Президенттiң құқықтық мәртебесi

КIРIСПЕ
1. ПРЕЗИДЕНТТIҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘРТЕБЕСI
2. ПРЕЗИДЕНТТI САЙЛАУ ЖƏНЕ ОНЫ ЛАУАЗЫМЫНАН КЕТIРУ ТƏРТIБI
3. ПРЕЗИДЕНТТIҢ ӨКIЛЕТТIГI
4. ПРЕЗИДЕНТ АКТIЛЕРI
5. ПРЕЗИДЕНТ ӘКIШIЛIГI ЖӘНЕ БАСҚА ОРГАНДАР
Пайдаланылған әдебиеттер мен деректер тiзiмi.
Мемлекеттің жəне атқарушы биліктің басшысы ретінде Пре¬зидент лауазымы бірінші рет Америка Құрама Штаттарында пайда болды. Қазіргі кезде көптеген елдерде ел Президентi орны орнықтырылды. Президенттік қазіргі танда Еуропаның, Азияның, Африканың, Американың көптеген елдерінің саяси жүйесінің элементі болып табылады.
Президенттік институты президенттік, сондай-ақ парламенттік басқару республикаларында құрылып, қызмет етуде. Парламенттік басқару жүйесі кезінде ел басшысы қызметін Пре¬зидент атқарады, ал нақгы атқарушылық билік Парламент ал-дында есеп беретін Үкіметгің қолында болады. Президенттік Республикада Президент кең өкілеттікті жəне ерекше жағдай-ды иеленеді. Президенттік Республика мынадай қырларымен сипатталады:Үкімет Президент алдында жауап береді, Үкімет мүшелерін Президент өз қалауымен қызметке тағайындайды жəне қызметінен босатады; Президент зандар бойынша ұсыныс енгізуге, Парламент қабылдаған заңдарға қол қоюға немесе оларға тыйым салуға құқьшы; Президент өз қалауымен заң күші бар Жарлықтар шығаруға құқылы; Президент лауазымы бойынша Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып табылады; Прези¬дент Парламенттің кезектен тыс сессиясын шақыруға, Парла-ментті таратуға жəне мезгілінен бүрын Парламент сайлауын тағайындауға құқылы; Президент референдум өткізуге, төтен-ше жағдай енгізуге жəне басқаларына құқылы. Президенттік Республика дүниежүзінің кептеген мемлекеттерінде, оның ішінде АҚШ«та, Францияда, Италияда, Түркияда, Аргентина-да, Мексикада, Сирияда, Филиппинде, Тайваньда, Корей респуб-ликасында жəне басқаларында қызмет етеді1.
1. Қазақстан Республикасының Заңы "əлеуметгік, діни, топтық-тектік жəне рулық алауыздық" деп неніңтүсінілетіні туралы сұраққа жауап бермейді.
2. Қазақстан Республшсасы Парламентінің Жаршысы, 1996. №8-9.
3. Сахаров Н.А. Институт президентства в современном мире. М, 1994.
4. Н. Назарбаев. Доклад на IIсессии Ассамблеи народов Казахстана // Политика. 1995. № 2, С. 11; О необходимости "сильной президентской власти, см.: С. Зиманов. Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы. 1996.
5. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық мəртебесі былай дамъщы/'Қазақ КСР Президентi орнын бекіту туралы" Қазақ КСР-ының 1990 жылғы 24 сəуірдегі Заңында ... Президент бірінші рет Республика басшы¬сы деп аталды.// Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1990, №18.
6. "Мемлекетгік билік құрьшымын жетілдіру туралы" Қазақ КСР-ының 1990 жылғы 20 қарашадағы заңында... Президент Қазақ КСР-ының, оныңатқа-рушы жəне билік жүрғізуші билігінің басшысы деп атады.
7. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы бойынша Пре-зидент мемлекет басшысы деп есептелді жəне атқарушы биліктің біртұтас жүйесін басқарды.
8. О положении в стране и основных направлениях внутренней и внеш¬ней политики на 1997 г.// Казахстанская правда, 19% жылғы 8 қдзан. Послание Президента страны народу Казахстана "Казахстан 2030: процветание, безопас¬ность, улучшение благосостояния всех казахстанцев, А., 1997.
9. Мухамеджанов Б. А. Полномочия Президента Республики Казахстан в области законодательства в кн: "Законотворческий процесс в Республике Казах¬стан: состояние и проблемы11 Алматы. 1997. С. 3.
10. Указ Президента Республики Казахстан "Об актах Президента Рес-публики Казахстан" //Собрание актов Президента Республики Казахстан, 1994, № 44, с. 469.
11. Қараңыз: Президентгің "Қазақстан Республикасы Презвденті жаны-нан Жоғары экономикалық Кеңес құру туралы" 1996 жылғы 1 сөуірдегі Жар-лығы // Казахстанская правда, 1996 жылғы 13 сөуір.
12. Положение об Ассамблее народов Казахстана, утвержденное Указом Президента Республики Казахстан от 1 марта 1995 г. //Собрание актов Прези¬дента Республики Казахстан и Правительство Республики Казахстан, 1995. №8. С. 84.
        
        КIРIСПЕ
         Мемлекеттің жəне атқарушы биліктің басшысы ретінде Президент лауазымы бірінші рет Америка ... ... ... ... Қазіргі кезде көптеген елдерде ел Президентi орны орнықтырылды. Президенттік қазіргі танда Еуропаның, Азияның, Африканың, ... ... ... саяси жүйесінің элементі болып табылады.
         Президенттік институты президенттік, сондай-ақ парламенттік басқару республикаларында құрылып, қызмет етуде. Парламенттік басқару ... ... ел ... қызметін Президент атқарады, ал нақгы атқарушылық билік Парламент ал-дында есеп беретін Үкіметгің қолында болады. Президенттік Республикада ... кең ... жəне ... жағдай-ды иеленеді. Президенттік Республика мынадай қырларымен сипатталады:Үкімет Президент алдында жауап ... ... ... Президент өз қалауымен қызметке тағайындайды жəне қызметінен босатады; Президент зандар ... ... ... ... ... ... қол ... немесе оларға тыйым салуға құқьшы; Президент өз қалауымен заң күші бар Жарлықтар шығаруға құқылы; Президент лауазымы ... ... ... Бас ... ... табылады; Президент Парламенттің кезектен тыс сессиясын шақыруға, Парла-ментті таратуға жəне мезгілінен бүрын Парламент сайлауын тағайындауға құқылы; Президент ... ... ... ... ... жəне басқаларына құқылы. Президенттік Республика дүниежүзінің кептеген мемлекеттерінде, оның ішінде АҚШ«та, Францияда, ... ... ... ... ... Филиппинде, Тайваньда, Корей респуб-ликасында жəне басқаларында қызмет етеді1.
 1. ПРЕЗИДЕНТТIҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘРТЕБЕСI 
         Мемлекеттік органның Конституциямен белгіленетін құқықтық мəртебесі мемлекеттік билік органдары ... ... ... ... ... Республикасының 1993 жылғы Конституциясында Президент туралы тарау Жоғарғы ... ... ... кейін орналастырылды. Ол Жоғарғы Кеңестің кең өкілеттік берілген бірденбір заң шығарушы жəне жоғары уəкілетті орган ретінде танылғандығын білдіреді. Конституция ... ... ... ... ... ... Республикасының 1995 жылғы Конституциясы мемлекеттік билік органдары ... ... ... ... ... ... ... Республикасында президенттік басқару жүйесінің орнықтырылғаны туралы Конституциялық қағиданы бекітті. 
         ... ... ... ... "мемлекеттің бүгінгі таңдағы басшыларының қайсыбір мүдделері мен амбициялары емес, объективті факторлар тудырды. Жəне бұл, біздің еліміз үшін ... ұзақ ... ... үшін ... деп жазды. 12-шақырылған Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі өзінен-өзі тарқағаннан жəне Президентке заң шығару органының ... ... ... ... ... Президент мемлекеттік өмірдің маңызды мəселелері бойынша жедел жəне сапалық деңгейі ... ... ... жəне жай ... күші бар ... ... ... Бұл заң шығармашылық салада президенттік қабілеттілік пен мүмкіндікті көрсетті жəне оның басқарудың президенттік жүйесін ... ... мəні ... ... ... мемлекеттік билік органдары жүйесіндегі орнын белгілейтін 40-бабы Президенттің мəртебесін сипаттаудың негізі болып табылады. Конституцияның көрсетілген бабына сəйкес ... ... ... ... ... Мемлекет уəкілдігі ел ішіндегі сияқты, халықаралық қатынастарда да Президент атынан бағаланады. Сонымен бірге Президент мемлекеттің ... ... ... ... Заң шығарушының ойынша, Президенттің осындай сипаттамасы оның бір де бір билік тармағына жатпайтындығын жəне Қазақстанның мемлекеттік билік органдары ... ... орын ... ... Конституция Президенттің ерекше жағдайын тани келіп, Президенттің мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының ... ... ... ... жəне билік органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз ететіндігін орнықтырды. Бұл конституциялық қағида Президент мемлекеттік биліктің барлық ... ... ... ... ... бола ма? ... ... талдау мұндай пікірдің негізсіздігін көрсетеді. Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік билікті заң шығарушылық, атқарушылық жəне сот тармақтарына бөлу ... Осы ... орай ... әр ... өз ... орындау үшін қажетті деңгейде жеткілікті түрде өкілеттіктер берілген. Тек Парламент заң ... ... ... ... ғана ... уақыт ішінде Президент заң қабылдай алады. Сот билігін жүргізуге Президенттің құқығы жоқ. Сондай-ақ атқарушы билікке ... да ... ... ... шараларды ғана қолдана алады. Одан əрі, Қазақстан Республикасы Конституциясында көзделғен тежеу-шілік жəне тепе-тендік жүйесі Президенттік биліктің барлық ... ... ... ... ... ... Президентке Парламенттің жəне сот билігінің қызметін бақылау құқығы берілмеген. Оның үстіне, мəртебесі бойынша ол ... ... ... Алайда, Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясында болғандай Президент атқарушы ... ... ... ... ... 1995 ... Конституциясына сəйкес атқарушы билікті Үкімет жүзеғе асы-рады жəне ол атқарушы орғандарды басқарады. Сонымен бірге өз қызметі үшін ... ... ... өзі ... береді.
         Көрсетілгендерден басқа, Қазақстан Республикасының Конституциясы Президенттің ... ... ... ... ... қоятындай басқа да кепілдіктер келтіреді. Президентті жабық дауыс беру жолымен бес ... ... ... ... ... ... Жəне сайлау баламалы сипатта өтеді. Конституция бір адамның Президенттік лауазымға қатарынан екі мерзімнен артық ... жол ... ... ... ... ... ... шеңберінен артық пайдаланған жағдайда Конституциялық Кеңес оның нормативтік актілерін заңсыз деп тани ... ... ... Президентi халық пен мемлекеттік биліктің, Конституцияның мызғымастығының, адам мен азамат-тың құқықтары мен бостандықтарының рəмізі жəне кепілі ... ... ... халық бірлігінің рəмізі болып та-былатынының себебі, оны мемлекет басшылығына көпұлтты халық сайлайды. Президент халық еркінің ... ... ... Президент халық атынан сөйлеуге құқылы. Президенттің мемлекет билігінің кепілі болып табылатынының себебі, ол ... ... ... ... оның ... тармақтарының келісіммен қызмет етуін қамтамасыз етуі тиіс. Президент Конституцияның, мемлекеттің басқа зандарының сақталуында мемлекеттік билік органдарының жауапкершілігін ... етуі ... ... ... ЖƏНЕ ОНЫ ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентін сайлау Конституцияға (41-бап) жəне Президенттің "Сайлау туралы" Жарлығына сəйкес белгіленген.
         Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тең жəне төте сайлау құқығымен жабық дауыс беру негізінде бес жыл мерзімге кəмелетке жет-кен ... ... ... ... ... Конституция көрсетпейді. Бұл принцип Президенттің "Сайлау туралы" заң күші бар Жарлығында бекітіледі.
         Конституция Президенттікке кандидат алдына қойылатын ... ... ... ... Мемлекеттің басшысы жəне жоғары лауазымды тұлғаның қызметін тиісті деңгейде атқару үшін ... ... ... жасқа келген, өмірлік мол тəжірибе жинақгаған болуы керек. Осыны ескере келе, Президенттікке Қазақстан Республикасының кемінде 35 жасқа толған азаматының ... ... ... ... ... ... ... жас шектеуі қойылмаған. Барынша кеңтараған норма бойынша, Президенттікке 35 жасқа толғандар сайлана алады. ... ... ... ... ... ... ... Португалияда, Ирландияда2 осындай жас шектеуі қойылған.
         Қазақстан Республикасы Конституциясымен рұқсат етілетін ең жоғары жас шегі де ... ... ... 65 ... ... ... ... бола алады. Жастың жоғары шегін белгілеудің бір ғана себебі бар: қабілетсіздігіне қарамастан, адамдардың əбден қартайғанша билік басынан кетпейтін кеңестік ... ... ... сақгану. Прези-денттік лауазымға кірісу үшін ең аз жас деңгейі белгіленген елдерде жастың ... ... ең ... ... ... Мысалы, Индиада мемлекет басшысы орнына кəртаң, беделді адамдарды сайлау тəртібі қабылданған. ... ... ... да ... үшін ... рұқсат етілетін жас деңгейін белгілемейді. Денсаулығы мықгы ... ... жасы ... сайын саяси тəжірибесі молыға, ұйымдасты-рушылық қабілет ұштала түсетіндіктен жəне басқз қасиеттеріне ... ... ... ... мұндай бағыт өзін ақтайды да.
         Қазақстан Республикасы Конституциясы Президенттікке үміткер адам, міндетті түрде тумысынан Қазақстан Республикасының азаматы ... ... ... ... ... бірқатар елдерде қабылданған. АҚШ-та жəне Францияда тумысынан осы елдің ... ... ... ғана ... бола ... ... ... кемінде 15 жыл тұру қажеттігі Қазақстан Республикасының Президентіне қойьшатын талаптар-дың бірі болып табьшады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... үміткер адам елді, ха-лықты, оның тарихын, экономикасын, ұлттық ерекшеліктерін жəне басқаларын жақсы білуі тиіс. Бұл ... орай бір ... ... тууы ... адам Қазақстанда қатарынан 15 жьш тұруы керек пе немесе кезең-кезеңімен, бірақ жиналып келгенде 15 жылға толатын болуы керек пе? ... ... ... ... ... ... ... осы мəселені анықгау көкейкесті мəнге ие болуы мүмкін.
         Конституция Қазақстан Республикасы Президенттігіне мемлекеттік (қазақ) тілді ... ... ... ... ... ... Мұндай талап, Қазақстан мемлекеті байыр-ғы қазақ жерінде құрылғандықтан, қазақ ұлты сақталуын қам-тамасыз етудің ... ... бірі - оны ... больш табылатындықтан, тілдің өмір сүруін қамтамасыз ететін барлық қызметті атқарудан туындайды. Ел Президенттігіне үміткер ... ... ... сөйлесуі үшін, сөз жоқ, мемлекеттік қазақ тілін еркін меңгеруі тиіс. Бұл арада атап көрсеткен жөн, Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... шек ... ... жоқ. Кез ... ұлттың мемлекеттік тілді еркін меңгерген азаматы Қазақстан Республикасы Президенті бола алады. 
3. ПРЕЗИДЕНТТIҢ ... ... ... ... ... ... басқару жүйесінің мазмұнымен алдын ала айқындала-ды. Президентам тізілімі Конституцияда жəне Президентгің 1995 жылғы 26 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасының Президент туралы" Конституциялық заң күші бар ... ... кең ... ... ... ... ... Президент Парламенттің кезекті жəне кезектен тыс сайлауын тағайындайды;Парламенттік өкілеттік мерзіміне ... жеті ... ... ... ... ... шақырады; Парламент депутаттарының Қазақстан халқына ан-тын қабылдайды; Сенат төрағасы лауазымына кандидат ұсына-ды; Парламент Палаталарының кез ... ... жəне жеке ... ... ... жəне сөз сөйлеуге құқьшы; Үкімет мүшесі зандарды орындамаған жағдайда Парламент Се-натының немесе Мəжілісініңоларды юызметінен босату жайьш-дағы өтінішін ... ... ... ... ... ... алады. 
Президенттің Үкіметке қатысты өкілеттігі
         Президент Парламенттің келісімімен Республиканың Пре-мьер-министрін қызметке тағайындайды, оны ... ... ... ... ... ... атқару органда-рын құрады, таратады жəне қайта құрады; Үкімет мүшелерінің антын ... ... оның ... негізгі бағыттары туралы баяндамасын тұрақгы түрде тындай-ды; өте маңызды мəселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық ... ... ... оның кез ... мүшесі орны-нан түсуі жөнінде мəлімдегенде шешім қабылдайды; Конституцияда жəне зандарда көзделгеннен өзге атқарушылық қызмЪтгі жүзеге асыруды Үкіметке жүктеуге ... ... ... ... вкілеттігі 
         Президент Конституциялық КеңестіңТөрағасын жəне оның екі ... ... ... Конституциялық заңдарға сəйкес оларды мерзімінен бұрын қызметінен босатады; Президент , Парламент депутаттары ... ... ... ... ... ... туралы мəселе бойынша; зандардың, халықаралықшарттардьщ Конституцияға сөйкестігі бойынша; Конституция нормаларын ресми түсіндіру мəселесі бойынша; қызметтен босату жəне ... ... ... ... Кеңеске жүгінеді. 
Президенттің Соттарға жəне судьяларға қатысты өкілеттігі 
         Президент Жоғары Сот Кеңесінің ұсынысы бойынша ... ... жəне ... ... үшін ... Сот ... Жоғарғы Сот алқалары төрағалары мен судьяларды Сенат-қа ұсынады; облыстың жəне ... ... ... ... ... жəне ... теңестірілген сот алқалары-ның төрағалары мен судьяларьш қызметке тағайындайды; Əділет министрінің ұсынысы бойынша - республиканың басқа сотта-ры төрағалары мен ... ... ... ... ... ... Президент Сенаттың келісімімен Республиканың Бас Про-курорын қызметке тағайындайды; оны кызметінен босатады; Бас ... ... оның ... ... ... жəне қызметінен босатады; кем дегенде тоқсаньша бір рет Бас Прокурордың елдегі зандьшықтың жағдайы туралы есебін тындайды. 
Президенттің Əкімдерге қатысты ... ... ... ... облыстың, рес-публикалық дəрежедегі қалалардың жəне астананың əкімдерін қызметке тағайындайды; өзінің құзыретіндегі мəсе-лелер бойынша əкімдерге тапсырмалар береді жəне оның орын-далуы туралы ... ... ... ... ... басым көпшілік даусымен сенім көрсетілмеген жағдай-да өз қалауымен облыстың, ... ... ... жəне ... ... ... ... республикалық референдумға қатысты өкілеттігі 
         Президент: 1) жеке бастамасы ... 2) ... ... ... 3) ... ... ... 4) бар-лық облыстардың, астананың жəне республикалық дөрежедегі қалалардың ... сан ... ... ... кем ... сайлау құқығына ие екі жүз мың азаматтың ... ... ... референдум өткізу туралы шешім қабылдайды. Аталған субъектілердің ... ... ... 1) референдум өткізу туралы; 2) референдум өткізбей-ақсод мəнде ұсы-нылатын мəселелер бойынша Конституцияға, Конституциялық заңға, зандарға немесе өзге де ... ... мен ... ... қажеттігі туралы; 3) референдум өткізу туралы ұсынысты қабылдамай тастау туралы шешімдердің ... ... ... ... қабілеттілігін жəне қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындагы акілеттігі 
         Президент республиканың Қарулы Күштерінің Бас ... ... ... Ол ... Күштердің жоғары коман-далық құрамындағы қызметтерге тағайындайды жəне қызмет-терден ... ... ... ... мен ... ... ... саяси тұрақтылығына, оның азаматтарына елеулі жəне тікелей қауіп төнген жағдайда жəне мемлекеттің конституциялық органдары-ның қалыпты қызметі ... ... ... ... ... Президент Премьер-министрмен жəне Парламент Пала-талары Төрағаларымен алдын ала ақылдасады. Президент алы-натын шаралардың бірі ретінде Қарулы Күштер қолданылатьш төтенше жағдайды ... і ... ... ... ... ... оның қауіпсіздігіне тікелей сырткьі қауіп төнген жағдайда Президент бүкіл аумаққа немесе оның жекелеген ... ... ... ... ... пен ... сақгау жəне тағы басқалары бойынша халықаралық міндеттемені ... үшін ... ... ... ... ... ... республиканың Қарулы Күштерін пайда-лану туралы ұсыныс енгізеді. 
Президенттің ... ... ... ... ... келіссөздерін жүргізеді жəне халықаралық шарттарға қол қояды, республика қол қойған халықаралық шарттарды Парламентке үсынады; бекітілген грамота-ларға қол қояды; ... қол ... ... ... ... жою ... Парламентке ұсыныс енгізеді. Президент басқа да бірқатар сыртқы саяси іс-əрекеттерді орындайды.
 Президенттің идеялық-ғылыми қызметі 
         Конституция мен зандар Президентке ... ... ... қдбылдауға құқық береді. Алайда бұл қдйсыбір идеологияға ... ... ... ... тиіс ... сөз ... ... идеологиялықжөне ғылыми көзқдрасы мемлекеттің мəні мен сипатын жəне оның қызметінің принциптерін белгілейтін конституциялық қағидалармен ерекшеленеді. Қазақстанда орнықгырылушы құқықгық, ... ... жəне ... мемлекеттің тамыры ғасырлар бойы қэлып-тасқан жасампаздық мұраттар мен ... ... ... Бұл ... ... ... орай ... тұжырымдамаларда өз орнын тауып, ресми танылуы жəне содан кейін тиісті мемлекеттік органдардың практикалық қызметінің идеялық-теориялық негізіне қызмет етуі тиіс.
         Қазақстан ... ... ... Президент мемлекеттің ішкі жəне сыртқы саясатьшың негізгі бағыт-тарын белгілейтіндіктен ол идеологиялық қызметті де атқарады. ... ... мен ... оған мемлекет қызметінің идеялық-ғылыми негізін айқындайтын құжаттар қабылдауға құқық береді. Конституцияға сəйкес Президент елдегі ... жəне ... ішкі жəне ... саясатының негізгі бағыттары туралы жыл сайьш Қазақстан халқына жолдау арнай-ды. ... ... ішкі жəне ... ... әр ... ... басым бағыттар белгіленеді1. Мемлекеттің тиісті са-лалардағы қызметінің идеялық-теориялық негізін айқындайтын, әр түрлі тұжырымдамалар жан-жақгы талқьшанғаннан ... ... ... ... 1996 ... 30 ... Президент "Қазақстан Республикасының экологиялық кдуіпсіздігі тұжырымдамасын" мақұлдады. Оның Конституция, республика ... ... ... ... орай əзірлен-гені "Тұжырымдамада" тура атап көрсетілген. Ол Қазақстандағы саяси, құқықгық, экономикалық жəне əлеуметтік жəне басқа ... ... ... ... ... қауіпсіздікті кзмтамасыз етудің негізгі принциптерін, стратегиялықмақсатгарын, міндеттерін жəне басым бағьптарын көрсетеді.
         Президент мақұлдайтын тұжырымдамалық құжаттардың маңыздьшығы оның объективтілігін, ондағы идеялардьщ, ... ... ... байланысты болады. Егер тұжырымдамалық қдғидалар атүсті əзірленген, яғни ... ... онда ол ... жəне ... өмірге теріс ықпал етуі мүмкін.
 4. ПРЕЗИДЕНТ АКТIЛЕРI 
         Конституция жəне ... ... жəне оны ... үшін ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында көрсетілген1.
         Президент нормативтік те, нормативтік емес те жарлықтар шығаруы мүмкін. Нормативтік жарлықгардың көмегімен Пар-ламенттің заң ... ... ... ... ... жəне ... ... да органдарының заңмен белгіленген қүзыретіне жатпайтын мөселелерді құқықтық жағынан реттеу ... ... ... Президент Конституциямен жəне зандармен жоғары да, жергілікті де ... ... ... жаткызылған мəселелер бойынша нормативтік жарлықтар шығара алмайды. Осы қдғида тежемелік жəне тепе-теңдік жүйесіне жатады.
         Жарлықгың көмегімен Президенттің Президенттен акт ... ... ... ... құқығы да жүзеге асырылады. Президент актілері нормативтік сипатта да, нормативтік емес ... да ... ... ... ... - ... актілері арқылы Конституция мен зандарға сəйкес мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының ... ... ... ... мен ... адамдардың жауапкершілігін қамтамасыз ету мəселелері шешіледі2.
         Президент актілерінің тағы бір нысаны - ... ... ... ... құқықгық күші болмайды. Олар Конституция, зандар жəне Президент Жарлықтары ... жəне ... ... үшін ... ... ... əкімшілік-билік, жедел жəне жеке сипаттағы мəселелер шешіледі. Президент өкімдерімен ... ... ... ... ... ... ... жəне қызметінен босатылады.
         Конституцияда белгіленген жағдайда Президент заң қабыл-дайды. Конституцияның 53-бабының 4-тармағына сəйкес ... ... ... Палаталардың бірлескен отырысында Президенттің бастамашьшығымен оған заң шыға-ру өкілетгігін беруге құқылы.Егер депутаттардың жалпы ... ... ... ... ... ... заң ... өкілеттігі берілген болып есептеледі1.
         Өкілеттік бір жылдан аспауы керек. Конституция шектеу-шілік белгілемегендіктен, ... ... ... ... заң шығару өкілеттігінің барлық мəселелеріне қатысты болуы мүмкін. Президент қабылдаған заңдардың Парламент қабылдаған заңдардың күшіндей зандық күші болады жəне ... ... ... Егер ... ... ... заң ... қайшы келеді деп есепте-се, онда ол (Парламент) осы мөселе бойынша Конституциялық Кеңеске жүгіне алады. Жалпы, Конституция заң ... ... ... ... ... ... ... сəйкес келмейтіндігі жөніндегі мəселе бойьшша Пар-ламенттің (Палаталар депутаттарының) Конституциялық Кеңеске жүгіну мүмкіндігін қарастырмайды.
         Конституция ... ... заң күші бар ... ... ... көздейді. Президент заң жобала-рын қарау басымдығын белгілеуге, шұғьш қаралатын заң жоба-ларын ... ... Бұл - ... осы ... ол ... ... кейінгі бір айдың ішінде қарауы тиіс деген сəз. Егер Парламент Президент талабын орындамаса ... заң күші бар ... ... ... Президенттің мүндай Жар-лығы Парламент жаңа заң қабылдағанша қолданылады. Тиісін-ше Парламент заң қабылдағаннан кейін, ... заң күші бар ... ... ... жояды.
         Қазақстан Республикасы Президентіне заң шығарушылық бастама ... ... ... бұл ... заң шығару процесіне қатыспайды деген сөз емес. Конституция Президенттің заң шығарушылыққа қатысуының бірқатар ... ... Оның ... ... ... Оның тага бір жолы - ... Мəжілісіне заң жобасын енгізу жөнінде президентгік тапсырыс ... ... ... Бұл ... заң ... ... баетамашысы Президенттің өзі, ал заң шыщру бастама-шылығы құқығын ... ... ... өз актілері жобаларьш əзірлеу үшін өзінің аппа-ратын, жоғары атқарушы жəне басқа органдарды пайдаланады. Президент актілерінің жобаларьш ... ... ... ... ... Президент Əкімшілігі Президенттің заң шығарушылық қызметін, заң жобаларының жəне Президент актілерінің құқыктықсараптамасын қдмтамасыз етеда. Үкіметгің заң жобалау қызметінің Президентпен ... ... ... Президенттің Жарлығымен бекітілген келісу тəртібі туралы Ережеге сəйкес Үкіметтің заң жобалау жөніндегі жұмыс жоспарына Премьер-министр қол қояды жəне Президент ... ... ... ... ... кейін жоспар Президенттің қарауына беріледі. Егер Президент заң жобалау жұмысының жоспарын ... онда ол ... үшін ... ... Мемлекет басшысының атынан шұғьш қдрау туралы хабар-ланған жəне Президенттің тапсыруы бойынша əзірленген жөне Үкіметтің Мəжіліске енгізуіне ... заң ... ... ол ... ... ... ... келісіп алуы керек.
         Конституцияда Президентке Негізгі заңға өзгерістер мен ... ... ... туралы құқық берген қағида бар. Конституцияның 91-бабы Конституцияға өзгерістер меи толықтырулардың Президенттің жеке бастамасымен немесе Парламенттің, ... ... ... ... өткізілетін республикалық референдуммен енгізілуі мүмкі екендігін қарастырады. Əрине, аталған әр субъект ... ... жəне ... ... ... ... ... бастамашылық жасай отырып, Конституцияға өздер ұсынатын өзгерістер мен толықгырулардың жобасын əзірлеп енгізеді. Бұл арада екі ... ... ... ... - Кон ституцияға өзгерістер мен толықгырулар енгізу туралы ұсыньк заң шығару бастамасы ... ... ... ... ма, жоі па? Бұл сұракқа, жоқ, табылмайды деп жауап беру ... ... ... ... ... ... мен ... руларды енгізетін актінің нысанын қалай атауға болады. Коне титуцияда актінің мұндай нысаны аталмайды.
         Конституцияда Парламент қабылдайтын нормативтіі құқықтық актілердің екі ... ... ... заң жəне жай заң. ... ... ... өзгеріс-тер мен толықгырулар енгізуге болмайды. Неге? Конституция-ның 62-бабына сəйкее Констиггуцияға өзгерістер мен толықгы-рулар әр Палатадан депутаттардың жалпы ... кем ... ... үшінің дауыс беруімен енгізіледі. Конституцияның нақ осы бабына сəйкес ... ... әр ... ... ... санының кем дегенде үштен екісінің көпшілік даусымен қабылданады. ... ... ... ... шын ... ... қағидаларын бұзатын дəлсіздікке орын берілген. Регламенттің 56-тармағында бьшай делінген:" Комитеттер... Республика Конституциясына өзгерістер мен толықгырулар ... ... ... заң жобасын алдын ала қарауды өткізеді".
         Қазақстан Республикасының 1998 ж. 24 ... ... ... ... ... заңы бойынша Конституцияға өзгерістер мен толықгырулар ерекше заң арқылы енгізіледі.
         Егер Президент басқаша көздемесе, ... ... ... ... ол жарияланғаннан кейін он күн өткен соң Республиканың бүкіл аумағында қолданьшады. Егер Президент арқылы басқаша көзделмесе, Президенттің нормативтік емес сипаттағы ... ол қол ... ... ... ... ... ... мемлекеттік құпиясы бар актілері жария-ланбайды. 
5. ПРЕЗИДЕНТ ӘКIШIЛIГI ЖӘНЕ БАСҚА ОРГАНДАР 
         Конституцияға сəйкес Президент Əкімшілікті ... ... ... ... ұстанымдарын қамтамасыз етуі тиіс. Президенттің əкімшілік құрылымы осынысы-мен ... ... ... ... ... ... (ҚК), ... Сот Кеңесін жəне өзге консультативті-кеңесші орган-дар құрады.
         Қауіпсіздік Кеңесі туралы Ереже 1996 жылғы 8 ... ... ... ... Ол ... қабілетін жəне ұлттық қауіпсіздакті қамтамасыз ету, адамдардьщ құқықтары мен бостандықтарын, тəуелсіздікті жəне республиканың аумактық тұтастығын қорғау саласында бірыңғай ... ... үшін ... Оның ... ... ... оның негізгі бағыттарын белгілеу, оны жүзеге асырып, қорғау; ұлттық ... ... ішкі жəне ... қауіп-қатерді анықгап, оның жолын кесу, Үлтгық қдуіпсіздіісііңтұжьфьімдамасьш, ұсы-ныс, нұсқауларьш əзірлеу ... ҚК ... ... ... жəне ... ... ... қызметін үйлес-тіреді, сондай-ақ заң жобаларын талдайды, өз құзыреті шегінде нормативтік құжатгардың орындалуын бақьшайды. ҚК отырыс-тары Президенттің төрағалығьмен өтеді. ҚК ... ... ... ... ... істер министрлігінің, Қаржы министрлігінің, Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік ко-митеттің басшылары кіреді.
         Өзге консультативті-кеңесші органдардың ішінде Қазақстан Халықтары Ассамблеясының алатын орны ... ... ... мынадай міндеттерге: елде ұлтаралық келісім мен тұрақгылықгы сақгауға, барлықұлттардың өкілдері арасында достық қарым-қатынасты дамытуға эсер ететін мемлекеттік ... ... ... ұсыныстар əзірлеуге, олар-дың рухани-мəдени гүлденуіне жəне тепе-теңдік принципі не-гізінде ... ... ... ... өркениетгі жəне де-мократиялық нормаларға сүйенген саяси мəдениетін қалыптас-тыруға; қоғамда ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... Конституция Мемлекеттік хатшы лауазымын қарастырған. Президенттің Жарлығымен ... ... ... мен ... ... Мемлекеттік хатшьшы Президент қызметке тағайындайды жəне қызметтен босатады. Ол Президентке есеп ... жəне оның ... ... ... мен ... ... ... Республикасының Заңы "əлеуметгік, діни, топтық-тектік жəне рулық алауыздық" деп неніңтүсінілетіні туралы сұраққа жауап бермейді.
2. Қазақстан Республшсасы Парламентінің Жаршысы, 1996. ... ... Н.А. ... ... в ... мире. М, 1994.
. Н. Назарбаев. Доклад на IIсессии Ассамблеи народов Казахстана // Политика. 1995. № 2, С. 11; О ... ... ... власти, см.: С. Зиманов. Конституция и Парламент ... ... ... 1996.
. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық мəртебесі былай дамъщы/'Қазақ КСР Президентi ... ... ... Қазақ КСР-ының 1990 жылғы 24 сəуірдегі Заңында ... Президент бірінші рет Республика басшысы деп аталды.// Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің ... 1990, №18.
. ... ... ... жетілдіру туралы" Қазақ КСР-ының 1990 жылғы 20 қарашадағы заңында... Президент Қазақ КСР-ының, оныңатқа-рушы жəне ... ... ... ... деп ... Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы бойынша Президент мемлекет басшысы деп есептелді жəне атқарушы биліктің біртұтас жүйесін басқарды.
. О ... в ... и ... направлениях внутренней и внешней политики на 1997 г.// ... ... 19% ... 8 ... ... Президента страны народу Казахстана "Казахстан 2030: процветание, безопасность, улучшение ... всех ... А., ... ... Б. А. ... ... ... Казахстан в области законодательства в кн: "Законотворческий процесс в Республике Казахстан: состояние и проблемы11 Алматы. 1997. С. 3.
. Указ ... ... ... "Об актах Президента Республики Казахстан" //Собрание актов Президента Республики Казахстан, 1994, № 44, с. 469.
11. Қараңыз: ... ... ... Презвденті жаны-нан Жоғары экономикалық Кеңес құру туралы" 1996 жылғы 1 сөуірдегі Жарлығы // ... ... 1996 ... 13 сөуір.
12. Положение об Ассамблее народов Казахстана, утвержденное Указом Президента Республики Казахстан от 1 марта 1995 г. //Собрание актов Президента ... ... и ... ... ... 1995. №8. С. ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Президенттің құқықтық мәртебесі.12 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
Баскарудағы жүйелілік кезқарас, баскару функциялары мен кұрылымы21 бет
Президенттік құқықтың мәртебесі13 бет
Саяси процестерді жүзеге асыру барысындағы саяси лидердің ролі41 бет
Шетелдердегі монархтың құқықтық мәртебесі12 бет
Қаақстан Республикасының Президенттік басқару нысаны15 бет
Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық құқықтық мәртебесі24 бет
Қазақстан Республикасының Президенті мемлекет басшысы74 бет
ҚР Президенті11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь