Кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалану көрсеткіштерін талдау

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5

1. КӘСІПОРЫНДА НЕГІЗГІ ӨНДІРІСТІК ҚОРЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Негізгі өндірістік құралдың экономикалық мәні мен жіктелуі .. 7
1.2. Негізгі өндірістік қорлардың құрлымы мен қозғалысы ... ... .. 19
1.3. Негізгі өндірістік қорларды пайдалануды сипаттайтын көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

2. КӘСІПОРЫНДА НЕГІЗГІ ӨНДІРІСТІК ҚОРЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ
2.1. «Шымкент май» іс.әрекетінің негізгі экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.2. Кәсіпорында негізгі өндірістік қорларды пайдалануын талдау.. 51

3. ХОЛДИНГ СЕРIКТЕСТIГIНIҢ ҚҰРЫЛУЫ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУIНIҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГIЗДЕРI
3.1. ОҚО май комплексін тік интегралды жасаудың алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
3.2. «Шымкент май» ААҚ материалдар базасында холдингті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78

Қорытынды 95

Қолданылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Өндірістің материалдық негізін өндірістік құралдары құрайды, еңбек құралдары және еңбек заттары. өндіріс процесінің мақсаты материалды игіліктерді өндіруі. Бұл мақсатты жүзеге асыру кезде еңбек құралдары және еңбек заттары әр түрлі қызмет атқарады. Еңбек заттары өнімге өзінің қасиеттерін беріп, оның материалдық субстанциясын өнімге айналуы еңбек құралдары арқылы асырылады (ақпараттар, механизмдер, приборлар және т.б.).
Қазақстанның бүгінгі агроөнеркәсіп кешенінің потенциалын халқын асырауға ғана емес, сонымен бірге аграрлық өнімдердің көптеген түрлерінің экспортына өндіру есебінен дүниежүзіндегі алдыңғы қатарлы ауылшаруашылық мемлекет болуына мүмкіндіктері бар. Ұзақ болашақта дайын өнімнің экспортына бағдарлану, ол үшін бәсекеге қабілетті өнім өндіретін технология мен техниканы пайдалану негізінде қайта өңдеуші өнеркәсіпті дамыту қажет.
Май өнеркәсiбi - елiмiздегi тамақ өнеркәсiбiнiң маңызды салаларының бiрi. Соның негiзiнде алынатын өсiмдiк майлары мен өнiмдерi соңғы жылдары Қазақстан тұрғындарының тамақтану құрылымының негiзi болып отыр.
Май шығару өнеркәсiбiнiң шикiзаты ретiнде майлы өсiмдiктердiң тұқымы қолданылады. Майлы деп, шартты түрде өз органдарында (әсiресе, тұқымында) майдың көп мөлшерiн жинақтайтын өсiмдiктердi айтады.
Қосымша қоректену материалы ретiнде майды барлық өсiмдiктер жинақтайды. Қосымша материал ретiнде бойына сутегiн (углевод) жинайтын кейбiр өсiмдiктердiң тұқымындағы майдың мөлшерi көп емес. Дәндi өсiмдiктердiң тұқымы крахмалға бай, бiрақ сонымен қоса тұқымның ұрығында майларды жинақтайды.
Жыл сайын алынатын майлардың ассортиментi өсуде, өйткенi оны алу үшiн көптеген жаңа майлы дақылдарды пайдаланады және де май шығару техникасының дамуымен (мысалы, май алудың экстракциялық әдiсiне көшуiмен) тiптi, майлы шикiзаттардан май бөлiп алу мүмкiндiктерi ашылуда.
Май өнеркәсiбiнiң дамуы - тiкелей оның шикiзат базасының өсуiмен байланысты. Ауыл шаруашылығының қол жеткен табыстары өнеркәсiптiң шикiзат ресурстары едәуiр кеңейтуге және де оның тиiмдiлiгiн майлы күнбағысты көбейту есебiнен жоғарылатуға мүмкiндiк бердi.
Соңғы 10 жылда отандық май өнiмдерi өндiрiсi жылдан жылға дайын өнiмдерiн импорттау мен шетелге арзан май шикiзаттарын шығару бақылаусыз қалғанының салдарынан қатты төмендедi.
Елiмiздегi мұндай жағдайды тұрақтандыру үшiн, қажеттi түрде өсiмдiк майы нарығын қалыптастыру керек яғни бақылауға алынатын өндiрiстi, атап айтқанда май тұқымын өндiрушiден бастап соңғы өнiмдi өндiрушiге дейiн және отандық тұтынушыларды тәртiпке келтiру қажет.
Осы мақсатта жалпы мемлекет деңгейiнде және жеке кәсiпорындар мен бөлiмшелер деңгейiнде бұл саланы басқарудың тиiмдi механизмiн жасау қажет.
Зерттеу тақырыбының өзектiлiгi, алдыменен май комплексi өнiмдерiне деген сұраныстың өсуiмен және жалпы бұл саланы басқарудың нәтижелi механизмiн жасау қажеттiлiгiмен негiзделедi. Сонымен, май кешенiндегi проблемалар жылдам әрекет ететiн шешiмдi талап етедi, бұл үкiметтiң қабылдаған импорттың орнын алмастырудың ұзақ мерзiмдi бағдарламасын, әсiресе, осы салада бәсекелестiктi дамыту арқылы шығарылатын өнiмнiң сапасының жақсаруын және де холдингтi басқарудың формалары мен әдiстерiн енгiзу негiзiнде орталықтандырылға компаниялар құруды қоладуды қамтамасыз етедi.
Осы жұмыс, жоғарыда көрсетiлгендердiң негiзiнде, ҚР нарықтық экономикасының даму сатысында өзетi болып саналады. Әсiресе, отандық және де шетелдiк әдебиет көздерiн зерттеу негiзiнде май кешенiнiң қазiргi кездегi жағдайына толық талдау (анализ) жүргiзiлген, және де үшiншi тарауында май өнiмдерi - өндiрiсiне негiзделген холдинг серiктестiгiн тәжiрибеге енгiзу қажеттiгi дәлелденген.
        
        Дипломдық  жұмыстың  тақырыбы:  «Кәсіпорынның  негізгі  қорларын   ... ...  ...   ...   пайдалану   көрсеткіштерін   талдау
жүргізілген. Әлемдік нарықтық өнім ... ... ... ... орны ... ... мен Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша
өнеркәсіптік кәсіпорындардағы ... ... ... ... ... жүргізіліп, оның ішінде өнеркәсіптік өнімдердің ... ... және оны ... ... ... ... ... дамыту қажеттілігі ескеріп, кәсіпорынның бизнес-
жоспары әзірленіп экономикалық ... ... ... – май ... ... кәсіпорындар
Зерттеу заты – өнеркәсіп ... ... ... ... мен ... ... өнім ... теориялық
негіздерін зерттеу, дамыған елдердегі қызмет ... ... ... ... ... ҚР және ОҚО да май ... ... жағдайына және өнеркәсіп саласындағы жалпы қызмет көлеміндегі
үлесіне талдау жүргізу, кәсіпкерлік ... ... ... ... тиімділігін жоғарылату үшін бизнес-жоспар
әзірлеу.
|ЖОСПАР |
| ... |5 |
| ... |
| ... | ... ... ... ӨНДІРІСТІК ҚОРЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | |
| ... | ... ... ... ... мәні мен ... .. |7 |
|1.2.|Негізгі өндірістік қорлардың құрлымы мен қозғалысы ………. |19 ... ... ... ... ... ... |
| |…………………………………………………………. | ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ | ... май» ... ... ... ... |40 |
| |талдау ………………………………………………. | ... ... ... ... ... талдау.. |51 |
|3. |ХОЛДИНГ СЕРIКТЕСТIГIНIҢ ҚҰРЫЛУЫ ЖӘНЕ ... ... ... | |
| ... | ... май ... тік интегралды жасаудың алғы шарттары |67 |
| ... | ... май» ААҚ ... ... холдингті ұйымдастыру |78 |
| ... | |
| ... |95 |
| ... ... | ... ... ... ... құралдары құрайды, еңбек
құралдары және еңбек заттары. өндіріс процесінің ... ... ... Бұл ... ... ... кезде еңбек құралдары және
еңбек заттары әр ... ... ... ... ... ... өзінің
қасиеттерін беріп, оның материалдық субстанциясын өнімге айналуы еңбек
құралдары арқылы ... ... ... ... және т.б.).
Қазақстанның бүгінгі агроөнеркәсіп кешенінің потенциалын ... ғана ... ... бірге аграрлық өнімдердің көптеген түрлерінің
экспортына өндіру есебінен ... ... ... ауылшаруашылық
мемлекет болуына мүмкіндіктері бар. Ұзақ болашақта дайын өнімнің экспортына
бағдарлану, ол үшін ... ... өнім ... ... ... ... ... қайта өңдеуші өнеркәсіпті дамыту қажет.
Май өнеркәсiбi - елiмiздегi тамақ ... ... ... ... негiзiнде алынатын өсiмдiк майлары мен өнiмдерi соңғы жылдары
Қазақстан тұрғындарының тамақтану құрылымының негiзi болып отыр.
Май шығару ... ... ... ... өсiмдiктердiң тұқымы
қолданылады. Майлы деп, шартты түрде өз органдарында (әсiресе, тұқымында)
майдың көп ... ... ... ... қоректену материалы ... ... ... өсiмдiктер
жинақтайды. Қосымша материал ретiнде бойына сутегiн (углевод) жинайтын
кейбiр өсiмдiктердiң ... ... ... көп ... ... ... ... бай, бiрақ сонымен қоса тұқымның ұрығында
майларды жинақтайды.
Жыл сайын алынатын майлардың ассортиментi өсуде, өйткенi оны алу ... жаңа ... ... ... және де май ... техникасының
дамуымен (мысалы, май алудың экстракциялық әдiсiне көшуiмен) тiптi, ... май ... алу ... ... ... дамуы - тiкелей оның шикiзат базасының өсуiмен
байланысты. Ауыл шаруашылығының қол ... ... ... ... ... ... және де оның тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... 10 ... отандық май өнiмдерi өндiрiсi жылдан жылға дайын
өнiмдерiн ... мен ... ... май шикiзаттарын шығару бақылаусыз
қалғанының салдарынан қатты төмендедi.
Елiмiздегi мұндай жағдайды тұрақтандыру үшiн, қажеттi түрде ... ... ... ... яғни ... алынатын өндiрiстi, атап
айтқанда май тұқымын өндiрушiден бастап соңғы өнiмдi өндiрушiге ... ... ... ... келтiру қажет.
Осы мақсатта жалпы мемлекет деңгейiнде және жеке кәсiпорындар ... ... бұл ... ... ... механизмiн жасау қажет.
Зерттеу тақырыбының өзектiлiгi, алдыменен май комплексi өнiмдерiне
деген сұраныстың өсуiмен және ... бұл ... ... нәтижелi
механизмiн жасау қажеттiлiгiмен негiзделедi. Сонымен, май ... ... ... ... ... ... ... бұл үкiметтiң
қабылдаған импорттың орнын алмастырудың ұзақ ... ... осы ... ... ... ... шығарылатын өнiмнiң
сапасының жақсаруын және де холдингтi ... ... мен ... ... ... ... ... қоладуды қамтамасыз
етедi.
Осы жұмыс, жоғарыда көрсетiлгендердiң негiзiнде, ҚР ... даму ... ... ... ... Әсiресе, отандық және
де шетелдiк әдебиет көздерiн зерттеу негiзiнде май кешенiнiң ... ... ... ... ... жүргiзiлген, және де ... май ... - ... ... ... ... ... қажеттiгi дәлелденген.
1. КӘСІПОРЫНДА НЕГІЗГІ ӨНДІРІСТІК ҚОРЛАРДЫ
ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Негізгі өндірістік қорлардың экономикалық мәні мен жіктелуі
Негізгі ... ... ... ... ... маңызды
сипаттамаларының бірі болып табылады. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... зерттеу үлкен қызығушылық
туғызады.
Қайсыбір еңбек құралын негізгі қорға жатқызу мәселесін ... ... ... ... ету ... еңбек құралдарының бірлік құны.
Негізгі құралдар дегеніміз – ұзақ уақыт бойы материалдық ... ... ... ... емес ... да, ... құралы ретінде
қызмет еткен (бір жылдан астам) және ... құны ... ... ... ... құралдарға мыналар жатады: жылжымайтын мүлік (жер телімдері,
ғимараттар, құрылымдар, көпжылдық ... және ... да, ... ... және ... оның ... ... келтірусіз қозғалту мүмкін
болмайтын нысандар), көлік құралдары, құрал-жабдықтар, аулау ... және ... ...... ересек жұмыс және өнімдік мал
басы, арнайы ... және өзге ... ... ... ... ... есепте негізгі құрал, тауарлық –
материалдық қор немесе қаржылық инвестициялар түрінде ... ... ... ... мерзімі бір жылдан асатын мүлік
жатқызылады.
Негізгі қорларға тән қасиеттері оған кейбір еңбек заттарын да ... деп ... ... ... ... қатар, көп еңбек
құралдарын айналым қорларына жатқызуға да болатыны ... ... ... ... материалдар, мысалы атомэлектр стансаларындағы,
кемедегі атомдық отын, химиялық өндірістегі катализаторлар және ... ... егер олар ... ... басым бөлігі секілді өз құнын
өнімге беретіне қарамай, олар еңбек құралдары болып табылмайды.
Жердің табиғи байлығының, ... ... және ... ... ... ... табиғаты ерекше қызығушылық тудыруда. Өз бетінше
табиғи байлықтардың құны жоқ, ... ол ... ... кірмейді.Бірақ
оларға жұмсалған шығын оның құнын құрайды да осылай оны өндірістік қорларға
жатқызады. Мысалы, жер, жеке алғанда, өндірістік қорға ... ... ... қаржы, каналдар, суарушы құрылымдар тұрғызуда, қойнау ... ... ... салу және т.б. өндірістік негізгі қорларды
құрайды.
Жердің экономикалық болмысын және құнын бағалауды ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, ал бұл жағдай
жерді ұқыпты пайдалануға әкеледі. ... ... да ... ... ... ... пайдалы қазба кендеріне де қатысты.
Өндірістік процеске қатысу сипатына қарай негізгі ... ... ... емес ... ... ... ... емес салаларда
қызмет етеді (тұрғын үй – коммуналдық ... ... ... ... ісі және т.б.) және ... емес ... ... өндірістік қорлар қоғамның материалдық – техникалық негізінің
едәуір маңызды бөлігін құрайды. Ол қаншалықты тиімді пайдаланылуы, ... ... ... ... оған ... ... ... өсімі, ұлттық табыс өсімі тәуелді.
Халық шаруашылығын үнемі даму және жетілдіру жағдайында негізгі қорлар
құнының өсуімен бірге жаңа еңбек ... ... ... Оның ... ... ... жіктеуді қажет етеді. Мұндай жіктеу кәсіпорын
шаруашылық ... ... ... алу, ... қордың ұдайы
өндірісін пайдалану мен жоспарлауды, амортизация ... ... ... ... ... қорлар экономикалық белгілеріне қарай жіктелуі мүмкін.
Олардың ішіндегі ...... ... тозу ... және ... мерзімі, пайдалану дәрежесі, кәсіпорын жұмысына ықпал ету дәрежесі,
техникалық жаңалығы, мобильділік дәрежесі ... және ... ... ... ... иелігі. Негізгі капитал жеке капиталдар
жиынтығы ретінде қаралады.
Халықшаруашылығының әртүрлі даму сатыларында негізгі қорларды ... ... ... айта ... жөн. ... ... саны және олардың
құрамы өзгеріп отырды. ... ... ... ... даму ... ... ... ісінде аталған әдістемелік тәсіл пайдаланып келді.
Қазақстан Республикасының халықтық шаруашылығында барлық ... мен ... ... үшін ... ... қорларды жіктеу жүйесі
қолданылады. Жіктеудің біртұтастығы оны халықтық шаруашылықтың ... алу, ... ... ... ... маңызды шарты болып
табылады.
Өзінің құрамы, мақсаттық міндетіне және еңбек процесінде ... ... ... ... ... ... мен кіші топтарға ... ... ... ... ... және құрал-құрал-
жабдықтар (өндірістік негізгі қорлар құрамындағы бұл топ ең маңызды әрі ... ... ... және ол ... ... ... ... күш машиналары
мен құрал-құрал-жабдықтар, жұмысшы машиналар мен құрал-құрал-жабдықтар;
өлшеу және ... ... ... ... ... да ... және
техникалар, сонымен қоса автоматты ... мен ... ... ... құралдары (көтергіш көлік құрал – ... ... ...... өндірістік мүлік және құрал-құрал-
жабдық; жұмыс және өнімдік мал басы; көп ... ... ... жақсартуға
жұмсалған капиталдық шығындар (құрылымдарсыз); өзге де негізгі қорлар.
Осылар, негізгі қорлар 15 ... ... ... ... ... отыру үшін оларды ұлттық экономикалық салаларына жіктеу, яғни келесі
топтарға бөлу қарастырылған: өнеркәсіп, ауылшаруашылығы, ... ... ...... ... және ... (сату), ақпараттық -
есептеуіш құрылғылар және т.б.
Екінші жағынан алғанда негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... Мұндағы басты қағида – негізгі капиталды
мыңдаған түрі бар жеке капиталдар жиынтығы ретінде ... бас ... ... ... Әр ... ... ... капиталдың «мөлшерлі
қызмет ету мерзімі» бойынша жіктелу топтарын барынша мол қолдану болып
табылады, яғни оның ... жою ... ... ауқымды жіктеу топтарын
құруға кірісу. Негізгі капитал жіктемесін құрудағы мұндай тәсіл ... ... ... ... ... ... / ... Е.Л. Кантора – СПб: Питер, 2002. 30 – 42 ... ... ... және басқа да міндетті бюджеттік
төлемдер туралы» кодексіне сәйкес амортизациялауға ... ... ... түрі ... ... құнға салық салу ... ... ... ... Соған сәйкес негізгі капитал ... ... ... ... ... бөлінеді:
1. Ғимараттар, құрылыстар – 12,5 жыл;
2. Құрылымдар – 14 жылдан 25 жылға ... ... ... 10 жылдан 14 жылға дейін;
4. Күш машиналары мен құрал-жабдықтар – 6,67 жылдан 14 жылға дейін;
5. ... ... мен ... ... көліктен өзгесі) – 5
жылдан 12,5 жылға дейін;
6. ... да ... мен ... ... ... ... ... жылдан 12,5 жылға дейін;
7. Мобильді көлік- 6,67 жылдан 14 жылға дейін;
8. Компьютерлік, перифериялық (қосалқы) ... және ... ... - 4 ... 14 ... дейін.
Негізгі міндеті мен атқаратын жұмыс (қызмет) сипатына ... ... ... ... ... сәйкес келесі жіктеме
түрлеріне бөлінеді:
I. Ғимараттар (халықтың еңбек етуіне, өмір сүруіне, ... ... ... ... жағдай жасайтын, материалдық
құндылықтарды сақтауға арналған сәулетті – құрылыс нысандары)
II. Құрылымдар ... ... ... ... өндірістік
процесті жүзеге асыруға және техникалық функцияларды атқаруға
жағдай жасайтын инженерлік – құрылыс ... ... ... ... газ скажиналары, мұнаралар, эстакадалар,
бөгеттер, құдықтар, резевуарлар, көпірлер көлік ... ... ... ... ... – жеке ... ... айналымдар, стапельдер, доктар, тазартқыш
құрылымдар, дамбалар, ... су ... ... ... ... құрылғылар. (қозғалтқыш - машиналардан ... ... жылу ... ... ... ... – ақ сұйық және газ ... ... ... ... ... ... ... жатады: электр
тораптар, трансмиссиялар, құбырлар және т.с.с.)
IV. Машиналар мен құрал-құрал-жабдықтар, соның ішінде:
а) күш ... мен ... ... ... мен ... ... және ... аспаптар мен құрылғылар және зертхана құрал-
құрал-жабдықтары;
г) есептеуіш техника;
д) өзге де машиналар мен құрал-құрал-жабдықтар.
“Күш машиналары мен ... ... ... және жылу
энергияларын өндіруге пайдаланатын генератор – машиналар, сондай- ақ әр
түрлі энергия ... (жел, ... су, ... ... т.с.с.) қозғалыс
энергиясына, яғни механикалық энергияға түрлендіруге пайдаланылатын барлық
қозғалтқыш – машиналар жатады. ... ... ... ... бу ... мен ... ... турбинаның барлық
түрі, атомдық реакторлар, электр қозғалтқыштар мен электр генераторлар,
іштен жану қозғалтқыштары, ... және өз ... ... ... мен ... ... ... аппараттар мен күш
трансформаторлары, түзеткіштер және т.с.с. құрал-жабдықтар кіреді.
«Жұмыс ... мен ... ... ... машиналарының, агрегаттар
мен құрал-құрал-жабдықтардың өнім өндіруде немесе өндірістік сипаттағы
қызмет көрсетуді орындау кезінде еңбек заттарына ... ... ... әсер ... арналған, өндіріс процесінде еңбек заттарын
қозғалтқыштар, адам немесе малдың ... ... ... ... ... ... ... түрі, сонымен қатар технологиялық
процеске тікелей қатысатын сауыт тәрізді әр түрлі нысандар ... ... ... кептіргіштер, автоклав және т.с.с.) жатады.
«Өлшеуіш және реттеуіш аспаптар мен құрылғылар және зертхана ... ... ... ... ... ... қалыңдық, салмақ, қысым,
уақыт, қуат, ... және ... ... ... ... әртүрлі
аспаптар мен құралдар, электрлі, пневматикалық және гидравликалық реттеу
құрылғылары, автоматты басқару, бақылау және ... беру ... ... ақ, зауыт және ғылыми –зерттеу ... ... мен ... кіреді.
«Есептеуіш техника» тобына әртүрлі ЭЕМ – дер, ... ... ... ... ... мен ... ... пернелік есептеуіш
машиналар) сонымен бірге, есептеуіш машинамен бірге пайдаланатын, ақпарат
жинау, белгілеу және беруге арналған қосалқы құрал-жабдықтар ... ... ... ... мен ... ... ... құрал-құрал-жабдықтар» тобына жатқызылады. IV тобынан ерекше есепке алу
мен талдау үшін автоматтық машиналар, ... мен ... ... ... ... Егер ... барлық өндірістік процес
операциялары, белгілі бір технологиялық ретпен, ... бір ... ... ... адамның тікелей қатысуынсыз жүретін
болса, онда оны ... ... ... деп санайды, Бұл
кезде адам процестің барысын бақылап отыруы, оны реттеуі, құрал –құрал-
жабдықтарды ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Жылу – техникалық параметрлері арнайы ... ... ... көмегімен өлшеніп, реттелетін құрал-жабдықтар мен
қондырғылар да автоматты құрал-құрал-жабдықтарға жатқызылады.
V. Көлік құралдары. Оларға адамдар мен жүктерді ... ... ... ... яғни ... жол, ... ... әуе, көлік және
зауытішілік көліктің (вагонеткалар, тепловоздар, вагондар, ... ... ... барлық түрінің жылжымалы құрамдары кіреді,
өндірістік құрал-жабдықтар қатарына ... ... ... ... өзгесі. Көлік құралдарына, сондай –ақ, магистральды
көліктік мұнай- газ құбырлары, құбыр өткізгіштер және оның ... ... және газ ... ... тасымалдау құралдары да кіреді.
VI. Құрал – сайман тобына барлық ... ... ... құралдар кіреді: кескіш, соққыш, жаншу құралдары,
нығыздаушы және ... ... ... ... ... ... ... және т.б. арналған әртүрлі құралдар жатады. Осы топқа қызмет мерзімі
бір ... ... ... мен ... ... Өндірістік саймандар мен құралдар тобына өндірістік операциялардың
орындалуын жеңілдетуге арналған (жұмыс ... ... ... ... ... ... желдеткіштер және т.с.с.) еңбек заттарын
сақтауға арналған (әртүрлі қораптар, ... ... ... ... әр ... бұйымдар жатады.
VIII. Шаруашылық саймандар. Бұл топқа кеңселік және шаруашылық мақсатта
ұсталатын заттар ... ... ... ... ... ... көбейткіш және көшірме құрылғылар, әртүрлі шаруашылық және
өртке қарсы саймандар).
IX. Жұмысшы және өнімдік ... ... ... сиырлар, түйелер
және т.б.)
X. Көпжылдық көшеттер ... ... ... ... көгалдандыру және
сәндік, қардан қорғау жолақтары, өсімдік бағы және т.б.)
XI. Жерді жақсартуға жұмсалған күрделі ... ... Бұл ... ... тұрғызумен байланысты емес шығындар кіреді
(жер телімдерін жоспарлау, бұталадан тазарту, су қоймаларды ... Өзге де ... ... Бұл топ ... құны ... ... да
кітапханалар қоры, мұражай құндылықтары (өнер, көне тарих пен ... ... ... мұрағаттардан басқасы), іш-киім, ... ... мен ... ... қорына жатқызылатын бұйымдар
кіреді. Балансқа енгізілетін, жалға алынған ... ... ... күрделі
шығындар да осы топқа жатқызылады.
Өндіріс – шаруашылық қызметке пайдалану сипатына қарай негізгі қорлар
қолданыста (әрекеттеуші), қайта ... және ... ... жарақтауда,
қорда (резервте), тоқтап тұрғанда тұрған қорлар болып бөлінеді
Негізгі қор топтарының ара қатынасы немесе жекелеген топтардың ... ... ... ... ... ... техникалық деңгейін
көрсететін негізгі қорлардың өндірістік құрылымын құрайды.
Құрылымды талдау және оны ... ... ... ... ... ... мәні тек кәсіпорын және бір сала ішінде ғана
емес, цехта да, өндірістік телімде де маңызы зор, себебі ... ... ... да, ... ... де тек ... тән ... қорлар
құрылымына ие. Негізгі қорлар құрылымы өндіріс сипаттамаларының бірі болып
табылады деп айтуға болады.
Барлық аталғаннегізгі ... қор (НӨҚ) ... ... ... бөлікке
жатқызылуы мүмкін.
Актив бөлікке кәсіпорын мен саланың өндірістік ... ... ... ... ... ... қорлар жатады. Актив бөлігі
басым түсетін негізгі өндірістік қорлар едәуір озық құрылымды болып келеді.
Кең ... ... ... активті бөлігіне еңбек затына кез
–келген түрде әсер етуші және осы ... ... ... ... ... Бұл ... ... машиналар мен ... ... ... бірге, мұнда құрал – құрал-жабдықтар мен бақылау-
өлшеу құралдары кіреді.
Бірақ, негізгі қорлар ... оның ... ... ара
қатынасымен ғана емес, өзінің динамикасы арқылы да анықталады. Негізгі
қорлар ... ... ... бір заңдылықтар орын алады.
Егер негізгі қорлар құрылымының тиімділігі оның актив бөлігінің, соның
ішінде машиналар мен құрал-жабдықтар, ... ... ... ... ... ... осы ... үлесін көбейту бағытында жүргізілуі
тиіс екендігі белгілі. Шын мәнінде ... ... бұл озық ... ... ... ... ... әртүрлі себептерге байланысты
туындауы мүмкін: жекелеген салалардың дамуының, жаңа құрылыстар немесе
қайта ... ... мен ... ... немесе тежелуі және т.б.
Пассив бөлігіне өндіріске жағдай жасайтын, бірақ тікелей ... ... ... негізгі қорлар жатады. Бұл ... ... мен ... ... - өткізгіш құрылғылар, ... ... ... т.б. ... жүрген жіктеме негізгі қорларды өнеркәсіп өндірісіндегі рөлі
тұрғысынан жан – ... ... ... бере ... Өз ... қорлар құрылымын актив және пассив бөліктерінің ара қатынасы
түрінде дәл көрсету, ... ... шығу ... функционалдық құрамын
зерттеу де мүмкін бола бермейді. Бұл жағдай жіктемеде негізгі қорладың
іріленген ... ... ... мысалы тау –кен өндіру
саласында (скважиналар, кейбір ... ... және ... ... актив бөлігінің үлесі өсуі тікелей нәтижесі - ... ... және ... ... ... ... ... Ғылыми – техникалық прогресс үдеуімен бірге негізгі қорлардың актив
бөлігі жалпы өнеркәсіп ... да, жеке ... ... да ... ... күшейіп келеді. Жаңа кәсіпорындарда негізгі қор ... ... ... ескі ... ... жоғары болатыны мәлім.
Пассив бөлігінің талдауын да естен шығармау ... ... ... ... ... өсуі ... Бұл ерекше өндірістік шарттарды талап
ететін (мысалы, тазалығы, ылғалдылығы, ауа ... ... ... ... ... ... ... шығындарды күрт жоғарылататын
өнім түрін өндіруге көшкенде орын алуы мүмкін. Пассивті бөліктің өсімі
кейде ... ... ... ескі ... ... ... ... капиталдың салым жасауы есебінен ... ... ... ... ... ... ең озық ... түрлерін қондыру, неғұрлым
ұтымды ... ... ... ... қорлардың актив бөлігінің үлесін
арттыруға ұмтылу қажет.
Негізгі қорлар құрылымына, ең алдымен, кәсіпорынның техникалық ... етуі ... ... ... ... кәсіпорынды озық
техника үлгілерімен құрал-жабдықтау негізгі қордың жалпы құнындағы жұмыс
машиналары мен ... ... ... ... ... және ... ... құрал-құрал-
жабдықтың мәнін күшейте түседі. Өндірістің толассыз әдісін ендіру цехішілік
және цехаралық көлік құралдарының меншікті үлесін арттырады.
Кәсіпорынның техникалық деңгейінің өсуі ... әр ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Техникалық прогресс өзінің қазіргі сатысында еңбекті қоғамдық бөлісуді
дамыту ісінде сапалы өзгерістерге негіз ... ... ... ... өсуі ... ... мен ... тиімділігін көтерудің басты
резерві болып табылады. Соңғы жылдары байқалып отырған ... ... ... төмендеуі ғимараттар мен құрылымдардың құнының өсуі
есебінен, яғни өндірістің капиталсыйымдылығы жоғарылауынан орын алып ... қор ... озық ... экономикалық мәні, демек, оның
өзгерістерін басқарудың ... ... мен ... негізгі
қорлардың тиімділігін арттыру міндетімен байланысты.
Негізгі қорлар құрылымы кәсіпорынның географиялық ... ... Суық ... ... ғимарат құрылысына капитал салымы көбірек
қажет ... ... ... ... әлі ... ... ... тұрғызу шығындары арта түседі. Елдің оңтүстік және
солтүстік негізгі қорлар құрылымы арасындағы айырмашылық осы жағдайлармен
түсіндіріледі.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... маңызды
факторлардың бірі болып табылады. Шағын кәсіпорындармен салыстырғанда, ірі
кәсіпорындарда машиналар мен құрал-құрал-жабдықтардың үлес салмағы жоғары,
ал ғимараттар мен ...... ... ... болып келеді,
өндіріс алаңы ұтымды пайдаланатындықтан, онда құрал-жабдықтар саны көбірек
сыйысады, бұл жағдай ғимараттар ... ... ... мен ...
құрал-жабдыққа күрделі салымды үнемдейді.
Негізгі қорлар құрылымына өндірісті ұйымдастыру түрі де әсер ... ... ... мен ... ... ара ... өндірістің
мамандануы мен ұжымдану деңгейіне байланысты. Өндірісті ... ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпорынға керексіз өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру, автоматтандырылған және аз габаритті машиналарды
ендіру негізгі өндірістік ... ... ... ... үлес ... арттыруға жағдай жасайды.
Өңдеу және өндіру өндірістеріндегі негізгі қорлар құрылымы әртүрлі.
Егер бірінші түрінде машиналар мен құрал-құрал-жабдықтар ... ... ...... ... жоғары.
Негізгі қорлар құрылымына өндірістің ұжымдануы, шоғырлануы және
мамандануы да ... ... ... ... мен ... ... неғұрлым жоғары болса, солғұрлым машиналар мен құрал-жабдықтардың
үлес салмағы да жоғары болады.
Әрбір саланың ... ... ... әр ... негізгі
қорлар құрылымы әр түрлі болып келеді. Мысалы, жұмыс машиналары мен ... ... және ... ... қара металлургия секілді
салалардың негізгі қорлар ... ... ... алып ... ... өткізгіш құрылғылардың үлес салмағы отын, ... ... және ... жоғары болса, жұмысшы машиналары мен құрал-құрал-жабдықтар
... ... ... ...... ... негізгі
қорларында басым болып келеді.
Негізгі қорларды өндірістік құрылымы өнімнің қор сыйымдылығына, жалпы
ішкі өнім мен ... ... да ... ... ... ... салалық құрылымында қорсыйымдылығы жоғары салалардың
үлес салмағы жоғары ... ... ... ... ... болғанда,
өндірістік өнімі мен ұлттық табыстың қор сыйымдылығы ... ... ... ... ... ... мен ... әсіресе технологиялық, үлес салмағы артқан сайын өнім
шығарылуы артады, ... өнім мен ... ... ... Негізгі өндірістік қорлардың құрлымы мен қозғалысы
Кәсіпкерліктің пайда табу басты ... ... ... жүзеге асыру
түрі –инвестициялау, өндіру, сату және тұтынудың барлық сатыларын қамтитын
капиталды қайта жаңғыртуды жоспарлау болып табылады.
Нақты ... ... ... ... кейіпке еніп отырғанымен капитал
үздіксіз қозғалыс процесі ... ... ... ... ... айналымымен сәйкес келмейді. Әрбір айналымның нәтижесінде
кәсіпкерге алдын-ала төленген капиталдың тек бір ... ғана ... ... ал ... ... құн иесіне өзінің бастапқы қалпында, яғни
ақшалай түрде қайтып келеді. Капиталдың әр ... ... ... ... Капитал құнының айналымдағы әртүрлі қызметіне қарай
капитал негізгі және ... ... ... ... ... ... ... айналма капиталға - еңбек заты мен жұмыс күшінің құны
кіреді.
Батыстық әртүрлі ... оқу ... ... негізгі және
айналым қорларына қатысты біртұтас ... жоқ, оның ... әр ... ... есеп пен есеп беру ... байланысты.
Отандық теория мен тәжірибе жүзінде негізгі қорлар және айналым қаржылар
деген ... жиі ... ... ... есеп ... оны ... ... әлемдік стандарттарға сәйкестендіруге
байланысты ... ... да ... ... ... «Негізгі
капитал» терминімен қатар «айналымнан тыс активтер» ұғымы да ... ... ... ... ... тыс ... және «негізгі
қор» ұғымдары барабар деп ... ... ... капиталға негізгі
құралдар, сондай – ақ ... ... ... ... емес ... және жаңа ұзақмерзімді қаржы инвестициялары
(салымдар) кіреді.
Негізгі қорлар құрылымының өзгеріс беталысын ... ... ... үшін және ... іс ... ... тиімділігін арттыру резервтерін
анықтау үшін келтірілген жіктемемен қатар басқа да топтаулар қолданылады.
Мысалы, негізгі ... ... және ... ... ... ... қабылдаған тәртіп. Пассив бөлікке, әдетте, құрылымдар ...... және ... ал актив бөлікке - машиналар мен құрал-
құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын, саймандарды және т.б. ... ... ... ... ... үлес ... ... озықтығын жалпылама түрде сипаттайды. Ол саланың, бірлестіктің,
кәсіпорынның, ... ... ... ... ... қатысты актив
бөлігінің (машиналар, аппараттар, аспаптар, ... ... ... ... ... технологиялық құрылымы негізгі қорлардың әр ... бір топ ... ... үлес ... ... ... ... құрал-жабдықтар тобында жекелеген токарьлық,
фрезерлік, ... ... кесу және ... ... ... ... ... жалпы көлеміне (заттық бірлікте) пайыздық үлесін анықтауы
мүмкін.
Құрал - жабдықтың технологиялық құрылымын тереңірек ... ... ... де ... ... ... ... озық
топтарының үлес салмағы, ... ... ... ... үлес ... және т.б. ... озық топтарының (жинақ) меншікті үлесі оның
баланстық құнының немесе ... ... ... ... ... және т.б. топты) цех, кәсіпорын, бірлестік немесе саланың осы
құрал-жабдық түрінің бүкіл ... ... ... ... ... желілерде орнатылған құрал-құрал-жабдықтың меншікті үлес
салмағы ... ... ... ... ... осы
құрал-құрал-жабдық түрінің цех, кәсіпорын, бірлестік немесе сала ішіндегі
жалпы паркіне қатынасымен сипатталады.
Негізгі ... ... ... ... ... негізгі қорлардың
әртүрлі жұмыс істеу мерзімімен айырмашылығы бар топтардың жалпы ... ... ... ... ... (ал бір ... ... – олардың табиғи көрінісін көрсететін жалпы мөлшерімен). Мысалы,
станок, ...... ... ... ... машиналардың
меншікті үлес салмағын келесі топтық құрал-құрал-жабдықтың ... ... ... ... мүмкін: 5 жылға дейінгі; 5 жылдан 10 ... ... ... 20 жылға дейінгі және 20 жылдан жоғары деп.
Қолданыстағы цех, бірлестік, ... ... ... ... ... уақыты формуламен анықталады:
Т= ∑ Tif Fi / ∑ Tif
мұнда: Fi – ... ... ... ... i – ші ... бастап- қы
құны, мың теңге;
Tif – негізгі өндірістік ... i – ші ... ... ... ... ... – талданып отырған өндірістік қордың і –түрлері саны.
Телім, цех, кәсіпорындағы құрал-құрал-жабдықтың орташа жұмыс істеу
уақыты Т осы ... ... ... ... ... ... пайдалану жылдар санын) ∑ Ti талданып отырған өндірістік
қордың осы құрал-құрал-жабдықтың санына n бөлу ... ... Ti / ... ... ... ... (негізгі құралда)
барлығы мен қозғалысын ... үшін есеп ... Бұл ... бухгалтерлік есептеу стандарты БЕС негізінде жүргізіледі.
Кәсіпорындар мен бірлестіктер негізгі қызмет балансында тіркелген
барлық негізгі ... саны мен ... ... ішінде өндірістік және
өндірістік емес ... ... ... және ... ... ... алып отырады.
Негізгі құралдар қозғалысын бақылау, бухгалтерлік есептің ... ... мен ... және оның ... ... ... ... мақсатында мекеме (кәсіпорын) жүйелі түрде мүлікті
хаттау жүргізіп отырды. Негізгі құралдар хаттамасы ... бір рет 1 ... ... ... ... ... ... мен қозғалысын сипаттау үшін келесі
деректер пайдаланылады:
а) Есептік ... ... басы мен ... ... қорлардың
баланстық құны. Негізгі қорлардың есептік (жоспарлық) жыл ... ... ... әдіс ... жыл ... Ғ1 ... қорлар құны мен жыл
ішінде істен шығуына (тозуына немесе басқа мекемелерге өткізуге ... ... ... Ғ шық және осы ... ... ... ... Ғ жаңа ... салу ... басқа мекемелерден сатып алуға
байланысты) құнының алгебралық қосындысы ретінде ... ... = Ғ1 + Ғ жаңа - ... Берілген кезең ішінде (жыл) барлық түсу көздері арқылы, соның ішінде
қорларды қосымша бағалау, жаңадан енген ... ... ... – ақ ... ... ... ... қордың құны, бұрын есептелмеген қорлар құны,
айналым қорынан негізгі қорларға өткізуден пайда болған қор ... ... ... ... түскен қорлардың құны;
в) Берілген кезең ішінде барлық қаржыландыру көздері бойынша, банктік
несиелер, басқа да ассигнациялау есебінен де, қайта ... ... ... ... ... ... ... кезең ішінде есептен шығарылған негізгі қорлардың құны,
қорлар бағасын арзандату, сатылған және төлеусіз берілген ... ... ... қорына өткізуді қоса алғанда.
Осы мәліметтерге сүйеніп, төменде ... ... ... ... ... ... ... Берілген кезең
ішінде негізгі өндірістік қордың өсімі ( Ғ - ... жыл ... ... Ғ жаңа және ... ... Ғшық негізгі қорлар құнының айырмасымен
анықталады, яғни:
( Ғ = Ғ жаңа - Ғшық
Негізгі қордың өсімі, сонымен ... ... жыл ... ... ... көлемі К1 шыққан қорлардың Ғ1шық ... ... ... ... мен ... жылдың басы К1H мен соңында ... ... ... құны ... ... түрінде анықталуы
мүмкін, яғни:
( Ғ = К - Ғ1шық -( К2H - К1H )
Негізгі қорларды ... ... ... Ғ жаңа ...... салым жоспарының маңызды көрсеткіштерінің бірі болып табылады ... ...... ... ... ... ... анықталады:
Ғ жаңа = К1H + К - К2H
Жоспарлы кезеңде қолданысқа енгізілетін негізгі қорлардың жалпы ... ... ... ... ) ...... ... қорлардың Ғ1шық
орнын толтыру құнын қосу арқылы да анықтауға болады:
Ғ жаңа = ( Ғ + ... ... өсім ... К(Ғ ... ... ... ... саны қашалықты өскенін көрсетеді және ол келесі ... Ғ = ... - ... * 100 / Ғ2
мұндағы: Ғжаңа – берілген кезең ішінде жаңадан енгізілген қорлардың
құны;
Ғшық - осы ... ... ... ... қорлар
құны;
Ғ2 – негізгі қорлардың берілген кезең аяғындағы құны.
Негізгі қорлардың шығым коэффициенті Кшық есептен ... ... ... Ғшық ... ... ... қорлар санына Ғ1 қатынасымен
анықталады:
Кшық = Ғшық / ... ... ... коэффициенті Кжаң қарастырылып отырған
кезеңнің әр жыл ішінде (і =1,2,3….n) жаңадан ... ... ... немесе нақты мағынасы) жылдық көлемін ∑ Ғі жаң сараптау ... Ғ2 ... ... ... құнына бөлу арқылы анықталады:
Кшық = ∑ Ғі жаң / Ғ2
Негізгі өндірістік қорлардың орташа жылдық ... ... құны ... ... ... көрсеткіші мен қор үшін төлем ... ... ... ... және ол жоспарлық немесе есептік жылдың Ғ1 1-
қаңтарына және келесі (жоспарлы ... ... ... Ғ2 1- ... негізгі өндірістік қорлардың ½ құндарының қосынды сомасын 12 – ге
бөлген бөлінді түрінде, сондай –ақ ... ... ... ... ... әр бір ... осы қорлардың баланстық жоспарлық немесе
нақты құнына қарай анықталады.
1.3. ... ... ... ... ... ... ... тиімді түрде пайдаға асыру - ... ... ... ... ... болып табылады.
Негізгі құралдарды барынша толық пайдалану да өндіріс көлемін арттыра
отырып, жаңа өндірістік ... ... ... төмендетуге алып
келеді, демек кәсіпорынның пайданы одан әрі дұрыс ... ... ... ... ... төлемдер үлесі артады, жинақтау қорының
едәуір бөлігін ... ... мен ... ... ... және ... ... пайдалану жағдайы мен дәрежесі өндірісті техникалық
деңгейін, оның даму ырғағы мен ауқымын, оның тиімділігін көрсетеді.
Негізгі қорлардың ... ... бір ... ... ... өндірілген
өнім көлемімен немесе негізгі қорлар қайтарымымен анықталады.
Негізгі қорларды өндірісте пайдалану тиімділігі бір қатар ... ... ... ... қорларының жалпы құнындағы активті
бөліктің меншікті үлес ... яғни ... ... ... ... тікелей осы актив бөлік қамтамасыз етеді;
- екіншіден, қайсы бір машина, құрал-жабдық түрін ... ... ... ... ... ... ұзақмерзімділік,
автоматтандыру, жөндеуге жарамдылық, конструктивтік жетілу дәрежелері,
бірлік қуаты);
- үшіншіден, осы кездегі кәсіпорындағы негізгі қорлардың ... ... ... тозу ... ... ауқымы, істен шығу ауқымы, өсім
мөлшері);
- төртіншіден, негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... толығымен пайдаланады, оның қуаты, ... ... ... қорларды пайдаланудың объективті көрінісін негізділген жеке
және жалпы деген көрсеткіштер жүйесі арқылы алуға болады.
Жекелеген ... қор ... ... ... ... ... ... өндірістік процес уақытында пайдалану, жекелеген
сәттердің сипаттамасын алғашқылары нақты, ықшам міндеттер атқарады.
Негізгі ... ... ... ... ... үш топқа
біріктіруге болады:
- негізгі өндірістік ... ... ... ... деңгейін
бейнелейтін экстенсивтік пайдалану көрсеткіштері;
- қарқындық және экстенсивтік барлық ... ... ... ... ... ... пайдалану көрсеткіштері.
Көрсеткіштердің бірінші тобына мыналар жатады: құрал-құрал-жабдықты
экстенсивтік ... ... ... - тың жұмыс
істеу коэффициенті, құрал-құрал-жабдық жұмысының ... ... ... ... ауысымдық режим коэффициенті.
Құрал-жабықтың экстенсивті жұмыс істеу жайлы әртүрлі ... ... ... ... ... анықтағанда
бастапқы мәлімет ретінде құрал-құрал-жабдық жұмыс істеу ... ... ... жұмыс істейтін уақытының келесі қорларын
айтуға болады: орнатылған құрал-құрал-жабдық бірлігіне ... ... ... ... ... жоспарлық (тиімділікті) және
нақты қорлар деп ... қор - бұл ... ... қоры ... ... ... күндер санын тәуліктегі сағат санының көбейтіндісіне ... ... қор 365(24 ... ... ... ... ... номиналдық қоры Тр жыл ішіндегі
күнтізбелік Ткк. және ... емес ... Тбк ... ... ... ... режиміне тәуелді және ол келесі формуламен анықталады:
Тнқ =( Ткк – Тбк) ... Тс.с. – ... ... ... ... ... сағаттар саны
–жұмыс күндері ауысым режиміне ... және ... алды ... қысқартылған
ауысым уақытын ескере отырып, немесе
Тнқ =[( Ткк. – Тбк) Т с – Тмк Тс( ... ... ... тобына белгіленеді] m,
Мұнда: Тбк – жоспарлы кезеңдегі демалыс және мереке күндер ...... ... ... сағ;
Тмк – берілген кезеңде жұмыс ауысым уақыты ... ... ... ...... және ... ... күндері жұмыс ауысым
ұзақтығының қысқару уақыты (берілген салада), сағ,
m - кәсіпорында қабылданған жұмыс ауысымдылық ... ... ... ... жұмыс режимінде 365 жұмыс күні және
тәулігіне 24 жұмыс сағаты деп ... ... ... ... үшін ... ... саны мен ... уақыттар қоры (ауыл шаруашылығы,
орман ағаштарын өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... немесе техникалық жобаға сәйкес). Номиналды қор
жұмыс уақытының тиімді қорын есептеуге пайдаланылады.
Машинаның, агрегаттық, құрал-жабдықтың Ттуқ жұмысының ... ... ... ... қоры берілген кезең ішіндегі номиналдық қор
(сағатпен) мен құрал-құрал-жабдықты бір жыл ... ... ... ... ... ... жұмсалған мөлшерлі уақыт шығындар қосындысының
Тжс (сағ) арасындағы айырмаға тең, яғни:
Ттуқ = = Тнқ - ... – ақ, ... ... ... бойынша да жүргізілуі мүмкін:
Ттуқ = Тнқ [1- (dжс + dжжу) / 100]
мұнда: dжс – берілген құрал-құрал-жабдықты жөндеуге жұмсалған ... ... ... ...... ... ... түзету, ауыстыру және
т.с.с. жұмсалған уақыттың режимдік қорға пайыздық қатынасы;
Құрал-жабдықтың орнын өзгерту, жөндеу, түзетуге ... ... ... ... типі мен орындалатын жұмыс түріне байланысты
айтарлықтай өзгеріп отырады. Бұл ... ... әр қор ... ... ... ... ... жұмыс шарттарын ескере отырып, осы құрал-
жабдықты ... ... ... ... ... ... (өзара алмасатын) машиналардың (агрегаттардың) n бірлігінен
құралған типтес құрал-жабдықтар тобы жұмысының ... ... қоры ∑ ... машина – сағат, станок – сағат, аппарат – сағат, пеш – сағ ... ... ... Ттуқ = Ттуқ ( ... ... ... қоры берілген кезең ішіндегі құрал-жабдықтың шын
мәніндегі жұмыс істеу уақытын бейнелейді және шұғыл есеп ... ... ... (номиналдық), жоспарлық (тиімді) және нақты уақыт
қорлары негізінде құрал-жабдықты ... ... ... ... ... ... ... уақытының күнтізбелік қорын пайдалану коэффициенті құрал-
жабдықтың жоспарға ... ... ... ... ... ... ... кезең ішінде жалпы күнтізбелік уақыт қорына қатынасын ... яғни бір ... ... = Ттм / ... құрал-жабдықтар тобы үшін:
Кк.қ. = Ттм nр / Tк nу
Мұнда: nр, nу – тиісінше ... ... ... және орнатылған құрал-
жабдық бірліктері саны. Бірқатар жағдайларда бөлімінде ... ... ... саны ... ... және ... мәліметті
пайдалануға болады.
Құрал-жабдық жұмысының режимдік уақыт қорын ... ... ... ... ... = Ттм nр / Tр ... Ттм, TР - ... кезеңде құрал-жабдық бірлігі жұмысының
тиісінше нақты және режимдік уақыт қоры.
Құрал-жабдық жұмысының жоспарлық уақыт қорын ... ... ... ... = Ттм nP / Tж ... берілген кезең ішінде құрал-жабдық жұмысының жоспарлық уақыт қоры.
Құрал-жабдықтың, машинаның, ... жеке ... ... ... экстенсивтік жұмыс істеу коэффициенті Кжік. деп айтады және ол
мына ... ... .= Ттм / ... нақты уақыт пен жоспарлық жұмыс уақыт қоры бір ... ... ... ... ... бірлігінің немесе тобының ауысым,
тәулік, онкүндік, ай ішінде экстенсивтік жұмыс істеуі сарапталуы ... ... ... ... ... ... ... қоры
алынады. Қарастырылған коэффициенттер пайыз түрінде көрсетілуі мүмкін.
Ауысымдық режимді пайдалану деңгейін зерттеуде ... ... ... ... мен ... да ... үлкен.
Құрал-жабдық жұмысының ауысымдылық коэффициенті Кас - машина – ... ... ... ... ... жұмыс көлемінің телімде,
цехда, кәсіпорында бар ... ... ... агрегаттар) санына
қатынасы арқылы анықталады (немесе бір ... ... ... ... ... станок – сағат санына қатынасымен).
Келесі формула арқылы анықталады:
Ка = Tc.а./n
немесе
Ка = Tнсс./Тм.м.с
мұндағы: Tc.c. – ... ... ... ... ...... ... ауысым саны;
n – парктегі бар станоктардың (машинаның) жалпы саны;
Tнса. – тәулігіне нақты орындалған станок – ... ...... - бір ауысымдық жұмыста станок – сағат, машина – сағат максималды
мүмкін саны.
Ауысымдық коэффициент атап ... ... ... ... ... жыл
ішіндегі, құрал-жабдықтың әр түрлі жұмыс кезеңдері есептелуі мүмкін.
Келтірілген ... ... іске ... ... ... ... ... машиналар) ауысымдық коэффициенті
есептеледі. Сонымен бірге жұмыс істеп жатқан ... ... де ... ауысымдық режимін пайдалану коэффициенті Ка.р. берілген
кезең ішінде құрал-жабдық жұмысының ауысымдық коэффициентінің Ка. ... ... ... ... ... qас. қатынасы арқылы (ауысым
санына) анықталады:
Ка.р. = Kа. / ... ... ... ... пайдалану коэффициенті Кабп.
келесі формуламен анықталады.
Кабп = (n1 + n2 + n3) / 3 n ... n1 , n2 , n3 - ... ... екінші, үшінші ауысымда
жұмыс істеген құрал-жабдықтардың бірлік саны;
ny – ... ... ... ... осы ... ... ... саны.
Сондай – ақ құрал-жабдықты ауысымішілік пайдалану деңгейін сипаттайтын
көрсеткіштерді машиналық және жалпы (ортақ) ... ... ... мен ... баса ... ... дұрыс. Бұл мақсатта келесі
көрсеткіштерді пайдаланылуы мүмкін.
Құрал-жабдықты ауысымішілік пайдалану коэффициенті ... ... ... ... =(Tауқ– Т бту ) / Tауқ
мұнда: Tауқ - құрал-жабдық ... ... ... қоры, станок –
сағат.
Тбту– станоктардың бос тұру уақыты, станок – сағат.
Жөндеу қызметін көрсету ... ... ... = 1-∑ Тi жкк / ∑ Тi ... ∑Тi жкк , ∑ Тi нкк. – ... ... ... сәйкесінше
жоспарлы және нақты жұмыс ұзақтығы, күн;
n - берілген нысанға жөндеу қызмет көрсетулер түрінің саны.
Құрал-жабдық ... ... ... ... ... Кму
келесі түрде есептеледі:
Кму = Tаму / (Tаұ – Туш)
Tаму - ... ... ... ... ... жұмыс уақыты,
сағат;
Tаұ - жұмыс ауысымының ұзақтығы, сағат;
Туш - ауысымішілік ... ... ... бос ... сағат.
Құрал-жабдықтың қарқындык және интегралдық жұмыс істеу көрсеткіштері.
Негізгі қорларды жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің маңызы
зор.
Бұл топтың ең бір маңызды ... бірі – ... күш ... Кк ... ... ... өнімділігіне
(қуатына) қарай пайдалануды сипаттайды. Ол жұмыс уақыт бірлігінде нақты
өндірілген ... ... ... (сағ) Дн осы ... ... ... мөлшеріна Дөм (немесе максималды өндірілетін өнімге)
қатынасы арқылы анықталады:
Кқ = Дн / ... ... ... ... құрал-жабдықтар үшін қарқынды күш
көрсеткішін Кқw электр энергиясын жұмсау мәліметтері негізінде ... Кқw = mэ / Tмжу ... mэ – ... ... ... ... құрал-жабдық түрі бойынша
электр энергиясының жұмсалуы, КВТ –сағ;
Tмжу – ... ... ... жұмыс уақыты,
сағ;
Wэ – берілген құрал-жабдыққа орнатылған электр
жетегінің қуаты, кВт.
Құрал-жабдықтың неғұрлым маңызды пайдалану сипаттамаларын (техникалық
және электр қуаты және т.с.с.) ... ... жан – ... ... ... ... де ... қолданылады. Олар төменде
қарастырылады.
Құрал-жабдықтың белгіленген қуатын пайдалану коэффициенті Кбқ.:
Кбқ =(Wбқ - Wиқ) / (Wус - ... Wбқ – ... ... ...... ... (пайдалану) қуаты;
Wус – бас қозғалтқыштың бекітілген қуаты;
Wxc – станоктың бос жүрісіндегі тұтыну қуаты.
Құрал-жабдық ... ... ... ... К∑ құрал-
жабдықты өнімділігі және уақыт бойынша да пайдалану деңгейіне жалпылама
баға береді. ... және ... ... ... ... ... = KЭ КU ... К∑ =Т н Nн / Тж Nж
мұндағы: Тн, Тж – ... ... ... ... ... ... максималды мүмкін (жоспарлы) жұмыс уақыты, сағ;
Nн, Nж – осы құрал-жабдықпен ... ... ... нақты және максималды мүмкін өнім шығаруы, (сағатына).
Негізгі қорлардың (еңбек құралдарының) актив бөлігін пайдалану жалпы
коэффициенті К∑о негізгі ... ... ... бөлік тобының құнын ескере
отырып келесі ... ... Кі∑ / ... Fі – ... қордың актив бөлігінің i- элементінің баланстық
құны;
Кі∑ - актив бөліктің i- ... ... ... ... ... – негізгі қордың актив бөлігінің і – ... ... ... ... ... К∑К – ... ... коэффициенттерінің көбейтіндісінен тұрады:
К∑к = К∑ Кабп Каіп Кму ... К∑к - ... ... ... ... ... – бір ауысым уақытында құрал-жабдықты ауысымдық
пайдалану ... ... ... ... коэффициенті;
Кму –құрал-жабдық жұмысының машиналық уақытын ... ... ... ... ... ... коэффициенті.
К∑к үшін ең үлкен мәні бірге тең.
Құрал-жабдықтар мен алаңды пайдалану дәрежесін ... ... ... бірі – ... ... ішіндегі өнімділік болып
табылады. Бұл көрсеткіш белгілі бір уақыт ішінде (сағ, ... ... ... ... ... техникалық бірлік көлеміне сәйкес келетін өндірілгену
өнім көлемін ... ... ... ... бір ... ... прокат қосына (стан), экскаваторға, 1 м2 ... және ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімнің (жұмыстың)
осы құрал-жабдық түрінің ... ... ... санына қатынасымен
анықталады. Мысалы, деталь жасау – бір ... ... – бір ... тоқу – 1000 ... ... – бір ... ... кен өндіру –
бір экскаваторға және т.б.
Әртүрлі құрал-жабдықтарды әлеуетті пайдалану мүмкіндіктерін одан әрі
тереңірек ... үшін ... ... ... ... ... өнім (жұмыс) көлемінің берілген машина, агрегат, аппараттың
негізгі пайдалану ... ... ... ... де ... қуат бірлігіне, өнімділік, жүккөтерімділікке, пештің көлеміне, ... ... ... кен ... – экскаватор шөмішінің 1 м3
сыйымдылығына, тасымалданған жүк ... - ... 1 ... ... болат құю –пештің 1 м2 табанына және т.с.с
Жоғарыда ... ... ... ... ... бір ... ... жеке түрлері мен өзгерістердің бағыттарын зерттеуде
қолдануға жарамды.
Қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... жалпылама көрсеткіш – қорқайтарымы көрсеткіші, ал ол
сала, кәсіпорын немесе нысанның бір теңгелік негізгі ... ... өнім λF ... ... Бұл көрсеткіш белгілі бір кезеңде
(жылда) ақшалай ... ... ... өнім ... ...... бірлестіктің, цехтың негізгі өндіріс қорларының
жалпы орташа жылдық ... ... F ... ... шығармай )
қатынасымен анықталады:
λF = NВ / F
Қор қайтарымын есептегенде ... қор ... ғана ... ... қатар
жалға алынған қорлар да ескеріледі. Ал тоқтап тұрған, резервтік (норматив
шегінде), сондай – ақ ... ... ... ... ... ... сараптама жасау мақсатында жұмыс істеп тұрған
кәсіпорын үшін және ... іске ... ... ... үшін ... көрсеткіші есетеледі, сондай – ақ қорлардың жалпы құнына ... ... ... бірлік құнына да жеке түрде есептелінеді.
Қорқайтарымына кері көрсеткіш - ... қор ... f ... ... ... жылдық құнының F белгілі бір кезеңде ... ... ... ... ... өнім (тауарлық, жалпы) көлеміне ... ... = F / ... ... ... fn ... ... және айналым)
қорлардың орташа қосынды жылдық құнының Ф белгілі бір кезең ішінде (жылда)
ақшалай ... ... ... ... ... ... өнім ...
қатынасымен анықталады:
fn = Ф/ NВ
Қор ...... ... пайдалану тиімділігінің маңызды
жалпылама көрсеткіші. Ол белгілі бір ... ... ... ... көлемінің осы өнімді өндіруге қатысатын негізгі ... ... ... ... ... = ӨК / ... ҚҚ –қор қайтарымы; ӨК- өндіріс көлемі; НҚ – негізгі өндірістік
қорлардың орташа жылдық құны.
Өнімнің қорсыйымдылығы - қор ... кері ... Ол ... әрбір теңгесіне келетін қор үлесін көрсетеді. Егер қор қайтарымы
жоғарылауға бейім болса, онда қор ...... ... ... жұмысының тиімділігі көбінесе негізгі ... ... ... ... ... , ... ... персонал)
қатынасымен анықталатын еңбек қорымен құралданғандық деңгейімен ... шама ... ... отыруға тиіс, себебі оған ... , ... ... ... ... ... қайтарымы мәні жағынан түсінікті секілді көрінгенімен, ... әлі ... ... өз ... ... Әлі ... ... қор
қайтарымының объективті беталысы туралы, оны жоспарлау тәртібі туралы әр
жақты пікірлер ... ... дау ... ... ... қор
қайтарымын есептеу әдісі (құндық немесе ... ... ... өнім ... ... ... ... немесе таза өнім);
негізгі қорларды бағалау әдісі (бастапқы, қалпына келтіру немесе ... ... қор ... ... тәсілі (өнім құнының немесе пайданың
негізгі қорлар құнына қатынасы түрінде ); және өндіріс тиімділігін ... ... ... прогресс жағдайында қор қайтарымы
өзгерісінің заңды беталысы қандай болмақ (оның өсуі ... ме, әлде ... ... ... бірі – қор ... анықтау кезінде
пайдаланылатын элементтерді өлшеу тәсілін анықтау.
Қазіргі кезде өлшеудің құндық ... ... ... ... ... саналады. Ол әр түрлі уақыт кезеңдерінде шығарылған өнім ... ... ... салыстыруға мүмкіндік береді, яғни ... ... ... ... ... ... қатар, ол едәуір
қарапайым әрі көрнекі. Дегенмен, бұл тәсілдің бірқатар кемшіліктері де бар,
оның ең ...... ... ... – ақ ... үнемі
өзгеріп отыруна тәуелділігі.
Сондықтан да, құндық әдіспен бірге табиғи өлшем әдісін де ... ... еді, ... ... ... табиғи көрсеткіштерді тек біртекті
өнімдерді немесе, ең болмағанда, ұқсас өнімдерді өлшеуде ғана ... Осы ... ... ... ... ... өте ... сипатқа ие.
Соған қоса, табиғи әдісті қолдану ... ... ... ал ... ол ... ... арқылы көруге болады.
Бұдан шығатын қорытынды – табиғи әдіс негізінен көмекші сипатта болады,
ал басты рөл қор ... ... ... ... ... ... ... өнім мен негізгі қорлар құнын әдістемелік жағынан дұрыс ... ... ... ... үшін ... ... сатылу, таза өнім
көрсеткіштері ұсынылады.
Сатылған өнім көрсеткішін қор ... ... ... ... ол сату процесімен, өнім ... ... және ... ... және ... жағдайын көрсетпейді. Қор қайтарымы
болса өнім өндірісінің тиімділігін сипаттайды.
Таза өнім (өндірістік ... ... ... ... қосымша
ақылармен, пайда пен әлеуметтік ... ... ... ... ... шартты таза өнім көрсеткішін (амортизацияны ... ... ... бір ... бар. Ол ... қорлар
өндіретін өнімнің құнын толық көрсетпейді. Таза өнім ... ... ... қорлар өсімінен артта қалып отырады, себебі қоғамдық
өндірісті дамыта отырып, еңбек ... ... ... қор ... ... ... деген сөз. Қор қайтарымын табиғи түрде өлшеуде таза өнім
көрсеткішінн қолдануға мүлдем болмайды. Таза өнім ... аса ... ... бола ... оны ойға ... шекте пайдаланған дұрыс.
Жалпы өнім көрсеткішін белгілі уақыт кезеңдер ішінде және әртүрлі
өндіріс ауқымында ... өнім ... ... талаптарына неғұрлым толық
сәйкес келеді.
Іс жүзінде, қор қайтарымын есептеуге тауарлық өнім ... ... ... ... ол көп өндірісте жалпы өнім ... ... ... бұл ... ... ... ... қорларды
күнтізбелік кезеңде пайдалану сапасын жеткіліксіз сипаттайды, өйткені
тауарлық өнім құрамында өткен ... ... ... өнім де ... ... ... ... қорлар тиімділігін пайда көмегімен анықтауды алатын
болсақ, мұнда қор қайтарым көрсеткішіннің мәні ... ... ... (тек ... ... ... құны
берілмейді). Сондықтан да, ... ... ... ... ... бола ... бұл көрсеткіш негізгі қорларды тиімді пайдалануды
жан – жақты көрсете алмайды: негізгі қорларды ... ... ... ... төмендегенде де, қор жарақталуының өзгеріссіз ... ... ... бағасы төмендегенде де немесе баға деңгейі
жоғарыласа да рентабельді өнім алынуы ... ... ... ... қор ... есептеу үшін әртүрлі
нұсқалар қолдануға болады: бастапқы, қалпына келтіру, қалдық құны ... құн ... ... ... қорлар тозумен бірге
өнімділігін жоғалтатындығына негізделген. Бірақ, біріншіден, тозу ... ... пара – пар ... ... ... ... жұмыс
атқаруы барысында олардың тозу орнын толтырып, ... ... ... ... ... бар ... ... және т.б.), сол себепті
қалдық құнды қолдану негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... қор ... есептеуге негізгі қорларды оның
бастапқы құны бойынша тозуды алып тастаусыз бағалауды қолданған ... ... ... ... тура ... Негізгі қорлар, әдетте,
олар іске қосылған жылдары есептеледі. Негізгі қорларды құру (тұрғызу)
ұзақтығына ... ... құны ... ... ... ... қорлардың аралас құны).
Негізгі қор құнына бағалау тәсілі де ықпал етеді – құрылыстың өзіндік
құны бойынша (шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қорлардың әртүрлі кезеңде салынуына байланысты ... ... ... ... негізгі қорларды бағалаудың ең дұрыс әдісі қалпына
келтіру (ағымдық) құны деуге болар еді. ... таза ... ... қорларды қайта бағалау ұзақ ... ... ... себепті (дәл осы қайта бағалау кезінде қалпына келтіру құны
шығады) және бастапқы құнынан, салыстырмалы түрде ... аз ... осы ... әдіс ... ... ... отыр.
Сонымен, қор қайтарымы жалпы өнімнің негізгі қорлардың бастапқы ... ... ... ... әрі осы ... ... ... негізгі қорларды пайдалануды сипаттап қана қоймай,
өндірістің әртүрлі тиімділік көрсеткіштеріне ықпал етеді: еңбек өнімділігі,
өнімнің ... ... ... ... ... ... теориясының бірқатар зерттелмеген сәттерін
қарастыра отырып, екі қарама – қарсы пікірді ... ... ... – қор ... ... әбден заңды (негізделген), екіншісі -
өндіріс тиімділігін арттыру үшін оны өсіру қажет.
«Қор қайтарымының құлдырауы өте ... ... ... оны ... ... ... құралдарын күрделендіру
және жетілдірумен, өндірістік процесті ... ... және т.б. ... Және қор ... ... да өндіріс тиімділігінің төмендеуіне соқтырмауы мүмкін (мысалы,
өнімнің өзіндік құны төмендеуін), бірақ, ол үшін қор қайтарымының ... ... ... ... ... ... ... материалдық
шығынның төмендеуімен өтелуі тиіс деп есептейді.
Қор қайтарымы төмендегенде өзіндік құнды азайтуға шығын мен ... ... ... ... ... ... қол ... бірақ мұндай жағдай ұзақ уақыт бойы жалғаса ... ... ... ... ... нәтиже төмендейді. Өндіріске жұмсалған
қаржы ішіндегі шикізаттың меншікті ... ... ... өсіп ... Егер ... үнемдеу есебінен еңбек құралдарының қымбаттау орнын
жабуға ұмтылатын болса, оған кері жағдайға тап болады.
Егер ... ... өсім ... қор ... өсу ... ... бұл жаңа ... өнімділігінің өсімі оның құнының өсімінен
озық тұр деген сөз. ... ... қор ... ... ... ... қор ... төмендейді, дегенмен еңбек өнімділігі өсе
беруі мүмкін ... бұл ... өсу ... ... ... ... ... негізделген. Шынында да, қор
қайтарымының төмендеуі өнеркәсіп пен ... ... ... да, жеке ... да ... әрі ол мейлінше ұзақ уақыт
орын алып отыр.
Бірақ ... ... ... деп айтуға болмайды, себебі ол
өндірістің тиімді дамуына қайшы келеді: қор ... ... ... нәтижесінде өнімнің өзіндік құны артуына, ... ... әкеп ... ... ... ... ... ықпалына бейім келеді.
Олардың негізгілері: техникалық прогресс сипаты, еңбекті ... ... мен ... ... ... өндіргіш күштердің
географиялық орны және ... ... ... ... ... бір сала (немесе өндіріс) үшін келтірілген факторлар тізімі біршама
өзгешелеу болуы мүмкін.
2. ... ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1. «Шымкент май» іс-әрекетінің негізгі экономикалық көрсеткіштерін
талдау
ААҚ «Шымкент май» тамақ және техникалық ... ... ... ... шығарумен сипатталады. Мақта ... ... ... ... ... ... ... 100 тонна.
Мақта тұқымдастығын өңдеумен қатар, күнбағыс, мақсары, қыша, ... ... ... өнім ала ... ААҚ «Шымкент май» құрамында
мына төмендегідей цехтық бөлімдер жұмыс атқарады:
- шикізат цехы
- дайындау цехы
- экстракциялы ... ... ... ... ... ... өнімдер цехы
- өсімдік майларын қораптау цехы
- өндірісті бақылау ... ... ... ... ... ... энергетикалық цехы
- пеш цехы
- механикалық цехы
- жөндеу-құрылысы цехы
- лаборатория
- Кип и А.
Май тұқымдастықтарны өңдеу процесі мынадай кезеңдерден ... ... ... майды сығу
- экстракция
- майды рафинациялау.
Әрбір процесс өзара механикаландырылған ... ... ... ... байланысқан цехтарда іске асырылады. ... ... ... ... ... үшін дайындау цехына бағытталады.
Тазаланған тұқымдастықтар қабыршақтан тазалау – сеператорлы ... үшін ... ... Дәндердің қабығы малдар үшін жем ретінде тарату
мақсатында дайын өнімдер ... ... ... ...... ... ... Осы аталған операциялар
дайындау цехында орындалады. Қалдық майларды алу үшін күнжара (процестеу
материалы) экстракциялы ... ... ... ... ... ... – шрот ... бұйымдар цехына үй жануарлары үшін жоғарғы ... ... ... ... және ... ... тазалау цехына
бағытталады, онда май өңделеді.
Сатуға жататын ... ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін ең алдымен кәсіпорынның алдында
тұрған мақсатын, міндетін анықтау қажет. Ол үшін ... ... ... бойынша, қажет ақпараттарды жинау керек. Басқарушы есепте
жинақталған ақпараттардың көмегімен ... жіне ... ... ... шешуге болады.
Негізгі қоралдарды басқару шешімдерін қабылдау процесі
Жедел мен тактикалық шешімдер болашақтағы шешімдердің
«ноу-хауы» ... ... ... ... ... және ... (енді осы процедураның біршамасын біз төменде қарастырамыз) Бұл
арада біз, осы тарауды ... ... өнім ... анықтаудан
бастаймыз, өйткені біз жоғарыда зиянсыздық нүктесін ... ... ... ... кез келген бизнес үшін алдымен сатуға
жататын өнімнің жоспарын жасау керек. Ол үшін ... ... ... ... ... (бұл арада біздің мақсатымыз
шаруашылық межеген ... ... ... ... жететіндігін
белгілеу).
Сонымен, біріншіден, кәсіпорын өзінің болашақ кезеңдерінде ... мен ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер
|Қатар |Шығыстар |«А» |«Б» |«В» ... | | | | |
|1 ... ... |3 553 |2 395 |4 220 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |- ... ... |1 100 |855 |2 550 |
| |- ... | | | |
| | |870 |645 |760 |
| |- ... да ... |1 583 |895 |910 |
| ... | | | |
|2 ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... - жалақы |178 670 000 |
| | |125 000 000 ... осы ... ... мәліметтер бойынша өнімнің сатылу
мүмкіндігін зерттейміз де, ... ... ... ... зерттеулердің нәтижесінде біздегі өндірілетін өнімге деген сұраныс
46%, 34%, 20% деңгейінде қалыптасқан және әрбір өнімнің бағасы ... тең: 3 813; 2 558; 4 ... ... өнім ... ... сатқанда, жоспарда
белгіленген пайданы (табысты) алуға болатындығын анықтауымыз керек. Ол ... ... ... ... ... ... ... сату көлемі белгісіз болғандықтан оны Х деп аламыз):
|Сатудан түсетін табыс, х - ... ... х – ... ... = ... ... көлемімен қатар, бір әрбір өнімнің тиесілі тұрақты шығындарын ... ... кез ... өнім ... ол 82 188,2 мың ... (178 670 ... құраған. Содан соң өнім бірлігін табу үшін ... ... 813х – 3 553х –82 188 200 = 33 718 ... = 115 906 ... = 445 793 ... ... немес данасы).
Осылайша өнімнің қалған түрлері бойынша шығарамыз да, оның нәтижесі басшыға
түсінікті болуы үшін біз кестенің келесідей ... ... ... операциялық табысы мен рентабельділігі
|№ |Көрсеткіштер |«А» |«Б» |«В» ... |
|1 ... ... ... |445 793 |525 582 |173 175 |1 144 550 |
| ... кг, ... | | | | |
|2 ... ... ... |3 813 |2 558 |4 511 |- |
|3 ... ... түсім |1 699 809 |1 344 439 |781 192 |3 825 440 |
| ... мың ... (1 х | | | | |
| |2) | | | | |
|4 ... ... |3 553 |2 395 |4 220 | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
|5 ... ... |260 |163 |291 | |
| ... ... | | | | |
| ... ... (2-4) | | | | |
|6 ... ... ... 906 |85 670 |50 394 |251 970 |
| |(5х1), мың ... | | | | |
|7 ... ... мың ... |- |- |178 670 |
|8 ... табыс |- |- |- |73 300 |
| ... ... | | | | |
| ... (6-7), мың ... | | | | |
|9 ... ... ... |98 |64,5 |-584 |- ... ... ... ... |+162 |+98,5 |-293 |- |
| ... | | | | ... ... [10 : |4,44 |4,0 |-6,1 |- |
| |(4+9)] х 100, % | | | | ... ... ... ... рентабельділігін анықтайды, ол
үшін алдымен үстеме шығыстарын өндіріс шығындарына таратады. Біздің мысалда
тарату базасы болып негізі ... құны ... ал ... ... Қазақстанда жұмыс істейтіндері) тарату базасы
ретінде жалақыны алғанды ... ... ... болса, сонысы тарату базасы ретінде алынған
жөн.
Үстеме шығындарды тарату процедурасы үшін келесідей ... ... ... 670 х [1 100: (1 100 + 855 + 2 550)]}= 178 670 х (1 100: 4 505)= ... х ... = 43 626 415 ... «А» ... бойынша күтілетін үстеме шығыстар – 98,0 теңгеден тең
болады (43 626 415 : 445 793).
Қалған ... ... да ... ... ... кесте мәліметтеріне қарасақ, онда «В» өнімінің
(293) зиян әкелгенін көреміз, яғни өндіріс программасына біршама өзгерістер
енгізудің қажеттілігі ... ... ... «В» өнімін өндірістен ... ... ... бірақ бұл шешімнің шын мәнінде дұрыстығын
дәлелдеу керек. Яғни, ... ... ... алдында тұрған
алтыншы мәселесі болып табылады. Ол үшін бухгалтер-талдаушы, «В» ... «А» мен «Б» ... ... қайта есептейді. әрбір
өнімнің өзіне тиесілі үлесін табады. Бұл ... ... өнім ... және ... ... айнымалы шығындардың үлес салмағы
кемігенімен, бірақ та ... ... үлес ... өзгермейді.
Сондықтан да тұрақты шығындарды қалған ... ... ... ... сәйкес, «А» өнімі бойынща есептеудің тәсілін көрсетейік:
{178 670 х [1 100 : (1 100 + 855)]} = 100 530 434 ... ... оны ... ... онда ол 225,5 теңгеге тең болса (100 530 434 : ... ал «Б» ... ... 148,67 ... тең болады.
Енді біз осы «жетілдірілген» программа бойынша толық өзіндік құнның
есебі мен ... мына ... ... ... ... ... өнім бірлігіне есептелген айнымалы шығындар мен өнім бағасы
сол бастапқы мәліметтерін сақтайды.
Әрбір өнімнің ... ... ... ... ... ... рентабельділігі
|Қатар |Көрсеткіштер |«А» |«Б» ... | | | |
|1 ... ... теңге |3 553 |2 395 |
|2 ... ... ... |225,5 |148,67 |
|3 ... ... құн (1+2), ... |3 778,6 |2 543,67 |
|4 ... ... |3 813 |2 558 |
|5 ... ... (4-3), теңге |34,1 |14,33 |
|6 ... ... % |0,9 |0,56 ... ... кестеде келтірілген мәліметтерді кестедегі мәліметтермен
салыстырсақ, онда біз ... ... ... ... ... яғни, «А» өнімінің рентабельділігі 4,44 пайыздан 0,9 пайызға
дейін, ал «Б» өнімінің 4,0 ... 0,56 ... ... төмендегенін
көреміз, ал таза табыстың деңгейі 73 300 мың теңгеден 22 733 131 ... ... х 445 793 = 15 201, ... х 525 582 = 7 531, ... ... осы ... «В» ... өндірістен алып тастаудың қате шешім
екенін дәлелдейді.
Сондықтан бухгалтер-талдаушы ең соңғы жетінші мәселесін шешуге, яғни
өнімнің ішкі құрылымына өзгерістер ... ... ... «В» ... өндірісін 20 пайыздан 28 пайызға дейін, «Б» өнімін
34 пайыздан 38 пайызға дейін көтеріп, ал «А» өнімін 46 ... 34 ... ... ... ... ... ... соң, субъекті
бойынша күтілетін табыс деңгейін есептейміз. Бұл құрылымдық ... ... ... және ... ... да ... ... болып келеді.
Күтілетін табыс деңгейін есептеу
|Қатар |Көрсеткіштер |«А» |«Б» |«В» ... ... | | | | | |
|1 ... көлемінің |329 630 |587 415 |242 445 |1 159 490 |
| ... ... кг, | | | | |
| ... | | | | |
|2 ... ... |1 256 879 |1 502 607 |1 093 669 |3 853 155 |
| ... сатқаннан | | | | |
| ... ... | | | | |
|3 ... ... |1 171 181 |1 406 872 | |3 601 185 |
| ... мың ... | | | | |
|4 ... ... |- |- |- |178 670 |
| ... мың теңге | | | | |
|5 ... ... (2-3-4), мың|- |- |- |73 300 |
| ... | | | | ... ... ... ... яғни әрбір өнімнің рентабельділігін
анықтауда бухгалетр-талдаушы, «директ-костинг» жүйесінің әдісін ... ... ... ... ... ... ... де зерттейді.
Сонымен, жоғарыдағы кестеде көрсетілген өнімнің құрылымдық өзгерістері
жоспарланған табыс деңгейіне (73 300 мың теңге) жеткендігін көрсетті.
Шығындардың, сату көлемінің және ... ... ... ... ... ... басты экономикалық көрсеткіштердің келесі
тобы – шығыстар, сатылған өнімнің көлемі және табыстар болып бөлінеді ... ... яғни ... деңгейін сақтап басқарудың ең тиімді
жағдайын қалыптастыру керек. Егер де ... ... ... онда ол
тапсырыстар портфеліне сәйкес, ... ... ... пен ... белгілі бір деңгейін анықтауға және сату бағасын ... ... ... ... ...... ... бар ең күшті құралы болып саналады. Кейде оны
өндірістік левериджі (тетігі) деп те атайды.
Бірақ та, ... ... сату ... ... және ... ... ... және оны тым көбірек тар мағынасында,
талдаудың (CVP-талдау) ... ... ... ... ... – бұл сату ... тап сол ... онда барлық өнімді сатқаннан
түскен түсім мен шығын теңдестіріледі, яғни ол ... ... та, зиян ... Бұл ... ... ... зиянсыздық нүктесі немесе теңдік
нүктесі деп те атайды. Ақша ағымы ... ... ... онда ондағы
зиянсыздық нүктесі бұл не ақшалай ... не ... жоқ ... әдебиеттерде осы нүктені ВЕР ретінде (аббриавиатура), яғни
рентабельділік нүктесі ретінде өте жиі кездестіруге ... ... ... ... ... ... шешімдердің
көпшілігі осы ара қатынасты зерттеуге негізделеді.
Жоғарыда келтірілген алғы ... ... ... ... және ... ... арақатынасына талдау жасау кезінде,
орындалатын ... ... ... Жоғарыда аталған
жағдайда, яғни, табыс та, зиян да жоқ кезде, онда ... ... ... ... нүктесі (немесе шығындарды жабу процедурасы) деп ... және осы ... ... графиктің өзі де сол аттас болып
келеді.
Зиянсыздық нүктесі табыс зонасына қарай ығысқан сайын, онда ол ... ала ... ... ... ... ... алмай ШС өзінің
барлық шығындарын жаба алатын жағдайға жетсе, онда оны ... ... ... ... Оны ... үшін ... ... пайдаланады:
S = VC + FC + GI
Мұндағы: S - сату ... ... ... құны;
VC - айнымалы шығындар;
FC - тұрақты шығындар;
GI - табыс.
Бұл арада айнымалы шығындардың көлемі (немесе деңгейі) сату ... ... ... келеді, сондықтан оны еесптеп шығару үшін: теңдік
тәсілі, маржиналдық ... ... ... ... (метематикалық тәсілі): кез келген шаруашылықтың қаржылық
есеп беру туралы теңдігі келесідей формуламен берілуі мүмкін:
(К.Друри формуласы ... ... х Өнім ... бірлігі) – (Көлемнің бірлігі х
Айнымалы шығыстың бірлігі)] – Тұрақты шығыстарының жалпы сомасы = ... ... таза ... ... ... ...... шығындар –
Тұрақты шығыстар = Табыс.
Зиянсыздықты есептеп шығару үшін біз келесідей мәліметтерді қолданамыз:
1. Тұрақты шығыстардың жалпы сомасы – 21 000 мың ... ... ... ... ... – 220 500 мың ... Өнім ... еесптелген айнымалы шығындар – 630 мың ... ... ... ... Сатылған өнімнің бағасының бірлігі (данасының, центрінің) – 700 ... ... өнім ... ... ... ... сатылған көлемі (немесе шығарылған өнімнің көлемі) –
350дана, ал оның жоспары – 400 ... ... ... ... 250 дана өнңм ... ... Яғни, кәсіпорынның өндіру
диапазоны 250-ден 400-ге дейін болған.
Енді осы мәліметтер мен жоғарыда берілген формуласы ... ... ... есептейміз (a + bx = Px - NP):
700х – 630х = 21 000 – 0, осыдан х-ты шығарайық:
х = 21 000 : (700 - 630) = 300 ... ... ... кәсіпорын зиянсыздық
нүктесінің ақшалай есептелген түрі мынаған тең 210 000 (700 х 300) ... де ... ... ... бірге сындарлы көлемінің сомасы да
өссе, онда ол бұйымның өзіндік құны төмендейді. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... өсімін жабады. Егер де олай
болмаса, онда бұйымның белгілі бір санын қосымша сатуға тура ... ... ... ... ... ... к
2.2. Кәсіпорында негізгі өндірістік қорлардың пайдалануын талдау
Негізгі өндірістік ... ... ... ... ... ... үшін өнеркәсіп кәсіпорынның есеп беруі» (форма ... ... қор мен ... ... ... мен қозғалысы
бойынша есеп беру» (форма №11) ... ... ... ... ... ... ... толық
сипаттау үшін кәсіпорында орнатылған ... саны ... ... ... ... ... көрсеткіштерді, соның ішінде
машиналар мен ... ... ... ... ... және ... ... қуатын есептеу
көрсеткіштерін пайдаланған жоқ.
Негізгі ... ... ... ... және ... ... ... көлемі, құрылымы және динамикасына
келесі басты факторлар ... ... ... ... ... (үздіксіз, аралас, дискретті), оның ... ... ... және бірлік өндіріс), технолгия, жалпы бірлестіктегі
және жеке бөлімдердегі ... мен ... ... ... еңбекті ұйымдастыру әдісі (ағымды, көпстанокты қызмет ету, қызмет
ету ... ... ... комплексті жұмыс бригадалары,
т.с.с.)
Өндіріс процесінің үздіксіз болуы мен ... ... мен ... мен ... дәрежесінің өсуі,
прогрессивті технологиялық ... ... ... ... ... ... олардың белсенділігінің үлесінің артуы
нәтижесінде жақсарады. Ал, бұл өз ... ... ... ... мен еңбекті ұйымдастырудың басқа да ... ... ... ... негізгі өндірістік қорлардың пайдаланылу
деңгейін арттырады.
Талдау барысында бар ... ... ... ... ... комплексті механикаландыру мен автоматтандыру,
көмекші және ... ... ... ... өсуінен еңбек
құралдарының құрылымы қалай өзгеретіндігін анықтау қажет.
Осылайша, транспорттық ... және ... ... және ауыр қол еңбегінің механикаландыруы ... және ... ... тізбектер мен цехтар,
өндірістердің ... ... ... ... ... ... концентрациялану дәрежесінің артуымен негізгі өндірістік
қорлардың белсенді бөлігі құнының үлесі де ... ... қоса ... ... дәрежесі де артады.
Алайда, ... ... ... ... ... дәрежесінің артуынан салыстырмалығы мен ... ... ... осы ... ... қажет, соның
ішінде құрал-жабдықтардың өндірісте тиімді орналасуы мен ... мен ... ... ... ... ... пайдалануын жоғарылатуға қалай әсер еткенін де ... ... ... ... мен ... ... ... мәселелер есеп беру құжаттары бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... отырған
мерзім ішіндегі ... ... ... және ... бойынша
көрсетілген (№11 форма).
Негізгі қорлардың құрамы ... ... сай ... жаңа қорлардың өндіріске ... ... ... ... беру ... ... қорлар, басқа
салалардың ... ... ... ... ... қорлары
және өндірістік емес ... ... ... Ал ... қорлардың құрамында ... ... ... ... мен ... ... транспорт құралдары,
т.б. көрсетіледі. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... құрамында болған өзгерістерге баға
беруге мүмкіндік береді.
Экономикалық мағынада негізгі қорлардың ... түрі ... ... ... ... ... ... құрамының өзгерісін талдауда жұмыс ... ... ... ... ... шектелуге
болады. өйткені қорлардың нақ осы бөлімдері кәсіпорын қуатына ... ... ... ... мен техникалық дәрежесін, олардың
жаңару, жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... маңызды сатысы – бұл олардың техникалық
жағдайын зерттеу. Негізгі ... ... ... ... тозу ... болып табылады.
Тозу коэффиценті тозу сомасының барлық негізгі қор мен ... ... ... ... қатынасымен анықталады. ... ... ... ... қалдық құнының ... ... ... есептеледі. Сондағы амортизациялық
төлемдердің ... ... ... ... және моральдық
тозуының мөлшерін анықтайды.
Негізгі қор ... мен ... ... келесі мәселені
ескерген жөн: есептелген тозу ... ... ... физикалық және
моральдық тозуының ... ... ... ... ... ... бойынша талдау шартты ... ... ... ... ... ... деңгейде белгіленгенде
машина ... ... ... мен олардың
сенімділігін, жұмыс ... ... ... ... ... ... сипаттауда келесі көрсеткіштер
пайдаланылады:
Жаңару коэффиценті – ... ... ... ... Ол ... ... ... келіп түскен қор құнының
олардың жыл соңындағы жалпы ... ... ... ... - ... ... ... қордың шығу
интенсивтілігінің дәрежесін көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... негізгі қор құнының сол ... ... құор ... ... ... барлық негізгі қор ... және оның ... ... да ... жас ... ... өндірістік қордың техникалық
дәрежесінің ... ... ... ... Ол үшін орнатылған
құрал-жабдық жағдайын эксплуатациялау ... ... ... ... ... бес жылға дейін, 5-10 ... ... 20 ... ... 20 ... ... ... бойынша
жіктеледі. Құрал-жабдықтардың жас құрамы олардың сапалық ... ... ... ... бағалау үшін прогрессивті
құрал-жабдықтардың жалпы ... ... ... Бұл ... мен
құрал-жабдықтың жеке топтары бойынша ... ... ... ... ... ... еңбек
құралдарын жөндеу мен жетілдіру ... ... ... ... қорларды жөндеу бойынша жоспардың ... ... және ... ... жұмыстары, жақсы ұйымдастырылған
негізгі қорларға техникалық қызмет көрсету мен ... ... ... ... ... (паспорт
көрсеткіштеріне сай болуын) қамтамасыз ... ... ... ... ... кепілдік береді.
Талдау барысында жөндеу жұмыстарының ... ... ... ... ... өту ... № 11 формада негізгі
қордың ағымды және күрделі ... ... ... ... келтіреді: сонда бұл формада есепші жылы ... ... ... ... ... құны ... ... қор мен оның ... ... ... ... бойынша жоспардың процентік орындалуын анықтау үшін
нақты ... ... ... ... ... жөндеу
шығындарының жоспарлық сомасымен ... ... ... мен ... ... ... талдағанда нақтылы мәліметтерді пайдаланған жөн. Бұл
мәліметтерді кәсіпорынның бас ... пен ... ... ... ... бұл ... құрал-жабдықтың нақты түрлері
бойынша жөндеу жетілдіру жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... күрделі) жоспардың орындалуын
анықтау жөн. Жоспарлық нормативтері жөндеудің түрі мен ... ... ... ... түрінің еңбек сіңіргірштігі, ... ... ... ... бірлігінің жөндеу
күрделілігін ... ... ... ... ... ... уақытылы орындалуы мен ... оның ... ... ... ... ... ... мерзімінің қысқаруы және бұл ... ... ... пайдалану тиімділігін жоғарылатуда ... ... ... ... ... деңгейінің өндірісін толық
сипаттау үшін ... ... даму ... ... ... көрсеткіштерін қолдану керек: прогрессивті технологиялық
процестерді енгізу, ... ... және ... ... ... ... және т.б. ... қайтарымын талдау.
Негізгі қорды ... ... ... қор ... ... Ол ... отырған мерзім ішіндегі өнім көлемінің
негізгі өндірістік қорға ... ... = Q / F ...... ...... ... қор;
Қор қайтарымына қарама-қарсы қор сыйымдылық көрсеткіші есептеледі:
Fe = 1 / ... ... ... ... бұл көрсеткіштің
бөлінгішінде ... (F) жеке ... мен ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл өндірістің
бөлігінде техникалық пайдаланылуының ... ... ... ... әсерін анықтауға мүмкіндік береді.
Қор қайтарымы мен қор ... ... өнім ... ... және ... ... есептеледі.
Негізгі өндірістік қорларды құн ... ... ... ауданы
немесе басқа да өлшемдер ... ... ... ... ... ... ішіндегі орташа хронологиялық
мөлшері алынады.
Негізгі өндірістік ... ... ... дәл ... бұл өнім көлемі натуралды түрде ... қор ... ... ... өнімді натуралды және шартты-натуралды
өлшеммен ... ... бір ... ... бір ... ... бұйым шығаратын кәсіпорынның ғана негізгі ... ... ... үшін ... ... ... номенклатурасын шығаратын көптеген кәсіпорындар
үшін, мысалы машина ... ... ... қор ... соңғы
көрсеткіші өнім көлемінің құны бойынша есептеледі.
Сондағы өнім ... ... ... ... ...... ... өңдеудің нормативті құны, таза және ... ... ... негізгі өндірістік қор құнының бір сомына келетін
пайда ... ... ... ... ... ... факторлардың қор қайтарымына әсерін талдап білуге мүмкіндік
береді.
Құн түріндегі қор ... (қор ... ... ... өнім ... ... өнім бағасының құрылымына (оның ... ... ... ... ... қорларды бағалаудан;
- қорлардың құрылымына;
- олардың техникалық деңгейі мен ... ... ... ... ... өнімнің тұрақты ... ... ... ресурстардың 3 түрінің (еңбектің өзі, ... ... ... ... ... нәтижелерін байланыстыру үшін ... ... өнім ... ... ... ... ... тауарлық немес өткізілген өнім);
Қор ... ... өнім ... мен ... ... жою үшін, есептеу барысында өнімді оның орташа
еңбек сіңіргіштігінің ... ... ала ... анықтау керек,
яғни өнім ... ... ... ... келеңсіз
ықпалын (басқаша айтақанда ассортименттік факторлардың әсерін) ... ... ... құны ... есептелген қор қайтарымының
абсолюттік өлшемдері шартты болып ... және ... ... ие болмайды. Бірақ, олардың ... ... ... тиімді пайдаланылуының өзгерісі ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қорларды бағалаудың да әсері
анықталуы тиіс.
Өзінің сапасы ... ... ... ... ... ... түсуі уақыт мен құрылыс ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Бұдан басқа, құрал-жабдық бағасы ... да оның ... ... ... қалдық құнмен бағалау бұлардан да гөрі ... ... ... ... нақты мөлшері әрқашан да ... ... ... ... тозу соамысна сәйкес болмайды.
Негізгі қорды қайта бағалаудың ... ... ... ... құны ... ... қор қайтарымы мен ... ... тура ... ... ... ... келтіру құнының қалдық ... емес ... ... ... ... ... керек.
Жылдық есеп беруде негізгі қордың ... ... ... ... жалы ... көзіне баланс, баланстың №2
қосымшасы, ... қор мен ... ... ... ... ... есеп беру» (№11 форма), «Негізгі көрсеткіштердің
жиынтық ... ... №22) және бас ... ... ... беру ... және жаңа техника бойынша ... ... ... ... ... ... құрылымының қор қайтарымына ... ... ... ... ... ... ... бірдей белсенді қалыптасуы жатыр.
өнім шығару процесіне өндірістік құралжабдықтар ... ...... ... мен түрлі өндіріс агрегаттары ... Олар ... ... әсер ... ... ... түрде
өндіріске қатысады. Ал ... ... ... бір
бөлігі жұмыс жүргізілуіне белгілі бір жағдай ... ... ... қор ... және ... ... мәдени-
ағарту және т.б. ... ... қор ... (қор ... ... ескерілмейді. Өйткені олардың енгізілуі ... ... ... ... ... ... ... қайтарымын есептеуде негізгі өндірістік ... ... мен ... ... ... ... инструменттері
есептеу барысында ... ал үлес ... ... ... ... ... қолданылмайды).
Негізгі қордың, соның ... ... ... мен ... құнының бір сомасына қор ... ... ... мен өсу ... салыстыру арқылы негізгі қорды ... оның ... ... ... әсер ... ... ... құрылымының өзгерісі мен ... қор және ... ... ... әсерін анықтап болған соң, ... ... ... ... мен ... және ... ... ықпалын анықтауға болады.
Кәсіпорынның негізгі қорын ... ... ... бірі ... ... алатын аудан көлемі. Үйлер мен ... ... үшін ... 1 м2 –на келетін өнім ... ... Бұл ... ... ... бағалаудың қор
қайтарымына теріс әсерін ескермейді. Кәсіпорынның ... ... цех ... 1 м2 –на ... өнім ... ... ауданды
пайдалану тиімділігіне аудан құрылымының ықпалын анықтауға мүмкіндік
береді.
Шаруашылық жүргізу мен ... ... ... ... құрамы бірқатар ... ие ... ... ... ... қор ... ... бойынша өлшенбейді.
Өйткені бөлінгіште жылдық (квартал ішіндегі) өнім көлемі ... ... ... ... ... бір ... ... астам
болатын қорлар көрсетіледі. Содан соң, қор ... ... өнім ... негізгі қор мөлшеріне пропорционалды өлшем
деп ... ... ... ... ол негізгі қордың тәулік
ішінде (кезектігі) пайдаланылуы мен ... ... ... ... ... үзіліссіз жұмыс аптасы) т.с.с. ... ... ... ... ТОО«Бадамтас» кәсіпорынның
көрсеткіштерін ... ... ... ... атап ... ... өндірістік қорлардың
пайдаланылуының маңызды көрсеткіштері – ол қор ... мен ... ... ... ... ... өнім
көлеміне ықпалын анықтайық. Салыстыру негізіне ... ... ... ... ... ... ... қордың қор қайтарымын ... ... ... ... ... ... |Өсу |
| | ... | |(+,-) ... |
|1 ... |Q |2183000 |2233180 |+50180 |103,3 |
|2 ... ... |Р |2360000 |2360656 |+656 |100,02 |
| ... орта | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... |Фо |92,5 |94,6 |+2,1 |102,27 |
| ... 1 ... | | | | |
| |қор ... | | | | | ... қойылым әдісін қолданып, өнім көлеміне әсерін анықтаймыз:
Формула бойынша – Фо = Q / F; ... = ... = ... = ... = ... ... әдісі: Q = F*Фо
F(жоспар) * Фо(жоспар) = 2360000 * 0,93 = 2194800;
F(нақты) * Фо(жоспар) = 2360656 * 0,93 = ... * ... = 2360656 * 0,95 = ... Қор ... өзгеруі, атап айтқанда артуының ... – 2194800 = ... Қор ... ... – 2195410 = ... ... өсуіне қор мөлшерінің және қор қайтарымының артуы
себеп ... ... ... ... қор қайтарымының өсуіне ... 50180 ... өсуі және ... ... ... ... ғана өсуі әсер ... Қор қайтарымының көрсеткішіне негізгі
қорлардың өсуіне қарағанда өнім шығару ... оған ... ... ... өсуі ... ... ... Біздің мысалымызда
сондай қор ... тек 656 ... сті, ал өнім ... 50180 ... ... қорлардың пайдалану тиімділігін сипаттау үшін
қор сыйымдылығы көрсеткішін де ... Бұл ... ... кері ... ... Яғни қор ... ... өнім
көлемінің 1 теңгесіне кететін негізгі өндірістік ... ... = F / Q = 1 / ... есебімізде нақты қор сыйымдылығы: 2360656 / 2233180 = 1,06
теңгеге тең ... ... қор ... жоспарлық қор сыйымдылықтың 98,148%
құрайды: ... / 1,08 = ... ... қор ... ... ... орындалуы
98,148% болды. Өйткені қор сыйымдылығы неғұрлым ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігі төмен болады.
Біздің мысалда қор ... ... ... өндірістік қорды
тиімді пайдаланылғанын көрсетіп ... Бұл өнім ... ... не (102,3% - 100% = 2,3%) ... орындалуынан болып отыр.
Қор жарақтануы (қормен ... – бұл ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіш:
Фв = Снөқ (немесе F) / Лсп; ... ... F) – ... өндірістік қордың орта жылдық құны;
Лсп - цех ... ... ... қорлардың қозғалысын салыстыру
|Көрсеткіштер ... ... жылы ... |
| |ң ... |(мың ... |орындалу |
| ... | | ... ... Негізгі өндірістік|2387,85 |2360 |2360,656 |100 ... орта ... | | | ... | | | | ... ... ... |21 |23 |109,5 ... саны | | | | ... ... ... 1 ... ... ... ... бөлігінің) келесі мөлшері тиеді:
Өткен жылы = 2387,85*103 / 27 = 88439 ... ... 2360*103 / ... ... жыл: 2360,656*103 / 23=102637 тг.
Өткен есепті кезеңмен салыстырғанда қор ... ... / 88439 * 100% = ... ... кеміді:
102637 / 112381 * 100% = 91%.
Көріп тұрғанымыздай, қор жарақтануы өткен жылмен ... ... ал ... салыстырғанда 9%-ке кеміді. Негізгі
өндірістік ... ... ... ғана болып келетіндіктен, біздің
мысалымызда негізгі ықпал ... ... ... ... ... адам саны 15%-ке төмендеді: 23 / 27 *100% = 85%
Екінші жағдайда жұмысшылар саны ... ... 23 / 21 *100% ... қор ... |Жыл басы құны ... ... |Жыл соңын-дағы|
|Көрсеткіштер | | | ... ... |2387850 |90104 |117298 |2360656 ... | | | | ... | | | | ... ... ... отырып, келесідей қорытынды айтуға
болады. Есепті жылы ... ... ... ... 27194 ... ... 15%-ке кеміді; 2360656 / 238750 * 100% = 0,99*100% = 99%). ... ... ... 90104 ... ... 117298 ... ... салдарынан болды. Негізгі қордың ... ... мән ... ... әрі ... ... шараларын жүргізу қажет. Өйткені
негізгі қор көлемінің кемуі ... ... алып ... ... қор ... ... ... олардың тозу және
жаңару дәрежесімен сипатталады. Тозу ... ... ... тозу ... ... ... ... құнына бөлу арқылы
есептеледі. ... ... ... қордың бастапқы құны жал
басына 2387850 теңге болса, жыл ... 2360656 ... ... ... жыл ... 987000 ... жыл соңында 1004000 теңге. Бұдан
негізгі қордың тозу ... ... 987000 / 2387850 * 100% = ... ... 1004000 / 2360656 * 100% = ... ... есепті жылы 3,7%-ке артты: (42,5% - 41%) / 41% ... тозу ... ... ... ... Тозу сомасы жыл ... жыл ... = жыл ... ... жыл ... ... көлемі – Қалдық құны.
Біздің жағдайда: Жыл басында – 2387850 – 1409850 = 978000 тг.
Жыл ... – 23605656 – 1356656 ... ... ... ... енгізілген негізгі қор сомасын ... ... ... бөлу ... ... ... жыл соңындағы негізгі қор сомасы – ... ал жаңа ... – 90104 ... Бұдан жаңару коэффиценті:
90104 / 2360656 * 100% = 3,8%.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ызметі олардың материалды-техникалық
базасы мен ... ... ... ... және ... ... ... Кәсіпорынның материалды-техникалық
базасын құру шарты – бұл қазіргі ... ... сай ... ... мен ... ... ... Бұндай құрал-
жабдық санының өсуі жылдық амортизациялық ... ... Ал ... өзіндік құнында амортизация сомасының үлесін ... ... ... жабдықта өндірілген өнім ... өнім ... ... ... сомасы, әдетте,
азаяды.
Негізгі қордың толық ... мен оның ... ... мәнге
ие. Негізгі қордың көлемінің толық болуы қор ... ... ... ... ... адам санының ... қор ... ... ... ... қорлардың техникалық жағдаын және қозғалысын
зерттеуді ... ... ... ... Бұл үшін ... есептелінеді:
1. Жаңарту коффиценті (Кжаң);
2. Шығып қалу ... ... ... ... Тозу ... (Кт);
4. Жарамдылық коэффиценті (Кжар);
5. Арту коэффиценті (Ка);
Келіп түскен негізгі ... ... = ... ... ... ... құны
Бұл коэффицент жаңа ... ... ... есеп беру ... негізгі қорлардың қаншалықты бөлігі екендігін көрсетеді.
Шығып қалған негізгі ... ... = ... ... ... ... ... коэффицент есеп беру кезеңінде ... ... ... қай ... ... ... көрсетеді.
Негізгі қорлардың тозу сомасы
Кт = ... ... ... ... коэффиценттің өсуі қанағаттанарлық ... ... ... қалдық құны
Кжар = -----------------------------------------------------------
--------;
Негізгі қорлардың бастапқы құны
Бұл коэффиценттің өсуі ... ... ... ... ... арту ... = -------------------------------------------------------------
---------;
Негізгі қорлардың кезең басындағы құны
Негізгі құралдардың ... ... ... ... – бұл осы негізгі құралдардың тозу сомасының оның ... ... ... ... ... ... анықталатын тозу
коэффиценті. Біздің кәсіпорынымызда негізгі ... ... жыл ... – 0,63 ... ал жыл ...... ... яғни 0,05 пунктке ... Бұл ... ... ... ... тозуын айтпай-ақ, олардың 2/3-
ден көбі ... ... ... және ... ... ... бағалаулары бойынша ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты
кәсіпорын басшылығы осы ... ... ... және ... ... ... ... тиіс.
Талдаудың келесі сатысы – ... ... ... ... ... ... ... табылады. Машиналардың,
механизмдердің, ... ... ... қамтамасыз етілуі,
өнімді шығару ... ... ... үшін ... ... ... санымен салыстыру жолымен анықталады.
Кәсіпорынның негізгі ... ... ... ... ... ... көрсеткіш болып еңбектің ... және ... ... ... ... табылады.
Еңбектің қор қаруалануының жалпы ... ... ... ... ... ... ... жылдық санына
қатынасы.
3. ХОЛДИНГ СЕРIКТЕСТIГIНIҢ ҚҰРЫЛУЫ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУIНIҢ ... ОҚО май ... тік ... ... ... .
Нарықтық реформаға байланысты Қазақстанның экономикасының құлдырауы
тоқтады. Табысты экономикалық өсу қазақстандық кәсiпорындар мен ... ... мен ... ... ... ... ол ... iшкi нарықта да осындай. Импорт тауарлар бәсекелестiгi жағдайында ... ... ... жоғары талаптарына сай отандық кәсiпорындар мен
ұйымдардың өнiмдерiне деген бәсекелестiктi қамтамасыз ... ... мән ... ... ... ... ... кәсiпорындар түрiн құруға үлкен
мүмкiндiктер туып отыр. 1993-1994 жж. респуьликада әртүрлi қызмет салаларын
қамтитын 40-тан астам холдинг компаниялары ... ал ... ... ... мен ... ... ... Нәтижесiнде холдинг
компаниялары мемлекетiтң қатысуымен қайта құрылған ... ... ... ол нарықтық қайта құруларды үдетпей6 керiсiнше
тежедi. Бұған холдингпен ... ... ... ... ... қос ... жүйесi стратегиялық басқару мен оперативтiк-
өндiрiстiк коммерциялық қызметтiң ... ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстардың ажырауында, экономикадағы
дағдарыста, өндiрiс еркешелiгiн аймақтық жағдайлар мен ... да ... ... ... ... өз ... жүзеге асыра алмады.
Сондықтан да Ікiмет өз қаулысымен 1993-1994 жж. бiрқатар шешiмдердi, ... ... ... ... Холдинг компанияларының бiр бөлiгi
қайта құрылды, олардығ тиiмдiлiгiн жоғарылатып, шетел инвесторларын тарту
мақсатында.
Көпсалалы ... ... ... ... осы ... ... мынадай бағыттарды бөлiп қарауға
мүмкiндiк бередi.
1. Территориалдық ... Тiке ... ... ... ... ... ... зерттеу мақсатынан, тiке интеграцияланған холдингтердiң
даму мәселесi ... ... ... ... ... құрылуын тарихи жағынан қарастыратын
болса, онда белгiлi бiр ... ... ... ... ... өнеркәсiбi дамыған мемлекеттерде белгiлi бiр шекке жетiп,
көптеген батыс елдерiнде ... ... ... тоқтатылған едi. ... ... ... жаңа ... ... ... және де
шектес саларға енуi табиғи болып қалды. "Төмен" - шикiзат шығаруға дейiнгi
өңдеудiң бұрынғы ... ... және де ... - ... ... ... кейiн сауда саласы мен сервистiк қызмет көрсету ... ... ... корпорациялар үшiн жұйелi салалар звеноларының тiзбегi 3-4-
тен, 10 одан да көбiрек болуы мүмкiн. /30/.
Тiке ... ... ... арасында мыналарды
бөлiп қарауға болады:
1) шикiзатты тоқтаусыз жеткiзу кепiлi мен шикiзат ... ... ... өнiм ... ... ... орналастыру мен сапа
бақылауының тура жүйесiн ... ... ... ... толық өндiрiс қуаттарын;
4) делдалдардың шығын төлемiн қысқарту, маркетингтiк зерттеу, коммерациялық
тәуекелдер мен басқада ... ... ... тiке ... ... өндiрiстiк-технологиялық тiзбек
бойынша басқаруды жоғары деңгейде ұйымдастыруды талап етедi, бұл ... ... пен ... ... және ... ... жұмсаған қосымша шығындармен байланысты, және де ... ... ... интеграцияланған корпорациялар оның соңғы өнiмiнiң нарықтық
конъюнктурасына ... ... ... ... құлдырауы
шығынның төмендеуiне апарады. Егер де тiке ... ... ... ... ... ... ... қайта
құрылу немесе тауар-алмастырғыштар қолдану нәтижесiнде, бұл тiптi iрi қаржы
резервтердiң барында да банкроттыққа ұшыратады.
Максималды пайда алуға мүмкiндiк беруiне ... ... ... ... бар. /2/.
Көлденең интеграция. Холдинг бас компания мен бiрдей еншiлес (филиал
/магазин) компаниялар жүйесiнен тұрады. Еншiлес расында ... ... ... ... iстейдi. Олардың басты айырмашылығы мен барынша пайда
алу әдiсi болып территориялық ... ... ... ... ... территориялық қамтуы көп болған сәйкес территориялық қамтуы
көп болған сайын, компанияның табысы да мол ... ... ... ... ... ... ... жылдам тамақтану кәсiпорындар жүйесi және т.б.) тән.
Артықшылықтары:
- Бiр марканы жылжытуда үнемдеу;
- Басқару ссхемасы мен ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың қызметiн бағалау критериi бiрыңғай, әр еншiлестiң
жалпы мақсаттарға жету үшiн қосқан үлесiн ... оңай ... ... ... Жаңа еншiлес iздеу және дамыту жүйесi жақсы ойластырылған;
- Бiр еншiлестегi жаңа ... шешу ... үшiн ... ... ... ... ... сәтте; ортақ мiндеттер/проблемаларды
бiрлесе шешiп, тәжiрибенi солардың рұқсатымен тарату мүмкiндiгi;
- Негiзгi бизнестiң ... ... ... Жаңа ... ... ... ... бизнестi бiраз алмастыруды талап етедi, мұнда оқып-
үйренген еншiлес компаниялар жүйесi - ... ... ету ... - ... ... аймақты бiлу қалады; басқа өнiмге өту үшiн, өнiм туралы, аймақтық
нарықтардағы ... ... ... ... ... ... ... басқару қиын, ара қашықтық үлкен болған сайын ... ... ... ... ... ... ... барлық еншiлес аймақтарды бiлу керек: аймақ нарығындағы
өнiм бойынша жағдай, бәсекелестер мен клиенттердi зерттеу; еңбек нарығын
сәйкес және ... ... ... ... ... ... ... жағдайды; аймақтық әкiмшiлiкпен өзара
әрекеттесу ерекшелiктерiн зерттеу;
- "Қыздардың/еншiлес" қызметiн бағалау үшiн ... ... ... қиын ... экономикалық жағдай; сауда орнындағы адамдардың
жиналуы; салынған ресурстар саны, салымның нәтижелiлiгi).
- Базалық жағдайларға тән еншiлес ... ... ... ... ... оның жоспарды негiздей ала алатындығына және ... ... ала ... көп ... болады.
Тiк интеграция. Холдинг бас компания мен ... ... ... олар ... ... мен жартылай фабрикаттар
өндiру циклiнен, жөнелту, өнiм шығару принципi бойынша орнатылған, ... ... ... ... ауылшаруашылық холдингiне: азық
шикiзаттарын өсiру кәсiпорындары, құрама жем өндiру зауыты, шошқа ферма,
колбаса зауыты, фирмалық магазин кiредi.
Артықшылықтары:
- ... ... ... ... ... ... ... өнiмдi
алуға және сатуға мүмкiндiк бередi;
- Өнiм сапасын, оның даярлаудың қандай ... ... ... ... Соңғы өнiмдi алу мен сатуға қажеттi шығындарды ... ... ... ... мүмкiндiк бар;
- Еншiлес компанияларға iшкi тiзбекте (жүйеде) оптимальды ассортимент
құруға және де ... ... өнiм ... ... кезде холдингке кiретiн кәсiпорындар туралы жалпы ақпарат ... ... ... ... ретiнде кездеседi.
Кемшiлiктерi:
- Бiртұтас комплекске кiретiн барлық ... ... ... ... маркетинг, персонал);
- "Еншiлiстер" әртүрлi болғандықтан, еншiлес компаниялардың ... ... ... ... ... iске ... ... Холдингке кiретiн бiр бизнестi басқасына алмастыру өте күрделi, аалас
өнiмдерге өтудi тiптi ... ... ... да ... ... ... салымдар қажет, бизнестiң экономикалық нәтижелiлiгiн уақытша
төмендету. холдингтiң тiк интеграциялық ... ... ... ... де ... әр ... түрлi экономикалық жағдайларда ғана талап етiлсе
ғана оның мәнi болады.
Конгломеративтi диверсификация.
Еншiлес компаниялар толық қамтамасыз ... ... ... үшiн
бiрiгедi, олар: қауiпсiздiк қызметi, заңгерлер, ортақ қойма, ... ... оқу ... және т.б. ... ... ... ... дүкендерi, қойма, банк, сақтандыру компаниясы кiредi.
Кейде еншiлес компаниялар өзара ... ... ... ету ... ... Ақша ... және ... бар бағыттарға
салынады. Еншiлестер ең болмаса ... ... ... қызметiне
мұқтаж болса, синергия нәтижесi өседi (шектесу принципi).
Артықшылықтары:
- ... ... ... ... ... ... ... ету;
- Қанағаттандырарлық баға байланысты өнiмдердiң сапасы, оған сәйкес оның
соңғы өнiмiнiң сапасы;
- ... ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен бiрге жеке табыс пен пайда алуға
үлкен еркiндiкке ие;
- Шектес еншiлес компания ... ... ... ... ... ... еш қиындықсыз, салымсыз және зиянсыз шектес
өнiм нарығына көшуге болады, себебi барлық жұмыс ... ... ... ... еншiлес компанияларды жалпы ортақ мақсатқа бағыттау ... олар ... ... ... ... - 2 жағынан, олар
дербес, өздегiнен ақша таба алады;
- Еншiлестердi басқару қиын, олар әртүрлi мiндеттi түрде ... ... ... бiлу ... ... компаниялар әр түрлi және өзара әлсiз байланысқан, сондықтан да
олардың ортақ iске қосқан ... ... ... ... осыған
байланысты бағалау жүйесi мен басқарушылық есеп жасау өте маңызды.
- Холдинг құрудың жоғарыда көрсетiлген варианттарын ... және ... ... мен ... ... ... ... ).
Кесте
Холдинг компанияларын құрудың салыстырмалы сипаттамаласы
|Холдинг түрлерi ... ... |
|1 |2 |3 |
| |Бiр ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | | |
| | | |
| | | ... ... | |
| |Бiр ... ... ... ... | ... зерттеу |
| | ... |
| ... ... бiрыңғай|Қызмет бағалау үшiн |
| ... ... ... ... ... ... ... қосу |Еншiлес компанияның |
| ... ... ... қойылған|басшылығына тәуелдiлiк |
| ... ... | |
| ... ... болуы | |
| ... өнiм ... | |
| ... өту ... | |
| ... ... ... |Барлық бағыттар бойынша |
| | ... ... |
| | ... |
| | | |
| | | |
| | | ... ... | | |
| ... ... оны ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| ... қысқарту |Өндiрiс процесiнiң |
| ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ету ... ... ... |
| | ... ... | | ... | | |
| ... баға және|Еншiлес компания |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| ... ... ... |Бағалау және басқарушылық |
| ... ... ... ... ... әр ... |бар |үшiн ... қажеттiгi |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... басқарудың ерекше проблемалары бар, олардың негiздiсiне
төмендегiлер жатады:
1.Ақпарат төмен жаққа жетпейдi, және ... ... ... ... ... жүйе ... нұсқаулары мен қағаздарын
штабтан еш түсiндiрмесiз шығарады; мынадай құралдар ... ... керi ... ... ... iшкi ... басылымдар және
т.б.; саботаж, ақпаратты манипуляциялау, себебi ақпарат - ол ... штаб ... ... штаб ... ... кеш ... жасау (дұрыс шешiм қабылдамау); басқарудың жоқтығы,
холдинг экономикалық нәтижелiлiгiнiң төмендеуi, нарықта ... ... ... ... ағым ... еншiлес компаниялардан
еншiлестерге керi байланыс жүйесiн жасау; нұсқау, өзгерiстер, ... ... ... ... ... ... ... және т.б. бiрлесiп жұмыс iстеуге қызықтыру.
2.Холдингтiң құрылымы құрыған және де бизнестiң нәтижелi басқаруы мен
дамуына мүмкiндiк жасамайды.
Себептерi: ... ... өсуi; еш ... ... шетiнен
сатып алу, пайданың соңынан түсiп; басшылық турасын айтқанда ... ... ... ... ... "иiс ... жақсы, олар оны таба
алады, бiрақ онымен тиiмдi басқара алмайды; холдинг ... ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiк пен функциялары
бөлiнбеген; бiр функцияның қайталануы, ал кейбiр учаскелер еш ... ... ... ... ... мол, бiр ... кетсе бүкiл
жұмыс учаскесi құлайды, себебi барлығы, көбi ... ... ... ... ... кеңейтудi жоспарлау; алынған ... ... онда ... ... ... ... бұзылады,
синергия нәтижесi болмайды; бiлiмдi басқарушыларды тауып, уақыт өте келе
iсi тапсырып, жауапкершiлiк саласын бөлу; басқарушы ... ... ... - ... - жаңа ... ... iздейдi, стратегиямен
бiрге айналысады; еншiлес холдинг құрылымын ойластыру; ... ... ... ... ... ... менеджмент бағыттардың дамуын мақсаттары мен мiндеттерiн ән
уақытта айқын қоймайды.
Себептерi: стратегияны жасап ... ... ... жұмыстың
болмауы немесе ол тек ... ... ... ... ... ... ойлап табуына енгiзiлмеген.
Холдинг компаниялары мен еншiлес компаниялардың мақсаттарының
келiспеушiлiгi салдары нәтижесi: синергия ... ... ... ... ... нәтижелiктiң жергiлiктi
төмендеуi; орташа сценарий-еншiлес ... ... / ... ... ... ... ... - нарық үлесiнiң толық немесе жекелей
жоғалту.
Мiндеттi түрде: бас стратегиясын жасау және де ... ... ... ... ... ... еншiлес, бөлiмшелер,
қызметкерлер деңгейiнде мақсаттар бойынша басқару жүйесiн енгiзу; жоғары
менеджмент тарапынан мақсатты ... қою; ... ... және ... ... ұсыну.
4. Клиенттер холдинг компанияларын "бiртұтас" ретiнде ... ... ... ... ... корпоративтi мәдениетiн
дам құрады да холдинг құрып, берген бейнеге мүлдем ұқсамайды; ... ... оны ... мақсатты бағытталған жұмыстың жақтығы; еншiлес
компаниялар корпоративтi мәдениеттi жасау жұмысына кiрмеген.
Салдары: имиджiн жоғалту; бiртұтас ... ... ... ... ... бойынша жасап шығаруларын еншiлес
компаниялар қабылдамайды ... ... ... ... бiрыңғай корпоративтi мәдениет құруда бас компанияның
тарапынан тұрақты, мақсатты бағытталған күш керек, тұрақты ... ... ... ... ... технологиясы, ереже, имидж және т.б.
корпоративтiк стандарттарын жасап шығару; ... ... ... стандартты жасауға қатыстыру.
5. Делегирлеуге қорқақтау және оның соңы- ... ... ... ... ... жоғарыдан қабылданады;
уәкiлдiктi делегирлеу ... ... ... ... дұрыс
қолданылмайды да дұрыс нәтиже бермейдi; формальды делегирлеу, ол вывеска???
бар болса да, ... ... ... топ ... ... мен
орта буындағы менеджерлердiң басқару бiлiктiлiгiнiң төмендiгi.
Салдары: еншiлес компаниялардың ... ... ... жауапкершiлiгi, инициативасы, ынтасының төмендеуi; бiлiктi
басқарушылардың жұмыстан ... ... ... көп ... түсуi,
еншiлiстердiң инфантильдiгi мен кәсiпорынның стагнациясы.
Мiндеттi түрде: бас компания, еншiлес ... ... ... ... ... дұрыс бөлу; басқару жүйесiн мақсат
бойынша жүргiзу; менеджерлердi ... ... ... ... құрып
қолдау қажет.
6. Бөлiмшелердiң өзара, бөлiмшелер мен штаб/инфраструктуралардың өзара
әрекеттесуiнiң қиындығы.
Себептерi: бөлiмшелер арасында, бөлiмшелер мен штаб арасында ... ... ... ... ... ... емес.
Салдары: мақсаты мен әрекетi бойынша келiспеушiлiк, соның салдарынан
синергия нәтижесiнiң жоғалуы, холдингтiң немесе ... бiр ... ... төмендеуi; дау-жанжалдар еншiлес компаниялар
арасында, соның ... ... ... салым бағасының теңдей есемтiгiнде
қойылған мақсаттарға қол жеткiзу үшiн ынталандырудың төмендеуi.
Мiндеттi түрде: "iшкi ... ... өту: ... ... iшкi клиенттер деп саналады, яғни бiр-бiрiнiң ... ... ... ... бiр iшкi ... өнiмi басқасына ұнамаса, ол одан
бас тартып басқа "жеткiзушiнi" шет жақтан табылады. Бұл ... ... ... ... ... қол ... ... бередi;
өзарақатынас жүйедi құрылады; "iшкi өнiмдер" сапасы ... және ... ... ... да ... еншiлес компаниялар ресурстарын салуға
өздерi үйренедi, жауапкершiлiк шегiн түсiнедi, қойылатын талаптарға ... ... ... ... ... ... ұйымға қаржының ағып
келуiне мүмкiндiк бередi; шығындарды оптимизациялауға ... ... ... ... ... шешу үшiн көп ... ... болуы;
холдинг белгiлi бiр деңгейге дейiн көтерiледi, нарық үлесiндегi жағдайы
қанағаттандырады, ... ... жоқ, ... ... ... қойылған;
холдинг стагнация сатысына шығып, құлдырауға ауысады.
Салдары:
Холдинг икемсiз болып, шешiмдер ... жәй ... ... ... ... ... ... иiлгiштiгiн жояды, сыртқы орта жағдайына бейiмдемдi
қиын, бұл оның нарықтағы үлесiн жоғалтын немесе компанияның қирауына
апарады; ... ... ... ... ... ... түрде: холдинг қызметiнде клиенттерден бастап ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру (шығынды
оптимизациялаудың, персоналды ынталандырудың жаңа ... ... ... ... ... ... және т.б.); ... жобалық жүйесiн
ендiру; қызметкерлердiң ынталылығы мен инновациялылығын қолдап, мадақтау,
жұмысқа шығармашылықпен ... ... ... салу үшiн, ... ... неге салу ... керек, сондықтан да холдингте маркетингтiң ролi жылдам өсуде: ... ... ... ... ... үшiн жаңа ... ... iздеу.
Холдингтiң негiзгi мiндетiн, ұйымдастырудың формасы ретiнде, екi
мақсатында ... ... ... жоғарылату; алынған пайданы,
одан да көп пайда алу мақсатында қайта салу.
Осыған байланысты бас компания мен ... ... ... бөлу ... ... ... компания еншiлестердiң экономикалық тиiмдiлiгiн дамытуға жағдай
жасайды: стратегия жасайды, ресурстарын салады, басқару ... ... ... ... ... шығынды оптимизациялауға бағыттайды,
корпоративтiк стандартты сақталуына бақылай жасайды. ... да ... ... ... ... жаңа еншiлес компанияға пайданы салудың
бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... еншiлес компанияға уәкiлiдктi беру холдингтiң
мұқтажы мен ... ... ... табылады.
3.2. «Шымкентмай» АҚ материалдар базасында холдингті ұйымдастыру
Холдингтiң дәстүрлi анықтамасы, оның қаржылық-заңды мәнiн көрсетедi.
Холдинг (ағылшынның holding - ... ... ... компанияларға
бақылау жасау мақсатымен өзiнiң ... ... ... бақылау
пакеттерiн сатып алу үшiн пайдаланатын акционерлiк компания. /1/.
Холдингтiң ... мәнi ... ... ... ... ... ... компаниялардан бастап, жеке
әрекет етушi компаниялардың сомасына қарағанда, үлкен қаржы-экономикалық
көрсеткiштерге жетедi. ... ... ... бiр ... ... ... ... үлесi холдингтiң жалпы мақсатына
жетуге бағытталса ғана мүмкiн ... ... ҚР ... ... ... ... компаниялар
холдинг принципiнде жұмыс iстейдi, ... ... ... ... де ... компаниялардың саны өсуде.
Қандай холдинг болмасын олардың негiзгi мақсаты - ... ... ... ... ... алу үшiн және де ... да көп ... алу үшiн пайдалануға жұмсау болып табылады.
Холдингтiң мәнiн тереңiрек түсiну үшiн басты және ... ... ... ... ... ... үлкен.
Басты компанияның функцияларын жалпы сипаттамамен анықтауға болады, холдинг
компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... деп белгiлеуге болады (1.1.1
сурет).
Холдингтердiң басқа кәсiпорындардың түрлерiмен ... ... ... құрылуы жоғары концентрациялық өндiрiстер
саласында экономикалық тиiмдiлiгiмен ақталды. Холдинг компаниясының маңызды
ерекшелiгi болып, яғни ... ... ... әсер ... ол ... ... ... тармақталған жүйесi арқылы, холдинг оның меншiктi
капиталынан асып түсетiн өнеркәсiптiк және қаржы капиталын бақылай алады,
оның үстiне ... ... ... ... тән, және ... үлесiмен басқару процесiнiң сипатына және толық бағынудың бақылауы
мен жекелегенге дейiн ... әсер ... ... қорытынды холдингтердiң сандық анализ нәтижесiмен ғана емес,
сонымен ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiне анализ жасаудың нәтижесiмен ден ... ... 1.2.3 жеке ... ... холдинг
компанияларының артықшылықтары жүйеленген.
Кесте 1.2.3.
Жеке кәсiпорындардың алдында холдинг компанияларының артықшылықтары
|Артықшылықтары ... ... ... ... | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |1) ... ... |
|стратегиялық |қаржылық және ... ... ... ... ... ... яғни | ... ету |iрi ... ... | |
| ... ... ... дайын | |
| ... ақша |өнiм ... | |
| ... ... және оны | |
| ... ... |тұтынушысына | |
| ... ... ... ... |
| ... |мүмкiндiктердi | |
| ... ... ... ету. | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... бередi.| | ... |2)Бiр ДК ... ... ... ... ... мол ... |ДК алған |ың ... ... ... ... ... ... оқыту, |
| ... ... ... даярлау, |
| ... | ... |
| ... ... | ... |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... |3)Кәсiби өсудiң |
|интеграцияны ... ... ... асыру | ... ... ... |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... ... баға ... ... |
|инфраструктураны |саясаты |тәуекелдiктi |ынтымақтастық, ... | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |5)Активтердiң |5)Өндiрiс шығынын| ... ... ... ... ... ... |ету ... | ... ... | |
| |дың ... | | |
| ... қаржы | | |
| ... | | |
| ... және | | |
| ... ... | | |
| ... тәуекелiн | | |
| ... | | ... және | ... | ... | ... | ... | ... | ... ... | | | ... ету | | | ... | | | ... емес | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... ету | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... ... ... механизмi формалар мен
әдiстердiң жиынтығынан тұрады, соның негiзiнде оның ... ... ... оның ... ... мен даму ... өсiру
мақсатында дамып, қызмет етуi жүзеге асырылады. ... ... ... 1.2.4 ... қызметiнiң тиiмдiлiгi инвестициялық саясаттың оптималдығы
мен нәтижелiлiгiнiң дәрежесiне көп байланысты. Инвестициялау ... ... ... тұтынудан да асыру тиiмдiлiгi деңгейiне қол жеткiзу
принципiн пайдалану қажет. ... ... ... ... ... ... холдинг компанияның қаржы-экономикалық жағдайы;
- капитал нарығының, тауар, жұмысының жағдайы;
- фирма өндiрiсiнiң техникалық ... ... және ... ... ... ... шарттары және коммерциялық емес тәуекелдерден ... ... ... ... жағдайы;
- лизинг бойынша келiсiм алу мүмкiндiгi;
- жүзеге асырылған инвестициялық iс-шаралардың коммерциялық және
бюджеттiк ... ... ... басқару құрылымы.
Холдингтердiң тиiмдi инвестициялық сасяатының негiзi болып, сонымен
қатар компанияның капиталын ... ... ... ... ол мынадай
басқару функциясына негiзделедi: талдау, жоспарлау және бақылау. ... ... ... ... ... ... ... мен
стратегиясы бар, олар сәйкес актив порфелiмен ... Сол ... ... ... (1.2.5 ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз етiп, оларды алудың қолайлы жағдайын
тудыруы ... ... ... ... ... ... ... және де өндiрiс шығындарын төмендетiп, бәсекелестiк деңгейiн
жоғарылату ... сату ... ... (көтеру
барынша) қамтамасыз етуi тиiс. Мұнда, ... ... ... құрылған холдингтiң пайдасы, эмиссиялық-құрылтай, несие-қаржы,
инвестициялық, коммерциялық ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталды азайтудан, негiзгi қорды
сатудан; арендадан алынған қаражаттан; еншiлес ... ... ... т.б. ... тиiс. ... ... ... шоғырлай отырып,
холдинг қаржы-экономикалық тұрақтылықты, активтердiң пассивтерден көбейту
үшiн жағдай жасау есебiнен құрады.
Соңғы кездерi бiздiң ... ... ... нәтижесi
болып холдинг компанияларын құрып, белсендi дамыту болып отыр. Қазақстан
Республикасының азаматтық кодексiнде холдинг компаниясы мен ... ... ... ... ... ... ... Ережеден, ҚР
Президентiнiң № 1138 15 наурыз 1993 ж. ... ... ... болады. Қаулы-тек мемлекетпен құрылып және ... ... ... режимiн белгiлейтiн құжат болып саналады.
Холдинг пен холдинг компаниялары туралы түсiнiктi заңды анықтамалықтар
мен сөздiктерден табуға тура келедi.
Холдинг деп, ... түрi, әр ... ... ... ... ... ... бақылау жасап басқаратын серiктестiк.
Холдинг компаниясының басқа анықтамасы: холдингтiк - ... ... ... ... ... мен ... қағаздарына иемденiп, осы
құнды қағаздармен операциялар жүргiзедi.
Мемлекеттiк холдинг компаниясы туралы Ережеге сәйкес, холдинг деп ... ... ... ... ... акцияларының баылау
пакеттерi кiретiн акционерлiк қоғам. Бақылаудағы ... ... ... ұйымдар болып саналады.
Ережеге сәйкес, холдинг деп, басқа акционерлiк қоғамдың акцияларының
бақылау пакеттерiн иемдену жолымен ... ... ... ... ... ... оның ... кiретiн,
бағынышты кәсiпорындарды нәтижелi басқару болып табылады.
Холдингтiң құрылуы аралас-ұйымдардың ... және ... және ... ... жүргiзуге мүмкiндiк бередi. Оның
құрылымы бағынышты звеноға ... әсер ... ... ... Мұнда
басқарушы компаниялар мен басқарылатын объектiнiң байланысын бекiтудiң
әртүрлi типi ... ... және де оның ... ... ... байланысты
қалыптастыруда мынаны есте сақтау қажет, яғни холдинг компаниясы - ... ... ... ... иесi, ... холдингке қатысты еншiлес
болып саналады. Бұл ереже ҚР Азаматтық кодексiнiң 94 және 95 ... онда ... ... - ... ұйымдардан тұратын
немесе тәуелдi акционерлiк қоғамдардан тұратын басқарушы компания.
Өз кезегiнде, еншiлес ұйым деп, егер де ... ... ... ... ... ... ... олардың арасындағы бекiтiлген шартқа
сәйкес, не басқаша мұндай ұйыммен шешiм ... ... бар ... ұйым бас ... ... ... жауап бермейдi. Дегенмен де, бас
ұйым, еншiлес ұйымға мiндеттi ... ... құқы бар, ... ... келiсiмдер бойынша жауап бередi. Мұнда да мынаны ... ... бас ұйым ... ... ... ... беруге, тек егер
де ол еншiлес ұйыммен жасасқан келiсiмде немесе еншiлес ұйымның ... ғана құқы ... де бас ... ... ... еншiлес ұйым банкроттыққа
ұшыраса, негiзгi ұйым оның борышы бойынша қосымша ... ... ... ... ... бас ... кiнәсынан деп,
тек егер де бас ұйым еншiлес ұйымның әрекет етуiне ... ... ... ... еншiлес ұйымның қабiлетсiздiгi басталса ғана
кiнәлi болады. Еншiлес ұйым бас ұйымнан оның шығындарын ... ... ... да, шаруашылық қызметi процесiнде бас ұйымның, еншiлестерге
берген жазбаша өкiмiне ерекше көңiл бөлу қажет.
Бағыну типiне байланысты басқарушы ... ... ... ... ... ... ... қолданады. Олар тiке немесе қосымша
әрекет етедi.
Тiке әсер ету әдiсi ... ... тiке ... ... Бұл әдiс егер де ... ... не оның ... басқару
объектiсiнiң жеке атқару органының функциясын орындағанда, ... ... ... ... жеке ... ... ... алады.
Тiке әкiмшiлiк ету әдiсi субъектi мен ... ... ... әдiсi ... ... Олар басқарушы ұйымның
басқару объектiсiнiң тiке әкiмшiлiк етуге ... ... ... әсер ... экономикалық экономикалық тетiктерi, мысалы инвестиция
ұсынуда, несие ... ... да ... ... ... яғни
айтқанда белгiлi бiр нәтиже алуға бағытталған кезде ғана көрiнедi.
Мұндай әдiстерге сол сияқты керектi шешiмдердi ... ... ... ... ... ... бойынша жинау арқылы, үлкен кесiлiм
бекiту ... ... ... ... ... қайта құру және жою,
жарғылық капиталдығ мөлшерiн өзгерту т.б. ... ... ... сүйене отырып, холдинг компаниясының ... ... ... ... бас компания, бағынышты
компаниялардың қызметiне әсер етушi. Мұнда бағынышты ... ... ... ... ... ... компаниясын құру кезiнде оның ... ... ... ... ... жиi ұшырасады.
Холдинг компанияларының қызметi мен құрылу кезiндегi басты проблема
болып монополияға қарсы заңдармен ... ... ... болып саналады. Пайданы өсiру мен жаңа нарыққа шығу ... ... ... ... ... ерекше көзтүсетiн
заты болып табылады. /10/.
Болашақ холдингтiң схемасы құрастыруда тiке және ... ... ... өте ... ... ... барлық
звеноларының орталықтандырылған басшылыққа бағыну мүмкiншiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... кезiнде, қоғамды басқару
мақсатында холдинг өкiлеттiлiгi акционерлiк қоғамның жалпы жиналысында және
директорлар кеңесiнде пайдалану ... ... ... ... есебiн алу үшiн, акционерлердiң жалпы жиналысы мен директорлар
кеңесi қоғамның ревизиялық комиссиясының органын пайдалана алады.
АҚ жалпы жиналысында басқарушы ... ... ... ... жасап, қабылдау орында. Онда директор кеңесiне есеп беру тәртiбiн,
ревизиялық комиссияның мүшелерiнiң жауапкершiлiгiн т.б. ... ... ... ... ревизиялық комиссияның өкiлеттiгi туралы өзгерiс
енгiзуге болады. ҚР Заңының 72 бабына ... ... ... ... ... өкiлеттiгi өте кең: оның ... ... ... құқы бар, сол ... қызметiне қатысты, әрине;
қоғамның барлық қызметкерлерi ревизиялық топтың мүшелерiнiң талабы бойынша
жазбаша және ... ... ... ... тиiс. Оның ... ... пен ... кеңесi қоғамда аудиторлық тексеру жүргiзуге
инвентаризация жүргiзуге құқы бар.
Директорлар кеңесi тұрақты әрекет етушi, ... ... ... есеп ... орган. Бұл кезде директорлар кеңесi басқарудағы
кәсiпорынды әрдайым ... ... ... компаниясы туралы әрекеттегi ереже ... ... ... ... мен нақты құрылуын көрсете
алмайды.
Қазiргi уақытқа дейiн жекеменшiкке бағаланатын ... ... ... ... холдинг туралы әрекеттегi ереже өзiнiң мазмұны
жағынан тек қана мемлекеттiк холдинг ... ғана ... және ... ... ... ... келедi.
Осыған байланысты жақын арада холдинг туралы ереженiң нормаларын қайта
қарап, холдинг компаниясы туралы жаңа заң ... ... ... даму ... осы ... құрылған нақты құқықтық
жағдайларды көрсететiн заң шығару қажет болып тұр.
Әлемдегi iрi ... ... ... роль ... ... ... яғни әлемдiк өндiрiстiң 1/4-не жуығын 600 ... ... ... олар жаңа ... ... ... көп ... себебi iрi бiрлестiктер жаңа өнiмдер өндiрiсiне
iрi қаражат ... ... ... деп ... ... ... оның ... еншiлес кәсiпорындардың акцияларының бақылау пакеттерi кiредi.
Шетелде холдингтерге жеке корпорациялар кiредi, өте сирек жағдайларда,
оған мемлекет экономиканы реттеудiң жалпы ... ... ... ... ... АҚШ-та электрондық өнеркәсiптiң құрал-жабдықтарын шығарумен
мыңдаған фирмалар айналысады, оның ... ... ... 14 компания
айналысады. Компьютер өндiрiсiнiң 3/4-i, 4 iрi ... ... ... ... ... ету ... ... Мұнда
холдинг компаниялары ХХ ғасырдың бiрiншi жартысында құрылды. Олардың
әрқайсысы қуатты ... және ... ... ... ... ... тығыз байланысты акционерлiк, несиелiк,
жеке басқада байланыстармен өрiлген.
Уақыт өте келе олар ... бiр ... ... құрылымдар
болып құрылды.
Қуатты холдингтер Жапонияда құрылды. Қазiргi Жапония ... бiр ... ... iрi алты ... ролi зор. ... ... бас компания саналады. Өндiрiстiк бөлiгiне әр түрлi салалардың
он шақты кәсiпорындары кiредi.
Ғылыми ақпаратты жүйелеу негiзiнде диаграмма жасалған (1.4.6 ... ... ... ... ... компанияларының саны көрсетiлген.
Әлемнiң дамыған елдерiндегi холдинг компанияларының саны
(2001 жылда)
Сурет
Жоғарыда көрсетiлген диаграммадан ең көп ... ... саны ... ... көрiнедi, дәл осы елде ... туып және ... ... ... ... ... орталықтандырылуы барлық өндiрiс қуаттарын шоғырландыруын талап
етедi, дәл осы осындай холдинг секiлдi құрылымды ... ... ... ... ... ... әр жыл сайын Америка ТНК
қызметiнiң құрылуы мен даму мәселесi өзектi болғандығы себеп ... ... ... ... ... ... ... соңынан мынадай
мемлекеттерде: Ресей, Германи, Жапонияда холдинг ... ... ... ... ... Негiзгi Бас компания - "Токио Мицубиси Седзи". Оның
үстiне, топқа тағы 28 iрi өндiрiстiк кәсiпорындар кiредi.
"Мицци" Тобы. Бас ... - ... ... ... - ... ... ... бөлiгi 27 iрi кәсiпорын.
"Сумимото" тобы. Бас компаниясы - "Сумимото", сауда үйi ... плюс 21 ... ... үш ... ... тарихы бар. Мысалы "Сумимото" тобының
қызметiнiң бастамасы документальды түрде ... бiр ... ... ... 1680 жылы ... ... мен "Мицци" тарихы да ... ... үш ... ... ... ... соңғы жылдары
қалыптасты.
Жоғарыда аталған 6 гиганттық жиынтық жылдық сату ... ... ... өнiмiнiң 14-15%-iн құрайды. Егерде жалпы жылдық айналым 4-
триллион долларды құраса, онда мына ... 500 ... ... ... ... ... өнеркәсiп өндiрiсiнiң
барлық салаларындағы алғы шепке шығудың үлгiсi. Бұл жетiстiктер жапондық
компаниялардың бизнес жүргiзу тәсiлiмен ... оның ... ... инвестиция жұмсау мен өзара байланысты нарықтар мен өнiмдердiң
одан әрi коммерциялануы тұр. ... ... ... ең бастысы
сол - ол бас компания мен басқа қатысушылардың ақша табуы ... ... ... ... үшiн ... ... саналады. Жапон бизнесiнiң 6 негiзгi
холдингке басшылығы ... ... ... ... ... ... ... жылына 300 мың оллар алады, жас маман
45 мың. Айырмашылығы 10 есе кем. Осы ... АҚШ ... ... 5 ... жылына алса, жаңа түскен жұмысшылар iрi компанияларда-
25 мың доллар жылына алады. Айырмашылығы 200 есе аз.
Тек Жапонияда ғана ... ... ... ... ... ... өздерiн нарықтық экономиканың "қозғаушысы" ролi ретiнде
бекiттi. Әсiресе ... ... ... ... ... ... яғни, ұлттық капитал әлемдiк нарықта бәсекелесуге ... ... ... де өз ... ... дамуы мен
құқықтық қамтамасыздығына әсер етедi.
Мұндай жағдай ... ... өсу мен ... ... Олардың қызметiмен байланысты дамудың әлемдiк тәжiрибесi
мынаған көзiн жеткiзедi (нандырады), яғни:
- олар iрi бизнестi ұйымдастырудың ... ... бола ... ... жағдайында өндiрiстiк күштердi жоғары даму ... iрi ... бас ... ... жүйе ... ... ... етiп, нарықтың негiзгi сегментiн сақтап, оның
инфрақұрылымын жаңа ... ... ... дамытады;
- холдингтердiң бәсекелестiкке қатысуы және де жоғары технологияларды
құруға қатысу ғылыми-техникалық прогрестi ... ... ... жағдай жасайды;
- холдингтер кiшi және орта бизнестi дамытады, кiшi және ... ... ... ... ... бұл
корпорациялар профильдi емес және аз ... аз ... ... бұл олар үшiн пайдасыз болғанымен, осындай кәсiпорындар
жұмысына пайдалы болып саналады.
Мысал ... ... ... ... ... ... мысалы Жапония мен Ұлыбритания арасында ғана емес, ... ... iшкi ... дивизионалдық және функционалдық құрылымдар
арасында салыстырайық.
Жапондық және ағымның компанияларындағы құрылымдық өзгерiстер
Көрсетiлген ... ... ... ... өз ... ... 1960 жылға дейiнгi кезеңде батады, Жапонияға қарағнада. Бiрақ
Жапониядағы дамудың бәсеңдiгiне ... ... ... ... өсуi
1970 ж. дейiн байқалады, бұл кезде Ұлыбританияда бiрқатар себептермен,
мемлекеттiң экономикасының даму ерекшелiгiне ... ... ... төмендеу байқалады.
Қазақстан Республикадағы мемлекеттiк холдинг туралы заңға байланысты,
шетелдердегi ... ... ... қызығушылық танытады.
Мемлекеттiк холдинг компаниялары Батыс ... ... ... кейiн дами бастады, ол тек өндiрiстерi мемлекеттiк ... ... ... ... мен ... ... елдерде ғана емес,
сонымен қатар экономикадағы мемлекеттiк ... ... ... ... мен Ұлыбритания елдерiнде де дами бастады. Мемлекеттiк холдинг
компаниялары дамушы ... де ... роль ... ... ... Алжир,
Пакистан т.б.). Холдингтердiң даму шыңы 70 ж.-80 ж. басына келдi, бiрақ 80
ж. ... ... ... ... ... олардың маңызы әрдайым
азайып, ең алдымен мемлекеттiк кәсiпорындарды жекешелендiру салдарынан
азайып ... ... ... ... ... ... ... бiрi тұрды. Бiр мемлекеттерде олар кәсiпорындарды жақсарту үшiн
құрылды, ... ... бұл ... ... және ... - ... ... болып меншiктiң аралас формасындағы мемлекеттiк
кәсiпорындар мен компанияларды басқару болды (Австрия ... - ... National ... Board, ... құрылымдар көптеген дамушы
елдерде бар). Мұндай холдингтер жеке компанияларды масштабты түрде ... ... ... ... ... ендi, шетел холдинг компанияның қызметiнiң нәтижелiлiгiн бағалау
мен олардың тиiмдiлiгiн - яғни ... ... ... ... ... ... ... бойынша экономистер арасында бiрыңғай
көзқарас жоқ.
Көп мамандардың айтуынша, холдинг компанияның кемшiлiктерi, ... ... дан көп. ... ... ... ... секторды басқаруда позитивтi роль атқаратындығы дәлелденедi.
Олардың алдына ойылған мақсаттары айқын ... ... ... ғана олар ... ... ол реструктуризациялау мен жекешелендiру
кезеңiне тән.
Сонымен, холдинг компаниялары дамыған ... ... ... ... Дәл солар экономиканың дамуын ұйымдастырып,
технологиялық қамтамасыз етедi, ал мемлекеттiк басқару органдары олар ... ... ... Орта және кiшi ... iрi ... ... бойынша материалдар, бұйымдар мен құрыл-жабдықтар жеткiзедi.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қор қайтарымын арттыру ісінде техникалық прогресс шешуші мәнге ие. Ол,
ең ... өнім ... ... ... ... , неғұрлым
жетілдірілген, озық, мейлінше жоғары сапалық белгілері бар бұйым өндіруді
қамтамасыз ... ... ... өндіріске барынша өнімділігі жоғары
құрал-жабдықтар ендіруді және өнім көлемін, орта есеппен, негізгі ... ... ... ... ... – ақ, ... ... еңбектің механикаландырылуымен
сипатталады. Яғни, техникалық прогресс экономикалық жағынан мейлінше
тиімдірек болатын ... ... ... ... ... ... ... цементтік кәсіпорындарда техникалық прогресс қарқыны өте
төмен, құрал-жабдықты пайдалану деңгейі ... ... және ... ... ... бөлінбейтіні көрініп тұр. Қоланыстағы құрал-жабдықты
қайта жаңғырту, жетілдіру немесе жаңасын тұрғызу ауқымы да үлкен ... ... ...... ... қаржы және материалдық ресурстың
жоқтығы.
Күрделі құрылыстың қор қайтарымына тигізетін ықпалын ерекше айтып ... ... ... ... ... екі түрін атауға болады:
тұрақты капиталды өндіруші еңбекті үнемдеу және ... ... ... қор қайтарымының төмендеу себебін ... ... және ... ... ... ... яғни ... процесінен іздеу керек деген қорытынды жасауға болады.
Қор қайтарымының өсу деңгейін өнеркәсіпте пайдаланған күрделі салымдар
мөлшерінен және олардың өсім ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлері бойынша
(технологиялық) – құрылыс – монтаждық, құрал-жабдық сатып алу және т.б. –
және қайта жандандыру түрі ...... ... ... және ... салу. Бір жағынан, құрал-жабдыққа жұмсалған қаржыны көбейту қор
қайтарымына оң нәтиже етеді, екінші жағынан, - жаңарту мен ... ... ... ... жаңа ... салуға жұмсалғаннан гөрі едәуір
тиімді, мұның өзі қор қайтарымының өзгерісінде көрінеді.
-----------------------
Жиналыс, Кеңес, ... ... есеп ... ... қозғалысына, бөлiнуiне бақылау жасау.
Қаржы қызметiнiң стратегиясын жоспарлау.
Оперативтiк жоспарлау.
Қаржы ресурстарын жоспарлау. Капитал ... ... ... компаниялардың бәсеке артықшылықтарын пайдалану стартегиясын
жоспарлау.
Қаржылық талдау.
Қаржы мониторингi.
Төлем балансының ... ... ... ... ... ... ... ақпарат. Экономикалық
Ақпараттық қамтамасыз ету
Нұсқаулар.
Әдiстемелер.
Мемлекеттiк стандарттар.
Нормативтiк қамтамасыз ету
Заңдар. Президент Жарлығы,
Үкiмет қаулысы.
Бәсеке.
Тауарлар мен қызметтерге сұраныс.
Нарық конъюнктурасы.
Материалдық-заттай факторлар.
Еңбек нарығының жағдайы. Жүйе.
Өндiрiстiк ... ... ... ... ... мен пайдалану.
Инновациялық және ғылыми-техникалық саясат.
Өнiмдi өткiзу бойынша қатынастар.
Өнiмнiң өткiзу бойынша қатынастар.
Өнiмнiң тауар қозғалыс ... ... ... ... құқықтар мен жауапкершiлiктi бөлу.
Бағаның құрылу жүйесi және пайданы бөлу .
Еңбек ... мен ... ақы ... келiсiм.
Материалдық-техникалық қамтамасыз ету.
Сыртқы орта факторы
Әкiмшiлiк -
экономикалық,
әлеуметтiк
Басқару әдiсi
Механизм элементтерi
Шаруашылық қызметiн құқықтық реттеу
Холдинг қызметiнiң ұйымдастырушық - экономикалық механизмi
Басқарушылық шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады:
Жоспар ... ... ... ... ... ... ... ... ... мынадай мақсаттарды қояды: а) сату
көлемінің зиянсыздығын қамтамасыз ету, сонымен ... ... ... ... ... ... б) сату көлемі бойынша қажет деңгейдегі
табысты табу және оның ... ... в) ... ... ... ... тұрақтылығын) сақтау
ІІ. Болашақта
шешілетін
мәселелер
І. Оперативтік (жедел) сипатта шешілетін ... Жаңа өнім ... ... дәстүрлі өнім түрлерні жетілдіру
ІІ.2. Бизнесті қайта құру туралы
І.4. Қосымша тапсырыстарды ... алу ... ... ... ... ... ескере отырып, өнімнің құрылымын анықтау
І.2. Сатуға жататын өнімнің ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын төмендетудің негізгі концепциясын анықтау)
ІІ.1. Күрделі қаржыны бөлу туралы
І.5. Бағаға белгілеудің мәселелері бойынша шешімді қабылдау
І.1. Хиянсыздық ... ... ... ... осы ... анықтау үшін үш тәсіл пайдаланылады)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 91 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі35 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
Айналым қорлары15 бет
Аманат жинақтаушы зейнетақы қорлары54 бет
Ауылшаруашылығы ұйымдарындағы қорлар есебі мен бақылауын жетілдіру25 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. 1 табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. 2 әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) 3 өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу28 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану . Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу15 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь