десоциализация үдерістеріне назар аударсақ,‭ ‬онда сол‭ “‬латынамерикандық ... ... ... ... ... ... ... жылдары бұқаралық ақпарат құралдарында‭ (‬әсіресе,‭ ‬теледидарда‭) “‬зомби‭” ‬туралы жиі ... ... ... ұғымның көркемдік,‭ ‬көпшілік мәдениетінде‭ –‬табыстық-кассалық мағынасынан басқа рәміздік‭ (‬символдық‭) ‬мазмұны ... ... ... ‬немесе зомби деп көптеген жағдайда рухани мәдениеттен тыс адамды айтады.‭ ‬Зомби ... ... тыс ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаевтың тарихи-мәдени мұраны меңгеру маңыздылығы туралы ойлары өзекті мәселеге жатады.‭ ‬Зерттеуші О.Біләлов зомби сыртқы мәдени экспансияға қарсы тұра алмайды ... ... ... ... ... ... орыс ... келтірейік:‭ “‬Зомби өзін сыйлау дегенді білмейді.‭ ‬Жартылай тірі өлікті зиянды мерездерден қорғайтын иммунитет жоқ.‭ ‬Сондықтан пысық ... ... ... ойнайды‭” [‬29.-‭ ‬19-22‭ ‬б.‭]‬.‭ ‬Зомбиге жақын типтік ... ... ... ... ... ... бейнесі кейін әлеуметтік-мәдени рәмізге айналған.‭ ‬Осы ұғым жөнінде арнаулы талдау біршама ... ... ... кейбір жақтарына ғана назар аударайық.‭ ‬Тәуелсіздік жылдарында рестратификация мен ... ... ... ... ... ықпалымен‭ (‬тәуелсіздікті,‭ ‬егемендікті,‭ ‬жер мен ел тұтастығын сақтау,‭ ‬т.т.‭) ‬жүргізілгендіктен,‭ ‬кейбір зерттеушілер қазақ ... екі ... ... ... және орыс ... қазақтар‭) ‬туралы жазып жүр.‭ ‬Біздің ойымызша,‭ ‬осындай бөліністің кейбір негіздері болғанымен қазіргі өркениеттілік үдерістері мен индивидуалданған қоғамда оның ... да ... ... ... ... ... ‬этносты тілдік негіз бойынша жіктеу мәдениеттанулық у-хрония мен у-топияға жатады.‭ ‬Архаикалдық және патриархалдық-кландық сананың белгілі бір өкілдері орыс тілді қазақ ... ... ... бар ... де ... ... олар үшін рухани мәдениет қоршаған орта мен заман талаптарына оқшауландырылған мұражай сипаттас болып келеді‭ [‬27,-7‭ ‬б.‭]‬.
‎ ‏Бұл сана ежелгі ... ... ... пен ... жоғары үлгісі деп жариялады.‭ ‬Қазақстанда бұрын‭ “‬ауыл‭ –‬ұлт тірегі‭” ‬деген тіркес‭ “‬ұлтжанды‭” ‬интелегенция өкілдері ... жиі ... ... ... ... ... соң оның да ... азайып,‭ ‬ауылды жаңғырту бағдарламасының жағымды мүмкіндіктері де бар екенін мойындау қажет.‭ ... ... ... ... ... ... ... бағаланады:‭ ‬автономдық,‭ ‬атомарлық,‭ ‬жасампаздық,‭ ‬еркіндік,‭ ‬шығармашылық.‭ ‬Осындай дара тұлға үшін ең басты‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ‬де ... түсінеді‭ [‬27,‭ ‬7‭ ‬б.‭]‬.‭ ‬Орталықсыздандырылған дискурс постмодерндік әлеуметтік мәдениеттің басты белгісіне жатады.‭ ‬Адам‭ –‬негізгі капиталға ... және бұл жай ... ... сөз ... ... ... ... ‬Американдық ғалымдардың санағы бойынша,‭ ‬ол елдегі жинақталған адам капиталы‭ ‬45‭ ... ... ... ... ‬Бүкіл АҚШ корпорацияларының табысы‭ ‬1985‭ ‬жылы‭ ‬12‭ ‬трлн.‭ ‬доллардан сәл артық байлықты құрастырған екен.‭ ‬АҚШ университеттерінде бір ... ... ... ... ‬доллардан артық қаржы жұмсалады екен‭ [‬30,‭ ‬-7-128‭ ‬б.б.‭]‬.‭ ‬Осыны қазіргі Қазақстан оқу орындарында әр ... ... ‬5‭ ... ... ... салыстырып көріңіз.‭ ‬Мәдениеттанушы Б.Сатершинов постмодерндік әлеуметтік құрылымды жоғары бағалады.‭ “‬Мәдениеттаным үшін постиндустриалды ... ... ... өзі де ... құбылыс болып табылады.‭ ‬Нарықпен реттелген бұрынғы материалдық игіліктер мен ... ... ... ... ... ‬секторы ерекше мәнге ие болды.‭ ‬Рухани өндіріс‭ ... ... ... ... ... ... және жетекші компонентке айнала отырып,‭ ‬доминантты рөл атқара бастады.‭ ‬Жеке корпоративтік және индустриалды-капиталистік меншікпен қатар рухани құндылықтармен өлшенетін ... және ... ... қалыптаса бастады.‭ ‬Өндірістік саладағы нарықтық қатынастар жаңа социомәдени ықпалдарға жол берді:‭ ‬тұлғаның интеллектуалдық шығармашылық және әлеуметтік потенциалын,‭ ... ... ... ... мен ... ... ... беру,‭ ‬әлеуметтік қамсыздандыру,‭ ‬денсаулық сақтауды арттырды,‭ ‬олар бірте-бірте өндірістік корпорациялар мен бизнесмендерге емес,‭ ‬зерттеу мен ... ... ... және ... ... ... ‬б.б.‭]‬.
‎ ‏Аталған автордың жаңа индивидуалданған мәдениет өніндегі сараптамасы батыстық озық ойлы ... ... ... ... ... Жиль ... ... постмодерндік әлеуметтік мәдениетке мынандай анықтама береді:‭ “‬Автономдық қоғам‭ ‬-‭ ‬бір мезгілде демократиялық және ... ... ... ... ... өзіміз шешетін қоғам‭ ” [‬32,-‭ ‬С.‭ ‬94-97.‭ ‬б.‭]‬.
Жоғарыда белгіленгендей‭ “‬Идеал мен‭” ‬жеке адамдардың шығармашылығында қалыптасады.‭ ‬Қоғам дегеніміз адам ... ... ғана дами ... ... ... ... ... қоғамдарды‭”‬,‭ “‬реликтілерді‭”‬,‭ “‬авторитарлық режимдерді‭“ ‬ғана көре аламыз.‭ ‬Философ Н.‭ ‬Садыков қазіргі Қазақстанда екі түрлі инновациялық өркениетті қүру ... бар ... ... ... ... төмен және архаистік санадан нәр алады.‭ ‬Оның басты сипаттарына жататындары:
... және ... ... ... ... сала деп санау‎;
“толымсыздық комплексі‎“ ‏немесе‭ “‬үлттық мания‭”;
әлемдік өрекениеттік ... ... ... ... жасыру,‭ ‬жаңа мифтерді,‭ ‬репрессиялық сананы қалау‭ [‬33,-‭ ‬С.‭ ‬69-70.‭]
Келесі бағдарлама тұлғалық мәдениетті заман талаптарына сай қалыптастыруға ... ... ... ... ... тетік және сұхбат деп қарастыру‭;
жеке адам санасына манипуляция ... ... ... ... ... құндылықтарын‭ (‬демократия,‭ ‬одам қүқықтары,‭ ‬азаматтық қоғам,‭ ‬орнықты даму,‭ ‬толеранттылық,‭ ‬күш көрсетпеу т.т.‭) ‬қабылдау‭ ... ... және ... әр ... ... ... тіршілік етуін қосатын,‭ ‬жаһандану үрдісінің қайшылықты табиғаты,‭ ‬әртүрлі деңгейде көрініс табады,‭ ‬жаһандық және ... ‬-‭ ... екі ... ... ... бойынша бірге өмір сүреді,‭ ‬тұтастықтың күрделі формасы ретінде қарастырылуы мүмкін.‭ ... ... ... екі ... ... ... ... сақтау және үйлестіру тенденциясын дамыту.‭ ‬Өзара қатынастың күрделі жүйесіне енуі этномәдени идентификациясының жаңа синтетикалық формасынының қалыптасуына алып келетін ... ... ... ... және әлемдегі мәдениеттің өсуі,‭ ‬олардың мәдени және ... ... ... өмір ... ... ... ақпаратгық ұялардың дамуы арқылы мәдениеттердің бір типінің құндылығын басқалардан жоғары бағаланып,‭ ‬экономикалық халықаралықтандыру және ... ... ... ... мен өмір сүру ... барлық әлемдік бірлестіктерге байланып тұрады,‭ ‬шын мәнінде этномәдени әртүрліліктің төмендеуіне және ұқсастығына алып келуі мүмкін.‭ ‬Жаһандану ... ... ... мәдениет және әрбір этнос өз әдісін және өз ... ... ... ... жалпы әлеуметтік ретінде сақтаудың жергілікті мәдени өзіндік ... ... ... ... ... интеграциялық белсенділік және ашық жағдайда бейімделу болып табылады.‭ ‬Әйтсе де ертелі кеш пе ... ... ... мәдениет жаһандық ақпаратық технологиялық бағытының ықпалында қалады.
Жаһандану жағдайында ұлттық дәстүрлерді ... және ... ... ... ... ... мәдени жабықтықты,‭ ‬олардың туыстық белгісі ретінде сақтау мүмкіндігі аз,‭ ‬қанша дегенімен,‭ ‬әлеуметтік‭ ‬-‭ ‬экономикалық және мәдени даму деңгейінің жақындас ... ... ... ортақтығына байланысты типологиялық біртектіліктен шығуга қол сілтейді.‭ ‬Әрбір мәдениет қайталанбас және ерекшелігі әркелкі бейнені береді,‭ ‬сондықтан ұқсас мәдениет және қоғам ... ... ... әр түрлі жолдар арқылы көрсетілген,‭ ‬тыгыз стилдік ... ... ... олар үйлесе қоймайды.
Өзіндік ерекшелікті сақтау мәдениеттің әмбебап қасиетті дәстүрін ... ... ... ... ... ... ‬сонымен бірге айналасында инноваңия өрістейтін,‭ ‬әрқашан да күрделенетін,‭ ‬мәдениет өзегінің ... және ... алып ... ... сақтау түрақтылықтың негізі және осыган қарсы болып табылатын тұрақсыздық және әр ... ... ... де оз ... табады.‭ ‬Жалпы айтқанда,‭ ‬әр түрлі контекстердің жағдайындағы ... ... ... әр қилы ... ... ... ... ‬әр қилы типтердің қалыптасуы,‭ ‬мүмкін‭ “‬ашықтық жағдайындағы өзіндік ерекшеліктерді сақтау‭” ‬мақсаты,‭ ‬өзінің табиғи және әлеуметтік мәдени кеңістігін қорғау,‭ ‬өз құндылығын ... ... қою және ... ... ... мақсаты,‭ ‬өзара келісім жасаудың логикасын үйлестіру,‭ ‬бірге өмір сүру үшін ... ... ... дайындалу,‭ ‬өзіндік ерекшелікті сақтау,‭ ‬құрал формасы ретінде‭ «‬рrojekt іidetity‭» ‬жаңа азаматтық қоғамға тән нәрсені жасап шығару‭ [‬7‭] ‬.‭ ... ... ... ... ... ретінде,‭ ‬сонымен бірге тек қана басқа өзіндік ерекшеліктерін сақтаушылардан ғана қолдау табады.‭ ‬Діни,‭ ‬территориялық бірақ та болашақтың ... ... ... ... фактор ретінде ол карастырылмайды.‭ ‬Дәстүрлі мәдениеттердің қатаң қазықтарының бірі ретінде есептелетін діннің негізінде қалыптасатын өркениеттердің өзі де ортақ келісімге ... кере ... ... ... ... ... ... отырып,‭ ‬ішкі диференциацияны күшейтеді жэне де заманауи адам үлкен шиеленістердің ... ... ... мәдениеттанушы Клиффорд Гирц бүл оқиғаны осылай бейнелейді.‭ “‬Сұрыпталған нақты сызылған ұяшықтардың орнына‭ ( ‬яғни әлеуметтік кеңістіктеғі анықталған шекаралармен ... ... өмір сүру ... ... ... ... жылжымалы шекаралар байқалмайды және қиын анықталады‭ ” [‬10‭]‬.‭ ‬Мұндай әрқилы және келелі әлеуметтік-мәдени және рухани-құндылықты мәселердің ... тек ... ... ... ... ... ... адамдардың тығыз жүріп жатқан ұлы әрқилылықтың ерекшелігінің ... ... ... ... мүлдем мүршасы жоқ.‭ ‬Сыртқары аймақ орталықпен араласып кеткендіктен,‭ ‬шеткі аймақтың орталықты қоршап тұрғандығын айту өте қиын.‭ ‬Дегенмен басқа мәдениетке ... кез ... ... көрініс заманауи адам үшін тән емес.‭ ‬Мағынасыз космополитизм мен бейкүнәлі тұйықтықтың арасында ... ... ... ... ... өмір үшін аталғандардың ешқайсысы жарамсыз,‭ ‬адам шұбыраңқылықтың шеңберінде өзінің ұқсастығын түсінуге кедергі жасайтын басқа мәдениеттерден кажетті элементтерін таңдап,‭ ... ... ... ерекшеліктің негізі ретінде шығатын оның этномәдени‭ (‬жергілікті‭) ‬бірегейлігін сезініп,‭ ‬түсінуіне кедергі жасалмайтын басқа мәдениеттен ... ... оған алып ... ... ... ... ... үлгі,‭ ‬тек жаңа нәтижелердің жетістіктеріне және шығармашылыққа талпынған әлеуметтік-‭ ‬мэдени тәжірибе мен ... ... ... ... табылатын дәстүрлердің өзара толықтырушылық принциптерінің бүзылуы,‭ ‬мәдениеттегі қүндылықты бағдардың күрт өзгеруіне,‭ ‬даму ырғағының жылдамдауына алып келеді.‭ ‬Мәдениеттің инновациялық қабаттында ... ие ... ... ... табылатын,‭ ‬жаһандану тенденциясының ықпалы заманауи әлеуметтік-мәдени жағдайға ықпалды алуандылыққа ... ... және ... ... ... ... ... “‬ырғағының шиеленісуінің‭” ‬еңуі жайында айғақтай түседі‭ ‬-‭ ‬шеңберлік динамикасының заңдылығына оның сай келуі,‭ ‬сонымен бірге сол фазаның тоқырауын көрсетеді.‭ ... ... ... ... ... ... ‬мәдениеттің айқындалуы қозғалыстың ерекше логикасына ие болады,‭ ‬дегенмен оның даму процесіндегі қалыптасқан байланысты жоғалтады.
Көптеген ... жэне ... ... ... ... ... ... жетістігіне ұмтылысын,‭ ‬жаһандануға сай позитивті бағытынан түсіну,‭ ‬құндылықтың жүйелерін қүнды етіп ... ... және ... ... ... дамуының жалпы пардигмасының өзгеруінсіз іске асыру мүмкін емес.
Интеграциялық тенденция жағдайына сай,‭ ‬тұтастықтан көрі оны ... ... ... дамуын мойындауға негізделген.‭ ‬Сондықтан жаһандану үрдісі мәдени алуандылықты жоюшы және біріктіруші процес ретінде ғана қарастырылуы мүмкін емес.‭ ‬Сонымен ... даму ... ... ... өзі ... ... айқын,‭ ‬себебі материалдық және рухани шығындар үнемделе түседі.‭ ‬Құрылымның үлгілік дұрыс ... ... жаңа ... ... ... келесі пайда болған иерархиялық ұйымдар қабатын тұтас және құрушы бөлшектердің даму ырғағын жылдамдата түседі.‭ ‬Дегенмен ... және ... ... ең ... ... ... ... өзі барынша дамуға және қайшылықтандыру сәтінің жақындауына алып келуінің ... ... алып ... ... ие бола ... ... ... болып жатқан нақтылы өркениеттік және әлеуметтік мәдени ... ... ... және оның ... ... ... жайында әлеуметтік мәдени мегажүйенің қайта құрылуына алып келетін,‭ ‬әлеуметтік мәдени процестерінің дамуының айтарлықтай тұрақсыздығы жэне жаһандану процестерін алып ... ... ... ... түседі.
Бір жағынан осы бағытқа сай қажеттіліктің теңестірілуі еңбектің халықаралық бөлінісі және мамандандырудың процесі ... ... ... ... дами ... ‬коммуникацияның жаңа формалары бектіліп,‭ ‬ақпаратқа ауқымды жол ашылады‭; ‬әлемнің көптеген аймақтарында әлеуметтік ... ... ... ... өмір сүру ... арта түсіп,‭ ‬үйлесімдіктің деңгейі өседі‭); ‬әртүрлі мәдениеттер арсындағы өзара түсінік арта түседі‭; ‬өмірлік бағытты ... ... ... ... ... ... ортадан еркіндігі өседі.
Егерде осыған басқа қырынан келетін болсақ,‭ ‬әлемдік экономика ... ... ... және ... ... қалыптасады‭; ‬Шығыс және Батыс арасында экономикалық және әлеуметтік дамуындағы алшақтық артады‭; ‬орталықтан шеткі жақпен жаңа технология мен ... ... ... туындап,‭ ‬миграциялық қозғалыстар артады.
Халықтың кедей топтары мен қуатты байлардың өмірінің деңгейінің арасындағы ерекшелік көбейеді‭; ‬ұлтаралық тасымалдаушы коорпарация лар әртүрлі ... тек қана ... ... ... ... қана ... ‬сонымен бірге саяси да ықпалын жасайды‭; ‬азаматтық қоғам институтарының және мемлекеттердің ... ... ... ... ... ‬әр ... ... төндіретін көпшіл мәдениеттің ықпалы арта түседі.‭ ‬Бұлардың бәрі,‭ ‬күннен-күнге асқындап жатқан экологиялық ... ... ... ... ... кейбіреулеріңе тоқталатын болсақ,‭ ‬барлығынан бұрын атап өтетіні,‭ ‬әлеуметтік мәдени динамиканың басым жоғары технологиялық гылымдандырылған өндіріс бөлімі ... ... ... мен ... негізгі өңдірістік корға айналады.
Болашақтағы білім мен ақпаратты өндіру үшін ... ... ... ... және ... ішкі ... жаңа тұлғаның үлгісін қалыптастырушы ретінде мәдениет пен білім берудің рөлі маңызды және ... ... ... ... ... жаңа өлшемі қалыптасып,‭ ‬экономикалық емес мотивтердің мәні өседі.‭ ‬Жоғарыда көрсетілгендей,‭ ‬бір қырынан ... ... ... ... ... ... алып қарастырғанда‭ ‬-‭ ‬адамзат қорының маңыздылығын арттыру көпшіліксіздендіру мен материализацияландыру өндірісі ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығы жайында әлемнің өркениеттік,‭ ‬әлеуметтік мәдени айрмашылықтарын сақтауы бойынша ерекшеліктерінің күшейуін айгақтай түседі.‭ ‬Әлеуметтік мәдени айырмашылықтары ... ... ... ... жагдайындагы даму жолы,‭ ‬танып білуге болмайтын және ашылмайтын оқиғаларға алып келуі мүмкін,‭ ‬кеңкөлемді интеграциялық ... ... ... ‬-‭ ... ... сұхбаттыққа даму сипатының тоқырау нүсқасын корсетеді.
... ... ... тасымалдау өзгерісі адамның экзистенцияналды әлемін және мәдени мәнді кеңістіктің ерекшелігінің бағытын екіші ... ... ... өміршендігін түрлі ұқсатандыра және ортақтандыра отырып әлеуметтік-экономикалық және даму ... ... ... бағдарының,‭ ‬тұтасқан аймақтар және елдер тарихын ұқсас бағыттарды құра бастайды.‭ ‬Ескеріп өткендей,жаһандану үрдісі,‭ ‬өзінің eң ... ... ... ... ... ... ... бұл көріністен,‭ ‬адамзаттық үйлесімділеу бірігудің жолын,‭ ‬мәдениет және ... өз ... және ... болмысына ұмтылысын анық байқауға болады.‭
Сөйтіп жаһандану ... ... ... ... сағымға айналдырады.‭ ‬Жаһандану идеологы Э.Гидденс ұлттық сана-сезім,‭ ‬ұлттық‭ “‬Мeн‭” ‬игілікке емес,‭ ‬дауға,‭ ‬жанжалға ... деп ... ... ... ... ... ‬қастандықпен бір жүреді.‭ ‬Ұлттық болмыс бүлікпен бірдей.‭ ‬Ол‭ ‬өзара ... ... ... ... ... ... ‬Осыдан келіп автор,‭ ‬космополиттік ұлт жасау ойын алға тартады.‭ ... кім ... ... ... ... ... ‬тарихын білмейтін билік басындағы космополипік элита жасайды деп ... ... ... ұлттық сипатынан айырылып,‭ ‬космополиттік мемлекетке ұласады.‭ ‬Автордың пікірінше,‭ ‬ұлттық қауымдастық жасанды бірлестік,‭ ‬тіл,‭ ‬мәдениет,‭ ‬дәстүр ортақ құндылықтар,‭ ‬сондықтан бір ... ... ... ... қиын емес,‭ ‬түптің түбінде басым тілмен,‭ ‬мәдениетпен келісуге тура келеді.‭ ‬Бүгінгі қазақ ұлтының ... ... ... ... ... де болмас.‭ ‬Ал автор үлгі ретінде жаңа космополипік ұлт қалыптасып келе жатқан,‭ ‬тарихи дәстүр сияқты ... ... ... ... ... алға тартады.‭ ‬Ал Еуропаның дәл ортасындағы Германия азаматтықты тек неміс тілін меңгерген,‭ ‬неміс ... ... ... ғана ... ... еске ... ... мәселесіне байланысты ғалымдар бір шешімге тоқталған жоқ.‭ ... және шет ... ... ... де сан ... жүгіреді.‭ ‬Сондай бір пікірлердің бірін көрсетіп өтсек.‭ ‬Ресей ғалымы,‭ ‬философ А.В.Мирнов‭ “‬Жаһандану–экономикалық,‭ ‬саяси,‭ ‬мәдени және ақпараттық универсалдыққа негізделген,‭ ‬көп ... ... ... ... ... ... Н.В.Громыко жаһандану жаңа қаруды,‭ ‬адамның дәстүрлі мәдениет жүйесін шайқалтатын‭ “‬консциенталды‭” ‬қаруды ... ... ... ... ... ... ... де осыған саяды.‭ ‬Жаһандану‭ –‬жаңа отарлау немесе мәдени имперализмнің жаңа түрі.‭ ... ... ... ... ... ... ‬негізінен американдық,ағылшындық,австралиялық ғалымда Содан болар,‭ ‬қазіргі ғылыми әдебиеттерде ғаламдастыру мен батыстандырудың арақатынасы туралы түрлі көзқарас қалыптасқан.‭ ‬Жаһандану дегеніміз,‭ ‬З.Бжезинский айтқандай,‭ ... ... ... ... қай ... да ең ... ... ‬әлемді басқаруға,‭ ‬реттеуге кепіл бола алады.‭ ‬Оның ойын жалғастырушылар АҚШ ... енді тек АҚШ ... ғана ... ... ... да сайласын деген ұсыныстар айтылуда.‭ ‬Космополиттіке идеяны‭ ‬қолдаушылар тарихи ... ... ... ‬АҚШ,‭ ‬Жапония,‭ ‬Германия,‭ ‬Англия,‭ ‬Франция сияқты мемлекеттерді ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.‭ ‬Ғалымдардың басым тобы,‭ ‬ұлт пен ұлттық мемлекеттің тарих сахнасынан ығысады деген пікірдің айтылуының өзі қате деп ... ... Азия мен ... елдерінде ұлттық мәселелердің маңызы одан ері өткір екендігін көрсетіп отыр.‭ ‬ХХ ғасырдың екінші жартысында ондаған ұлттық мемлекеттер пайда ... ... өз ... ... бел ... ... отыр.‭ ‬Тіпті Еуропаның өзінде‭ ‬15-тен астам Хорватия,‭ ‬Словения,‭ ‬Македония сияқты мемлекеттер пайда болды.‭ ‬Мемлекеттік идея көптеген ұлттардың аңсаған арманы мен ... ... ... ... орнаған Еуропада шотландық,‭ ‬валлон,‭ ‬фламан,‭ ‬баск,‭ ‬каталондықтар мемлекеттілік үшін күресуде.‭ ‬Косово тәуелсіздігін жариялап жіберді.Ұлттың өмірде терең негізі барлығына,‭ ‬біртекті ... ... ... күні ... ... ... жеке адамдар арасындағы дау-дамай,олар әртүрлі ұлт өкілдері болғандықтан,‭ ‬қоғамдық сана да ұлтаралық сипат ... ... ... ... ... ... ‬мазмұны жағынан ішкі этнопсихологиялық құбылыстардың көрінісі.‭ ‬Бұл,‭ ‬бір жағынан,‭ ‬ұлт өз мұрасын сақтап,‭ ‬өзінің тарихи субъект мәртебесінен ... ... ... ... ‬әр ұлт жаңаруға,‭ ‬басқадан үйренуге бейімді.‭ ‬Осы екі үрдісті ұштастыру оңай емес.‭“‬Жапония рухы,Батыс технологиясы‭” (“‬Японский дух,‭ ‬Западная технология‭”) ‬қағидасын жүзеге ... ... өз ... ... ... ... қағиданы басқа да Оңтүстік Азия мемлекеттері басшылыққа алуда.‭ ‬Олардың ұстанымы:‭ “‬Ойың әр жақты,‭ ‬әрекетің дәл,‭ ‬нақты болсын‭”(“‬думай глобально,‭ ... ... ... ... жағдай негізінен күрделі.‭ “‬Космополиттік мемлекет‭”‬,‭ “‬Космополиттік ұлт‭”‬,‭ “‬Ғалам азаматы‭” ‬деген сияқты идеялардың ... жай ... ... ... өз ... жоя бастады деушілер де көбеюде.‭ ‬Тәуелсіздіктің кескін-келбеті бұлдырай бастады,‭ “‬аяғым қайда болса,‭ ‬отаным сонда‭” ‬дейтін қазақтар да бар.‭ ... ... ... бір бөлігінің азғындауын ұлтсыздануы орын алғанмен,‭ ‬ұлттық ... ... ... ... мода ... ... ... ‬тіпті жағымсыз сыртқы ықпалға қарсылық танытады.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬жаһандану ... ... ... ... салады,‭ ‬өмірге жаңа қауымдастық келер-ақ деп деп айту асығыс пікір.‭
Бірақ әлемде мәдениеттердің жағымды да жағымсыз ... ... ... ... ... үстемдікке тырысатыны ақпараттық кеңістікте ашық көрініс алады.‭ ‬Тек Еуропа кинопрокаттың‭ ‬60‭ ... ... ... ... ... өз киносын өндіргеннен гөрі,‭ ‬Америка фильмдерін сатып алған тиімді.‭ ‬1989‭ ‬жылдан бастап Еуроодақ елдері америкалық кинофильмдерге шек қойды.‭ ‬Еуроодақ конституциясының ... ... ... ... ... ... ... ‬Еуропалықтар,‭ ‬әсіресе,‭ ‬француздар америкалық,‭ ‬басқа да шетел музыкасына,‭ ‬әртістердің ағылып ... ... да ... ... шектеулер белгілеуде‭ (“‬Социально-гуманитарные знания‭”‬,‭ №‬3,‭ ‬70-бет,‭ ‬2007ж.‭)‬.‭ ‬Америка мәдениетіне айқара есік ... ... ... ... ... қолдау деген сөз.‭ ‬Екіншіден,‭ ‬кино,‭ ‬мысалы,‭ ‬казино емес,‭ ... ... ... ... ... ... ... алынып отыр.‭
Ресей Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін орыс тілінің мәртебесі төңірегінде мазасыздануда.‎ ‏Шынында да,‭ ‬ресейлік ... ... ... көп тараған‭ ‬10-12‭ ‬әлемдік тілдердің ішінде соңғы‭ ‬он бес‭ ‬жылда ықпалы ... орыс ... ‬Ал орыс ... ... ... құлдырап бара жатқанын есептесек,‭ ‬2025‭ ‬жылы ресейліктер орыстарды қоса есептегенде,‭ ‬жүз жиырма бес‭ ‬млн.-нан аспайды.‭ ‬Әсіресе,‭ ... және ... ... ... орыс тілін білмейтіндер‭ ‬38‭ ‬млн.-ға жеткен,‭ ‬оның басты себебі орыс тілділердің қоныс аударуынан.‭ ‬Шығыс Еуропа мен ... орыс ... ... ‬жиырма млн.-ға жуық болған,‭ ‬бірақ алдымыздағы‭ ‬он жылда ол‭ ‬он‭ ‬млн.-ға ... ... ... ‬Ал енді ... Еуропада орыс тілін білетіндер соңғы‭ ‬он бес жылда эмигранттар есебінен көбейді.‭ ‬Азия,‭ ‬Африка,‭ ... ... ... орыс тілі ... ... ... алған мамандар есебінен сақталып тұр.‭ ‬Азияда орыс тілін білетіндер‭ ‬5,5‭ ‬млн.-нан‭ ‬4,1‭ ‬млн.-ға дейін азайған.‭ ‬“Сокращение распространение русского языка мире‭ ... ... ... влияния,‭ ‬как культурного,‭ ‬так и политического‭”‬ деп орыс ғалымдары ашық қынжылады‭ (‬“Социально-гуманитарные знания‭”‬,‭ ‬2007‭ ‬ж.‭ №‬4,41-бет‭)! ‬Ол түсінікті де орыс ... ... ... ... ... да залалын тигізеді,‭ ‬орыс тілі іскерлік,‭ ‬сауда қатынастарын реттеуге тиімді.‭ ‬Осыдан келіп Ресей‭ ‬2006-2010‭ ‬жылдарға арналған‭ “‬Орыс ... ... ... ... жылына‭ ‬200‭ ‬млн.рубльден астам қаржы жұмсап отыр.‭ ‬Сонымен бірге,‭ “‬Орыс әлемі‭” ‬қоры құрылды.‭ ‬Орыс тілді ... ... ... ... диаспорасы,‭ ‬орыс мектептері мен білім мекемелері арқылы бұрынғы кеңес республикаларын орыс идеологиясы ықпалында ұстау басты стратегиялық мақсатқа айналып ... ‬Ал оның ... ... ... іске асып ... ... ... жылдары Қытай елінің экспансиясы көріне бастады.‭ ‬2004‭ ‬жылы Қытай үкіметі қытай тілін АҚШ,‭ ‬Ұлыбритания Германия,‭ ... мен ... ... мен ... ... ... ... ‬Соңғы үш жылда‭ ‬1‭ ‬млн-нан астам шетелдік қытай тілінен емтихан ... ... ... ... ... ... және ... ақпарат алмасу мақсатында‭ “‬Конфуций институттары‭” ‬құрылды.‭ ‬Қытай басшылығының мақсаты‭ –‬Қытай тілін дамыған елдер мен ... ... ... ... мол дамып келе жатқан елдерге енгізу.‭ ‬Енді‭ ‬10-15‭ ... ол ... ... ... ... ... сыйлату Қытайдың басты мақсатына айнала бастады.‭
Жаһандану заманында ұлтаралық бәсекелестік ... мен ... ... ұласып,‭ ‬отарлаудың жаңа көріністері белең ала бастады.‭
Сонымен ғаламданудың қазіргі ... ... ... ... ... саланың бірі һәм бірегейі білім жүйесі де бұл үдерістен сырт қала алмайды.‭ ‬Ғаламдық ақпарат қоғамының дамуы сыннан ... ... ... ... ... беру мен ... тексеру жолдарын нәтижелі түрде жүзеге асырып келеді.‭ ‬Түрлі ... ... ... ... мен ұлттардың арасындағы білім теңсіздігі жойылып келеді.‭ ‬Кез-келген үшін ғаламдық ... ... ... аталатын ортақ ғылым‭ –‬білім қорынан керекті ақпарат іздеп табу қол ... бола ... ... ... ... ... ... сатыда дамуына,‭ ‬ғаламдық түрде кең таралуына,‭ ‬таным,‭ ‬білімнің ... үшін тең ... ... қамтамасыз етеді.‭ ‬Осылайша білім беру жүйесі жаһандануды жүзеге асырушы,‭ ‬ғаламдық құндылықтарды,‭ ‬мінез-құлық ережелері мен өмір сүру салтын насихаттаушы құралы ғана ... ... ... ... ... ... түрде ықпалдасуға,‭ ‬біртұтас жаһандық білім беру жүйесінің жаңа ... ... ... білім беру ісінде бұл көзге қатты көрінеді.‭ ‬Гордон Драйден мен Джанет Востың‭ “‬Білім беру ... ... ... ... беру ... осы ... ... көптеген елдеріне тән проблема тамаша баяндалған:‭ “‬Әлем сондайлық жедел өзгеру де,‭ ‬ал ... ... ... оралымсыз да жігерсіз,‭ ‬ол бейне бір уақыттың торына түсіп қалғандай,‭ ‬әлде қашан аяқталған өткен ... ... ... ... ... ... біздің атымызға да айтылған секілді.‭
Білім ақпараттық қоғамда құнның негізі көзіне айналып барады.Білім,‭ ‬инновациялар мен оларды ... ... ... барған сайын пайда көзі‭ ‬ретінде көрінуде.‭ ‬Экономикалық дамудың жаңа тұрпаты қызметкерлер үшін өз өмірінде бірнеше рет ... ... ‬өз ... ... ... қажеттілігін туғызады.‭ ‬Білім беру саласы ақпарттық қоғамда экономикалық саламен елеулі түрде астасады,ал білім беру ... ... ... ... ... аса ... құрамдасына,‭ ‬артта қалушылықты еңсерудің факторына айналады.‭ ‬Білім беру ұғымының өзі ... және ... беру ... ... көп ретте мектепте және тіпті жоғарғы оқу орнында оқу мен ... ... ... ... ... әзірлеу тұжырымдамасынан жеке тұлғаны дамыту‭ ‬тұжырымдамасына көшу жүріп жатыр.‭ ‬Жаңа тұжырымдама білім берудің даралық сипатын көздейді,‭ ‬ол әрбір нақты ... ... және оның ... іске ... мен ... ... ... ескеруге мүмкіндік береді.‭ ‬Үздіксіз білім беру,‭ ‬ересектердің білім алуы барған сайын үлкен мәнге ие ... ... жазу ... ... ... та ... ... кепілі болғанына көп уақыт өте қойған жоқ.‭ ... ... адам ... ... ... ... мен білімнің жаңару жеделдігі тән.‭ ‬Бүгінде тіпті жоғарғы білімнің өзі көпке жетпейді.‭ ‬Дженерал Моторс ... ... бұл ... ... ... ... ‬төрт және тіпті‭ ‬алты жылдық емес,‭ ‬қырық жылдық білімі бар мамандар қажет‭”‬.‭ ‬Ақыр соңында,‭ ‬білім ... ... ... ... ... ... беруді дамытудың маңызды белгісі оның жаһандылығы болып табылады.‭ ‬Бұл белгі осы заманғы әлемде интеграциялық үдерістердің орын алуын,‭ ‬қоғамдық ... ... ... ... ... интенсивті өзара ықпалдастықты бейнелейді.‭ ‬Білім беру ұлттық басымдық категориясынан әлемдік басымдық ... ... ... ... ... ... ... әлемдік білім нарығын қалыптастырады,‭ ‬ал бұл өз кезегінде тек бір аймақтар мен белгілі мемлекеттер үшін ғана емес,‭ ‬бүкіл ... ... ... беру ... ... ... ... ‬түрлі‭ ‬ұлттық білім беру жүйелерін бәсекеге қабілетті ете түсуге,‭ ‬жоғарғы ... ... ... ... жол ... ... ... мәдениеттер мен әлеуметтік қоғамдастықтардың қордаланған мәселесін адамзаттық деңгейде түсінушілікпен шешуді ұсынатындығында.‭
Ғаламдық метакеңістік‭ –‬ ... ... ... ... ... үлес қосар,‭ ‬заманның озық ақпарат технологияларын пайдалануға ... ... ... ... білім мен виртуалдық жоғары оқу орындарының жасақталуы арқасында жүзеге асатын болады.‭ ... ... ... ... ... ... асып ... көбіне көп сол мәдениетті тұтынушының тікелей әлеуметтік,‭ ‬экономикалық,‭ ‬білім‭ –‬ ғылым саласындағы ... де ... ... ... ... ... ... қарым‭ –‬қатынасы немесе мәдениеттер арасындағы доминантылыққа ұмтылу.
Жаһанданудың басты мақсат‭ ‬-‭ ‬алты‭ ‬млрд адамзат үшін‭ «‬бірегей‭» ‬жасампаз ... ... ... ... млрд Адам ата ... ... әлгі‭ «‬бірегей мәдениеттің‭» ‬біртұтас тұтынушысы болу жазылып отыр.‭ ‬Қазіргі таңда бұл үрдіс мықтап жолға да қойылып келеді.‭ ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асады‭?! ‬Ол қандай мәдениеттердің жемісі болмақ деген мәселеде пікірдің сан ... ... ... ... ... ... ... ағылышн тарихшысы А.‭ ‬Тойнби өзінің еңбектерінде‭ «‬шақыру‭» ‬деген ұғымды батыстың,‭ ‬американдық өмір сүру ... ... ... ... ... ... ‬деп қайсібір қоғамдардың оны өзіндік құндылықтарына сәйкес ... ... ... ... ... ... пайымдайды.‭
Қазіргі таңда америкалық мәдениет ықпалы өзге ел мәдениет ықпалынан күштірек болып тұр.‭ ‬Бұлай ... ... –‬ ... ... белгілі бір ұлт мәдениетіне қарағанда бұқаралық,‭ ‬жеңіл қонымды,‭ ‬көз тартарлық дүние болып табылады.‭ ‬Бірақ,‭ ‬тек ... ... ... –‬ ... ... ... ‬т.б.‭ ‬салаларында орын тауып отыр,‭ ‬сонымен қатар,‭ ‬Батыс Еуропа,‭ ‬Жапония,‭ ‬Үнді елдерінің мәдениет өнімдері де қатарласып орын ... ... ... ... бір мемлекет мәдениеті жаһандық‭ ‬деңгейге ие болып,‭ ‬өзге мемлекеттерге үстемдік етіп отыр деп ... ... ... ... ... ... хатшысы Кофе Анан жаһандану туралы өз пікірін былай білдірген болатын:‭ «‬Біздің басты мақсатымыз‭ –‬ ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу.‭ ‬Жаһанданудан барлығына үлкен мүмкіндіктер береді,‭ ‬бірақ ... ... ... ... пайда барлығына теңкелмейді,‭ ‬ал одан шыққан шығындарды барлығы тең көтереді‭»‬.
Идентификация‭ (‬лат.Identificare ... ... ... ... ... сүйене отырып,‭ ‬әр түрлі нысандарды сәйкестендіруді анықтайды.‭ ‬Жаһандану ұғымы философиялық‭ –‬мәдени интегративті‭ (‬интеграция‭ –‬біртұтастыққа әкелу‭) ‬концепция болып табылады.‭ ... ... ... ... ... ... ... тарих пен мәдениеттің прогресс үрдісін көрсетеді.‭ ‬Қазіргі қоғам ... ... ... ... шешу ... ... плюрализмді қажет ететін тұтас және өзара байланысқан әлем болып табылады.‭ ‬Бұл жағдайда белгілі бір ерекшеліктеріне ие әрбір жеке өркениеттердің және ... ... ... жою ... емес ... ... де көре ... ‬әлемдік өркениет бірлестігі туралы тезис жалған концепция болып табылмайды деген қорытындыға келуге болады.‭ ‬Қазіргі әлем тек ... ... және ... ... ... қарау Қазіргі Уақыт кезеңінің талабына жіне жаһандық көзқарасқа сәйкескелмейді.‭ ‬Жаһандану,‭ ‬шын мәнісінде,‭ ‬Әлемнің тұтастығын,‭ ‬өзара байланыстығын,‭ ‬өзара ... және ... ... жіне ... ... ... табылады.‭ ‬Бұл,‭ ‬сонымен қатар,‭ ‬-‭ ‬сапалы деңгейлер мен жаһанды кезеңдерді көрсететін күрделі процесс.‭
Бұл идея тұтынушылық материалдық және ... ... ... ... ‬адам бойынан етенелік‭ (‬этникалық‭) ‬сипат өшіруге тән.‭ ‬Ол өшіру қасақана жасалмағанның өзінде,‭ ‬жаһандық процестің барысында болатын объективті нәтиже екені белгілі.‭ ... ... ұлы ... ‬бола тұра,‭ ‬бұл құбылыс ірі қозғалысы шарпуда.‭ «‬Әлемдік ортақ мәдениетке келе жатырмыз‭» «‬жоқ,‭ ‬ешқандай ұлттың ... ... ... ... ... ‬деген сынды таластар әлі де жалғасады.‭ ‬Себебі жаһандану деген ұғым ол мәңгілік ұғым.‭ ‬Адамзатпен бірге пайда болған және бола да ... ... ол ... да ... ... жаһанданудың бір қыры жақындасумен бірге бөлектенуі де байқалады.‭ ‬Өзге мәдениеттің ... ... ... ... кету ... сезінген сайын,‭ ‬әр мәдениет өз құндылығын дамытуға‭ ‬тырысады.‭
Хайдагердің бір айтқан сөзі бар.‭ ‬Қазақшаласақ‭ «‬өз‭ –‬өзіңмен болу үшін,‭ ... ... ... ... ... ... үшін ... әлем елдері жеке дара немесе үлкен аймаққа бірігу үстінде.‭ ‬Бұл үрдіс өз кезегінде әлемдік саясикартаны көп полюсті жағдайға әкелетін сияқты.‭ ... ... ... әлем елдерінің Еуропалық одақ,‭ ‬Латын Америкасы,‭ ‬Араб әлемі,‭ ... ... ... ... ... ... жатыр.‭
Біз осы арада антижаһандануға бағытталған идеялар мен ... ... ... көрейік.
а.‭ ‬Еуразияшылдық идеясы.
Ұлан‭ –‬ ғайыр дала кеңістігінде ... ... ... ... ... ‬Шыңғыс хан империясы,‭ ‬Әмір Темір империясы,‭ ‬Алтын Орда,‭ ‬Ресей ... ... ... ... –‬бірі алмастырып отырған еуразиялық державалар өмір сүрді.‭ ‬Бұл ... ... және ... –‬экономикалық алғышаррттар қазіргі таңда сөз етіп отырған Еуразиялық одақ идеясының өміршең ... тағы да бір ... ... ... ... ... Лев Гумилев:‭ «‬ішкі Еуразия халқы славян‭ –‬тұрандық қауымдастығымен көзге түседі,‭ ‬яғни қауымдастық жай этникалық емес,‭ ‬суперэтникалық мәнге ие‭» ‬орасан зор ... ... ... ... ... ... ‬славяндық,‭ ‬түркілік этномәдени құндылықтарды топтастырған ір алуандылық байқалады деп атап көрсеткен.‭
Еуразиялық кеңістік аумағындағы мәдени байланыстардың бірнеше өркениеттік мәдени сабақтастықты ... әрі ... ... көне ... ... ... ашық,‭ ‬әрі байтақ далалар аймағы көшпелі және ... ... ... ... ... ықпалдастығы мен тоғысуына ұйытқы болған.
Осы арада еуразияшылдық ... ... болу ... ... ... артықтық етпейді.‭ ‬Еуразияшылдық идеясы екі кезеңнен тұрады.‭ ‬Біріншісі,‭ ‬1920‭ –‬ жылдары Н.С.‭ ‬Трубецкой,‭ ‬П.‭ ‬Н.‭ ‬Савицкий,‭ ... ... ... ... ... ой‭ –‬ ... ... болса,‭ ‬екінші кезеңін‭ ‬-1990‭ ‬жылдары елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың еуразияшылдық доктринасын теориядан шынайы болмысқа ... ... ... –‬ ... ... ... ... болса,‭ ‬ресейлік‭ «‬ескі еуразияшылдық‭» ‬пен Қазақсатндық‭ «‬жаңа еуразияшылдықтың‭» ‬ара‭ –‬ жігін ажыратып алған жөн шығар.‭ ‬Біріншіден,‭ ‬еуразияшылдық Ресей үшін тарихи ... ... ... ‬Ал ... үшін ... қажеттілік болып табылады.
Еуразияның шежіресі өркение аралық қарқынды және жемісті өзара ықпалдастық,‭ ‬әлеуметтік‭ –‬мәдени және экономикалық өзара кірігу мысалдарына ... ... ... ең ... ... ... ... бүгінгі Еуропаның нобайлары пайда болған халықтардың Ұлы көші‭ –‬қонына байланысты оқиғалар‭; –‬ежелгі ... ... ... ... күре ... айналған Ұлы Жібек жолы‭; –‬көшпелі-номадтардың мемлекеттік құрылымдары:‭ ‬Түрік қағанаттары,‭ ... ... ... Орда хандықтары симбиозының,‭ ‬түрлі мәдениеттер мен діндер бірлестіктерінің‭ (‬одағының‭) ‬үйлесімді үлгілері.‭ ‬Өркениеттік тұрғыда,‭ ... ... ... ... ... жылдарында шаруашылық жүргізудің негізгі үлгісі ретіндегі тіршілігін тоқтатқанына қарамастан,‭ ... ... ... ... ... ‬Қазақстан топырағында тұрған тайпалар мен халықтар өздерінің дербес,‭ ‬көшпелілерге ғана тән бірегей мәдениетән ... ... ... Батыстың да,‭ ‬Шығыстың да түрлі мәдени дәстүрлерімен өзара ықпалдастық ... ... ... де ... ... ... ... мәдени,‭ ‬саяси және экономикалық өзгешеліктер тән.‭ ‬Сонымен бірге,‭ ‬номадтардың жалпы адамзат өркениетіне қосқан нақты үлесі ... ... ... ... сол ... ... тірлігінде‭ (‬қару-жарақ,‭ ‬ат әбзелдері‭)‬,‭ ‬мал шаруашылығын да,‭ ‬ою‭ –‬өрнек өнерін де ... ... ... жасады.‭ ‬Түрік мәдениетінің көптеген элементтерін Еуропаның да,‭ ... –‬ ақ ... да егін ... ... ... халықтарының сіңіргені таңқаларлық жәйт емес.‭ ‬Бүгінгі Қазақстан өткен замандардан ұлттық ... мен ... сан ... ... ... ‬Ел ... тұратын жүзден аса этникалық топтың өкілдері азиялық және ... ... ... ... ... ... ... ‬Сондықтан жаһандық мәдени стандарттар мен үлгілерді жаппай тарату жағдайларында ... сан ... мен ... ... бар ... ... ... әсіресе өзекті мәселеге айналып отыр.‭ ‬Өз мәдениетін ... ... әр ел өз ... ... ... емес.‭ ‬Осы проблеманың маңыздылығын ұғынған Қазақстанда,‭ ‬мемлекеттік ... ... –‬ ... –‬ мәдени саясат нысаналы түрде жасай бастады.‭ «‬Мәдени мұра‭» ‬ұлттық жобасы соның негізгі күретамырын құрайды,‭ ‬осы бағдарламаның қазақ ұлтының ... ... ... ... ... мен ... ... жүйелі жолын жасап берді.‭ ‬Осы бағдарлама біздің қоғамымыздың мәдени және рухани жаңғыруында негізгі рөл атқарып отыр.‭ ‬Посткеңестік ... ... жоқ бұл ... ... ... ... барлық ұлттар мен ұлыстардың тарихы мен мәдениетіне қатысты ескерткіштерді анағұрлым тереңірек зерделеуге,‭ ‬жүйелі есеп жүргізуге,‭ ‬сақтауға септігін тигізеді.‭ ‬Сөйтіп,‭ ... ... ... ... ... сәйкестік сақтап қалу үшін өткенге қызығушылық өзекті мәнге ие ... ... ... ... және ... ... жүргізуде елдің этникалық‭ –‬мәдени сан алуандығын,‭ ‬атап айтқанда,‭ ‬жанында ... ... ... жұмыс істейтін Қазақстан халқы ассамблеясы сияқты құрылымның қолдауы арқылы сақтауға күш салады.‭ ‬Мәдениетаралық,‭ ‬конфессияаралық ... ... ... ... ... ‬осындай құрылым Еуразиялық халықтарының рухани бірігуіне,‭ ‬тілдердің,‭ ‬мәдениеттер мен діндердің үйлесімді үндестігінің дамуына септігін тигізеді.‭ ... жіне дін ... ... ... ‬түрлі этникалық топтар мен конфессияаралық бейбіт қатар өмір сүруінің бай тарихи тәжірибесі бүгінгі көп мәдениетті Қазақстанды сипаттайды.‭ ‬Сонымен ... ... ... ... ... ... ‬Еуразиядағы аймақтық үрдістеріне белсенді қатысу,‭ ‬халықаралық және аймақтық қауіпсіздіктің жаңа жүйелерін ... ... ... ... екпінмен ілгері жылжытуда.‭ ‬Осы орайда,‭ ‬Еуразиялық кеңістікте аймақтық экономиялық және саяси блок құру жөніндегі Қазақстанның бастамасы ерекше маңыз алады.‭ ... ... ... ... ... ... ... үрдістерге сәйкес келеді,‭ ‬ол өз кезегінде,‭ ‬көпполярлы әлем орнату мен жаһандануға қатысуға қосқан үлес болып табылады.‭ ‬Екінші ... ... ... ... ... шара қолдану тетіктерін жасайды.‭ ‬Нақты ақиқат көрсеткендей,‭ ‬тек ірі ... ғана ... ... ... ... ... сияқты аймақтық бірлестіктер жаһандық экономиканың дамуына ықпал етудің нақты орталықтарына айналу ... ... ... ... негіздемесінде халықтары ғасырлар бойы бір-бірімен‭ ‬ұдайы байланыста ... ... ... геоэконимикалық жақындығы жатқанымен,‭ ‬бірақ мәдени‭ –‬рухани молықтырусыз ол тіршілікке қабілетсіз болады.‭ ‬Әрине,‭ ... ... ... өріс ... шешуші рөл атқарады.‭ ‬Бірақ,‭ ‬гуманитарлық кеңістіктің мемлекеттік күш‭ –‬ жігерлер саласы екені және мемлекеттік ... оны іс‭ –‬ ... ... ... ... еместігі де айқын мәселе.‭ ‬Сондықтан Қазақстан Президенті Нұрсұлтан ... жаңа ... блок ... ... ретінде Еуразиялық мемлекеттер одағын құру жобасын ұсынуы,‭ ‬посткеңестік ыдыраудың салдарынан күйзеліссіз арылу үшін ... ... ... ... ... ... және Еуразия елдерінің арасындағы қарым‭ –‬ қатынасты жаңа деңгейге ... ... идея ... ... да,‭ ... –‬ ақ жеке ... да тарихымен және мәдениетімен тығыз байланысты.‭ «‬Президент Нұрсұлтан Назарбаев ... ... ... ... ... ‬ол халықтардың бірегейлігіне қысым жасамастан және ассимляцияламастан,‭ ... ... ... сіңіретіндей бірлік пен тұтастықты иеленуі тиіс.‭ ‬Өйткені этномәдени байлық пен Батыс Еуропалық Славян,‭ ‬Ислам және Түрік ... ... қосу ... ... үшін ... ерекшелік болып табылады.‭ ‬Біздің өңірімізде одан да нақтырақ айтсақ,‭ ‬біздің елімізде,‭ ‬Шығыс пен ... ... ... ... және ... ... ... мен өркениеттердің ынтымақтастыққа ұласатын нақты диалогы жүзеге асуда.‭» ‬Өркениетаралық диалог баламаларының бірі ... ... ... ... ... іске ... ... экономикалық институттар мен аймақтық қауіпсіздік құрылымдарын‭ ‬Еуроазиялық‭ ‬Экономикалық‭ ‬Қауымдастық,‭ ... ... ...... ... ... ... арқылы жүреді.
Еуроазиялық одақ құрудың төрт приципті мәселесі Еурозия ... ... ... біріктіре алады.‭ ‬Біріншіден,‭ ‬интеграция,‭ ‬ең алдымен,‭ ‬экономикалық қажеттілікке ... ... ... ғана бола ... ‬Екіншіден,‭ ‬көп қабатты және түрлі жеделдіктегі интеграция идеясы.‭ ‬Үшіншіден,‭ ‬қауіпсіздікті бір ғана елдің күш‭ –‬жігерімен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... іздестіру қажеттілігі.‭ ‬Төртіншіден,‭ ‬интеграцияның еріктілігі.‭ ‬Сонымен,‭ ‬тұрақтылықпен экономикалық өсіп‭ –‬ ... ... ... ... ... ... белсенді үлгісін жасау арқылы біздің өміріміздегі елдердің жаһандану үдерістеріне бейімделуін әбден нақты тұрғыда жұмсартыға болады.‭ ‬Бұл әсіресе,‭ ‬осы елдердің бәрі ... ... ... ... қалыптастырып үлгермеуі себепті де аса маңызды.‭ ‬Қазіргі кезеңде Еуразиялық кеңістіктегі халықтар үшін ұлттың қайта өркендеуге ұмтылуы өзекті мәселе,‭ ‬бұл олардың ... ... ... айқын көрініс табады.‭ ‬Осы мәселе жаһандық мәдени ағымдардың алдында айрықша осал етеді,‭ ‬солардың жаппай таралуы қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... мен мәдени байланыстың‭ (‬қарым‭ ‬– қатынастың‭) ‬этникалық,‭ ‬ұлттық,‭ ‬діни және лингвистикалық ... ... ... ... ... ... ... ‬Еуразия елдерінің өңіріндегі мәдени саналуандықты сақтауға ұмтылулары қажет,‭ ‬бірақ сонымен қатар өздігінен оқшалану әрекеттерінің әрқашан мәдени ... ... ... керек.‭ ‬Сондай‭ –‬ ақ аймақтық ынтымақтастық арқылы Еуразиялық кеңестік бір жағынан,‭ ‬жаһандану үдерістеріне белсенді ... және ... ... оның ... салдарын түзетуге мүмкіндік алады.‭ ‬Дүние тарыла,‭ ‬ал байланыстар барған сайын ... ... ... ... арасындағы өзара ықпалдастық қажеттілікке,‭ ‬әрі оның үстіне,‭ ‬жалпы әлемдік дамудың мәні мен қисынына айналады.‭ ‬Әйтсе де ... ... ... ‬мемлекетаралық мүдделерді үйлестірудің құқықтық тетіктерінің шалалыған ескергенде ынтымақтастықтың пайдасы бұданда көп болар еді.‭ ‬Сонда да болса,‭ ... ... ... тәжірибесі осы аймаққа кіретін халықтар мен елдердің экономикалық және мәдени мүдделері үндестігінің бірегей мысалына айналуы мүмкін.‭
Негізгі алғы шарттары осы.‭ ... да ... ... елдердің батыстану,‭ ‬жаһандану процесіне қарсы имунитет қалыптастырылып жатқанынан хабар берсе керек.‭ ‬Өз кезегінде бұл процесс антижаһандану келбетіне ие болғанымен,‭ ... ... ... ... ... ... ‬Орталық Азия одағы идеясы.‭
Тарихта Тұран,‭ ‬Түркістан,‭ ‬Дешті Қыпшақ,‭ ‬Мәуреннахр тәрізді конфедерациялық ... ... ... ... ... өңір жаңа ... ... Азия геосаяси одағы ретінде қайта жаңғырмақ.‭ ‬Оған мәдениетінің тілі дінінің‭ ‬ортақтығы негіз бола алады.‭
Өткенге көз жүгіртсек,‭ ‬ежелгі ... ... ... ... ... мемлекеттілігін қалыптастырған Орталық‭ ‬Азия аймағы кейінге дейін әлемдік тарихта‭ «‬ішкі Азия‭» ... ... ... болып келген.‭ ‬Өңірдің нақты өлшемшегін айырып бере алмайтын бұл ... ... өзі ... біз ... кіндік тұсының түрен түспеген тың жердей түбегейлі зерттелмегенін айғақтайды.‭ ‬Ал,‭ ‬ХІХ ... ... ... байлығына көз алартқан империялық Ресей мен Британия өз зерттеушілерін кезекпе кезек жұмбақ аймақтың сырын шешуге аттандыра ... ... ... ... ‬Семенов-Тян-Шанскийдің және басқа да зерттеушілердің ембектері Ресей мен ... өңір ... ашып ... болатын.‭
Таныс тақырыпқа айналған Орталық‭ ‬Азия ... ... ой ... ... базбір сарапшылар әр заманаларда Шыңғыс хан,‭ ‬Александр немесе Сталин сияқты билеушілердің қарулы қолдарының күшімен ғана өзара түйісу нүктелерін тауып келген өңір ... өз ... ... ... енді ешқашан да бас бірітіре алмайды деген тоқтамға келді.‭ ‬Бәлкім,‭ ‬аса ... ... да бұл ... ... ... ... ... ‬Өйткен,‭ ‬түркі танушы бір ғалымның былай дегені есте қалыпты:‭ «‬Түркі тілдес халықтар өздерін алдап жатқанын аңғарғанда ғана бірлесе қарсы ... ... ... ... ғана ... ... ‬Ал біртұтас одақ‭ ‬болғанда орасан зор кеңістіктерді бағындырып,‭ ‬өз билігін жүргізе алады.‭»
Әлбетте,‭ ... ... ... ... ... ... тәтті дәмін ауызға жаңа алған кезеңде қай мемлекет болмасын тәуелсіздік аталатын бақты уыстан шығарып ... ... ... ... ... ... құрсауынан құтылған кез-келген жас мемлекет үшін қайта одақтасу ... ... ... ... салумен барабар елестетеді.‭ ‬Алайда,‭ ‬әлем елдерінің ықпалдасу үдерісіне жаппай кірісуі,‭ ‬дүниежүзілік экономиканың біртұтас қағидасына қарай қадам ... ... ... ... ... ... жас елдер үшін елеулі қауіп туғыза бастағаны жасырын емес.‭ ‬Сондықтан да аталған жаһандық талап кіндіказиялықтардың ішінара ішкі ... ... ... ... ... бел ... ...
Түбі бір туыстық,‭ ‬ажырағысыз өркениет басталуы мен ортақ діни наным-сенімнің қоса есептегенде кеңестік ... ... бұл ... соңғы әлеуметтік‭ –‬саяси‭ ‬құрылымдары да бірдей болуы жақын күндерде одақтың пайда болуы бет мүмкін.‭
Орта Азия одаға отандық ... ... ... осы ... гүлденуіне көмектесетін ортақ идеялары,‭ ‬құрылымдары мен бағдарламалыры бар мемлекеттердің,‭ ‬ұлттардың,‭ ‬тілдердің,‭ ‬мәдениеттердің жиынтығы болмақ.‭ ... ... ... ... үдерісінде бірлік пен туысқандықтың жалауын бірге көтеріп,‭ ‬бір сапта,‭ ‬біріңғай қатарда болу керек.
Сонымен қатар,‭ ‬Араб,‭ ... ... ... ... ... ... алынып жатқан аймақ аралық ықпалдастық та жаһадық ғаламтанудан ұлттық региондық ерекшелікті сақтап қалуға тырмысуы деп қараған жөн.‭
2.4‎ ‏ ... ... ... ... ... этномәдениеттің жағдайы туралы позитивті ой айтқан ағылшын социологы және мәдениет танушысы Р.Робертсон болатын.‎ ‏Оның ... ... ... ... ... жаһандану кеңістігіндегі негативті жағдайы туралы қорқыныш‭ –‬үрейі себепсіз.Өйткені адамзат жаһандану процесінің ... ... ... ... болатын.‭» ‬Ол ары қарай былай деп түсіндіреді:‭ «‬Глобустың дүниеге ... өзі ... ... бір ... ... ... ... мен салаларды бұл экономиканың жаһандануы‎ ‏(Батыс мемлекеттерінде қалыптасқан экономикалық модельдердің әлемнің ... кең етек ... ... ... ... және ... ... жеке тұлғаның еріктілігін,‭ ‬таңдау құқығын және с.с жоғары қоятын батыстық типтегі демократия принциптерінің басым болуы‭)‬,‭ ‬сонымен ... ... ... ... ‬Қазіргі әлемнің тарихы туралы сөз қозғағанда,‭ ‬тарихшылар екі үрдіске көңіл бөледі:‭ ‬біріншісі‭ ‬-‭ ‬жаһанданудың‭ ‬дамуы және ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей көп пікір талас тудырады,‭ ‬себебі оның позитивті және негативті жақтары бар.‭ ‬Ал демократия болса ... ... ... ... ... ... ... береді.
‎ ‏Жаһандану адамдар арасындағы байланыстарды кеңітеді,‭ ‬яғни құндылықтар,‭ ‬идеялар,‭ ‬өмір сүру әдет-ғұрыптармен алмасуының тереңділігі және аумақтылығы жағынан ... ... ... ... ... ... әр түкпірлеріне саясат жасап,‭ ‬сол жердегі тұрғылықты халық мәдениетімен танысады.‭ ... ... ... құралдары арқылы дүниежүзінде әр халық ақпараттар алмасып,‭ ‬бір-бірінің өмір сүру әдет-ғұрыптарымен танысады.‭ ‬Барлық жерлерде ... ... ... ... ... ... бай көп түрлілікті пайдаланады.‭
Көп деген адамдар үшін бұл жаңа көптүрлілік шабыт пен сарқылмас энергияның қайнар көзі,‎ ‏ал ... ... пен үрей ... ‬.‭ ... үшін ... ... ‬халыққа ауызбіршілілікті әкелмейді,‭ ‬елде иммигранттар саны көбейген сайын‭ «‬туған‭» ‬құндылықтар саны азайып,‭ ... ... және ... ... ... «‬салт-дәстүрлер‭» ‬мен әдеп-ғұрыптар олардың орнын алуы әбден мүмкін.‭ ‬Халықаралық сауда-сатылым және қазіргі таңдағы байланыс құралдары әлемнің әр ... ... ... ... «‬локалды‭» ‬мәдениетті ығыстырып шығарады.‭
Шындығына келсек,‎ ‏мұндай қорқыныш-үрей себебсіз емес,‭ ‬өйткені тек біздің ғана елде емес,‭ ... да‭ ... ... ұстанушы елдер мәдениеті,‭ ‬өмір сүру әдет-ғұрыптары,‭ ‬өкінішке орай,‭ ‬дәстүрлі жол бағытынан ауытқып өзгеруде.‭ ‬Үміт беретін бір жайт‭ –‬бұл ... ... ... ... ... ... ... жоқ,‭ ‬осы қозғалыс заңдылықты дүние,‭ ‬сонымен,‭ ‬ең‭ ‬бастысы‭ ‬нәтиже позитивті болуы қажет.‭
Гомогенизация‭ («‬гомогенизация‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... мынадай нәтиже болуы мүмкін:‭ ‬әртүрлі ұлттық мәдениеттер батыстық құндылықтар мен белгілер басым болып ... ... ... ... ... ... ... ‬Мұндай қорқыныш сезімдері кейде өз шиеліністік деңгейіне жетіп жатады,‭ ‬мысалы-‭ ‬антиглобалистік қозғалыс ... ... ... ... ... ‬қарсы митингтер өткізеді.‭ ‬Олардың пікірі бойынша,‭ ‬экономика жағынан тұрақты дамыған мемлекеттер инвестиция және ... ... ... және ... ... ... және ... шектелудің бұрынғы дағдысын бұзады.‭
ХХ ғасыр басына дейін глобализацияны байқамау мұмкін болатын,‭ ‬бұқаралық сана деңгейінде расында байқалмағанда,‭ ... ... ... тұрғындарына кез келген ресурстар жеткілікті болар еді.‭ ‬Айналдырған‭ ... ... ... ... ... ... ‬ғаламшар тұрғындары жағдайы қатты өзгерді.‭ ‬Алты млрд-қа өскен,‭ ‬осы тенденция сақталса,‭ ‬онда шекара,‭ ‬өмірге керек-жарақтар ж»не шаруашылықпен айналысу,‭ ... ... ... су және ... ... ... ... бәріне жетпей қалады.‭ ‬Жаңа жағдай экологиялық мәселелерге,‭ ‬халықаралық қылмыстың‭ «‬бұрқ етуі‭» (‬терроризм,‭ ‬экстремизм,‭ ‬наркосауда,‭ ‬легальды емес эмиграция‭)‬,‭ ‬қатерлі дерттердің ... ... мен ... ... ... пневномия,‭ ‬тауық тұмауы,‭ ‬сиыр құтыруы т.б‭) ‬қаржылық афера(салық төлеуден қшу,‭ ‬ақшасын сыпырып кету,‭ ‬қылмыстық жолмен ақша ... ... ... ... ... секілді мәселелері сенімді және нақты түрде айқындалды.‭ ... әр ... ... адамдар,‭ ‬өзін әлемнің тұтастығының бір бөлшегі екенін түсініп,‭ ... ... ... ... ... ... тауып,‭ ‬глобальды революцияның тууына себеп болды.‭ ‬Басқаша айтқанда‭ ‬1990‭ ‬ж әлемдік даму мен халықаралық қатынастардың анықтаушы факторы глобализация ... ‬ол ... жүйе ... мен ... орнын басты.‭ ‬Бұл тарихи жаңа бұрылысқа әр ел әртүрлі бастамалы әрекетпен қабылдады.‭ ‬Бір жеңісті ... ... ... ... ... жаңа ... ... ‬баға берді.‭ ‬Егер әр елдің мәдени өркениеттік ерекшеліктері ... ... ... ... ... заманғы әлемдік процестердің ғымына сай,‭ ‬Батыстық,‭ ‬Шығыстық,‭ ‬Еуразиялық және Ислами т.б бөлуге болады.‭ ‬әрқайсысы өз ... мен ... ... ие,‭ ... ... ... ‬құндылықтар құрылымын,‭ ‬тұрақталған дәстүрді т.с.с анықтайды.‭ ‬Мысалы глобализацияны Батыстықта қалыпты жағдай,‭ ‬қалыпты әрекет ретінде қабылдайды.‭ ‬Шығыс елдері ерекше үлгерушілер,‭ ‬әрекетті ... ... ... ... өмір ... сақтап,‭ ‬глобализациядан ұтады.‭ ‬Еуразиялық,‭ ‬нарықтық әлі бекімеген,‭ ‬өйткені глобализация қарама қайшы,‭ ‬яғни сөзсіз мойындаудан,‭ ‬толық қабылдамауға дейін.‭ ‬Ислам ... ... ... ... және ... ... ... салты және информациялық революцияның мүмкіншіліктеріне мүлдем қарсы,‭ ‬глобализациядан өз ... ... ... ... ... ... айтсақ,‭ ‬саяси босстар,‭ ‬қаражатты жағалылар қазіргі заманғы компьютерлік технологиямен,‭ ‬электронды байланыс құралдарымен кезкелген қашықтыққа информация ... ... ... ... конструкцияны глобализациядан іздестіреді.‭ ‬Ал бұл болса,‭ ‬әлемнің жаңа колонизациялау процесін,‭ «‬алтын ... ... ... тобының қызығушылығында жасыру мақстаныда пайда болды.‭ ‬Антиглобалистердің біржақты позициялары тезірек күресуді ... ... ... ... ретінде түсіндірілетін тар бастамаға сайуы мүмкін.‭
Жаһандану процесі‭ ‬дегеніміз нәсілдік,‭ ‬ұлттық,‭ ... ... ... ... ... ... және т.б.‭ ‬ерекшеліктерге қарамастан бүкіл адамзатты біріктіру ... ... ... ... уақытты дегеніміз барлық адамзат әлемдегі саяси,‭ ‬экономикалық және ... ... ... деп ... ... ... ... шешетін уақыт.
Жаһандану сөзін кім алғашқы болып ғылым саласына енгізіп,‭ ‬оны белгілі бір мағынада пайдаланғанын нақты айту қиындықты туғызады.‭ ‬Бірақ бүл ... ... ... кең ... ... ... болжам тұжырымдар бар‭ ‬-‭ ‬Жаһандану сөзі ХХ ғасырдың‭ ‬60-шы жылдардың соңғы кездерінен бастап пайдалана бастады.,‭ ‬мысалы,‭ ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қарым қатынастардың жаһандануы‭» (‬Иноземцев В.Л.‭ ‬Расколотая цивилизация:‭ ‬Научное издание.‭ ‬М.:‭ ‬Наука,1999‭ ‬г‭) ‬деп түсіндіруге шақырады.‭ ‬1983‭ ‬жылы ... ... ... ... ... ... нарықтарының бір арнаға қосылуы бұл жаһандану‭» ‬деп анықтама берді.‭ ‬Гарвард бизнес мектебінің кеңесшісі К.‭ ... ... ... енді үш ... ... ... ... ‬өзара тәуелділігінің арқасында жүреді‭» ‬деп тұжырымдаған,‭ ‬сондықтан‭ «‬жекек мемлекеттердің экономикалық ұлттылығы жөнсіз‭»‬,‭ ... ... ... ... ... жаһанды фирмалар атқарады‭»‬.‭ ‬Сонымен қатар жаһандану сөзі алдымен экономика ғылымы саласында дүниеге келген.
‎ ‏М.Элброу ... ... ... жер ... ... халықтардың басын біріктіріп,‭ ‬жаһанды немесе бүкіләлемдік қауымдастықты құратын барлық ... ... ... ‬жаһандану бұл бүкіл Әлем құрылымдарын,‭ ‬мәдениеттерін және институттардың өзара байланысына алып келетін процестер.
‎ ‏Бүгінгі жаһандану дәуірінде өркениеттің замануи жетістіктерін бойымызға қабылдай ... ... ... ... де ... ... ... мақсат ұлттың өзіндік келбетін,‭ ‬дәстүрін,‭ ‬дінін сақтау мен дамытуға жол ашу.‭ ‬Себебі Рухы биік ел ғана ... ... ... ... сақтап қала алады.‭
Ең алдымен жаһандану кезеңінде ұлттық идея,‎ ‏ұлт мәселесі қалай,‭ ‬қандай деңгейде қарастырылуы тиіс ... ... ... ... ... бір.‭ ‬Екіншіден,‭ ‬ұлт әлеуметтік мәдени парогрестің бас субъектісіне,‭ ‬қозғаушы күшіне айналған сайын қауымдастық сыртқы ақпараттық және техникалық факторға ғана емес,‭ ... этно ... оң ... ... ... ... ... бейімділікке іштей дайын тұрады ма деген сұраққа жауап таба білуіміз керек.‭ ‬Ойландыратын үшінші нәрсе:‭ ... ... ... ... ‬әлеуетті тәжірибені орнықтыру этникалық және этносаралық қатынастарды реттеу саясатында,‭ ‬ұлттық ерекшелікті сақтау ... мен ... ... қолдау таппақ.‭ ‬Бұл қағидалар тәуелсіздіктің нұсқасы,‭ ‬идеяны ұластырудың тірегі.‭ ‬Нұсқа бітімде,‭ ‬тірек бірігуде.‭ ... ... ... ... ... ‬Түптей келсек,‭ ‬пікірталасқа концепция,‭ ‬теориялық негіз жетіспейді.‭ ‬ХХІ ғасырда саяси әлеуметтік ... ... ... ... ... қозғалыстардың саны артуда,‭ ‬ықпалы еселеуде.‭ ‬Саяси айналымдағы қоғамдық күштер мен қозағлыстар әр елдің әшкі жағдайларын және ... ... ... қалыптастырып,‭ ‬олардың өзгеру қарқынын жаңғартуда.‭ ‬Түрлі бастамалардың нәтижесі қандай,‭ ‬олардан күтеріміз не‭? ‬Қалай демелік,‭ ‬ұлттық фактор ... ... ... және ... ... ... ‬бірақ айқын ықпал етуде.‭ ‬Мүны бірде заман ерекшелігі,‭ ‬бірде қоғамдық саяси қарым қатынастардың өзара тәуелділігі деп жатамыз.‭
Өзара түсініскендер ғана ... ... ... ... ... ... және көтермелейді.Ұлттық идеяның обьектісі жалқы емес,‭ ‬және бір куйде болмайды.‭ ‬Қоғамға байланысты адамның еркі мен ... ... мен ... ... байланысты-билік,‭ ‬меншік және басқару мәселес‭; ‬халыққа байланысты татулық,‭ ‬ынтымақтастық,‭ ‬бітім‭; ... ... ... ... ... ұлттық идеяның бастауларын және тетіктерін‭ ‬құрайды.Осындай тураралық пен төрелікті кім айта алады деген ой пікір ... ... ... лайықты тұрақтық,серіктестік,әріптестік және кәсіптік қасиеттер болмаса,‭ ‬онда ұлттық идеяның өмірлік қуатын ұғу екіталай ... ... ... пен ... ... ... ... ұйыстыру-саяси‭ ‬-‭ ‬әлеуметтік‭ ‬тұрғыдан алғанда міндет.‭ ‬Ұлт қоғам мен мемлекет арасындағы өзара байланыстың тетігі ғана емес,‭ ‬кепілдігі болғанда ... ... ... ... ... пен ... тұтастықтан,‭ ‬рухани келісім мен серіктестен,‭ ‬саяси адалдық пен мемлекеттік қызметтің тиімділігінен құралады.Осы қоғамдық ... ... де,‭ ... де біртектілікте икемделмейді.‭ ‬Оның үстіне ұғымдық және‭ ‬ұжымдық деңгей әлеуметтік әріптестіктің ... ... ... ‬Өйткені өз ұлтын мақтан тұтатын немесе өз ... бей жай ... ... ‬азаматтар баршылық.‭ ‬Қай тұлғаның немесе топтың ... ... ... ... ... ... ... ажырата алмау да-‭ ‬жарымжандылық.‭ ‬Қазіргі заманда ұлттар көп.‭ ‬Олардың идея туралы көзқарастары алуан.‭ ... ... ... ... ... ... не ... ілгері дей аламыз‭? ‬Көзқарастағы дәйектілік жетіспегенде көпірме сөзге ұрынушылық жиілейді.‭ ‬Дәйексіздікте кунделікті ... пен ... ... уйлесе бермейді.‭ ‬Ұлттық идеяның жаңарған мән-жайын дұрыс түсіну үшін арнайы білім,‭ ‬әдістемелі дайындық,‭ ‬ең бастысы патриоттық сезім мен сенім ... ... ... дер ... көп болып қолдау керек.‭ ‬Содан ұлттық идея туралы тусінігіміз,‭ ‬көзқарасымыз,‭ ‬қолдауымыз әзірге әрқалай.‭ ‬Дей тұрсақ та,‭ ... ... ... ... ... тұрғыдан артуда.‭ ‬Өкінішке орай оның деңгейі туралы ой-‭ ‬пікірлері сараптау жұмысы кенже қалуда.Бүгінде қандай ұлттық идея ықпалды,‭ ‬оның қайсысы ... және ... ... ... ... ... мен әлеуметтік мағынасына үңілелік.‭ ‬Идеяны,‭ ‬бірде рухани бастама,‭ ‬инициатива түрі деп ... ... ‬Ал ... ... ... ұлттық мәдениет,‭ ‬ұлттық мудде,‭ ‬ұлтқа қоғамдық бетбұрыс қарайды.‭ ‬Содан ұлттық идея қоғамдық дамудың ... ... ... ... ‬ұлттық мудденің бағдарына тәуелді,‭ ‬солардан ұйытқы табады даген тоқтамға тұрақтаймыз.‭ ‬Айтпағымыз,‭ ‬қоғамдық өмірдің қозғаушы куштері ... және ... іс-‭ ... ... ... ... ... идеясы маңызға ие болып,‭ ‬оның мағынасына арта қындаған сайын елдің ұлттық идеясы маңызға ие болып,‭ ‬оның мағынасы арта туседі.‭ ... ... ... ... ‬көптен,‭ ‬қолдау мемлекетке сырттан‭ ‬басталса да,‭ ‬олар бірін‭ ‬-бірі толықтыруы шартт.‭ ‬Осыдан ұлттық идея табиғатынан күрделі болуына-‭ ‬ұлттық сана ... ... ... ... ... ... ... тоғысуы себепкер демекпіз.‭ ‬Демеулік-‭ ‬осы құрамдас‭ ‬дәнекерліктің іштесуінде.‭ ‬Біз осы құрысдылық құндылықтардың функционалды қызметтерінің‭ ‬бірін-‭ ‬бірі толықтыруын ... ... ... ... ... ... мен саясат саласында,‭ ‬ниет пен әрекет арасында үлкен алшақтық жалғасып жатқанын жасыра алмаймыз.‭ ... ... ... ... да,‭ ... ‬әлеуметтік‭ ‬және‭ ‬гуманитарлық көзқарастың да өзекті мәселесіне айналуда.‭ ‬Ұлттық идеяның ... рөлі ... да,‭ ... ... ... ұғымы,‭ ‬категориясы ретінде жүйелі,‭ ‬арнайы зерттеу баяу журуду,‭ ‬кешіге қолға алынуда.‭ ‬Ұлттық идеяны қамтитын,‭ ‬қолдайтын куш өандай‭? ‬Қолдаушы куш ... ... ба,‭ ... пе,‭ ... топ па,‭ ... жеке тұлға ма‭? ‬Байыбына барсақ,‭ ‬а)философиялық тұрғыдан ойлайтындар,‭ ‬б‭) ‬ойдың ... ... ... ... қолдана білетіндер,‭ ‬в‭) ‬танымның‭ ‬теориясын жалғастыратындар,‭ ‬г‭) ‬әлеуметтік мәдени орта мен адамның байланысын жандандыратындар,‭ ... ... ғана ... ... ... ... ашты,‭ ‬оның әлеуметтік‭ ‬мазмұны мен рөлін көрсетті.‭ ‬Оларға сауаттылық,‭ ‬сабырлық,‭ ... ... ... ... бұл аяда рефлексивті,‭ ‬ретроспективті қызметін көрсетеді.‭ ‬Осыдан‭ ‬мынандай тұжырым туындайды:‭ ‬Ұлттық идеяға деген мұқтаждық төрт тұрғыдан:‭ ‬талғамдық ұстанымынан,‭ ... ... ... ... ... ... әрқалай және өзара үйлесімділікке білінеді.‭ ‬Бұдан ұлттық идея мәдениетінің‭ ‬турлі көріністерінің жиынтығы және ... ... ... ... ... ... проблемасы демекпіз.‭ ‬Ұлттық идеяның қызметі арқилы,‭ ‬анықтамасы көп,‭ ‬түсінігі жалқы бола бермейді ... ... ... ... жетілуіне керағар қағидалар қалқып шығады.Ұлттық мәдениеттің тетігі‭ ‬-‭ ‬тілдің,‭ ‬ділдің дәстурдің рухани қазынасында,‭ ‬оның тұлғалық,‭ ... ... ... қызметі мен ықпалын көтермелейтін демеуліте.‭ ‬Идеяға деген әулеметтік демеулік-‭ ‬мотивті жуйе,‭ ‬мәдениетті ... және ... ... ... ... ұйытқы.‭ ‬Ұлттық идеяның мотиві елдік өмірдің мәдениетін ұйымдастыру барысында,‭ ‬оның өзекті мәселесін шешу бағытында жуйеленеді.‭ ‬Жетістік ұлттық идеяны ... ... ... ... ... шоғырланған әрекетен жағымды жалғасын табады.‭ ‬Бұл-‭ ‬өзіндік серпіліс.‭ ‬Ұлттық мәдениеттің мотивтік өлшемінен шынлық табиғатын,‭ ‬қоғамдық‭ ... ... ... ... ... пайымдаймыз.‭ ‬Ұлттық идея адамның әлеуметтік-‭ ‬мәдени ортаға бейімделу ... мен ... ... ... ... мен ... ... алған идея әсерлі танымда жалғасын да,‭ ‬әлеуметтік ... ... де ... ... күрделі тарихи жағдайдан тәуелсіздігі жас Қазақстан қалай шығуда‭? ‬Қазақстан хадықтық құндылықтардың‭ ‬жүйесін қабылдай ... ... ... ... ... ... ... жарастықтың негізіне және құралына айналдырды.‭ ‬Мемлекетаралық келісімдер мен құқықтық нормативті құжаттар ел мен ... ... ... ... ... ... түйістіріді,‭ ‬Көп мемлекетте өзара түсіністік басым болса,‭ ‬онда ұлттық идея адамдардың ... ... ... ... ... әлеуметтік тетікті құрайды.‭ ‬Ол үшін қарым-‭ ‬қатынасқа араласқандар өз міндеттері мен жауапкершілігін жақсы білуі,‭ ‬оларды дұрыс ... ... ... ... ... ... ‬өзінің азаматтық борышы мен қоғамдық сураныстың өтуінен шыға білуі абзал.‭ ... ... ... ... ... де,‭ ... да бола ... ‬Ұлттық мемлекеттегі адам еркіндігі мен құқығын‭ ‬қорғау рухани сенімге негіз,‭ ‬ал қоғамдағы тыныштық пен ... ... ... ... ... ... ... үшін қандай идеялық бағдарды қалаймыз немесе таңдаймыз‭? ‬Әрине,‭ ‬өазаөтың мәртебесі мен белсенділігін көтеретін ұлттық дәстүр мен ... ... ... ... мен ... ... қоғамдық қажеттілікпен үйлесе алады‭? ‬Түйінді мәселе,‭ ‬осында.‭ ‬Азаматтықтың еркіндігі мен құқығын қорғап,‭ ‬есті іс әрекетін қолдайтын мемелекеттік ... ... ... ... ... ... ‬Сабақтастыққа қандай сураныс керек‭? ‬Стратегиялық бағытты ұстаған елден,‭ ‬ұлттық мүддені тұстаған қайраткерден интеграциялық бастаманы күтүге болады.‭ ‬Интеграцияға ұмтылыс ... ... ... ... ... ... арттырады,‭ ‬басты бағдардан ауытқыза бермейді.‭ ‬Мұндай бағыттан күтеріміз-‭ ‬өзара түсіністік пен жасампаз әріптестікке‭ ‬қызмет ... ... ... ... ... түсу.‭ ‬Рухани қазынаның қуаты-‭ ‬ұлттық құндылықты қастерлеуде және пайдалануда.‭ ‬Қысқасы,‭ ‬туған елдегі оңтайлы,‭ ‬қолайды,‭ ‬қонымды үрдіс пен ... ... ... ... ... ... өсіп ... халықтың тоқтамы мен үміті,‭ ‬елдікті ту ететін еркіндік пен естіліктің есесі.‭ ‬Өз елін өркендететін халықтың ... ... ... ... ... қозғаушы күшін ұлт дейміз.‭ ‬Ұлт-‭ ‬мемлекеттің мәртебесін көтеретін,‭ ‬қуатын арттыратын әлеуметтің әлділігі.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Қазақтың атаменкеніндегі елдігін сақтап қалған құпиясы-‭ ‬осы аталы дәстүрде.‭
Сонымен қатар Жаһандануға қарсы қоя алар ... ... бірі ұмыт ... алаш идеясы бола алады.‭
Алаш‭ ‬-‭ ‬әлем қазақтарын‭ ... ... сана ... ... айтсақ,‭ ‬Конституцияны Ата заң дейміз,‭ ‬сол сияқты Алаш ұғымы қазақ үшін Ата ұғым болып қала‭ ...... ... жылдардан бастап бері Алаш мәселесіне барып жүрген‭ ‬тарихшылар қауымы.Олай болуы заңды да.‭ ... ... ... негізгі тірегі.‭ ‬Оны ешкім де терістемес.‭ ‬Бірақ Алаш мәселесін деректанц аясында ... ... ... ... ... ... ... ‬деңгейге түсіреді.‭ ‬Ал Алаш идеясы мәселесіне келсек,‭ ‬қандай да бір идея мәйектенеді,‭ ... ие ... ... танымдық ізденісті талап етеді.‭ ‬Алаштанушы ғалым Мәмбет Қойгелдінің философтар,‭ ‬әлеуметтанушы Алаш мәселесіне мойын бұрмай отыр деп атап айтуы орынды.‭ ‬Бұл ... ... ... ... ... қажеттілігін сезіну деп қабылдаған жөн.
Шындығында Алаш түсінік деңгейіндегі ұғым емес,‭ ‬таным деңгейіндегі ұғым.‭ ... ... ... ... ‬мәдени таным,‭ ‬әлеуметтік таным,‭ ‬саяси таным болып салаланып қарастырыла бастады.‭ ‬Осы танымдар жүйесі ... ... ашып ... ... ... танымындағы‭ ‬ең қасиетті метаным екенін оның этимологиясы айқындайтынын,ежелгі түрік сөзі‭ «‬бауырластар,‭ ‬қандастар,‭ ‬туыстар‭» ‬деген мағынада екені,‭ ... ... ... ... ... ... ... белгілі.‭ ‬Алаштың ұранға айналған дәуірлі кезеңі тарихи санада ... ‬Ал ұран ... ... негізделеді.‭ ‬Рух‭ ‬-философиядағы негізгі ұғымдардың бірі.
Алаштың танымдық жүйесін еркін танып барғандар әдебиеттанушы ғалымдар болды.‭ ‬Алаш мәселесіне отанлық әдебиеттану ғылымының рухы ... ... ... ... ... әрі ... ... бірер мысал келтірер болсақ,‭ ‬академик Рымғали Нұрғали‭ «‬Алаш‭» ... ... ... қана ... ... оған өзі ... ... кіріскен.‭ ‬Сөз өнеріндегі Алаштың орны туралы зерттеулер жазған,‭ ‬тіпті жақында жарық көорген өарымды зерттеуін‭ «‬Алаштың басты кітабы‭» ‬деп атаған.‭ ‬Ғалым‭ ... ... ... ... ... отыр.‭ ‬Осы зерттеуінде автор Алаш қайраткерлерін Ұлы толқын деп ... ... ... Тілешовтыің іргелі зерттеуін‭ «‬Алаштың жолы‭» ‬атауы кездейсоқ па‭? ‬Автор осы зерттеуінде‭ «‬Алаш тағылымы өз ... ... ... ‬,‭ ... қана ... мәні бар ... ... қозғалысы ұлттық идеядан бастау алған,‭ ‬ұлттық‭ ‬дүниетанымға нәр берерлік,‭ ‬дәстурлері өміршең,‭ ‬тәлімі терең тарихи рухани құбылыс‭» ... ... ... ... ... ... қарастырмай,‭ ‬ұлттық дүниетанымға нәр берерлік биіктен қарастыру мәселе ретінде қойылған.‭ ‬Ұлттық философияға ... ... ... әдебиеттану саласында‭ «‬Алаш әдебиеті‭» ‬деген көркемдік таным ғылыми айналымға енді.‭ ‬Әрине,‭ ‬оның дәуір-‭ ‬кезең,‭ ‬стиль поэтика,‭ ... ... ... ... ... ... ... басым бағыттары.
Алаштың таным мәселесіне келгенде,‭ ‬әлем қазақтары рухани тұтастық мәселесінің мәні ... ... ... ... ... ... идеологиясының шырмауында болғанда Шығыс Түркістан,Туркия,Еуропа өазаөтары Алаш танымының шырақшасына айналды.‭ ... Алаш ... ... ... ... біртұтастыұ қажет.
Осы біртұтастық танымды болашақта қазақ философиясының арналы саласы,‭ ‬метағылым‭ ‬Алаш философиясы көтеруі‭ ‬қажет.‭ ... ... неге ... деп ... ‬соған тоқталып өтпекпін.‭ ‬Ғасырдың аяғында ғылым философиясы басым бағытта дамып,‭ ‬салалық ғылымдардың ортақ ... ... ... ... ... нәтижелерге жетті.‭ ‬Тарих,‭ ‬әдебиеттану,‭ ‬әлеуметтану,‭ ‬ мәдениеттану‭ ... ... ... ... жүйеленіп Алаш‭ ‬философиясында ұлттық таным феномені ретінде қарастырылуын тәуелсіздік санасы талап етіп отыр.
Оған бір ... ... ... ... ... оқу ... магистранттар мен аспиранттарды оқыту бағдарламасына‭ «‬Ғылым философиясы мен тарихы‭» ‬енгізіліп оқытыла бастауынан ... ... ... ‬Ғылым философиясы екі деңгейлі мәнге ие,‭ ‬бірі арнайы ғылыми,‭ ‬екіншісі жалпыфилософиялық мәселелері мен жалпыфилософиялық мәселелерін де ... ... ... жаңа ... ... етіп қоюы қажет.
Жалпы қазақ философиясы тарихын,‭ ‬ондағы тарихи-философиялық процесті зерттеу XX ... ... ... ғана ... ... ... алына бастады.‭ ‬Бүгінгі күнде қазақ философиясының тарихын кезеңдеу үш кезеңге бөлініп қарастырыдып жүр:‭ ‬түркі дәуіріндегі‭ ‬философиялық‭ ‬ойлар,‭ ‬ақын-жыраулар философиясы тарихы мәселесінде ... ... ... ... ... ... ‬мәдениетте,‭ ‬тарихта,‭ ‬саясатта,‭ ‬әлеуметтануда,‭ ‬ғылымда айқын көрініс тапты.‭ ‬Бірақ соны қазақ философиясының басым бағыты ретінде зерттеудің методологиясы айқындалмай,‭ ‬ғылыми концепциясы ... ... ... ... ... ... шығармадағы орыстың ұлттық характері мәселесі,‭ ‬философиясында орыстың ұлттық дүниетанымы басым бағытта зерттеле бастады.‭ ‬Бүл сол елде соңғы он‭ ‬-‭ ‬он бес ... ... ... тынысынан айқын байқалады.
Ұлттық танымдағы ізденістер өз кезегін тосып тұр.‭ ‬Сол ізденістің бірі‭ ‬-‭ ‬Алаш философиясы мәселесі.‭ ‬Алаш философиясы Қазақстан өркениетін ... ... ... ... қазығы болуы тиіс.‭ ‬Жаһандану үдерісінен біз осындай ... ... ... ... ... жаһандану үдерісінің мәдениетке деген сокқысын азайтуға мүмкіндік туады.
Бүгінгі күндері‭ «‬еуразиялық ... ... ... ұғым ... ... географиялық қана емес,‭ ‬мәдени және демографиялық тұрғыдан да ... нақ ... ... ... тарихи фактіні ескерусіз қалдыруға әсте болмайды.‭ ‬Ғаламдастыру процесі әр ... ... ... мен ... ... ... енгізумен қатар,‭ ‬Батыс мәдениетінің жергілікті дәстүрлерге қарай бейімделуін де туғызады.‭ ‬Осындай ... ... және ... ... ... сақтап қана қоймай,‭ ‬гүлденуге,‭ ‬дамуға мүмкіндік алады.‭ ‬Ғаламдастыру жергілікті мәдениеттен көзсіз бағынуды талап ... ... өзге ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады.‭ ‬Егер бұл талап сақталмаса,‭ ‬оны ғаламдастыру ... ... ... ... мен ... оркениетіне бейімділік танытуымыз керек,‭ ‬бірақ оған ұлттық мүдде түрғысынан сақталуына ... ... ... бұл ... бізбен біздің мүддеде емес,‭ ‬өз мүддесі тұрғысында байланыс жасайды.‭ ‬Әлемідік деңгейде жүріп жатқан ғаламдану процесінен қорғанудың мүмкін еместігін ... ... ... оның тек ... ... ... ... жақтарынан бойымызды аулақ салуға‭ ‬ұмтылғанымыз жөн болмақ.‭ ‬Ал,‭ ‬жағымды,‭ ‬жағымсыз қырлары дегенге келсек,‭ ‬жағымды жағы‭ ‬-‭ ... ... ‬ел ... ... жатқан инвестиция,‭ ‬өмірдің барлық саласында біздің тірлігімізге ... ... ... ... ... ... ‬Қазақтар қазіргі ғаламдастырушылар көтеріп жүрген жалпы адамзаттық,‭ ‬рухани,‭ ‬әлеуметтік кұндылықтардың негізін қалаған халықтардың бірі,‭ ‬оған тарихи ... аса ... ... ... куә.‭ ‬Ал,‭ ‬жағымсыз қырлары‭ ‬-бұл ғаламдастырудың ұлттардың,‭ ‬дәстүрлерді ортақтастыруға деген ұмтылысы мәселен,‭ ‬ұлттық мәдениетке жат өнер ... мен ... ... ... ... ... сай емес қоғамдық,‭ ‬саяси,‭ ‬діни көзқарастардың дендеп ... ... ... түптің тібінде ұлттардың қайыршылануына,‭ ‬олардың этникалық құлдырауына,‭ ‬коррупцияның күшеюіне,‭ ‬жан-жақты білім алуға шектеу қоюға ... алып ... ... ... ‬дүниежүзілік қауымдастық мәнін ғаламдастырумен шатастыруға болмайды,‭ ‬бұл ... екі ... ... ... ‬-ортақ тіл табысу,‭ ‬тығыз байланыс жасау деген ұғымға келсе,‭ ‬ғаламдастыру‭ ‬-‭ ‬әлеумеігтік саяси,‭ ‬экономикалық‭ ‬процестер дамуының қоғамдық,‭ ‬рухани ... ... асу ... ... ... ұғым.‭ ‬Жалпы,‭ ‬демократия мен өркениет ұғымдарының екеуі де ұлттық құндылықтардан бастау алады.‭ ‬Бұл екі ... да ... ... ... ... болмағанын аңғару қиындық тудырмайды.‭ ‬Соның дәлелі‭ ‬-‭ ‬ең ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі ең демократиялы ел болды.‭ ‬Ал бұл кезде ... ... ... ... өңі ... түсіне де кірмеген еді.‭ ‬Біз қазір үлгі тұтып жүрген Жапония‭ ‬1945‭ ... ... ғана ... ... құра ... ‬Америка тіпті‭ ‬1960‭ ‬жылдарға дейін нәсілшілдік зобалаңнан құтыла алмаған.‭ ‬Оқымыстыларға қазақ жұртының ұлттық дәстүрінде Еуропа халқының ... ... ... ... ... мол ... басы ашық,‭ ‬дау туғызбас мәселе.‭ ‬Оған қазақтардың мұсылман дінінің өзін ... ... ... ... ... ... сәйкестендіріп қабылдағанының өзі куә.‭ ‬Осы орайда біз қазақ мәдениетінің болмысын сақтау үшін,біріншіден,‭ ‬Қазақстандағы мәдениетті жандандыру мен ... ... ... деңгейде құрылған концепция жасауымыз керек дер едік.‭ ... ... ... заңның баптарына енгізу қажет.‭ ‬Міне сонда ғана мәдениетіміздің шырышын бұзбай сақтап,‭ ‬оны бұзатындай жағдайларға,‭ ‬мәселен ... ... ... ... қоя алар ... ‬Ең ... ... қазақпын,‭ ‬қазақ ұлтының азаматымын деген әрбір жанда ұлттық ... ... ... ... ... ... жаһандануға қарсы тұруға бұл аталған рухани дүниелерде аздық етеді.‭ ‬Ең алдымен ұлттың ұлт ретінде қалуына себеп болар ... оның ... ... ... ... да.‭ ‬Өз асағанын өзі де өзге де тұтына алатын бәсекеге қабілетті тауар өндіре алуында.‭ ‬Ал біз қазақ,‭ ‬әлемдік ... ... төл тума ... бар ... ... ... ‬немен дәлелдейміз‭? ‬Жасырып қайтеміз,‭ ‬бізде шикізаттан басқа шетелге мақтанатын түгіміз ... ... ... ... ... ... ... жатқан ұлтпыз деп ақталармыз.‭ ‬Еуропа философтарында:‭ «‬Ұлт деген кім‭?» ‬десе,‭ ... ... ... салатын халық‭» ‬деген түсінік бар.‭ ‬Олай болса,‭ ‬Астананы салып,‭ ... ... ... ... біз де жасадық.‭ ‬Бірақ ұлт болу үшін тағы не ... ... бір ... ‬-‭ ... ... бар ... ... ұлт деп мойындайды‭» ‬делінген.‭ ‬Бізде сол бренд әлі жоқ.‭ ‬Егер болса,‭ ‬бренд тауарымыз арқылы бүкіл әлемге танымал болар едік.
Бұл пікірмен ... ... ... онда ... ... беделі,‭ ‬жақсы аты‭ (‬имиджі‭) ‬оның өндіретін тауарларымен де өлшенетіні анық,‭ ‬ал ол өлшем ұлттың халықтар арасындағы орнын,‭ ‬беделін ... ... ‬Ол ... сыра ма,‭ ... па,‭ ‬қазы ма,‭ ‬компьютер ме,‭ ‬автомобиль ме,‭ ‬онда тұрған ... ... ... ұлт ... ... иесі ... ықтимал.‭ ‬АҚШ-та жасалған авиалайнер десе,‭ ‬кинофильм десе,‭ ‬оған сұраныс барлығына күмән ... ... ... ... ... ... ‬сол швед‭" ‬деп жауап береді,‭ ‬шведтер‭ "‬Қазақ кім‭?" ‬деген сұраққа біз ... ... алға ... ‬ал ... ... ... ... жоқ.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬қазақ сияқты халықты белгілі бір санаулы өндіріске ғана бейімдеп,‭ ‬әлем елдерін ... және ... деп ... ... ... ... етіп ... ‬тауар өндіре алмайтын кемшін ұлттардың сұранысын қанағаттандыру‭ ‬-‭ ‬көнеден келе ... ... ... ... шығарған мемлекеттің тауары мен бірге оның тарихы,‭ ‬дәстүрі,‭ ‬ұлттық мәдениеті ... ... ... жол ... ... оны ... ... төреші болушылар да‭ "‬алтын миллиард‭" ‬елдері.‭ ‬Жөн сілтеп ықылас көрсететін де‭ ‬-‭ ‬жаһанданудың қозғаушы моторы‭ ‬-‭ ‬Батыстың қаржылық,‭ ... ... және ... да компаниялары.‭ ‬Сонымен,‭ ‬біздің жас мемлекетіміз жаһандану тұсында өз тауарымен танылмайынша,‭ ‬бәсекеге ... ... ... ене алмайтыны белгілі.‭ ‬Әрине,‭ ‬бұл мақсатқа жету экономикалық,‭ ... ... ... ‬бүгінгі заманғы технологияға қол жеткізумен қатар,‭ ‬ұлтттық психологияның жаңа заманға бейімделуіне де байланысты.
Социалистік жүйенің ... ... ... кейін күйреуінің себебін зерттеулер социализмнің қоғамның табиғатына қайшылығынан,‭ ‬оны идеологияның ырқына көңдіруін,‭ ‬саясатқа ... ... ... ... бойы адамдар санасына қанағатшыл,‭ ‬масылдық психология сіңірілді.‭ ‬Жаһандану заманында сол ... ... ... тағы да заман көшіне ілестірмей,‭ ‬соңына қалдырып қою қаупі бүгін көптеген ТМД елдерін ойландырады.‭ ‬Себебі,‭ ... ... ... өрши ... ... ‬талас,‭ ‬мемлекеттер тіпті жауласуға дейін барып жатыр.‭ ‬Уақыт іске жан-тәнімен берілуді,‭ ... ... етіп ... ‬Не ... ... да ... пайдалану,‭ ‬шығынды азайту,‭ ‬ақшаны тиімді жұмсау,‭ ‬мемлекет экономикасында,‭ ‬үй тіршілігінде де ысырапқа жол ... ... ... іске үйір ... ғана ... ... жанымның садағасы,‭ ‬жаным арымның садағасы‭" ‬дейтін қазаққа ақша,‭ ‬дүние аса ... ... ... ... да байлықты қолдамады.‭ ‬Қазақтар үшін байлық құндылықтан гөрі сын болды.‭ ... қой ... ... ... ... ‬Ал ... мен ... еңбек пен байлыққа зор мән береді.‭ ‬Америкалықтар‭ "‬біз әлемдегі ең дәулеті‭ ‬тасқан ұлт қана емеспіз,‭ ‬сондай-ақ ... ... гөрі ... ... ... ... ... жарқыраған жігіттеріміз бәсекелестікте өлімге бел байлап,‭ ‬өздерін ақақшаның құлы болуға қияды‭"‬.‭ "‬Бң ... шар ... ‬-‭ ... ... ... ... ‬Еңбек пен ақша олар үшін егіз.‭ ‬Біздің халық тым қанағатшыл,‭ ‬жаманнан жоғары,‭ ‬жақсыдан төмендеу дегендей өмірге бейімделген.‭ ‬Әсіресе,‭ ... ... ... ... да ... ... ... ‬қолда барға риза.‭ ‬Қарапайым қазақтың бірқатары байлыққа да,‭ ‬байларға да үлкен күдікпен ... ... тек ... ... қол ... ... деп есептейді.‭ ‬Одан қалса пара алып,‭ ‬жемқорлық жолмен,‭ ‬басқа да ұрлық жолдармен жетуге болады деп ойлайды.‭ ‬Оларды еңбекқор,‭ ‬ізденгіш,‭ ‬дарынды,‭ ... жолы ... ... да бар деп ... қиын.
Енжарлық пен селқостық елде әлі басым,‭ ‬тіпті ауласындағы қосалқы,‭ ‬бүгін тіпті негізгі күнкөрісіне айналған шаруашылығына,‭ ‬мүлігіне немкетті қарайды.‭ ... ... ... да ұят деп ... ... ‬демейді,‭ "‬алды‭" ‬дейді.‭ ‬Сонымен бірге,‭ ‬ауыл халқы аңқылдаған адал,‭ ‬ашық.‭ ‬Көбі икемді ... тек ... ... ... ауыртпалыққа да шыдай береді.‭ ‬Бірақ,‭ ‬бұл‭ ‬-‭ ‬ойланатын жағдай.‭ ‬Соғыс,‭ ‬одан кейінгі жылдардағы халықтың төзімділігі түсінікті,‭ ‬ал бүгін адал еңбек ... ... ... табыс табуға мүмкіндік бардағы шүкіршілік енжарлық демей немене‭? ‬Елімізде‭ ‬100‭ ‬мыңдаған адам жұмыссыз жүргенде,‭ ‬жұмыс күшінің сырттан ағылып ... ... ... түскен қаржының шетелге асуы қазақтың жұмысқа мойны жар бермейтіндігінен екені де белгілі.‭ ... бір ... ... ... ... де байқалады.‭ ‬Орыс философы А.А.Зиновьев‭ "‬русский народ‭ ‬...‭ ‬еще и безалаберный,‭ ‬вздорный,‭ ‬может ... ... ‬Да ... все к ... матери‭!" ‬-‭ ‬деп бүлдіреді деп сескенеді.‭ ‬Біз енжарлықты,‭ ‬селқостықты кейде тұрақтылыққа балаймыз.
Қазақта кедейлігіне қарамастан,‭ ... ... ... ... кең ... ... ... бүгін оған алаңдаушылық бар.‭ ‬Кейбір зерттеулер бойынша,‭ ‬халықтың‭ ‬60‭ ‬пайыздан астамы дәрі-дәрмек алуды кейінге қалдыра береді.‭ ‬Бірақ алды-артын ... ... ... деп тыраштану,‭ ‬мақтаншақтық кең етек алған,‭ ‬тіпті қарызға батса да той жасау әдетке айналған.‭ ‬Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарау.
Жаһандану заманында қазақтық дәстүрімізді сақтай біліп,‭ ‬Батыстың кейбір қағидаларынан үйренуге тура келеді.‭ ‬Қазақты дарақы мінезден арылту,‭ ‬қайта ... ... ... ... жас ... ... өз ... табыс табуға,‭ ‬іскерлікке бейімделуде.‭ ‬Ақшаны мақсатқа сәйкес орынды жұмсау,‭ ... ... ... ‬еңбекті қасиет тұтатындар енді көбеюде.‭ ‬Байыған топтың,‭ ‬жаңа әкімшілік элитаның,‭ ‬кейбір ... ... ... ... әңгіме.‭ ‬Олардың біразы Батыс құндылықтарын бойларына сіңірмей толыққаңды адам болу қиын деген ойды ұстанады.‭ ‬Оларға ... ... ... да ... ... ... адамдық мәртебені есеп-шотындағы қаржысымен өлшейді.‭ ‬Ұлттық мүддеге бейжай қарамайтын орта тап және ортадан төмендегілер.‭ ‬Олардың ... ... ... жетілдіру,‭ ‬жұмыспен қамтамасыз ету‭ ‬-‭ ‬тілді қастерлей,‭ ‬ардақтай отырып,‭ ... ... ... ... ... ... деген сенімді қалыптастыруға ерекше күш салғанын аңғарамыз.
Жаһанданудың тілдегі көрінісі қалай болуы мүмкін деген сауалға жауап беру ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерге көз жүгіртуге тура келеді.‭ ‬Сонда ең алдымен айтарымыз ол‭ –‬Ғабеңнің,‭ ‬Ғабит Мүсіреповтің сөзімен бейнелеп түсіндіргенде:‭ “‬Біз‭ ... ... ... ... ... ел ... ... таңбаларын санап өскен елміз‭”‬.‭
Бұл не деген сөз‭? ‬Бұл‭ –‬көптеген ... бойы өз ... ... ... ... бар ескі дәуірлерден келе жатқан ежелгі жұртпыз,‭ ‬өркениеттің көсем келбетін жасаған ... ... ... ... ... ... ... халқымыз ұшы-раған репрессияға қазақ тілі де ұшырады.‭ ‬Тілге ... ... мен ұлы ... ... ой-пікірлері ұлтымыздың қолына кейін тиді.‭ ‬Мәселен,‭ ‬А.Байтұрсынов,‭ ‬М.Дулатов,‭ ‬Ж.Аймауытовтың құнды пікірлері мен еңбектері халыққа‭ ‬олар ақталған соң тиді.‭
Тілші ... ... ... ... ... мен ... ... ұлттардың ойшылдары ұсынған көзқарас-тардан кем емес еді.‭ ‬Бірақ ол халыққа,‭ ‬одан әрі ... ... ме‭? ... ... ... бәрі тоталитарлық режимнің қазақ тіліне салған тұсауынан болды.‭ ‬Айта берсек,‭ ‬мұндай мысалдар көп.
Соған‭ ... ... ... ‬мәдени құндылықтарды сақтап,‭ ‬ұрпақтан ұрпаққа,‭ ‬ХХІ ғасырға аман алып жеткен ұлы құндылық‭ –‬тіл,‭ ‬қасиетті қазақ тілі.‭ ‬Ұлы ойшылдар тіл ... ... тану мен ... ... ... ‬қалыптастыру,‭ ‬халық ретінде,‭ ‬ұлт ретінде өмір сүрудің ... ... ... ... ... ... ... жетістік емес.‭ ‬Қазақ тілінің бұдан он жыл бұрынғы немесе бұдан бес жыл бұрнғы кеңістігі мен жағдайы қалай еді,қазір қалай‭? ‬Қазіргі ... ... мен ... қазақша әрең сөйлеп,‭ ‬өз ойын қазақша қиналып ... ... ... ... немересі қазақша әлдеқайда еркін сөйлейтін отбасын жиі кездестіруге болады.‭ ‬Бұл мәселенің басы ғана.‭ ‬Осындай күрделі кезеңдерге жаңадан қалыпты жағдайға түсіп келе ... ... ... ... ... ... ... қазір бәрімізді де‭ ‬алаңдататыны сөзсіз.‭
Егер біз қазіргі жаһандану кезеңінде тәуелсіздігімізді сақтап қалғымыз келетін болса,ең әуелі,‭ ‬тілімізді қорғай отырып,‭ ‬оның ... тіл ... ... ... ... бірдей жауап бергеніміз жөн.‭ ‬Мемлекеттік тілдің функ-‭ ‬циясы балабақшадан басталып,‭ ‬одан кейінгі білім беру сатыларының барлығында‭ ... ... ... ‬арнаулы,‭ ‬жоғары білім,‭ ‬мекемелер,‭ ‬т.б.‭) ‬жалғасын,‭ ‬сабақтастығын табуы орынды.‭ ‬Мектептер мен арнайы орта және ... оқу ... ... ... ... бөлінген сағат санын көбейтіп,‭ ‬тілді оқыту әдістемесінің сапасын арттыра отырып,‭ ‬оны жаңа технология түрлерімен ұштастыру мәселесі ... күн ... ... ... ‬Қазақ тілінің тек Қазақстан Республикасында ғана өмір сүретіндігін ұрпақ санасына ... еш ... ... тіл ғылымы мен әдебиетің нысаны етумен ғана шектелмей,‭ ‬бүкіл Қазақ елінің ұлттық сұранысы мен мемлекеттік мәртебесіне айналдыру‭ ... ... ... ... ... ... ... пен ықылас ұлттық сананың биігіне‭ ‬көтеріліп,‭ ‬жалпыхалықтық мүдде кеңістңгңне шығуы ... ... Отан ... ... ... құралы бола тұрып,‭ ‬халықаралық байланыста да өзінің мемлекеттік мәртебесін сақтауы үшін жас ұрпақтың жеке тұлғалық қасиеті мен патриоттық ... ... ... ... ұстаздық парызымыз.‭ ‬Сонда ғана қазақ тілі қоғам ... бар ... ... ... ие болады.‭ ‬Жаһандану мемлекеттердің экономикасына ғана емес,‭ ‬адамдардың ішкі дүниесіне,‭ ‬ақыл парасатына,‭ ‬ұлттық болмысын билеуге дейін қол жеткізді,‭ ‬ол тіпті ... ... ... барады.‭ ‬Бірақ,‭ ‬ол қауіптен қашып,‭ ‬оқшауланып,‭ ‬басқа мемлекеттермен байланысқа түспей бөлектенуге тағы да болмайды.‭ ‬Осы екі дүниенің ... ... ... да ... жол табу ... де ... ұлтымыздың тағдырына жазылған.‭
ҚОРЫТЫНДЫ
Адам баласы қауымдастыққа бірігіп қоғам болып мәдениеттің алғы шарттарын жасай бастады.‭ ‬Әр ... ... ... ... аймаққа тән экоөркениет құра алды.‭ ‬Шығу тегі бір болғанмен уақыт өте келе үлкен қашықтықты артқа тастаған адамзат ... ... ... ... жүйесін,‭ ‬өзіндік ойлау жүйесін өмірге алып келді.‭ ‬Міне осы тұстан бастап ықпалдасу процесі басталды.‭ ‬Мәдениеттер арасындағы ықпалдасу ... ... ... ... болсақ Жаһандану өз кезегінде тарихи дұрыс шешім болды.‭ ‬Себебі белгілі бір даму ... ... ... ... ... әсер,‭ ‬қатынас болмаса ол өркениетке құлдырау,‭ ‬жоқ болу тағдыры жазылу еді.‭ ... ... ... ... ... мәдениеттер көркейді,‭ ‬белгілі бір деңгейге көтерілді.‭ ‬Олай болса,‭ ‬қазіргі заманғы өркениеттер мен‭ ‬мәдениеттер арасындағы ... ... ... ... ... ‬Біздің ойымызша,‭ ‬бүгінгі өркениеттердің бір-бірімен тиімді сұхбатының қиындықтары алдымен бөтен мәдени үлгі өктемдігін жек ... ... ... ... ... ... ‬Батыстану мен қоғамды жетілдіру бір-біріне жақын терминдер болғанымен мағыналары әр түрлі.‭ ‬Олардың әр түрлілігі өктемдік көрсету деңгейіне байланысты.‭ ... ... ... ... ... ... түрде ене бастаған бұқаралық мәдениетті алайық.‭ ‬Бұқаралық мәдениетті Батыстың өзінде нарық туындатты және оның мақсаты пайда ... ... ... оның ... ... айырмашылығы тауар болғанында және бұл тұрғыдан алғанда оны шын ... ... деп ... ... ... қазақ қоғамы мәдениеті еш уақытта тауар деп қабылдамады,‭ ‬біздің дәстүрлі мәдениетіміз қоғамның шаңырағын ұстап тұрған діңгектердің бірі.‭ ‬Мәдениет дәстүрлі қоғамда ... ... ‬Ол ... ... ... өмір ... ‬қоғамдық құрылымдар арқылы үнемі қайта‭ ‬жаңғырып отыратын миф.
Диссертациялық зерттеуімізді қорытындылай келе,‭ ‬төменндегідей‭ ... ... ғ.‭ ... ... ... еткен мемлекеттердің,‭ ‬ондағы халықтарға осы кезеңге дейін қауіп төндірген отаршылдық саясат,‭ ‬жер,‭ ‬қазба байлық үшін соғыс я,‭ ‬болмаса ... ... ... ... емес адамдардың өз танымдарымен,‭ ‬қажеттілігімен қол жеткізген жетістіктері өздеріне соққы болып тиуде.
‎ ‏ХХ ғ.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Революция,‭ ‬адамзат баласының жер бетінен айға сапар шегуімен ерекшеленеді.‭ ‬Ғылымның қарқынды дамуын,‭ ‬қажеттіліктердің ... ... ... дүмпү‭" ‬деп бағалады.‭ ‬Расында,‭ ‬бұл құбылыстытарды жетістік деп танысақ ... ... біз атап ... өркениет,‭ ‬жаһандану ұғымдары қоғамның сұраныстарына жауап беріп қана қоймай мемлекеттің ішкі саясатына,‭ ‬ұлттық құндылықтарына,‭ ‬тілі мен дініне етене араласып,‭ ‬түпкі ... ... ...
Бұл алдыңғы қатарлы алып державалардың жаңа отарлау саясатыма әлде мемлекеттерді құртуға бағытталған жаңа ... ‬Не ... ... таңда өзге мемлекеттермен қатар Орталық Азияда‭ ‬XX ғ.‭ ‬соңында ... қол ... ... ... де қауіп төнуде.‭ ‬Дүниені дүрліктірген алып держава КСРО-ның‭ ‬күйреуі тек иық тірескен АҚШ,‭ ‬Қытай,‭ ... ... ... ... озық ... пайдасына ғана шешілген жоқ,‭ ‬сонымен қатар‭ ‬70‭ ‬жылдық ... ... ... ... ... кешкен,‭ ‬сан жылдар бойы отарлаудың мәдениетті формасын бастан өткерген өзге халықтар үшінде тиімді болды.‭
Бүгінгі таңда дін ... сын ... ... ‬20‭ ... ... ... жасадық,‭ ‬сол кезеңдегі саяси жағдаймен баға берсек өз сұрағына биліктен емес,‭ ‬өмірден жауап алар едік.
Қазақстан осы бір Батыс пен ... ... мен ... ... алып ... ... орналасқан мемлекет.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬бізге сан-салалы мәдени факторлардың әсер етуі заңды.‭ ‬Оларға біздің мемлекеттің тойтарыс беруі заңды.‭ ... олай ... ... ... ‬,‭ ‬өз төл ... біз ... ... халқы үшін аңызға айналып барады.‭ ‬Мәдениетімізді тек мейрамдарда ғана ... ... ... батыстық шайтан мәдениетке жол береміз.‭ ‬Өз тілімізді құрметтеу былай тұрсын,‭ ‬оны білу,‭ ‬қазақ тілінде сөйлеу шет тілі ... ... ... ... ... ... ... қай бағыттың ұстану керектігін халық былай тұрсын,‭ ‬билік шеше‭ ‬алмауда.‭ ‬Ата-бабамыз ұстанған дәстүрлі ... пір ... таза ... жат дейміз,‭ ‬ал таза Исламды ұстансақ төл ... қол ... ... ... тура келеді.‭ ‬Міне,‭ ‬бұл біздің елдегі шешімін таппаған парадокс.‭ ‬Сонымен қатар,‭ ‬Бұқаралық Ақпарат Құралдарында‭ ‬4-ші ... ... ... ... ... Құралдары‭ ‬4-ші билік екенін ұмытып кетсе керек.‭ ‬Халықтың мұң-мұқтажын сипаттап,‭ ‬әлеуметтік,‭ ‬тұрмыстық проблемаларды қарастырудың орнына,‭ ‬шет елдік,‭ ‬атап айтар болсақ ... ... ... ... ... ... сөз ... одан қалса,‭ ‬мәдениеттен жұрдай Голливудтық кинолармен халық санасын шырмауықша ... ... ... ... ... Батыс туралы пікірлерінде екі ұдайылық түсінік қалыптасқан.‭ ‬Бірінші топ батыс елдерінің гүлденуін алға ... ... ... ... ... қоғамдағы адами құндылықтардың жоғалып бара жатқанын көрсетуде.‭ ... де ... ... ... ... ... ... кең етек алған индивидуализм,‭ ‬сан салалы мәдениеттің түрлері,‭ ‬шоу бағдарламалар,‭ ‬киім кию стилдері біздің қоғамға,‭ ‬әсіресе ... ... ... әсер ... ‬Соның себеп салдарынан қоғам рухани жұтаңдануға бет түзеп барады.‭ ‬Тіпті батыс өз қоғамына өзі алаңдаулы.‭ ... ... ... ... ‬ғ ... елінің бастан кешіріп отырған өмірі.‭ ‬Дәл осы ізбен жүре берсек,‭ ‬жалаң мақтанышпен ... ... ... елінің жеріне бес Франция сияды‭» ‬дегендей,‭ ‬ертең жерімізде бес өзге ... ... ... кім ... ‬Қазақ халқы,‭ ‬тілін дінін,‭ ‬төл мәдениетін құрметтемейінше ел ұлт болудан қалар,‭ ‬ал ... ... ... ... ... біз үшін жай әнгіме болары хақ.‭ ‬Сан ғасырлар бойы армандаған елдікті қолдан бермесек,‭ ‬елімізді қуыршақ елге ... ... сол біз үшін ... болмақ‭!
Ал Батыстың бұқаралық мәдениеті тауар және сондықтан да белсенді,‭ ‬барлық елге тез ... ... ... пайда әкелуге тиіс.‭ ‬Батыстық бұқаралық мәдениеттің белсенді түрде басқа елдерге енуінің басқа себебі‭ ‬ ... ... ... ... ‬яғни модаға еліктеушілік сияқты өмірде жиі кездесетін әуестікте жатыр.‭ ‬Сондықтан ... ... ол өте ... еніп отыр.‭
Дегенмен бұқаралық мәдениеттің өзіне тән ерекше қасиеттері бар.‭ ‬Олар:‭ ‬әмбебаптылығы мен кең таралуға бейімділігі.‭ ‬Ол ... ... ... кезеңдегі өркениетті сұхбаттың негізгі тетіктерінің біріне айналуда.‭ ‬Бұқаралық мәдениет әлем ... ... ... ... ... ... ‬бізге түсініксіз адамдардың тіршілігін көрсетеді,‭ ‬әр түрлі мәдениеттер өкілдерінің жақындығы мен бірлігін түсінуге мүмкіндіктер ... ‬Ол ... және ... ... оның ... негізге арқа сүйенетіндігі көпшілікке күмән туғызады,‭ ‬бірақ жаһаданудың әрі қарай белең алуы бұқаралық мәдениеттің бұл қасиетін әлсіретеді.‭ ‬Тіпті,‭ ‬таяу‭ ... ... ... туындыларында азиялық және шығыстық сипат басым бола бастауы мүмкін.‭ ‬Шығыстың рухани мәдениеті Батыстың мәдениетінен кем түспейді,‭ ‬тіпті әлем туралы біртұтастанған ... және ... ... ... ... одан асып ... ‬Бұған қазіргі әлемдегі Шығыс,‭ ‬Азия философиясына деген қызығушылықтың арта түскені дәлел бола ... ... ... әлем үшін ... біртұтастық ретінде қабылдау және пайымдау білу маңызды болып отыр.‭ ... ... ... ... ... пайда табу‭ ‬көзі деп қарау,‭ ‬оны технологиялық тұрғыдан бөлшектеу жер бетіндегі тіршілікті сақтап қалуға ... ... ... ‬Шығыстың философиялық принциптері мұндай әрекетті қабылдамайды және мұндағы әрбір өмірдің құндылығы идеясы,‭ ‬зорлық жасамау принциптері жаңа экологиялық сананың ... ... ... ... және ... ... ... ‬сұхбат ашықтығы толығымен олардың даму қарқынына байланысты.‭ ‬Қоғамдық құрылымның бұрынғы тоталитарлық формаларды сұхбатқа онша беиім емес ... ... ... негізінде жабықтық және консерватизм жатты.‭ ‬Соңғы жылдардағы қоғамдық жүйелердің ... ... ... әр түрлі әлемдер мен өркениетер арасындағы шекаралардың ... ... ... ... ұлы ... болып отыр.‭ ‬Бұл құбылыс әлемдік деңгейде өріс алуы тиіс ... ... ... ... одан ... ... да мүмкін емес.‭ ‬Тек біз оның жағымды қырларын қабылдай отырып,‭ ‬жағымсыз қырларынан сақтана білуіміз керек.‭ ‬Осы жердегі жағымды қыры дегеніміз‭ ... ... мен ... ... ... өзіміздің тірлігімізге сәйкестенген жаңалықтар.‭ ‬Жалпы адамзатқа тән жақсылықтардың бәрі де біздің ... жат ... ... ата-бабаларымыздың өмір-тірлігіне зер салғанда жалпы адамзаттық құндылықтарды,‭ ‬оның ... ... ... ... тұтқанын ұғыну қиын емес.‭ ‬Тіпті қазақтын мәдениеті мен дәстүрінде ... ... ... ... ... аз емес екенін мақтана айтуға болады.‭ ‬Ресейдегі,‭ ‬Батыстағы тіпті,‭ ‬өз еліміздегі саясаткерлер мен ғалымсымақтар біздің халқымызды ... ... да,‭ ... де ... деп ... ... аз естіп жүрген жоқпыз.‭ ‬Шын мәнінде қазақтар қазіргі жаһандастырушылар көтеріп жүрген жалпы азаматтық ... ... ... бірі дер ... ... өздерінің көшпелі мәдениетімен бірге‭ ‬мұсылман дінінің өмір салтына үйлесімді қырларын ғана қабылдаған.‭ ‬XXI ғасырда ғылыми жаңалықтар мен ... мәні ... ... ... ... ... өзі ... зиялылары мен ғалымдарынан жаңа технологиялар мен техникаларды талдап жасауға барынша ден ... ... ел ... ... ... ... ... және Қытай ұлы көршілермен тарихи тағдырластығының,‭ ‬Орта Азиядағы елдермен туыстық тамырластығының дәнекерлерін тауып,‭ ... ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Батыстың білімі,‭ ‬ғылымы,‭ ‬технологиясы,‭ ‬техникасы инвестициясы біздер үшін өте қажетті.‭ ‬Жаһанданудың бір ... ... ... ... тек ... батыстың технологиясын,‭ ‬экономикалық өндірісті ұйымдастыру формалары мен әскери-техникалық мәденйетін қабылдау ғана емес,‭ ‬сонымен қатар ол ең ... ... ... ... ... ... құқығының басымдылығы,‭ ‬тұлғаның өзіндік жетілуі үшін әлеуметтік жағдайдың либералды ... ... және ... ... және т.б.‭) ‬әлеуметтік-мәдени қалыптары кешенін қабылдау.‭ ‬Бұл белгілер бойынша Азиядағы батыстанған қоғамдарға тек Жапония сияқты‭ ‬үш-төрт ел ғана жатады.‭ ... ... ... ... ‬батыстық үлгілерді қабылдау зиялы қауым мен дәстүрлі қоғамды жақтаушылардың қарсылығын тудыруда.
Батыс өркениетінің негізінде еркін ... және жеке ... ... ... жеке адам ... ... жатыр.‭ ‬Адам құқығы-батыс өркениетінің сонау Ежелгі Грекиядан алған идеясы.‭ ‬Қазіргі заманғы мәдениеттер мен ... ... ... мен ... ... ... үлгісі рухани жетілу иеясымен астасып жатады.
Бұл мәселедегі талас тудыратын ... ... ... ... мен ... кетуіне қарсылықта болып тұр.‭ ‬Бұл Батыс мәдениетінің басымдық ... ... ... ... ... жоғалуына алып келуі мүмкін деген қауіпке негізделген позиция.‭ ... ... ... ... мәдениеттің негізін құрайтындығы екі түрлі себептерге байланысты:
Бірінші себеп-‭ ‬этикалық.‭ ‬Бұл процестер төмендегідей принциптермен астасып жатады:‭ ‬адам өзінің ... өзі ... ... ... ... берген қабілеті мен дарынын дамыту,‭ ‬зорлық-зомбылыққа түспеу және т.б.‭ ‬Бұл ... ... ... ... принципіне қарсы болу-‭ ‬адамның өзіне өзі қарсы болуы,‭ ‬бұл өмірдің өзіндік құндылығын ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне негізделген.‭ ‬Өркениеттер бәсекесі қазіргі таңда шындыққа айналып отыр.‭ ... ... ... ... ... ... ... т.б.‭ ‬бар.‭ ‬Ол,‭ ‬негізінен,‭ ‬саяси деңгейдегі дерек болып отыр.‭ ‬Бір-біріне қарама-қарсы ... ... ... бар ... әлем ... ... мақсат ретінде осы күрестегі үстемдік пен жеңісті көздейді.
Өркениеттің күресі жөніндегі С.Хантингтонның‭ ‬пікірімен келісуге де келіспеуге де болады.‭ ... бұл ... ... күрес емес,‭ ‬идеологиялар арсындағы,‭ ‬қоғамдық жүйелер арсындағы күрес болар,‭ ‬дегенмен де жанжалды жағдайдың бары рас,‭ ‬және мұны мылтықсыз майдан деуге де ... ... ... өз заңдары бар және біз білетін кез-келген майдан технологиялық прогрестің қуатты қозғаушысы ретінде көрініс береді.‭ ‬Жеңіс үшін барлық ... ... және ... ... ... де ... ‬Сондықтан мылтықсыз майдан жағдайындағы,‭ ‬идеологиядағы бейбіт қарсыласу кезеңінде бәсекелесуші қоғамдағы белсенді және еркін ... ролі ... ... шығады.
Үшінші мыңжылдықта қарқыны жеделдей түсер жаһандық тұтастану,‭ ‬шекара талғамайтын қаржы мен ақпарат ағындары өзін ... ... ... ... ... жаңа ... ... мәжбүр етіп отыр.‭ ‬Ендігі жерде өзіндік‭ «‬Менін‭» ‬сақтауға ұмтылған әрбір жұрт,‭ ‬ең ... ... ... ... ... болмысы мен ойлау‭ ‬қабілетін,‭ ‬өзіндік дүниетанымын,‭ ‬ана тілі мен ерекше‭ ‬ділін,‭ ‬дәстүрлі төл мәдениетін ... ... алып қалу ... ... ... әлемде ұлттық мәдениеттен тілі ағылшын болып табылатын жаһанды мәдениетке өту процесі байқалуда.‭ ‬Американдық доллар бүкіл әлемде қолданыс тауып,‭ ‬Батыстың бұқаралық ... ... ... ... ... ‬Қоғамның либералды-демократиялық моделі әр түрлі деңгейде боғанымен көптеген мемлекеттерде орнығып келеді.‭ ‬Ал,‭ ‬әлемдік ақпараттық кеңестік‭ (‬Интернет және басқа жаңа ... ... ... ... ... ... және ... ұқсастыққа,‭ ‬қазақ халқының және Қазақстандағы басқа халықтарының дәстүрі мәдениетін сақтап қалу ең озықты мәселе ... ... пен ... ... ... үлкен әсерге либералды-демократиялық қоғам құндылықтары ие.‭ ‬Қазақстан халықтары мәдениеттерінің дәстүрлік құндылықтары мен мұраттарына сырттан туындаған қысымға жиі-жиі ұшырап отырады.‭ ... ... ... ... ... ... ... келе,‭ ‬батыстық мәдениетпен байланысып,‭ ‬бір-бірімізді толықтырып,‭ ‬байыта білуіміз керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Чумаков А.Н.‭ «‬Глобализация.‭ ‬Контуры целостного мира‭» ‬монография.‭ ... ‬ТК ... ... ‬Проспект‭ ‬2005.-432с.
Н.Назарбаев‭ «‬Ғасырлар тоғысындағы Қазақстан‭» ‬Алматы,‭ ‬Өнер,‭ ‬1996ж‭ ‬255б
Масалимова А.Р.‭ ‬Культурная антропология‭ –‬Алматы:‭ «‬Қазғұрт‭» ‬баспасы,‭ ‬2006‭ ‬-‭ ... К.‭ ... и ... ... ... ‬1994.-527с.
Тойнби А.‭ ‬Постижение истории.-М.:‭ ‬Политиздат,‭ ‬1990.-731с.
Моска Г.‭ ‬Саяси ғылымдар элементтері‭ ‬//Әлемдік әлеуметтану антологиясы.-Алматы:‭ ... ... К.‭ ... ... және оның жаулары.-Алматы:‭ ‬Раритет‭; ‬2005.-544б.
Т.Ғабитов,‭ ‬Ж.Мүталіпов,‭ ‬А.Құлсариева,‭ ‬Мәдениеттану.-А.:‭ ‬Раритет‭; ‬2004ж
Ғабитов Т.Х.‭ ‬Қазақ мәдениетінің типологиясы.-Алматы,‭ ‬Қазақ университеті,‭ ‬1998.-202б.
... И.‭ ... ... по ... ... ‬/пер.сост.‭ ‬и вступ.‭ ‬Ст.‭ ‬Д.Д.‭ ‬Сульвестора‭; ‬коммент Д.Э.Харитоновича.-М.:‭ ‬Прогресс традиция,‭ ‬1997ж-416с.
‎ ‏Хантингтон С.Сталкновение цивилизации/пер.‭ ‬с‭ ‬англ.‭ ‬Т.Велимова,‭ ‬Ю.Новикова.‭ ‬/М.:‭ ... ... ... ... Б.С.‎ ‏Социальная культурология:‭ ‬Пособие для студентов высших учебных заведений.-2-е изд.‭ ‬Испр.и доп.-М.:‭ ... ... ... Д.‭ ... ... ... ... ‬2003‭ ‬А.:‭ ‬-‭ ‬Қазақ университеті
‎ ‏Соколов А.В.‭ ... ... ... ... ... ... ... А.М.‭ ‬Информатизация социокультурного пространство.-М.:‭ ‬ФАИР-ПРЕС,‭ ‬2004.-512с.
‎ ‏Тоффлер Э.‭ ‬Третья волна.-М.:‭ ‬ООО АСТ,‭ ‬1999.-784с.
‎ ‏Жандәулетов Т.‭ ‬Қазақ ұлттық идеологиясы мәселелері.-Алматы:‭ ... ... ... ... ... пен ... ... ‏Ницше Ф.‭ ‬Жақсылық пен жамандықтың арғы жағынан‭ ‬//‭ ‬Сочинения.-Минск:‭ ‬Беларусь,‭ ‬1992.-335б.
‎ ‏Кессиди Ф.Х.‭ ‬Глобализация и ... ... ‬//‭ ... Азия и ... ... ‬2000.-‭№‬1-2‭ (‬8-9‭) ‬106с.
‎ ‏Нуржанов Б.Г.‭ ‬Новые информационнные технологии и судьбы рациональности в современной ... ‬//‭ ... ... ... ... философии.-2003.-‭№‬12.-С.3-52
‎ ‏Қазақстан Республикасындағы этникалық білім беру тұжырымдамасы‭ ‬//‭ ... ... ... ‏Сатершинов Б.М.‭ ‬Қазақстан мәдениетінің теориясы мен тарихының кейбір мәселелері.-Алматы:‭ ‬Сорос қоры,‭ ‬2001.-160б.
‎ ‏Делез Ж,‭ ... Ф.‭ ... ... ... ‬//‭ ... №‬2‭(‬4‭)‬.-с.‭ ‬94-97
‎ ‏Садыков Н.Культурные смысли культуры‭ ‬/‭ ‬/‭ ‬Тамыр.-‭ № ‬1.1999.-С.69-70
‎ ‏ Садыков Н.Перспективы модернизации в Казахстане ориентация на ... ... ... в ... ... ‬Тамыр.-2001.‭ ‬-‭ ‬2‭ (‬1‭) –‬C.‭ ‬9-12.
‎ ‏Құл-Мұхаммет.‭ ‬Алаш ... ... ...... ... ...... М.‎ ‏Түркістан‭ ‬//‭ ‬Мұстафа мен Мағжан-Тұран елінің даналары.-‭ ‬Алматы Жазушы,‭ ‬1993.-112б.
‎ ‏Қамзабекұлы Д.Алаш және әдебиет.-Астана Фолиант,‭ ... ... ... Азия ... средневековье‭ ‬//Тамыр.-‭ ‬1‭ ‬(2‭)‬.-2000.-С.13-24.
‎ ‏Бейбіт мәдениеті жолында.Нұржанов Б.Ғ,.т.т.-Алматы:‭ ‬ҚазМУ,2000.-281б.
‎ ‏Қар.:‭ ‬Гулыга А.Л.‭ ‬Ассиология жарығындағы эстетика СПб.,‭ ‬2000.‭ ‬263-264бб.
‎ ‏Косиченко‭ ... ... ... ... ... ... өзектелінуі‭»‬ Алматы,‭ ‬2006‭ ‬ж,‭ ‬-347‭ ‬б.
‎ ‏Ә.‭ ‬Бәйменов.‭ ‬Сұқбат.‭ ‬«Дала мен ... ... ‬№ 11,‭ ... ... ... ‬4‭ ... ‏Ә.‭ ‬Ғали.‭ ‬Сұқбат.‭ ‬«Дала мен Қала‭»‬ газеті‭ ‬№ 11,‭ ‬Алматы,‭ ‬2012ж,‭ ‬4б.
‎ ‏Г.А.‭ ‬Бейсенова.‭ «‬Культурная и национальная идентичность в ... ... ... ... ... ... ‬2009‭ ‬ж,‭ ‬67‭ ‬б.
‎ ‏С.‭ ‬Сартаев.‭ ‬Сұқбат.‭ ‬«Қазақ университеті‭»‬.‭ ‬Алматы.‭ ‬2012‭ ‬ж,‭ ‬-6‭ ‬б.
‎ ‏Қ.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬7б‭
Robertson R,‭ ‬Knondker H.‭ ‬Discourses of ... ... ...... ... –‬L.1999.‭ ‬Vol.‭ ‬13,‭ №‬1.‭ –‬Р.‭ ‬25-40.
‎ ‏Философская ... ... и ... ‬//‭ ... ‬ти будущее цивилизации:‭ ‬Тезисы доклады и выступлений‭ ‬1V‭ ‬Российского ... ... ... ... ... тетради‭»‬,‭ ‬2005.‭ ‬С.‭ ‬244-245
‎ ‏Социальное измерение глобализации‭ ‬//‭ ‬Глобалистика.‭ ‬Международный междисциплинарный энциклопедический словарь.‭ –‬М.‭ –‬СПб.‭ –‬Нью-Йорк:‭ «‬Елима‭»‬,‭ ... ... ... ‬827.
‎ ‏Гуманизм и глобальные проблемы современности‭ ‬//‭ ... в XX1‭ ... ... ... и ... ‬Т.2.‭ –‬Уфа:‭ ‬БашГУ,‭ ‬2008.‭ ‬С‭ ‬90-96.
‎ ‏Проблемы дихотомии‭ «‬Заад-Восток‭»‬,‭ «‬Восток-Запад‭» ‬в глобалистике‭ ‬//‭ «‬CREDO‭ ‬NEW‭»‬.‭ ‬Теоретический журнал.‭ ‬СПб‭ ... ... ...
75

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 106 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Намаз – діннің тірегі8 бет
Патенттер және лицензиялар4 бет
Шырыш ағу феномені3 бет
Ақпараттық қоғам және жаһандану90 бет
Білім беру модернизациясының әлемдік тәжірибесі және оқытудың интерактивті әдістері57 бет
Витаминдер – денсаулық тірегі11 бет
Дене шынықтыру –денсаулық тірегі4 бет
Жанама салықтардың қазіргі кездегі жағдайы мен олардың жаһандану жағдайындағы даму перспективалары85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь