Солтүстік Қазақстанның салқын мерзімдегі термикалық режимі туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Ауа температурасының географиялық таралуы, жарты шарлар
және бүкіл жер шар температурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Атмосферада температураның биіктік бойынша таралуы, температураның вертикальді градиенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3 Ауа температурасының өзгерісін анықтайтын факторлар. Жерге
жақын қабаттағы және еркін атмосферадағы ауа
температурасынболжау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.4 Виртуалды температураны және минималды, максималды температураны анықтау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.5 Әртүрлі айлардағы температура аноматлияларының
арасындағы байланыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

3 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ САЛҚЫН МЕРЗІМДЕГІ ТЕРМИКАЛЫҚ РЕЖИМІНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... 20

3.1 Солтүстік Қазақстанның орташа айлық ауа температурасы ... ... ... ... ... 20
3.2 Солтүстік Қазақстандағы салқын мерзімдегі температуралық таралуы.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
3.3 Солтүстік Қазақстанның салқын мерзімінің ұзақтылығы ... ... ... ... ... ...29

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
Температура дегеніміз – атмосфералық ауа бөлшектерінің кинетикалық энергиясының қозғалысы. Негізінен Солтүстік Қазақстан аймағының температуралық режимін зерттеудің маңыздылығы өте зор. Өйткені зерттеуге алынған аймақ мемлекетіміздің ауыл шаруашылық өнімдері мен бидай өндіру жағынан ірі мемлекет болып табылады. Бұл аймақ жылдың салқын мерзімдерінде азиаттық антициклоптың батыс жотасының ықпалының астында қалыптасады. Циркуляцияның мұндай ерекшеліктері мен терең континенталдық орналасу қыстың аязды өтуіне әсерін тигізеді. Сондықтан шаруашылық қызметінің сан алуан жағы салқын мерзімдегі термикалық режиміне байланысты.
Салқын температура астында көлік құралдары және құрылыс механизмдері жойылады, аяз кезінде жылу өткізілмеген құрылыс-монтаждық жұмыстың еңбек өнімділігі төмендейді. Температураның минус 10°С кезінде, басқа метеорологиялық параметрлермен сәйкестіліп, қысқа егілген егіндердің өліміне алып келуі мүмкін.
Солтүстік Қазақстандағы суық кезіндегі термикалық режимін зертеуде 1984-1993 жылдар арасындағы ТММ-1 және 1881-1980 жылдар арасындағы температураның орташа жылдық мәліметтері алынған.
1. ХромовС.П., Мамонтова Л.И. Метеорологический словарь. - Л.: Гидрометеоиздат, 1974. - 567 б.
2. Астапенко П.Д. Ауа райы жайлы әңгіме. –Алматы: Қайнар баспасы, 1989. - 339 б.
3. Климат Казахстана. Под редакцией Утешова А.С. – Л.: Гидрометеоиздат, 1959. - 364 б.
4. Байдал М.Х. К вопросу о зональной циркуляций. //Труды КазНИГМИ, 1954. - Вып. 3. - 385 б.
5. Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологий. Физика атмосферы. –Л.: Гидрометеоиздат, 1984. - 751 б.
6. Бугаев В.А., Джорджио В.А., Козик Е.М., Петросянц М.А., Пшеничный А.Я., Романов Н.И., Чернышев О.И. Синоптические процессы Средней Азии. – Ташкент: Издательство Академии наук Узбекской ССР, 1951. - 457 б.
7. Вангенгейм Г.Я. Долгосрочный прогноз температуры воздуха и в крытые рек //Труды ГГИ, 1940. - Вып. 10. - 387 б.
        
        РЕФЕРАТ
Берілген курстық жұмыстың тақырыбы: Солтүстік Қазақстанның салқын
мерзімдегі термикалық режимі. Жұмыс 28 беттен тұрады және 14 ... ... ... және 11 ... ... Қолданған әдебиеттер саны -
7.
Негізгі сөздер: температура, жылдық ... ... ... ... ... ... Ауа температурасының географиялық таралуы, жарты шарлар
және ... жер ... ... ... температураның биіктік ... ... ... Ауа температурасының өзгерісін анықтайтын факторлар. Жерге
жақын қабаттағы және еркін атмосферадағы ауа
температурасынболжау.......................................................
...............................12
1.4 ... ... және ... ... температураны
анықтау
тәсілдері..................................................................
...14
1.5 Әртүрлі айлардағы температура аноматлияларының
арасындағы
байланыс....................................................................
.....................16
2 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
............................................................................
..................17
3 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ... ... ... ... Қазақстанның ... ... ... Солтүстік Қазақстандағы салқын мерзімдегі температуралық таралуы.
........................................…..................................
................................................20
3.3 Солтүстік Қазақстанның салқын ... ... ... ... ... – атмосфералық ауа бөлшектерінің кинетикалық
энергиясының қозғалысы. Негізінен ... ... ... режимін зерттеудің маңыздылығы өте зор. Өйткені зерттеуге
алынған аймақ ... ауыл ... ... мен бидай өндіру
жағынан ірі мемлекет болып ... Бұл ... ... ... мерзімдерінде
азиаттық антициклоптың батыс жотасының ықпалының астында ... ... ... мен ... континенталдық орналасу қыстың
аязды өтуіне әсерін тигізеді. Сондықтан шаруашылық қызметінің сан ... ... ... ... ... байланысты.
Салқын температура астында көлік құралдары және құрылыс механизмдері
жойылады, аяз кезінде жылу ... ... ... ... ... ... минус 10°С кезінде, басқа
метеорологиялық параметрлермен сәйкестіліп, ... ... ... алып ... мүмкін.
Солтүстік Қазақстандағы суық кезіндегі термикалық ... ... ... арасындағы ТММ-1 және 1881-1980 жылдар арасындағы
температураның орташа жылдық мәліметтері алынған.
5
1 ... ... ... ... ... ... ... табылады (орташа квадрадттық аутқу, ассметрия коэфиценті, ... ... ... ... минималды
көрсеткіштері тәулік бойынша. Салтанатты түрде климатолгиялық ... ... ... ... ... таралуы,
қайталанушылығы пайызбен емес ол ... ... яғни ... ... ... ... ... ең шеткі және ... ... ... ... ... ... асуы ... алғашқы және соңғы өту үзіксіз температураның болуы. ... ... ... ... ... ... жалпы сол станция
аумағындағы мағлұмат алуға болады.
Көрсетілген температуралық ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпсыздылығымен
сипаталады, себебі орташа тәуліктік температура 4 кезең немесе 3 ... ... ... олар орташа тәуліктік температуралық
боқылаулардан басқа болып ... олар ... ... ... ... ... маусымға және географиялық жағдайға байланысты болып
келеді. ... ... ... ... ... температура 3
мерзім бойынша есептелген, әр сағатта алынған жазғы ... ... ... 1,0-0,3 °C айырмашылығы болды. 8 мерзімде 1 ... ... де, әр ... ... ... ... 0,1 °C ... болады.
Негізінде орташа 3 немесе 4 ... ... ... ... ... оларды шынайы температура деңгейімен
теңестіреді. Шынайы орташа температура 10 ... ... ... ... ... әр сағаттық орташа температураны береді.
Термографы жоқ станциялар, ... ... ... ... ... ... ... және орташа температураныберілген күннің
графикалық тәсілмен есептеу ... ... Ал ... өңдегенде
гистограммамен, автоматты жағдайда- сплайн интерполяция әдісімен.
Гистограмма бір жыл ішіндегі температуралық орташа мәндері бойынша
жасалады. Горизонталь ... жыл ... ... ... жылдық
көпжылдық температуралар.
Р.Л. Каган және Е.И. Федорченко температуралық жүрісті сипаттау үшін
келесі интнрполяция кубтық слайн. Ол ... ... ... ... ... жүрісі жыл бойына алғанда олар бөліктік кубтық- ... ... Ауа ... географиялық таралуы
Егер, орташа айлық ауа температурасының көпжылдық орташа мәндерiнiң
теңiз дейгейiнде таралуын қарастырсақ, оған ... ... ... ... ... Ең алдымен ендiктiң әсерi байқалады. Жер бетiнде
радиациялық баланстың ... ... ... ... ... ... әсiресе қыс маусымында. Бiрақ та картада
изотерма ... ... ... тура ... ... ... жарты шарда. Бұның себебi құрлық пен теңiздердiң ... ... ... ... ... ... ... жылы және салқын ағыстар, қар жамылғысы т.б. әсер етедi. Мысалы,
Евразия континентiнде ең төменгi температура оның ... емес ... ... Оған ... ... белдеуде ауаның батыстық
тасымалдануы (батыстан шығысқа қарай). Ал мұхиттарды жеке алып ... ... ... ... шеңберлерiне сәйкестеу келедi.
Орташа жылдық ауа ... ... ... ... ... ... екi жағында – тропиктерде
орташа жылдық температурасы 25 0С-дан жоғары аймақ жатыр
Ол аймақтың iшiнде ... ... ... жылу ... ... ... бар: ... Африкада, Үндістан мен Мексикада.
Оңтүстiк Америкада, Оңтүстiк Африкада және Австралияда ... ... ... ... ... жылу тiлдерi бар. Тропиктен тыс ... ... ... ... ... ... келедi, әсiресе бiрiңғай
мұхиттан тұратын оңтүстiк жарты шарда. Солтүстiк жарты шарда ... ... ... ... ... ... иiлiп ... Яғни, бұл
ендiктерде жыл бойынша орташа алғанда материктер мұхиттарға ... ... ... ... мұхитында жылы Гольфстрим ... ... ... тұр (Норвегияның батыс жағалауы).
Жыл бойынша орташа алғанда ең жылы жер ... ... ... ... ... 14,6 0 с.е., 42,8 0 ш.б.) 32,5 0С, ... 15,6 0 с.е., 39,4 0 ш.б) 30,0 0С. Ең ... ...... ... ... температура минус 55 0С шамасында.
Қаңтар айында солтүстiк ... қыс, ... ... жаз ... ... шардың тропигiнде температура материктер мен ... ... ал ... ... ... ... ... қарай
жылдам төмендейдi. Солтүстiк Америка және ... ... ... ... иiлiп суық ... ... ... Атлант
мұхитының шығыс бөлiгiнде жылы ... ... ... жылу тiлi
айрықша байқалады, нөлдік изотерма поляр шеңберiне кiріп тұр. Ондай ... ... ... да ... ... негізіне көпжылдық орташа бүкіл жер шарының
температурасы бейнеленген. Бұл негізгі суретті Хромов С.П. ... ... ... ... таралуы карастырлған. (1-сурет)
1-сурет. Орташа жылдық ауа температурасының теңіз деңгейінде таралуы (0С)
| ... ... ... алғанда оңтүстік өңірлерде ( плюс 12 °С
плюс 16 °С) ал, ... ... ... 8 °С плюс 6 °С) ... ендік бойынша өзгеруін яғни ендік бойынша азятынын көрсетіп
отыр. Азияның солтүстiк-шығысында (Шығыс Сiбiр) және Гренландия үстiнде
тұйықталған изотермалы суық аралдары орнығады. ... Лена ... ... ... ... ... температурасы минус 48 0С,
ал абсолюттiк минимум минус 70 0С-ға дейiн төмендейдi. Бұл ауданды Якут
салқындық полюсы деп атайды. Онда ең ... ... ... мен
Оймяконда байқалады. Екiншiсi, Гренландия салқындық полюсында жергiлiктi
беткей деңгейiнде ... ... ... минус 50 0С, ал абсолюттiк
минимумы минус 70 0С-ға ... ... ... ... ... ... ... теңіз деңгейінен біршама биік болғандықтан,
картада Гренландия салқындық полюсы әлсiз бейнеленген. ... ... ... - онда ... да мұз ... ... ... болады
(шiлдеде
8
минус 15 0С). Сондықтан Гренландия тұрақты салқындық ... ал ... ... тек ... ... саналады.
Қыста солтүстiк полюс ауданы Якутия мен Гренландиядан жылы болады,
себебi циклондар солтүстік ... ... және ... ... ... жиi алып ... тұрады.
Қаңтар айында оңтүстiк шарда жаз болады, сондықтан экваторлық жылу
аралдары оңтүстiк жарты ... ... ... Америкада Аргентинаның
солтүстiгiнде және Оңтүстiк Африкада (28 ... ... ... ... Максимальдi температура Австралияда 55 0С-ға дейiн жетедi, ал Оңтүстiк
Африка теңiз ... ... биiк ... ... ... ... абсолюттiк максимумы 45 0С-дан аспайды. Оңтүстiк
Америка мен Оңтүстiк Африканың батыс жағалауы мұхиттарында салқын ағыстарға
байланысты салқындық тiлдерi айқын ... ... ... тыс ... ... ... қарай
жайлап төмендейдi, ал 55 параллельден Антарктиданың жағалауына дейiн
бiркелкi болады (0 және ... 5 0С). ... ... ... ... 35 0С) ... ... Хромов С.П. бойынша құрастырылған суреттің қаңтар айының
орташа айлық таралуы қарастырылған ... ... ... ... ауа ... ... ... ... ... ... ... териториясында изотермия
сызықтарының паралелль орналасып, оңтүстікте температура (минус 4 °С )
солтүстікте (минус 16°С) ... ... ... ... ... ... батыстан оңтүстік шығысқа қарай сәл қиғаштау орналасқан
10
Жарты шарлардың және ... ... ... ... ... ... Жер бетiндегi ауа ... ... ... температурасы ең төмен ендiк 90 0с.е. болса
(минус 41 0С), ең жылы жер ... маңы ... 27 0С). ... ең ... ... 90 0 о.е. (минус 480С), ең жылы параллель
10 0 с.е. (плюс 27 0С). Ал, жылдық ... ... ең ... ... 30 0С), ең жылы ... 10 0с.е. ... 27 0С). Жыл бойынша ең жылы
10 0с.е. параллелiн жылулық экватор деп атайды. ... ... ... шарда орналасу себебi, онда құрлықтың басым ... ... Ауа ... ... ... ... таралуы, 0С.
|Жарты шарлар | | | | |
| ... ... ... |Жыл |
|Солтүстiкк |900 |–41 |–1 |–23 ... шар | | | | |
| |600 |–16 |+13 |–1 |
| |300 |+15 |+28 |+21 |
| |100 |+26 |+27 |+27 |
| ... |+27 |+26 |+26 |
| |100 |+26 |+25 |+25 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |
| |300 |+23 |+16 |+19 |
| |600 |+2 |–10 |–4 |
| |900 |–14 |–48 |–30 ... ... қарай температура орташа алғанда әр ендiк
градусы сайын шашамен ... 0С-ға ... ... ең көп ... ... ... Оңтүстiк шардың орта ендiктерiнде қыс маусымы
солтүстiк шардың қысына ... ... ал жаз ... ... онда температураның жылдық амплитудасы да кiшiрек болады.
Оңтүстiк шардың биiк ендiктерi ... ... ... ... ... ... салқынырақ. Оның себебi, атмосфералық қысымы жоғары мұзды
Антарктида материгiнiң болуы.
Екi ... ... ... ауа ... салыстыратын болсақ,
солтүстiк жарты шардың жылырақ екенiн көремiз. Температураның ... ... ... 13,4 0С, ... ... 5,0 0С ... ... шардың климатының континентальдiгi жоғары. Себебi, солтүстiк
жарты шарда ... ... ... ... ... үлкен және де
солтүстiк шардың жаз маусымы оңтүстiк шардың жазынан әлдеқайда ... ... Жер ... ... ... температурасы 14,2 0С тең. Қаңтар айында
Жердiң Күнге жақынырақ орналасуына қарамастан қаңтар (12,7 0С) ... 0С) ... ... ... Оның ... себебi солтүстiк
жарты шар материктерiнiң (әсiресе Азия) қыста қатты салқындауы және ... ... ... саналады.
2-кесте Жарты шарлардың, Жер шарының орташа ауа ... ... ... ... ... |Жыл |
| |9,0 |22,4 |15,2 ... ... | | ... | | | |
| |16,4 |11,4 |13,8 ... ... | | | ... | | | ... шары |12,7 |16,9 |14,2 ... ... ... ... ... ... шекаралық қабатында (температуралық режимi жер бетiнiң
жылу режимiне бағынышты төменгi 1500 метрлiк ... ауа ... ... ... ... ... Шекаралық қабаттың ең төменгi
жерге жақын ... ... ... градиентi өте жоғары,
күндiз оң таңбалы, түнде терiс таңбалы болады. ... ... ... ... ... ... 0,3-0,4 0С/100м шамасында
болады. Ол ендiкке бағынышты және оның мәнi жыл бойы 30о ... ... ... үлкенiрек болады. Қоңыржай белдеуде
вертикальдi градиент қыста 0,05-0,1 ... ... 0,44 ... ... ... ... және ... қабаттарында температураның
вертикальдi градиентi, шекаралық қабатқа қарағанда ... ... ... ... ... 0,4-0,5 ... ... қабатта 0,6-0,7
0С/100м құрайды. Төменгi ендiктерде ортаңғы қабатта 0,6-0,7 ... ... 0,7-0,8 ... құрайды.
Температураның вертикальдi градиентi (). Әрбiр 100 метр биiктiк
сайын температураның өзгеру мәнiн вертикальдi ... ... ... ... t – екi ... ... айырмашылығы (0С);
z – екi деңгейдiң биiктiк айырмашылығы (м).
Ауа температурасы биiктiк бойынша төмендесе, оның ... оң ... ... Ауа ... ... ... ... вертикальдi градиент терiс ... ... Ал ... ... биiктiк бойынша өзгермейдi тұрақты болады. Инверсия
және изотермия қабаттарын көбiне тежегiш қабаттар деп атайды. ... ... ... ... ... ... астында су буы және ауадағы
басқа да қоспалар жиналып қалады. Биiктiк және уақыт бойынша орташа алғанда
тропосферада температураның ... ... 0,65 ... ... ... градиентi мен бiр деңгейдiң
температурасын бiле отырып, ... ... ... ... ... ... биіктік бойынша таралуы
| z, м ... — |
| ...... 0 |
| ... — — — — — — — — — ... ( ( 0 ... — — — — — — — — ... ( ( 0 ... — — — — — — — — |
|( ( 0 ... — |
| |
| ... -5 0 5 10 15 ... 25 t0С ... = tO - ... tO = tZ + ... z – ... ... Ауа ... ... анықтайтын факторлар
Жерге жақын қабаты және еркін ... ауа ... ... мен ... ... ... анықтайтын
негізгі факторлар болып келесілер табылады:
1) Адвекция, яғни ауа массаларының ... ... Ауа ... ... яғни жылы ... бетке жылжыға
кезде оның жылынуы. Жерге ... ... ауа ... өзгеруі негізінен тасымалдау траектория бойында
төселме беттің ылғалдану дәрежесінен және вертикальды турбуленттік
алмасудың
қарқындылығынан бағынышты болады. ... ... ... ... температуралық стратификацияның тұрақсыздығы көбейген сайын және
жел күшейген сайын өседі.
3) Турбуленттік ... ... ауа ... ... ... жүрісі.
Жерге жақын қабатта температура мен ылғалдылықтын ... ... және бір ... материалдармен құрастырылады. Болжамды
формулалар:
(4)
(5)
Ауа температурасының тәуліктік жүрістің әсерінен ... ... ... ... ... ... ... кезде ескереді.
Болжам бөлімдерінде ылғалдылықтын тәуліктік жүрісі туралы мәліметтер
әрқашанда болмағандықтан, келесі формуламен есептесе де ... ... ... атмосферада ауа температурасын болжау. Жақсы нәтижелерді алу
үшін биіктікте ауа ... ... ... ... ... ... ... керек, өйткені изотерма мен шық ... ... АТ ... бойымен берілген деңгейдегі
желдің жылдамдығымен жылжиды деп алынады. Көптеген жағдайларда мұндай
болжам ... ... ... ... ... ... 700, 500 және 300 гПа деңгейлерінде ауа температурасын 36 сағатқа
дейін болжағанда келесілермен қалыптасқан өзгерулерді ескеру ... ... ... тасымалдануымен, жылудың келуімен байланысты ауаның
трансформациясымен, реттелген вертикалды қозғалыстармен.
Тәуліктік жүріске түзетулер аз және ... ... ол ... ... ... де ... ... температураның өзгеруіне елеулі үлесін
адвекция мен вертикальды ағындар қосады, ... ... ... ... ... ... түрде көрсетіледі:
14
.
(7)
Суық мезгілге 925, 850, 700 және 500 изобарлық беттерінде ауа
температурасының адвективтік өзгерулерінің мәліметтері бойынша анықтау
үшін А.А.Бачурина эмпирикалық ... ... ... ... жауу және ... ... құбылыстардың пайда болу мүмкіндігі туралы сұрақтарды шешу үшін
стратификацияны есептеу керек, яғни болжам берілетін пунктке температура
мен шық нүктенің ... ... мен Тd ... ... ... бланкінде графикалық түрде
жүргізілуі мүмкін.
Болжағанда негізгі факторлар келесі жүйелілікпен есептелінеді:
1)Т мен Тd адвективті өзгерулері,
2) жер ... ... суық ... ... ... температураның
өзгеруін) Т мен Тd трансформациялық өзгерулері,
3) Т мен Тd ... ... ... ... болатын
өзгерулері,
4) конвекция кезінде конденсацияның жасырынған жылынуының бөлінуін
ескеретін, ... ... ауа ... ... ... адиабаттық өзгерулері,
5) будақ-жауын бұлтында тартылу эффектісі нәтижесінде температураның
адиабатсыз өзгерулері.
Егер Т мен Тd ... ... аз, ал ... жақын болса,
онда болжам жасалынатын пунктте атмосфераны таңертеңгі барлау мәліметтерін
қолдануға болады.
1.4 Виртуалды температураны және минималды,максималды температураларды
анықтау тәсілдері
Изобарлық беткейлер арасындағы ... ... үшін ... ... ... ... (Тv) – ... қысым кезінде
құрғақ ауаның тығыздығы сулы ауаның тығыздығына тең болғандағы құрғақ
ауаның температурасы. ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін берілген деңгейдегі шық нүктесінің қисық
сызығындағы А нүктесінен изограмма бойымен виртуалды қосындының жақын
шкаласына дейін жылжу қажет және берілген ... ... ... оның ... ... керек.
15
ΔТv түзетуін су буының салмақтық үлесі өте жоғары болған кезде
есептеуге болады. Егер су буының ... ... ... аз ... онда ΔТv
түзетуі өте аз болады және оны ескермеуге болады. Тv = Т+ ... ... ... ... ... 0-ден минус 200С дейін
ауаның теріс таңбалы температурасы бақыланатын деңгейде, ... ... ... ... ... ... (Тнл.) мына формула бойынша
есептелінеді:
Тнл = –8 (Т – Тd)
(8)
Мына мәндер бойынша қара түспен ... ... ... ... ... ... температура кезінде стратификация қисық сызығы мұзға
қатысты қанығу температурасы ... ... ... қарай орналасқан
қабаттарда ... ... ... ... ... ... ... Жалпы болжамдарда түнге ауаның
минимальды температурасы және күндізге ауаның ... ... ... ... ... екеуінде 2оС және аймақ бойынша
болжағанда 5оС ... ... ... күрт өзгеруі
күтілетін жағдайларда өзгеру уақыты мен ... ... ... ... болжамдарда тұтынушыға қажет мерзімдердегі температурасы
көрсетіледі. Ауаның максимальды және ... ... ауа ... ... ... формула бойынша есептелуі мүмкін:
(9)
Өтіп баражатқан тәулікке Тmax және Тmin өткен тәуліктің максимальды
және минимальды температуралар ... ... ... ... ... ... және (Тmax)a – ... траекторияның алғашқы нүктесіндегі
минимальды және максимальды температуралардың мәндері. Осымен ... ... О.П. ... ... ... графиктерінің
көмегімен анықталады. Өтіп баражатқан күнге таңертеңгі вертикальды зондылау
мәліметтері бойынша Тmax болжау үшін кең ... О.П. ... Н.И. ... ... болып табылады. Тmin болжаудың Н.Е. Берлянд
пен А.С. Зверев әдістері Қазақстанның болжау бөлімдерінде кең ... олар ... және ... ... оңай ... ... айлардағы температура аномалияларының арасындағы
байланыс
Алғашқы талпыныстар болып тмператураның аномалиясын ... ... ... ... Сол ... екі ай арасында ... ... ... болатын . Мынадай қорытытындыға келген: бірдей аномалиясы
бар кезеңнің ұзындығы 2,7-2,1 айға дейін созылады ТМД-ң аудандарында. ... ... ... 0,71 ... айға ... ТМД-ң европалық
териториясында, және 0,69 (шілде-тамыз) солтүстікте.
Батыс және орталық европаға төрт негізгі байланыс ... ... ... ... белгісі болып оң аномалия болған кезде қаңтар-
ақпанда суық болатынын ... Осы ... ... жылы ... мүмкін
егер желтоқсан басында оң ... ... Бұл ... ... ... «шілде» аномалиясы Европанын орталығында ұзаққа ... 2 °С және одан ... ... онда ... жылы болады.
«маусым аномалиясы» осы аномалияға сәйкес ... ... екі айы ... арасындағы байланыстар туралы жақсы зерттеген ... К.И. ... және С.Т. ... ... аномалиялар туралы солтүстік
аудандарға А.Л. Кац құнды ... ... ... ҚАЗАҚСТАННЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
Солтүстік Қазақстан төрт облыстан – Солтүстік Қазақстан және ... ... ... ... Жер ... – 565 мың ... шақырым,
халқының саны 3592,8 мың адам.
Солтүстік Қазақстан Есілдің, Тобыл, Обаған ... ... ... орналасқан. Көлемі жағынан республикадағы
22%-н алып жатыр. Батыссібір климаттық облысына Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ауа ... кедергі болатындай рельеф әсері жоқ деп айтсақ та болады. Сол әсер
ететін ауа массалар: арктикалық, ортаазиаттық, ... ... ... массалары, осылардан біріге өзінше ерекше бір ауа массасы Батыс Сібір
типті ауа массасы ... және де бұл ауа ... ... ... ... Қазақстан облысының физикалық-географиялық орны.
Солтүстік Қазақстан территориясының солтүстіктен-оңтүстікке ең ұзын жері
170 км, ... 320 км. Ең ... ... ... 55°26 c.e Мәскеу
қаласының ендігінде орналасқан, ал оңтүстік нүктесі 53°18 o.e
Облыс ауданының барлық бөлігі батыс сібір ... ... ... ... 1,5 % ғана алып ... ... 41,7 мың ... Қазақстан облысы қиыр шығыста орналасып Ресейдің Батыс
сібір жазығымен шектесіп топырағы қара болып ... өте ... егін ... ... рет ... ... ... 1936 жылы құрылған. Қазіргі кезде
бұл облыс құрамына 10 административті аудан кіеді.
Павлодар облысының гегорафиялық-физикалық орналасуы.
Павлодар ... ... ... орта ... ... ... ең
қиыр солтүстік-шығысында орналасқан, ендіктік дәлдігі 49°55 және 54°27 с.ш.
сонымен бірге 73 ° 16 және 79 ° 56 ш.б. ... ... 500 км. ... ... дейін 400 км.
шамасында.
Павлодар облысы азия материгінің тереңдігінде, атап айтқанда, ол
батыста – ... ... ...... мұхиты, оңтүстікте – Үнді мұхиты,
солтүстікте – Солтүстік мұзды мұхиты мың километр қашықтықта ... ... суық ... ауасының, оңтүстігі Орта Азияның ыстық
ауасының кіріп енуіне ашық.Ал, Атлантиканың жылы, демді ауа ... ... ... ... ... ... табиғат жағдайларының
континенталдық тұстарымен ерекшеленеді. Облыстың ... ... ... бір
бөлігі) Батыс Сібір жазығының жалғасы болып табылады. Облыстың солтүстігі
Ресей Федерациясының Омбы және ... ... ... ... мен Карағанды, батысында – ... және ... ... ... ... 135,3 мың шаршы километрге тең. ... ... ... 4,8 % ... Ол ... ... Швейцария, Австрия, Дания, Бельгия, Нидерланды және тағы сондай
еуропалық мелекеттерінің ауданынан асады. Ал ТМД ... ... ... ... ... ауданымен тең, ал Грузия, Әзірбайжан,
Литва және Латвия мемлекеттерінің ауданынан екі есе, ... ... үш есе, ... төрт есе үлкен.
Облыстың ауқымды бөлігін оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа дейін
маңызды су артериясы – ... ... ... ... батыс Сібірмен
байланыстыра ағып өтеді. Территорияның батыстан ... ... ... ... ... ... қорытындылай келе, мемлекетіміздің
маңызды экономикалық ауданында павлодар облысының жайғасуы оның экономикасы
үшін маңызды болып табылады.
Павлодар облысының қазіргі шекарасы 1938 жылы ... ... ... ... арқасында қалыптасқан. Павлодар облысына 1956 жылы
14, ал қазір 12 ... ... ... ... ...... ... географиялық-физикалық орналасуы.
Қостанай облысы 1936 жылы 10 шілде күні қалыптасқан. Ол бұрыңғы Қостанай
және Торғай уездерінің территориясын ... ... ... 19 ... 3 қала ... ... ... – 196,7 мың шаршы км құрайды. Облыс
орталығы – Қостанай ... ... ... ... ... орналасып, Ресей
Федерациясының үш Орынбор, Челябинск және Курган облыстарымен шектеседі. Ол
48010/ және 54037/ с.е. пен 60005/ және 66042/ ш.б. ...... ... ... ... ... 700 ... меридиандық бағытта орын
алған.
Облыстың орналасуы табиғат жағдайларының, әсіресе климаттың
континенталдық тұстарымен ерекшеленеді. ... ... ... ... – Карағанды, Алматы, Атырау, Ақтөбе және Қызыл-Орда облыстарынан
кейін алтыншы орынға ие. Оның ... ... ... ... Швейцария секілді еуропа елдері орналасуы мүмкін. Қостанай облысының
шекарасының ұзақтығы 3300 км құрайды. Облыс территориясын ...... ... ... – Қостанай, Қостанай - Тобол – Жетіғара темір
жол ... ... ... Федерациясының және Қазақстанның экономикалық аудандарының
аралығында мұндай экономикалық-географиялық орналасу облыстың Оңтүстік және
Орта Оралмен, ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ақмола облысының физкалық-географиялық сипаттамасы. Төл қазақстан
еліміздің бас одасы орналасқан қала Астана. Жер бедері – адырлы жазық. ... ... және ...... қарай 400-500 метрде ені 90
метр шамасындағы Ертіс өзені ағады. Солтүстік – ... және ... ... ... 15 км ... ... ұсақ көлдер мен ... ... ... ... жас ... отырғызылған бау орналасқан.
19
Ағаштардың биіктігі 2 метр шамасында. Станциядан батысқа және оңтүстік –
батысқа қарай 600-ден 700 метр ... ... ... ... ... ... бар. Қаладан солтүстікке және солтүстік – шығысқа ... 6-
7 км ... ... ... орналасқан.
20
3 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ САЛҚЫН МЕРЗІМДЕГІ ТЕРМИКАЛЫҚ РЕЖИМІ
3.1 Солтүстік Қазақстанның орташа айлық ауа ... ... ... ... ... ауа ... ... климаттық анықтама кітабшасынан алынған мәліметтер.
Олар 1936-1980 жылдар ... ... 1 ... ... ... ... айлық температура
|Станция | ... |
| |I |
| |1 |2 |3 |11 |12 ... |-12,7 |-17,8 |-1,9 |-15,2 |-23,5 ... |-15,8 |-18,3 |-10,3 |-9,5 |-13,5 ... |-14,0 |-17,7 |-8,6 |-7,6 |-18,6 ... |-17,4 |-11,8 |-12,1 |-14,7 |-12,3 ... |-16,3 |-18,8 |-8,2 |-5,8 |-11,6 ... |-15,9 |-15,0 |-6,6 |-6,0 |-11,7 ... |-15,6 |-11,4 |-3,0 |-6,2 |-12,8 ... |-13,4 |-15,8 |-11,3 |-6,3 |-17,2 ... |-11,8 |-12,8 |-9,4 |-6,8 |-13,1 ... |-12,0 |-15,1 |-8,5 |-18,5 |-14,5 ... |-144,9 |-154,5 |-79,9 |-96,6 |-148,8 |
| |-14,5 |-15,5 |-8,0 |-9,7 |-14,9 ... ... ... ... ең төменгі температура 1984 жылы он
екінші айда байқалған ол (минус 23,5 °С) ... ... ал ең ... 1988 ... ... айына сәйкес келеді, ол (минус 6,0 °С)
Жалпы ... ... ... ең жылы ... ... ... сәйкес
келеді (минус 8,0°с), ал ең суық кезеңі желтоқсан ... ... ол ... ... 3 ... ... ... температуралық таралуы
| | ... ... | |
| |1 |2 |3 |11 |12 ... |-15,4 |-20,8 |-7,0 |-12,4 |-23,3 ... |-17,3 |-17,6 |-11,7 |-6,3 |-11,3 ... |-13,8 |-18,3 |-7,6 |-7,2 |-15,6 ... |-14,5 |-11,7 |-11,4 |-13,3 |-11,2 ... |-16,2 |-20,1 |-8,6 |-2,9 |-9,5 ... |-12,5 |-14,1 |-5,2 |-6,7 |-7,8 ... |-15,5 |-13,1 |-2,9 |-7,8 |-12,8 ... |-12,7 |-16,6 |-11,6 |-5,1 |-14,2 ... |-9,9 |-13,8 |-8,4 |-4,6 |-10,6 ... |-12,7 |-13,1 |-7,3 |-16,4 |-24,0 ... |-140,5 |-159,2 |-81,0 |-82,7 |-140,3 |
| |-14,0 |-15,9 |-8,1 |-8,2 |-14,0 ... ... ... ... бойынша ең төменгі температура
1993 жылы желтоқсан айында байқалған ол (минус 24,0 °С) сәйкес келеді, ... жылы ... 1988 ... ... ... ... келеді, ол (минус 4,6
°С)
Жалпы көпжылдық салқын мерзімнің ең жылы кезеңі наурыз ... ... ... ... ал ең суық ... ... айына сәйкес ол (минус 15,9
°С)
Төменде көрсетілетін кестеде 1984-1993 жылдар арасындағы аталған
жылдардағы Ақмола станциясының салқын мерзімінің температурасы өрнектелген.
(Кесте 4)
Кесте 4 ... ... ... ... ... | ... ... | |
| |I |II |III |XI |XII ... |-13,4 |-20,2 |-6,6 |-9,4 |-23,5 ... |-15,7 |-13,1 |-11,3 |-7,6 |-10,9 ... |-12,4 |-16,9 |-8,9 |-6,9 |-14,8 ... |-13,9 |-12,8 |-11,0 |-12,8 |-11,8 ... |-13,7 |-18,4 |-7,8 |-3,6 |-9,2 ... |-12,5 |-14,4 |-6,5 |-5,5 |-7,4 ... |-14,8 |-13,1 |-4,0 |-7,4 |-12,9 ... |-13,1 |-17,7 |-11,2 |-2,9 |-12,3 ... |-10,4 |-13,4 |-10,2 |-4,5 |-11,9 ... |-11,6 |-14,3 |-8,3 |-15,9 |-14,8 ... |-131,5 |-154,3 |-85,8 |-76,5 |-129,5 |
| |-13,1 |-15,4 |-8,6 |-7,6 |-12,9 ... ... ... ... ... ең төменгі температура
1984 жылы желтоқсан айында байқалған ол (минус 23,0 °С) ... ... ... жылы ... 1990 ... ... айына сәйкес келеді, ол (минус 4,0
°С)
Жалпы көпжылдық салқын мерзімнің ең жылы кезеңі қараша айына сәйкес
келеді ... 7,6 °С), ал ең суық ... ... ... сәйкес ол (минус
15,4 ... ... ... ... ... ... станциясының салқын мерзімінің температурасы өрнектелген. (Кесте
5)
23
Кесте 5 Қостанай станциясының көпжылдық ... ... | ... ... | |
| |I |II |III |XI |XII ... |-13,7 |-17,0 |-6,6 |-9,7 |-20,6 ... |-15,0 |-13,4 |-7,5 |-8,2 |-12,5 ... |-12,7 |-16,4 |-8,9 |-6,7 |-16,9 ... |-16,9 |-11,1 |-14,7 |-10,9 |-10,8 ... |-16,5 |-17,7 |-6,4 |-5,8 |-11,2 ... |-14,4 |-13,8 |-7,7 |-4,0 |-10,7 ... |-14,7 |-11,6 |-1,9 |-5,9 |-10,9 ... |-12,7 |-16,8 |-8,0 |-6,2 |-15,5 ... |-11,2 |-12,4 |-9,1 |-5,0 |-13,9 ... |-14,7 |-11,3 |-9,3 |-16,8 |-14,6 ... |-142,5 |-141,5 |-80,1 |-79,2 |-137,6 |
| |-14,2 |-14,1 |-8,0 |-7,9 |-13,7 ... станциясының кесте мәліметтері бойынша ең төменгі температура
1984 жылы желтоқсан айында байқалған ол ... 20,6 °С) ... ... ал
ең жылы температура 1990 жылдың наурыз айына сәйкес келеді, ол ... ... ... ... ... ... ең жылы кезеңі қараша ... ... ... 7,9 °С), ... ол (минус 14,2 °С)
Петропавл станциясының мәліметтерінің көпжылдық температуралық
таралымының қолдана отырып, оң және ... ... ... ... ... 6 Петропавл станциясының оң және теріс аномалияны анықтау
|Жыл | ... |
| ... ... ... ... |Желтоқсан |
| |+n |
| ... ... ... |Қараша ... |
| |+n |
| ... ... ... ... ... |
| |+n |
| ... ... ... ... |Желтоқсан |
| |+n |
| | -5° | 0° ... |31. ... |11. ... |
| |5. ... |22. Қазан |
|Павлодар |25. ... |5. ... |
| |10 ... |29. ... ... |28. ... |9. Сәуір |
| |9. ... |25. ... ... |29. ... |9. ... |
| |10. ... |25. Қазан |
Жоғарыдағы кесте бойынша мұнда ... ... ерте ... ... ... ... ... сәйкес келеді
11-кесте Температураның теріс таңбаға өтетін кезеңдерінің ұзақтылығы
| Станция ... ... |
| ... ... ... саны |
| | -5° | 0° ... |145 |160 ... |135 |158 ... |111 |166 ... |139 |166 ... ... кесте бойынша ең ұзаққа созылатын нөлдік кезең
ол Ақмола станциясына келеді.
27
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Солтүстік Қазақстанда температуралық термикалық режимін ... ... ... ... бойынша аталған облыстардың ішіндегі ең
ұзағы Павлодар станциясында байқалған.
2. ... ... ... жылы суық кезең ол Ақмола станциясына
сәйкес келеді
3. Температураның минимумы мәліметтер бойынша, яғни ең суық ай ... ... айы ... ... ... максимумы жылы ай болып Петропавлда наурыз айында
болған (минус 1,9 °С)
5. Салқын мерзім ерте ... ай ол ... ... ... ... ең ұзақ Қостанай және Астана қалалары 166
тәулікті құрайды.
7. Ең суық ай ... ... ... 24,0 ... ... ... ХромовС.П., Мамонтова Л.И. Метеорологический словарь. - Л.:
Гидрометеоиздат, 1974. - 567 ... ... П.Д. Ауа райы ... ... ... Қайнар баспасы,
1989. - 339 б.
3. Климат ... Под ... ... А.С. – ... 1959. - 364 ... ... М.Х. К ... о зональной циркуляций. //Труды ... - Вып. 3. - 385 ... ... Л.Т. Курс ... метеорологий. Физика атмосферы. –Л.:
Гидрометеоиздат, 1984. - 751 б.
6. Бугаев В.А., Джорджио В.А., Козик Е.М., ... М.А., ... ... Н.И., ... О.И. ... ... Средней Азии. –
Ташкент: Издательство ... наук ... ССР, 1951. - 457 ... ... Г.Я. ... прогноз температуры воздуха и в крытые
рек //Труды ГГИ, 1940. - Вып. 10. - 387 б.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Қазақстанның салқын мерзімдегі термикалық режимі24 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
Күйіктер, алғашқы ветеринариялық көмек4 бет
Маркетингтік мазмұны қағидалары3 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь