Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың әдістері мен нысандары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

I. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ.ТӘЖІРИБЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.1 Дағдарысқа қарсы басқару жағдайындағы қаржылық сауықтыру ... ... .8
1.2 Кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды бағалау әдістері ... ... ... ... 14
1.3 Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың шетелдік тәжірибелері ... 23

II. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУ
МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ ШАРАЛАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... .26
2.1 Кәсіпорынның қаржылық қабілетсіздігін бағалау
шараларын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2 Қабілетсіздік қатынастары мен қаржылық сауықтыру
процестерін реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.3 Қаржылық сауықтыру жағдайында инвестициялық тартымдылық стратегиясын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

IIІ. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫ БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
3.1 Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың басымдылықты
нысандары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
3.2 Қаржылық сауықтыру жоспарларының тиімділігін жетілдіру ... ... ... .53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...72
Нарықтық экономикаға ауысу тәжірибесі ұлттық экономикалық жүйелердің күрделі қайта құрылуымен байланысты жүрді. Бұрынғы жүйенің көптеген қайшылықтары нарық заңдарына сәкей келмеді. Шаруашылық субъектілерінің орталықтандырылған жүйеден тәуелділігі экономикалық тұрғыдан негізсіз болды. Кәсіпорындар нарық талаптарына сәйкес дербестікке қол жеткізе бастады.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты тақырыбындағы халыққа Жолдауында (2005ж.): «Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік,тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік»-деп көрсеткен/1, 7б/
Ғаламдық дамумен қатарласа жүру Қазақстанның міндеті екендігін айқын мақсат етіп ұстаған Н.Назарбаевтың бұл сөздерінен еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері жаңарудың қарқынды жолын таңдағандығын көре аламыз. Көптеген дамыған шетелдер тәжірибесі көрсетіп және ол елдердің өкілдері мойындап отырғандай Қазақстанның индустриалды-инновациялық технологияны пайдалану бағытындағы даму қарқыны ерекше. Осы бағытты ұстана негізінен аймақтағы «көш басшыға» айналғандығымыз да белгілі.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» халыққа Жолдауында: «Экономиканың тұрлаулы дамуын жай қамтамасыз етіп, ұстап тұру емес, оның өсуін басқару» керектігін баса көрсетті. /2, 6б/ Бұл осыған дейінгі ауыр да, қиын кезеңдерден Қазақстанның үлкен жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары қарай қарқынды дамыту керектігін білдіретін сөздер. Өйткені, Қазақстанның қазіргі жағдайы Орталық Азия мен ТМД елдерінің арасында саяси тұрақты, экономикалық дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. Әлбетте, жетістікке жету салыстырмалы түрде алғанда оңай болғанымен, оны ұстап тұру және ары қарай дамыту өте қиын іс екені белгілі. Осы реттен қарағанда Елбасының саяси-экономикалық көзқарастары да осы жылғы жолдауда негізінен әлеуметтік секторға назар аударудан басталды.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылдың 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Бәсеке қабілеттілік─ Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да өткен жылдың өзінде біз жалпы қазақстандық жобамызды тұжырымдап, оны іске асыруды қолға алған болатынбыз. Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу елінің қоғамдастығына қарай жедел жылжуымыздың және оның тұрақты мүшесі ретінде Қазақстанның тұғырнамасын нығайту» деген /2, 5-6 б/. Осы орайда, өнеркәсіптің жоғары макроэкономикалық көрсеткіштері және Қазақстанның негізгі өнеркәсіп салалары кәсіпорындарының қаржысының жағымды даму тенденциясы Бүкіләлемдік сауда ұйымына Қазақстанның кірігуі жағдайында импортты ауыстыратын және экспортқа бағытталған тауарлар мен қызметтердің жүзеге асырылуы үшін үлкен мүмкіндік береді.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Л.Н.ГУМИЛЕВ атындағы ЕУРАЗИЯЛЫҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
«КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ... МЕН ... ... ... 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
..................................... 3
I. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ.........................................................8
1.1 Дағдарысқа қарсы басқару жағдайындағы қаржылық сауықтыру.........8
1.2 Кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды ... ... ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУ
МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ ШАРАЛАРЫН ТАЛДАУ.............................26
2.1 Кәсіпорынның қаржылық қабілетсіздігін бағалау
шараларын
талдау..................................................................
..........................26
2.2 Қабілетсіздік қатынастары мен ... ... ... сауықтыру жағдайында инвестициялық тартымдылық стратегиясын
қалыптастыру..............................................................
.............39
IIІ. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫ БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... мен
әдістері..................................................................
................45
3.2 Қаржылық сауықтыру жоспарларының тиімділігін жетілдіру.............53
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................67
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.....................................................70
ҚОСЫМША.....................................................................
......................................72
КІРІСПЕ
Нарықтық ... ... ... ... ... жүйелердің
күрделі қайта құрылуымен байланысты ... ... ... ... ... заңдарына сәкей келмеді. Шаруашылық субъектілерінің
орталықтандырылған жүйеден тәуелділігі экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... дербестікке қол жеткізе
бастады.
Қазақстан ... ... ... ... ... әлеуметтік және саяси жедел жаңару ... ... ... ... ... «Экономиканы түпкілікті
реформалауға бағыт ұстап, біз ... ... ... ... ... білдік,тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік»-деп көрсеткен/1,
7б/
Ғаламдық ... ... жүру ... міндеті екендігін айқын мақсат
етіп ұстаған Н.Назарбаевтың бұл ... ... ... алғаннан
бері жаңарудың қарқынды жолын таңдағандығын көре ... ... ... ... ... және ол ... ... мойындап отырғандай
Қазақстанның индустриалды-инновациялық технологияны пайдалану бағытындағы
даму қарқыны ерекше. Осы ... ... ... аймақтағы «көш басшыға»
айналғандығымыз да белгілі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... 2007 ... «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан» халыққа Жолдауында: «Экономиканың тұрлаулы дамуын
жай ... ... ... тұру емес, оның өсуін басқару» керектігін баса
көрсетті. /2, 6б/ Бұл ... ... ауыр да, қиын ... Қазақстанның
үлкен жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары қарай ... ... ... ... Өйткені, Қазақстанның қазіргі жағдайы
Орталық Азия мен ТМД елдерінің ... ... ... экономикалық
дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. Әлбетте, ... жету ... ... оңай ... оны ұстап тұру және ары қарай дамыту өте
қиын іс екені ... Осы ... ... ... ... да осы ... жолдауда негізінен әлеуметтік секторға назар
аударудан басталды.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылдың ... ... ... жаңа ... атты Қазақстан халқына Жолдауында:
«Бәсеке қабілеттілік─ Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа
табысты ... ... ... да ... ... ... біз ... жобамызды тұжырымдап, оны іске асыруды қолға алған болатынбыз.
Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу ... ... ... ... және оның ... мүшесі ретінде Қазақстанның
тұғырнамасын нығайту» деген /2, 5-6 б/. Осы ... ... ... көрсеткіштері және Қазақстанның негізгі өнеркәсіп
салалары кәсіпорындарының қаржысының жағымды даму тенденциясы ... ... ... ... ... импортты ауыстыратын және
экспортқа бағытталған тауарлар мен қызметтердің жүзеге асырылуы үшін ... ... ... ел ... ... «2000 ... қарағанда ІЖӨ-ні
сеслеу жөніндегі біздің міндетімізгі келесі жылы-ақ қол жеткізуге әбден
болады. Бұл – тар ... ... ... ... ... жай ... де ... бұл – қазақстандықтардың өмірін ... ... ... ... ... ... ... саясаттың діңгегі
екені көрініп-ақ тұр. Себебі, әлеуметтік жағдайы түзелмеген халықтың
елбасына да, оның ... да ... ... ... Ал, ... ... атап кеткеніміздей, бұл аталған істердің тар өрісті мақсаты
еместігін айғақтайды. ... ... ... ... ... ... ... зайырлы, өркениетті, халқымыздың
рухани, материалдық құндылықтарын толық ... ... ... ... бола
алатындығын Елбасы сөздерінен байқаймыз.
Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі кезеңдегі ауыр өзгерістерден
аман алып шығып, болашаққа жаңа қарқынмен аяқ басу ... ... ... ... ... ... ... Көптеген кәсіпорындар дұрыс
ұйымдастырылмаған менеджменттің салдарынан нарық заңдарына төтеп ... ... ... ұстанып экономикалық дағдарыстарға ұшырауда.
Дағдарыстың негізі қаржылық тұрақтылықтың болмауы. Басқару менеджменті ... ... ... ... ... ... автор Жүйріков К.К. бойынша кәсіпорын қаржылық жағдайының
өзгерісінің ... ... ... үшін ... қызметінің барлық
жақтарын сипаттайтын көптеген көрсеткіштерді зерттеу ... /3, 3-5 ... ... ... ... ... - оның ... және тиімді
қызметінің басты шарты болып табылады. Оған жету үшін ... ... ... ... қаржылық тәуелсіздігін және
шаруашылықтың жоғары табыстылығын қамтамасыз ету ... ... ... кешенді талдау жеке көрсеткіштерді ... үшін ... ... ... жақсаруына олардың әсерінің күшеуі үшін
нақты алғышарттарды туғызады.
Қазақстандық автор ... А.Қ. ... ... қаржылық жағдайы
төлем қабілеттілігі, пайдалылығы, активтерді пайдалану ... ... ... ... ... 4,149б./
Сонымен қатар, Дүйсенбаев К.Ш. ... ... ... ұдайы
өндіріс капиталының шаруашылық механизімінің балансының бұзылуынан, яғыни
оның қаржылық және инвестициялық саясатының тиімсіз ... ... ... б./ Бұл ... ... ... ... жағдайына ұшырап,
қаржылық сауықтыру әдістері мен нысандарын уақытылы қолданбаса, ... ... ... ... ... процесс дербес қаржы ... ... ... ... ... ... тәртіпті ұстанған немесе нарық
заңдарын бұрыс түсінген көптеген кәсіпорындар өзінің қаржылық ... қала ... Сол ... оларды қаржылық сауықтыру жұмыстарын
жүргізу қажеттігі өмір ... ... Осы ... ... ... өзектілігі объективті. Ұлттық экономикалық жүйенің
нарық жағдайындағы дағдарысқа қарсы ғылыми теориясы мен ... ... ... (“Көктас” АҚ)
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Кәсіпорынды қаржылық сауықтыру
жұмыстарын ұйымдастырудың ... ... мен ... ... ... ... мақсаты және де осы тақырыпқа сәйкес бірнеше
міндеттер алға қойылып отыр:
- кәсіпорынды қаржылық ... ... ... ... және ... қарсы басқару жағдайындағы
ксәіпорынды қаржылық сауықтыруды бағалау әдістерін салыстыру;
- шаруашылық субъектілерін ... ... ... ... ... ... нақты субъекті мысалында қаржылық сауықтыру ... ... ... және ... ... басқару жұмыстарының басымдылықтары мен жетілдіру
жолдарын қарастыру.
Зерттеу жұмысының объектісі ... ... ... қазақстандық
кәсіпорындар секілді нарықтық ... ... ... ... жағдайын басынан өткерген, бірақ дұрыс ұйымдастырылған ... ... ... ... компаниялардың біріне айналып аяғынан
нық тұрған «Көктас» акционерлік қоғамы.
Зерттеу жұмысының субъектісі ретінде ғылыми зерттеуді ... ... оның ... ... өндірістік тәжірибеден өту ісі бойынша
жетекшісін атаймыз.
Тақырыптың зерттеліну дәрежесі. Кәсіпорынды қаржылық ... ... ... ... ... көшумен байланысты болғанымен, ол
экономикалық ғылымға бұрыннан танымал ... ... ... ... ... ... ... өкілдерінің
еңбектерінен бастап қазірге дейінгілерді толықтай атай аламыз. Бұл мәселе,
шетелдік ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... Г.Г.Кадыков жұмыстарында, отандық Н.К.
Мамыров, Е.Б.Жатқанбаев, Р.Е.Елемесов, ... ... т.б. ... ... ... әдістемелік базасы. Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... шетелдік
және отандық ғалымдар ұсынған қаржылық дағдарысты есептеу модельдері,
Үкімет пен ... ... ... ... ... ... мен
интернет желісінің материалдары пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы үш тараудан, сегіз ... ... ... ... ... жазу тәртібіне сәйкес рәсімделген.
Бірінші, «Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың ... ... ... ... негізінен ғылыми-теориялық
астары талқыланды. Үш бөлімнен (1.1 Дағдарысқа қарсы басқару жағдайындағы
қаржылық ... 1.2 ... ... ... ... 1.3 ... ... сауықтырудың шетелдік тәжірибелері)
тұратын бұл ... ... ... ... ... ... ... жасалып, олардың артықшылықтары мен ... ... ... ... сұрағына ғылыми анықтама беріліп,
оның түрлі тәсілдер бойынша бағалау ... ... ... ... ... ... арасындағы айырмашылығы, тек нарықтық
қатынастарға көшумен ғана ... ... ... ... ... ... ... қаржылық сауықтыру мәселесінің шетелдік
тәжірибесі зерттеліп, оның ... мен ... ... ... ... ... модельдер біздің экономикамызға тікелей
көшіріле алмайды, олай болуы мүмкін де емес. Өйткені шетелдерде, ондаған-
жүздеген ... бойы ... ... келе ... бизнес субъектілерін
қаржылық сауықтыру мен нарыққа көшкен бес-он жылдың ... ... ... ... ... ... өте үлкен.
Сондықтан, бұл жерде экономикалық реформалары мен қалыптасу кезеңдері
Қазақстанға ұқсас немес ... ... ... пайдаланған дұрыс.
Екінші, «Кәсіпорындарды қаржылық ... ... ... ... ... да үш ... (2.1 Кәсіпорынның ... ... ... ... 2.2 ... қатынастары мен
қаржылық сауықтыру процестерін реттеу; 2.3 Қаржылық сауықтыру ... ... ... ... ... Бұл ... ... объектісімен тікелей байланыстырыла жасалды. Кәсіпорынның
тарихынан басталып, оның ... ... ... ... ... атап ... зерттеу объектісі – «Көктас»
АҚ, барлық дерлік отандық кәсіпорындардай өтпелі кезеңдерде ауыр ... ... ... ... ... кезең ретінде 1993-1995 ... Дәл осы ... ... үшін ең ... ... болды. Зерттеу
объектісі кейіннен нық дамушы компаниялар қатарына қосылғанға дейінгі
кезеңдер ... ... ... кезеңдері болды деп санап, зерттеу
жұмысын осы аралыққа арнадық. Сондықтан, төлем қабілетсіздік пен оны ... да ... осы ... ... жж.) қаржылық жағдайды
талдау жұмыстарын ... ... ... ... инвестициялық
тартымдылық мәселелерін қарастыру кәсіпорынның нақты қаржылық жағдайына
баланстық талдау жасаумен жүргізілді.
Үшінші тарау, «Кәсіпорындарды қаржылық ... ... ... ... жолдары» деп аталып, екі бөлімді (3.1 Кәсіпорындарды қаржылық
сауықтырудың басымдылықты нысандары мен ... 3.2 ... ... ... ... ... Жүргізілген зерттеу жұмысының
барысында айқындалған басым бағыттарды жетілдіру жұмыстарын әрбір ... ... ... ... ... біз де ... ... мүмкін даму жолдарын осы тарауда қарастырып, өз ... ... ... бірі ... құрылымдау, санация жасау,
диагностикалық әдіс, кәсіпорынды басқаларымен қосу, бөлу, қайта құру, ... ... ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері
талданды.
Ғылыми жұмыс кіріспеден, үш тараудан, ... ... ... мен ... ... Барлығы 13 кесте, 6 диаграмма
және қосымшалар пайдаланылған. Мәтін беттерінің жалпы саны ... ... – 75 ... ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
Кәсіпорынды қаржылық сауықтыру – кәсіпорындарды трансформациялау мен оның
басқаруды жақсартуға ... ... ... ... мен ... өнімнің бәсекеқабілеттілігін, еңбек өнімділігін
арттыру, өндіріс шығындарын төмендету, мемлекеттік ... ... ... даярлау мен дағдарысқа қарсы кампаниялар ұйымдастыру
іс-әрекеттері арқылы кәсіпорынның қаржы-экономикалық нәтижелерін жетілдіру.
1. Дағдарысқа қарсы басқару жағдайындағы қаржылық ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі
күнгі тәжірибе кәсіпорындар мен компаниялардың дағдарыстан шығу және ұзақ
уақыт ... ... ... үшін жан-жақты қойылатын талаптарды
есепке ала ... өз ... ... ... отыруы бизнесті жүргізуде
дағдыға айналған бірден-бір құбылыс болып отыр. Өйткені, бизнес жүргізудің
жаңа шарттары ... ... ... болуды қажет етеді.
Ұйымның сыртқы ортасы тез және күтпеген жағынан өзгеріп отыр. ... ... тек қана ... ... ... ... қол ... үшін
жаңа қосымша мүмкіндіктер туғызады. Ұйым өз ... ... ... ... түрленіуіне қабілетті болуына ұдайы баламалы стратегиялық ... ... ... тиіс /6, 12 ... жүргізу жағдайының түбегейлі өзгеруі отандық кәсіпорындардың
көпшілігінде қаржылық сауықтыру ... ... ... ... әдістерден жаңа нарықтық әдістерге ауысу қажеттігін көрсетті.
Өйткені бұрынғы жүйенің ... ... ... ... ... барлық дерлік салаларында терең бойлаған дағдарысты
жағдай орнықты.
Белсенді стратегия шеңберінде кәсіпорынды қаржылай сауықтырудың негізгі
мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... нарығын игеру. Өткізудің жаңа нарығын игеруді жүзеге ... ... жаңа ... ... ... есебінен, сонымен бірге жаңа ... ... ... үшін ... ... де ... асырылады. Бұл екі
бағыт та шығарылатын өнімнің сапасын көтеру және технологиялық ... ... ... ... ... мақсаттарын шешуге әкеледі.
Белсенді стратегияны таратуды қамтамасыз етуші ... ... ... ... болып табылады. Бұл бір ... ... ... ... ... ... материалдар мен шикізаттың
сапасына талаптың өсуінің, жаңа өнім ... ... мен ... ... ... ал ... жағынан өндірістегі энергия сыйымдылығы мен
ресурс сыйымдылығын ... ... ... ... /6, 19 ... параметрлерінің үнемі өзгеруі жағдайындағы дағдарыстың туындау
ықтималдығы ұлғайған кезде дағдарыстық жағдайлардың, оның ... ... ... ... ... ... ... артады.
Дағдарыс ұғымын анықтау тұрғысынан қарағанда (кәсіпорын ... ... ... ... ... ... оны «дағдарысты», бірақ
кәсіпорын үшін күтпеген құбылыс деп ... Оның ... алу ... ... ... ізін басу ... ... Ал, егерде дағдарыс келсе, басқарудың бастапқы шараларының бірі оның
ұйым ... ... ... Басқа мамандар дағдарысты, уақыттық және
кеңістік дәрежелерге ... ... бар ... деп ... ... ... төрт фазаға бөледі: дағдарыстың алғышарттарының пайда
болуы (кішігірім қателер мен ұйым ... ... ... өзара араласуымен туындаған негізгі құбылыс; дағдарыстың
таратылуы; дағдарыстың шешілуі /6, 12 б./
Өйткені, ... ... ... ... ... ... менеджмент – бұл, ең алдымен, кәсіпорынның бәсекеқабілетті жағдайын
сақтауы мен ... ... ... ... ... ... ... оны жұмыс жасайтын халге жеткізу.
Кез келген өнімнің (қызметтің) өзіндік өмірлік циклы ... ... ... ... ... ... бір ... сақтап тұрып болашақтағы дамуы осы циклда айқындалған. Кезекті
бәсекеқабілетті артықшылықтың пайда болуы ... бір ... ... ... ... Бұл, ... артықшылықтың
әлсірей бастаған кезін уақытылы анықтап, оның алдын алуға байланысты дұрыс
шешімдер қабылданған кезде жемісті болады.
Белгілі бір ... ... ... де, ... да жұмыс жасауы мүмкін.
Бірақ бұлар кәсіпорынның негізгі мәнін тайдырмайтын қысқамерзімді ... ... ... Ал, ... ... ... алғанда тиімсіз жұмыс
жасайтын болса, экономикалық дағдарыс созылмалы ұзақмерзімді сипатталады
және оның ... ... ... ... ... есептесу үшін
мүлкін сатуға әкеледі.
Сондықтан, дағдарысты жағдайлар кәсіпорынның өмірлік циклының кез-келген
уақытында туындауы ... және ... ... ... ... өмір сүру ... ... табылады. Дағдарыстың бірнеше
түрлерін бөліп көрсетуге болады: стратегия дағдарысы; ... ... ... ... ... типтерін анықтау бастапқы
шараларды қабылдауға, қайта құру әдістері мен бағыттарын айқындауға жағдай
жасайды. ... ... ... ... ... болдырмау
шараларын шектейді. Дағдарысқа қарсы басқарудың негізгі қызметтері:
кәсәпорынды ... ... ... ... ... ... ... шығындарды минимизациялау; дағдарысты жағдайларды
ескертудің кешенді шараларын ... ... ... өз бизнестерінің
құрылымын дұрыс әрі ... ... алу, және ... немесе жедел түзетулерді үнемі жасай алу ... ... ... Белсенді стратегия аясында кәсіпорынды қаржылық сауықтырудың
маңызды шарттарының бірі – жаңа өткізу ... ... Бұны ... ... ... ... ... Дәстүрлі өнімдерді жаңа
территориялық нарықтарға ... ... ... жаңа ... ... шығару арқылы жаңа өткізу нарықтарын игеру ... ... ... мен ... ... ... ауыстыру
негізінде ресурссыйымдылығын төмендету арқылы жүргізіледі.
Дағдарысты жағдайдан шығу жолдарын табудың бірдін-бір маңызды шарттарының
бірі қаржылық сауықтырудың жоспарын ... құру ... ... ... ... мен зерттеушілердің дәлелдеуінше ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы осы
қаржылық ... ... ... ... ... ... жоспарының мүмкін бағыттары мен
варианттары жүйеленген түрде ... ... ... /8, 118 ... ... стратегиясындағы өзгерістер.
Бизнес стратегиясының қайта құрылу варианттары:
Өсу стратегиясы.
• Интегрирленген өсу (сала ішінде жаңа құрылымдар қосу ... ... ... ... ... ... алу); қайыра (өткізуші-
фирмаларды алу); горизонтальды ... ... ... ... ... ... өсу (дәстүрлі сала аясында нарықтың немесе өнімнің
өзгертілуі): ... ... алу ... ... ... ... дамыту (бұрынғы өнімдерге жаңа нарықтар); өнімді дамыту (дәстүрлі
нарықтағы жаңа өнім).
• Диверсификацияланған өсу ... ... ... ... диверсификация (негізгі профильге сәйкес ... ... ... ... (дәстүрлі нарықтарға жаңа
профильдік емес өнімдер); конгломераттық диверсификация (жаңа нарықтарға
жаңа ... емес ... ... ... бөліну/бөлініп шығу (қайта құрылған
компанияға акйиялардың бір ... ... ... қайтақұрылымдау
(әрқайсысы өз акцияларының белгілі-бір бөлігін беретіндей етіп бірнеше
тәуелсіз ... ... ... компанияның құрылуы); «төмен»
қайтақұрылымдау (қызмет етіп тұрған ... ... ... ... ... ... (белгілі-бір сфераларға
мамандаған фирмалар құру арқылы ұқсас компаниялардың бөлінуі); акциялардың
бір ... ... ... (құрылымдардың, бизнестің жекелеген
сегментттерін сату); жою (түгелімен/жартылай).
Сырттан басқару процедуралары аясындағы қайта өзгерулер ... ҚР ... ... ... қайта өзгертілуі; тиімсіз ... ... ... бір бөлігін сату; кәсіпорынды (бизнесті) сату.
/9, 5 б./
Мұндай жағдайларда мүмкін шешімдер диапазоны ... тар, ... ... жоспарын жүзеге асыру мен ... ... ... ... ... ... заң бойынша максимум 18 ай) және
құралдармен шектелген. Көп жағдайда бұл, шығындарды қысқартуға, ... ... мен ... ... ... ... стратегиясы.
ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес ... ... ... ... ... және қосымша жауапкершілікті
серіктестіктер; акционерлік қоғамдар; өндірістік кооперативтер; мемлекеттік
және коммуналдық ... ... емес ... ... сауықтырудың жоғарыда аталған ... ... ... ... ... тұрақтылығының көрсеткіштерін
талдау сызбасы ... да ... ... ... ... ... көрсеткіштерін талдау сызбасы
Сурет-1
Барлық дерлік экономикалық әдебиеттерде, кәсіпорынды қаржылық сауықтыру –
кәсіпорындарды трансформациялау мен оның басқаруды жақсартуға ... ... ... ... мен шығарылатын өнімнің
бәсекеқабілеттілігін, еңбек өнімділігін арттыру, ... ... ... ... ... сауықтыру жоспарларын даярлау мен
жүзеге асыру, дағдарысты ... ... ... ... ... жалғасқан инфрақұрылымдар (сақтандыру,
лизингтік, субконтрактылық немесе т.б.) мен дағдарысқа қарсы кампаниялар
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... сауықтырудың негізгі мақсаты, ... ... ... ... ... ... жеткізілуі жағдайындағы нарықтық төлемқабілетті ... ... ету ... табылады.
Дағдарысты жағдайда кәсіпорын менеджерлерінің алдында мына негізгі
міндеттер тұрады:
- істің нақты жағдайын дұрыс бағалау;
- ... ... ... ... жағдайдан шығудың оптималды жолдарын табу.
Кәсіпорынды қаржылық сауықтырудың жоспары – бұл ... бір ... ... ... ... ... ... сауықтыру
шараларының кешенді жоспары. Оның ... ... өзі ... ... мен ... ... ... қатынасуы консалтингтік
компания немесе арнайы эксперттік топ даярлаған шаралар болады. Бұл шаралар
сотқа жүгінбей қаржылық сауықтыру бойынша ... ... ... ... бектіледі және трансформациялау (қайта құру) ... ... ... ... ... оның ... қолдау, оның
нарықтағы тұрақты бәсекеқабілеттілік жағдайы мен қаржылық ... және ... ... ... мен ... ... толық
қанағаттандыруға, қажет болса, қарызды ... ... ... сәйкес көлемдегі құралдармен қамтамасыз етуге бағытталауы тиіс.
Сонымен, жоспарда қамтылған барлық ресурстар мен нарықтық әлеуетті ұтымды
пайдаланған жағдайда келесі нәтижелер ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге бағытталған:
- өнеркәсіптік кәсіпорындардың мониторингін жүргізу. Бұл олардың ағымдағы
қаржы-экономикалық және өндірістік-техникалық жағдайын ... ... ... ... субъектілерінің қабілеттілік деңгейін бақылауды
қамтамасыз ету;
- дағдарысты кәсіпорындарды анықтау және ... ... ... ... ... категорияларға жатқызу;
- дағдарысты кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруға қатысты жекелеген іс-
шаралар мен кешенді ... ... ... ... ... ... ... жүргізу;
- дағдарысқа қарсы шараларды тиімді ... ... үшін ... ... және ... ... тарту;
- банкроттықтың алдын алу мен қаржылық сауықтыру ... ... ... ... ... ... мен үйлестірулерін қамтамасыз
ету;
- дағдарысты кәсіпорындардың ... ... ... және ... ... ... жұмыстарын күшейтуді
қамтамасыз ету;
- дағдарысты кәсіпорындардағы ... ... ... ... кәсіпорындарды әдейілеп тоқырату қаупінен және ҚР субъектілеріне
құқықтық ұрыстар мен ауыртпалықтар ... ... және ... қорғаштау;
- қаржылық сауықтыру ... ... ... ... ... әрі ... ... механиздер қалыптастыру.
Бұл жағдайларда жүргізіліп жатқан өзгерістердің ... ... ... танылатын, қалпына келтіру мен кәсіпорынды
дамыту сияқты қаржылық ... ... ... ... ... ... ... табылады:
Кәсіпорынның негізгі өндірісі мен басқа да ... оң ... ... ... ... ... ... қаржылық сауықтыру жоспарында қамтылған ... ... ... ... ... ... – оң ақша ... артуы;
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен тқлемқабілеттілігін қалпына
келтіру;
Барлық кредиторлар ... ... ... және ақшалай
міндеттемелермен және міндетті төлемдермен толық көлемде есептесу алу
қабілеті;
Тартылған инвестициялар суммасы мен олардың пайыздарын ... ... ...... ... ... ... құралдардың айналымдылығын жылдамдату,
келісім-шарттық тәртіпті нығайту, тапсырыстар портфелінің толықтылығы,
жаңа нарықтар іздеу, инновацияларды дамыту және т.б.
Кәсіпорынның ... ... ... деңгейін, нарықтағы сұранысқа ие болу мен өзіндік
позициясы болуының өсірілуі;
Экономикалық және ... ... Бұл ... көлемінің (жиынтық
өнімнің) өсуі, бюджеттің барлық деңгейлеріндегі және ... тыс ... ... ... тұрақтылығы мен өсуі,
өндірістегі жұмысбастылар санының тұрақтылығы мен ... ... мен ... ... Кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды бағалау әдістері
Алдыңғы бөлімде атап ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайына диагностика жасау,
болғалы тұрған дағдарысты жағдайлардың алдын алу мен ... жою ... ... және сапалы жүргізілген диагностика мен профилактикалық
жұмыстар – ... ... ... ... алғанда дағдарысты басқарудың
ең басты міндеті. Диагностика жасау бойынша жұмыстар ... ... ... /10, 331 ... ... ... ... нарықтық жағдаятты дамытуды болжау;
- дағдарысты жағдайлардың дамуына себепші ... ... мен ... дер ... айқындау;
- кәсіпорынның бұрын байқалмаған сәтсіздіктерге ұшырау қауіптерін
айқындай білу.
Ұйымның активтері айналымдағы және айналымнан тыс ... ... ... ... жалпылама құрылымын айналымдағы және
айналымнан тыс активтер қатынасының коэфициенті сипаттайды:
(1)
Бұл көрсеткіштің мәні ... ұйым ... ... ... Активтер құрылымын ішкі талдау ... ... ... ... өзгеру (егер ондай құбылыс
байқалса) себептерін анықтау қажет./12, 88 б./
Ұйымның пассивтері ... оның ... ... көздері) өз
капиталы мен резервтерінен, ұзақ ... ... ... ... заемдық құралдар мен кредиторлық қарыздардан ... ... ... ... көзін өзіндік және заемдық (бұған кредиторлық
қарыздарды да қосып) деп бөлуге ... ... ... кәсіпорын
құралдарының қайнар көздерінің жалпы мөлшеріндегі өз құралдарының үлесіне
тең автономдық коэфициенті сипаттайды. /12, 93 б./
(2)
және де ... ... ... ... және жеке ... ... 94 ... коэфициенттерді есептеген кезде, акционерлік қоғамдар үшін
таза активтер мөлшеріне сәйкес ... ... жеке ... ... ... активтер мөлшері ҚР қаржы министрлігінің және бағалы қағаздар бойынша
мемлекеттік комиссия бұйрығына ... ... үшін ... шектеулер: , , ұйымдардың
міндеттемелері жеке құралдармен жабылуы тиіс ... ... ... ... автономдық коэфициенттің өсуі және қаржылық
тәуелділіктің төмендегенін суреттейтін жеке ... мен ... ... ... ... оң бағаланады. /11, 3 б./
«Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңына сәйкес (35 бап) ... ... ... ... үшін ... роль таза активтер
көрсеткішінде болады. Ол, есептесуге ... ... ... ... ... ... суммаларының айырмашылығы ... /7, 119 ... ... ... ... таза активтер акционерлік
қоғамдар үшін, заңды тұлғалар мен басқа да ... ... ... жеке капитал көрсеткішіне сәйкес келеді.
«Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР ... 35 бабы 4 ... ... ... ... және одан ... қаржылық жылдарда қоғамның таза активтерінің
құны оның жарғылық капиталынан аз болса, қоғам таза активтер құнынан ... ... ... жарғылық капиталдың азайғандығын хабарлауы ... ... жеке ... мен ... ... айырмашылығы ұйымның
қаржылық тұрақтылығын білдіретін бастапқы ... ... ... ... ... алгоритмін көрсетсек: /7, 3 б./
= (нақты жеке ... - ... ... = ... ... ... ... + резервтік капитал + қорлар + бөлінбеген пайда + ... ... - ...... ... ... жеке акциялар,
— жарғылық капиталға салымдар бойынша ... ...... капитал) = (қосылған капитал) + (резервтік капитал)
+ (жинақтау, тұтыну, әлеуметтік сфера қорлары) + ... ... ... ... ......... сатып алынған
жеке акциялар) — (жарғылық капиталға салымдар ... ... ... /13, 11 ... ... оң ... ... түрде ұйым
құрылғаннан кейінгі жеке ... өсуі деп, ал ... ...... ... деп атауға болады. Егер жеке капиталдың өсуі оның
алшақтауынан артық (немесе оған тең) ... онда ... жеке ... ... ... ... оң ... ең болмағанда теріс емес) және
сәйкесінше ұйымның қаржылық тұрақтылығының минималды шарты орындалады.
Егер, жеке ... өсуі оның ... кем ... онда ... ... мен жарғылық капитал айырмашылығы теріс болады, сондықтан да
ұйымның қаржылық жағдайынтұрақсыз деп ... тура ... ... ... мен ... ... кейінгі келесі
міндет запастар қалыптасуының қайнар көздерінің болуы мен жеткіліктілігін
талдау болып табылады.
Запастар ... ... мен жеке және ... ... қайнар
көздері мен қалыптасуы – кәсіпорынның нақты жеке ... мен ... ... ... ... ... ... бірден-бір маңызды
факторлары болып саналады. Қалыптасу қайнар көздерімен запастардың
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... (қабілетсіздігінің) себебі болып есептеледі. /14, 53
б./
Қаржылық тұрақтылықты барынша ... ... ... ... ... және ... ... айырмашылығы ретінде алынатын
запастардың қалыптасу қайнар ... ... ... ... Бұл ... қайнар көздердің белгілі ... ... және ... ... ... етілу сөз болып тұр.
Өйткені, барлық мүмкін қайнар көздер суммасының жеткіліктілігі (кредиторлық
қарыздар мен басқа да қысқа ... ... қоса ... ... пен пассивтерінің теңдігі арқылы кепілденеді. /14, 54 б./
Кәсіпорын запастарының жалпы мөлшері баланстың «Айналым ... ... 210-220 ... ... (алынған құндылықтар бойынша
қосылған құн салығын қоса алғанда, өйткені ... ... ... ол запастардың қалыптасуы есебінен қаржыландырылуы тиіс) суммасына
тең. /14, 59 ... ... ... ... сипаттау үшін, қайнар көздердің
әртүрлі қамтылу дәрежесін білдіретін бірнеше көрсеткіштер ... 37 ... жеке ... ... болуы. Ол нақты жеке капитал мөлшері
мен айналымнан тыс активтер мөлшерінің ... ... ... тыс ... І ... қорытындысы) және
ұзақ мерзімді дебиторлық қарыздарға (баланстың «Айналым активтер» ІІ
бөлімі 230 бб.) тең;
- запастар қалыптасуының ұзақ мерзімді ... ... ... ... мерзімді пассивтер суммасына ұлғайтылған (баланстың ... ... V ... қорытындысы) алдыңғы көрсеткіштен
алынады. Егер, мақсатты ... мен ... ұзақ ... ... онда ... ... бұл ... есептеуде ұзақ мерзімді
пасивтер құрамына кіргізіледі;
- запастар қалыптасуының негізгі қайнар көздерінің жалпы мөлшері.
Ол ұзақ ... ... ... ... ... көрсеткіш) және
қысқа мерзімді заемдық құралдарға (баланстың «Қысқа мерзімдік
активтері» VІ ... 610 бб.) тең. ... ... ... ... қысқа мерзімді сипат алса, онда олардың мөлшері ... ... ... ... пасивтер құрамына кіргізіледі.
Запастардың қалыптасу қайнар көздерінің болуының үш көрсеткішіне
запастардың ... ... ... ... ... үш ... ... /11, 7 б./
- жеке айналым құралдарының артықшылығы (+) немесе жетіспеушілігі
(—). Ол жеке айналым құралдарының ... мен ... ... ... ... қалыптасуының ұзақ мерзімді қайнар көздерінің
артықшылығы (+) ... ... (—). Ол ... ... ... ... ... мен запастар мөлшерінің айырмашылығына
тең;
- запастар ... ... ... ... ... ... (+) ... жетіспеушілігі (—). Запастар
қалыптасуының негізгі қайнар көздерінің мөлшері мен ... ... ... ... ... ... ... етілуінің үш
көрсеткішін есептеу қаржылық жағдайды тұрақтылық дәрежелері ... ... ... ... ... төрт типін бөліп көрсетуге
болады: /16, 48 б./
... ... ... ... Ол ... ең ... типі ретінде сипатталатын, сирек кездесетін
жағдай; Мына шарттар жүйесі арқылы орындалады:
□ жеке ... ... ... (+) ... жеке ... ... мен ... теңдігі.
□ кәсіпорынның төлемқабілеттілігін кепілдейтін қаржылық ... ... жеке ... ... ... (—),
← запастар қалыптасуының ұзақ мерзімді қайнар көздерінің артықшылығы
(+) немесе ұзақ мерзімді қайнар көздердің мөлшері мен ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі
бұзылады, дегенмен нақты жеке капиталды толықтыру арқылы және жеке
айналым құралдарының ұлғайтылуы, сонымен ... ұзақ ... мен ... ... қосымша мүмкіндігі сақталған:
← жеке айналым құралдарының жетіспеушілігі (—),
← запастар қалыптасуының ұзақ ... ... ... ... ... ... негізгі қайнар көздері мөлшерінің
артықшылығы (+) ... ... ... ... ... мен ... дағдарысты қаржылық жағдай. Мұнда кәсіпорын банкротық шегінде
болады, өйткені бұл жағдайда ... ... ... ... ... (акционерлерден сатып алынған жеке акциялар құнын
шегергендегі), ұйымның дебиторлық қарыздары (жарғылық қорға ... ... ... ... ... ... ... активтері тіптен оның кредиторлық ... ... мен ... ... ... және ... қысқа
мерзімді пассивтерін де жаба алмайды:
← жеке айналым құралдарының жетіспеушілігі (—),
← запастар қалыптасуының ұзақ ... ... ... ... ... қалыптасуының негізгі қайнар көздерінің жалпы ... ... ... оң ... ... қалыптасуы қайна көздерінің
болуы, ал теріс факторы – ... ... ... ... ... ... ... (1 және 4 жағдайлар) ... ... ... қалыптасуы қайнар көздерінің толықтырылуы мен ... ... ... ... запсатар деңгейін саналы түрде
төмендету болады.
Запастар қалыптасуы қайнар көздерінің толықтырылуының мейлінше қауіпсіз
тәсілі деп нақты жеке ... ... ... ... ... қорларына (айналымнан тыс активтерге ... бұл ... бір ... ... деген шартпен) салықтар салғаннан кейінгі
пайданың бөлінуі ... ... ... ... ... ... ... қалдығын жоспарлау, сонымен қатар пайдаланылмаған тауар-
материал құндылықтарының ... ... ... ... Запастар
жағдайын тереңірек талдау қаржылық жағдайды ішкі талдаудың құрамдас бөлігі
ретінде ... ... ол ... ... ... ... ... жоқ запастар туралы ақпаратты
айттырады. /17, 76 ... ... ... көрсеткіштермен қатар қаржылық
коэфициенттер де сипаттайды. Кәсіпорынның ... ... ... байқалуы ретінде көрсетіледі. Оның мәні айналым
активтерінің ұзақ мерзімді қалыптасу ... ... ... етуде.
Үлкен немесе кіші ағымдық төлемқабілеттілік (немесе төлемқабілетсіздік)
айналым активтерінің ұзақ мерзімді активтермен қамтамасыз етілуінің ... ... ... ... кіші ... ... төлемқабілеттілігін бағалау үшін үш салыстырмалы көрсеткіштер
пайдаланылады. Олар қысқа мерзімді ... жабу ... ... ... жинақтарымен айрықшаланады.
Кәсіпорынның бір сәттілік төлемқабілеттілігін ... ... ... Ол ұйымның қысқа мерзімдік қарыздардың ... ... ... бар ... ... мен ... ... қаржылық
салымдар есебінен жаба ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелер мен ... да ... ... ... мерзімді кредиторлық қарыздар, дивидендтер бойынша
қарыздарды қоса алғанда, болашақтағы шығындар мен төлемдер резервтері,
басқа да ... ... ... Бұл ... ... формуламен
есептеледі:
(4)
Экономикалық әдебиеттерден белгілі қалыпты шектеу , әрбір күн
кәсіпорынның 20% қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қалдығын есепті дата деңгейінде ... ... ... бір ... түсімін қамтамасыз етудің
арқасында ғана) есепті датаға келген ... ... ... 5 күнде жабылады
(1 : 0,2) дегенді білдіреді. /11, 55 б./
Дебиторлардан болашақта ... ... ... ... өтімділіктің дәлелденген /уточненный/ (ағымдық)
коэфициенті ... Ол, ... ... толық жапқан жағдайда
ұйымның ағымдық қарыздардың ... ... жаба ... ... ... ... ... мен ағымдық ... ... ... ... ... тиіс ... ... Дәлелденген
өтімділік деңгейін көтеру үшін запастардың қамтамасыз етілуінің өсуін жеке
айналым ... ... ... ... Ол үшін ... құралдарын ұлғайтып және запсатар деңгейін саналы түрде төмендету
керек. /11, 323 ... ... ... ... жапқан және бар запастарды
(шығарылған шығындарды компенсациялау есебімен) жүзеге асыру ... ... ... ... жабу ... ... қалпты шектеуі: /8, 61 б./
Өтімділіктің жан-жақты көрсеткіштері кәсіпорынның өтімді ... ... ... ғана ... қоймайды, сонымен қатар
аналитикалық ақпараттарды сыртқы қолданушылардың түрлі мүдделеріне жауап
береді. ... ... ... абсолютті өтімділік коэфициенті
() қызығырақ. Бұл кәсіпорынды несиелеуші банк өтімділіктің дәлелденген
коэфициентіне () назар аударады. Кәсіпорынның ... және ... оның жабу ... () бойынша төлемқабілеттілігін
бағалайды.
Кәсіпорынның жалпы төлемқабілеттілігі оның барлық міндеттемелерін (қысқа
мерзімді / ұзақ мерзімді) барлық активтерімен жаба алу ... ... ... ... ... мына ... бойынша
есептеледі:
(7)
Коэфициенттің келесі қалыпты шегі табиғи болып табылады:/11,61 б/
Нақты жеке капиталдың ... ... ... төлемқабілеттілігін
білдіретін негізгі фактор болып табылады.
ҚР Үкіметінің 1994 ж. 20 мамырдағы № 498 ... ... ... ... ... құрылымын анықтау
критерийлерінің жүйесі ... ... ... жағдайын талдау
және олардың баланстарының құрылымын бағалауда, сонымен ... ... ... ҚР ... қабылдаған қаулыға сәйкес шешім
қабылдауда бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... комитет басқармасында
«Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... және ... ... ... ... ... қабылданды.
Кәсіпорын балансы құрылымының қанағаттанарлығын бағалау көрсеткіштері
болып ... ... ... ... жеке ... ... етілу коэфициенті;
- төлем қабілеттілікті қалпына келтіру (жою) коэфициенті.
Ағымдық өтімділік коэфициенті кәсіпорынның ... ... және ... ... уақытылы жаба алу бойынша айналым
құралдарымен жалпы қамтамасыздандырылуын сипаттайды және есептеу әдістемесі
бойынша жоғарыда ... жабу ... ... Жеке ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз
ететін жеке айналым құралдарының болуымен сипатталады. /18, 17 ... жеке ... ... жеке ... ... көздері мен негізгі
құралдардың фактылы құнымен және ... ... тыс ... ... І ... ... айырмашылықтарының кәсіпорынның өндірістік
запастары, бітпеген өндірісі, дайын өнімі, ақшалай құралдары, ... т.б. ... ... (актив балансы ІІ бөлімінің қорытындысы)
түрінде кәсіпорынның қалында бар ... ... ... ... ... қалпына келтіру (жою) коэфициенті кәсіпорынның
белгілі бір кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін сипаттайды./18, 43 б./
(9)
«Әдістемелік ережеде» болжау жасалатын төлемқабілеттіліктің ... ... мәні ... тең деп саналатын жабу коэфициенті
пайдаланылады. /18, 43 б./
Кәсіпорынның төлемқабілеттілігінің өзгеруін ... ... ... (жою) ... сонымен қатар абсолютті ... ... ... ... ... ... пен
олардың нормативті мәндерінің көмегімен құрылады. Бұл жағдайда, ... ... ... ... ... (жойылу)
кезеңдеріндегі ауытқулар орын алуы мүмкін.
Кәсіпорын балансының құрылымын қанағаттанарлықсыз, ал ... деп ... ... ... ... ... негіз
бола алады: /18, 51 б./
- есепті кезеңнің соңында ағымдық өтімділік коэффициентінің мәні 2-ден
төмен болса;
- ... ... ... жеке ... ... ... мәні 0,1-ден төмен болса;
Бұл негіздемелер бар, яғни төлемқабілеттілікті қалпына келтірудің алты
айға тең ... ... және ... тең ... ... ... бірден жоғары бекітілген болса, онда ... ... ... келтіре алуының нақты мүмкіндігі бар екені
туралы шешім қабылдана алады. /18, 102 ... айға тең ... ... кезеңінің мәніне сәйкес, және
екіге тең ... ... ... бекітілген мәні бірден төмен
болуы арқылы анықталған ... ... ... ... ... ... құрылымын қанағаттанарлықсыз деп
бағалауға бекітілген негіздердің болмауы кәсіпорынның ... ... ... ... ... орындай ала алмайтыныдығы (кәсіпорынның
төлемқабілеттілігінің жойылуы) туралы шешім ... ... 48 ... ... болу ... – бұл ... жатқан
кәсіпорынның ағымдық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... ай сайын жүргізу арқылы
технологиялық тізбектің немесе кәсіпорынның ... ... ... ... ... тұра ... ... бірнеше көрсеткіштерден
тәуелді болғандықтан, оң ... ... үшін бір ғана ... ... ... ... ... бірнешеуін қадағалау қажет. /19, 61 б./
Банкроттықтың болу ықтималдығының көрсеткіші оны ... ... ... ... ... ... деп аталды.
Кредитқабілеттілік индексі мультипликативті дискриминантты талдау (Multiple-
discriminant analysis - MDA) ... ... ... және ... ... ... ... потенциалды бонкроттар
және банкрот еместер деп бөле алады./20, 73 б./
Индексті құрау барысында Э.Альтман, жартысы ... жж. ... ... ... ... ... ... 66 кәсіпорынды зерттеді. Нәтижесінде
мүмкін банкроттықты анықтауға ... 22 ... ... Бұл ... ... ол ең маңызды деген бесеуін таңдап
алды да көпфакторлы регрессиондық теңдеу ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның экономикалық потенциалы мен
жұмыс қорытындысын білдіретін функция болып ... ... ... түрі жалпы алғанда мынадай: /19, 85 б./
; ... Х1 – ... ... ...... бөлінбеген пайдасы/суммасы;
Х3 – активтердің операциялық пайдасы/суммасы;
Х4 – акциялардың/қарыздардың нарықтық құны;
Х5 – активтердің табысы/суммасы.
Альтман ... ... ... ... есептеулер нәтижесі Z
жалпылама көрсеткішінің [-14, +22] ... ... ... алатындығын
көрсетті. Бұл жағдайда Z>2,99 болған кәсіпорындар ... ... Z0,5 |0,76 |0,74 |0,76 |-0,02 |0,02 |97,37 |102,7 ... | | | | | | | | ... және жеке |0,5 |0,80 |0,89 |0,85 |0,09 |-0,04 |111,3 |95,51 |
|мақсаттағы | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... |- |0,15 |0,11 |0,09 |-0,04 |-0,02 |73,33 |81,8 ... (КПБ) | | | | | | | | ... АҚ Бухгалтерлік балансы бойынша талдау)
Осылайша, кестеге сәйкес «Көктас» АҚ қаржылық жағдайын талдау және
бағалау ... оның ... ... ... көре ... және ... 1993-1995 жж. айқын байқалған. 1993 ж.запастар мен шығындарды жабуға
жеке айналым құралдарының 23,85% жетіспеді, 1994 ж. – 40,98%, ал 1995 ж. ... ... ... жағдайында инвестициялық тартымдылық стратегиясын
қалыптастыру
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық ... ... өте зор. Бұл ... ... ие ... ... меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестіктестер, басқа
контрагент ашуында өзінің өндірістік, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... байланысты.
Кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең алдымен әрдайым ... ... ... ететін ақша ағымының қозғалысын көрсетеді. Нарық
жағдайында ол ең біріншіден өнімді өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын
талап ... және оның ... ... ... ... ... және т.б. есеп ... үшін жеткілікті дәрежеде болуы тиіс.
Кесте-5
«Көктас» АҚ табыстар динамикасын талдау
(теңге)
|Көрсеткіштер ... ... ... ... жыл |
| | |жыл |(+;-) ... ... |2 |3 |4 |5 ... ... ... |710 457 |633 690 | -76 |-11 ... | | |767 | ... ... ... |5 403 |5 340 |-63 |-1,2 ... | | | | ... ... |699 713 |628 349 |-71 364 |-10,2 ... кезең шығындары |340 510 |371 087 |+30 577 |+9 ... ... ... |241 203 |254 331 |+13 128 |+5,4 ... ... ... | | | | ... | | | | ... АҚ ... ... ... талдау)
Баланс активтерінің құрамы мен ... ... ... ... ... және оның ... түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Кесте-6
«Көктас» АҚ мүлік құнын талдау
(теңге)
|Активтер |Жыл ... |Жыл ... ... ... |2 |3 |4 ... құны, барлығы |1 915 233 |2 129 334 |+214 101 ... ... | | |21,3 % ... ... |2 |3 |4 ... ... ... ... |915 026 |-6 426 ... құны %-н |48 |43 |0,6 ... ... ... |993 781 |1 241 308 ... ... құны %-н |52 |57 |22 ... АҚ ... балансы бойынша талдау)
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын ... ... ... жылы 214101 мың ... ... 21,3 %-ке ... ... Бұл кәсіпорынның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Кесте-7
«Көктас» АҚ ұзақ мерзімді активтерінің құрамы мен ... ... |Жыл ... ... |Жыл ... ... |Ауытқулар |
| ... ... % ... ... % ... % |
|1 |2 |3 |4 ... ... активтер,|921 452 |100 |915 026 |100 |-6 426|-0,7 ... | | | | | | ... ... | | | ... құны ... |93 |0,01 |63 |0,007 |-30 |-32 ... | | | | | | ... құны ... |547 212 |59,36 |540 722 |59,093 |-6 490|-1,2 ... | | | | | | ... ... |1 069 |0,13 |1 069 |0,12 |- |- ... | | | | | | ... ... |373 078 |40,48 |373 173 |40,78 |95 |0,02 ... ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... АҚ ... ... ... ... АҚ ағымды активтерінің құрамы мен құрылымын талдау
(теңге)
| |Жыл ... ... |Жыл ... ... ... ... ... салмағы % |үлес салмағы % |cомасы % |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |993 781 |100 |1 214 |100 |+220 |+22 ... | | |308 | |527 | ... ... | | | | | | ... материалдық| |4 |38 339 |3 |-653 |-1,7 ... |38 992 | | | | | ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |- |- |2 312 |0,2 |-2 312 |-0,2 ... | | | | | | ... Ақша ... |22 740 |3 |2 447 |0,2 |-20 293|-11 ... ... |460 720 |46 |460 121 |38 |-599 |-0,1 ... | | | | | | ... ... ... |471 330 |47 |711 089 |58,6 |+23 |+49 |
| | | | | |9759 | ... АҚ ... ... ... талдау)
Баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін анықтау маңызды. Ағымдағы
активтер құнының кәсіпорынның ... ... ... ... іске артылу (мобильді) коэффициентінің өсуі анықталады.
Коэффициент мәні ... ... ... ... жұмысты қамту және
кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы тұрғысынан
алғанда оның өсуі ... ... ... ... ... ... Яғни,
мүлік әлдеқайда іске тартылған болады. «Көктас» АҚ бұл коэффициентінің
деңгейі жыл ... 0,51 (993 781/1 915 233), ал жыл ... 0,57 (1 ... 129 334) ... АҚ ... ... ... жыл |Есепті жыл ... (+;-) |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |710 457 |633 690 |-76 767 ... | | | ... ... ... |873 921 |1 104 044 |+227 123 ... | | | ... ... ... |947 088 |918 239 |-28 849 ... шамасы | | | ... ... |0,8 |0,6 |-0,2 ... ... |0,3 |0,2 |-0,1 ... % | | | ... ... |0,1 |-0,1 |
|% | | | ... АҚ ... ... ... ... ... ... сипаттайтын келесі көрсеткіш мобильді
және иммобильді ... ... ... Ол ... ... ұзақ ... активтер құнына бөлу арқылы анықталады. (0,5-
тен кем ьолмауы керек). «Көктас» АҚ бұл ... жыл ... 1,07 ... 452). Ал, жыл ... 1,33 (1 214 308/915 ... жылы ... қаражаттар 1,2 есеге (1 214 308/993 781) өскен, ал
екіншілері 0,1-ге (915 026/921 452) ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы
активтермен өтелген жағдайда қол жеткізеді.
Кесте-10
«Көктас» АҚ негізгі құралдарының техникалық жағдайын талдау
(теңге)
|Көрсеткіштер |Жыл ... |Жыл ... ... |Жыл ... %-н |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... күн ... |548 281 |541 791 |-6 490 |-1,2 ... | | | | ... НК тозуы |86 707 |121 337 |+3 4630 |+40 ... ... күні ... |461 574 |420 454 |-41 120 |-9 ... | | | | ... ... ... ... |0,32 |+0,6 |+23 ... Тозу коэффициенті |0,16 |0,22 |+0,6 |+37 ... ... күн |0,24 |0,20 |-0,04 |-17 ... | | | | ... АҚ ... ... ... ... АҚ негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін талдау
(жыл басы бойынша),теңге
Сурет-5
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдарының ... ... ... ... ... ... ... Өйткені бұл көрсеткіш
кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты бағыт болып
табылады.
«Көктас» АҚ ... ... ... ... ... соңы бойынша), теңге
Сурет-6
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы жиынындағы негізгі құралдардың нақты құнының
коэффициентінің мөлшері баланс активтерінің барлық ... ... ... ... «Көктас» АҚ баланс валютасындағы негізгі құралдардың қалдық
құнының үлесі жыл басында 29%, ал жыл ... 25% ... ... бұл
көрсеткіштің теориялық мәніне 21%, 25% сәйкес келмейді.
Негізгі құралдар жалпы құнындағы оның активті бөлігінің үлесін анықтау
өте маңызды. Оның үлес ... өсуі қор ... ... ... ... АҚ негізгі құралдардың активті бөлігінің үлесінің 0,26%-ға
қарағанда 0,32% құрады. ... ... ... ... ... 0,6%-
ға өсуі, «Көктас» АҚ мекемесінің материалды техникалық базасының ... ... ... техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды көрсеткіш –
негізгі құралдардың тозуы. ... АҚ ... ... тозу
коэффициенті жыл басында 0,16 (86707/548281), ал жыл ... ... яғни 0,6 ... өскен. Бұл мәліметтер негізгі құралдардың
сапалық тозуын айтпай-ақ, олардың 1/5 көп ... ... ... ... ... ... мәліметтер «Көктас» АҚ активтерінің
жалпы алғанда жағымды динимикасын көрсетеді.
Қаржылық жағдайды талдау кезінде кәсіпорынның ... ... ... ... ...... субьектінің активтерінің қолма-қол
ақша қаражаттарына айналу мүмкіндігін білдіреді.
Кесте-12
«Көктас» АҚ меншікті капиталының құрамы мен құрылымын талдау
(теңге)
|Активтер |Жыл ... |Жыл ... ... |
| ... үлес ... үлес ... % |
| ... |салмағы | |
| |% |% | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |1 412 |- |1 689 |- |277 416 |20 ... ... |573 | |989 | | | ... ... ... |9 103 |0,6 |5 000 |0,2 |4 103 |45 ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... ... |1 403 |99,4 |1 684 |99,8 |281 519 |20 |
| |470 | |989 | | | ... кезең |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін жабу ... ... ... ... ... ... мойындауға
болады.
А1 > П1 А 2>П2 А3 >П3 А 4 ... ... ... толық өтімділігін, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығын және меншікті ... ... бар ... АҚ баланс өтімділігін талдау
(теңге)
|Актив |Басына ... ... ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | | | | ... |Соңы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |483 460|462 568|1. ... |- |- |-483 |-462 ... | | ... | | |460 |568 ... 33 |713 401| ... |225 |234 952|-246 |-478 ... ... | ... |244 | |086 |449 |
| | | ... | | | | ... ... | ... |- |- |-412 |-411 ... ... | | ... | | |070 |512 |
| | | ... | | | | ... 374|541 854| 4.Тұрақты | 1 689|1 894 |1 141 |1 352 |
|қиын актив | | ... |382 |615 |528 |
| | | |тал | | | | ... ... |1 915 |2 129 | 5. ... |1 915 |2 129 | | |
| |233 |334 | |233 |334 | | ... ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫ БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ
МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Жүргізілген зерттеу жұмысының барысында айқындалған басым ... ... ... ... өз стратегиясына жасақтауы тиіс.
Сондықтан, зерттеу объектісінің ... ... даму ... ... ... өз ... ... жаздық. Негізгілерінің бірі
қайта құрылымдау, санация ... ... ... ... ... ... қайта құру, т.б. тәсілдеріне түсінік беріліп,
олардың артықшылықтары мен кемшіліктері талданды.
3.1 Кәсіпорындарды қаржылық ... ... ... ... ... қарсы басқару жүйесінде қаржылық тұрақтандырудың
ішкі механизмдерін кеңінен қолдану негізгі рөл ... Бұл ... ... ... ... ... ... стрессті алып
тастау ғана емес, сонымен бірге едәуір дәрежеде кәсіпорынды қарыз капиталын
пайдалану ... ... оның ... даму ... ... берумен байланысты. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы
дағдарыс жағдайында келесідей негізгі кезеңдер бойынша тізбектеліп жүзеге
асырылады.
• Төлем қабілетсіздікті жою. ... ... ... ... ... ... да ... дағдарыстық жағдай масштабы,
оның қаржылық тұрақтылық шамасы жүйесінде ... ... ... ... процедурасының пайда ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға қабілеттілікті қалпына келтіру болып
табылады.
• Қаржылық ... ... ... қалпына келтіру.
Кәсіпорынның төлем қабілетсіздігі қысқа кезең бойына авариялық
қаржылықоперациялар қатарын ... ... ... ... ... әсер ... себептер өзгеріссіз қалуы мүмкін,
егер кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының қауіпсіз ... ... ... Бұл ... ... тек ... ... сонымен
бірге салыстырмалы неғұрлым ұзақ уақыт ... ... ... ... тепе-теңдікті ұзақ кезеңде қамтамасыз ету. Толық қаржылық
тұрақтылық ... ... ... ... даму процесінде ұзақ
қаржылық тепе-теңдікті қамтамасыз еткен ... яғни ... ... ... ... және ... ... құнының
тұрақты өсімінің алғышартын жасаған жағдайда қол ... ... ... ... ... жеке ... бір ... енгізу негізінде экономикалық даму қарқынын
қысқартуды талап етеді. жағымсыз ... ... ... ... ... ... алдағы кезеңде оның
банкроттылық қаупін бір уақыттта бейтараптандыруда оның операциялық
қызметінің тұрақты өсімінің жоғары қарқынын қамтамасыз етуі ... ... ... әрбір кезеңіне қаржылық менеджмент
тәжірибесінде оперативті, тактикалық және стратегиялыққа бөлу ... бір оның ішкі ... ... ... ... пайдаланылатын жоғарыда аталған ішкі механизмдері
“қорғаушы” немесе “шабуыл” сипатына ие.
“Артығын кесіп тастау” ... ... ... ... ... ... жағымсыз қаржылық дамуына қорғану
реакциясын ... және ... да бір ... ... ... тұрақтандырудың тактикалық механизмі жеке ... ... ... дамудың жағымсыз үрдістерін өзгертуге бағытталған
шабуыл тактикасын білдіреді.
Қаржылық тұрақтандырудың ... ... ... ... ... ... ... бағынышты қажетті ... ... ... ... қаржылық дамудың шабуылдық
стратегиясын білдіреді.
Қысқа ... ... оң ақша ... ... ... ... айналым
активтерінің қысқартылған өтімділігі келесідей негізгі шаралар есебінен қол
жеткізіледі:
- қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... ... ... инкассациясын қысқарту;
- тауарлық (коммерциялық) несиені беру кезеңін төмендету;
- ... ... ... қол ... ... асыруда бағалық
түсірімдер мөлшерін көбейту;
- тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... ... қиын өтімді түрлерін
кейін оларды өткізуді қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... ... ... оң ақша ағымының өсімін қамтамасыз ... тыс ... ... жеке ... ... ... есебінен жүзеге асырылады:
- инвестициялық портфелдің ұзақ мерзімді қаржылық құралдардың жоғары
өтімді ... ... ... ... операцияларын жүргізу, оны жүргізу ... ... ... ... ... ... лизинг берушіге
қаржылық лизинг келісімін бір уақытта рәсімдеп ... ... ... сәйкес рыноктағы сұраным бағасы
бойынша қысқа уақыт аралығында сату;
- негізгі құралдарды ... ... ... алуы ойластырылған
құрал-жабдық арендасы.
Қысқа мерзімді кезеңде кері ақша ағымы ... ... ... ... мерзімді қаржылық міндеттемелер көлемін қысқа уақыт аралығында
қысқарту келесідей ... ... қол ... ... мерзімді қаржы несиелерін пролонгациялау;
- қысқа мерзімді қаржы несиелері портфелін олардың ... ... ... ... ... қайта құру;
- жеткізушілермен берілетін тауарлық (коммерциялық) несиелер кезеңін
көбейту;
- кәсіпорынның ішкі ... ... жеке ... ... ... ... қалдыру.
Қаржылық тұрақтандырудың осы кезеңінің мақсатына қол жеткізілді деп
есептеледі, егер ... ... ... ... ... ... ... түсімінің көлемі қысқа мерзімді кезеңде ... ... ... ... асып ... Бұл ... аралығында кәсіпорынның банкроттылық қаупі жойылғандығын білдіреді.
2. Қаржылық тұрақтандырудың тактикалық механизмі ... ... ... ... тепе-теңдік нүктесіне қол жеткізуге бағытталған
шаралар ... ... ... ... ... ... келесідей түрге ие:
Чпо+АО+АК+СФРп=Иск+ДФ+ПУП+СП+РФ
(15)
мұндағы Чпо – кәсіпорынның таза операциялық ...... ... ...... акция эмиссиясында акционерлік капитал өсімінің сомасы;
СФРп – басқа көздері есебінен жеке қаржы ресурстарының өсімі;
Иск – жеке ... ... ... ... ... ... – дивиденд қорының (салынған капитал иелеріне пайыз төлеу қоры)
сомасы
ПУП – жалға алынған жұмысшылардың пайдаға ... ... ... ...... ... ... кәсіпорындардың әлеуметтік,
экологиялық және басқа сыртқы бағдарламаларының көлемі;
РФ – кәсіпорынның резервтік (сақтандыру) қоры сомасының өсімі.
Келтірілген ... ... ... оның оң жағы бөлігін
кәсіпорынның жеке қаржылық ресурстарын қалыптастырудың барлық ... ... ... ... осы ... пайдаланудың барлық бағыттары құрайды.
Сондықтан қысқартылған түрде кәсіпорын дағдарыс жағдайында қол ... ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін:
ОГсфр=ОПсфр,
(16)
мұндағы ОГсфр– кәсіпорынның жеке қаржылық ... ... ... ... – кәсіпорынның жеке қаржылық ресурстарын ... ... ... ... ... механизмін пайдалану
процесінде қандай шаралар ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс. Бірақ нақты тәжірибеде
дағдарыстық даму жағдаында жеке қаржылық ... ... ... сол ... ... көбейту мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан
дағдарыс жағдайында кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... бағыты жеке қаржылық ресурстарды тұтыну
көлемін (теңсіздіктің оң ... ... ... ... ... ... ... және инвестициялық қызметі көлемін азайтумен
байланысты және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету процесінде кәсіпорынды
қысу жеке қаржылық ресурстардың өсімін қамтамасыз ету бойынша ... ... ... осы ... ... ... ағымының оң
айырмасын неғұрлым үлкен дәрежеде қамтамасыз етсе, ол ... ... ... ... ... ... ... тез жетеді.
Теңсіздіктің сол жағы бөлігі өсімінін қамтамасыз етуші жеке қаржылық
ресурстарды генерациялау көлемін көбейту келесідей ... ... ... жеткізіледі:
- кәсіпорынның операциялық табыстың қосымша көлемін қамтамасыз етуші
баға саясатын оптималдандыру;
- тұрақты шығындар ... ... ... ... ағымдық
ремонтқа шығындар және т.б. қоса) қысқарту;
- айнымалы шығындар ... ... және ... ... ... қысқарту; еңбек өнімділігін жоғарылату және
т.б. қоса) төмендету;
- ... ... мен ... ... ... салық төлемдерін
минимизациялауды қамтамасыз етуші тиімді салық саясатын жүзеге асыру
(кәсіпорынның таза пайдасы сомасын өсіруге ... ... ағым ... ... ... ... құралдардың
белсенді бөлігінің қысқартылған амортизациясын жүргізу;
- жоғары тозумен байланысты пайдаланылмаған мүлікті уақытылы ... ... ... ... ... ... ... капитал тарту)
есебінен тиімді эмиссиялық саясаттты жүргізу.
Теңсіздіктің сол жағын төмендетуді ... ... жеке ... ... ... ... ... келесідей шаралар есебінен
қол жеткізіледі:
- кәсіпорынның инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... тыс активтерді жаңғыртуды олардың арендасы
(лизинг) есебінен қамтамасыз ету;
- өндірістік дамуға бағытталған таза ... ... ... ... қаржылық дамуына адекватты дивиденд
саясатын жүзеге асыру;
- жалдамалы жұмысшылардың пайдаға қатысу бағдарламасы көлемін қысқарту
(дағдарыстық даму ... осы ... ... ... ... ... төмендетілуі тиіс);
- кәсіпорынның оның пайдасы есебінен қаржыландырылатын сыртқы
әлеуметтік және басқа бағдарламаларынан бас ... ... ... жүзеге асырылатын резервтік және басқа сақтандыру
қорларына аударымдар көлемін ... ... осы ... ... қол жеткізілді деп
есептеледі, егер кәсіпорын капиталдың ... ... ... ... және оның жеткілікті қаржылық тұрақтылығын
қамтамасыз ететін қаржылық тепе-теңдікке шықса.
3. Қаржылық тұрақтандырудың стратегиялық ... ... ... ... ... ұзақ ... бойына қолдауға бағытталған
шаралар жүйесін ... Бұл ... ... оның қаржылық
стратегиясының негізгі көрсеткіштерімен қамтамасыз етілетін ... өсім ... ... ... ... өсім моделі кәсіпорынның қаржылық стратегиясының
пайдаланылатын базалық ... ... ... ... ие. Бірақ, барлық бұл көрсеткіштер сандық және функционалды
өзара байланыстылығын ... ... ... ... ... – осы
кәсіпорын үшін мүмкін өнімді өткізу көлемінің (оның операциялық ... өсім ... ... ... ... ... түрдегі кәсіпорынның тұрақты экономикалық өсім ... ... ... ... ОР – ... қаржылық тұрақтылығын бұзбайтын өнімді өткізу
көлемі өсімінің ондық бүтінмен көрінетін ... ...... таза ... ... – ондық бүтінмен көрінетін таза пайданы капиталдандыру
коэффициенті;
А – кәсіпорын активтерінің ...... ... айналымдылық коэффициенті;
ОР – өнімді өткізу көлемі;
СК – кәсіпорынның жеке ... ... ... ... қаржылық тепе-теңдігін бұзбайтын өнімді
өткізу көлемінің мүмкін өсім қарқыны келесідей төрт ... ... ... ... өткізу рентабелділігінің коэффициенті;
← таза пайданы капиталдандыру коэффициенті;
← активтер левириджі коэффициенті (ол кәсіпорынның жеке ... ... ... ... ... қалыптатыратын
“қажылық тетікті” сипаттайды).
← Активтер айналымдылығының коэффициенті.
Егер кәсіпорынның қаржылық стратегиясының базалық көрсеткіштері ... ... ... ... есептелетін көрсеткіш өнімді өткізу
көлемінің мүмкін өсімінің тиімді мәнін қалдыратын ... Бұл ... ... ... ... қаржы ресурстарын қосымша тартатын болады (қаржылық ... ... ... осы ресурстардың қосымша көлемін операциялық
процестерде оларды пайдалану ... ... ... ... тауар рыногы конъюнктурасы жағдайы бойынша кәсіпорын өнімді өткізу
көлемі өсмінің жоспарланған қарқынына шыға алмаса, ... ... ... ... ... қаржылық тепе-теңдігінің жаңа баспалдағын
қамтамасыз ету үшін оның қаржылық ... ... ... ... базалық қарждылық көрсеткіштер мәні өзгертілуі) енгізілуі тиіс.
Осылайша, ... ... өсім ... ... қызмет көлемінің
тиімді даму қарқынының реттеуіші ... кері ... ... ... ... көрсеткішінің реттеуіші (қарастырылатын
коэффициенттер желісімен ... ... ... Ол ... қарсы басқарудың алдағы кезеңіндегі қол жеткізілген ... ... ұзақ ... ... ... ... ... береді.
Қаржылық тұрақтандырудың осы кезеңінің мақсатына қол ... ... егер ... ұрақты экономикалық өсім қарқынан қысқарту
нәтижесінде оның нарықтық құнының ұзақ мерзімді кезеңдегі ... ... ... ... басқарудың қарастырылған әдістері кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы мүмкіндіктерінің оның ішкі механизмдерін ... ... ... ... ... шаралар және кәсіпорынды дағдарыстық қаржы ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде оны
санациялау маңызды рөл атқарады.
Кәсіпорын құрылымын қайта құруға (қайта ұйымдастыруға) бағытталған
санация. ... ... ... ... ... жағдайының
неғұрлым ауыр масштабында жүзеге асырылады және оның шаруашылық қызметінің
неғұрлым тиімді ұйымдастырушылық нысандарын қамтамасыз ... ... ... ... ... талап етеді. Ережеге сәйкес, саанацияның
мұндай түрі санацияланатын кәсіпорынның заңды тұлға ... ... ... оның ... ... ... ... келесідей
негізгі нысандарға ие болады:
- қосу. Санацияның мұндай нысаны борышқор-кәсіпорынның басқа ... ... ... ... ... ... Мұндай
біріктіру нәтижесінде борышқор-кәсіпорын ... жеке ... ... ... бір ... ... ... қосу; аралас сала кәсіпорындарын (мысалы,
шикізат өндірушілері мен тұтынушыларын) біріктіретін ... ... ... не ... ... бір ... кәсіпорындар бірігетін конгломератты қосу. Санатор
кәсіпорын үшін санацияның осы ... ... ... ... ... ... әсері, ал санацияланатын кәсіпорын үшін жұмыс
орындарын және өндірістік қызмет бағыттылығын сақтау мүмкіндігі
болып ... Қосу ... ... бухгалтерлік есепті
...консолидирует;
- жұту. Санацияның бұл ... ... ... ... алу ... жүзеге асырылады (соңғысы үшін бұл
инвестицияның бір ... ... ...... ... кешенді
немесе оның активтерінің негізгі бөлігін игеру). Санатор үшін ... де ... ... ... ... ... өзінің жеке статусынан айырылады, бірақ заңды ... ... ... ... сақталуы мүмкін;
- бөлу. Санацияның мұндай нысаны көп салалы шаруашылық (өндірістік)
қызметті жүзеге асыратын кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... ... шаруашылықтық басқару
аппаратын, өндірістік емес және қосалқы қызметтерді ... ... ... ... ... ... азаятындығында, осыған орай
операциялық левиридж әсері есебінен әрбір жаңа бөлінген бөлімше өз
қызметінің шығынға ұшрамау нүктесіне тез қол ... ... ... ... көрсетілген кәсіпорындар жаңа заңды тұлға
статусын алады, ал мүліктік ... мен ... бөлу ... олардың әрқайсысына ауысады;
- ашық акционерлік қоғамға қайта ... ... ... ... ... ... ... нысаны
кәсіпорынның қаржылықмүмкіндіктерін ... ... ... шығу ... ... етуге және оның экономикалық
дамуына жаңа импульс беруге мүмкіндік береді. Мұндай ... ... ... ... ... жарғылық қордың
минималды көлемін қамтамасыз ету ... ... ... ... Бұл ... қазіргі уақытта мемлекеттік кәсіпорындар
санациясы үшін тән, мұнда олар ... ... ... ... ... мұндай нысанын жүзеге асыру шарты жалға
арендаға алушылар ... ... ... ... ... болып табылады. Санацияның мұндай нысаны ... ... емес ... ... үшін де ... Жекешелендіру. Бұл нысанда мемлекеттік кәсіпорындар санацияланады.
Қазіргі уақытта ... бұл ... ... ... ие ... ... жекешелендіру шарты мен нысаны заңды
актілердің кең ... ... ... қайта құру түсінігі мен кезеңдері.
Кәсіпорын құнын (оның, бөлімшелерінің ... ... ... ... туындайды:
- бизнесті (кәсіпорын) бүтіндей немесе оған ... ... ... ... алу/сату;
- жеке өндірістерді, құрылымдық бірліктерді (бизнес жолдарын) сатып
алу/сату;
- ... ... ... ... бөлу, бизнестен
шығатын қатысушы үлесін бағалау;
- ... ... ... ... ... арендалық төлемді негіздеу үшін;
- кәсіпорынды (бизнесті) сақтандыру;
- бизнесті қандай да бір міндеттемелерді, оның ішінде несие және т.б.
бойынша міндеттемелерді орындау ... ... ... ... ... сәйкес кәсіпорын (бизнес) құны түрлері
(стандарттары) ажыратылады, 12 қосымшаны қараңыз.
Бизнес құны түрлерінің әр ... ... ... ... не ... дұрыс анықтауды талап етеді.
Сақтандыру құны үшін – бұл кәсіпорын активтері. Нарықтық, ... ... – бұл 13 ... ... бейнеленген жеке капитал
құны.
Егер нарықтық құнды бағалау туралы сөз болса, оған ... мен ... әсер ... айқын.
Ұсыным тарапынан бизнес құны (бағасы) кәсіпорын пайдалалығымен (оның
пайда ... ... ... алу ... ... ... ... деңгейімен, кәсіпорынның тауар ретіндегі
өтімділігімен (яғни оны кейін сату ммүкіндігімен) және с.с. ... ... ... төлем қабілеттілігімен, олардың бизнесті
сатып ... ... ... ... ... салымның альтернативті
нысандарының қол жетерлігінен, табыстылығынан және тәуекелділігінен
тәуелді.
Бизнесті ... ... үш ... ... ажыратылады: табыстық,
салыстырмалы және шығынды.
Табыстық тәсіл. Кәсіпорынның болашақта табыс әкелу қабілетін бағалауға
негізделген. Бизнес құны ... сату ... ... бірнеше жылға
болашақ табыстарының сомасы ретінде бағаланады. Сонымен бірге кәсіпорын
қызметі нәтижелерін ... ... ... ие, және ... ... ... өте ... табыстық подход инвестициялық ... және ең ... ... ... (инвесторлардың төлем
қабілеттілгін, неғұрлым өтімді қаржылық активтерді) ескермейді.
Сонымен ... ... ... кәсіпорындардың көпшілігі
қызмет тиімділігі мен капитал рентабелділігінің өте ... ... ... ие ... де айту ... ... кәсіпорындар үшін
табыстық подход базасында бағаланған бизнес құны жеке капиталдың баланстық
құнынан едәуір төмен.
Салыстырмалы тәсіл. ... ... ... ... ... ... негізделген. Ол сатып алушы тауар үшін тең
пайдалылықққа ие ... ... ... алу ... гөрі көп ... ... ... ол қалыптасқан сұраным мен ұсыным арақатысын
бейнелейтін рыноктағы нақты тіркелетін бағамен ... ... ... ... ... ... Басқа жағынан, салыстыру әдісі өткенді де
қарайды және инвесторлар күтімен есепке алмайды. Бұдан басқа, қазақстандық
тәжірибеде қажетті ақпаратты алу ... ... ... ... Қазақстандық
кәсіпорындарды шетедік компаниялармен ... қиын ... ... олар ... ... ... активке ие, төмен рентабелді және
нақты кәсіпорынға инвестицияның ... ... ... ... Осыған байланысты бизнесті бағалау мақсатында шетелдік мәліметтер
статистикасын тікелей қолдану мүмкін емес. Қазақстанда ... ... ... ... ... жоқ.
Шығынды тәсіл. Кәсіпорынның мүліктік кешенінің жеке ... ... ... соыниен бірге оның материалдық емес ... ... ... ... ... айырмашылығы жылжымайтын
мүлікпен және басқа материалдық активтермен ... ... ... жиі ... және ... бағалаушылар жеткілікті кең
статистика мен тәжірибеге ие. Сонымен бірге ... ... ... ... ...... генерациялау тікелей байланысты емес.
Бұдан басқа, шығынды әдістер статикалық болып табылады және ... ... ... ... ... ... ... бағалауда неғұрлым тиімді,
мысалы, жабылып ... ... ... ... ... сақтандыруда
және т.б.
Тиімсіз қазақстандық кәсіпорындардың үлкен саны үшін бұл подходтың сатушы
үшін ... ... ... ... болып табылатындығын да айту қажет.
3.2 Қаржылық сауықтыру жоспарларының тиімділігін жетілдіру
«Кәсіпорындар құрылымын қайта қалыптастыру» термині ... ... ... ... бірі ... бұл терминге қатысты жалпылама
қабылданған түсінік жоқ. «Құрылымды қайта қалыптастыру» термині кезесетін
ресми ... ... ҚР ... «құрылымдық қайта қалыптастырудың
салалық бағдарламасын қалыптастырудың концепциясын» және «кәсіпорындар
(ұйымдарды) қайта құру бойынша әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
қажеттілігіне қатысты ... да ... ... кездеседі және
құрылымдық қайта ... ... ... ... ... ... ... типтік жоспарын көрсетпейді. Ал, ҚР Экономика және
бюджетті жоспарлау министрлігінің «Әдістемелік нұсқаулары...» өнеркәсіптік
кәсіпорындарға басқаруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... – кәсіпорын басқарылуының және
қызметі тиімділігінің өсуін қамтамасыз ету. Көп ... ... ... мен ... ... кәсіпорындар айналыса
бастайды, дегенмен мұндай ... ... да ... ... ... үшін де пайдалы болып келеді. Құрылымдық қайта қалыптастыруға
көп ... ... ... ... мұқтаж және өзінің
инвестициялық тартымдылығын жоғарылатуға ... ... баса ... ... ... қайта қалыптастырудың мазмұны – ... ... ... ... ... және жетілдіру бойынша,
құрылымдық қайта қалыптастырудың негізгі элементтеріне ... ... ... ... ... құрылымы.
- Мүліктік кешен.
- Кәсіпорынның қарыздары.
Басқару жүйесін құрылымдық қайта қалыптастыру кәсіпорынды басқару
тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... және барлық қажетті
ақпараттар негізінде қабылдануы тиіс. Нәтижесінде, басөару ... ... ... ... ... ... ... және жұмыс орнын білікті кадрлармен толықтыру, ... ... ... ... қалыптастыру, сондай-ақ бизнесті сәтті
жүргізу үшін қажетті бөлімшелерді қалыптастыру.
Ұйымдастыру құрылымын құрылымдық қайта қалыптастыру ... ... ... ... тиімді қызмет етуші «ядросын» анықтау және тиімсіз
өндірістерді жою, әртүрлі заңды процедуралар ... ... ... жаңа заңды тұлғаларды қалыптастыру және т.б.)
немесе оны іріленджіру (біріктіру);
- жоспарлау және есеп жүргізудің ... ... ... реформалау, бұл
мақсатқа сай шығындар, пайда, қаржылық жауапкершілік орталықтарын
бөліп ... ... ... ... ... қайта қалыптастыру кәсіпорын мүліктерін
пайдалану тимімділігін жоғарылату үшін ... Көп ... ... ... ... байланысты болып келеді (сату, өзге тұлғаға беру
т.с.с.), ал оның ... ... ... ... ... шығынсыздық
нүктесінің төмендеуі болып табылады. Сонымен қатар, кәсіпорынның техникалық
және ... ... ... ... және ... ... ... анықталады.
Кәсіпорын қарыздарын құрылымдық қайта қалыптастыру:
- несиелік бережақтарды өтеу шарттарына қатысты кәсіпорын мүдделеріне
сай кредиторлармен келісімдерге қол ... ... ... өтеу шарттарына қатысты, кәсіпорын
мүдделеріне сай дебиторлармен келісімдерге қол жеткізу;
- бюджетке және ... тыс ... ... қатысты төлемдер
бойынша қарыздарды қайтару мерзімін қзарту немесе тоқтату туралы
мемлекеттік мүдделі органдардың шешіміне қол жеткізу.
Іс-әрекеттерді ... ... ... атқару маңыздылығын атап өту
қажет, ал оны сақтамаған ... ол тек ... ... алып ... мүмкін.
Мысалы, жетілдірілмеген басқару жүйесі ... ... ... құрылымдық қайта қалыптастыру нәтижесінде төлем
кестесі ... ... және ... ... қалыптастыру туралы
шешімнен бас тартылуы мүмкін.
Құрылымдық қайта қалыптастыруға қатысты жұмыстар, ... ... ... ... ... ... ... жатқан
жұмыстардың кәсіпорынның ағымдық қызметтеріне кедергі келтірмеуі тиіс.
Дегенмен, кәсіпорынның ... ... ... ... жүйесін
реформалау сияқты реформалауға ... ... ... бастапқы
кезеңдерде әрекет етуші қызмет салаларын әртүрлі тексеруден өткәзуді
меңзейді. Мүліктік кешендерде құрылымдық ... ... үшін ... баға ... ... және т.с.с. Әрине бұлар персоналдарды өз
міндеттерін ... ... ... ... ... мұндай
жұмысьардыңнәтижелері кеңесшілер үшін ақпараттық ... зор, ... ... қатысты падасы аз болып келедіү
Жоғарыда айтылғандарға орай, кәсіпорынды құрылымдық қайта қалыптастыруға
қатысты жұмыстар кезеңділігінің келесідей жолы ұсынылады:
- диагностика кезеңі – ... ... ... ... заңнамалық және т.б. мәселелерін
анықтау және оларды шешу жолындағы негізгі шараларды ... ... ... ...... ... ... мәселелер
профилі бойынша кәсіпорын мамндарын «толқынды» оқыту;
- ... ... ... ... ... ...... жекелеген элементтерін реформалауға байланысты
шараларды өткізу мерзімдері мен ... ... ... ... бағалау, кәсіпорын менеджерлері ішінен
жауапты орындаушыларды анықтау;
- Бизнес-жоспар құру кезеңі – ... ... ... моделін жасақтау, орта мезімдік перспективаға қатысты
қызметінің, кәсіпорын басшыларымен (бөлімшелерімен) келісілген,
жоспарын дайындау, ... ... ... және ... ... ретінде (шығындар/нәтижелер) есебін жүргізу, құрылымдық
қайта қалыптастыру бағдарламасын бизнес-жоспар мәліметтеріне сай
түзету.
Құрылымдық қайта қалыптастыру бағдарламасын жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ...... үлгіде жұмыс жасауға кәсіпорын мамандарын
оқыту, оперативті ... ... ... ... ... ... ... ішкі құжаттар айналымын реттеу бойынша
бұйрықтарды дайындау, жоспарды орындау барысын ... ... ... ... ... ... қажет етуші бөлңмшелер мен басқару
құрылымы элементтерін анықтау, құрылымдық қайта ... ... ... және ... ...... ... жүйесін енгізу нәтижелері негізінде; жекелеген
бөлімшілір мен ... ... ... ... кезеңділіктің орындалуы бизнестің өсуінің нақты бағдарламасы бар,
біліктілігі жоғары менеджерлермен басқарылушы ... ... ... алып келеді.
Сондықтан да, құрылымдық қайта қалыптастырудың табиғи нәтижесі
кәсіпорынның дамуына ... ... ... болып табылады.
Диагностика кезеңі. Бұл кезеңді жүзеге ... ... ... ... ... басшы тағайындау) немесе жұмысты орындауға
қаттысты сырттан кеңесшілерді ... ... ... ... ... үш ... ... көздейді:
- кәсіпорынның нақты жағдайын бағалау, оның күшті және әлсіз жақтарына
баға беру;
- кәсіпорын проблемаларын шешу бойынша негізгі іс-шараларды анықтау;
- ... ... ... баға ... ... ал сыртқы кеңесшілер үшін – кәсіпорынмен және оның
проблемаларымен ... ... ... ... ... терең талдау диагностика
кезеңіндегі атқарылатын ... ... бірі ... ... кезең келесідей шаралармен толықтырылады:
- кәсіпорын және оның өнімдерінің нарықтағы орнын ... ... ... нарықтық перспективаларын бағалау, өнімді
тарату құрылымындағы бағаны қалыптастыру жүесін сараптау және ... ... ... маркетингтік зерттеулер;
- ұйымдастыру-заңнамалық талдау. Оның міндеттеріне кәсіпорынның құрылу
құжаттарының құқықтық ... оның ... ... ... ... шаруашылық құжаттардың рационалдылығын
бағалау және т.с.с мәселелер жатады;
- кәсиіпорын иелігіндегі негізгі қорлардың жағдайына және кәсіпорынның
нарықтық жаңа ... ... ... ... қорларға баға
беретін технологиялық сараптамалар.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігін жоғарылатуға қатысты негізгі шараларды
құру және оның ... шешу ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға тән проблемалар қатарында келесілерді
атап көрсетуге болады:
- фирмаішілік қаржылық ... мен ... ... оның ... -
өзіндік құн мен айнымалы капиталды басқару;
- мүліктік кешеннің артықтығы, яғни – тұрақты шығындардың артуы;
- маркетингтік құрылымдардың болмауы ... ... ... ... ... өзінің нарықтағы орнына баға бере алмайды;
- қаржылық басқару ... ... ... ... ... ... көлемінің айтарлықтай жиналып қалуы;
- типтік шаруашылық келісім-шарттардың жеткіліксіз дәрежеде ... өз ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін шектейді.
Кадрларды дайындау кезеңі. Аталмыш кезеңнің міндеттері кәсіпорын
менеджерлерін диагностика кезеңіндегі қалыптасқан ... ... ... ... ... ... Кадрларды оқыту бағдарламасы әрбір
кәсіпорынның өзіндік проблемалары аясына сәйкесғ ... ... үшін ... болып келеді. Кәсіпорын менеджерлерінің біліктілігін жоғарылату ... ... ... ұсынылады.
Оқытудың «толқынды» әдісінің мәні ... ... ... бөлім басшылары, мамандар) мамандарды бір мезгілде (немесе
кезең-кезеңмен) даярлау, яғни өз ... ... ... ... орындауға қажетті минималды біліктер кешенін иемденеді.
Мысалы, қаржылық талдау бағдарламасы бойынша даярлау кезінде:
- ... ... ... ... ... ... және ... мәселелер жиынтығын және экономикалық
мәнін білулері керек;
- кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... қаржылық талдау теорияларын
түсінулері қажет және қаржылық басқаруға қатысты негізгі ... ... ... ... ... ... ... мамандар әртүрлі әдістер (нструменттер) көмегімен түбегейлі қаржылық
талдаулар жүргізулері қажет және кәсіпорынның негізгі проблемаларын
анықтап, оларды шешудің әдістеріне қатысты ұсыныстар ... ... ... ... техник-меамандардың көп мөлшерде
болуын ескерсек, оқыту негізінен, ... ... ... ... ... қызмет, маркетинг, басқару ... ... және ... және ... ... ... ... негізгі міндеттері келесілер:
- менеджер ойлау қабілеттерінің кеңеюіғ оларға өздеріне сырт ... ... ... ... шенеуніктер және
т.б.) баға беру мүмкіндіктері туындайды;
- ... ... ... ... және ... ... қатысты ортақ ойлау қабілеттерін қалыптастыру, сондай-ақ
басқару аппаратының әртүрлі бөлімшелеріндегі мамандардың тиімді
өзара әрекет ... ... ... басқару аппараты құрылымын жетілдіруге ... ... ... ... ... ... ынтымақтасуға деген
мүмкіндіктерді қалыптастыру.
Басқару аппараты құрылымын қайта ... ... ... ... және т.б. ... бөлімшелерді құру (немесе күшейту), сонымен
қатар олардың міндеттері мен атқару ... ... ... ... ... ... оқыту нәтижелерінің бірі болмақ.
Құрылымдық қайта қалыптастырудың бағдарламасын алдын-ала жасақтау кезеңі
Бұл кезеңге сәйкес құрылымдық қайта қалыптастыруға қатысты ... ... ... ... ... ... кешені (1
кезең) қаржылық-экономикалық формаға ұласадығ ... ... ... ... ... қалыптастырылады.
Бұл кезеңге тән сипаттар:
- кәсіпорынның технологиялық және қазіргі ... ... ... оның нарықтағы орны және ... ... ... ... ... кездесетін негізгі проблемалары анықталған;
- анықтталған проблемаларды шешуге ... ... ... ... ... ... және ... өзара әрекет етуші мамандар штаты жасақталған.
Құрылымдық қайта қалыптастыру бағдарламасын жасақтау міндеттері:
- әрбір шараларды жүзеге асыруға ... ... және одан ... ... әрбір шаралардың жүзеге асырылу мерзімін бағалау;
- әрбір шаралардың жүзеге асырылуына қатысушы персоналдарды бағалау;
- Шаралар кезеңін анықтау (бағдарламаның күнтізбелік жоспарын құру).
Құрылымдық ... ... ... жасақтау кезеңінде бұрын
жоспарланған шаралардың банрлығы дерлік нақтылана отырып, мақсаттты ... ... ... ішкі ... үшін ... асырылу
мерзімі, күтілетін нәтижелері (ең алдымен - қаржылық) анықталады, ... ... ... жауапты жауапты персонал және оның ... ... ... қарыздарды құрылымдық қайта
қалыптастыру» шарасы төрт блоктан тұратын ішкі ... ... ... және ... тыс ... ... құрылымдық қайта
қалыптастыру.
▪ Өмір сүру жағдайларын қамтамасыз ... ... ... ету, ... су ... және т.б.) жүйе ... құрылымдық қайта қалыптастыру.
▪ Жеткізушілерге қатысты қарыздарды құрылымдық қайта ... ... ... ... ... проблемаларды реттеу.
Әрбір бөлігіне қатысты құрылымдық қайта қалыптастыру механизмі өзіндік
заңды және ... ... ие. ... да, ... орындалуын қадағалаушы жауапты орындаушыдан ... ... ... блок бойынша орындаушылар тобы құрылады. Мұндай топтар бір
ғана адамнан тұруы мүмкін, және бір адам ... топ ... ... алады.
Бұл жағдайдағы маңызды мәселе, мұндай топтардың ... ... ... ... ... ... ... жалақы мәселелеріне қатысты
жқмысшылармен жүргізілетін әңгімелер ... ... ... және ... ... ... қайта қалыптастыру кәсіпорынның ... алып ... ... ... да ... ... дұрыс
құрылуы өте маңызды болып табылады және олардың құрамына сыртқы кеңесшілер
тартылуы ... ... ... ... құрамында заңгерлер ... ... ... ... ... ... ... Бизнес-жоспарды арнайы кезең ретінде
бөліп ... ... ... ... ... түбегейлі жасақталған
қаржылық жоспардың болмауы құрылымдық қайта қалыптастыру ... ... сөз ... ... ... ... ... қайта
қалыптастыру бағдарламасын қалыптастыру кезінде, әртүрлі міндеттерді ... ... ... құрылымдық қайта қалыптастыруға қажетті
міндеттер және т.б.) шешуге арналған, толық дайындалған бизнес-жоспарға
деген ... ... ... ... ... қатысты
қарама-қайшылықтар тудырмаулары тиіс, дегенмен олар көлемімен ... ... ... ... ... ... қайта қалыптастыруға қатысты бизнес-жоспарларды жасақтау
барысында ... ... ... ... ... қажет, сонымен
қатар кейбір мүмкін қаржылық түсімдерді есепке ... ... ... ... ... ... ... үшін белгілі бір кепілдер көзі болып
табылады. Айлық бюджетті қалыптастыру және ... ... ... ... оперативтік бизнес-жоспарларда басқа
қағидалар қолданылады. Бөлімшелер басшыларының қандайда бір каналдар
есебінен ... ... ... ... ... қаржылардың түсу
мүмкіндіктері ескеріледі. Мұндай көзқарастар кәсіпорын ... ... ... ... ... тәжірибеге жүгінсек, қазақстандық кәсіпорындарының
көпшілігіндегі проблема ... ... ... ... және басқару болып
табылады. Сондықтан да, бизнес-жоспарды ... ... ... бірі ... компьютерлік қаржылық-экономикалық моделін
қалыптастыру болып табылады. Ол келесідей мәселелр ... шешу ... ... ... ... ... және біліктілігін жетілдіру
құралы:
- фирма әшәләк жоспарлау және ... ... ... ... байланысты бизнес-жоспарлар шеңберін оперативті құрудың
құралы.
Кезеңнің маңызды міндеттеріне нақтылы қаржылық жоспарын ... ... ... ... ... бизнес жоспарын бюджетпен және
құрылымдық қайта қалыптастыру бағдарламасының ішкі бағдарламаларының
күнтізбелік ... ... ... ғана орын алуы ... ... ... ... қайта қалыптастырудың ішкі бағдарламасы төрт
блоктан тұрады:
▪ Артық мүліктерді ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және оларға мүліктік ... ... ... бөліктерін жалға беруге дайындау және жалға беру;
▪ Әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы белгілі бір шығындарды талап етеді: ең
ағашқысынды, мүлікті бағалау және ... ... ... ... ... ... және төртінші блоктарда – объекттерді ... ... ... ... табысты және онда нақты қаражаттар болатын
болған жағдайда да олар төрт ... бір ... ... ... ... ... Бұл ... белгілі бір бөліктері
бағдарламаның күнтізбелік жоспарын ... ... ... ... ... бағдарламаның жүзеге асырылуы нақтылана түседі, себебі
қаржылардың түсу көздері және олардың жұмсалу жолдары ... ... ... ... ... ... ... жағдайында,
шығындарға қатысты шаралар уақытқа қатысты «бөлінеді». Мысал үшін, бірінші
кезеңде өтімді мүлік бөлігін сату жоспарланады. Түскен қаражаттар өзге ... ... ... жұмсалады, мысалы, еншілес компанияларды
тіркеу және оларға ... ... ... ... беру ... ... ... және т.б.
Бұл кезеңнің міндеттерін шешу кәсіпорын дамуының орта ... ... ... бастауды білдіреді. ... – 2 жыл, ... ... асыру шарттары жағдайында – 5 жыл,
бизнес-жоспар бойынша есептеулер қадамы – тоөсан. Бизнес-жоспарды жасақтау
кезінде, тек ... ... ... ... ғана ... ... ... қайта қалыптастыру бағдарламасын жүзеге асыруға қатысты
шаралар бойынша да, барлық табыстар мен ... ... ... ... ... ... үшін оң нәтижелерді (ақша қаражаттарының ауысып қалуы)
қамтамасыз ... ... ... ... күнтізбелік жоспары
қалыптастырылуы керек.
Бизнес-жоспарды құруға ... ... ... ... тиіс және ... нәтиже олармен құпталып, өзіндік нітиже
ретінде қабылдануы тиіс. Жұмыс ... ... ... ... ... моделі мен оның құрылымдық ... ... ары ... іске қосылуы, оның орындалуын қадағалау
мақсатында, сондай-ақ басқару жүйесі жағдайын диагностикалауқұралы ... ... ... ... ... асырылуы процесінде
орындалады.
Бизнес-жоспарды құру ... ... ... ... ... ... оның жүзеге асырылуы басталады. Бұл
айтарлықтай жеке-дара сұрақтар ... ... ... де, ... ... ... регламенттелген. Регламенттелінген нұсқалар
ішінен экономикалық нақты шешімдерді таңдау қажеттілігі, бұл жағдайлардағы
жұмыстың стандартты болуын ... ... ... ... ... ... ... маңызды және ең
қиын қырларының (аспектілерінің) бірі басқару жүйесінің жетілдірілуі болып
табылады. Жалпы ... 90 %-ы бұл ... ... ... ... ... Сондықтан да құрылымдық қайта
қалыптастырудың сол көзқарастарына тоқталып ... ... ... ... жүйесін іске қосуды енгізу. Оперативтті
қаржылық жоспарлау жүйесін енгізу бірнеше ... ... ... кәсіпорын бойынша бюджетттік бөлімшелерді қалыптастырудың,
олардың жоспарлы ... ... ... ... туралы
есептерінің ай сайынғы процедураларын енгізуші бұйрық шығарылады.
Бизнес-жоспарды құру кезеңінде ... ... ... ... жоспарлау және жоспардың орындалу жолдарын тексеру үшін қолданыла
бастайды. Ол үшін ай сайын моделді дезагрегациялау ... ... ... бөлу – ... бөлу). Бұл мәселелермен
қаржылық директор бөлім қызметкерлері ... ... ... ... ... басшыларымен, сондай-ақ құрылымдық ... ... ... ішкі бағдарламаларының жүзеге
асырылуына жауапты тұлғалармен келісіледі (3 кезең).
Кәсіпорын бойынша ... ... ... ... қаржылық
директор бөлімінің қызметкерлеріне уақытылы (бұйрықпен белгіленген мерзім
ішінде) беріліп отыруы ... ... ... ... ... бақылауды орнату әр айдың қорытындысы бойынша нақты
нәтижелерді ... ... ... ... ... асырылады.
Алғашқы 2-3 айда нақтылы нәтиже мен ... ... ... ... болады, себебі бөлімшелер басшыларының қаржылық жоспарлау мен
басқаруға қатысты қажетті тәжірибелері жоқ. Дегенмен ... ... бір ... ... ... ... болады. Осы орайда, жоспардың
дәлдікте орындалуы қандай ... ... ... ... туындайды – басқару мен бөлімшелер қызметтерінің нәтижелерінің
жақсаруынан тәуелді ме, ... ... ... ... ... ... қайта қалыптастыруға мұқтаж бөлімшелерді және басқару жүйесі
элементтерін ... ... ... қалыптастырудың «айқын»
бағдарламаларын жасақтау және жүзеге асыру.
Оперативті қаржылық жоспарлауды іске ... 3-4 ... ... ... қорытынды тұжырымдар айтуға болады:
- Кәсіпорынның құрылымдық қайта қалыптастыру бағдарламасының нақтылығы
(айқындығы);
- Тұтастай кәсіпорынның және оның ... ... ... ... ... ... ... біліктілігі және
олардың негізгі проблемалары (маркетинг, есеп, қаржылық басқару ... ... ... қалыптастыру бағдарламасының нақтылығы
туралы мәселелер ерікті түрде туындайды. Бағдарламаларды жүзеге асыру
әрдайым ... да ... ... ... ... ету мүмкін. Олардың
жүзеге асырылуы көп жағдайда, жоспарланған кестеден ... алып ... бұл өз ... тұтастай бағдарламаның нақылығына қатысты күмән
тудырады. Бағдарламаны түбегейлі өзгерту туралы ұсыныстар ... ... ... қандай дәрежеде шешілуі, бірінші кезекте кәсіпорынның басшысынан
және оның беделінен тікелей ... ... ... бұл ... ... жүзегеа сырылуын кезең-кезеңмен орындалуын жалғастыру қажет.
Кәсіпорынның қандай да бір бөлімшесіндегі басқару ... ... ... келесідей негіздерге жүгіне отырып жасалады:
- Нақтылы орындалған істер нәтижелерінің жоспарланған тапсырмалардан
жүйелі түрде ауытқулары – ... ... мен ... ... ... ... ... қызметтері тиімділіктерінің төмендеуі жағдайында белгілі
бір уақыттардан кейін жоспарлы және нақты көрсеткіштерінің
жақындауы; ... ... орта ... жобалаулардан
алшақтай түсуі;
- Бөлімшелердің оперативті бюджеттері қаншалықты негізделген, айлық
жоспарлы тапсырмалардың төмендеуі байқала ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуының күнтізбелік жоспардан
айтарлықтай қалыс қалуы – ... ... ... ... ... (күнделікті) жұмыстармен»
қаншалықты ұштастыра білетіндіктері;
- Жоғарыда айтылған ... орын ... ... ең ... ... ... ... сонымен қатар олардың
қызметтерін тереі талдау ... ... ... ... негізгі мақсаттары жекелеген бөлімшелер қызметтері
мен басқаруды жетілдірудің «жеке» бағдарламаларын дайындау болып табылады.
Мұндай бағдарламаларды жүзеге ... ... ... ... мен оны ... ... ... артуын, нәтижесінде
құрылымдық қайта қалыптастыру мақсаттарына қол жеткізуге алып келеді.
Төлем ... жою. ... ... жою ... ... ... ... шаралар есебінен жүзеге ... ... ... ... шығындарды (болашақ шығындарды да)
жіберуі мүмкін, нәтижесінде кәсіпорынның ... ... ... қол ... ... ... ... орын алуы ақша қаражаттары
жұмсалынуының түсімінен ... ... ... яғни ... үңгірі»
қалыптасады. Осы тұста, көп жағдайда, кәсіпорында ... ... ... ... өз қаражаттарын мүлікке
тыйым салу арқылы қайтарып алуды ... ... ... түсетін барлық
қаражаттар автоматты түрде жабылады, және кредитор пайдасына өткізіледі,
кәсіпорын қызметі тоқтатылады, ал ... ... ... ... бағдарламасының бұл кезеңінің мәні ақша массасының жұмсалуы
мен түсімі арасындағы ... ... үшін ақша ... ... Ақша ... ... иемденген және
материалданған кәсіпорынның активтері қаржылары есебінен жүргізіледі.
«Дағдарыс үңгірін» толтыру түсім ... ... ... және ... ... ... қажеттіліктердің
төмендеуімен (үнемдеу) байланысты болуы мүмкін.
Бұл міндетті шешуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... салымдарды сату- ақша ... ең ... ... ... бұл, ... орын ... ... болады. Қор нарықтарының нақтылы стагнациясы
жағдайында ... ... сату ... дисконттарды есептеудің қажеттіліг
жоқ – олар ... алу үшін бере ... баға ... ... ... сату да ... ... көптеген кәсіпорындармен
қолданылып келеді. Тұрақтандырушы бағдарлама ... бұл ... - бұл ... ... ... ... ... басшылығына
ұсынғаннан айтарлықтай жоғары болу мүмкін. Кейбір жағдайларда есеп-айырысу
дисконты 100 %-дан сәл төмен ... ... ал бұл өз ... кез ... бағада сатуға деген мүмкіндікті білдіреді.
Дайын өнім запастарын (қорларын)сату әлдеқайда күрделірек болып табылады.
Ең алдымен, шығындармен сауданы білдіреді, екіншіден, ... ... ... алып ... Бұл ... ... бұрын алынған
ақша қаражаттар бөлігін құрбан етумен байланысты, ал ... ... ... ... ... ... ... есебінен жабылады.
Артық өндірістік қорларды сату. Қоймадағы А шикізатының бір айға қалған
саны ... ... ... егер Б шикізат қорының артық мөлшерінің саны
тек бір аптаға ғана қалса, және оны толықтыруға қаражат жоқ ... ... да ... қамтамасыз ету үшін А шикізат қорынық қандай да бір
мөлшерін арзан бағамен сатылуына, тіпті белгілі бір уақыттан кейін оны, ... ... ... ... алу ... екендігіне де қарамастан сату қажет.
Инвестицияны сату (деинвестициялау). Бұл жүргізіліп жатқан инвестициондық
жобалардың тоқтатылуын, ... ... ... ... және
құрылмаған құрал-жабдықтарды сату немесе өзге кәсіпорындар үшін қатысымын
тоқтату (үлесін сату) негізінде жүргізілуі ... ... ... ... ... қаражаттың қайтарылуы мен мерзімін талдау
негізінде орын алады. Бұл кезде стратегиялыө есптеулер айтарлыөтай ... – егер ... ... ... ... қарсы басқару
шегінен тыс қайтарымдарды бере ... оның ... ... ... ұзақ ... инвестициялық жобаларды сақтап қалу – ... ... мен ... ... дұрыс жолы.
Рентабельділігі жоқ өндірістер мен объекттерді сату. Өндірістік емес
саладағы рентабельділігі жоқ ... мен ... сату ... және ... ерекше көзқарастарды талап етеді. Рентабелді емес
өндірістік объекттер ... ... ... ... ... ... қатар, тұрақтандырушы бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... бәрібір жоюға тура
келетіндігі жөнінде нақты анықтау мүмкін емес. Бұл ... ... ... ғана ... ... ... ... талдауларды
қажет етеді.
Мұндай қадамдар ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне сай жіктеу қажет.
Өте қысқа уақыт ... ... ... ережелер негізінде, сараптау
әдісімен жүргізіледі:
- Ең бірінші кезекте сатуға жататындар: өндірістік емес ... ... ... құрал-жабдықтарды пайдаланушы көмекші
өндірістер (мысалы, жөндеу-механикалық және құрылыс-жөндеу цехтары).
- ... ... ... ... бар ... ... ... дайындау цехтары, жекелеген жөндеу
бөлімшелері). Келешекте мұндай кәміпорындардың қызметінің тоқтауының
орнын сәйкес қызмет түрлерін сатып алу ... ... ... ... ... тиімділігі ақталған жағдайларда қайта
құрылуы ... ... ... ... ... циклдың ең басында
тұрған, рентабелділігі жоқ объекттері жойылады. Олардың қызметтерін
де сыртқы жеткізушілер атқаратын болады.
- Ең соңынан, ... ... ... ... ... ... ... қарсы басқарудың қатаң шарттары жағдайында негізгі өндіріс
құрамындағы объекттерді жою қолайлы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты қайта
қалпына келтірудің мәні – тиімсіз шығындарды ... тез және ... ... ... ... ... орын алуы ақша
қаражаттары жұмсалынуының түсімінен артып кетуін білдіреді, сонымен қатар
олардың ... ... ... ... ... сату ... мүмкін. Дегенмен, егер, кәсіпорынның қыржылық тұрақтылық деңгейі
қауіпті деңгейге дейін төмендетілмесе, мұндай дағдарысты тоқтату мүмкін
емес ... орын ... ... ... ... ... ... жолындағы бірінші қадам болып табылады. Егер шығынды кәсіпорында жою
мүмкін болмаса, онда оның қызметін тез арада тоқтату ... ... ... егер ... объекттің тоқтап қалуы жалпы кәсіпорын жұмысына ... ... ғана ... Бұл жағдайдағы кәсіпорынды жіктеу
критерилері жою шарттарындағыдай болып келеді.
Бұл кезеңде екі қате орын алуы ... Қор ... ... ... ... қағаздар сату кезінде дисконттарды есептеудің
қажеттіліг жоқ – олар ... алу үшін бере ... баға ... ... іске ... ... ... себебі оның
консервациясына қаражаттардың болмауынан. Консервация – ... ... ... ... ... бірақ бұл дағдарыс
жағдайларында қолдануға ... Егер ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда, онда ... да ... ... (бұл ... егер бұл ... ... ... болса, қолданылмайды). Осы кездегі құрал-жабдықтарды
келуі және ... ... ... оны ... ... шығындар өткен және
болашақ ақша қаражаттарын шоғырландырудың мысалы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... өндірілуі стратегиялық және экономикалық ақталған болатын болса.
Кәсіпорын құрамынан шығында объекттерді, оларды ... ... ... ... емес ... ... тағы бір жолы ... ұйымдастыруды жетілдіру және кәсіпорындағы еңбекпен қамтылғандар
санын санын оптимизациялау. ... ... ... кәсіпорындарды
персоналдар санының артып кетуі байқалады, ал ... ... ... ең ... ... ... ... айналады.
Егер қысқартуды, персонал санының өндіріс санына қатысты жүргізетін болса,
онда басқару сферасы мен қосымша бөлімдер ... өте ... ... ... бір мезетте жүргізіле алмайды. Персоналдарды жұмыстан
босату, қандайда бір ... ... ... ... ... және ... ... сақталуы тиіс. Бұл бағыттағы тік сызықтық әрекеттер
қолайсыз жағдайларға кезіктіруі мүмкін: қалған персоналдар тез ... ... ... ... ... ... мүмкін, өз функцияларын сапалы
орындаудға деген ... ... ... ... сонымен байланысты еңбек сапасы да төмендейді. Жұмысшы ойында
жұмысқа деген қызығушылық, фирма ... ... ... ... ... ... мүмкін, нәтижесінде, кәсіпорынның табысының төмендеуін
компенсациялауда үлесін тигізеді.
Дегенмен, дағдарысқа қарсы басқару кезінде, ... ... ... қоры ... үнемделуі тиімді жолдардың бірі болып табылады.
Мысалы, алғашқы айда жалақы ... ... ... ... ... ... ... төлеу) шарты қойылады. Мұндай саясат жаңа
басшы мен ... ұжым ... ... орын ... ... ... ... сатып алу – жүргізілуі қажетті
шаралардың бірі. Бережақ-кәсіпорынның дағдарыстық жағдайы оның қарыздарының
құнын ... ... ... ... ... ... алу ... Тұрақтандырушы бағдарламасы шеңберінде қабылданатын мұндай
шешімдердің сыры сатып алуды жүзеге ... ... ... болып
табылады. Төмендегі аталғандарды олардың негізгілеріне жатқызуға болады:
- мерзімі өткен қарыз мөлшері есем, анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... жұмсалатын қаражаттар мөлшері, мөлшерінен
тәуелді, яғни ... ... зиян ... ... сатып алуға жұмсауға болмайды;
- қарыздарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Қарыздарды жарғылық қорға конвертациялау - өте ауыр қадам ... Ол ... ... ... есебінен (формалды шектеулер болмаған
жағдайда), сонымен қатар кәсіпорын ... өз ... ... пакеті) арқылы жүргізілуі мүмкін. Мұндай қадамдарды жасаудың
шектелген, анықталған әдістері жоқ, бұл ... ... ... ... ... анықталады.
Қарыздарды құраламдық қайта қараудығ тағы бір жолы ретінде белгіленген
баға бойынша ... ... ... форвардтық контрактілерін
атауға болады. Егер кредитор бұл өнім ... ... ... болса, онда
оның алдындағы кәсіпорын қарыздарын аванс ... ... ұзақ ... ... ... ... ... Бұл жағдайда өнімнің
контрактілік бағасы кейбір жоспарланған өзіндік құн ... ... ... жұмыстарының барысында қол жеткізген ғылыми тұжырымдарымыз
келесідей жүйеге ... ... ... ... ... ... және жалпы экономикалық ғылымдағы
қаржылық дағдарыс ұғымына ... ... ... келе ... берілді. Ғылыми негізгі нәтижесі де ... Атап ... ... ... бұл, ең ... ... ... сақтауы мен ірілетуі, ... ... ... ... ... ... оны жұмыс жасайтын
халге жеткізу.
Сондақытан, дағдарыс ұғымын анықтау тұрғысынан қарағанда (кәсіпорын
деңгейінде) екі ... ... ... ... ... оны
«дағдарысты», бірақ кәсіпорын үшін күтпеген құбылыс деп санайды. Оның ... үшін ... ... белгілерінің ізін басу жүйесін
қалыптастырулары қажет. Ал, ... ... ... басқарудың бастапқы
шараларының бірі оның ұйым ... ... ... Басқа мамандар
дағдарысты, уақыттық және ... ... ... ... ... деп санайды. Олар дағдарыстық процесті төрт фазаға бөледі: ... ... ... ... ... ... мен ұйым
қызметтерінің бұзылуы); - көптеген факторлардың өзара араласуымен туындаған
негізгі құбылыс; - ... ... - ... шешілуі.
-Дағдарыстардың болу себептері мен одан шығу мәселелерін зерттеу ... және ... ... ... мен ... жұмыстар –
жалпы алғанда кәсіпорынды, жекелей алғанда дағдарысты басқарудың ең ... ... ... ... ... шығу жолдарын табудың бірдін-бір маңызды шарттарының
бірі қаржылық сауықтырудың жоспарын дұрыс құру болып ... ... ... мен ... дәлелдеуінше нарық жағдайында
кәсіпорынды қаржылық сауықтыру іс-шараларының ішіндегі ең маңыздысы осы
қаржылық ... ... ... ... ... ... сауықтыру
жоспарының мүмкін бағыттары мен варианттары жүйеленген түрде келесідей
болуы мүмкін: - бизнес стратегиясының ... ... ... - ... ... сырттан басқару процедуралары аясындағы қайта өзгерулер.
- кәсіпорынды қаржылық ... ... ... ... тек ... ... ... көшу кезеңдерінде
ғана орын алмайды. Өйткені, ... ... ... ... ... ұйымдастырылуынан байланыссыз. Сондықтан,
дағдарысты жағдай кәсіпорынның өзінің ... ... ... ұшырауы мүмкін.
- Кәсіпорын балансы құрылымының қанағаттанарлығын ... ... ... ... - ... ... коэфициенті; - жеке
құралдармен қамтамасыз етілу коэфициенті; - төлем ... ... (жою) ... ... ... айтуынша шетелік модельдерге сәйкес кәсіпорынның
төлемқабілетсіздігін бағалау мүмкіндіктерін бағалау көп ... оң ... ... ... ... ... ... ұсынған модельдер акциялары
ірі биржаларда котировакаланатын АҚШ-ң өнеркәсіп компанияларының жағдайына
икемделіп жасалған. Дегенмен, ... ... ... ... ... де ... ... көбіне
дағдарысты кәсіпорынды жою (ликивидация), яғни банкрот деп ... ... Кей ... ... ТМД ... де ... ... банкротттық жағдайға жеткізіп, кейін арзандатылған бағамен сатып алу
сияқты қылмыстық жолдары да байқалған. Мұндай ... ... ... үшін шетелдерде арнаулы әкімшілік процедуралар заңмен
қарасытырылған. Мысалы, ... ... ... деп жариялау үшін ол
сот алдында дәлелденуі керек.
Осыған ... ... ... байланысты ұсыныстар, ресейліктер
арасында да бар. ... ... ... Г.Г.Кадыков еңбектері
кәсіпорынды дағдарыстан шығарудың оптимальды жолдарын табуға бағытталған.
- ... ... ... қанағаттанарлықсыз, ал кәсіпорынды
төлемқабілетсіз деп бағалауға келесі шарттардың біреуінің ... ... ... - ... ... ... ... өтімділік коэффициентінің
мәні 2-ден төмен болса; - ... ... ... жеке ... ... ... мәні 0,1-ден төмен болса;
- Зерттеу объектісі ретінде алынған кәсіпорында ... ... ... 3 ... ... ... кезеңде есеп беріліп отырылған
мезгілдің ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді талдау өндірістік мәліметтермен өзара
байланыста жүргізіледі. Мұның өзі ... ... ... ... ішкі ... ... табуға мүмкіндік береді.
Екінші кезеңде көрсеткіштер ... ... мен ... ... ... қисаптары жасалады. Үшінші кезеңде қарастырылған шаралар
мен жоспарлы тапсырмалар ақша ... ... ... ... мен ... көбейтудің көздері іздестіріледі, оларды аса
тиімді пайдаланудың жолдары анықталады, ал кейбір жағдайда шығындардың жеке
түрлерін тікелей ... ... ... АҚ ... ... ... ... тұрақты деп саналады. Бірақ,
өтпелі кезеңді басынан өткерген көптеген қазақстандық компаниялар секілді
ол да 1993-1995 жж. экономикалық жағынан ауыр ... ... ... ... ... АҚ 1993-1995 жж. қаржылық жағдайы тұрақсыз болды ... ... - ... мен шығындар жеке айналым құралдарымен
жабылмайды (ЕС). 1993 ж. запастар мен ... ... жеке ... 23,85% ... ((412 18/332 ... 1994 ж. – 40,98%, 1995
ж. – 97,89%, яғни жыл ... ... ... ... ... - ... жылдары «Көктас» АҚ қаржылық жағдайының орнығуының ең
негізгі себебі – бұл запастар мен шығындар өсуі ... ... ... ... өсуінен артық болуы. Қалыптасу ... ... ... (EΣ) 1993 ж. 10,91% ... 1994 ж. ... ж. жеке ... құралдары 32,69% азайған, 1995 ж. 10,98%, ал запастар
мен шығындар құны 1994 ж. ... ал 1995 ж. 26,90% ... - ... ... ... ... ... келеңсіз қаржылық жағдай
болып тұр. Ұзақ мерзімді несиелер мен займдар тартылмаған. ... ... ... тек кредиторлық қарыздар ретінде берілген, бірақ
1994 ж. ол 2,64% ұлғайса да, 1995 ж. 5,92% төмендеп кетті, яғни ... ... ... ... ... ... құралдарды
пайдалануға ынтасы болмады; - «Көктас» АҚ жеке ... ... ... Ол ... ... ... жабуға
жетіспеуде. Жеке айналым құралдарыны ұлғайту қажет.
Дегенмен, компания басшылығының сауатты менеджменті мен мәселеге ғылыми
көзқарасы оның ... ... ... ең ірі ... ... ... ... қайнар көз болып отыр.
- Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы дағдарыс ... ... ... ... ... ... ... - Төлем қабілетсіздікті жою;
- қаржылық тұрақтылықты (қаржылық тепе-теңдікті) қалпына келтіру; ... ... ұзақ ... ... ... тұрақтандырудың оперативтік, тактикалық және ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жағымсыз қаржылық дамуына
қорғану реакциясын білдіреді және ... да бір ... ... ... тактикалық механизмі, кәсіпорынның алдағы уақыт кезеңіндегі
қаржылық тепе-теңдік нүктесіне қол жеткізуге бағытталған ... ... ... ... ... қол жеткізген қаржылық
тепе-теңдігін ұзақ ... ... ... бағытталған шаралар жүйесін
білдіреді. Бұл механизм кәсіпорынның оның қаржылық стратегиясының ... ... ... ... ... өсім ... негізделеді.
- Кәсіпорынды дағдарыстан шығарудың бірден-бір негізгі тәсілдерінің бірі
ретінде «құрылымын қайта қалыптастыру» ... ... ... соңғы уақыттарда жиі қолданыстағы терминдердің бірі ... ... ... ... ... жоқ. «Құрылымды қайта қалыптастыру»
термині кезесетін ресми құжаттар қатарына ҚР ... ... ... ... ... ... ... «кәсіпорындар (ұйымдарды) қайта құру бойынша әдістемелік нұсқаулар»-ды
жатқызуға болады. Кәсіпорынды құрылымдық ... ... ... ... ... ... элементтерін өзара сәйкестендіру және
жетілдіру бойынша, құрылымдық қайта ... ... ... ... ... 1
“Көктас” ААҚ қаржылық жағдайының көрсеткіштері.
|Коэффицент атауы ... ... ... ... ... | | ... ... ... |0,03 |0,01 ... ... коэффиценті |0,93 |0,59 ... ... ... |0,47 |0,31 ... ... ... | | ... ... ... ... |0,47 |0,44 ... капитал үлесі |0,55 |0,67 ... ... жабу ... |0,86 |0,66 ... қаржыландыру коэфф. |0,51 |0,44 ... ... ... тәуелсіздік коэфф. |0,51 |0,44 ... ... |1,13 |1,29 ... ... ... |0,95 |1,29 ... ... коэфф. | | ... ... таза ... ... |-8,45 |-2,69 ... | | ... ... меншікті капиталға қатынасы |0,61 |1,55 ... ... ... ... ... | ... |1,04 |1,29 ... ... өткізуден түскен | | ... ... |0,80 |0,26 ... ... қысқа мерзімді | | ... ... |1,99 |1,91 ... қаражаттармен қамтамасыздану коэфф. |-0,07 |-0,68 ... ... | | ... 1 |-0,03 |-0,23 ... 2 |0,00 |0,00 ... 3 |0,03 |0,02 ... 4 |0,25 |0,00 ... 5 |0,29 |0,68 ... қаржылық қызметінің анализі | | ... ... ... |0,00 |0,01 ... ... ... рентабельдігі |0,36 |0,15 ... ... таза ... |0,00 |0,00 ... жағдайын бағалау | | ... ... ... бөлігінің |0,52 |0,05 ... | | ... ... тозу ... |0,4440 |0,4696 ... қорлардың жаңару коэфф. |0,02 |-0,07 ... ... АҚ ... ... ... ... ... жыл |Есепті жыл |Ауытқулар |
| | | ... |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... түскен табыс мың |736 340 |633 690 |-102 650 |-13,94 ... | | | | ... ... ... |88 |88 |- |- ... | | | | ... ... күн | | | | ... ... орташа |873 921 |1 104 044 |+230 123 |+26,34 ... ... мың ... | | | | ... ... | | | | ... ... теңге |1,28 |1,16 |-0,12 |-9,38 ... ... мың ... |0,78 |0,86 |+0,08 |+10,26 ... ... ... мың теңге |4 298 |5 340 |+1042 |+24,25 ... ... |732 042 |628 349 |-103 693 |-14,17 ... шығындары, мың теңге |239 074 |371 087 |+132 013 |+56 ... ... ... табыс |489 555 |254 331 |-235 224 |-48,05 ... ... |50 899 |50 007 |-892 |-1,76 ... ... түскен |- |- |- |- ... | | | | ... ... |438 656 |204 324 |-234 332 |-53,42 ... ... рет | | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... активтердің 1 |43 |63 |-20 |-46,52 ... ... (күн) | | | | ... ... | | | | ... ... |0,2 |0,1 |-0,1 |-50 ... ... ... |0,019 |0,009 |-0,01 |-52,64 ... 3
| ... салық |Салық ... ... ... ... ... |
| ... |есепті |
| ... ... ... мерзімді активтер барлығы |191 0671 776 |2 594 409 477 ... ... емес ... |5636 533 |5 698 533 ... Материалдық емес активтердің |3 127 873 |3 977 680 ... | | ... емес ... ... |2 508 660 |1 718 853 ... | | ... ... қорлар барлығы |2 676 696 124 |3 311 277 518 ... ... ... ... |910 839 071 |114 921 275 |
|Негізгі ... ... ... |1765 857 053 |216 206 476 ... | | ... ... барлығы |1 156 075 412 |15 409 278 ... ... ... |202 470 911 |4 285 879 ... ... ... ... қарыз |682 701 223 |9 180 083 ... ... ... |270 903 278 |1 943 306 ... ... мен жеке ... | | ... | | ... Жеке ... ... |2 541 222 220 |28 499 919 ... ... ... |224 710 200 |2 247 102 ... ... ... |170 818 500 | ... ... ... |40 010 000 |40 010 000 ... Қосымша төленген капитал | |40 010 000 ... ... ... соммасы | |2 167 312 ... ... ... |112 012 277 |2 588 179 ... ... ... |1 406 824 243 |11 819 435 ... мерзімді міндеттемелер барлығы | |130 000 000 ... ... | |130 000 000 ... ... міндеттемелер барлығы |525 624 968 |1 385 345 320 ... ... ... ... | |150 000 ... Қысқа мерзімді кредиторлық қарыздар |498 252 738 |11 017 466 |
|барлығы | | ... ... да ... қарыздар |272 62 230 |385 966 ... ... ... ... ... |Салық ... ... басы ... ... ... ... ... |4 972 937 206|4 471 099 120 ... ... ... ... ... 615 476 000|4 986 969 993 ... ... ақшалар барлығы |4 542 567 187|4 557 792 575 ... ... мен ... |2 340 652 009|2 588 090 763 |
|шоттары ... | | ... ... ... |425 763 645 |448 576 420 ... Салық бойынша |117 000 000 |9 021 493 ... ... ... | | ... | | ... ... ақшалар барлығы |2 641 489 |3 406 630 ... ... ... ... |436 293 944 |138 286 136 ... ... қаражат қозғалысы | | ... ... ... ... | |189 000 000 ... ... ... ... |9 905 866 |40 000 000 ... ... ақша қаражаттары |279 691 578 |270 903 279 ... ... ақша ... |270 903 278 |194 330 517 ... тыс ... ... тарауы)
Жеке және оған теңестірілген құралдар (пассивтің 4-5 тараулары)
Жеке ... ... ... ... ... ... ... қажеттілікті жабуға жоспарлы пайыз
1 көрсеткіш
Жеке айналым құралдары
2 көрсеткіш
Жеке құралдардың артықшылығы (+) ... ... ... құндылықтар негізіндегі банктердің несиесі
Запастар мөлшері
Запастардың қалыптасуы үшін барлық ... ... ... ... ... үшін қажет құралдардың артықшылығы (+) немесе
кемшілігі (-)
Ақша құралдары және қаржылық салымдар
4 көрсеткіш
Иммобилизацияны ескере құралдардың артықшылығы (+) немесе кемшілігі (-)
Көрсеткіш 5
Қаржылық ... ... ... ... ... мөлшері

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алымдар29 бет
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдәс – тәсілдері16 бет
Оқушыларға білім беретін дерек көздеріне сәйкес топтастырылған әдістер: сөздік әдістері, көрнекілік әдістері, тәжірибелік әдістер13 бет
Оқыту әдістері22 бет
Оқыту әдістері, тәсілдері және құралдары туралы ұғым21 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Педагогикалық әдіснама бойынша теориялық және практикалық материалдармен жұмыс.Библиографиялық көрсеткіш7 бет
Сүтқышқыл бактериялары51 бет
Әлеуметтік технологиялардың қоғамдағы алатын орны, маңыздылығы14 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь