Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерінің несиелік ресурстарын қалыптастырудағы депозиттер

Кіріспе

1.Бөлім. Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерінің несиелік ресурстарын қалыптастырудағы депозиттердің ғылыми теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Депозиттер мен несиелiк ресурстардын экономикалық мәнi, түсiнiгi және олардың жiктелуi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Депозиттік операциялар немесе депозиттер нарығының экономикалық қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .23
1.3 Шетел тәжібиресіндегі банктердiң депозиттерiнiң түрлерi мен оларды сақтандырудың экономикалық зерттемелері. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27
1.4. Қазақстан Республиканың нарықтық экономика кезеңіедегі коммерциалық банктерінің депозиттік саясатты белгілеу ... ... ... ... ... ... ... 37
2.Бөлім. Қазақстан Республикасы коммерциялық банктерінің депозит нарығын ғылыми талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 42
2.1 Коммерциялық банктердiң несие және депозит нарықтарындағы операцияларын салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
2.2. АҚ “Қазақстан Халық банк” қызметінде депозиттік операциялардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 44
2.3 Коммерциялық банктердiң депозиттiк портфелiнiң құрылымын талдау .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 50
3.Бөлім. Коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын қалыптастырудағы депозиттедің рөлін жетілдіру жолдары ... ... ... ... 57
3.1 Депозиттер нарығының дамуындағы өзекті мәселелері ретінде салымдарды кепілдеуінің өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57.
3.2 Депозиттiк портфельдi басқару және ондағы тәуекелдердi азайту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
3.3 Коммерциялык банктердiң депозиттiк саясаты және оның депозиттердi жетiлдiрудегi жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 77
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 80
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қызмет етуi тұрақталды десек те, кейбiр банктердiң кенеттен жабылып қалып, өз салымшыларының алдындағы мiндеттемелерiн орындай алмауы әлi де болса бұл жүйенiң қызмет етуiнде кемшiлiктердiң бар екендiгiн көрсетедi. Бұл кемшiлiк тек қана осы банкротқа ұшыраған банктiң менеджментiнде ғана емес, сонымен бiрге осы жүйенiң бас буыны Ұлттық банк тарапынан да кетiп отыр деп ұғуға болады. Өйткенi, Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктерге қолданатын өз реттеушiлiк құқықтарын дұрыс пайдаланып қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге жол берiп отыр. Сондықтан банк жүйесiнiң қызмет етуi әр уақытта тәуекелмен байланысты болып отыратындығын дәлелдеудiң қажетi жоқ, ол әлемдiк банк тәжiрибесiнде әлдеқашан дәлелденген.
ҚР Коммерциялық банктерiнiң қызмет ету сапасы соңғы жылдары едәуiр жоғары деңгейге көтерiлiп, экономика секторларының барлығына дерлiк толық қызмет көрсетуде. Бүгiнгi таңдағы бұл жетiстiктердi олардың несие ресурстарымен қарыз алушыларды қамтамасыз етуiнен көруге болады. Қазiргi кезде жақсы бизнес жобасы бар көптеген тұлғалардың, банк жүйесiндегi алдыңғы қатардағы кез келген банктен әртүрлi шартпен, әртүрлi мерзiмге несие алу мүмкiндiгi бар.
Бүгiнгi күндерi несие ресурстарын құруда салымдардың, депозиттердiң рөлiнiң жоғары екенiн түсiнген үкiмет Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердегi жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру қорын құрды.
Бұл қордың тәжiрибесi бүкiл дүние жүзi елдерiндегi нәтижелi қызмет көрсетiп жатқан осындай қорлардың тәжiрибесiнен тандап iрiктелiп алынып жатыр. Мұндай озық тәжiрибедегi қорлар АҚШ, Германия, Франция, Англия, Жапония және т.б. елдерде бар. Сонымен бiрге, елдiң көлеңкелi бизнесте жүрген және шетелдегi банктерде ашылған депозиттiк шоттарда сақталынып жатқан ақшаларын жария ету арқылы банк жүйесiне 500 млн.долларға жуық ақшалай қаражат тартылды. Yкiмет тарапынан Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерiнiң несиелiк ресурстарын көбейту мақсатында әр түрлi несиелiк ресурс тарту көздерi, яғни, шет ел үкiметтерi, Халықаралық қаржы ұйымдары және т.б. пайдаланылуда.
Бұл үкiмет тарапынан көрсетiлiп отырған қолдаулар болса, банктер өздерiнiң рейтингiсiнiң өсуiне байланысты халықтың, заңды ұйымдардың, резидент еместердiң уақытша бос ақшалай қаражатын депозит есебiнде тарта отырып, несиелiк ресурс ретiнде пайдаланып жатыр. Қазақстан Республикасы Коммерциялық банктерiнiң қызметiне iшкi және сыртқы инвесторлар қызығушылық танытып отыр. Олай деуiмiзге себеп - бiздiң елiмiздiң банктерiнiң акцияларының әлемдiк нарықта АДҚ және ДДҚ түрiнде айналыста болуы, банктердiң шетелдiк инвесторлардың қатысуымен ашылуы, шетел тұлғаларының Қазақстандық банктерде депозиттiк шоттар ашып, ақшаларын сақтауы және т.б. Казкоммерцбанк, ТұранӘлембанк және т.б банктердiң акциялары Лондон, Нью-Йорк, Франкфурт қор биржаларында айналыста жүр.
1. Вступление Президента Республики Казахстан Назарбаева Н. А. На 1-2 конгрессах финансистов Казахстана РЦБК, декабрь 1999-2000 гг.
2. "ҚР-ғы банктер және банктiк қызмет туралы ҚР заңы" 31.08.1995 ж.
3. Иванов В.В. Как надежно и выгодно вкладывать деньги в коммерческие банки. Москва. ИНФРА. М. 1996 г. 127 стр.
4. Канцеленленбаум 3. С. К вопросу о сущности банковского депозита. // Деньги и кредит- 2003 г. №4
5. Финансово- кредитный словарь, т. I,
6. Сейткасымов Г. С. Банковское дело. Учебник.- Алматы: Каржы- каражат, 1999г.
7. Грязнова А. Г. Молчанов А. В., Лаврушин О. И., Панова Г. С., Питателков В. А., Тавасиев А. М. Банковская система России. Книга II. Москва: ТОО Инжиринго-консалтинговая компания. 2004 г. 322 стр.
8. Современный словарь иностранных слов. М: 1995 г. 167 стр.
9. Финансово-кредитный словарь, т. I, 127 стр.
10. Деньги, кредит, банки // Под ред. Саниева М. С.- Алматы, 2005 г.
11. Соколовский О. В. Финансы, деньги, кредит.- М: Юристь, 2006 г.
12. Каляева Г. Т. Кредитное дело. Алматы, Каржы-каражат, 2004 г.
13. Банковское дело. // Под ред. Бабичевой Ю. А.- Москва: Экономика, 1994 г.
14. Банковское дело. // Под ред. профессор В. И. Колесникова, проф. Л. П. Кроливецкой, М: Финансы и статистика, 1996 г. 116 стр.
15. Сейткасымов Г. С. Банковское дело. Учебник.- Алматы: Каржы- каражат, 1998г.
16. Лаврушин О. И. Банковское дело- М: Финансы и статистика 1998 г. Деньги, кредит, банки // Под ред. д.э.н., под ред. д.э.н, член-корр. РЕАН Е.Ф. Жукова- Москва: Банки и биржи, Изд. «ЮНИТИ», 1999 г.
17. Челекбай А.Д., Давлетова M.T., Игликова Г.А. Международный бизнес: сборник задач, практических ситуаций, деловых игр, тестов. Алматы, Экономика, 2000 г. 45 стр.
18. Банки и банковские операции. Под ред. профессора Е. Ф. Жукова М: 1997 г.
19. Рынок ценных бумаг. Под ред. В. А. Галанова, А. И. Басова. М: 2003 г.
20. Фондовый рынок. Н. И. Берзон и др. М: 2005 г.-211 стр.
21. "Қазақстан республикасының Ұлттық банкi туралы" ҚР заңы.
30.03.1995 ж.
22. Мадиярова Д. М., Марчевский В. С. Основы современного банковского дела: Учебное пособие, КазГау. Алматы: Экономика. 1997 г.
23. Банковское дело. Под ред, Лаврушина О. И. М: 1992 г. 72 стр.
24. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. М: Финансы и статистика, 1993 г.
25. Гарнер Д. и др. пособия Эрнст Энд Янг. Привлечение капитала: перев. с англ. М: 1995г.
26. Матук Жан. Финансовые системы Франции и других стран: в 2 т.- М: 1999 г. т.l
27. Страхование депозитов - основа доверия казахстанцев к банковской системе. Понорама, 7июля 2000 г.
28. Фонд гарантирования вкладов - гарант личной финансовой безопасности. Ахметов А. Р. Банки Казахстана №6. 2006 г.
29. Банки и депозитный рынок. А. Алпамысов. Панорама 2006 г.
30. Воронин. Страхование депозитов - экономический и социальный стабилизатор рыночной экономики. // Банковское дело. 2005 г. №1
31. ҚР YБ Статистикалық бюллетень. Тамыз, 2006 ж.
32. Халық Жинақ банкiнiң 2006 жылғы есебi.
33. Банк Түран Әлемнiң 2006 жылғы есебi
34. Казкоммерцбанктiң 2006 жылғы есебi
35. БанкЦентркредиттiң 2006 жылғы есебi
36. Алматы Сауда- Қаржы банкiнiң 2006 жылғы есебi
37. ҚР Yлттық банкiнiң 2006 жылғы есебi
38. ҚР Yлттық банкiнiң 2006 жылғы есебi
39. Мамыров Н. К.,Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. Алматы, Экономика, 1998 г. 44стр.
40. Сагындыкова М. О. Правила включения банков второго уровня в систему обязательного коллективного гарантирования (страхования) вкладов депозитов физических лиц. Банки Казахстана № 9. 2004ғ.
41. Қазақстандық жеке түлғалардың салымдарын кепiддендiру
Қорының материалдары. 2002 ж.
42. Панова. Г. С. Кредитная политика коммерческих банков. М: 2003 г.
43. Казигомедов А. А. Операции и услуги коммерческих банков для населения- СПб., 2004 г.
44. Воронин.В.И. Страхование депозитов - экономический и социальный стабилизатор рыночной экономики. // Банковское дело. 2005г. №1
45. Романов. А. Коллективное страхование депозитов: ваши деньги будут целы. /Интервью/ Казахстанская правда, 27.05.2005 г.
46. С.М.Найманбаев «Банктік құқық.» 2005ж.
47. Қ.Қ Ілиасов , С. Құлпыбаев – «Қаржы» Алматы 2005
48. Н.Н Хамитов «Банк ісі»Алматы экономика 2006
        
        Мазмұны
Кіріспе
1-Бөлім. Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерінің несиелік
ресурстарын қалыптастырудағы ... ... ... ... ... ... мен ... ресурстардын экономикалық мәнi, түсiнiгi және
олардың
жiктелуi....................................................................
...................6
1.2. Депозиттік операциялар немесе депозиттер нарығының экономикалық
қалыптасуы
............................................................................
.......................... .23
1.3 Шетел тәжібиресіндегі банктердiң депозиттерiнiң ... мен ... ... зерттемелері.
............................................. 27
1.4. Қазақстан Республиканың нарықтық экономика кезеңіедегі коммерциалық
банктерінің депозиттік саясатты белгілеу............................37
2-Бөлім. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердiң несие және депозит нарықтарындағы операцияларын
салыстырмалы талдау
........................................................ 42
2.2. АҚ “Қазақстан Халық банк” ... ... ... ... Коммерциялық банктердiң депозиттiк портфелiнiң құрылымын талдау ..
............................................................................
............................................. 50
3-Бөлім. Коммерциялық банктердің несиелік ... ... ... ... ... ................57
3.1 Депозиттер нарығының дамуындағы өзекті мәселелері ретінде салымдарды
кепілдеуінің өзекті мәселелері
................................................57.
3.2 ... ... ... және ... тәуекелдердi азайту
жолдары
............................................................................
...........................62
3.3 Коммерциялык банктердiң депозиттiк саясаты және оның депозиттердi
жетiлдiрудегi
жолдары.....................................................................
.............. 69
Қорытынды...................................................................
.................................. 77
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
....... 80
Кіріспе
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қызмет етуi ... ... ... ... ... жабылып қалып, өз салымшыларының алдындағы
мiндеттемелерiн орындай алмауы әлi де болса бұл жүйенiң ... ... бар ... ... Бұл ... тек қана осы ... ... менеджментiнде ғана емес, сонымен бiрге осы жүйенiң бас
буыны Ұлттық банк тарапынан да кетiп отыр деп ... ... ... ... ... ... ... қолданатын өз реттеушiлiк құқықтарын дұрыс
пайдаланып қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге жол ... ... ... ... ... етуi әр ... тәуекелмен байланысты болып
отыратындығын дәлелдеудiң қажетi жоқ, ол ... банк ... ... ... ... ... ету сапасы соңғы жылдары едәуiр
жоғары деңгейге ... ... ... ... дерлiк толық
қызмет көрсетуде. Бүгiнгi таңдағы бұл жетiстiктердi олардың ... ... ... қамтамасыз етуiнен көруге болады. Қазiргi
кезде жақсы бизнес жобасы бар ... ... банк ... ... кез ... ... әртүрлi шартпен, әртүрлi мерзiмге
несие алу мүмкiндiгi бар.
Бүгiнгi күндерi несие ресурстарын құруда салымдардың, ... ... ... түсiнген үкiмет Қазақстан Республикасының
коммерциялық банктердегi жеке тұлғалардың ... ... ... қордың тәжiрибесi бүкiл дүние жүзi елдерiндегi нәтижелi қызмет
көрсетiп жатқан осындай қорлардың ... ... ... ... ... озық ... ... АҚШ, Германия, Франция, Англия,
Жапония және т.б. ... бар. ... ... ... ... ... және ... банктерде ашылған депозиттiк шоттарда сақталынып
жатқан ақшаларын жария ету арқылы банк ... 500 ... ... қаражат тартылды. Yкiмет тарапынан ... ... ... ... ресурстарын көбейту мақсатында әр түрлi
несиелiк ресурс тарту көздерi, яғни, шет ел үкiметтерi, ... ... және т.б. ... ... ... көрсетiлiп отырған қолдаулар болса, банктер
өздерiнiң рейтингiсiнiң өсуiне байланысты халықтың, заңды ... ... ... бос ... ... депозит есебiнде тарта
отырып, несиелiк ресурс ретiнде ... ... ... ... ... қызметiне iшкi және сыртқы инвесторлар қызығушылық
танытып отыр. Олай деуiмiзге себеп - ... ... ... ... ... АДҚ және ДДҚ түрiнде айналыста ... ... ... ... ... шетел тұлғаларының
Қазақстандық банктерде депозиттiк шоттар ашып, ақшаларын сақтауы және т.б.
Казкоммерцбанк, ТұранӘлембанк және т.б банктердiң ... ... ... ... қор ... ... жүр.
Банк жүйесiнiң капиталдануы дамып ... да, әлi де ... бар ... атап айтуға болады. Бұл жiберiлiп отырған
кемшiлiктер Қазақстанның нарықтық экономика жолына ... онша көп ... ... Ең бiр ... проблемалы мәселенiң бiрi - ол
банктiк жүйенiң халық пен кәсiпорындар алдындағы мiндеттемелерiн, яғни,
депозиттiк салымдарын ... беру ... ... ... ... мезгiлiнде орындай алмай қалып отыруында болып тұр.
Жалпы банк тәжiрибесiнде бiр банктiң сенiмдi ... ... ... ... ... жалпы мемлекет экономикасына әсер ететiндiгiн
ескеретiн болсақ, онда қадағалау органдары өз қызметтерiне ... ... ... ... ... ... ... байланысты
депозиттiк операциялар және осы кұрылған ... ... ... ... ... болса, осы операцияларды жүргiзуде
банктер өз кәсiби шеберлiктерiн, заңдық, әдiстемелiк, техникалық ... т.б. ... әр ... жетiлдiрiп отыруы қажет.
Бүгiнгi таңда банктер арқылы экономикаға инвестиция тарту барысында
iшкi ... ... ... ... басты орында тұр. Ішкi
инвестиция елдiң экономикасын несиелендiруге пайдаланылатын ұзақ мерзiмге
арналған несие ресурсы бола ... ... ... жағдайда да банк жүйесiне
деген ел сенiмiн арттырып, олардың мүдделерiн жан-жақты қорғап, ... ... бос ... ... қаражаттарын тарту әрбiр атқан күннiң басты
мәселесi.
Коммерциялық банктердiң өздерiндегi бар несие ресурстарын сұранысқа ие
болып отырған ұзақ мерзiмдi ... бере ... ол да ... барысындағы әлi де шешiлмеген мәселелердiң бар ... Атай ... ... ... ... ... ... және орта мерзiмдегi салымдар
үлесiнiн көп болуы, бұл банктердiң ресурстарды ұзақ мерзiмге бере алмауына
алып келедi;
- ұзақ ... ... ... ... ... ... уақытында жүргiзiледi. Мұндай уақыт банк тұсынан қарағанда
әлi де болса келе қоймаған сияқты және тағы ... да ... ... ... ... ... қазiргi уақытта жеке
және занды тұлғалардың уақытша бос ақшалай қаражатын банк ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Олар өз
тәжiрибелерiмен бiрге шетелдiк банктердiң озық тәжiрибелерiн де енгiзуде.
Олар әр ... ... ... ... жаңа депозиттiк
салымдар түрлерiн ашу, пластикалық ... ... ... ... есеп ... ... сейфтiк сақтау қызметтерiн, интернет-
банкинг қызметтерiн көрсету және т.б. ... ... ... барлығы да банктерге депозиттiк салымдарды тартуга және несие
ресурстарының көбейуiне әсер етiп отыр.
Несиелiк ресурстарды ... ... ... рөлi мен
экономикалық мәнi бойынша теориялық ... ... ... ... Бұл ғалымдар: C.А. Аханов, A.B. Аникин, Ю.A. Бабичев,
В.И. Колесников, О.И. Лаврушин, Г.Т. Калиева, Ж.O. ... Н.К. ... ... Н.Н. ... А. ... және т.б.
Қазақстанда депозиттердiң несиелiк ресурстарға айналуындағы ... және ... ... ... аз зерттелiп,
әдебиеттерде көп жарияланбағандықтан, бүгiнгi нарықтық ... аса бiр ... ... ... ... тақырыптардың бiрi.
Сондықтан, зерттелмеген ... бар ... ... ... ... және осы ... ... тақырыбын тандап алуға
негiз болды. Дипломдық жұмыстың ... ... үш ... ... әдебиеттер тiзiмiнен тұрады.
Дипломдық зерттеудің мақсаты коммерциялық ... ... ... ... оның ... ... жетілдіру бойынша
ұсыныстарды дайындау болып табылады.
Зерттеу мақсатынан туындайтын негізгі міндеттер:
- ақша-несие қатынастары ... ... ... мәні мен ... ... банктік депозиттердің жіктелуін қарастыру;
- халық қолындағы салымдарды коммерциялық ... ... ... ... ... ... банктің тұрақтылығын күшейту мақсатында
оның депозиттік саясатын оңтайландырудың ... ... ... ... ... ... ... жасай
отырып, оны жетілдіру жолдарын анықтап беру.
1- Бөлім. Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерінің несиелік
ресурстарын қалыптастырудағы депозиттердің ғылыми теориялық негіздері.
1.1 ... мен ... ... ... мәнi, ... олардың жiктелуi
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерi ... Ата Заңы ... ... ... мен ... ... ... 1995 жылдың 31 тамызындағы (2006
жылдың 17 мамырында ... ... ... ... ... және ... ... басқа да мiндеттi төлемдер туралы" 12-мaycым
2001 жылғы, ҚР Кодексiне, "Валюталық реттеу және ... ... ... ... ... банктердегi клиенттердiң банктiк шоттарын ашу,
жүргiзу және жабу ... ... 1997 ... 4 ... және 17 мамырда
2006 жылы толтырылулар енгізілген заңға сәйкес ... ... ... ... ... ресурстарын негізінен алғанда банк
клиенттерінен тартылып жұмылдырылған депозиттер ... және ... ... сақтауға салған уақытша бос ақша қаражаттары) құрайды.
Депозит ... ... ... depositium-сақтауға берілген,
қойылған зат) банк клиентінің банктік депозиттік (салымдық) шарт негізінде
өз банкіне ... ... ақша ... ... ... ... ... қатынасты білдіреді.
Қазақстан Республикасының заң шығарушысы ... деп ... ... оның ... ... етуі ... немесе
белгіленген мерзім өткеннен кейін толық мөлшерде бірден не болмаса ... ... ... ... ... ... не ондай үстемесіз
(процентсіз) қайтарылуға тиіс банкке беретін ақша қаражатын ... ... ... банк ... кез ... уақытта талап етуін
және банктік депозит шартында көздеген мерзімнің аяқталуына орай толығымен
немесе бөліп-бөліп, процентімен не ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаты болып табылады.
Банктер капиталының 90 пайызға жуығын әдетте, клиеттерден тартылған
ақша қаражаттары құрайды. Нарықтық қатынастар аясындағы ... ... ... ... бос және өзге де ... ... ... банкке тарту депозиттік операциялар деп аталады.
Банктер үшін ... ... ... ... операцияларының
басты түрі, ал осындай операциялардың нәтижесінде жұмылдырылған депозиттер
(ақша қаражаттары) ... ... ... ... ... ресурсы
болып салынады.
Банкке қолма-қол және қолма-қол емес нысанда, ұлттық немесе шетелдік
валютада белгілі бір ... ... ... иесі ... ... ... ақшалар» ретінде өзінің иесіне ақшасын қандай болмасын
түрде жұмсауына әрі капитал ретінде ... ... ... ... ... ... етілгенге дейінгі (талап етілмелі) депозит;
2) мерзімді депозит;
3) шарттылы депозит болып бөлінеді.
Талап ... ... ... ... өз ақша қаражатын банктен
бірінші талап етуі бойынша бірден (толығымен) немесе ... ... ... ... депозит шартында көзделген мерзімге салынады
және осы келісілген мерзім өткеннен (аяқталғаннан) кейін қайтарылады.
Шарттылы депозит банктік депозит шартында ... ... ... ... ... ... депозит банкті алдын ала хабардар етпей
(ескертпей) кез келген уақытта ... ету ... ... ақша ... табылады.
Бұл ретте талап етіліп алынатын депозитке ағымдағы, есеп ... және т.б. ... есеп ... ... белгіленген мақсатта
пайдалануға арналған қаражаттар жатады.
Ағымдағы есеп айырысуға арналған талап етілмелі депозиттердің банктер
арқылы қозғалысы қолма қол ... ... ... ... және ... рәсімделеді.
Банктердің корреспонденттік шоттарындағы (Қазақстан Ұлттық Банкінің
Есеп айырысу кассалық орталығындағы ... ... ... ... да ... ... депозит болып табылады.
Дүниежүзілік банктік практикада пайдаланылатын контокорренттік
(ағымдағы) ... ... ... етілмелі депозитке жатады. Осы
орайда ... ... ... сальдо банк клиентінің өз қаражатын, ал
дебеттік сальдо банкттік шот ... ... ... ... ... ... депозит банктік кореспонденттік шоттарда сақталатын,
тұрақсыз (қалдық ... әр ... ... ... ... депозит
(салым) түрі болғандықтан аталмыш шот бойынша проценттік өсім ... ... әрі ... ... ... (салымшылар) санатына орай заңды тұлғалардың депозиті мен
жеке тұлғалар депозиті көрініс табады.
Мерзімді депозит банк клиентінің ... табу ... ... ... ... салған (сақтауға, пайдалануға берген) өз
меншігіндегі ақша қаражатын білдіреді.
Белгілі мерзімге өз қарамағына берілген депозитке орай банк ... ... ... ... ... қаражат (депозит) шамасына
(көлеміне) және оны ... ... ... байланысты болады.
Мерзімді депозит (қаражаттары) депозиторға тек банктік ... ... ... ... ... ғана ... депозит белгілі бір негіздерге (себептерге) ... ... ... ... ... осы ... түрі бойынша
айқындалған проценттік өсім мөлшері айтарлықтай кемиді.
Депозиторларды қызықтыру үшін мерзімді депозит ... ... ... түріндегі табыстар төленеді. Мерзімді депозит тек мерзімі ... ... және ол ... ... ... ... белгіленген пайыз
мөлшері депозит (салым) ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңде тағы да тиісті пайыз есептелінеді.
Мерзімді депозит бойынша белгіленген жай пайыздардың табысы сақтаулы
қаражаттың ... ... ... ... ... ... ... арқылы төленеді.
Банктер үшін депозит ссудалық капитал болып ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі туралы» ... ... ... ... ... ... 5)-тармақшасымен,
57-бабының тиісті ережесімен; «Қазақстан Даму Банкі ... ... ... ... 5), 7) және ... ... ... және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасы
заңының 2-бабымен, 26-бабымен, 30-бабының 2-тармағының а), б) және ... ... ... а), б), ... 33-
бабымен, 41-бабының тиісті ережесімен; «Лицензиялау туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... 1) – ... «Қаржы рыногы мен
қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы» Қазақстан
Республикасы ... 9 - ... 1 – ... 3) – ... 10 ... 5) – тармақшасымен: Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің ... 767 – ... ... – ақ ... Ұлттық Банкінің тиісті
нормативтік құқықтық актілерімен және ... ... ... регламенттеледі.
Банктік депозит шартында жазбаша нысанындағы, заттай (депозит сомасы),
ақылы және біржақты міндеттеуші сипаттағы клиент пен ... ... ... ақ тиісті заңнамалық және заңға тәуелді нормативті
құқықтық актілер негізінде ... ... ... ... ... ... оның ... пайыздары, оларды есептеу және ... ... ... мен ... ... ... ... талаптардың шартта белгіленген мән- жайларды сақтау жөніндегі
жауапгершілігі, талас- тартыстарды шешу тәртібі көзделеді.
Банктік депозит шартының ... ... ... ... ... орай ... ... әзірлейді.
Банктік депозит шарты бойынша бір ... – банк ... ... ... алуға және оны пайдаланғаны үшін аталмыш шартта
көзделген мөлшерде және ... ... оған ... төлеуге әрі
депозит түріне қарай ақша қаражаттарын уақытылы міндеттенеді.
Банкке тартылған депозиттердің түрлеріне орай клиенттің ақша қаражатын
есепке алу мақсатында ... өз ... ... жекелей код
(БИК) береді.
Банктік депозит (салым) ... ... ... ... ақ банктік
заңнамада, Қазақстан Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... айналым дағдыларында белгіленген
талаптарға сай ... ... ... ... ... ... құжат депозитордың атына не ... ... ... ... ... мүмкін.
Банктік депозит шаты келісілген депозит сомасының банктегі шотқа келіп
түскен күнінен бастап жасалынды деп есептелінеді.
Банк ... ... ... қолма – қол ақшамен де,
қолма- қол ақшасыз аудару арқылы да енгізе алады.
Талап ... ... ... ... ... кез ... ... және
кез келген кезеңде жекелеген жарналар түрінде ... ... мен ... ... бір ... ... ... енгізіледі.
Банк өз депозиторына банктік депозит шартында айқындалып көзделген
мөлшерде және белгіленген тәртіппен депозит сомасына сыйақы төлейді.
Депозитор ... ... ... ... ... ... сыйақыны
депозит сомасынан бөлек алуға құқылы.
Талап етілмелі банктік депозит ... ... ... табылады.
Мерзімді депозит бойынша депозиторға тиесілі сыйақыны сақтау мерзімі
аяқталғанда ғана берілетін депозит сомасынан бөлек алуға болады.
Мерзімді депозит ... ... ... ... ... ... ... сыйақыны да және депозит сомасына да толық мөлшерде
алуға ... ... ... етуі ... банк ... оның ... ... етілмелі депозит бойынша – депозитор талабының банкке ... ... ... ... ...... ... шартында көзделген
мерзімнің басталуына байланысты;
3) Шарттылы депозит бойынша- банктік ... ... ... ... ... байланыстыратын мән- жайлар орын алған кезде
беруге міндетті.
Шетел ... ... ... тиісті заңнамада, банктік депозит
шартында немесе банк пен депозитордың ... ... ... ... ... ... ... банктердің депозиттік операциялары барысында өзіне
көрсетілген ... ... ... ... ... ақы ... депозитор талап етілмелі депозитті тиісті банктік шотқа кез
келген сомада және кез келген ... ... ... жарналармен
енгізе алады. Ал банкке мерзімді депозит пен шарттылы депозит салу кезінде
депозитор қажетті мөлшердегі ақша ... ... ... ... ... ... ... шот ашқан банктің немесе оның
филиалының орналасқан орны және атауы; депозиттің ... ... ... ... депозитордың фамилиясы, аты-жөні; шотқа салынған депозиттің
сомасы; шоттан шығарылған ақша қаражатының сомасы; есептелген пайыз шамасы;
шоттағы ... ... ... депозит (салым) шарты ... ... ... ... ... банк өзі жүзеге асыратын банктік операцияның
депозитор құқығы мен талабына сай ... ... орай ... жеке тұлғалардан депозит қабылдау және оларға қаражаттар беру
орнында, көпшілікке көрінетін жерде тиісті ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы
рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөніндегі ... ... ... ... баланспен, пайда және шығын
туралы есептемемен және т.б. ... ... ... адресті;
белгіленген нысандағы баланстық есептемені; белгіленген ... ... және ... ... ... ... фирманың атауы және
аудиторлық қызметті жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... іліп ... депозитке қабылданған ақша қаражаттарының сақталымдығын қамтамасыз
етуге;
3) шартта көзделген тәртіппен депозиторға депозит сомасын қайтаруға;
4) ... ... ... мен ... орай ... ... есептеуге және төлеуге;
5) депозитордың банктік шотына үшінші тұлғалардан келіп ... ... жеке ... депозиттерін міндетті сақтандыру жолымен және
заңнамада көзделген жағдайларда өзге де ... ... ... ... заңнамасына сәйкес жарғылық капиталды
төлегенін растайтын құжат ұсынуы қажет болатын жаңадан құрылған заңды тұлға
үшін ... ... ... ... ... ... банк уақытша жинақ
шотын ашады.
Уақытша жинақ шоты бойынша жаңадан құрылатын заңды тұлғаның ... ... және ... ... ... шарты бойынша банк
көрсететін қызметке ақы төлеуге ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуге тиіс.
Уақытша жинақ шотын ашу үшін клиент банкке:
— уақытша жинақ шотын ашу ... ... қол қою ... бар құжатты;
— құрылатын заңды тұлға құрылтайшыларының уақытша жинақ шотын ашуға
және жабуға ... ... жеке ... тағайындау туралы
хаттамасының көшірмесін тапсырады.
Сонымен, банктік депозит шарты бойынша жинақ ... ... ... ... ақша ... ... ол ... банктік депозит шартында
көзделген мөлшерде және тәртіппен ... ... және ... салымның
осы түрі үшін заңнамада және банктік депозит шартында көзделген талаптар
мен тәртіп негізінде депозитті қайтаруға ... ... ... ... ... ... ... кезде ақшаны
салымшының өз атына не белгілібір үшінші адамның атына салуға болады.
Банктік ... ... ... ... ... ... ... берген құжатта көрсетілген салық төлеушінің-
клиенттің ... ... ... ... ... ... және оған ақы ... тәртібі
болуға тиіс.
Банктік депозит шарты жасалынғаннан кейін банк ... ... оның ... ... ... ... ... банк клиентінің
атына ресімделген құжат (депозиттік құжатты) береді.
Депозитордың кітапшасы (жинақ кітапшасы) депозиттік құжаты ... ... ... банктік ішкі ережелері мен талаптарына ... ... ашу ... ... ... Қазақстан Республикасының депозитор заңды тұлғалары-резиденттері
және олардың оқшауланған бөлімшелері (филиалдары мен өкілдіктері):
қол қою үлгілері және ... бар ... ... ... қойылу фактісін растайтын, салық ... ... ... ... ... ... ... берген олардың мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден)
өткендігін растайтын белгіленген ... ... ... мен өкілдіктері-Қазақстан Республикасының резидент заңды
тұлғасы филиалдың немесе өкілдіктің ... ... ... ... не ... ... үлгі ... негізінде
растайтын құжаттың нотариат куәландырған көшірмесін:
2) Қазақстан Республикасының депозитор жеке тұлғалары-резиденттері:
қол қою үлгісі бар құжатты;
клиенттің салық есебіне қойылу ... ... ... ... органы
бергенқұжаттың көшірмесін;
заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... жеке ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден)
өткендігін растайтын белгіленген нысандағы құжаттың көшірмесін;
жеке басын куәландыратын ... ... ... ... емес ... ... тұлғалары
және олардың оқшауланған бөлімшелері (филиалдарымен өкілдіктері):
қол қою үлгілері және мөртаңбасы бар ... ... не ... ... ... емес ... тұлғаны
тіркеген орган, тіркеу нөмірі, күні және тіркеу орны туралы ақпарат бар,
мемлекеттік ... орыс ... ... ... ... ... ... үшін арнаулы тіркеу талап етілмейтін ... және ... ... ... ... ... немесе қатысушысының біреуі Қазақстан Республикасы болып
табылатын халықаралық шартқа ... ... ... ... ... емес заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері уәкілетті
орган берген өздерінің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... көшірмесін, сондай-ақ тиісті
филиал немесе өкілдік туралы ... ... және ... ... ... нотариат куәландырған көшірмесін және Қазақстан
Республикасының резидент емес заңды ... ... ... ... ... ... ... қол қою және ... бар ... ... клиенттің жинақ шотын жүргізуге ( жинақ
шотындағы ақшаға иелік ... ) ... ... жасау кезінде төлем
құжаттарына қол қоюға уәкілетті тұлғаның жеке басын куәландыратын құжаттың
көшірмесін:
4) Қазақстан ... ... емес ... жеке ... қою ... бар құжаты:
заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке тұлғалар
уәкілетті орган ... ...... тіркеуден өткендігін
растайтын белгіленген нысандағы ... ... және жеке ... ... ... бір үшінші адамның – клиенттің атына жинақ шотын ашу барысында
депозиторлар:
1) заңды тұлға және оның оқшауланған бөлімшелері ... ... ... ашу және ... ... құқығына берілген нотариалды куәландырылған
сенімхатты:
жинақ шотын ашу кезінде клиенттің ... ... ... ... салық қызметі органы берген құжаттың көшірмесі:
уәкілетті орган берген, ... ...... мемлекеттік
тіркеуден өткендігін растайтын белгіленген нысандағы құжаттың көшірмесін.
2) жеке ... ашу және ... ... ... ... ... ... салық есебіне қойылу фактісі растайтын (егер ... ... ... салық төлеуші болып табылған және оған салық төлеушінің
тіркеу нөмірі берілген жағдайда) ... ... ... берген құжаттың
көшірмесін:
он алты жасқа жетпеген, кәмелетке толмаған тұлғалар – ... ... ... ... жеке басын куәландыратын құжатты тиісті банкке тапсыруға
міндетті.
Заңды ... ... ... ... өкілдіктері банкке
мемлекеттік және орыс тілдерінде жасалған № 1 ... ... ... ... және ... қол қою ... және ... белгісі бар
құжаттарды ұсынады.
Жеке тұлғалар және заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге
асыратын жеке тұлғалар ... ... және орыс ... ... ... сәйкес нысан бойынша қол қою үлгісі бар құжаттарды ұсынады.
"Банктер және ... ... ... ... ... ... ... - бiр тұлғаның екiншi тұлғаға-банкке
(сонын iшiнде Ұлттық банкке) оларды номиналды түрде ... ... ... талап еткенде сондай-ақ белгiлi бiр мерзiм өткеннен кейiн
қайтарылу шартына ... ... ... бөлiктеп, алдын-ала
келiсiлген өсiммен ... ... ... ... ... немесе
оның тапсырмасы бойынша үшiншi тұлғаға берiлетiн ақшалар".
Депозит экономикалық категория ... ... ... ... ... ... ... егер жинақ ақша табыстарды бөлу және ... ... ... ... ... қайта бөлу қатынастары аясын қамтиды.
Барлық жұмсалымдардың түрлерi жинақ ақша болып табылады. ... ... ... ... бiр түрi. ... ... ... мынадай белгiлерiн бөлiп айтуға болады:
Депозиттер банктермен ақшалай ... ... ... ... ... салымдардың алу мерзiмi келген кезде салынған ... ... ... шарттастырылған.
Депозиттер жеке табыс бөлiгi ретiнде капиталмен тығыз байланысты.
Мұндай қайта бөлу қатынастарының пайда ... ... ... ... ... ... түрiнде табыс алу жағдайының болуына
негiзделген.
Депозиттер ... ... ... көп ... Бұл ... салымдар және ұзақ мерзiмге салынған
салымдар және мезгiлсiз салымдар болуы мүмкiн.
Депозиттiк операциялармен пайда болған қайта бөлу ... ... оған ... ... бере ... - бұл банк пассивi балансында көрiнетiн, депозиттiк
портфельге ақша ... ... ... ... ... ... iрi қайта бөлiну қатынастарының жиынтығы.
Осы уақытқа дейiн осы экономикалык категориялардың талдау көзi ретiнде
қаралатын ортақ ... ... ... жоқ. ... ... әдебиеттерде депозитке оның қалытасу көздерi, субектiлерi,
орналастыру жағдайы және т.б. сипаттамалары негiзiнде әр түрлi ... ... ... және банк ... қолданылатын депозиттiк шоттар
мәселесi бойынша әр түрлi және бiр-бiрiне қарама-қайшы көзқарастар ... банк ... ... ретiнде банктiк немесе басқа да қаржы
мекемелерiне сақтауға тапсырылған ақшалай қаражаттар мен ... ... ... ... ... әртүрлi құндылықтар деп зерттеу
бойынша жалпы экономист-ғалымдардың арасында қарама-қайшылықтар кездеседi.
Бұл ... ... ... банк ... ... өркендеп дамуымен өз шешiмiн тауып жатыр. Оны ... ... ... келесi жағдаймен түсiндiруге болады. Ол:
• коммерциялық банктердегi депозиттер тек ақша ... ... ... бағалы қағаздар және басқа да құндылықтар қазiргi уақытта
банктерменен депозиттiк операция жүргізу мақсатында емес, тек
қана сақтау және ... ... ... ғана ... Клиенттер банктiң көрсететiн қызметi үшiн
комиссиондық жарналар немесе төлемдер төлейдi.
Бағалы заттар мен бағалы тастар екiншi деңгейлi коммерциялық ... ... ... екi ... ... ... банктер өзiнiң өтiмдiлiгiн белгiлi бiр деңгейде ұстап демеп
отыру үшiн, бұл жағдайда қымбат бағалы ... ... ... ... реттегi резервтiк активтер рөлiн атқарады.
б) табыс табу үшiн.
Шетел әдебиеттерiнде депозит түсiнiгiне барлық мерзiмдi және мерзiмдi
емес ... ... ... банк ... ... да ... салымдары жатады.
Отандық банктiк әдебиеттерде депозиттерге тек ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларын
қоспағанда, бюджеттiк және басқа да арнайы пайдаланылған шоттардағы қалдық
ақшалар жатады. ... ... ... ақша ... ... оның қатысушылары арасында ерекше қайта бөлiну
жиынтығы, яғни ол банк балансының ... ... ... ... ... ... Депозиттiк операциялар банктермен несие ақшаны
белгiлi бiр уақытқа немесе уақыты көрсетiлмеген мерзiмге қабылдау.
Депозиттердiң қалыптасуы және құралуы тiптен ... ... ... ... қатынастарға негiзделедi. Олай болу себебi банктiк есеп ... онда ... ... ... ... пайда болып, депозиттiң
құралуы бiр жағынан коммерциялық банктер үшiн ... ... ... ал ... немесе салымшылардың сол депозитке
қатысты банктерге деген мүлiктiк талап ету құқығын ... ... ... ... емес ... ... ... қаражаттарға деген
қаражаттарды уақытша пайдалану құқығы өзгергенмен меншiк құқығы өзгермейдi.
Сондықтан депозиттер мен депозиттiк операциялардың экономикалық ... ... ... ... ... несиелiк
қатынастардан iздеу керек. Мұндай ғылыми iзденiс тек қана депозиттер мен
несиелiк ресурстарды қатар қоя ... ... ... ... ғана ... ... ... нәтижелерiн бере алады.
Ал бұл өз кезегiнде коммерциялық ... ... және ... бiртұтас басқару объектiсi ... ... ... ... ... ... ... банктiң қаржылық
орнықтылығы және ... ... ... ... ... етiледi. Осыған байланысты коммерциялық банктердiң депозиттiк
және несиелiк портфелдi ... және әрi ... ... жаңа ... ... ... ... Қазақстан Республикасының нарықтық
экономикасының дамуы жағдайындағы ... ... даму ... ... онда ... ... келесiдей болып түсiндiрiлуi
керек:
Депозит дегенiмiз коммерциялық ... ... ... ... ... ... пайызы төленуi тиiс болып, сақтандырыла
отырып салынған ... және ... ... ... ... бiз депозит категориясын ғылыми-экономикалық тұрғыдан талдап,
оған анықтама беретiн болсақ, онда депозиттiң ... ... ... ... ... ... керек, яғни бiз алғаш рет ... ... ... ... ... ... қызметтерiн
ешқандай экономист-ғалымдар анықтап, ғылыми әдебиеттерде ... ... ... ... және тағы ... ... ... қызметтерi
өздерiнiң пайда болуымен және дамуымен әр түрлi сипатқа ие болып әр ... ... ... жарияланып жүрсе, ал депозит қызметiн
отандық және ... те ... ... ... зерттеуiмiздiң
нәтижесi бойынша депозиттiң келесi қызметтерiн атап айтуға болады:
Коммерциялық қызмет - жеке және занды тұлғалардан ақша
қаражаттарын депозитке ... бiр ... ... шартымен тарта
отырып оны осы қаражаттар қажет болып отырған тұлғаларға өзiнiң
белгiлi үстеме ақысын қолдана отырып сатады. ... ... оның ... банк ... ... негiз болады.
Ынталандыру қызметi - депозиттiк салымдардың әр түрлi
шартпен қүрылуы, салымшылардың белгiлi бiр шарттағы салым
түрiне ақша ... сала ... ... ... деген қызығушылығын
тудырады. Ол табыс ақша ... ... алу ... және ... бiр
сыйлық есебiнде ұтыс алу ж,т.басқа түрiнде болуы мүмкiн.
Қорлану қызметi - депозитке тартылатын қаражаттар ... ... ол ... ... бiр қорларын құруға негiз
болады. Олар - банктiң өтiмдiлiгiн жоғары деңгейде ұстап тұруға
негiзделген қорлар. Бұл қорларды коммерциялық банк реттеушi
органдардың талап ... және өз ... ... ... үшiн ... ... ... құру қызметi - депозиттiк салымдар тарихи
қалыптасуы бойынша олар банктiк ресурстарды құрудың негiзгi ... ... ... бұл ресурстар банк үшiн арзан және әр
уақытта бар ... ... ... ... ... ... 70-80 % құрайтын ... ... олар ... ... ... банк ресурстарының негiзiн құрайды.
Депозиттердiң осы қызметтерiн тиiмдi атқаруына келесi негiзгi
факторлар әсер ... жеке және ... ... ... ... депозиттiк нарықты реттейтiн тиiмдi нормативтiк-құқықтық
базалардың болуы ... ету ... ... ... ... ... пайда болуына тарихи негiз болған ... ... күнi ... ... ... күрделi мәселе болып отыр.
Өйткенi, нарықтық экономиканың дамуы әр ... ... ... ... ... ... ... түрлерiнiң көбеюiне
байланысты несиелiк ресурстар ауқымы тарылып банктiк ресурстар түсiнiгi кең
көлемдi ... ие ... ... ... ... кездегi ғылыми
экономикалық әдебиеттерде несие ресурсы түсiнiгiне толық және жан-жақты
анықтамалар берiлмей ... ... ... ... ... банктiк
ресурстардың бiр құрамдас бөлiгi ... ... және ... ... ... Несиелiк ресурстар түсiнiгiн
зерттемес бұрын банктiк ресурстар ... ... алу ... ... сөзi - ... - белгiлi бiр нәрсенiң қайнар
көзi, құралы, қоры және мүмкiншiлiгi. Банктiк ... ... ... ... ... ... кездеседi. Қаржылық -
несиелiк сөздiктерде ... ... ... ... берiледi:
"банктiк ресурстар – банктердің қарамағында бар және олар ... мен ... да ... операциялар үшін пайдаланылатын қаржы
жиынтығы.".
Аталған анықтаманың негiзiн сақтай ... ... жерi - ... ... ... ... назар аударылмайды, ал олар өз
кезегiнде ... ... ... тәуелдi екенi белгiлi.
Несиелiк ресурстар түсiнiгi мен анықтамасын ... ... ... ... экономикалық әдебиеттердегi ғалымдардың берген түсiнiгi
мен ... ... ... ... Бiз ... ресурстарға
жақын аныктамалар мен түсiнiктердi мына авторлардың еңбектерiнен ... ... ... жеке ... ... мен ... ... берiледi. Жеке ссудалық шоттар ссуданың берiлу мақсатына
байланысты ашылады және ... ... ... ақша ... есеп ... шотына түседi. F.С.Сеиткасымов.: "Қазақстан
Республикасының деңгейдегi банктерi әр түрлi ресурстарды ... ... ... банк ... ... ... қарастыруға мүмкiндiк бередi:
• меншiктi капитал;
• депозиттер (заңды және жеке тұлғалардың ... ... есеп ... ағымдағы шоттар).
Осы ғалымдардың еңбектерiнiн нәтижелерiн қорытындылай келе, несиелiк
ресурс түсiнiгiн банк ... ... ... ... дұрыс емес пе деп
қаласың, бiрақ ... ... ... ... ... ... ... таңда несие ресурсын түсiну және тиiмдi пайдалану ең бiр
басты өзектi мәселелердiң бiрi.
Кең мағынада, ... ... ... ... ... ... оның ... капиталы мен басқа да пассивтi операциялары нәтижесiнде
құралған және ... бос ... ... ... ... мағынада, Банктiң несиелiк ресурстары - бұл ... ... ... ... ... ... активтi-несиелiк операцияларға
бағытталатын бiр бөлiгi. Несиелiк ресурстар несиеге берiлген уақытында ... ... ... ... және олар қор емес ... ... -
тәуекелдi операция), ол орналастырылған несиелiк ресурстарға айналады.
Банктiң барлық тартылған қаражаттары активтiк - несиелiк операцияларды
орындау үшiн әр ... бос ... Бұл ... ... ... ... ... әлует - өтiмдiлiк резервтерiн есепке алмағандағы банктiң
қалған барлық қаражаттары.
Коммерциялық банктiң ... ... - бұл ... ... сақталынған
несиелiк мекемелердiң мiндеттi резервтерi.
Бұдан кейiн назарда болатын нәрсе - "банктiк ресурстар" ... ... ... ... ... болып келедi, себебi
алғашқысы тек қана несиелеу мақсаты үшiн ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... және ... үшiн жинақталады. Банк
тәжiрибесiне және ... ... ... ... ... несиелiк
ресурстарды келесi критерийлерге байланысты жiктеп көрсетуге ... ... ... ... байланысты:
• жоспарланған;
• орналастырылған.
2) Өтiмділiгiне байланысты:
• мезеттiк;
• ағымдағы.
3) ... ... ... ... ... ... Орналастыру мерзiмiне байланысты:
• қысқа;
• орта;
• ұзақ.
5) Кепiлдендiру дәрежесi бойынша:
... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердiң несиелiк әлуетi
негiзiнде осы жылдағы жеке және ... ... ... беру арқылы өз
табысын жоғарлатуға бағытталған банк ресурсының бiр бөлiгi.
Орналастырылған несие ресурсы ... ... табу ... ... ... шартыменен, пайызы төленуi тиiс болып жеке және занды
тұлғаларға берiлген ... ... ... ... ... экономикалық тiлде айтқанда
өтiмдiлiгiне байланысты тәжiрибемен ... ... ... ... және ... несиелiк ресурстарға бөлiп айтуды ұсынамыз. Бұл
бөлiп айтылған ресурстардың түсiнiгiн оларды ... ... ... ... ... ... ресурстардың есептелу формуласын қолдана отырып,
бiздiң түсiнетiнiмiз - әлi де ... ... ... ретiнде бағыттай алатын
несиелiк салымдардың әлуеттiк мүмкiндiгi:
Ағымдағы несие ресурстары = Несиелiк әлует — ... ... ... ... банк ресурстары.
Мезеттiк несие ресурстары — бұл дәл осы ... ... беру ... болатын несиелiк ресурстар.
Мезеттiк несие ресурстары = Қор шоттағы қалдықтар + Ағымдағы түсiмдер
— Ағымдағы төлемдер + ... ... ... (МКМ) + Банк ... ... ... бiр факторды, яғни Банкаралық несиенiң жоғарғы өтiмдi нарығының
болуын айта кетпеске болмас. ... ... бiз осы ... ... ... ресурс ретiнде кейбiр жағдайларда баска коммерциялық
банктердiң ағымдағы және мезеттiк ресурстарын да есепке алуымызға ... ... ... ... ... ... және ... еткенге дейiнгi жағдаймен салымшылардан ... ... ... ... ... ... бөлiгi.
Депозиттiк емес ресурстар банктердiң несиелiк операция жүргiзу ... ... және ... ... ... ... бiр бөлiгi.
Қысқа, орта және үзақ мерзiмдi несиелiк ресурстар қарыз ... ... ... портфелiнiң мерзiмдерiне қарай диверсификациялану
қажеттiлiгiнен туындайтын қаражаттардың орналастыру жағдайы.
Мемлекетпен кепiлдендiрiлген ... ... ... ... ... алына отырып, қайтарылу жағдайы Қазақстан Республикасы
Yкiметiмен кепiлдендiрiлетiн және экономиканың ... ... ... банктер арқылы орналастырылатын қаражат көзi.
Коммерциялық банктердiң несиелiк операция жүргiзу ... ... ... ... және ... ... бағытталған ақша
қаражаттары, қайтарылуы банкпен кепiлдендiрiлген несие ресурсы болып
табылады.
Кепiлдендiрiлмеген ... ... - ол ... ... ... қүру мақсатында акция иелерiнен тартылған қаражаттың несие ресурсы
ретiнде бағытталған белғiлi-бiр бөлiгi.
Коммерциялық банктердiң несиелiк ... мен ... ... ... ... үтымды үсыныстар жасау — бүғiнғi күндегi барлық
экономист ғалымдарды ... ... ... ... ... ... ... қазiргi кезде үзақ мерзiмдi,
арзан және барлық шаруашылық субъектiлерiне тиiмдi несиелiк ... етiп ... ... ... ... ... ... бiр ерекшелiгi — оның ресурстарының едәуiр бөлiгiн меншiктi
қаражаттармен ... ... ... ... ... Сондықтан да
банктiң беретiн несиелер көлемi сырттан ... ... ... ... келедi. Олардың басты түрiне банктiң клиенттермен жүмыс
iстеу процесi кезiнде сырттан тартылған, сол ... ... да ... ... алынған қаражаттары жатады.
Депозит (латын тiлiнде dероsitum — сақтауға берлiген зат) — бұл ... ... ... ...... ... ... Ұлттық
банкке) қайтарылу шартымен уақытша пайдалануға беретiн ақшасы. ... ... ... ... ... ... мен
депозиттiң негiзгi сомасы жатады. Депозиттер депозиттiк операциялардың
объектiлерi ... ... ... — бұл ... және жеке ... қаражаттарын
белгiлi бiр мерзiмдегi немесе қажет уақытында ... ... ... тартуға байланысты жүргiзiлетiн ... ... ... ... ... ... ... 70-80% үлесi тиедi.
1 сурет - Сырттан тартылған қаражаттар.
Сырттан тартылған қаражаттар үлкен екi топқа бөлiнедi:
1. ... ... ... емес ... ... субъектiлерiне:
• мемлекеттiк мекемелер;
• кооперативтер;
• акционерлiк қоғамдар;
• шетел капиталының қатысуымен ... ... ... ... мен ... қаржылық және сақтандыру компаниялары;
• инвестициалык және сенiмгерлiк компаниялар мен қорлар;
• жеке тұлғалар мен ... ... ... және ... да ... мекемелер жатады.
Депозиттiк операциялар экономикалық мазмұнына байланысты халықаралық
банктiк ... ... 4 iрi ... ... ... ... олардың ... да ... ... ... ... етiлетiн депозиттер;
3. халықтың жинақ салымдары;
4. бағалы қағаздар.
Бұл топтардың әрқайсысы өз кезегiнде әр түрлi ... ... ... ... ... ... мерзiмдерiне қарай:
• 1ай мерзiмге дейiнгi депозиттер;
• айдан 6 айға ... ... ... 6 айдан 9 айға дейiнгi мерзiмдегi депозиттер;
• 9 айдан бiр жылға дейiнгi депозиттер;
• бiр ... ... ... ... екi жолмен пайда болуы мүмкiн: бiрiншiсi, банк занды және
жеке тұлғалардан ақшалай қаражаттар қабылдай отырып, оны ... ... ... ... ... ... ... яғни
клиентке чек арқылы есеп-айырысуы мүмкiндiгiн беру ... ... ... ... ... екi ... ескере отырып
жiктеледi:
• депозиттiк мерзiм;
• салым иелерiнiң категориялары.
Қаражаттарды ... ... ... себептермен
түсiндiруге болады. Банктер үлкен қаражат ... ... ... етедi. Одан кейiн мерзiмдi салымдар банктен төленетiн ... ... ... ал ... ... ... ... салымдар төлем
құралы қызметiн атқарады.
Контокоренттiк шот - бұл ... ... ... ... ... ... бiртұтас шот болып табылады. Контокоренттiк шотта бiр
жағынан банктiк ссуда және ... ... ... шотынан
жүргiзiлетiн барлық төлемдер, екiншi жағынан ... ... ... ... қайтарылуы және басқадай ... ... ... көрсетiлдi. Демек бұл шот есеп айырысу және ссудалық шоттардың
бiрiгуi барысында туындайтын активтi-пассивтi ... ... Бұл ... ... ... - бұл клиенттiң меншiктi қаражаттарының барлығын,
дебеттiк сальдо - ... ... ... ... ... ... ... банктердiң корреспонденттiк шоттары
да жатады. Банктiң ... ... ... ... ностро деп, ал сол банкте ашылған басқа банктердiң корреспонденттiк
шоттары лоро деп аталады.
Коммерциялық банктердiң көбiнде ... ... ... құрамында
қажет уақытында талап етiлетiн депозиттердiң үлесi өте жоғары. Бұл банк
ресурстарын құрайтын ең арзан көзi ... ... Бұл ... бойынша
қаражаттар үнемi болып тұрмайды. Шоттың иесi ... ... ... акша талап ете алады. Бұл шот бойынша қаражат қалдықтарына банктер
өте төменгi мөлшерде ... ... кей ... ... ... ... - бұл ... белгiлi бiр пайыз төлей отырып
тартқан, ал карыз алушыларға белгiлi бiр пайызбен бере отырып пайда ... ... ... белгiленген мерзiмi болады, олар бойынша
иелерiне белгiленген ... ... және де ... ... ... ... ... Қажет уақытында талап етiлетiн ... ... ... ... ... нормасының төменiрек шегi
белгiленедi. Клиент үшiн ... ... ...... пайыз
мөлшерiн алу болса, банк үшiн — ресурсты белгiлi бiр орта ... ... ... ... ... Мерзiмдi салымдар мен алдын-ала
хабарлау салымдары арасында айырмашылықтар болады. Мерзiмдi салымдар —
банктiң ... ... сай ... бiр ... ... ... ... соң иесi кез-келген уақытта қайта алатын қаражат. Мерзiмдi
салымдар бойынша клиентке төленетiн ... ... оның ... ... орындауына байланысты болып келедi. Iс жүзiнде мерзiмдi
салымдар мерзiмi 1, 3, 6, 9, 12 ... және ... да ұзақ ... ала ... ... - бұл ... ... салымды келiсiм
апаратта көрсетiлген мерзiмде алуын бiлдiредi. Хабардар ету мерзiмiне
байланысты пайыз ... ... ... ... келiсiм шарттағы мерзiм iшiнде өзrермейдi.
Мерзiмдi салымдар банк пен ... ... ... келiсiм-шарт
негiзiнде рәсiмделедi. Мерзiмдi ... мен ... ... ... ... ... алады. Жинақ салымдары ... ... ... ... ... ... ... айналысқан. Бiрақ, бүгiнгi күнi
несиелiк ресурс үшiн бәсекелестiк жағдайында бiршама коммерциялық ... бұл ... ... ... ... ... қорлану немесе ақшалай қаражаттарды
жинақтау мақсатында ... ... ... Бұл ... ... ... бiршама төмен пайыз төленедi. Жинақ салымдары жинақ
кiтапшалары ... ... ... клиентке жеке шотының көшiрмесi
берiледi.
Бiздiң банктiк тәжiрибеде жинақ салымдары салым ... және ... ... былай жiктеледi:
• мерзiмдi жинақ салымдары;
• қосымша жарна қосылатын мерзiмдi жинақ салымдары;
• ұтыс салымдары;
• жастарға сай ақы ... ... ... ... ... депозиттiк сертификаттар.
1 кесте - Салым түрлерiнiң жiктелуiн мына ... ... ... ... ... ... турлерi |
|1 |2 |
|- ... ... |- жеке ... депозиттерi |
| |- ... ... ... |
|- ... ... |- ... ... дейін - мерзiмдi, соның |
|(өтiмдiлiгi) ... - а) ... ... - б) өтеу|
| |үшiн ... ... - в) ... |
| ... тоқтатылуы - туралы хабар |
|- ... ... |- ... ... |
| |- ұзақ ... |
|- ... алу түрi бойынша |- шоттағы салымдар: талап етiлгенге дейiн, |
| ... ... ... |
|- ... ақша ... |- ... кiтапшалы салымдар ... ... ... |- ... пластикалық карталы |
|қаржылық құралдар тuпi ... ... | ... ... ставканың |- тұрақты, сатылы және өзгермелi пайыздық |
|түрлерi бойынша ... ... |
|- ... ... |- ... ... немесе жеңiлдетiлген |
|қаражаттардың шарты бойынша |шарттармен |
|- ... ... ... |- ... ... ... мүмкiндiгi |- лимиттелiнбеген ... | |
|- ... ... |- ... ... |- ... |
|- ... ... ... |- ... ... ... мерзiмдi және |
| ... ... |
|- ... дәрежесi бойынша |- тегiн (есеп айрысу, ағымдағы ... |
| |- ... ... ... |
| |- ... ... несие); |
Ақша айналысы, ... ... ... ... осы жинақ
салымдары алғашқы кезекте ... ... ... ... ... қарағанда бiршама жоғары пайыздық ставка бекiту жолы арқылы
өзiнiң экономикалық табиғаты бойынша қазiргi ... ... ... салымдардың iшiнен жинақтарға мыналарды жатқызуға болады:
мақсатты, жинақтаушы, мерзiмдi депозиттер және ... ... ... ... ... ... қазiргi таңда талап еткенге дейiнгi
салымдар бөлiгi орындайтынын ескере кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ақшасыз төлем айналысының дамуы және
салымдардың ... ... ... ... ... ... ... төмендейтiнiн ескере кеткен жөн.
Депозиттiк сертификаттар — бұл ... ... бiр ... ... ... сомасы депозиттенгенi туралы жазбаша куәлiк. Олар ... бiр түрi ... ... Онда оны ... ... ... алу
мерзiмi мен қосымша төленетiн төлемақы көлемi көрсетiледi. Депозиттiк
сертификаттар тек ... ... ... Олар ... және ... болып бөлiнедi. Ал жеке тұлғалар үшiн жинақ сертификаттары
қолданылады, олар банк ... ... және ... ... әр ... ... ... мен кемшілiктерi болады. Қажет
уақытында талап етiлетiн ... ең ... ... ... ... талап етiлетiн депозиттiк шоттардағы ақшаларды кез-келген уақытта
пайдалана алады. Қажет уақытында талап ... ... ... ... ... бұл ... ... бөлек-бөлек, сондай-ақ толығымен ... және ... бұл ... ... ... Ұлттық Банк белгiлеген
тәртiпте алуға болады.
Қажет уақытында талап етiлетiн депозиттердiң негiзгi ... ... ... үшiн - шот ... ... ... (немесе өте аз болуы);
б) банк үшiн - өтiмдi резервке ие болу қажеттiгi туындап ... үшiн ... ... ... - ... ... сипатының болуы, яғни олар ұзақ мерзiмдi салымдардың ... ... ... болады. Олардың банктер үшiн кемшiлiгi мынада:
а) ... ... ... ... ... ... ... маржаның (активтiк және пассивтiк несиелiк операциялар
бойынша проценттер арасындағы айырма) төмендеуi;
б) бұл ... ... ... ... ... ... ал осы ... қаражаттардың жылдам
керi қайтып алу қаупiн және банк ... ... ... бұл ... ... ... отыра алмады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде соңғы кездерде ... ... ... ... ... ... ... депозит
пен талап етiлетiн депозиттердiң сапасын бiрiктiретiн жаңа шоттар ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкi өз ақша-несие
саясатын жүзеге асыру аясында депозиттердi олардың "ұшкындылығы" ... ... ... ... ... ... Әр ... оларды номинал бойынша айыппұлсыз және
шектеусiз ақшаға айналдыруға болады:
• Чектер, тратталар немесе жиро-тапсырыстардың көмегiмен
еркiн аударылады;
• Төлемдегi ... ... үшiн кең ... қолданылады.
Аударылатын депозиттер тар ақшалай массаның бөлiri б.т.
II. Басқа депозиттер - егер олардың депозиттiк сипаты болса,
орталық банкке, басқару органдарына, ... ... және ... ... ... негiзiнен белгiлi бiр уақыт мерзiмi бiткен
кезде алынатын немесе оларды қарапайым коммерциялық
операцияларда қолдану үшiн ... және ... ... ... ... бере ... ... шектеулер болуы
мүмкiн жинақ және мерзiмдi депозиттер жатады. Одан ... ... ... салымдар мен шетел валюталарындағы депозиттер
жатады. Қазақстандық банктер жинақтық ... ... ... ... ... ... Олар ... белгiленген тұракты мерзiм
немесе салым қайта алынбауы тиiс мерзiм ... және олар ... ... ең ... ... ... Қосымша салымдары бар мерзiмдi депозиттер. Бұл салымдар бойынша
салымды ... ... ... ... ... енгiзуге болады, бұл
салымның мөлшерiн ұлғайтуға бағытталады.
3) Қосымша салымдары бар жинақ салымдары. Осы ... ... ... ... ... Ал сома ... ... уақытта
төленедi.
4) Ағымдағы жинақ салымдары. Мұнда ... кез ... ... ... және ... болады. Олар пайызсыз және зейнетақы, ... ... ... үшiн ... ... ... ... салымдар. Олар бойынша сыйақының
негiзгi түрi болып ұтысы жүргiзiлiп тұратын ақшалай-тауарлы ұтыстар жатады.
6) Жастардың ... ... бұл ... ... ... ... ... және негiзiнен жастар кәмелеттiк жасқа толғанша кайта
алынбауы тиiс.
Коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... ... сапалық жақсаруын үнемi қамтамасыз етуi
қажет. Ол үшiн олар әртүрлi әдiстердi қолданады ... ... ... ... әртүрлi қызметтер мен жеңiддiктер көрсету және т. б.)
Депозиттiк операциялардың басты мақсаты ... ... ... және банк ... өтiмдiлiгiн үстап отыру болып табылады. Осыган
байланысты депозиттiк операциялардыц негiзiне жататын негiзгi ... бiлу ... ... ... ... ... немесе болашақта пайда
алуға мүмкiндiк туғызуы керек;
• депозиттiк операциялар субъектiлерiнiң әртүрлi болуы және
депозиттер нысандарының әртүрлi болуы;
• депозиттiк ... мен ... ... және ... ... ... ... қажет;
• депозиттiк операцияларды ұйымдастыру барысында мерзiмдi
депозиттердiң көбiрек болуына мән беру керек, себебi банктердiң
баланс өтiмдiлiктерiн қолдап отырады;
• депозиттiк операцияларды ... банк ... бос ... ... яғни активтi
операцияларға
жүмсалған ең төменгi бөлiгi қалуын қадағалауы тиiс;
• депозиттердi тартуға ... ... ... ... және клиенттерге қызмет көрсету сапасын жақсартуға
тиiстi шаралар коддануы қажет.
Өздерiнiң ресурстары жеткiлiксiз ... ... ... ... ... өз несиелiк ресурстарын ... ... ... банктерден алатын ресурстары банкаралық несие деп атайды. ... ... ... ... ... ... ... көзi
болып табылады, ал банктердiң баланстық толем қабiлеттiлiгiн үстауrа және
мiндеттемелердi ... ... ... ... ... көзi болып табылады. Ол корреспонденттiк қатынастар шеңберiнде
берiледi.
Банкаралық корреспонденттiк ... ... ... ... ... және есеп операцияларын жүргiзу үшiн ... ... ... ... ашуын қарастырады. Бос
қаражат ресурстарын қаржылық жағынан түрақты, әрқашан да артық ресурстары
болатын ... ... ... ... ... ... басқа банк-кредиторлар банк қызметiнiң мәселелерi бойынша және
iскерлiк (серiктiк) қарым-қатынас қүруға ... ... Банк ... ресурстарды басқа банктерге орналастыру оларды шаруашылық
субъектiлерiне беруге қарағанда ... ... ... ... ... қазiргi нақты сектордың әлсiз даму жағдайымен байланысты
алынған ... ... ... ... қарағанда темен.
1.2. Депозиттік операциялар немесе депозиттер нарығының экономикалық
қалыптасуы.
Тарихи сараптамаға сүйенсек, жинақ кассаларының жалпы жүйелік ... жылы ... ... Бұл ... ... 1775 жылдары барлық
губернияларда және уездік қалаларда қайырымдылықты дамыту үшін құрылған.
Одан ... ... ... ... үйі, ... балалар
үйлері жабдықталатын болған.
Кейіннен, қаржы жүйесінің дамуы нәтижесінде 1860 жылы Мемлекеттік
банк құрылды, оның ... ... ... ... да ... ... ... бірінші бөлімшелері Орал, Петропавловск, Семей және
Верный қалаларында ... ... ... айырысу операциялары
жүргізілген.
Жинақ қызметінің дамуының екінші кезеңі ХХ - ... ... ... ... 1923 жылы жинақ кассасы ашылды, 1936 жылы Алматы
қаласында СССР Жинақ Банкісінің филиалы ... Осы ... ... ... халыққа арналған жинақ жүйесінің жаңа ... дами ... ... қаражаттардың сақталуын қамтамасыз етті, кассалар
салым құпиясын сақтауға ... ... шот ... жинақ
кітапшасы берілетін болды, сонымен қатар, ай - ... ... ... Егер, шотта 30 жыл аралығында қозғалыс болмаған жағдайда, салым
мемлекет пайдасына қалатын болды.
Біртіндеп, Қазақстан ... ... ... империясының несиелік
жүйесінің құрамдас бөлігі ... Осы ... үш ... ... ... ... деңгей – Мемлекеттік банк, екінші деңгей – Банк секторы, бұл
көбінесе жинақ және коммерциялық банктер, үшінші ...... ... ... ... ... 150 ... астам уақытты қамтиды.
Жинақ ісі – бұл ... ... Жеке ақша ... ... ... дамыған қоғамның өміріне қажетті элемент. ... ... ... ... ... мемлекеттің және еңбеккерлердің жеке
мүдделерін қамтитын болды. ... ... ... ... дамуына және сол мезетте халықтың тұрмысының жақсаруына ... ... 1898 ... 84 ... ... болды, 1897 жылдан
бастап барлық уездік қазынашылықтарда көптеген ... ... ақша ... купон бойынша пайыздар төлеу және ... ... ... ... жинақ кассаларының операциялары,
Мемлекеттік банк мекемелерінің ... ... ... ... ... жеке ... ... аудару, ағымдағы шоттарға мерзімді және
мерзімсіз салымдарды қабылдау, пайызды қағаздарды кепілге қоя отырып ... беру және тағы да ... ... түрлері көрсетілетін болды.
Осыдан кейін, Қазақстанда 335 жинақ кассалары қалыптасқан болатын.
1929 жылы ... ... ... ... ... ... Республикалық жинақ кассасы құрылды. Салымшылардың көп
мөлшерін тарту мақсатында ... ... ... зауыт-фабрикаларда,
колхоздар мен совхоздарда ашылды.
Мемлекеттік қарыздарды орналастыру ... ... ... 1922 ... ... ... ... 7.5 пайызын құрады, ал 1925 - 1928
жылдары – 6.8 ... ... Бұл ... ... ... маңызды рөл атқарды.
Жинақ қызметін дамыту мақсатында комиссиялар құрылып, ... ... ... 1988 жылы ... ... ... ... (жоғарыда айтылғандай
4 бет) екі деңгейлі банк жүйесін қамтыды: орталық банк – ... ... ... 1990 жылдың желтоқсанынан бастап Қазақстан
нарықтық экономика талаптарына сай ... ... ... ... 1991 жылдың қаңтарында "Қазақ ССР-ындағы банктер және ... ... Заң ... жылы ... Банкісі Қазақстан Республикасына тиесілі «Қазақстан
жинақ банкісі» болып тәуелсіз заңды ... ... ... ... ... 12 ... ... валютаны енгізу туралы" Заң қабылданды.
Қазіргі кезеңде, депозиттік операциялар екінші деңгейлі ... ... ... табылады. Коммерциялық банктерге халық сенімі
артты, соның нәтижесінде, салымдардың мөлшері де ... ... әр ... ... беруде. Бұлар балаларға арналған жинақ
депозиттері, зейнеткерлерге ... ... және ... ... жалпы жинақтар және депозиттік ... тек 1994 ж. ... ... айта аламыз. Осы кезеңде, халықтың
депозитке сенімі арта ... ... ... айтарлықтай тұрақталды, инфляция
деңгейі біршама төмендеді. Осы кезден бастап, қаражат жинақтауға жағдай
туындай ... 1994 ... ... ресми мәліметтер бойынша 5096,2 млн.
теңгедей қаражат жинақталды, (шын мәнінде сол ... ... ... ... ... ... Сол ... нақты сектордың тұрақсыз болуы
себебінен, ... ... ... ... ... жолдарын іздестірді.
Осы жылдың бірінші жартысында қабылданған банктік жүйені қайта құру
бағдарламасына сәйкес, аукциондық ресурстар Ұлттық ... тек ... шешу үшін ғана ... Бұл ... депозиттік саясатты
жүргізу мәселесіне біршама еріксіз сипат беретін.
1994 жылдың сонынан бастап коммерциялық банктер әлеуетті салымшыларды
тарту ... ... ... ... ... ... көптеген жаңа түрлерін енгізді, кейбір депозит түрлері
бойынша қосымша лотореялар ... ... ... бастап банктік
депозиттік сыйақы мөлшерлемесі де ... ... ... 3- ... ... ... құрылымында да осы кезеңдерде көптеген өзгерістер
болған.
1998 жылы 1994 ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 57,7 пайыздан 26,5
пайызға дейін төмендеген. Бұл ... ... ... ұшырауы
және халық салымдарының тез құнсыздануы нәтижесінде ... ... ... 1995 – 2001 ... ... 2,2 ... (ЖҰӨ -
дегі үлесі) 13,5 пайыз мөлшеріне дейін өсті, қазіргі кезеңде 530,4 ... ... ... өсу ... 1996 және 1997 ... байқалады
және олардың мөлшер сәйкестігі 124,5 және 244,5 пайыз. Ал 1998 жыл ... ... 9,8 ... ... ... әуелі 1999 жылы теріс мәнге ие
болған (0,5 пайыз). Оның үстіне ұлттық валютадағы депозиттердің 28 ... ... ... Бұл ұлттық валютаның шетел валютасына қатысты
бағамының төмендеуімен байланысты.
Жаңа депозиттер ... 2000 жылы ... – 113,5 ... ... Ал бұдан былайғы жылдары депозиттердің жалпы ұлттық ... ... азаю ... 2000 жылдан бастап, депозиттерді ұжымдық сақтандыру
жұйесінің құрылуымен ... ... ... ... ... артуы
салдарынан депозиттік нарықта жағымды ... орын ала ... ... шоттардағы ақша қаражаттарының қалдығы біртіндеп
көбейіп, олардың үлесі 31 пайыздан 2002 ... ... ... 43 пайызға
дейін жоғарылады.
Сонымен қатар, банктердің депозиттік базасы “ұзарды”. Егер 1998 жылы
жалпы депозиттер мөлшеріндегі талап еткенге дейінгі ... ... ... ... ... ал 2003 ... қарашасында олардың үлесі 29,8
пайызға дейін ... ... ... ... ... ... ... үлеске ие болды.
2004 жылға дейін ұлттық валютадағы депозиттер үлесі ... ... ... яғни, 74 пайыздан 36 пайызға дейін. Тек 2005 ... 9 ... ... ... ... ... ... Бұл 2006
жылдың 1 шілдесіндегі депозиттерді ... ... ... ... ... асырудың жаңа жүйесін еңгізумен байланысты болды.
Банктермен ағымдағы шоттарға және депозиттерге тартылған қаражаттар
мөлшері.
Банктермен тартылған ... ең ... ... ... емес заңды
тұлғалардың ағымдағы шоттарында жинақталған. ... ... ... ... ... еткенге дейінгі депозиттердің азайып,
мерзімді депозиттердің өсуін байқауға ... 2006 жылы ... ... ... ... ... көбін құрайды. Бұрын орын
алу себебі, банктер мерзімді салымдар бойынша ... ... ... ... ... ... әлде ... жоғары сыйақы тағайындайды.
Кәсіпорындардан тартылған теңгелік депозиттер бойынша оң ... ... 2005 ... ... ... 3 айдан 6 айға дейінгі депозиттер
бойынша (сәйкесінше 5,5 жылдық пайыз ... 6 ... 12 айға ... ... (9 ... ... ... және 1 жылдан 3 жылға
дейінгі депозиттер бойынша (10 ... ... ... ... ... теңгелік депозиттеріне қатысты пайыздық
саясатын ... ... ал ... ... ... ... өзінің
депозиттік бағасын ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... Қор 2003 жылдан
қазіргі уақытқа дейін қызметін жүзеге асыруына байланысты, ... ... ... ... ... арта ... жеке тұлғалар салымдарынан мынаны байқауға болады: ... ... ... валютадағы депозиттер бойынша жоғары пайыз
мөлшерлемелері белгіленген. Банктер тек мерзімі 1,5 жылдан астам теңгелік
депозиттер бойынша, ... ... ... салыстырғанда
жоғары пайыз мөлшерлемесі белгіленген. Бұл банктердің ұзақ ... ... ... ... саясаттарымен байланысты.
Қазіргі кезде, халыққа қызмет көрсету нарығында 4 негізгі құраушы
жүйені, яғни, ... ... ... ... болады. Олардың
қатарына төмендегідей банктерді жатқызамыз:
- Қазақстан Халық Банкі;
- ... ... Әлем ... ... Банк.
Қаражаттарды тарту және басқа да банктік өнімдерді ұсыну және
қызметтер көрсету аясында да негізінен осы ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің үлестерін
келесі диаграмма арқылы бейнелеуге болады.
Аталып кеткен ... ... ... ... олардың қызметін жүзеге асыратын ... ... және ... ... ... ... тәжібиресіндегі банктердiң депозиттерiнiң түрлерi мен оларды
сақтандырудың экономикалық зерттемелері.
Халықаралық және отандық банктiк тәжiрибедегi депозиттердiң
әр типiн, әр ... ... ... ... ... ... Халықаралық тәжiрибедегi депозиттердiң түрлерiне тоқталып, оларға
тeopиялық тұрғыдан зерттей отырып түсiнiк берер
болсақ олар мына келесiдей:
Талап еткенге ... ... ... ... ... ... - салымшыларға мiндеттi өтеуге жататын чектi жазып алу құқығын
беретiн шот. Чектiк депозиттер өте ... ... олар ... чектi жазып
беру жолымен төлемдердi төлеу процесi -қарапайым әрi қауiпсiз және олар
қолма-қол ақшаны ... ... ... етуiңмен алуға мүмкiндiк бередi.
Чектiк депозиттер ... ... ... ... мен проводкаларды
жүзеге асыруды талап ететiндiктен, банктердiң ... осы ... үшiн ... бiр төлемi мөлшерiн орнатады. Осы ... ... ... ... және 1 айда ... чектердiң
санымен бiрге өзгерiп тұрады. Бiрақ, егер; салымшы 1 аи боны өз ... ... ... ... ... ... сақтаса, банктер
осы төлемдi алудан бас тартып ... Бұл ... ... ... банктер
активтiк операцияларды орындауға пайдаланады, мысалы: 60, 90, 120 ... және ... ... ... жүсайды. Чектiк
депозиттердiң негiзгi түрлерiне талап еткенге дейiнгi салымдар мен НАУ-
шоттар ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерi:
Ақшаларды салу мен алу әр уақытта және ... ... ... Шоттың иесi банкiге шотты пайдаланғаны үшiн тұрақты айлық
ставкамен немесе әрбiр чекпен ... ... үшiн ... сыйақы
төлейдi.
Шоттың иесiне банктiң клиентiнен шотты пайдаланғаны үшiн
комиссиялық сыйақы ... бас ... ... ... ... мүмкiн. Бұл жағдайды былайша түсiндiруге болады:
егер клиент алдын-ала ... ... ... ... сақтап отырса шот бойынша жүргiзген операциялары үшiн
ешқандай комиссиялық сыйақы төлемейдi, ал егер салымшы бұл
шартты бұзса, яғни ... ... ... ... ... ол ... жүргiзумен және әр чектi өндеумен
байланысты банктiң барлық операциялық шығындарын өтейдi. ... ... ... ... банк ... ... резервтi мерзiмдi депозиттерге қарағанда ... ... ... ... ... және ... ... алуға
болады.
Ағымдағы шоттағы салым. Бұл шотты ашу кезiнде салымшыға есеп ... және чек ... ... Есеп ... ... ... ... толтырылады. Онда кiрiс және ... ... Чек ... ... ... шот ... ... жүзеге асыруы үшiн берiледi. Ағымдағы ... ... чек ... ... ... ... ... ағымдағы шот — бұл занды және жеке тұлғалар
ашатын және онда ағымдағы түсiмдер мен ... ... ... ... ... кең тараған түрi. Егер, өз қаражаты
жетiспеген жағдайда клиент ... ... ... онда ... түсетiн келесi
түсiмдер банк алдындағы қарызды өтеуге бағытталады, ал қалған сома ағымдағы
шот ... ... ... ...... шот иесi — ... елiмiзге
қарағанда, өзiнiң ағымдағы шоты бойынша ... ... ... ... Әдетте, ағымдағы шот иесi европа банкiнен овердрафт формасындағы
ссуданы алуға, ... ... ... аи ... ... банкоматта қолдану үшiн пластикалық төлем карточкасын, чек
кiтапшасын, қажет жағдайда жол чектерiн ... ... ... және ... ... ... мүмкiндiғi бар.
Чек — банктегi шот иесiне осы банкке чектi ұсынушыға белгiлi бiр
соманы ... ... беру ... беретiн пластикалық карточка сияқты
тауарларды немесе қызметтердi ... ... ... ... ... ... алған кезде қолданылады. Чектер: бекiтiлген номиналы бар чектер,
атаулы, усынбалы, ордерлі, ... жол ... ... ... ... ... несие қалдығын минимизациялаудың
келесi әдiсi — бұл қаражаттарды АТS-шоттарда ... ... ... ... ... ... аудару шоттары — чектердi жабу
үшiн чектiк депозиттерге пайыздар әкелетiн жинақ шоттардан ақшалай қорларды
атоматты түрде аударуға ... ... ... түрi. ... ... қаражаттарды пайыз әкелетiн шоттардан талап
еткенге дейiнгi салымдарға ... ... Бұл ... ... ... ... ... чектiк шоттардағы минимальды байланысты ұстау
қажеттiгi пайда болған ... ... ... ... ... еткенге дейiнгi салымында өте аз соманы ұстауға және бiр ... ... ... ... ... алып ... мүмкiндiк бередi.
Талап еткенге дейiнгi депозиттiң бiр түрi — контокоррент, банктiң
клиентпен жасалатын ... ... ... бiрiккен шот.
Контокоррентте клиенттiң ... ... ... ... төлемдер төленедi,
банктiң берген ссудалары және осы шотқа аударымдар, салымдар ... ... ... яғни бұл шот активтi-пассивтi болып табылады.
Конткоррент бойынша кредиттiк ...... өз ... бар ... ... ...... қарыз алушы екенiн көрсетедi. Кредиттiк
сальдо бойынша банк ... ... ... ... ал ... ... банк өз пайдасына қарай ұсынылған қарыз үшiн ... ... ... ... ... ... ... шоттар тек сенiмдi
клиенттерге және 1-дәpeжeдeгi қарыз алушыға ерекше сенiм негiзiнде ашылады.
Шоттың иесi қаражаттардың ... ... асып ... ... әрбiр
нақты жағдайда арнайы рәсiмдеусiз банкпен келiсiм-шартта келiсiлген сомада
несие алуға мүмкiндiк алады.
Овердрафт пен агымдағы шот — бұл ... пен ... ... келiсiм
негiзiнде белгiлi бiр мөлшерде шот бойынша көшiрме сомасының қаражаттардың
қалдығының шамасынан асып ... ... ... ... шот және бұл ... ... алады. Овердрафт кезiнде несие алу контокоррентке қарағанда
кездейсоқ ... ... Бұл шот ... және жеке ... үшiн ... жабу үшiн ашылады.
Депозиттiк қызмет көрсету нарығындағы өспелi бәсекелестiк ... ... ... болуына әсер еттi. Бәсекелестер ретiнде банктіk
емес институттар пайда болды. Сондай ақ, 1978 жылы ... Luпсh ... ... ... ... ... қызметтi ұсынады. Бұл СМА-шот
(қолма-қол ақшамен басқаратын шот). Осы ... ... ... ... ұсынылады. Олардың арасында чектi жабу, дебеттiк карточканың белгiлi
бiр сомасына қарыз беру, брокерлiк қызметтер көрсету қызметтерiнен басқа ...... ... ... пен пайыз түрiндегi қаражаттарды
автоматты түрде пайыз әкелетiн шотқа ... ... ... өз клиентiнен компенсациялық балансты ұстап тұруды
талап етедi. Ол пайыздық табыс әкелмейтiн талап ... ... ... ... Бұл ... ... ... төлеу үшiн қажет
компенсациялық баланстық қорлардың орташа ... ... ... ... ... ... орташа шығындарын төмендету жолымен банкiге
белгiлi бiр ... ... ... ... ... баланс — бұл
несиенi беру туралы келiсiм-шартты ұстау және банктiк қарызы ... ... ... болып табылады.
• NОW-шоттар — депозиттiк шоттар. Бұлар чектерге ұқсас және үшiншi
тұлғалардың пайдалануын болатын есептiк тратталарды жазып беруге
болады. ... 1980 ... кең ... ... NОW- ... ... ... қарастырылатын. Бiрақ 1981 жылдан бастап олар
чектiк депозиттер болып саналады. Оның атауының мынадай ... ... ... ... ... ... ... жататын. Осы салымдарға клиент алуға арналған бұйрықтар
деп аталатын тратталарды жазып ала алатын. ... ... және ... ... ... деп айтады. Сол шот
бойынша пайыз орнатылады. Шотты жүргiзгенi және әр алу ... бiр ... ... ... төлемдердiң мөлшерi шоттағы
минималды немесе орташа баланстық ... ... ... ... ... банктермен ұсынылатын жинақ
депозитттерiнiң негiзгi түрлерi: жинақ кiтапшаларындағы шоттар, ... ... ... ... бар шоттар және ақшалай нарықтъщ
депозиттiк шоттары. Жинақ кiтапшасы ... ...... ... емес ... ... бұл ... нақтыланған мерзiмi болмайды;
• банктер салымшылардан депозиттерден ақшалай қаражаттарды алдын-
ала алу туралы ескертудi талап ... құқы бар ... да, ... ғана ... етiп ... ... ... салу немесе алу үшiн салым иесi жинақ
кiтапшасын ұсынуы қажет;
• жинақ кiтапшасындағы ... ... ... ... ... ... ... салымының жағдайы туралы көшiрмесi бар шоттар. Жинақ
кiтапшаларындағы ... ... ... ... және ... ... ... олар да осы қызметтердi орындайды. Ерекшелiгi: бұл шоттар
бойынша кiтапша ... тек ... ... ... ... ... Осындай процедура салымшыларды артық ... және ... ... салымдық қатынасты пошта арқылы жүргiзуге
мүмкiндiк бередi.
Жинақ ақша салымдарының мәнiн анықтау қиынырақ, бұның себебi халықтың
салымдарының көп ... ... ... ... және
нақты экономикалық жағдайға байланысты, сонымен қатар, ... ... ... да. ... ... ... көрiнiп отырғандай жинақ ақша салымдарына мыналарды енгiзуге
болады, яғни ... ... ... халықтар өздерiнiң ақшалай
қаражаттарын сақтау мақсатында және ... iрi ... ... жүзеге
асыру үшiн бiртiндеп жинайды және өзiнiң қарт шағын қамтамасыз ету, алдын
ала шығындары жағдайында және т.б. ... ақша ... ... ... арнайы құжатпен (мысалы жинақ кiтапшасы) берiледi.
Талап еткенге дейiнгi салымдар және ағымдағы шоттағы ... ... ... ... ... ... олар ... ағымдағы
айналым төлемдерiне қызмет етедi, ал жинақ ақша айналымына ... ... ... ... РФ ... ... ... жинақ ақша
салымдарының негiзгi көп ... ... яғни ақша ... ... ... ... қарт ... қамтамасыз ету, көптеген
әлеуметтiк қорғауларды қамтамасыз ету ... ... ... депозиттiк шоттар (ММДА) — АҚШ-та 1982 жылы
желтоқсанда алғаш рет енгiзiлген ... ... жаңа ... Қазiргi
кезде олардың жинақ кiтапшадағы шоттармен ұқсас сипатамалары көп. Тек ... ... ... әр апта ... түзетiледi, осы шоттарды жүргiзгенде
жинақ кiтапшалары пайдаланылмайды. Ерекшелiктерi:
• бұл шоттардың белгiлi бiр мерзiмi жоқ;
• ақшалай қорларды тез ... ... ... бұл ... ... минимальды баланстық қалдықтардың
болуы қажет едi, қазiр бұл талап етiлмеуi мүмкiн;
• иесi 1 айда осы ... 6 ... ... ... және телефон
арқылы 3 аударым жасай алады, бiрақ ... ... өзi ... ... ... шектеулер қойылмайды;
• осы шоттар бойынша салымшы чектердiң тек шектеулi санын
жазып алуға құқығы бар;
• бұл шоттар көбiнесе жинақтық мақсатта, мәмiлелердi ... ... ... ... ... ... үшiн ... ... ... ... ... ... ... иелерi жеке тұлғалар
және корпорациялар болып табылады;
• егер салымшылар-корпорациялар ... ... осы ... ... бiр ... ... ... салымдар — бұл белгiленген күнi бар депозиттер, оларды
мерзiмiнен бұрын жабу айып пұл ... ... ал олар ... ... мерзiмi мен шамасына байланысты есептелiнедi. Салым мерзiмiнiң
шегi болуы мүмкiн: 1 айдан 5 ... ... ... одан да көп. ... ... ... мүдделi, себебi олардың сомасы тұрақты және олар ... ... ... ... Салымшы үшiн ақшаларды ұзақ
мерзiмдi салудың мағынасы көп пайыз алуда. "Мерзiмдi ... ... ... ... қатаң бекiтiлген мерзiмi болатынын бiлдiредi. Олардың
басқаларынан айырмашылығы осында. Бiрақ банктер салымшыларға ... ... ... бұрын алуға рұқсат бередi, бiрақ
белгiлi бiр айыппұл мөлшерi төленедi. Коммерциялық банктер салымның 2 ... ... ... алу ... ... ... көп ... яғни 1 айдан кем емес ... ... ... депозиттерге қарағанда көп пайыз алады.
Салымдары салым иелерiне алдын ала ... ... күнi ... бұл ... өз ... ... ... iшiнде басқаруына
құқылы. Салымнан қаражаттарды алу үшiн салымшыдан банкiге арнайы арыз ... Осы ... ... ... ... ... Егер клиент
банкiге қаражаттарды алатыны туралы ескертсе, банк болатын өзгерiстердi
есепке ... өз ... ... ... ... ... сонда, қаражаттарды қайтару белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар.
Депозиттiк сертификаттар — бұл салымшының салым ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың
салымы туралы жазбаша куәлiгi.
Депозиттiк сертификат — бұл табысты бағалы ... түрi, ... ... ... немесе көрсетiлген қызметтер үшiн есеп айырысу немесе
төлем құралы ретiнде қызмет ете алмайды. Оларды бiр ... ... ... ... беру ... ... қойылады. Сертификатты қайтару мерзiмi
келген кезде, банк сертификатты ұсынушы тұлғаға төлемiн ... ... ... тиiс ... ... Банк ... құқының шегiн, келiсiм
шарттардың бiрқатарының үздiксiздiгiн, ... ... ... ... ... ... ... сертификаттардың 2 түрi бар:
Атаулы — салымшыда сақталады да банкiге төлем мерзiмi келген
кезде ұсынылады;
Мәлiмдеушi — екiншi нарықта сатылы алатын және басқа ... ... ... ... ... қандайда болмасын
мерзiмге инвестициялауға көмектеседi, ал ... ... ... ... ... ... ... Шығару әдiсiне қарай
• бiр рет шығарылатын;
• сериямен шығарылатын.
2. Pәciмдey әдiсiне қарай
• атаулы;
• ұсынбалы.
З.Төлеу шартына байланысты
• белгiлi бiр ... ... ... ... жиi ... тұратыт
пайыздық ставкасы бар сертификаттар болып бөлiнедi.
• сертификатты өтеу күнi, пайыздарды төлеуi бар ... жаңа ... ... ... басқа түрлерiне немесе талап ... ... ... ... ... ... ( жеке тұлғалар үшiн) өтеледi.
Банк шығаратын сертификаттар ... ... ... керек
және осындай бағалы қағаздарға қойылатын талаптарға жауап беруi керек.
Сертификаттардың мынадай реквизиттерi ... ... ... сертификатты берiлу себебi;
• берiлген күнi;
• салымны соммасы;
... ... ... ... ... ... сертификаттағы соманы талап ету күнi;
• пайыз ставкасы және тиiстi ... ... ... аты мен ... ... ... мөрi мен басшысының қолы.
Банк өз бетiнше өз сертификаттарын шығарудың және ... ... Өз ... тиiмдi орналастыруды қамтамасыз ету
ушiн банктер мыналарды есепке алады:
• инвесторларға тиiмдi пайыздық ставкалардың деңгейiн;
• салымшыға ... ... ... ... ... ... ... қараудың икемдi механизмiн;
• шығарудың стандартты шарттарын (реттiлiгi, номинал, т.б.);
• номиналды және есептелген пайыздарды төлеудiң ... кең ... ... ... ... келiсiмдермен рәсiмделген
мерзiмдi салымдардың алдында үлкен артықшылықтары бар:
• сертификаттарды ... мен ... көп ... ... ... ... ... шеңберi
ұлғаяды;
• екiншi нарықтың болуына ... ... ... ... ... бұрын сатуына болады бұл
сақтау мерзiмiнде кейбiр табысты алу үшiн ... және ... ... ... ... ... иелерi салық салу кезiнде табыстың аз бөлiгiн
жоғалтады, себебi сертификат бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша
табысына
табыс салығы салынбайды.
Сертификаттардың мерзiмдi салымдарға қарағанда кемшiлiгi — бұл олардың
эмиссиясымен ... ... ... ... ... — жеке тұлғалар үшiн шығарылған көрсетiлген мерзiмде
қайтарылуы тиiс, салымдарды ... ... ... ... ... мерзiмдегi (кейде ұзартылады) қарыздық мiндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... атаулы, ұсынбалы болып
бөлiнедi. Пайыздар алдын ала, келiсiлген немесе егер бондар көпжылдық болса
жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... индексiне байланысты қойылады немесе өзгередi.
Банктiк қаржы институттарына ұсынылатын депозиттердi бөлуге ... ... ... ... және ... ... дейiнгiлер
болып бөлiнедi. Осындай операциялар әдетте, ... ... ... ... реттеу мақсатында жүзеге асырылады. Басқа ... ... банк ... ... ... ... ... ретiнде есептейдi. Осындай депозиттердi басқа банкiлерде ұстайтын
банк, оларды "ностро"- шоттар бойынша активтер ретiнде санайды.
Шетел банктерiнен ... шот ашу ... ... ... ... ... мына төмендегi жағдайларды
көруге болады.
Австрия мен Швейцариядағы банктерде шот ашу үшiн сiз ... 25 ... ... ... ... ... банктерде олардың сомасы 5 мыңнан
40000 долларға дейiн ... ... ... осы сома жиi ... ... ... ... қалдық ретiнде болады да, сiздiң шотыңызда
депонирленiп ... ... ... алу үшiн ... жарты жылдық
тәжiрибелiк кезең керек, ол мерзiмде банк клиентiн тексередi. Сонымен ... ... ... ... бiр сома ... тиiс, яғни ұдайы
сақталынуы тиiс, оның соммасы 10 АҚШ долларынан төмендемеуi керек.
Ағымдағы шоттағы қалдықтарға ... ... ... ... егер сiз өз ... мерзiмдi депозитке салсаңыз,
онда жыддық пайыз шамамен 4%-тi құрайды. Делдал ... ... ... долларын құрайды.
Кипр — алдыңғыларына қарағанда атағы төмен, бiрақ қаржылық жағдайы
тұрақты, ... ал ... ... ... Егер де шот ашуда ... ... де, оның ... 5000 АҚШ ... ... өсiмi жылына 4,5-
5,5 %. Пластикалық карточкаларды алу шот ашылғаннан кейiн ... ... ... ... 500-600 АҚШ ... тең.
АҚШ-тың ең бiр басты кемшiлiгi — алыстығы. Дегенмен бұл ... ... ... бар. ... заңнама жүйесi бойынша 100 мың долларға
дейiнгi депозиттер мiндеттi сақтандырылу ... ... (кез ... АҚШ
банкiнде).
Салымның басқаша жағдайларында Ерупа мен Кипрдегi жағдайлардың
ұқсастығы бар. Делдал-фирмаға төлем шотты ... ... ... ... бойынша табыс алғанда одан 30% салық ұсталады (АҚШ территориясында
табыс алған деп, ... ... ... ... төленуi клиентке
байланысты).
Осы жоғарыда ... ... ... ... әр ... ... байланысты әр түрлi мемлекеттiк және мемлекеттiк емес
ұйымдар тарапынан сақтандырылады. Депозиттердi сақтандыру
бойынша әр бiр ... ... әр ... ... ... ... банк ... 60 жылдан астам уақыт қызмет
етiп келедi. Салымдарды сақтандыру жүйесi қазiргi кезде дүние
жүзiнiң 70-тeн астам елiнде: АҚШ-та, Жапонияда, Германияда,
Түркияда және тағы ... да ... және ... ... бар ... елдi алсақ та салымдарды сақтандыру жүйесiнiң нәтижесi оң.
Салымдарды сақтандыру жүйесi алғаш рет 1829 жылы "Ақша
қорларының сенiмдiлiгi туралы" ... ... ... ... 1934 жылы АҚШ-тың салымдарды кепiлдендiру
қоры қайта ұйымдастырылып өз жұмысын жаңадан бастады. АҚШ-
тың депозиттердi ... ... ... ... бақа ... ... ... жүйелерiмен
салыстырғанда өте көп.
Депозиттердi сақтандыру мәселесiндегi дисскусияның басты нысаны —
ынталандыру мәселелерi, олар ... ... ... қорғау жүйесiнде
қарастырылуы керек. Тәжiрибедегi пайдаланылатын стимулдар ең ... ... ... ... ... ... ... бiрге
банктiң iшкi басқаруына әсер ететiн шараларға және нарықтау механизмдерге
жол берiлмейдi; егер де ... ... ... ... банк ... ... ... ескеру керек: салымшыларды қорғау жүйесi
заңмен бекiтiлуi тиiс, есептеулермен нақты ... ... ... ... ... және реттеушiлiк болуы тиiс.
Сонымен бiрге, уәкiлеттi мемлекеттiк ведомствоға ... ... ... ... ... ... және ... қабiлетсiз
банктерге қатысты шаралар ... ... ... қорғау жүйесiне
барлық банктер көлемдерi мен меншiк түрлерiне қатыссыз бағынулары тиiс ... ... жеке және ... ... ... ... бойынша
төлемдер қамтамасыз етiлуi және тез төленуi керек.
Депозиттердi сақтандыру шағын салымшыларды ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы шекке
жетуi банкке қор сақтауға ... ... ... ... ... ... өз банкiнiң жағдайына, iс-әрекетiне мониторинг
жасауға мүмкiндiк бередi. ... осы ... ... ... ... тек
қана депозиттердi сақтандыру олардың қиын жағдайдан шығуына мүмкiндiк беруi
емес, сонымен бiрге сақтандырылатын сома шамасы да.
Тәжiрибеде сақтандыруға жататын ... ... ... ... түрлi варианты бар:
- депозиттердiң барлық категориялары үшiн ... ... ... ... ... ... жекеленген шоттардың жалпы сомасы үшiн;
- белгiлi бiр мерзiмде банкрот ... ... бiр ... ... шот ... ... ... сақтандырылған салымдардың ерекшелiктерi — бар
салымның жоғарғы сомасы мөлшерi банктiк жүйеге ... ... ... әсер ... ... жүйесi әдетте былайша құрылады:
банк ... ... ... ... ... ... сақтандрылмаған
салымшыларына артады. Ірi салымшылардың ... ... өте ... ... себебi бұл қарыз алушылардың қаржылық жағдайы мен iс-
әрекетiне керi әсерiн ... ... ... ... ... алу үшiн
қарыздардың жiктемесi жүргiзiледi, күмәндi және тиiмсiз несиелер бойынша
қарыздардың орнын жабу үшiн резерв ... ... банк ... ... етiледi. Банк менеджерлерiнiң дұрыс емес ... ... ... мөлшерiн төмендету банк банкрот болмай тұрып
алдын алуға жатады.
Ең үлкен алданулар жағдайы төмендеген банк ... ... Осы ... банк капиталын сақтауға деген ынта болмаса ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы
тұрғыдан қарастырсақ, депозиттердi сақтандыру өте тиiмдi. Осы жағдайда
өзiнен-өзi банк ... мен ... ... жүйесiн
қадағалайтын бiрден-бiр мемлекеттiк реттеушi органның қажеттiлiгi мәселесi
туындайды және осы реттеушi органның өзiне ... ... Олар ... ... ... ... ... төмендетуi, депозиттердi
сақтандыру жүйесiнiң рөлiн нашарлатуы мүмкiн.
Сондықтан көптеген проблемалар құпия сақталынады. Саяси көсемдер
банкроттық ... ... ... ... кейiнге қалдыруға
бейiм. Ал оның соңы — мемлекеттiк ... ... ... ... өте қатты келедi, шығындары келедi. Бақылаушылардың қоғамдық
мүдделердi сақтауға ... үшiн ... ... ... ... ... ... жазылады.
Банктiк депозиттердi сақтандырудың тиiмдi жүйесi экономикалық дамыған
елдерде келесiдегi қадамдарды қарастырады: ...... ... ... және ... ... жасау үшiн саяси
және зандық базистi құру керек.
Дағдарыс кезiнде банктердiң ... ... ... орын ... Бұны
болдырмау кепiлi — салық базаларының тиiмдi жұмыс iстеуi. Осы ... ... ... ... механизмнiң болғаны дұрыс.
Осындай бағытта өз ... ... ... ... ... ... жүйесi өте тиiмдi болып келедi.
АҚШ және Еуропа ... бұл ... ... жетiстiктерiне
салыстырмалы түрде тоқталып өтейiк.
Америка Құрама Штаттары. АҚШ-та депозиттердi сақтандырудың аралас
әдiсi қолданылады. Депозиттердi Сақтандырудың ... ... ... ... ... ... депозиттерiн сақтандыру мiндеттi түрде
Федералды корпорациясының ... ... ... Депозиттердi
сақтандыруды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... Осындай тәртiп "штат банктерi" үшiн де таратылады.
ДСФК-ны басқаруды 5 ... ... ... ... жүзеге
асырады. Оның үшеуi ақша айналысының бақылаушысы, ФРЖ және ДСФК ... ал ... ... ... ... ... Алдында
банктерде жұмыс iстеген адамдар директор бола алмайды және де олар әр ... ... ... ... ... өз ... сақтандырған банк
кез келген уақытта келiсiм-шартты бұза ... Өз ... ... ... ... ... ... алады. Алайда мүшелiктен
шықса да банктiң депозиттерi ... ... әлi де 2 жыл бойы ... ... Осы уақытта банк ағымдағы ... ... ... көлемiнде жарналарды төлейдi.
ДСФК-ға мүше емес банктердi тексеруге оның құқығы бар. Осы қызметтi
жүзеге асыруда ... ... ... ... ие, оның ... өкiлеттiктер берiлген.
Депозиттердi сақтандыру бойынша Федералдық Корпорация
құрылған кезде, Федералдық жүйеге кiретiн барлық банктер мiндеттi
түрде Сақтандыру қорының мүшесi болуы тиiс ... ... және ... ... ... өз ... ... етiп қабылдау туралы өтiнiш беруi арқылы мүшелiкке
қабылданады. Бiрақ көптеген банктер өздерiнiң депозиттерiн
сақтандырмай-ақ қызмет етуде. Олардың iшiнде ДСФК минималды
талаптарына сай ... ... ... ... кездеседi. Сонымен бiрге шетел банктерiнiң бөлiмдерi
сақтандырылуы тиiс депозиттердi қабылдамағандықтан,
сақтандырылмаған банктердiң қатарын көбейтiп тұр. Қалған
сақтандырылмаған банктер ... ... ... ... ... ... ... ДСФК-ның
сақтандыру ережесiне сай кез келген жеке тұлға немесе жеке
фирманың сақтандыру жүйесiндегi банктердегi 100 000 АҚШ доллары
көлемiндегi депозит сақтандырылады.
ДСФК АҚШ - тағы ... ... ... жалғыз ғана
агенттiк емес. Мұнан басқа да корпорациялар, одақтар және штаттардың кейбiр
қаржыландырушы корпорациялары ... ... ... ... ... ... ... банктерге мынадай жағдайларда көмек
көрсетедi:
Ол қаржылық қиыншылық ... ... ... ... қаржы
жағдайы күштi банкпенен бiрiктiруi мүмкiн;
Ол банктi банкрот деп жариялап, депозиторларға максимальды
сақтандыру соммасын төлеуi ... ... ... көрiп отырған банкке, белгiлi ақша
соммасын оның шотына аударып беру ... ... ... ... сақтандыру корпорациясы қазiргi кезде өз ... ... ... Депозиттердi сақтандыру қорының (ДСҚ) құрылуы алғаш рет
Ұлыбритания актiлерiнде 1979 жылы ... Бұл акт ... ... реттейдi. Қор 1982 жылдың 19 ақпанынан бастап өз күшiне ендi және
келесi ерекшелiктерi бар: ... қор ... ... ... ... мемлекеттiң заңнамалық актiсi негiзiнде құрылып, заңды тұлға
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... салымдарға шетел банктерiнiң ... мен ... ... ... ... тек фунт стерлинг
шоттары ғана сақтандырылады. Төртiншiден, салымшының салымын сақтандыру тек
түзу жүйеде ... ал ... ... ... мәнi ... 10 ... стерлингтiң 75% ДСҚ мүше банктердiң салымдарынан ... ... ... ... 10 мың фунт стерлинг, ал ... ... мың фунт ... ... ... ... болған жағдайда жарна
көлемiн арттыру қарастырылған. Алайда оның көлемi сақтандырылан ... 0,3 ... ... қажет. ДСҚ басшылығында алдымен басшы, оның
орынбасары, Англия банкiнiң бас кассирi, сонымен қатар басшы ... ... ... ... болып үш бақылаушы және ... ... ... директорлары кiредi.
Франция. Францияда депозиттердi сақтандыру "ынтымақтастық механизм!"
деп аталып, банктердiң ассоциациясымен басқарады. "Ынтымақтастық механизмі"
Франция ... ... ... ... оған шетел банктерiнiң
филиалдары да кiредi. Сақтандырылмайтын болып тек ... ... ... және ... валютасындағы депозиттер қалады. Басқа
елдердегi сияқты сақтандыру қоры банк жарналарынан құрылады. Оның көлемi
банктердегi ... ... ... ... ... жарна 30 млрд. франктен аспауы ... ... ... ... ... екi жылға жарна талап етуi мүмкiн. Бiр салымның депозитiнiң
сақтандырылу өтемi 200 мың ... ... ... Депозиттердi сақтандыру корпорациясы бұл елде 1971 жылдан
берi жұмыс iстеп келе жатыр. Оның ... ... ... ... ... және жеке банктермен толықтырылған. Ол корпорация Жапон банкiнiң
және жеке ... ... ... ... ... басқарылады.
Сақтандыру жүйесiне қатысу қала банктерi үшiн, ... және ... үшiн, ... кооперативтер үшiн, ұзақ мерзiмдi несие банктерi
үшiн мiндеттi болып ... ... ... ... ... қатысуға
тыйым салынады. Сақтандыру жарнасы жыл ... ... ... ... ... ... Салымшылар компенсациясы депозиттер өскенде және
максимум сомасы 10 млн. иен болған кезден бастап ... ... ... негiзiнде бiз әрбiр дамыған
мемлекетте депозиттердi сақтандырудың өзiндiк жүйесi бар екенiн
көремiз. Осындай жағдайда зардап шеккен салымшылар болып табылады. Мемлекет
алдындағы тәжiрибеге ... ... ... ... ... ... болып жатқан барлық жағдайлар бiздiң жағдайда ескерiлiп, негiзге
алынуы тиiс.
1.4 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... белгілеуі.
Халық Банкінің “Депозиттік саясат туралы” Ережесіне сәйкес банктің
депозиттік саясатының мақсаты болып - ... ... ... депозиттік операциялар жүргізу барысында банк мүмкіндіктерін
тиімді қолдану болып табылады.
Саясатты құру барысында ... ... ... ... ... ... кеңейту және тұрақты ету, Қазақстанның ішкі
депозиттік нарығындағы банк үлесін ұлғайту;
• Банктің ... ... ... ... ... көлемін
өсіру және сапасын жақсарту;
• Өтімділік саясатына сәйкес және банктің активтер мен пассивтерді
алқалы басқару органының шешіміне ... ұзақ ... және ... салымдар үлесінің оңтайлы сәйкестілігін ұстап тұру;
• Барлық клиенттер түріне қатысты өлшенген және лояльды ... ... ... ... келесі қағидаларға негізделген:
• Салымдардың кепілдігі, яғни банк салымдардың ... ... ... ... Банк АҚ ... ... ... кепілдендіру (сақтандыру)
Қазақстанық Қорының” ... ... ... ... орындалуы, яғни, банктің клиент алдындағы
міндеттемелерін ... ... ... ... – шарт ... немесе талап еткенге дейінгі салымдар бойынша клиенттің
бірінші ... ... ... және ... ... Бұл ... депозиттік портфель құрылымымен дұрыс
басқару жолымен орындалады. Ол өз ... банк ... ... ... басқару органымен жүзеге асады;
• Ашықтық қағидасы. Банктің ... ... осы ... ... ... ... алуға құқықығы бар (заңмен ... ... ... ... ... қабілеттілігі. Депозиттік өнімдердің бәсеке қабілеттілігін
жоғарлату мақсатында банк өз ... шешу ... ... қолданады:
- сыйақыны есептеудің жай, күрделі және прогрессивті әдістерін
қолдану арқылы жүзеге асырылып жүрген депозиттік ... ... және ... ... ... ... ішкі және ... депозиттік нарықта
маркетингтік зерттеу жүргізеді;
- келесідей маркетингтік тәсілдерді қолданады: жүлде ... ... сый ... ... ... ... қолдану;
- клиенттерге қызмет көрсетудің жоғары сапасын және ... ... ... (конфидециальность). Банктің сұхбаттасу барысында
алынған барлық ақпарат, соның ... ... жеке ... ... олардың қызмет ету түрі және ... ... ... ... ... Банктің барлық қызметкерлері тиесілі шарттарды
орындауға міндетті, яғни барлық ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қолы жетпеуі қажет.
Депозиттік нарықтағы клиенттердің үлкен бөлігін ... ... ... ... ... секторының ерекшеліктерін ... ... ... ... саясатты қалыптастыру барысында
мынадай мәселелер алдыға қойылады: депозиттік базаны негізінен ... ... ... ... қалыптастыру (соның ішінде жеке
кәсіпкерлердің). Бұлар ... ... ... ... бөлшек сауда саясатына сәйкес дәстүрлі клиенттер тобын сақтап
және ... ... ... ... ... үлесін күшейтеді,
яғни:
- “VIP” категориясындағы ірі клиенттерді;
- ... ... ... ... ... банктің жеке тұлғалардың
депозиттерін дамытудағы стратегиялық мәселесі болып табылады.
Заңды тұлғалардың салымдары ... ... ... ... (депозитерін) тарту аумағында банк клиенттер санын
көбейтуге, олардың ... ... ... өсіруге және ... ... ... ... ... өз ұстамынын күшейту.
Пайыздық тәуекелді төмендету және тартылған ресурстардың ... ... ... банк ұзақ мерзімді салымдардың келіп түсуіне мүдделі.
Банк шоттардағы қалдықтардың өзгеру тәуекелдігінің қысқаруына ықпал
ететін корпоративті ... ұзақ ... ... ... тұлғаларға қатысты депозиттік базаны қалыптастыру банк ... ... және банк ... ... қорлардың
ұйғарынды мөлшеріне қатысты талаптарын ескереді.
Банкаралық депозиттер. Банкаралық ... ... ... ... ... өтімділікті реттеу құралы ретінде қолданылады.
Сонымен қатар, Халық банкісімен ұсынылатын депозиттік өнімдер келесі
түрлерге бөлінеді:
- жеке және ... ... ... ... ... ... бір ретік жарна аударылып қабылданатын мерзімді салым;
- жеке және заңды тұлғалардан қабылданатын және банктік салым туралы
келісім – шарт ... ... ... шегінде иесі жинақ
шотына жарна аудара алатын жинақ ... ... ...... ... яғни ... ... салым туралы
келісім – шартта өзі белгілеген шарттардың орындалуы / ... ... ... ... ... ... / немесе
қаражат жинақтайды;
- талап еткенге дейінгі салым. Жеке және ... ... және ... ... ... салым туралы келісім –
шарт жүзеге асып жатқан кезеңде ... ... ... ... ... аударылуы немесе оның шоттан алынуы мүмкін. “Талап
еткенге дейінгі” салым ... ... ... ... ... ... ... тәртібіне ұқсас болып келеді.
Жеке және заңды тұлғалардың депозиттері бойынша шарттар (жағдайлар)
арнайы ережелер, нұсқаулар және ... тән ... ... ... ... ... ... әзірленетін және жарғыға сәйкес
директорлар Кеңесімен бекітілетін банктің ішкі құжаттарымен ... жеке және ... ... ... аумағындағы пайыз саясаты
салымдар (депозитер) ағымын ... ... ... ... ... мөлшерлемесі банктің пайыздық
саясатына сәйкес ... және ... мен ... алқалы басқару
органымен бекітіледі.
Жеке және заңды тұлғалардың депозиттері үшін сыйақы мөлшерлемесін
анықтаған ... ... ... ... ... нарығының құрылымы;
• ішкі (теңгедегі депозиттер) және сыртқы ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейі;
• банкаралық ресурстар құны;
• ортақ пайыздық және валюталық тәуекелдің тиімді ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру
мөлшері;
• салымдардың (депозиттердің) құрылымы және ... ... ... өсу ... ... бойынша АҚ “Жеке тұлғалардың салымдарын (депозиттерін)
кепілдендірудің (сақтандырудың) Қорымен” ұсынылатын ... және ... ... ... ... мөлшерлемесін
белгілеу кезеңі келесілерді қамтиды:
• сыйақы мөлшерлемелерін есептеу. Ол әдістемелік қызметті ... ... ... ... ... есептелінген сыйақы мөлшері жайында қазынашылық қызметті атқаратын
банктің құрылымдық бөлімшесімен келісу;
• келісімге келген ... ... ... мен ... ... ... ... қарастыруы және бекітуі.
Банктің депозиттік саясатты орындалуының жауапкершілігі оның жеке-
дара құрылымдық ... және ... ... ... ... орындалуын Басқарма төрағасының орынбасары, басқаратын
директорлар, сонымен қатар, ішкі ... ... ... банкі, сонымен қатар, орташа клиенттеріне ... ... бұл – ... өнім және банктік қызметтерді сатып алуға
шегерімдер мен жеңілдіктер жүйесін ... ... Ол ... және ... осы банкке деген лояльдығын жоғарылатуға бағытталған.
Осы бағдарламаның негізгі мақсаттары болып - жаңа ... ... ... осы ... бар клиенттерімен ұзақ мерзімді қатынастарды дамыта
түсу.Бағдарлама банктің бөлшек сауда саясатына ... ... (В1 ... ... ... клиенттерге арналған.
Бірінші лояльдық ... ... ... және
талаптарына сәйкес келетін көлемде, банктік өнімді сатып ... және ... ... ... ... келген банктің кез-
келген В2 санатының клиенті қолдана алады.Екінші лояльдық бағдарламасымен
Бағдарлама шарттарына және ... ... ... көлемде, банктік
өнімді сатып алған және осы Бағдарламамен қарастырылған ... ... ... ... В1 ... ... ... алады.
Әрбір лояльдық Бағдарламасы клиенттерге ... ... ... ... қалыпты жағдайларда сатып ала отырып, клиент ... ... ... ... ... және екінші лояльдық бағдарламаларында үш Пакет бар:
1. “Депозит” Пакеті;
2. “Карточка” Пакеті;
3. “Несие” Пакеті.
Сонымен ... ... ... ... ... құрылып жасалған.
Қазақстан Халық Банкінің бөлшек сауда стратегиясының 3 негізгі өлшемі ... ... ... бөлу;
• Клиентке байланысты ұйымдастыру;
• Жұмысты бір орталықтан жүзеге асыру.
Сегмент бойынша бөлу ... іс – ... ... ... ... бар ұсақ клиенттерді анықтау;
• табысты көп түсіретін топтарды ұстап қалуға және ... ... көп ... аудару;
• үлкен табыс түсіретін ... ... ... ... бағытталған жаңа бөліп тарату каналдарын жасау;
• пайда түсірмейтін есептесу – кассалық бөлімшелерді жабу немесе санын
азайту.
Клиенттерге бағытталған іс – ... ... ... ... ... ... біршама
икемді және мақсатты бағытталған құрылым қалыптастыратындай етіп
ұйымдастырушылық құрылымды әрі ... ... қол ... ... және ... – 2007 ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банктің
анықтаған даму стратегиясына сәйкес, АҚ “Қазақстан Халық Банкінің” бөлшек
сауда ... ... ... алға ... ... ... болып
табылады:
- Нарықтағы жеке тұлғалардың депозиттерінің үлесін ... қалу ... ... ... ... дамыту;
- Халыққа қызмет көрсету сапасын жоғарылату;
- Әрбір жеке клиенттің талапртарын ... оған ... ... ... ... жабдықтау;
- Нарық талаптарына сай өнімдерді жаңартып отыру;
- Клиенттердің жалпы санын ... қалу және VIP ... ... ... және орта ... клиенттердің үлесін
күшейту.Алға қойылған мақсаттарды орындау барысында, бөлшек сауда кәсібінің
Басқарма Қаулысымен келесі шаралар қолданылады:
- АҚ “Қазақстан ... ... ... ... ... Нарық клиенттерімен жұмысты ұйымдастыру стратегиясы
2-Бөлім. Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерінің депозит
нарығын ғылыми талдауы.
2.1 Коммерциялық банктердiң несие және депозит ... ... ... ... ... және депозит нарықтары бүгінгі күні
қарқынды даму ... ... ... банк ... ... несиелердiң қүрылымы тоқталсақ ол келесі ... ... ... - Банк ... ... мен несиелердiң қүрылымы.
|Жылдар |Барлыгы: ... ... ... валютасында:|
| ... ... ... 284533 мың ... депозиттер
тартылып 286390 мың теңғе несиелер берiлген. Қарастырылып
отырған езеңде ... ... ... ... ... көлемi 21060 мың теңғеғе артқан.
2005 жылдың қаңтарында барлық ... ... 420725 мың ... ... 489110 мың ... құрап, ең үлкен ауытқу осы жылда
болған. 2006 жылыдың тамыз айында бұл көрсеткiштер ... 703 135 ... 825 712 млн. ... ... ... ... ... валютада тартылған депозиттер 80518 мың
теңге, берiлген несиелер 91590 мың теңгеге артқан. 2006 ... ... ... ... ... депозиттер мен берiлген несиелердiң
көлемi алдыңғы жылмен салыстырғанда сәйкесiнше 1,5 және 2 есе жуық ... ... ... шетел валютасында тартылған депозиттер мен ... өсу ... ... 2004 ... ... 149788 ... депозиттер тартылып, 152361мың теңге несиелер берiлғен. 2006 жылдың
осындай кезеңiнде тартылған ... 346467 мың ... ал ... 479943 мың теңгеге артқан, яғни күрт ауытқудың болғанын ... ... ... қаңтар айындағы мәлiметтерғе қарағанда тамыз
айында шетел валютасындағы депозиттер мен несиелердiң ... ... Олар ... ... 346 467 млн. теңгеден 340301 млн.
теңге депозиттер бойынша, несиелер бойынша 479 943 млн. ... 474 ... ... ... отыр. Жалпы халықтың көзқарасы бойынша банк жүйесiне
депозит ... ... ... барлығы несиелiк операцияларға
пайдаланылады деген болжам бар. Бүл сырт ... ... ... ... ... ... банк өзiнiң депозиттiк және несиелiк ... ... ... ... ала ... құрады. Сонда ғана
банктер түрақты жоспарланған табыс алу мүмкiндiгiне ие болады. Коммерциялық
банктердегi тартылған ... ... 60-70 %-i, ... ... ... 10-20 %-i ... ... несиелiк ресурс
ретiнде, ал қалған бөлiгi басқа да ... ... ... ... бүл жағдай Қазақстан ... ... ... отыр деп айту ... Онан ... ... ... өз депозиттiк мiндеттемелерiн орындай алмауынан көруге
болады. ... ... ... ... ... яғни
мультипликациялануы нәтижесiнде белғiлi уақыт iшiнде бiрнеше есе депозиттiк
салымдар мен несиелiк ресурстарды көбейтетiнiн ... онда ... банк ... ... отырған қаражаттарының қаншалықты маңызды
екенiн түсiнуге болады. Осы депозиттердiң несиеге айналу процестерi тауар
және ... ... ... iске ... Өйткенi, жеке және занды
түлғалардың ... ... ... және ... ... ... еңбек
етедi және өз еңбектерiнiң нәтижелерiн тауар және қызмет нарықтарында сата
отырып, табыс табады. Осы тапқан ... ... ... ... ... ретiнде мүдде алу мақсатында орналастырады. Ал келесi жеке
және занды тұлғалар тауар ... ... ... ... жандандыру
мақсатында несие нарығынан несие ала отырып, тауар және қызмет ... ... Бүл ... ... сомасы тауар немесе қызмет
нарықтарындағы тауар ... ... ... көрсетушi түлға арқылы банк
жүйесiне депозит ретiнде қайта барады. Мүны ... ... ... болсақ, ол мына келесi түрде болады:
10 кесте - Банктердегi депозитгер мен несиелердiң циклдiк көбеюi.
|Банктер ... ... ... ... |
| ... ... |(доллар) ... 1 |1000,0 |950,00 |50,00 ... 2 |950,00 |902,50 |47,50 ... 3 |902,50 |857,37 |45,13 ... 4 |857,37 |814,50 |42,87 ... 5 |814,50 |773,77 |40,73 ... 6 |773,77 |735,08 |38,69 ... 7 |735,08 |698,33 |36,75 ... 8 |698,33 |663,41 |34,92 ... 9 |663,41 |630,24 |33,17 ... 10 |630,24 |598,73 |31,51 ... банк үшiн ... |8025,20 |7623,93 |401,27 ... ... ... ... |598,73 |
|Барлық банктер үшiн ... ... |1000,00 ... | | | ... жоғарыдағы депозиттердiң несиелерге айналу процесiн талдай
отырып, бүгiнгi таңдағы банк ... ... ... сақталынып отырған
ақша қаражаттарының экономикамыздың дамуы үшiн аса ... ... ... Егер ... ... және жеке ... қолындағы көлеңкелi бизнестегi
және банк жүйесiне тартылмаған ... ақша ... ... ... онда шетел инвестициясын тартудың Қазақстан үшiн ... ... едi. ... ... ... ... ... ресурстары
молайып, пайыздық мөлшерлемесi төмендеп, әрбiр несие ресурсы қажет болған
субъектiлердiң несие алу ... ... ... әлеуметтiк-
экономикалық жағдайларын жақсарту мүмкiндiгi мол болар едi. Бұл ... ... ... ... ... дұрыс жұмыс iстеуi
жағдайында ғана iске ... ... ... үшiн ... қызмет
атқаруы ол мемлекет тарапынан елдiң экономикалық өсуге жетудегi саясатының
дұрыс қабылданып, шешiлуiмен ... ... ... сандық салыстырмалы талдау нәтижелерiн негiзге ала отырып
айтар болсақ, коммерциялық банктер үшiн несиелiк ... ... ... ... ... ... ... қарағанда өте
жоғары. Оның себебi банк несиесiнiң қайтарылу шартының банктер үшiн ыңғайлы
болып құрылуында.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерi жеке және
занды ... ... ... ... ... ... мерзiм уақытының аяқталуыменен қайтарып беруге ... Ал өз ... осы ... ... ... қарыз
алушыларға негiзгi сома мен оның пайызын әр ай сайын ... ... ... Мұнан көретiнiмiз қарыз алушы үшiн бәсекелестiктiң орын
алып тұрған жағдайында әрбiр ай ... ... ... ... ... болмай
тұрған жағдайда несиенiң негiзгi сомасын бiр ... ... ... ... ... берiп отыруға мәжбүр болады. Сондықтан несие алу және ... ... ... үшiн ... ... ең бiр ... ... болып
тұр. Егер салым салушы жеке немесе занды тұлға кез-келген ... ... ... ... ... сала ... өз ... үшiн негiзiнен
12 ай мерзiм уақытында пайызымен ... ... бiр рет ... ... бар. ... ... ... сомасы мен оның пайызы бiр
жылдан кейiн ... Ал осы ... 1200 ... ... ... ... ай ... негiзгi сомасы мен пайызы қайтарылуы тиiс ... ... ... ... қайтарылған несиенiң бөлiгi келесi ... ... ... ретiнде берiлiп отырады, яғни банк қайтарылған
несиенiң бөлiгiн қайта инвестициялау мүмкiндiгiне ие. ... ... 10% ... тартылып, 20% мөлшерiнде несиеге бiрiншi қарыз алушыға
берiледi. ... ... ... берiлу шартары мен есебiн әрбiр
кезең бойынша сандық материалдар негiзiнде есептеп көрсетейiк.
Осы жағдайларды зерттей келе ... мен ... ... ... ең негiзгi көзi, ал несиенiң берiлу шарты мен пайызының жоғары
болуы кәсiпкерлiктi дамытудағы ... күш деп ... ... АҚ ... ... банк”қызметінде депозиттік операциялардың
дамуы
1993 жылы Жинақ ... ... ... ... ... ... «Қазақстан жинақ банкісі» болып тәуелсіз заңды ... ... ... Қайта қалыптасу процесінде, банк басқармасының және
жұмыс жүргізу тәсілінің түбегейлі ... орын ... Жаңа ... ... ... ... ... қағидасын қойды. Яғни, банктік
қызмет түрлерін болашақта дамытып, ақпараттық-байланыс жүйелерінің ең жаңа
өнімдерін пайдалану ... ... ... ... ... 1995 жылдың соңында Республикадағы бірден бір
ірі операциондық банк болып қалыптасты және осы күнге дейін қаржы нарығында
маңызды ... ... ... айынан бастап акционерлердің жалпы жиналысының
шешімі бойынша банк ... 100% ... ... ... Қоғамнан
Ашық Акционерлі Қоғам «Қазақстанның Жинақ Банкісі» болып қайта құрылды.
Осы жылы Қазақстан ... 1998 ... 6 ... ... ... ... ... Банкісін сатылы жекешелендірудің 1998-
2001 жылдарға арналған негізгі бағыттары туралы” ... ... ... ... ... ... асырылған.
Халық банкісінің қазіргі тарихы – бұл тек банкті жекешелендіру және
құрылымдық ... құру ғана ... ... ... бұл ... жаңа ... ... банктік қызметтер кешенін дамыту, ... ... ... және ... ... ... ... біріктірілген” банктік құрылым қалыптастыру.
1998 жыл Халық Банкі үшін ... ... ... Осы ... 31
желтоқсанында банктің табысы 552,5 млн. теңге болды (алдағы жылы табыс –
244 млн теңге ... ... ... ... 1,8 есе ... ... капиталы осы жыл аралығында 43,7 ... ... ... ... ... банк ... ... 39,733 млрд. теңгеге
тең болды (5,2%-ға көбейді). Жарғылық ... 2,2 ... ... ол ... құрады.
1998 жылдың сонында Халық Банкісіндегі депозиттер көлемі 32794,269
теңгеге тең болды, бұл көрсеткіш алдыңғы ... ... 923,911 ... өскен. Халық банкісінде орналастырылған барлық депозиттердің 70,6
пайызын (23138,268 млн. теңге) талап еткенге ... ... ... ... ... ... құрайды. Оның үстіне осы ... ... ... ... ... 2537,179 теңгеге (6%) өскен, ал
мерзімді депозиттер 1613,268 теңгеге (6%) төмендеген. Депозиттік нарықта
Халық ... ... рөл ... ... ... ... нарықтың 60
пайызы осы банк ... ... ... ... ... депозиттерінің 66,3 пайызы Халық Банкісінде шоғырланған.
Сонымен қатар банкте ... 78 ... (16175 млн. ... ал қалған 21,9 пайызы (4547 млн. теңге) еркін айырбасталатын
валютада орналастырылған.
Желтоқсан айында ... ... 8592 млн. ... ... ... ... орналастырылған, елдегі барлық мерзімді
депозиттердің 52,1 пайызы. Нақтылай ... 4195 млн. ... (48,8 ... ... ... ... 4397 млн. теңге (51,2%) ... ... ... орналастырылған. Жалпылама мерзімді
салымдар көлемі алдындағы жылмен салыстырғанда 574 млн. ... ... ... ... валютадағы депозиттер – 248 млн. ... ... ... депозиттер – 490 млн. теңгеге көбейген.
Аталып отырған жыл аралығында талап еткенге дейінгі ... ... ... ... ... 1998 ... соңғы айында
депозиттердің бұл түрі 12134 млн. ... ... ... 82,2%). Бұл ... 1997 жылдың ... ... ... 866 млн. ... ... ... ... еткенге дейінгі депозиттердің 11980 млн. теңгесі
ұлттық ... (98,7 ... 150 млн. ... (1,2 ...... ... ... Алдындағы жылмен салыстырғанда
бұл көрсеткіштер сәйкесінше 812 млн. теңгеге және 54 млн. ... ... ... пайыз мөлшерлемелері 2001 жыл бойы бір
деңгей шамасында болды.
2006 жылы да ... ... ... ... ... ... ... бойынша) және жалпы барлық банк жүйесінде алдыңғы
қатарлы орын ... ... ... ... ... салымдары 412355млн. теңгеге
жетті, Қазақстан бойынша орналастырылған депозиттердің үлесі – 64,2%.
Қаңтар айының ... ... ... ... орналастырылған
барлық депозиттердің 8752 млн. ... ... ... ... (республика бойынша жалпы депозиттердің 52 пайызы).
Аталып отырған банктегі талап еткенге ... ... 2003 ... ... 10353 млн. теңгені немесе жалпы ... ... ... ... ... депозиттердің 80,2 пайызын құрады.
Сонымен бірге Қазақстан Халық Банкісі ұсынылатын депозиттік қызметтер
түрін ... ... ... ...... Халық Банкiнің" салым түрлерi.
|Аталуы |Алғашқы, |Салық |Сыйақы ... ... |
| ... ... | |
| ... | | | |
| |ең | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |15000 |12 ... аи|-Теңге бойынша болса, шотты |
|–балалар |теңге |168; | ... және ... ... ... |180; ... |кез-келген тұлғаның құқығы бар, ... |100 АҚШ |192; ... |ал егер АҚШ ... ... |
|дейiнгi |доллары | ... ... ... ... | ... ... мен баланың ата-аналары|
|арналып |Салымдар | |теңгеде ... ... және ақша ... |жасауға | |18%, АҚШ |аудару арқылы ... |
| ... | ... |болады. |
| | | |11%. ... 16 ... ... ... | | | ... ... ... 5 |
| | | | ... ... ... соң |
| | | | ... ие болу ... ... |
| | | | |-- ... ... 16 ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... 5 ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... салушы 16 жасқа |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... бүзылған деп |
| | | | ... ... |7 ... 7 ... ... және ... ... |немесе |айға 7% сыйақы|қолма-қол және қолма-қол ақшасыз|
|ық» - |кем емес |13 ай | ... ... ... |
|бұл | | |АҚШ ... ... ақша алу ... | |4,5% ... жоқ. ... | | ... 13 |- ... бiткеннен соң ол сiздiң|
|арналған | | ... 10% АҚШ ... ... | | ... |есептелген пайыздарымен қоса |
|түрi. | | |5,5% ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |- егер ... ... ... |
| | | | ... ... ... етсеңiз: |
| | | | |- шот ... деп ... |
| | | | ... сыйақы төленбейдi, |
|«Халықтық-|15000 |1; 3; |Теңгемен -2,5%|- ... ... және ... |теңге |6; 12;|5,5% 6% 9% ... және ... ... | |24; ... ... ... ... |
|сақтау | |48 |10,5%. ... ... ... сiздiң |
|мерзімінің| |немесе |АҚШ доларында-|қатысуыңызсыз есептелген ... | |60 ай |3% 3,5% 4% 5% ... ... ... ... | | |6% 6,5% 7% ... ... ... ... ... | | |7,5% ... ... мерзiмiнен |
|алу үшін | | | ... ... ... ... бар; |
| | | | ... ішінара ақша алу |
| | | | ... жоқ |
| | | | ... ... салым мерзімі |
| | | | ... ... ... |15000 |6; 12; | ... |-Салымды ашуды және толықтыруды |
|жинақтаушы|теңге |24; 36;|-5,5% 8,5% ... және ... ... |100 АҚШ |48 |9,5%10% ... ... ... ... ... ... |10.5% |- ... ... салым сiздiң |
|мақсатына | |60 ай |АҚШ ... ... ... | | |– 3,5% 4,5% ... ... ... ... | | |6,5% 7% 7,5% ... ... ... ... | | | ... салымды мерзiмiнен |
|кейінгі | | | ... ... ... қүқығы бар; |
|күнге ақша| | | ... ... ақша алу ... | | | ... жоқ ... | | | ... ... салым мерзімі |
| | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... Банк!" ААҚ мәлiметтерi негiзiнде әзiрлендi ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады:
Депозиттер құрылымында байқалатындай өзгерістер болмаған – мерзімді
депозиттердің үлес ... 60.7 ... ... ... Мерзімді депозиттер
бір ай аралығында 4.2 пайызға өсіп 248.5 млрд. ... ... ал ... ... ... – 5.3 ... өсіп 161.1 ... теңгеге жетті.
Сонымен, қорытындылай келгенде 2.2 пайызға жоғарылады, яғни ... ... ... ... ... бұл ... қоса есептегендегі
көрсеткіш. Сонымен қатар жеке тұлғалардың теңгелік мерзімді депозиттерінің
орташа өлшеген мөлшерлемесі ... ... 13.7 ... ... ал ... ... пайызға дейін төмендеп, ал заңды тұлғалардың сәйкесінше 5.7 пайыздан
5.8 ... ... ... отыр.
Жалпылама алғанда, осы жылғы банктік ... ... ... ... ... бұл ... көріп отырғанымыздай
банктік жүйедегі резиденттердің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асып отыр. Сонымен қатар,
азаматтардың заңдастырылған, яғни ... ... ... (60 ... ... әр ... ... орналастырылған болатын.
Жүзеге асырылып жатқан түрлі шаралар әсерінен ... ... өсу ... Оның үстіне қайта қаржыландыру ... ... ... ... бойынша минималды номиналдық
мөлшерлемелердің төмендеуі байқалады.
Ал, енді “Қазақстан ... ... ... ... ... нарықтағы қызмет етуін қарастырайық. Облыстық филиал
1997 жылы құрылған болатын. 2001 жылдың 1 ... ол ... ... ... ... ... күнде ол келесідей құрылымдық бөлімшелерден
тұрады:
• 6 облыстық Филиал;
• 4 қалалық филиал;
• 16 сақтандыру кассалары.
Аймақтық Филиалда 2000 ... 12 айы ... жеке ... бойынша шоттары 63 мың данаға өсіп, 426 – дан 479 – ға ... ... ... шоттар саны барлық шоттардың 99 пайызын
құрайды, яғни 478718 дана ... және 528 ... ... ... бар. ... ... жағдай бойынша халық салымдарының жалпы
көлемі 510836 мың ... ... ал 12 ай ... қалдық өсімшесі 35328
мың теңге болды. 8 - Кесте /қосымша бетте/. Осы жылы бір салымшыға ... ... ... – 1066 ... 2003 ... 12 айы ... ең көп
тараған депозиттердің дамуын 9 –Кестеден ... ... ... ... ... қызмет көрсетілетін заңды тұлғалардың саны 12 ай
аралығында үш есе азайған (қаңтар айында –418 мың ... ... ...
123 мың теңге). 10 – Кесте ... ... ... қызмет көрсетуден түсетін орташа айлық табыс – 387
мың ... ... ... ... ... ... Талдықорғандық
Филиалындағы аса ірі клиенттері қатарына мыналарды жатқызуға болады:
1. Жансүгіров атындағы Жетісу Мемлекеттік Университеті;
2. Қонаев атындағы ... ... ... ЖШС;
4. ААҚ «Алматы қант»;
5. ААҚ «Талдықорған РЭС».
2002 жылдың қаңтарында Филиалдағы жеке тұлғалардың салымдары 810 ... ... ... ... 6 айы ... 109 672 мың ... көбейіп, 2002
жылдың 1 шілдесіндегі қалдық 920 266 мың теңгені құрады. Осы жылдың бірінші
жарты жылдығында мерзімді салымдар 105 433 мың ... және ... ... ... 4 239 мың ... өсті.
Халық Банкісінің Талдықорғандық Филиалында 2003 жылы жеке тұлғалардың
15-тен астам салым түрлері қабылданып және ол банктің қалада орналасқан ... ... ... ... ... 01.01.2003 жылы жеке тұлғалардың салымдары 810 594
мың теңгеге жетті. Қаңтар айынан бастап ... айы ... ... халық
салымдары 109 672 мың теңгеге өсіп, бірінші жарты жылдық ... 920 ... ... ... ... ... салымдар сомасының өсуі негізінен мерзімді
салымдар қалдығының 105 433 мың теңгеге көбеюі ... орын ... ... екі айда бір рет ... және ... ... ұстаушылары арасында қосымша ұтыс жүргізіліп, сый ретінде
мүлік заты болады. 01.01.2003 – 01.07.2003 жыл кезеңдері ... ... ... ... ... ... келесі 11 -
кестеден байқай аламыз.
Жеке ... 2003 ... ... жарты жылдығында Талдықорған
қаласында барлығы 258 272 шот ... ... 908 шоты ... ... Осы шоттардағы қалдық 522 346 мың теңге және ... ... ... ... ... қалдық 171 934 мың теңгеге жетті. Банк жеке
тұлғаларға ... ... ... 261 мың ... ... табады, ал жылдың
басынан бастап осы ... ... ... 1 788 мың ... Ал осы ... үшін ... пайыздық шығындары айына –
5 811мың теңге болса, ал жарты жылдықтағы ... ... ... – 29 ... теңге. Осының айқын көрінісі ретінде келесі 12 – кестеден /қосымша
бетте/ келтіруге ... ... ... айындағы мәліметтеріне сәйкес банктегі Талдықорған
қаласы бойынша салымдарының қалдығы 494,3 млн. теңге, соның ... ... – 300,9 млн. ... және ... ... ... ... – 194,3 млн
теңге. Жарты жылдықтағы салымдардың ... 68,9 млн. ... ... ... өсу динамикасы
қаңтар
шілде
2006-2007 жылдар аралығында банк Филиалында ең көп ... ... ... – “Халық -зейнетақылық ”, “Халық - ... ”, ... ” және ... –балалар үшін ”, бұлар әр түрлі тұтынушылар
топтарына арналған.
Халық банкі бонустар және ... ... беру ... ... жеті
жыл бұрын енгізген болатын. Ол қазіргі күнге дейін өз салымшыларын түрлі
ақшалай және ... ... ... үстінде. Сонымен қатар, көптеген
жаңа салымшыларды тарту мақсатында және халықты ұсынылған жаңа ... ... ... банк ... және ... ... ... береді.
2.3 Коммерциялық банктердiң депозиттiк портфелiнiң қүрылымын талдау
Казақстан Республикасының коммерциялық банктерi — жалпы ... ... ... ... тандағы қарқынды дамып отырған
алдыңғы үйымдардың бiрi. Өйткенi бүл үйымдардың ... ... ... ... ... ... ... Қазiргi коммерциялық
банктердiң қызметi экономиканың ... ... ... және ... ... ... бағытталған. Осы банктердiң қызметiндегi
депозиттiк және несиелiк операцилардың ... орны ... ... операциялар ақшалай қаражаттарды тартуға бағытталған болса,
несиелiк активтiк ... осы ... ... ... Бүл ... ... (депозит) иелерi өздерiнiң банкке салған
ақшалай қаражаттары бойынша белғiлi мүдденi пайыз және ... да ... алу ... ие. Депозит пен несиелiк қатынастардың
субъектiлерi эр түрлi үйымдар мен жеке ... ... айта ... ...... ... субъектiлерi де бола алады. Сондықтан
банктiң бүл екi операциясы да — ... ... ... бағытталған
неғiзғi операциялар.
Қазақстан Республикасының депозит нарығы күрделi де
қарқынды дамып келе жатқан жүйе бола отырып, iшкi және сыртқы
факторлардың әсерiн эр ... ... ... ... эр ... ... ... және әлеуметтiк
жағдайлардың әсерi депозит нарығының дамуына да эсер ... ... ... ... даму ... өзiнiң жеке зандылықтары мен
ерекшелiктерiне ие болып отыр. Бүл жағдайларды Казақстан ... ... ... және ... есептеген статистикалық мәлiметтер
негiзiнде депозит нарығына мiнездеме бере отырып, оны ... ... ... ... ... ... кезең мәлiметтерi бойынша
салыстыра отырып талдау жасайтын болсақ, банк ... ... ... ... ... 2005 жылдың тамызына ... ... ... болады. Бүл өнiм 2002 жылдың қаңтарында 73464 ... 2005 ... ... 497904 млн. теңгеге дейiн өсiп, 7 есеге жуық
көлемдi қүрады. Бүл банк ... ... ... өсу ... ... ... ... келесi сандық статистикалық талдау осы
депозит нарығының қүрылымдық кезеңаралық талдауына арналады. Депозиттердiң
қүрылымы бойынша оларды мына ... ... ... ... ... турлерi бойынша.
• субектiлерi бойынша.
• өтiмдiлiк дәрежесi бойынша.
Депозиттердiң қүрылымын валюта түрлерi ... ... ... ... ... мен шетел валютасы арасыңдағы келесi қатынастарды атап айтуға
болады.
2002 жылдың қаңтары мен 2006 ... ... ... ... ... валютадағы депозиттер көлемiнiң шетел валютасындағы депозиттерден
жоғары ... ... ... Ал 2006 ... қаңтарынан бастап шетел
валютасындағы депозиттер көлемiнiң үлттық валютадағы депозиттерден артқанын
көремiз.
Депозиттердi субектiлерi бойынша ... ... 2005 ... ... ... және жеке ... ... көлемi бiр
қалыпты өсу үстiнде. Бiрақ жеке түлғалардың депозиттерi бойынша 2005 жылдың
қаңтары мен тамызы аралығындағы депозиттер сомасы 91 706 млн. ... ... млн. ... ... өсiп, осы ... нақты өсiм 73 000 млн. ... атап ... ... Бүл ... ... ... аралығындағы
өсiмдерден көп артық ... ... ... (заңдастыру)
процесiмен байланысты болып отыр.
Депозиттердiң өтiмдiлiк дәрежесi бойынша талдайтын болсақ, 2004 жылдың
қаңтарында талап еткенге дейiнгi депозиттер 51 426 млн. ... ... ... 22088 млн. ... ... Ал 2005 ... ... көрсеткiштер сәйкесiнше 42 566 млн. теңге мен 30 898 млн. ... ... ... ... өсiм өзгерiссiз қалды. Ал 2006 жылдың қаңтарында
депозиттер сәйкесiнше 91 543 млн. теңге мен 76 613 млн. ... ... ... 2 есеге артып отыр. Осы 2006 жылдың тамыз айында талап
еткенге дейiнгi депозиттер мен мерзiмдi ... ... ... ... ие ... Осы тамыз айынан бастап мерзiмдi
депозиттердщ көлемi қарқынды көбею үстiнде. Ал 2006 жылдың тамызында бүл
көрсеткiш 353 453 млн. ... ... Осы ... ... ... мерзiмдi
депозиттердің көлемi талап еткенге дейiнгi депозиттерге қарағанда 2 еседен
артық өсiп ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының артуына алып келедi. Қазақстан Республикасының ... ... ... жеке ... ... ... мәлiметтерге суйене отырып, талдау жасайтын болсақ, онда
соңғы жылдары депозиттердің көлемiнiң қарқынды өскендiгiн байқауга ... ... ... пен ... банктердiң өздерi тарапынан дүрыс
экономикалық ... ... ... ... ... ... деп түсiнуге болады.
2 кесте - Қазақстанның екiншi деңгейдегi банктерiндегi халықтың
салымдары.
|Кезендер ... ... ... ... ... салымдар |
| | ... |
| | | |
| ... ... еткенге дейiнгi | |
| | ... | |
| | ... ... ... |Шетел |
| | ... ... ... ... ... 2001 |29948 |11567 | |7379 |9461 |
| | | |1541 | | ... 2001 |41872 |11913 |3171 |9571 |17217 ... 2002 |56911 |15176 |5633 |9903 |26199 ... 2002 |76080 |14808 |9832 |12724 |38717 ... 2003 |95190 |16194 |9144 |16564 |53288 ... 2003 |168857 |20577 |21163 |22244 |104873 ... 2004 |188570 |20505 |16758 |27915 |123391 ... 2004 |227849 |24644 |19468 |35511 |148226 ... 2005 |261374 |22476 |20072 |45579 |173247 ... 2005 |306655 |31494 |22968 |73884 |178310 ... 2006 |361482 |33505 |31254 |75621 |181245 ... 2006 |407867 |41585 |32146 |85512 |182546 |
| ... Республикасының Ұлттық Банкінің мәлiметтерi бойынша |
|әзiрленген ... ... ... ... нәтижесiнде қазiргi кезде
жеке түлғалар ... алу ... ... ие болуда. Мүны халықтың
қолындағы ақшалай ... ... ... пен банк ... ... ... негiздеуге болады. Жеке түлгалардың
депозиттерiнiң қүрылымын талап еткенге дейiнгi ... ... ... салымдар негiзiнде талдауға болады. Талап еткенге дейiнгi
депозиттер жеке ... ... ... эр ... ... ... қаражаттары есебiнен қүралады. Бүл ... ... ... ... ... ... төленбейдi. Бiрақ, бүл шоттар бойынша
кез келген уақытта ақшалай қаражаттарды алу мүмкiндiгi бар. ... ... ... ... ... және ... ... салымдар салуға
болады. Қазақстан Республикасының банктерiндегi осы ... ... ... ... ... мына ... аламыз.
Ал ендi Қазақстанның алдыңғы қатардағы Коммерциялық ... ... ... жасайтын болсақ, Қазақстанның Халық Банкiнде
барлық депозиттер 2004 жылдың қаңтар айында 29 036 731 мың теңгенi, ... осы ... 35 741 568 мың ... ... алдыңғы жылмен
салыстырғанда 6 704 837 мың ... ... 2002 ... ... ... барлық
салымдар 52 754 754 мың теңгенi қүрап, ... ... ... 17 ... мың теңгеге өскен.
3 кесте - Қазақстанның алдыңғы ... ... ... ... ... ... депозиттер 2004 жылдың қаңтар
айында 8 601 330 мың теңгенi, 2005 жылдың осы кезеңiнде 19 ... мың ... ... ... жылмен салыстырғанда 10 757 436
мың теңгеге өскен. Казкоммерцбанкте барлық ... 2002 ... ... 3 554 432 мың ... 2005 ... осы кезеңiнде 12 584 841 ... ... ... ... ... 9 030 409 мың. ... өскен.
БанкЦентрКредитте барлық депозиттер 2004 жылдың қаңтар айында 2 726 914 ... ал 2005 жылы 4 938 779 мың ... ... ... ... ... барлық салымдарға қарағанда 2 211 865 мың теңгеғе өскен. АСҚБ-
деғi барлық депозиттер 2004 ... ... ... 344 238 мың ... ... жылы 797 488 мың ... ... алдыңғы жылдың осы кезеңiндеғi барлық
салымдарға қарағанда 453 250 мың ... ... ... 2002 жылдың
қаңтар айында барлық депозиттер 826 212 мың ... 2003 жылы 2 014 ... ... 2004 ... осы ... 2 978 036 мың ... құраған.
Қазақстанның Халық банкiнде талап еткенге ... ... 2005 ... ... 14 739 050 мың ... 2004 ... қаңтарында 15 680 869 мың
теңгенi, 2005 жылдың осы кезеңiнде 19 218 017 мың ... ... ... ... ... ... 2004 ... қаңтар айында 1
166 103 мың теңгенi, 2005 жылдың қаңтарында 2 410 509 мың ... ... осы ... 4 435 867 мың ... ... Казкоммерцбанкте талап
еткенге дейiнгi салымдар 2004 ... ... ... 740 907 мың ... ... қаңтарында 2 202 802 мың теңгенi, 2004 жылдың осы кезеңiнде 3
870 620 мың теңгенi қүрады.
Мерзiмдi депозиттердiң банктердегi ... ... ... салыстырып
талдайтын болсақ, онда әрбiр банк бойынша жаппай өсу қарқынын байқауға
болады. Бұл ... банк ... ... ... жеке және ... көрсеткен қызметтерiнiң сапалы және екi жақ үшiн де ... ... деп ... ... ... алдыңғы қатардағы бұл
аталған банктердегi мерзiмдi депозиттер көлемi тұлғаларға көрсететiн
қызметтерiнiң ... ... ... ары да ... Осы банктердегi қор
арқылы сақтандырылған депозиттердiң көлемiнiң өсу ... ... ... онда келесi нәтижелердi көруге болады.
Қазақстанның Халық банкiнде қор арқылы сақтандырылған салымдар ... ... ... ... 20032186 мың ... 2005 жылы 22158597 ... ал 2007 жылы 700000 мың ... қүрап, осы жылдың қарастырылып
отырған кезеңiнде алдыңғы жылға қарағанда осы ... түрi 2126411 ... өстi. ... осы ... 2005 ... ... айында
16841821 мың теңгенi, 2006 жыддың қаңтарында 23921266 мың теңгенi қүрады.
2006 жылдың осы кезеңiндегi қормен сақтандырылған ... ... ... ... 7079445 мың ... ... ... қормен
сақтандырылған салымдар көлемi 2005 жылдың қаңтар айында 10094876 мың
теңғенi, 2006 жылы 23804349 мың ... ... осы ... ... ... ... ... қарағанда осы депозит түрi 3709473 мың
теңғеғе өстi. БанкЦентрКредитте сақтандырылған ... ... ... ... айында 4164881 мың теңгенi, 2006 жылдың ... ... ... 2006 ... осы ... қормен сақтандырылған
салымдар көлемi алдыңғы жылмен салыстырғанда 3594085 мың теңгеге өскен.
АСҚБ-те қормен сақтандырылган ... ... 2005 ... ... ... мың.теңгенi, 2006 жылы 948438 мың.теңгенi құрап, осы жылдың
қарастырылып отырған кезеңiнде ... ... ... осы ... ... ... өстi. ... қормен сақтандырылган салымдар
2005 ... ... ... ... 1578876 ... ... сақтандырылатын мерзiмдi салымдар көлемiнiң бүл банктердегi өсу
қарқынының соңғы жыдцардағы ... ... ... ... ... шеғiн 200 мың теңгеден 400 мың теңгеғе көтеруге алып келдi. Еғер
шетел тәжiрибесiн ескеретiн болсақ, бүл салымдарды ... шеғi ... тағы да ... ... ... ... салымдарға тарту
барысында банктер тарапынан халық қолындағы банк жүйесiне тартылмай отырған
ақша қаражаттарын тарту бойынша неғiзғi iс-шаралар жүргiзiлуде.
4 ... - ... ... ... ... |Ерекшелiк белгiлерi |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... |3, 6, ... |— |
| |12, 18 ... | |
| |аи ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... |2-12 аи| ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... салу ... ... ... |6, ... ... эр ... сайын |
| |12, 18 ... ... ... ... |
| |аи ... ... ... |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... |3, 6 ... |Сыйақы ақшаның жинақ шотына |
| | ... ... ... бiрден |
| | ... ... |
| | ... шетел | |
| | ... | |
| | ... ... ... |2-12 ... ... салымдары |
| | ... ... ... және |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... және ... ... |
| | ... ... мүмкiндiгi болуы |
| | |8%-ке ... | ... ... ... ... |
" ... ... Банкінің" салым түрлерi.
"Пенсионный" депозитi.
Салымдар зейнеткерлерден 1, 3, 6, 9, 12 айға ... ... ... ... ғана ... шоттың уақыт мерзiмiнде депозиттiк шотты қосымша салымдар
арқылы толықтырулар көзделген. Сыйақы ... ... оның ... ... аударылады. Банк депозит бойынша ставкасын жыл сайын
қарастырады, қосымша салымдарды қолма-қол және ... ... ... ... ... бар. Барлык салымдар сәйкес валютамен ... ... ... ... ... бiр жинақтаушы кассасында
толтыруға, ал оны алуға ... ... ... екiншiсiнде жүзеге асыруға
болады.
Шарттың мерзiмi бiткен соң депозит талап етiлмесе онда оны банк ... ... ... дәл сол ... дәл сол ... ... Пайыздық ставкалар шарт мерзiмiнде өзгерiссiз болады.
5 кесте - "Пенсионный" ... ... ... ... |1 |3 аи |6 аи |9 аи |12 аи |
| |*_» аи | | | | ... ... |10% |14% |15% |16% |19% ... валютасында |4% |6% |8% |9% |10% ... ... ең ... мөлшерi бойынша белгiленедi:
ҚР үлттық валютасында - 2000 теңге;
Шетел валютасында — 50 АҚШ ... ... ...... түрде 16 жасқа дейiнгi балаларға баланың
атына, туысқандық қатынасқа ешбiр қарамастан, жеке түлғалардан қабылданады.
Депозиттiк ... ... үш ... кем емес және бала 16 ... ... ... ... ... ... салымшыдан шотқа
қосымша салымдар қарастырылған. Сыйақы ставкасы депозит ... ... ... ... ... өзгерiссiз болады және мына мөлшердi
қүрайды
7 кесте - ... ... ... сыйақы ставкасы.
| |З аи |6 аи |9 аи |12 аи ... ... |13% |14% |15% |17% ... валютасында |5% |6% |8% |10% ... ... ең ... мөлшерi бойынша:
ҚР ұлттық валютасында — 2000 теңге
шетел валютасында - 50 АҚШ доллары белгiленедi.
3-Бөлім.Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... салымдарды кепілдеуінің өзекті
мәселелері.
Қазақстан Республикасы банк жүйесіндегі салымдардың көбеюінің бірден -
бір себебі, ... ... ... ... ... ... жеке ... салымдарына міндетті ұжымдық кепілдік
беруді (сақтандыруды) 1993 жылы 15 қарашада құрылған, ... ... ... ... ... жеке ... салымдарын
кепілдендіру (сақтандыру) қоры» жүзеге асырады.
Мемлекеттік тіркеу Әділет органдарында 1999 жылы 20 ... ... ... ... жеке ... салымдарын
(депозиттерін) міндетті ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру) Ережелері»
Қазақстан ... ... ... ... ... және ол жеті ... ... Жалпы жағдайлар;
2. Қорды қалыптастыру тәртібі;
3. Қордың және оның Басқармасының ... ... ... Банк қатысушының міндеттері;
5. Қатысушы куәлігін беру және оны ... алу ... ... ... ... резервтерді құру тәртібі;
7. Салымдарды (депозиттерді) қайтаруды ... ... ... ... ету ... болып – екінші деңгейдегі ... жеке ... ақша ... ... ету болып табылады, атап айтқанда, банк қатысушысын тартқан
жағдайда ... ... ... ... Қор өзінің қызметінде, Қазақстан
Республикасының екінші ... ... жеке ... ... ... ... кепілдік беру (сақтандыру) ережелерін
және Заңды[1] басшылыққа алады.
Салымдарды (депозиттерді) міндетті кепілдендірудің объектісі ... ... ... ... АҚШ ... ... евромен мерзімді
салымдарға (депозиттерге) орналастырылған, банктік салым келісімімен немесе
салым құжаттарымен ... ақша ... ... ... Ол ... ... жатпайды:
- ұсынбалы салымдарға орналастырылған жеке ... ... жеке ... ... сеніп басқаруға берілген ақша қаражаттары;
- заңды тұлға құрмай, кәсіпкерлік қызметпен айналысатын ... ... ... ақша ... егер ... (депозиттер) аталған қызметке байланысты ашылған болса;
- осы банктің дауыс беру ... бар, 5 ... ... ... ... ... немесе басқарушы жұмысшыларының
салымдарға (депозиттерге) орналастырылған ақша қаражаттары;
- келісімшарт бойынша олардың кепілдендірілуі ... жеке ... ... ... ақша ... ... ... – Ұлттық Банк табылады. Қор акциялары
Қазақстан Республикасының үкіметімен немесе ... ... ... ... ... ... ... атқарады:
1. Банк-қатысушының еріксіз тартылған жағдайында оның салымшыларына
(депозиторларына) салымдары ... ... ... ... жүзеге асырады;
2. Активтермен басқарады;
3. Қатысушы куәліктерінің есебін жүргізеді;
4. Қор жарғысымен қарастырылған басқа да қызметтерді атқарады.
Өз қызметтерін ... ... ... Қор ... ... ... Ұлттық банкпен ақпараттар алмасу туралы келісімге отыруға
және соған сәйкес жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... банк – қатысушылардың қаржылық
жағдайы мен жалпы көлемі жағдайында банк ... ... ... ... алу;
• Ұлттық Банкке банк – қатысушылармен банктік заңдылықтардың
талаптарын және Қор ... ... ... ... ... ... ... (сақтандыру)
Ережелерімен бекітілген тәртіпке сәйкес банк - қатысушы
жеке тұлғалардың салымдарын ... ... ... ... ... және ... ... алуға;
• Салымдар (депозиттер) бойынша төленген өтем ... ... банк – ... ... және ... ретін салымшыдан (депозитордан) алып иемденуге;
• Қор еріксіз ... банк – ... ... ... ... ... өтем ... сол салымшыдан
(депозитордан) өзіне ауысқан талаптарды қанағаттандыруын талап ... ... ... ... ... ... ... өз өкілін кіргізуге;
• Банк – қатысушыны тарату комиссиясының құрамына өз ... ... сот ... ... Өз ... шеңберінде басқа да құқықтарға иеленуге.
Өз қызметтерін атқару барысында Қор:
1. Еріксіз таратылатын банк-қатысушыға кері талап ... ... ... өз ... ... қаржылық есеп, соның
ішінде, Ұлттық Банкпен анықталған тәртіпте, ... ... ... ... ... жылдық
есепті ұсынады.
Қордың қызмет етуші тұлғалары және жұмысшылары өз қызметтерін атқару
барысында ... ... ... ... ... барлық
мәліметтерді жария ... және тек ... ... ғана ... – қатысушының келесі міндеттері бар:
1. Қор ... ... ... күнтізбелік және басқа ... ... және ... ... ... ... Қор ... қарастырылған мәліметтерді уақтылы және толық
көлемде Қорға ұсынып отыруға;
3. Банк – қатысушыны ... ... ... сот ... ... енген
күннен кейін тез арада Қорды салымшы ... ... ... ... ... ... Салымдарды (депозиттерді) ... ... ... ... ... ... ... келісім- шартына салымдар (депозитер) ... ... ... ... ... өтем жүргізілетін
валюта жай Қормен ... өтем ... ... қою құқықтары
салымшыдан (депозитордан) Қорға ауысатындығы және банк-қатысушының
еріксіз тартылған жағдайында оның жеке ... ... ... ... ... ... ... екендігін
енгізуге міндетті;
5. Клиенттерге салымдарды (депозиттерді) міндетті кепілдендіру
(сақтандыру) жүйесіне ... ... ... ... номерін және берілген күнін көрсетіп ұсынуға, сонымен
қатар, салымдар бойынша өтемнің ... ... ... ... Салымшылар (депозиторлар) алдындағы міндеттемелерді толықтай және
уақтылы орындалуының ... ... ... ... ... ... ... тез арада хабар беруге;
7. Еріксіз таратылған кезде ... жеке ... ... Қор ... ... түрде міндетті ұжымдық
кепілдендіру (сақтандыру) объектісі болып табылатын салымдарға
(депозиттерге) ... ... ... ... куәландірілген құжаттар көшірмесін Қорға ұсынуға.
Кейбір жағдайларда, банк пен ... ... ... ... шығарылып, оның қатысушы куәлігі қайтарылып алынады:
- банк – ... ... ... жеке ... шотын ашуға берілген лицензия тоқтатылған немесе ... ... ... жыл ... ... рет кешіктіріп төлеу
немесе олардың толық емес ... ... жеке ... ... ... ... жүйесінен
шығарылып, оның қатысушы куәлігі қайтарылып алынған кезде, банк ... ... ... Ол ... ... ... және Ұлттық Банкке
шешім қабылданғаннан бастап үш күн аралығында жіберіледі. Осыдан кейін
банк ... ... ... үш жұмыс күн аралығында қайтарып беруі тиіс.
Қор Басқармасының банкке қатысушы куәлігін бергені немесе ... жеке ... ... (депозиттерін) міндетті
кепілдендіру ... ... ... одан ... ... алғандығы жөніндегі шешімі үш жұмыс күн аралығында республикалық
газеттерде мемлекеттік және орыс ... ... ... әр ... ... ... ... банк-қатысушылардың
реестрін және өткен кварталда банк – қатысушылардың ... ... ... ... ... ... төлемнің мөлшерлемесі әр банк қатысушыға жеке,
оның қаржылық жағдайына байланысты, ... ... ... әдістемеге
сәйкес тағайындалады. Ол міндетті кепілдендіру (сақтандыру) объектісі болып
табылатын салым (депозит) ... 0,125 % - 0,375% -ын ... ... ... ... ... ең ... мөлшерін белгілеуге міндетті. Ол жеке тұлғалардың салымдарын
(депозиттерін) міндетті ... ... ... ... банк ... депозиттерінің жиынтық сомасының пайыздық қатынасы ... және сол ... ... ... ... күнтізбелік
төлемдердің аударылуы тоқтатылды.
Банк-қатысушылардың міндетті күнтізбелік төлемдерінің сомалық мөлшері
ең үлкен сомалық мөлшерінен ... онда банк – ... ... ... ... ... күнтізбелік төлем сомаларын банк-қатысушы өздігінше, міндетті
күнтізбелік төлем ставкаларының абсолютті ... ... ... ... салымдарын (депозиттерін) міндетті кепілдендіру (сақтандыру)
объектісі ... ... ... ... ... күнделікті орташа
мәніне көбейту жолымен есептейді.
Бір салымшының (депозитордың) салымдарының ... ... бір ... ... ретінде қарастырылады.
Өтемақы теңгеде жүргізіледі. Шетел валютасындағы салым (депозит)
сомасы сол салым ... ... ... ... ... ... ... еңген күнгі кедендік және ... ... үшін және ... ... үшін ... банкпен
тағайындалатын шетел валютасының теңгеге қатысты курсы бойынша анықталады.
Банк - қатысушының ... ... ... ... лицензиясын
жою туралы Ұлттық банктің Басқарма қаулысын қабылдағанға дейін, мерзімі он
күннен асып кеткен ... ... ... ... ... ... ... қайтару міндеттемесі банктің кінәсі бойынша
орындалмаған жағдайда өтем ... ... ... ... ... ... алу ... шешім
қабылдағанға дейін орналастырылған салымдар (депозиттер) ... ... банк – ... жеке тұлғалардың салымдарын міндетті
кепілдендіру (сақтандыру) жүйесінен шығарып және одан ... ... ... ... ... (депозиторы) келесідей құқықтарға ие
болады:
1. салымы (депозиті) орналастырылған ... осы ... ... салымдарын (депозиттерін) ... ... ... ... жайында ақпараттар алуға;
2. банк – қатысушының салымдарды (депозиттерді) қайтару ... ... ... ... Қор ... ... тәртіп пен ережелерге сәйкес Қордан
салым (депозит) бойынша өтемақы алуға;
4. банк – ... ... ... ... Қордан алынған
өтем сомасынан асатын сома ... ... ... ... беру ... ... ... келтіру тәртібінің нормативтік-
құқықтық құжаттары тұрақты жетілдіруде. 2001 жылғы шілдеде негізінен Қор
мен банк – ... ... ... ... ... ... беру ... өзгертулер қабылданған болатын.
Салымшылар мен банк-қатысушылар арасындағы өзара ... ... онда ... ... (депозит) бойынша кепілдеменің бар болуын немесе
жоқ болуын ... ... ... ... банк – қатысушының міндеті
белгіленген.
Қор мен қатысушының өзара қатынасындағы ... ... ... ... және ... мен ... төлеу тәртібі мен мерзімі
туралы Шартпен реттеледі.
Кепілдік беру объектісінің ұғымы Қордың ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің шекті
деңгейімен толтырылып отырады, яғни егер банктік салымның жаңадан жасалған
шарты бойынша сыйақы ... ... ... ... ... деңгейінен асып кетсе, онда аталған депозитке кепілдік бермейді.
2006 жылдың тамызынан ... ... ... ... жеке
тұлғалардың депозиттеріне (салымдарына) ... ... ... шекті өлшемі төмендегідей болып ... ... ... ... қор ... ... салымдар бойынша
теңгемен:
- 6 айға дейін қоса есептегенде - 7,5 % ... ... 12 айға ... қоса есптегенде – 10,5 % жылдық өсім;
- 36 айға дейін қоса есптегенде – 11,5 % ... ... 36 ... ... – 12,5 % ... өсім.
жедел салымдар (депозиттер) бойынша шетел валютасында:
- 6 айға дейін қоса есептегенде - 5,0 % ... ... 12 айға ... қоса ... – 6,0 % жылдық өсім;
- 36 айға дейін қоса есптегенде – 7,5 % ... ... 36 ... ... – 8,5 % ... ... салымдар (депозиттер) бойынша Еуромен:
- 6 айға дейін қоса есептегенде - 5,0 % ... ... 12 айға ... қоса ... – 6,0 % ... ... 36 айға дейін қоса есптегенде – 8,0 % ... ... 36 ... ... – 9,0 % жылдық өсім.
Қор теңгеде салынған мерзімді ... 400 мың ... ... ... Ал, егер жеке ... ... АҚШ долларымен немесе еуромен
салынса, онда негізгі депозит сомасының 90 пайызын ... ... ... қайтарылатын салым сомасы 360 мың теңгеден аспауы керек (теңгелік
эквивалентте).Қажет уақытында, талап етілетін жеке азаматтардың депозиттері
есеп ... ... 50 мың ... ... ... ғана өтейді. Қор
тарапынан еріксіз таратылған банктердегі жеке ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл жағдайда, салымдар
(депозиттер), 2001 ... ... ... ... банк – қатысушылар
қабылдаған шарт жасасу сәтінде кепілдік беру объектілері ... ... ... ... ... ... ... болып қала береді.
3.2 Депозиттiк портфельдi басқару және ондағы тәуекеддердi азайту жолдары
Банктiң депозиттiк портфелiн басқару ... ... ... ... ... яғни ... табыстылығына,
пайдалығына сүйенуi керек. Осыған байланысты әрбiр коммерциялық банк
тәуекедцердi төмендету және ... ... ... ... ... бекiтедi:
• түрақсыз қорлардың (iрi депозиттiк сертификаттар, талап еткенге
дейiнгi депозиттер, овернайттар, репо және т.б.) жалпы ... - ... ... ... ... ... ... депозит көлемi баланс валютасына қатынасы
бойынша 30-40% ды қүрауы тиiс;
• мерзiмдi ... ... ... ... ... бойынша 20-
30%-ды қүрауы тиiс;
• iрi депозиттiк сертификаттар ... ... ... ... ... тиiс;
• бiр салымшыға тиесiлi депозит көлемi депозиттiң жалпы сомасына
қатынасы бойынша 7%-дaн аспауы керек.
Банктiң депозиттiк ... ... ... ... ... қамтамасыз ... ... ... ... ... өз салымдарын талап етуi жағдайында
пайда болады. Ол банке өте ауыр эсер етедi, тiптi ... да алып ... ... және ... ... ... ... немесе кiрiс тәуекелдiғi (мәселен, ... ... ... ... ... ... ... имиджгiң
болмауы); пайыздық тәуекел депозиттер нарығындағы пайда
болған
жағымсыз жағдайға байланысты ... ... ... ол да ... пен ... ... туындайды.
Депозиттiк саясаттың және несие саясатының қүрылуы мен ... ... ... ... ... ... ... жүмыс iстей алмайды, ол
кез-келген банктiң негiзiнде жатыр. Тәуекелдi басқару түсiнiгi- бүл ... ... ... ... ... және ... араларындағы оптималдық ара-қатынасты табу, аталған тәуекелдi
сақтандыру, болжау және бағалау бағалау ... ... ... ... келесi кезендердi зерттегенiмiз дүрыс:
• тәуекелдiң мазмүньш табу;
• тәуекелдiң деңғейiн анықтауға қажет ақпарат көлемiн және
көздерiн ... ... ... ... оның ... ... таңдау;
• тәуекелден сақтандырудың әдiстерiн анықтау немесе тандау;
• тәуекелдi басқару нәтижелерiн алдынғы ... ... ... ... ... әр ... белгiлерi бойынша жiктеуге болар едi,
бiрақ бiздiң ... ... ... ... ... ... ... төмендегiдей жағдайларда
қалыптасады. Несиелiк тәуекел, пайыздық жөне өтiмдiлiктiң ... ... ... — бұл ... ... ... ... немесе
ақшалай қаражаттарды жоғалту қаупi. Банктердiң iс-әрекеттерiнде ... ... ... төмендегi кестеде келтiрiлген.
11 кесте - Тәуекелдердi факторларға байланысты жiктеу.
|Сыртқы (жалпылама) |Iшкi ... ... ... ... бойынша |
|Елдiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... тәуекел - кiрiстердiң төмендеуi жағдайында, пайданың болмауы
немесе әр-түрлi себептердiн нәтижесiнде ... орын ... ... ... ... өзектi проблема — қазiргi жағдайда
депозиттiк тәуекелдегi және ... ... ... басқару
проблемасы. Коммерциялық қүрылымдардың қаржылық ... ... ... ... бойынша ресуртардың қайтарылмауының нәтижесiнде
туындауы, банктiк ... ... ... үлкен жүмыстарды қажет
eтeдi.
Коммерциялық банктердiң барлық операциялары тәуекелдермен байланысты.
Тәуекел нәтижесiнде шығынға үшырамау үшiн ... ... ... банктiң активтiк-пассивтiк операцияларын дүрыс басқару қажет. Әрине
сақтандыру қызметтерiн пайдалану белгiлi бiр ... ... ... ... ол ... орны ... орын алуы ... қайта толып
отырады. Қазiргi уакытта коммерциялық ... жеке ... ... ... үшырауы жағдайында сақтандыру
қорыменен кайтарылып берiлуде. Бiақ, жеке түлғаның салымдары ... онда әлi де ... ... ... ... Осы ... сақтандыру жүйесiне қатысушы субектiлерiң әрбiрiнiң тәуекелге
байланысты қаражат жоғалтуы дәрежесiн ескере отырып ... ... ... ... (3 ... сурет - Жеке тұлғалардың депозиттерiн сақтандыру бойынша ... ... ... бойынша тәуекелдi сақтандырудың
әдiстерi. Олар: мiндеттi ... ... ... ... ... ... сақтандыру және аралас
сақтандыру (жоғарыда аталған екi ... ... ... ... ретроспективтiк талдау ақша ағымдарының қозғалысын ескере
отырып жүргiзiледi (банктiң төлем балансын немесе корр-шотын ... та ақша ... ... талдау бойынша жүмыстың неriзгi
мақсаты — тек алдыңғы кезеңдегi мәлiметтердi талдауға ғана емес, ... ... ... ... ... болжау және банктiң болапrактағы осыған сәйкес ... ... ... ... ... және басқарудың
жекелеген әдiстерiн тереңiрек қарастыруға болады:
1. Ресурстарды тартудың қурылымдық талдамасы. ... ... ... бөлiктерiн тартылған қаражаттар қүрайды, ал меншiктi
қаражатгар бiршама аз бөлiкте. ... ... ... ... ... бар, ол ең ... ... қүрылғаннан бастап
қызмет етш келе жатқан мерзiмiне, мерзiмдерiнiң эр түрлiлiғiне, ... ... эр ... мөлшерлiлiгiне, қызмет ... саны мен ... және т.б. ... ... банктердiң ресурстарыньщ қүрылымы олардың
мамандану дәрежесiне байланысты ... ... ... ... ... ... ... нарықтық жағдайына
тәуелдi.
Қазiргi ... ... ... атап көрсеткенiмiздей,
депозиттердiң өте эр ... ... ... ... ... ... қүрылымын таддауды клиештердiң топтары ... ... ... жүргiзуге болады, ол қаражаттардың баньже
экономиканың қандай секторынан және ... ... ... ... ... Салыстырмалы талдауды мақсатты түрде кестелiк макеттердi
пайд алану арқылы жүргiзуге болады, ... осы әдiс ... ... ... қүрылымы мәлiметтерiмен салыстыруға ... Бүл ... ... есеп үшiн де ... сонымен бiрге аналитикалық
есеп үшiн де қажет.
Тартылған қаражаттардың қүрылымын сандық талдау банктiң ... ... ... ... үлес ... ... жалпы тартылFан
қаражаттарындағы бiрнегяе топтың үлесiн анықтау арқылы жүзеге асырылады.
Осы тектес талдаулар аталған банктiң ... ... ... экономикалық келiсiм- шарттың рөлiн анықтауға мүмкiндiк бередi. ... ... ... қүрылымын аналитикалық есептiң мәлiметтерi
арқылы талдауга болады. Бүл материалдар тартылған қаражаттардың динамикасын
тартылу мерзiмiне ... ... ... бередi. Тартылған
қаражаттардың қүрылымын тек қана мерзiмiне байланысты ғана емес, сонымен
бiрге ... ... ... да ... ... ... талдау
әдiсiн пайдалана отырып, осындай операциялардың ... ... оның банк ... әсерiн анықтауға болады. Бiрақ та қазiргi
экономикалық әдебиеттерде отандық авторлар ... ... ... ... ... ... ал осы ... банк үшiн өте тиiмдi болар едi.
Активтердiң өтiмдiлiғi түрғысын және пассивтердiң талап етiлу түрғысын
банктiң деңгейiнде бөлiмшелерi, ... және ... ... ... ... ... көзқарас депозиттiк саясаттың негiзгi бағыттарын
анықтауға және депозиттiк портфеддiң сапасын көрсетуге мүмкiндiк ... ... осы ... ... түрде қайта қүру жүмыстарын, яғни
"балансты", "тазалау" жүмыстарын бастауға болады, ал баланспен ... ... үшiн ... және ... баптарын қайтадан топтау керек,
ол баптардың сәйкестiгi үшiн қосымша кестелер жасау қажет. Осында айта
кететiн бiр ... ... ... ... отырып балансты "тазалау"
әдiстерiн жасау үшiн жалпы қағидаларды үстанады дегенмен, ... ... ... әдiстемесi өзiндiк ерекшелiкке ие болады.
Осыдан шығатын қорытынды, тiптi ... ... ... да, ... банк оны өз ... ... ... Алынған
мәлiметтердi өңдеуден өткiзген соң баланс пен ... ... ... және банктiң жүмысын жетiлдiру үшiн үсыныстар
көрсетiледi. Анығырақ айтар ... ... ... ... ... ... ... есептелген қүнын есептеп, ... ... (iрi ... депозиттер, басқа да жоғары тәуекелдi
депозиттер, төменгi кiрiстiлер және басқалары) банк ... ... ... ... жасауды қолға алады. Банк өзiнiң ... ... ... есепке ала отырып, тартылған каражаттарды
тиiмдi орналастыруды басты мақсат етiп қойады. Өйткенi қаражаттарды ...... өз ... бойынша өтiмдiлiгiн айқындайтын
негiзгi фактор.
Ол меншiктi қаражаттар мен олардың ... ... ... ... ... - ... ... қоры, бағалы қағаздар
нарығындағы орналастырылған акциялар есебiнен қүралған, ... ... ... ... 100% ... болуы - барлык аталған несиелiк
салымдар тартылған қаражаттар есебiнен жүргiзiлетiнiн көрсетедi. 100%-тeн
жоғары көрсеткiш ... ... ... ... өсу ... ... түсiндiредi және нетто тартылған қаражаттар көлемiнiң ... ... ... ... ғана ... ... ... бiрге
оның басқа да активтiк операция көзi болғандығын дәлелдейдi.
2. ... ... ... етiлу деңгейлерi бойынша талдау.
Талап етiлу деңгейiне байланысты тартылған қаражаттар талдау үшiн келесiдей
топшаларға ... ... ... ... ... ... бюджеттiң
қаржылары және бюджеттiк үйымдардың ... ... ... ... ... және жеке ... шоттары);
• мерзiмдiк депозиттер;
• банкке бағалы қағаздарды сатқаннан ... ... ... баска банктердiң кредиттерi.
Ағымдағы шоттарға тартылған қаражаттар көлемiнiң өзгеруi бiр жағынан
мерзiмдi ... ... ... ... ... қарастырғандағы банк
өтiмдiлiғiн оқып-үйрену негiзiн қалайды. ... ... ... банк ... ... ... бiрақ балансының
өтiмдiлiгiн жоғарылатады. Ағымдардағы шоттардағы және ... ... ... өсуi ... керi ... орын ... шоттардағы және мерзiмдiк шоттардағы қалдықтар үлесiнiң
артуы, мәселен, жеке түлғалардың, ресурстардың арзандығын анықтайды, ... ... ... ... келедi. Бiрақ та бәсеке жағдайында банктер мерзiмдi
шоттармен, егер де шот iрi клиенттердiкi болса онда ... ... ... ... ... ал ... ... ең төменғi деңғейдi. Осындай жағдайда клиенттерден тартылған
ресурстар үлесiнiң өсуi толығымен ... ... ... ... өте iрi ... ... ... бiз жағымды жағдай деп айта алмаймыз, себебi тартылған ... ... ... ... ... ал ... ... ешқашан диверсификациялауға жол бермейдi.
Бұдан шығар қорытынды: банк балансының ... ... үлес ... ... ... ... оның жағдайы түрақты және кiрiстiлiri
жоғары, себебi банк ... осы ... ең ... ... ... бiрғе айта кету керек, талап етуғе дейiнғi депозиттер -бүл ең
арзан ғана емес, сонымен бiрге ... ... ... ... ... да
олардың тартылған қаражаттардағы үлесшщ жоғары болуы банктiн өтiмдiлiгiн
нашарлатады.
Әлемдiк тәжiрибеде тартылған қаражаттарда осы ... ... ... ... ... ... ... басқадай да көзқарастар бар.
Мәселен, Германияда (мерзiмдi шоттар) 60%-кe деиiн руқсат етiледi, ал 10% ... ... ... ... оны ... қажеттiлiгiне пайдалануга
болады.
Осы жоғарыда айтылғандармен қоса қазiргi банктiк ... ... мен банк ... ... және ... ... ... пайдалануды тиiмдi деп санаймыз. Сонымен бiрге осындай
талдау өте қажет деп ... ... ол ... ... ашып
көрсетедi, содан соң банк осы ... ... ... шығындарды да
көрсетедi. Сонымен бiрге, банк ... ... ... ... ... оның ... ... да көрсетедi, яғни, осы ресурстар қалай
пайдаланылатынын көрсететiн бағыттарын айқындайды.
З.Мерзiмi бойынша депозиттер ... ... ... ... ... ... ... топтары бойынша топтамасы
меншiк қүқығы ... өте бiр ... ... табыла бермейдi. Одан гөрi
қазiргi жағдайда аналитикалық болып клиенттер шоттарындағы қаражаттардың
мерзiмдерi ... ... ... ... ол ... ... ... активтерi мен пассивтерiнiң ара-қатынасын ... ... ал ол ... ... мен ... үшiн өте керек:
• талап етуге дейiнгi шоттардағы қаражаттар;
• 1 айға дейiнгi депозиттiк шоттардағы қаражаттар;
• 1 айдан 3 айға ... ... ... 3 ... 6 айға ... шоттардағы қаражаттар;
• 6 айдан 1 жылға дейiнгi шоттардағы қаражаттар;
• 1 жылдан жоғары депозиттiк шоттардағы қаражаттар.
Осындай топтастыру клиенттердiң ... ... ... бағалауға жағдай туғызады және соған сәйкес банк
балансының ... ... және ... ... ... ... мерзiмiнiң өтуiмен ... ... ... ... жөн. ... еғер банктер 1 жылдық
мерзiммен депозит болатын болса және оның қайтарылуына 3 аи мерзiм ... бүл ... ... 6 ... 1 жылға дейiнғi шотта есептелiнiп,
кейiннен 3 айдан 6 айлық шотта ... - бүл ... ... онда ... ... ... сатып алынады (себебi олар арзан болады) және үзақ мерзiмғе қымбат
бағамен ... ... ... ... өте келе ... банктер
тәжiрибесiнде, әсiресе пайыз деңгейiнiң төмендеу тенденциясы орын ... Осы ... банк ... ... қаражаттарды тарта отырып,
осылайша үзақ мерзiмдiк активтердi каржыландырады. Трансформациялау бойынша
жүргiзiлген операциялардың тәуекелi ... ең ... ... ... ... иеленедi. Банк әр уақытта
ұзақ ... ... ... ету үшiн қаржы тартып отырады. Егер де
нарықта қажеттi сома болмай қалса немесе банк займ ала ... онда ... ... қайтара алмайды да, уақытша төлем қабiлеттiлiгiнен айырылады
және әрi ... ... ... өте ... ... ... алу мүмкiн
болмаса немесе қарызды тез қайтаруға тура ... онда банк ... ... ... өтiмдiлiгiн жоғалтады. Тағы басқа тәуекел трансформациялауды
жүргiзгенде туындайды - бүл пайыздық тәуекел. Егер банк үзақ ... ... ... бойынша қайтаратын болса, ал қаржыны ... ... ... ... ... және кенеттен пайыздық
мөлшер көтерiлген жағдайда қысқа мерзiмдiк қарыз алу пайызы үзак мерзiмдiк
ссудадан артып ... ... ... ... ... ... ... банктiң активтерi мен пассивтерiнiң сәйкессiздiгi нәтижесiнде
туындайды. Сәйкессiздiк неғүрлым ... ... ... ... соғүрлым
жоғары. Сандық сипатта сәйкессiздiктi корсету үшiн трансформациялық
коэффициент қолданылады, ол келесi ... ... ... R - ... ... ... - ... мерзiмдi ссудалар.
К - Трансформациялау коэффициенті.
Мерзiмдерi бойынша ресурстарды ... банк ... ... ... да ресурстарды трансформациялауды сақтандыру
мен қысқа мерзiмдiк ресурстардың бiр ... ... ... ... ... ... ... басым көпшiлiгiнiң
Трансформациялау тәуекелiнiң жоғары екендiгiн көремiз, яғни қысқа мерзiмдi
активтердiң ... ... ... пассивтердi тарту жолымен
қаржыландырылады, оның өзi өтiмдiлiк тәуекелiн тудыруы мүмкiн.
Осындай ... ... ... ... үшiн активтерi
мен пассивтерiнiң оптимальды қүрылымын үстап түру керек, ... өте ... өте үзақ ... ... болуына жол берiлмеуi керек.
Сонымен бiрге банкаралық несиелердiң және депозиттердiң нарығында
қайта қаржыландыруға байланысты мәселелер туындамас үшiн ... ... ... ... ... ... дәрежесiн бағалау.
Коммерциялық банктiң несиелiк саясатын дайындаудағы негiзгi; нүкте
болып табылатын ... ... ... ... ... беру ... ... өзгерiсi эсер етпейтiн қаражаттар ретiндегi
депозиттердiң түрақты бөлiгiн анықтауымыз ... ... ... ... ... және ... ... дейiнгi депозиттердiң бiршама
бөлiгiн қамтиды.
Банкирлер әрқашан несиелеу мақсатына қолдана алатын депозиттiң осы
бөлiгiн анықтаумен эр ... ... ... ... ... ... түрақты екенiн көрсетедi.
Олардың бiрi - салынған салымның орташа сақталу мерзiмi. Ол мына
формуламен ... С - ... ... сақтау мерзiмi.
О - салымдардың орташа қалдығы.
В - салымдарды беру бойынша ... - ... ... ... ... түрақтылығын көрсететiн келесi көрсеткiш
- салымдар ретiнде қабылданған қаражаттардың түрақтап қалу
деңгейi:
мүндағы:
Ок - салымдар бойынша жыл соңындағы ... ... - ... ... жыл ... ... ... - салымдар бойынша шоттарға қабылданған түсiмдер.
БҰл коэфициенттер банкирлерге белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... бередi,
алынған таддау негiзiнде депозиттiк портфельдiң сапасын
қорытындылауға болады және оның болашақта оптимизациялауға
байланысты бағыттарын анықтайды.
3.3 ... ... ... ... және оның ... жолдары.
Депозиттiк саясат зерттеу жүмысында салымшылар мен баска ... ... ... ... ... ... мен ... қарастырылып отыр және қаражат көздерiнiң ең тиiмдi ... ... ... ... тәсiлдеме банк ресуртарының тиiмдi,
оңтайлы комбинациясын анықтауды болжайды. ... ... ... — бұл ... көп ... ... оның ... негiзi
бiздiң ойымызша елдiң экономикалық қызығушылығын түтасымен коммерциялық
банк экономиканың ... ... ... ... және ... ... ынталары әрқашан бiр-бiрiне сай келмейтiндiгi айқын.
Сондықтан ... ... ... ең алдымен, олардың мүдделерiнiң
келiсуiн ... ... ... депозиттiк саясат коммерциялық банктiң
несиелiк ... бiр ... ... ... ... үшiн тиiмдiлiктiң,
оңтайлылықтың жалпы талабына багынады - бүл өтiмдiлiк, табыстылық және
тәуекелдiң оңтайлы ара ... ... ... ... - ... ... мен
пассивтерiнiң үйлесiмдiлiгi мен тиiмдiлiгiн қолдау үшiн жеке және заңды
түлғалардың ақшалай қаражаттарын ... ... ... болып табылады.
Банктiң депозиттiк саясаттының негiзгi мiндеттерi: халықтың ... ... ... үзақ ... ... дамыту және
осының негiзiнде қаражаттардың түрақты көздерiн қалыптастыру:
• талап еткенге дейiнгi ... ... ... ... ... ... ... бойынша көбейту;
• клиенттерге көрсетiлетiн депозиттiк және онымен байланысты
банктiк ... ... ... ... және каржылық емес ... ... ... депозиттiк саясаты олардың тарифтiк, мүдделiк саясаттарымен
өзара байланысты болады және келесi мәселелердi шешуге бағытталады:
• барынша аз ... ... ... жеке және ... бос ... ... ... ақшалай қаражаттарды шоғырландыру үшiн депозиттердiң жаңа
түрлерiн дайындау және енгiзу
• инвестицияны қаржыландыру мен ... үшiн ... ... ... ... ... көрсету бойынша банктiң шығындарын
азайту және т.б.
Депозиттiк саясаттың қағидалары:
• ақшалай қаражаттарды депозиттерге орналастырудың ерiктiлiгi
және ... ... ... бойынша кайтарымдылығы;
• нарықтық конъюнктура түрғысынан қарағанда депозиттiк
өнiмдердiң бәсекеге қабiлеттiлiгi;
• жинақтарды жинақтау үшiн депозиттердiң ... ... ... және ... бақылау жасау.
Депозиттiк саясат депозиттер бойынша сыйакы ставкаларын,
жинақтарды тарту ... ... ... ... ... ... аясын кеңейтудi, клиенттерrе
қызмет көрсету технологиялық үрдiсiн өзгертудi икемдi реттеу
жолымен жүзеге асырылады.
Банктiң ... ... ... және диверсификациясы
өтiмдiлiктi ойдағыдай басқаруға қажеттi шарт болып табылады. ... және ... ... қажеттiлiктёрiнщ қабiлетсiздiгi тиiмдi
келiсiм-шарттардың тез ... ... оның ... позициясының
әлсiздiгiне және ақырында, нарықтық қатынастың өмiршең қабiлеттi ... ... ... ... Банк ... мақсаты (басқа да
экономикалық қызметтер ...... ... ... ... ... алу. ... айтқанда, бүл
анықтама - тәуекелдiң табысқа немесе ... ... ... пен ... ... ... ... табысқа қатынасы
үшiн минимумға жету немесе эквиваленттi болу табыстың тәуекелге қатынасы
үшiн максимумға жету ... ... ... пен ... ... ... үштастырылуы мынадай екi шартты орындайды: бүдан басқа ... пен ... ... басқа ешбiр комбинациясы ... көп ... ... аз ... ... ... пен тәуекелдiң бүдан басқа ешбiр комбинациясы берiлген аз
тәуекелдiлiкпен немесе ... ... ... ... етiле
алмайды
Мүндай комбинация тәуекеднiң бiр түрiн гана қабылдағанда және табыс
көздерiнiң баламасыздығын елемеушiлiк тек ... ғана ... ... Көп ... ... және ... табыс көздерiн қолдану
кезiнде мүндай оптимумдар бiрнешеу болуы мүмкiн, ол тәжiрибеде ереже болып
табылады. ... ... ... пен ... ара ... ... ... бойынша өткiзiледi, тәжiрибеде жүзеге асыру
жолында тiзбектiлiк итерацияда негiзгi бағыттарды байқай отырып ... ... ... ... жагдайында.
Дегенмен, саналы тәуекелдi қабылдаудан басқа, оны минимизациялауда
банк өзiнiң ... ... ... ... ... өзiне анықталған
табысты қамтамасыз етуде iске асыру керек. ... ... ... ... ... ... айтамыз. Онда ... ... ... ... ... оның ... қызметтiң
айрықша жағдайымен сипатталады.
Болашақтағы сүраныстың анықталмаган жағдайында өтiмдiлiктiң қалыпты
мөлшерiн анықтау қиын. ... ... ... жағдайын нақты
бағалау үглiн анықталған кезеңде қолма-қол ... ... және ... ... ... ... өтiмдi активтердiң нақты
болжамдары қажет.
Несиелiк саясатты әзiрлеу кезiнде:
l. базистiк кезең ... ... ... ... эр ... ... өзгерiстерiне сүйенуi мүмкiн. 2.Бaнктiң
өтiмдiлiк ресуртарының қажеттiлiгiн есептегенде. Коммерциялық ... ... ... ... ... ... үш
негiзгi фактор эсер етедi:
а) салым сомасының азаюына ... ... ... қаражаттарды
сатып алу немесе жоғалту;
ә) инвестиция және ссуда ... ... мен ... ... ... ... жылыстауы;
б) салым сомасының қысқаруынан немесе өсуiнен мiндеттi резервтiк
мөлшерiнiң төмендеуi немесе өсуi.
Коммерциялық банктердiң ... ... ... ... талдауға сүйенедi, сондай-ақ банктiң ресурстарының оңтайлы
комбинациясының критерийлерiн, негiзгi талаптарын жасауға ... ... ... көзқарасымыз бойынша, жеке, тандаулы банктiң ... ... ... көрiнедi және барлық банктер үшiн ... ... ... ... депозиттiк саясатыныц жалпы оңтайлы критерийлерi
мыналар:
банктiң қаржылық түрақтылығы, оның сенiмдiлiгi, түрақтылықты
үстап түру үшiн қажеттi банктiң ... ... және ... ... өзара қатынасы. Жекелей алғанда, активтер мен
пассивтердiң келiсуi қажет (сомасы, мерзiмi, өтiмдiлiгi, ... ... ... ... яғни банктiң депозиттiк
саясатты жүргiзгенде депозиттер портфелiнiң оңтайлылыFЫН банкке
деген ... ... және жеке ... ... ... ең ... қарауының, өтiмдiлiктiң және
табыстылықтың, тәуекелдiң дәрежесiн анықтайтын критерийлердiң
негiзiнде жiктелуiнiң (несиелiк ... ... ... түрiнiң
айналымы мен мерзiмi, талап ету дәрежесiне, проценттiк ставка
деңгейi және т.б.) қалыптасуына ... ... бөлу ... банк ресурсының төуекелдiгiн минимизациялау мақсатында
диверсификациялау;
• депозиттiк портфельдi сегменттеу (клиент, өнiм және ... эр ... ... ... ... ... ... депозитiндегiлер, байлар, кедейлер үшiн эр түрлi өнiмдi
жинақтау);
• банктiң өнiмi және қызмет көрсетуi басқа бәсекелес банктiң
өнiмiнен өзгешеленуi керек ... ... ... және ... ... ... жағдайында банктiң депозиттiк портфелiндегi
түрақты ресурстарының үлесi жоғарылағанда түрақты және ... ... ... ... етуде ресурстардың
тиiмдi комбинациясының қажеттiгi сонымен қатар депозиттiк
операциялар бойынша да;
... ... мен ... ... ... процесiнде өмiршеңдiк кезенде ... ... ... ... ... эр ... жеке-
жеке анықталады (банктiң мөлшерiне, оның персоналдарының квалификациясына,
олардың орындаған операциялары және қызмет көрсетулерiнiң өзiндiк қүны және
т.б.). Мысалы, ... ... ... жүргiзуде (халыклың түрмысы
төмен жiктерi үшiн; VІР-юІиенттер үшiн; ... ... ... ... ... ... өзiнiң операцияларын дамыта ... ... ... ... анықталған түрлерiне арналған нарықтық
стратегияны банк тандайды, оның оңтайлы көрiнiсi бiршама дәрежеде ... ... ... көрсету нарығын маркетинrтiк зерттеу нөтижесi
жоғарыда айтылғандай, сонымен қатар ... банк ... ... қорытьшдыға әкеледi, банк қызметiнiң түбегейлi бағыты депозитке
қаражаттарды тарту, бүл — ... ... ... ... жағдайды
неғiздеу үшiн депозиттер нарығының қазiргi жағдайын және жекелей алғанда,
Қазақстандағы банктердiң салымдар жүйесiн зерттеу өте қажет.
Халықтың ... ... ... қазiргi кездегi Ресей жинақтау
жүйесiнiң үш негiзгi элементтен қалыптасқанын көрсетедi: банк шотында салым
түрiндегi жинақ ... ... ... ... және ... қағаздар
түрiнде. Ең маңызды ролдi банк шотындағы салым турiндегi жинақ ақша ... де ... ... ... ... ... ... басымды.
Салымдар бойынша операциялар несиелiк айналымның және халықтъщ ... ... ... ... ... ... қарамастан,
осы уақытқа дейiн "депозит" жинақ iсiнiн теориясы мен тәжiрибесiнде ... ... ... ... ... ... депозиттер - банк кiтабындағы келiсiм және шарт
бойынша банкте салым түрiндегi клиенттердiң ақшалай ... ... ... ... бар ... ... ... ретiнде қарастырылады.
Сондықтан, Қазақстан банктерiнiң тәжiрибесiнде халық депозитiне салымдар
мен бағалы қағаздарды жатқызуға болады, және банктерге ... ... ... қызмет көрсетедi. Депозиттердi эр түрлi белгiлерi
бойынша ... ... ... ... қағаздарды жiктеу ... ... ... дәрежеде өңделген, ал салымдардың
жiктелуi - пiкiрталас тудырып отырған мәселе.
Депозиттiк операцияларды жүргiзғен кезде, эр банк ... ... ... ... Оның ережелерi:
• депозиттiк операциялар банктiк пайданы алуға немесе болашақта
пайда алу үшiн жағдай ... эсер ... ... ... ... ... ... субъектiлерiнiң
әр түрлiлiгiн және эр формадағы депозиттердiң сәйкестiгiн
қамтамасыз ету керек;
... ... ... ... ... ... мен ... және несие салымдарының сомалары мен
мерзiмдерi бойынша қарыздарды беру операциялары және депозиттiк
операциялар арасындағы ... ... мен ... ... ету ... ... операцияларды үйымдастыру процесiнде банк балансының
өтiмдiлiғiн сақтауды ең жоғары дәрежеде қамтамасыз
ететiн мерзiмдi депозиттерге ерекше көңiл бөлiнедi.
... ... ... ... банк ... бес ... операцияларды тартылмаған) қаражаттардың
резервтерi минималды болдыруына тырысу керек.
Банктiң қызметтерiн дамытуы және клиенттерге қызмет етуге,
мәдениетi мен сапсын арттыруы ... ... ... ... ... әсер ... ... маңызды тетiгi — банктiң салымшыларына тартылатын
ресурстар үшiн төлейтiн проценті. Депозиттер бойынша ... ... ... ... ... ... ... түрде оларды сыртқы (олар
объективтi және банктiң қызметiнен және оның контактiлiк ... ... және iшкi ... ... iшкi ... және ... ... қалыптасады) деп бөледi. Сыртқыларға:
• елдiң орталық банк анықтайтын проценттiң есептiк ставкасы;
• қорлану нормасы;
• ақпараттың деңгейi;
... ... ... ... пен ... ... әлемдiк қаржы нарықтарындағы проценттiк ставкалардың
деңгейi.
Iшкiлерге:
• операцияның мазмүны, яғни депозиттiң түрi, мерзiмi, сомасы
және т.е.с;
• клиенттiң сипаттамасы;
• берiлген банкте ... баға ... ... ... экономикалық мазмүны бойынша эр түрлi болса, ... ... эр ... ... ставкалар орнатылады. Банктiң депозиттiң
әр түрi бойынша операцияларынан кiрiстер мен шығыстары әр түрлi
болады. ... ... ... ... ... ... депозиттер - бүл чектiк депозиттер, соның iшiнде ... ... ... ... ... мен ... ... шығындардың ең үлкен ... ... ... ... ... бойынша салымшылар шамалас пайыздық табыс ... бүл ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк
бередi.
Коммерциялық фирмалар үшiн ашылатын ... ... ... ... ... ... шоттар сияқты банктер үшiн онша қымбат емес.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... чектiк шоттарды жүргiзумен байланысты
шығындарының жартысынан аз ... ... Жеке ... ... ... ... шоттың орташа мөлшерiнiң 1/3 бөлiгiнен аспайды,
сондықтан банк өзi ... ... ең көп ... ... ... депозиттер (әсiресе ақшалай нарықтық шоттар) жөне ... ранг ... ... ... ... ... депозиттерден кейiн
жүредi, себебi банк үшiн ең арзан емес болады. Жинақ салымдары банк үшiн ... ... ... ... ал көп ... ... ... айлық көшiрмесiнiң жоқтығына байланысты салыстырмалы түрде арзан
болады. ... ... ... бар ... ... ... ... мен салуға байланысты операциялардың үлкен саны жүргiзiледi, көптеген
салымшылар оларды чектiк шоттар ... ... ... ... ... депозиттерiнiң ағымдылығын болдырмау үшiн шоттардан қаражаттарды
алуға шектеулер қояды және қызметтерi үшiн төлем мөлшерiн орнатады.
Жалпы, ... ... ... ... және ақшалай
нарықтық шоттардың қаражаттарды салу және алуды жүргiзу ... ... ... ... ... ... ... мен ақшалай
нарықтағы шоттардың көбiсi бойынша ең жоғары проценттiк ставкалар жинақ
салымдарымен салыстырFанда ... ... ... ... емес
банктердiң iрi банктерге қарағанда жинақ депозиттер және ақшалай ... ... ету ... ... ... жиi болады, бiрақ олардың
басқа банктерге қарағанда мерзiмдi депозиттер ... ... ... ... ... да iрi ... ... орташа мөлшерiнiң
көптiгiне байланысты чектiк және ... ... ... ең жоғары
мөлшерде табыс алады.
Депозиттердi үстау бойынша қызметтердiң бағаларына қатысты мәселелердi
шешкенде банктiң басқармасы ескi дилеммаға тап болады банктер ... ... мен ... үшiн жеткiлiктi мөлшерде жоғары проценттiк
табыстарды қамтамасыз ету керек, бiрақ ... ... ... ... ... ... тыс ... проценттiк
ставкалардан жаптару керек. Депозиттер үшiн ... ... ... ... ... күрделендiредi, себебi бәсеке депозиттер ... ... ... ... және бiр ... ... қаражатrар
айналымынан күтiлетiн пайдаларды төмендетедi.
Қазакстан Республикасының коммерциялық банктерi қызметi тәжiрибесiнде
депозиттер бойынша сыйақы (мүдде) пайыздық ставкасын ... ... ... ... пайыздық саясатына сай жүзеге
асырылады.
Клиенттердiц депозиттерi бойынша сыйақы пайыздық ставкасының ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының конъюнктурасын;
• депозиттер нарығындағы пайыздық ставкалар деңгейiн;
• банкаралық ресурстардың қүнын;
• мемлекеттiк бағалы қағаздардың табыстылық деңгейiн;
... ... ... ... ставкасы мөлшерiн;
• депозиттердiң қүрылымын;
• халықтың табысының өсу қарқынын.
Сонымен, банк басқармасының аддында депозит ... ... ... ... ... мен баға ... әдiсiн таңдауда күрделi проблема
туады. Баға белғiлеу бүл маркетингтiк қызметтiң қүрамдас ... ... ... ... бар ... ... анықтаудың эр түрлi
әдiстерiн қолдана алады. Олардың неғiзғiлерi мыналар:
Шыгындарды анықтауеа негiзделген әдiстер:
"Шыгындар+пайда" әдiсi. "Ш+п" әдiсi ... баға ... ... ... эр ... күнының есептелуiн қажет етедi. Мүны ... ... Кең ... ... ... ... — банктiң
шығындарын ... ... ... ... калькуляциялау болып
табылады. Банкке мына келесi мәселелердi шешуi қажет:
а) банктiң қаражаттарының эр ... көзi ... ... ... ... ... ... эр ставкасын эр көзiнен түсетiн банктiң
қаражаттарының салыстырмалы шамасына көбейту;
с) банктiң ... ... ... ... ... ... ... Іпамаларды қосу;
Депозиттерге пайыздық ставкаларды шектi шыгындар бойынша белгiлеу.
Көптеген қаржы сарапшылары пайыздық ставкаларды ... ... ... ... ортаға салады. Бүл депозиттердiң бағасын
анықтау үшiн орташа салмақтанған ... ... ... ... шығындарды
анықтау, яғни қаражаттарды тартумен байланысты қосымша шығындарды қолдану
жөн деп түсiнедi. Себебi, ... ... жиi ... орташа
шығындардың сомасын депозиттерғе баға белғiлеу үшiн ... және ... ... ... еғер ... ... ... жаңа ақшалай
қаражаттарды тартудың қосымша (шектi) ... ... ... ... бойынша орташа шығындардан төмендеуi мүмкiн.
Орташа шығындармен салыстырғанда пайдасыз болып көрiнетiн кейбiр
несиелер мен инвестициялар бүғiнғi күнi жаңа ... мен ... үшiн ... ... қажеттi проценттердi төлеуғе кететiн ең темен шектi
шығындардың бағалағанда ең пайдалы болып көрiнедi. Және ... ... ... өссе, бүғiн жаңа ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... едәуiр асып кетуi мүмкiн. Егер басқарма ... ... ... неғiзiнде есептесе, олар бүғiнғi күнi нарықтағы
жаңа қаражаттарды алудың ең жоғары ... ... ... ... ... қалуы мүмкiн. Депозиттерғе белғiленетiн
пайыздық ставкаларға қатысты сүраққа жауап беру үшiн ... ең ... ... ... ... қажет: депозиттiк ставкалардың бiр деңғейiнен
екiншiсiне өту барысындағы шығындарын және банк алған ... ... ... ретiндеғi шектi шығындардың нормасын. Еғер бiзғе шектi
шығындардың нормасы белғiлi ... бiз оңда ... жаңа ... ... ... ... кiрiстерiмен салыстыра
аламыз.
Шектi шығындар өдiсi ... баға ... ... ... ... ... ставкалар хуралы ғана емес, депозиттердiң
өсуiнiң қосымша ... ... ... мен жиынтық пайданың төмендеуiне
әкелгенrе дейiн банк өз депозиттерiнiң базасын қай мерзiмге дейiн ұлғайта
алатыны туралы бағалы ақпараттарды ... ... ... ... ... темен шектi шығындары бар қаражаттардың жаңа көздерiн ... ... ... ... ... жаңа ... мен инвестицияларды жүзеге
асыруы қажет немесе соны да, басқасын да жасауы керек.
Нарыққа өтудi қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... пайдасы мен шығынының шамаларын есепке алмауға мүмкiндiк беретiн
баға белғiлеу әдiсiнiң ... — бүл ... ... қамтамасыз ету үшiн
депозиттер бойынша пайыздарды белғiлеу. ... ... ... ... ... ... тартлу үшiн комиссиондық алымдардың ... ... және ... ... ... ... Басқарма мүнда
салымдардың үлкен көлем және банктiк несиелердiң ең көп ... ... ... толтыратынына сенедi. Нарықка өту әдiсi бойынша баға
белғiлеуi - банктiк нарықтың олардың көп бөлiғiн жаулап ... үмiт ... тез өсуi ... ... ... болып табылады.
Жеке салымшылар үшiн тарифтiк ставкалардың дифференциациясы. ... ... ... ... ... тарифтiк ставкаларын кең
түрде қолдануға әкелдi. ... ... осы ... шарттарға
байланысты баға белгiлеу деп атайды, себебi банктер томен төлем ... ... ... ... шкаласын, олардың шоттарындағы
қалдықтары кейбiр минимальды деңғейден асып кеткен жағдайда орнатады, ... ... осы ... ... ... түссе клиенттер қызметтердi
жоғары ставка бойынша төлейдi. Сонымен, клиент қызметтердi өз ... ... ... ... ... ... қызметтерғе белғiленғен
тарифтердiң айырмасы төменде келтiрiлген факторларға ... ... Шот ... ... ... саны ... жазылған
чектердiң, жасалған салымдардың, ... ... ... немесе каражаттардың ... ... ... ... бiр ... ... ... орташа қалдығы (әдетте 1)
3. Салым жасалынатын мерзiм (күн, ... ... ... үшiн комиссионды алымдардың минималды мөлшерi немесе
чектер ... ... салу мен алу ... және ... орташа
қалдығын есепке алғандағы максимальды процентке табысы бар банктi және
салымды ... ... банк ... ... ... ... мен ... түрғысынан қарайды.
Iрi жоғары табыстары бар клиенттердi ... ... ... ... әсiресе iрi қалалардағы банктер, жоғары табысты
клиенттердi тартуға бағытталған баға ... ... кең ... ... ... ... яғни эконмистер, заңгерлер, кәсiпкерлер,
менеджерлер және ... ... бар ... үшiн ... жэне ... бағалармен таныстыру үшiн жақсы ... ... ... ... ... ... ретте
қалдықтардың шамалы мөлшерi мен операциялардың үлкен саны болса соларға
сүранысын төмендетуге ... ... ... ... ... солардан
жоғары бағалардың көмеғiмен ... ... ... ... ... ... ... стратеғиясы банктiң стратегиялық бағдарламасына
байланысты болады. Сол банктiң ... ... эр ... ... ... ... жүмыстарын жүргiзетiн жеке қызметкерғе
бекiтiледi.
Клиенттерге ... ... ... негiзi -депозиттерге
бағаларды белгiлеуi (баға белғiлеудiң көп ... ... ... факторлы әдiсi банктiң ең күштi клиенттердi беьdтуге және эр ... ... саны мен ... ... ... ... неғiзделедi. Банктiң 2 немесе одан көп ... ... ... ... шектеулi байланыста болатын клиенттермен салыстырғанда
қызметтердi төмен тарифтермен өтеу немесе төлемдердi ... ... ... Банктiк қызметтердiң үлкен санын сатып алған ... ... одан да ... ... ... теориялык түрғыда
клиенттердiң банкпен байланысты негiзiнде бағаларды ... ... ... ставкалар немесе бәсекелес қаржы фирмаларының басқа
банктiк қызметтерге төленетiн бағалардың деңгейiне ... ... ... ... ... ... ... эр қызметiне клиенттер портфелiн қалыптастыру үшiн қолдануға
болады. Депозиттер бағаларының өзгеруi несие мен ... ... ... ғана ... сонымен қатар банкiнiң пайдасын және
даму стратегиясын анықтайтын салымдардың қүрылымы мен клиенттердiң қүрамына
эсер етедi. Несиелер мен ... ... ... арасындағы
айырма неғүрлым аз болса, банктiң пайдасының депозиттерге ... ... ... ... ... ... ... ставканың дүрыс деңгейiн нақты анықтауға мүмкiндiк бередi, бiрақ
эр банк бөлек депозитке бағаның қалыптасуына эсер ете ... ... ... ... ... есепке алып отырып, өз саясатымен басқару керек.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы экономикасының қарқынды өсiп дамуы ... ... ... ... ... ... Өйткенi,
экономикадағы қаржы секторының дамуы негiзiнде ... ... ... қаражаттармен қамтамасыз ету мүмкiндiгiне ие боламыз.
Кәсiпкерлер және iрi ... ... ... өз ... ... ... қоя ... Оларда әр уақытта ақша қаражатына
деген қажеттiлiк туып отырады. Ол ... банк ... ... мүмкiндiгi бар. Өз кезегiнде банктер осы ... үшiн ... ... ие ... ... Ол ... немесе
капитал банктердiң пассивтiк операцияларды, ... ... ... ... ... нәтижесiнде калыптасады. Депозиттер банктердiң
жалпы қаратып алатын қаражаттарының 70-80%-н ... ... ... ... ... ... депозит арқылы тартылған ақша
қаражаттарын көруге ... Осы ... ... ... ... негiзiн немесе банктердiң депозиттiк ... ... ... ... ... Депозиттердiң несиелiк ресурстарды
қалыптастыру жағдайын теориялық және ... ... ... ... ... ... ... бар екендiгiн анықтап ... ... ... ... ұсыныстар мен қорытындылар берiлдi:
1) авторменен "депозит" және "несиелiк ... ... ... ұсынылды. "Депозит" және несиелiк ресурстардың" түсiнiгi
теориялық түрде терең зерттелiп, мазмұны мен мәнi ... ... ... орны ... ... ... жiктелу ерекшелiгiн
көрсететiн осы қазiргi заман жағдайын есепке ала ... ... ... ... ... ... авторларменен ұсынылған жiктеулерден
ерекшелiгi қазiргi уақыттағы депозиттердi сақтандыру және олардың құнының
қымбаттау ... ... ... ... Бұл мәселелер теориялық
және тәжiрибелiк зерттеу нәтижелерiнен алынып отыр.
2) Депозиттердiң несиелiк ресурстарға ... ... ... табысына депозиттiк қаражаттардың тигiзетiн әсерi блок-тәсiмдер
және есептеулер арқылы көрсетiлдi;
Депозиттердiң несиеге ... ... ... ... ... және ... банктер тарапынан реттеу
арқылы жақсы экономикалық тиiмдiлiкке ие болу ... Жеке ... ... ... бойынша тәуекел
дәрежесiн көрсететiн ... ... ... ... ... мәселесi депозиттiк
операциялардағы тәуекелдердiң ... ... ... алып келе ... ... ... қызметiн
тұрақтандыруға ықпал еттi.
коммерциялық банктердегi депозиттiк салымдардың ... ... ... ол жаңа депозит түрлерiн ашу болып
келедi. Осы мәселе ... ... ... ... ... ... түрiнiң жаңа жағдайы ұсынылып отыр. Мұндай
депозиттi ашу қажеттiлiгi және оның тартымды болуы бүгiнгi таңдағы
жоғары оқу ... ... ... ... ... ... байланысты.
3) Депозиттердi ... ... ... етуiн
жақсарту мақсатында ... ... ... ... (кепiлдендiру) қорының" Ережесi баптарына
өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу ұсынылды. Атап ... 29-шы және ... ... ... ... банк қызметi туралы " Заңға 6 айдан артық
мерзiмге несие беруге тиым ... ... ... ... сай келмей тұр.
Мұнда қор ... ... ... ... ұшыраған
жағдайда ұзақ ... ... ... ала ... ... ... депозиттiк саясатты дұрыс жүргiзуi банктiң қызметiнiң
және ұтымды болуына негiз болады. Сондықтан депозиттiк саясатты ... ... ... ... ... ... Осы ... мәселелермен бiрге депозиттердiң несиелiк
ресурстарға айналуындағы басқа да ... ... ... айта ... ... жеке ... ... қызмет көрсету процесiне маркетингтiк
iс-әрекет, клиенттiң қажеттiлiгiнен туындайтын банктiң депозиттiк
саясатын құра ... ... ... жекелей қызмет
жасау.
Сонымен ... ... ... ... ... ... бар екенiн ұмытпаған жөн.
Яғни,
салымдардың кең ... ... ... банк ... көп тарту
арқылы табыс деңгейiн қамтамасыз етедi.
• бiздiң елдегi банктiң халыққа ... ... ... жағдайын
ескере отырып, депозиттер ... ... ... ... ... ... қажет екенi байқалады.
• банк қызметтерiнiң кең гаммасы банк рейтiнгiне, жоғары беделiне
оң әсер етедi және банктiң табыстылық базасын кеңейте отырып,
клиенттердi көп ... ... ... банктерменен мерзiмдi ... ... ... шығарып салым иелерiне берудi қолға
алатын уақыт келiп отыр. Мұны ... ... ... ... мен ... агенттiгiмен бiрлесе отырып
ұйымдастыру қажет. Депозиттiк сертификаттар нарығының ... және ... ... ... да ... ... деген
қызығушылығын арттырып, өз кезегiнде бағалы қағаздар нарығының
дамуына негiз болар едi.
Осының бәрi бiзге банк салымдарының гаммасын кеңейтудiң ... ... бұл ... ... ұйымдастыру нәтижесiнде банктiң қаржылық
жағдайына оң әсер етедi және оның халықпен қатынасын жеңiлдетедi. ... ... ... ... жедел, оның iшiнде ... ... ... жүйелерiн қолданған дұрыс.
Шығыста таралған "Жаңа шоттар" мерзiмдi және ... ... ... ... және ... ... ... Клиенттер үшiн
талап еткенге дейiнгi салымдар төлемдiк қаражаттар күшi бар құжат көмегiмен
есеп айырысуды жүзеге асырады, ең ... - ... ... ... ... ... ... бередi.
Шетелдiк тәжiрибенi зерттеу, әсiресе кең ... алып ... ... ... есеп ... жөне ақша айналысын
ұйымдастыруда бiршама маңызды ... бар ... ... Осы ... ... ... ... тұтыну несиесi түрiнде бередi, қолма-қол ақша
арқылы көптеген жеке ... ... және есеп ... атқарып жүр.
Микроэкономикалық деңгейде де, "банк - клиент" деңгейiнде -бұл мәселе
банктiң халыққа ... ... жаңа ... құру жолы арқылы шешiлуi
қажет. Ол мынадай ... ... ... ақша ... ... ... төмендеуi; халықтың бос ақшалай
қаражаттарының интенсивтi және ... ... ... ... ... қаражаттарын пайдаланудан iшкi жүйелiк және халық
шаруашылық тиiмдiлiкке ... ... ... ... ... ... ... халыққа қызмет ететiн банктер шеңберiн ... ... ... ... халықтың кiрiстерi мен шығындарына тиiмдi және
оперативтi мемлекеттiк есебiн белгiлеу; ... ... ... ... ... жету үшiн ұйымдастырушылық және техникалық мәселелердi
шешудi қажет етедi. Iрi шетел банктерi жылдық пайданың 20%-i қызметтерiн
автоматтандыруға жұмсайды. Сол ... ... ... ... ... елiмiздің тұрғындарында соңғы жылдарға дейiн мұндай
қызметтер туралы көп ... ... ... ... есеп айырысуын дамыту мәселелерi актуалды
және мемлекет үшiн де, халық үшiн де және банк жүйесi мен ... ... де ... ... ... келедi. Халық үшiн қолма-қолсыз есеп
айырысудың дамуы ұзақ уақыт пайдалануға ... ... мен ... ... қолайлы және ақша қаражаттарымен есеп ... ... ... алып ... ... жүйе үшiн қолма-қолсыз есеп
айырысудың кеңеюi арқылы қосымша несие ресурстарын тарту және ... жаңа ... даму ... ... ... ... болады.
Халыққа тауар өткiзетiн және ақылы қызмет көрсететiн ұйымдар қолма-
қолсыз есеп айырысудың ... ... ... ... ... айналымын жылдамдатуға мүмкiндiктерi бар.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Вступление Президента ... ... ... Н. А. На ... ... Казахстана РЦБК, декабрь 1999-2000 гг.
2. "ҚР-ғы банктер және ... ... ... ҚР ... ... ... В.В. Как надежно и выгодно вкладывать деньги в коммерческие
банки. Москва. ИНФРА. М. 1996 г. 127 ... ... 3. С. К ... о ... ... депозита. //
Деньги и кредит- 2003 г. №4
5. Финансово- кредитный словарь, т. I,
6. Сейткасымов Г. С. ... ... ... ... ... каражат,
1999г.
7. Грязнова А. Г. Молчанов А. В., Лаврушин О. И., Панова Г. ... В. А., ... А. М. ... ... России. Книга
II. Москва: ТОО Инжиринго-консалтинговая компания. 2004 г. 322 стр.
8. Современный словарь иностранных слов. М: 1995 г. 167 ... ... ... т. I, 127 ... ... кредит, банки // Под ред. Саниева М. С.- Алматы, 2005 г.
11. Соколовский О. В. Финансы, деньги, кредит.- М: ... 2006 ... ... Г. Т. ... ... ... Каржы-каражат, 2004 г.
13. Банковское дело. // Под ред. Бабичевой Ю. А.- Москва: Экономика,
1994 ... ... ... // Под ред. ... В. И. Колесникова, проф. Л.
П. Кроливецкой, М: Финансы и статистика, 1996 г. 116 стр.
15. Сейткасымов Г. С. ... ... ... Алматы: Каржы- каражат,
1998г.
16. Лаврушин О. И. Банковское дело- М: ... и ... 1998 ... ... ... // Под ред. д.э.н., под ред. д.э.н, ... Е.Ф. ... ... ... и биржи, Изд. «ЮНИТИ», 1999 г.
17. Челекбай А.Д., Давлетова M.T., Игликова Г.А. ... ... ... ... ... ... ... Алматы, Экономика, 2000 г. 45 стр.
18. Банки и банковские операции. Под ред. ... Е. Ф. ... ... ... ... ... ... Под ред. В. А. Галанова, А. И. Басова. М: 2003
г.
20. Фондовый рынок. Н. И. ... и др. М: 2005 г.-211 ... ... ... ... ... туралы" ҚР заңы.
30.03.1995 ж.
22. Мадиярова Д. М., Марчевский В. С. Основы современного банковского
дела: Учебное ... ... ... ... 1997 г.
23. Банковское дело. Под ред, Лаврушина О. И. М: 1992 г. 72 ... ... Е.Б. ... ... банков и зарубежный опыт. М:
Финансы и ... 1993 ... ... Д. и др. пособия Эрнст Энд Янг. ... ... ... англ. М: 1995г.
26. Матук Жан. Финансовые системы Франции и других ... в 2 т.- ... г. ... ... ... - основа доверия казахстанцев ... ... ... ... 2000 ... Фонд гарантирования вкладов - гарант личной финансовой безопасности.
Ахметов А. Р. Банки Казахстана №6. 2006 ... ... и ... ... А. ... ... 2006 ... Воронин. Страхование ... - ... ... ... ... ... // Банковское дело. 2005
г. №1
31. ҚР YБ Статистикалық бюллетень. Тамыз, 2006 ... ... ... банкiнiң 2006 жылғы есебi.
33. Банк Түран Әлемнiң 2006 жылғы есебi
34. Казкоммерцбанктiң 2006 жылғы есебi
35. БанкЦентркредиттiң 2006 ... ... ... Сауда- Қаржы банкiнiң 2006 жылғы есебi
37. ҚР Yлттық банкiнiң 2006 жылғы есебi
38. ҚР ... ... 2006 ... ... Мамыров Н. К.,Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики ... ... ... ... 1998 г. 44стр.
40. Сагындыкова М. О. Правила включения банков второго уровня в ... ... ... ... ... ... лиц. ... Казахстана № 9. 2004ғ.
41. Қазақстандық жеке түлғалардың салымдарын ... ... 2002 ... ... Г. С. ... ... коммерческих банков. М: 2003 г.
43. Казигомедов А. А. ... и ... ... для населения- СПб., 2004 г.
44. Воронин.В.И. Страхование депозитов - экономический и ... ... ... // Банковское дело. 2005г. №1
45. Романов. А. ... ... ... ваши ... будут
целы. /Интервью/ Казахстанская правда, 27.05.2005 г.
46. С.М.Найманбаев «Банктік құқық.» ... Қ.Қ ... , С. ...... Алматы 2005
48. Н.Н Хамитов «Банк ісі»Алматы экономика 2006
49. www.bta..kz.
50. www.nationalbank.kz
51. www.kazstat.kz
52. www.kdif.kz
53. www.halykbank.kz
54. ... ... ... ... ... ... ... 2007
-----------------------
-----------------------
Халық банкі -------- 23%
Тұран Әлем Банкі - 17%
Қазкоммерцбанк- --15%
ЦентрКредитБанкі -11%
Темірбанк-------------7%
Екінші ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 107 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы депозиттік нарықтың дамуын коммерциялық банктің депозиттік қызметі негізінде талдау41 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
«Қаржы ресурстарының түсінігі және экономикалық мәні »29 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет
Адамзаттың тұрақты даму философиясын қалыптастырудағы Рио-де-Жанейро конференциясы6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь