Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен нысандары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. НЕСИЕ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
НЫСАНДАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының түсінігі ... .6
1.2 Кепіл және кепіл механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3 Нарық жағдайындағы кепілдік пен кепіл болушылық ... ... ... ... ... ... .18
1.4 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да нысандары ... 24

2. ”БАНКЦЕНТРКРЕДИТ” АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ НЫСАНДАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.1 Банк қызметіне жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.2 Банктің кепіл саясаты мен кепіл мүлігін бағалау әдістерінің
тәжірибесіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
2.3 Тендерлік кепілдікті ұсыну тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

3. НЕСИЕ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ НЫСАНДАРЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ...59
3.1 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының
мәселелері мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
3.2 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының даму
перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78

ҚОСЫМША
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 2006 жылғы 1 наурыз айындағы Қазақстан халқына арналған «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты Жолдауында: «Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру болып табылады. Қазақстан экономикасын алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әртараптандыру мақсатында нақтылы тұрғыда: ақша-несие саясаты және қаржы секторын дамыту бағытына көңіл бөлу керек», - дегендей, Қазақстанның әлемдік бәсекеге барынша қабілетті әрі серпінді дамып келе жатқан мемлекеттерінің қатарына қарай қадам басуы жолындағы негізгі басымдықтарды ұсыну керек. /1/.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 2007 жылғы 28 ақпан айындағы Президенттің Қазақстан халқына арналған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауында: «Ырықтандыру жағдайында қаржы жүйесінің орнықтылығы мен бәсеке қабілеттілігінің жаңа деңгейі бағытының орындалуы үшін банктердің өңірлік әрі халықаралық жобалардағы бәсекелестік тартысқа және қуатты банктердің капиталын ұлттық ауқымдағы, энергетикалық, инфрақұрылымдық және серпінді жобаларды іске асыру үшін тарту туралы маңызды мәселені шешу керек», - аталып өтілгендей, банк жүйесі тарапынан экономикасы зор секторына нарықтық жағынан орнықты қолдау көрсету үшін жағдай жасалуын және банктердің өңірлік экономикалық жобаларға, соның ішінде мемлекеттік жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын күшейту керек, яғни ол үшін сол мәселелерге бетбұрыс жасау. /2./.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің «2006-2008 жылдарға арналған Үкімет Бағдарламасында»: «Ақша – несие саясатының міндеті қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету, мемлекет басшысының алға қойған мақсаттарын орындау – Үкіметтің басты міндеті», - деп аталып өтілгендей, ел экономикасындағы өрлеудің тұрлаулы әрі серпінді сипатын ұстап тұру үшін мемлекет қазынагерлік, ақша-несие саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметке деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті. Қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету саласындағы шаралар мынадай бағытта жүзеге асырылатын болады: қаржы секторындағы, әсіресе, банк секторындағы одан әрі ырықтандыру және бәсекелестікті арттыру болып табылады. /3/.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына ЖОЛДАУЫ, «Қазақстан өз дамуындағы жаң сма серпіліс жасау қарсаңында», Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. - Астана: 2006 жылғы 1наурыз.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына ЖОЛДАУЫ, «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» - Астана: 2007 жылғы 1 наурыз
3. Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы. - Астана: 2006 жылғы 1 сәуір
4. Лаврушин О.И. Банковское дело. - Москва: «Финансы и статистика», 2005.-655 бет.
5. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.- 272 бет.
6. Саниев М.С. Ақша. Несие. Банктер. Оқу құралы – Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2001. – 165 бет.
7. Ольшанный А.И. Банковское кредитование. – М.: Русская деловая литература, 1998.
8. Костерин Т.М. Банковское дело. – М.:2003. – 325 с.
9. Сейткасимов Г.С. Банковское дело. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998. - 576 бет.
10. Иванов В.В., Соколов Б.И, Деньги. Кредит. Банки. - М.: ТК Велби, Изд-во Проспект, 2006. – 624с.
11. Коробова Г.Г. Банковское дело. – Москва: ЭКОНОМИСТЪ, 2005.-750 бет.
12. Тавасиев А.М., Быков В.П., Москвин В.А. Банковское дело. Базовые операции для клиентов.- Москва: 2005.- 304б.
13. Адамбекова А.А., Корнилова Л.П., - Алматы: ТОО «Колизей», 2005.- 468 бет.
14. 1995 жылы 31 тамыз күнінің «Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметтері туралы» заңы. – Алматы: «Данекер», 2001.- 73 бет.
15. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім): ресми мәтін. - Алматы: «Данекер», 2000.-278 бет.
16. Глушкова Н.Б. Банковское дело. – М.: Академический Проспект, Альма-Матер, 2005. – 432 бет.
17. Колесникова , Кроливецкая Л.П. Банковское дело. – М.: Финансы и статистика, 2000.-
18. Свиридов О.Ю. Банковское дело: 100 экзаменационных ответов. – Москва: ИКЦ «МарТ»; Ростов н/д, 2005.-256 с.
19. Белоглазова Г.Н., Кроливецкая Л.П. Банковское дело. – СПб.: Питер.-2002.- 384 бет.
20. Печникова А.В., Маркова О.М., Стародубцева Е.Б. Банковские операции. – М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2005.-368С.
21. Белоглазова Г.Н., Кроливецкая Л.П. Банковское дело. – СПб.: Питер.-2005.- 592 бет.
22. Тавасиев А.М. Банковское дело: Дополнительные операции для клиентов. – Москва: «Финансы и статистика». – 2005. – 416 бет.
23. Азрилян А.Н. Большой экономический словарь. – М.: Институт новой экономики. – 2002. – 1280 бет.
24. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане.-Алматы: Экономика, 2001. – 186 бет.
25. Банки Казахстана. № 4. – 2006. – 60 бет.
26. «БанкЦентрКредит» АҚ-ның Кепіл саясаты. - Алматы.-2004.-10 бет.
27. «БанкЦентрКредит» АҚ-ныың кепіл мүлігіне баға беруді жүргізу тәртібі. - Алматы. – 2000. - № 105. – 10 бет.
28. «Кепіл мүлігін бағалауы туралы есеп». - Қостанай. – 2005. -10 бет.
29. АҚ «БанкЦентрКредит»-тің тендерлік кепілдікті ұсыну тәртібі. – Алматы.-2005.- 11 бет.
30. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы № 6 (46), 2004. – 90 бет.
31. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы № 5 (45), 2004. – 90 бет.
32. Предприниматель и право. № 10 (272), 2005. –
33. Банки Казахстана. № 10. – 2005. – 60 бет
34. Банки Казахстана. № 2. – 2003. – 60 бет
35. Мир финансов № 1. – 2006. -
36. 2005-2007 жылдарға «Қазақстан Республикасының ипотекалық несиелерге кепілдік беру қоры» акционерлік қоғамы дамуының стратегиясы. – Алматы: 2004. – 17 бет.
37. http://centrasia.org/news/kz
38. Банки Казахстана. № 10. – 2004. – 60 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ және ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Л.Н. ГУМИЛЕВ атындағы ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
ШАЙГУЗОВА СЫМБАТ ... ... ... ету ... мен ... ЖҰМЫС
Мамандық: 522530 – Қаржы
Астана – 2007
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ және ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Л.Н. ГУМИЛЕВ атындағы ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ... С.Е. ... ... __________
«____»_________________2007 ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен
нысандары
Мамандығы: 522530 – ... ... ... ... ... ...... НЕСИЕ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
НЫСАНДАРЫНЫҢ ... ... ... ... ету ... ... ... және ... ... ... ... пен ... Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да нысандары....24
2. ”БАНКЦЕНТРКРЕДИТ” АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ... Банк ... ... ... ... ... мен кепіл мүлігін бағалау әдістерінің
тәжірибесіне
сипаттама...................................................................
..............36
2.3 ... ... ... ... ... ... ЕТУ НЫСАНДАРЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН
ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ...59
3.1 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының
мәселелері мен ... ... ... ... ... ету ... даму
перспективалары.............................................................
...............................65
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................74
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... Н.Ә. Назарбаев 2006 жылғы 1
наурыз айындағы Қазақстан халқына арналған «Қазақстан өз ... ... ... ... ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті
50 елдің қатарына кіру ... атты ... ... ... экономикалық өрлеудің іргетасы ... одан ... мен ... болып табылады. Қазақстан экономикасын алдағы
уақытта одан әрі жаңарту мен ... ... ... ... ... және қаржы секторын дамыту бағытына көңіл бөлу керек», -
дегендей, Қазақстанның әлемдік бәсекеге ... ... әрі ... келе ... мемлекеттерінің қатарына қарай қадам басуы ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев 2007 жылғы ... ... ... ... халқына арналған «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты Жолдауында: «Ырықтандыру ... ... ... мен ... ... жаңа ... бағытының орындалуы
үшін банктердің өңірлік әрі халықаралық жобалардағы бәсекелестік тартысқа
және қуатты ... ... ... ауқымдағы, энергетикалық,
инфрақұрылымдық және серпінді жобаларды іске асыру үшін ... ... ... шешу ... - аталып өтілгендей, банк жүйесі
тарапынан экономикасы зор секторына ... ... ... ... үшін ... ... және ... өңірлік экономикалық
жобаларға, соның ... ... жеке ... ... ... ... керек, яғни ол үшін сол мәселелерге бетбұрыс жасау. ... ... ... ... ... ... Үкімет
Бағдарламасында»: «Ақша – несие саясатының міндеті ... ... ... ету, ... ... алға қойған мақсаттарын
орындау – Үкіметтің басты ... - деп ... ... ... ... ... әрі серпінді сипатын ұстап тұру ... ... ... ... ... ... тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып,
жоғары сапалы өнім мен ... ... ... ... отыруға
міндетті. Қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету саласындағы шаралар
мынадай бағытта жүзеге асырылатын болады: ... ... ... ... одан әрі ырықтандыру және бәсекелестікті арттыру болып
табылады. /3/.
Екінші ... ... ... ... алатын орны ерекше болып
келеді. Коммерциялық банктер нарықтық экономика жағдайында клиенттермен
несиелік қарым-қатынастарды құрастырғанда, ... қиын ... ... ... да ... несиелендіру үрдісінде көрініс ... – бұл ... ... ... бірі ... табылады.
Ол субъектілердің несиелендіру үрдісіне көз қарастарын, несие берушілер мен
қарыз алушылардың ... ... ... ... ... ... ... ету нысандарын, борыштың
пайда болуы сияқты мәселелерді ... ... ... ... ... тиімділігі банктік несиелендіруге
жатқызылатын, басқарудың және реттеудің қаржы ... ... ... ... мүмкіндігімен байланысты болады. Ұлттық табыс пен
қоғамдық өнімді және ... ... ... ... ... банктік несиенің өндіріске және елдің экономикалық келешектің
үздіксіз ... ... ... ... ... ... бірге, банктердің республиканың инвестициондық процесіне қатысуына,
қазіргі уақытта экономикадағы несие қайтарымдылығына қатысты мәселелердің
сақталуына ... жол ... ... ... саяси және
әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсері салдарынан, ... ... ... ... ... ... ... саласына жағымсыз әсер туғызған,
банктердің негізсіз несиелердің ұсынғанын жатқызуға ... ... ... үшін және ... секторларды банктік несиелендіруді кеңейту
мақсатында мезгілінде несиелердің қайтарымдылығын ... ... шешу өте ... және ... болып табылады.
Қазіргі уақытта қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... банктер несиелік
қарекеттерінің саласын кеңейтуге тырысады, яғни, өндірістік секторлардың
қаржылық қажеттіліктерін несиелендіруге және ұзақ ... ... ... ... ... ... Үстіміздегі жылдың алғашқы
тоқсанының қорытындыларына назар салсақ, облыстағы банк ұйымдарының заңды
және жеке ... ... беру ... өсіп ... ... жылдың соңғы
төртінші тоқсанымен салыстырғанда биылғы жылдың алғашқы несие ... ... ... жеткен. Қарыз алушыларға несиені бере отырып, банктер өздерін
қауіпқе төдіреді. Осыған орай банктік ... ... ... ... көңіл бөлуге және оның мәнін қайта қарастыруға, ... ... ... міндеттемелерін орындаудағы жауапкершіліктерін
және рөлдерін күшейту механизмді іздестіру қажеттілігі туындайды. Осыдан
дипломдық ... ... ... жұмыстың зерттеу объектісі – Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... зерттеу пәні несие қайтарымдылығын ... ... ... ... несиелік қатынастары болып табылады.
Берілген дипломдық ... ...... ... ету ... және ... танысу. Алға қойылған мақсатқа
жету үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету нысандарының теориялық негіздерін
білу;
- «БанкЦентрКредит» АҚ-ның ... ету ... ... ... ... ... ... ету нысандарының мәселелерімен және
даму перспективаларымен танысу.
Дипломдық жұмыстың теориялық және методологиялық негізі болып, банктік
несиелендіру және ... ... ... Сейітқасымов Ғ.С., Мақыш
С.Б., Саниев М.С., Давлетова М.Т. және ресейлік Коробова Г.Г., Колесников
В.И., Ольшанный А.И., ... О.И. ... ... ... ... және нормативтік құқықтық актілері, экономикалық
бағдарламалары ... ... ... ... газет-басылымдар,
мысалы «Банки Казахстана», «Мир ... ... ... и право» т.б.
«Несие қайтрымдылығын қамтамасыз ету нысандары мен әдістері» атты
тақырыбымызға ... ... ... ... ... ... э.ғ.к., Зиябеков Б., ауыл шаруашылық мәні бар жер кепіліне
қатысты мәселелерін және оларды шешу ... ... ... А.,
құқық магистрі, «Казкоммерцбанк» АҚ-ның заңгері жер теліміне немесе ... ... ... ... ... ... ... атап
шықты.
Дипломдық жұмыс 3 тараудан тұрады. ... ... төрт ... ... үш бөлімшеден, ал үшінші тарау екі бөлімшеден құрылған. Оның
ішінде 11 кесте және 9 ... ... ... ... саны ... дана.
1. НЕСИЕ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
НЫСАНДАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... ... және ... механизмін жүзеге асырудың негізгі кезеңдері,
кепілдік пен кепіл болушылық және ... ... ... ... несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да ... ... ... ... ету нысандарының түсінігі
Несиенің қайтарымдылығы ... ... ... ... ... тәжірибеде белгілі бір механизмде көрініс
табатын, негіз ... ... ... Бұл ... бір ... қайтарымды қозғалысының негізіндегі экономикалық процестерге, ал
екінші жағынан – ... ... ... ... ... мен несие беруші
арасындағы құқықтық қатынастарға негізделеді.
Несие ... ... ... қайта өндіріс процесіне
қатысушылардың қор айнылымдары және ауыспалы айналымдары, ... ... іске ... ... ... Дегенмен, несие қайтарудың
объективті экономикалық негіздің болуы, осы ... ... Тек қана ... ... ... ... бағытталған басқару
арқылы ғана оның ... ... ... және ... эквиваленттігін қамтамасыз етеді.
Несие мәмілесіне екі субъект – несие беруші және ... ... ... қайтаруды ұйымдастырудың механизмі ... осы ... ... ... алып ... ... ... ұсынғанда, өзінің мүддесін қорғауға тырысады да,
несиелік процестің ұйымдастырушысы болады. Объективті экономикалық негізге
сүйене отырып, ... ... ... ... құнның толық және уақытылы
қайтарылуына алғышарттардың құрылуына мүмкіндік беретін, қарыз қаражаттарды
салу ... ... ... ... оны өтеу ... ... шарттарын таңдайды. Дегенмен, аталған құнның кері ... ... ... ... ... ... қабілеттігіне, ақша
нарығының экономикалық конъюнктурасына байланысты ... ... ... ... ... борышты қайтару міндеттеменің
туындауын білдіреді. Экономикада инфляциялық процестердің ... ... ... ... ал қарыз алушының қаржы жағдайының әлсіреуі
– несие қайтару мерзімінің бұзылуына әкелуі мүмкін, сондықтан ... ... ... ... ... ... әзірледі.
Оған кіретіні:
- ақшалай түсім есебінен нақты ... өтеу ... ... ... өтеу тәртібін заңды тіркеу;
- несие құнының кері қозғалысының толық және уақытылы қамтамасыз ... ... ... ... ... қамтамасыз ету нысаны деп, бар борышты өтеудің
нақты ... ... ... оны ... ... заңды тіркеуі, берілген
көздің тиімділігі мен ... ... ... ... /4, 337-338 ... ... ... дейін КСРО-да несиенің материалдық жағынан
қамтамасыз етілуі тек қана ... ... ... ... Бұл ... сол ... ... өндірісті
ұйымдастырудың социалистік принциптеріне сай негізделуімен, банк ісіне және
өнеркәсіптік өндіріске монополияның араласуымен байланысты болды, ... ... ... иесі ... ... да, ... етілуін тексеру процесі тек қағаз жүзінде ғана ... ... ... уақытта несие операциялары тәуекел дәрежесі ... ... ... ... Бұл ... ... ... болып келеді. Несиелендіру кезінде тәуекел дәрежесіне әсер
ететін көптеген ... ... алу ... ... ... және ... ... мөлшерін теңдестіру және анықтау өте маңызды болып
келеді.
Қазіргі нарықтық экономика ... банк ... ... ... егер оның ... қайтарылуына сенімі ... ... ... ... ... етілу қағидасы бұрынғыдан
да қатаң түрде қолданылып жүр. Қазір банктен несие алу үшін ... ... ... ... ... және ... ... өткізгеннен кейін, несиені қайтаруға толық мүмкіншілік
туатынын дәлелдейтін мәліметтер беру жеткіліксіз. Банктер қамтамасыз етудің
басқа (нысандарын) тәсілдерін талап ... /6, 67 ... ... ... ... егер қарыз алушы өз
міндеттемелері бойынша жауап бермесе, несие берушіні екі немесе үш ... ... – бұл ... ... ағымы, табыс – қарыз
алушының несиені өтеудің басты көзі.
«Екінші белбеу» – бұл несие өтелуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ету негізінде заңды және жеке
тұлғалар ұсынатын ... ... ... /7, 99 ... несиені қамтамасыз етудің нысандарын А-қосымшадан көруге болады
/8, 205 б./.
Жоғарыда көрсетілген несиенің қайтаруын қамтамасыз ету ... ... ... беру ... келгенде, қарыз алушыда қаражаттардың
болмай қалу жағдайында, заңды күші бар және несие берушінің артынан несиені
өтеудің нақты бір ... ... ... ... ... /9, 175
б./.
Жалпы алғанда, несие ұсынуына ... ... ... залалдардан
несие берушіні қорғауына қатысты мәселелерді қарастырғанда, істің заңды
жағына ... бөлу өте ... ... келеді. Несиелік міндеттеменің
орындалуын қамтамасыз ету үшін жақтар жазбаша ... ... ... мүмкін. Оларда қарыз алушының немесе үшінші тұлғаның несиелік
мәміле ... ... ... ... ... ... міндеттейтін қосымша міндеттемелері тіркелінген. Олардың жалпы
мағынасы – қарыз алушыларды міндеттемелерді ... ... ... /10, 205 б./.
Қамтамасыз ету нысандарының әрқайсысының мақсаты, қарыз алушыны ... ... ... ... ... ... ... салынған
мүлікті өткізуден түскен табыс, кепілгерлер мен кепіл болушылардың
қаражаттары, сақтандыру ... т.б.) ... ... ... жауап
беруді талап ету болып табылады /11, 317 б./.
Егер де ақшалай түсім есебінен несиені өтеу ... және оның ... ... ... ... ... алғышарты болса, онда
қайтарудың қамтамасыз ету нысандарын анықтау осы ... ... ... кепілдік тәуекел дәрежесі жоғары болған жағдайда қажет
/4, 337-339 ... өтеу ... ... және ... деп ... ... болады.
Бастапқы көзі – бұл қарыз алушының табысы (заңды тұлға үшін - өнімді
өткізуден түскен ... ... ... емес нысанда болатын ақшалай
түсім, ал жеке ... үшін – ... ақы ... ... да табысы) /12, 185 б./.
Шет елдегі банкирлер ... ... ... мүмкіндігін қарастырғанда,
өздерінің «алтын» ережесі деп, алдымен бастапқы көзге бағытталуын санайды
/13, 210 б./. ... ... ... ... жағдайда, клиенттің ақша
ағымдарына, саланың даму перспективаларына және осы клиенттің іскерлігіне,
клиенттің жабдықтаушылармен және ... ... ... ... ... Егер де банкте несие алушының ақшалай түсімдеріне
қатысты күмән туындаса, онда ... ... ... да ... ... ... кепілдігі болып, қаржы жағдайы тұрақты
болатын кәсіпорындардың ақшалай түсімдері табылады. ... ... ... ... ... және ... капиталмен жоғары
қамсыздандырылған кәсіпорындар ... ... ... ... ... түрде түсімімен қатар, таза табысты қалыптастырудағы
ақша қаражаттарының өсімі және өзіндік капиталдың ... ... ... ... ... ... сыныпты клиенттер болып табылатын
кәсіпорындар үшін келіп түсетін ақшалай түсім есебінен несиелік келісім-
шарттарда несие өтелуін заңды тіркеу ... ... ... ... ... банк пен қарыз алушы арасында белгілі бір қосымша ... ... ... өз ... ... білдіретін
сенімді қарым-қатынастар туындайды.
Көбінесе тәжірибеде келесі жағдай қалыптасады. Ақшалай ... ... ... белгілі бір тәуекел туындайды. Тәуекел факторлары
өндіріс процесімен немесе құндылықтарды өткізумен, сонымен ... ... есеп ... ... нарық конъюнктурасының өзгеруімен,
маусымды ауытқулармен, т.б. байланысты болуы мүмкін.
Осы барлық жағдайларда да несие қайтаруының ... ... ие ... ал ол ... көздерді іздестіруді талап етеді /4, 338-339 б./.
Қайталама көзі деп, ... ... ... өткізуден түскен ақшалай
түсімдерін, мүлік пен құқық ... ... пен ... ... ... ... /13, 210 ... несиені өтеудің бастапқы және қайталама көздерін қолданудың
тәртіптері әртүрлі болады. Қарыз ... ... ... ... ... ... жедел міндеттемемен немесе тиісті қаражаттарды
аудару тапсырмасымен реттелінеді. Осы жағдайда несие төлем мерзімі келген
күні ... ... бір ... ... ... өтеледі. Несиені қолма-қол
ақшамен өтегенде, клиент тиісті мерзімде ... ... ақша ... осы ... ... келісім-шартының шарттарына сәйкес, клиенттің
банк алдында өзінің төлем міндеттемелерін орындаудың ерікті нысаны көрініс
табады.
Дегенмен, ... ... ... ... және ... ... ... тәуекелмен байланысты болады. Барлық жағдайларда да несие қайтаруының
қосымша кепілдіктерін иелену қажеттілігі ... ... ... ... ... ... көздерге бағытталады. Несиені
қайталама көздер есебінен өтеуі банктің, өзіне тиесілі ақша қаражаттарын
өндіріп алудың, мәжбүрлі ... ... ... көздерін пайдалану механизмі, сонымен ... ... ... ... ... та ол ... көп ... ететін және ұзақ
мерзімді процесс болып табылады. Сондықтан да, осы мәселені ... ... ... ... ... – табысқа мұқият талдау жасау өте маңызды
болып келеді. Егер ... ... ... көзі ретінде ұсынылған табыстың
нақты пайдалануына қатысты күмән туындаса, онда несиені беруден бас ... ... ... ... бастапқы көзін қуаттайды, бірақ оны
ауыстырмайды /12, 185-186 б./.
Қазақстан Республикасының «Банк және банк ... ... ... несие қайтарымдылығы айып төлеу, кепiл, кепілдік, кепіл болушылық,
басқа да әдiстер ... ... ... ... Егер де ... ... мен ... жоғары болатын болса, банк несиені қамтамасыз
етуді ұсынбай-ақ беру туралы шешімді қабылдай ... /14, 33 б./. ... ... ... ету – бұл тек қана ... ... және ... алушымен несиені өтей алмау тәуекелінен қорғайтын соңғы қорғаныс
сызығы /6, 91 ... ... – бұл ... ... ... ... ... өткiзiп алған ретте несие берушiге төлеуге ... ... ... ... ақша сомасы айып төлеу (айыппұл, өсiм) деп
танылады. Айып төлеу туралы талап ... ... ... оған ... ... ... емес /15, 137 б./. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... етудің тәсілдері ең
сенімді болып саналады /6, 67 б./.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының ... ... ... ... ... ... және экономикалық
мазмұнының сауаттылығына, төлем міндеттемелері бар кепілдік берушілердің
іскерлік этика нормаларын сақталуына тәуелді болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... жүйесінің
құру банктер үшін ерекше өзекті мәселеге айналды, бұл ... ... ... ... ... дамуына байланысты болады. Олардың
несие қабілеттіктерін бағалау көптеген жағдайда қиынға түседі, ... ... ... ... құрудың маңызды шарттарының бірі,
несиелердің қайтарылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... /9, 174 ... Кепіл және кепіл механизмі
Мiндеттемеге сәйкес несие берушiнiң (кепiл ұстаушының) борышқор кепiлмен
қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындамаған ретте ... ... ... осы ... ... адамның (кепiл берушiнiң) басқа несие
берушiлердiң алдында ... ... ... ... атқаруының осындай әдiсi кепiл деп танылады /15, 149 б./.
Кепіл несиені қамтамасыз етудің ең ... ... ... ... сақтайды: біріншіден, кепілдің құнын анықтау барысында несие
мөлшері мен пайыз ... қоса ... ... сол ... ... асыруда және оны ақшаға айналдыру үшін уақытты дұрыс анықтау қажет;
екіншіден, кепіл туралы келісім жасаған ... ... ... ... ... тексере отырып, тұрақты және заңды түрде ... ету ... ... ... ... сай, қарыз алушының
иелігінде болатын кепілдің тұрған ... ... ... үнемі бақылап
отыру қажет /5, 156 б./.
Кепілге берілетін несие кепіл мүлігінің толық құнына берілмейді, ол тек
қана 50-90%-ға тең ... ... ... ... ... туындаған залалдардың, тұрақсыздық айыбын, салынған мүлікті
ұстауға қажетті шығындардың, ... ... ... алу ... шығыстың
орнын толтыруын қамтамасыз етеді. Егер кепілге салынатын зат қаза болса
немесе зақымдалса немесе оған ... ... ... шаруашылық жүргізу
құқығы заңнамалық актілерге байланысты тоқталса, ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге немесе оған ... ... ... ... ... /9, 176 ... ... ұйымдастырудың тәжірибесінде кепілді қолдану іске
асырудың арнайы механизмнің ... ... ... ... ... ... әзірлеуін, жасасуын және атқарылуын білдіретін процесс. Ол
несие келісім-шартын жасасу ... ... ... ... ... ... пайда болады. Кепіл механизмі несиені қолданудың бүкіл
мерзімін еріп жүреді. Кепіл механизміне шынайы ... ... ... ...... өтегенде – және тек ғана ... ... ... ақшалай түсімдері немесе табысы есебіне өте ... ... ... ... ... ... ... көруге
болады /4, 339 б./.
Сурет 1. Кепіл механизмнің құрылымы
1-суреттен ... ... ... ... орталық орында меншік
иелік ету құқығын анықтау, кепілге салынған мүлікті қолдану мен ... ... ... болады.
Кепіл механизмін жүзеге асырудың негізгі кезеңдері:
- кепіл заттарын және түрлерін ... ... ... бағалау жүргізу;
- кепіл туралы келісім-шартты құрастыру және орындау;
- кепілге салынатын мүліктен ақы ... алу /4, 339-340 ... ... зат ... кепілдік берушіден айырыла алатын кез
келген мүлік бола ... /15, 150 б./. ... ... ... бір мүлігі кепіл затына жатқызылуы үшін, ол басты екі критерийге –
қолайлылыққа және жеткіліктілікке - ... ... ... ... ... ... ... жеделдігін, бағалардың
біршама тұрақтылығын, сақтандыру мүмкіндігін, сақтаудың ұзақ ... Сапа ... ... ... ... ... ... өте маңызды болып табылады. Тек қана осы жағдайда құндылықтар кепілі
несиені ... ... ... бола ... ... ... кепілдің сандық жағын сипаттайды.
Кепілге салынатын мүліктің құны несие сомасынан жоғары болуы тиіс, ... де ... ... ... банк ... несие бойынша тек қана
негізгі ... ғана ... ... ... оған тиесілі пайыздардың, сот
шығыстарының және кепілді ... ... ... ... толтыруы
тиіс.
Яғни, қолайлылық критерийі кепілге салынатын заттың сапалық белгісін, ал
жеткіліктілік критерийге сәйкес сандық белгісін көрсетеді /8, 32 б./.
Кепілге салынатын затқа ... ... ... ... затқа меншік құқығы;
- басқа несие берушілердің кінәраттарының болмауы;
- сапа критерийіне сәйкес келуі;
- мөлшерліктің жеткіліктігі;
- кепіл туралы келісім-шарттың заңды ... ... ... ... ... ... келесі
топтарға бөлінеді:
1. клиент мүлігінің кепілі;
2. құқықтар кепілі.
1. Клиент мүлігінің кепілі:
- Тауар-материалды құндылықтардың кепілі:
▪ шикізаттар, материалдар, ... ... ... дайын өнім мен тауарлар кепілі;
▪ валюталық құндылықтар, алтын бұйымдары, әшекейлер, ... ... ... ... ... да ... құндылықтардың кепілі.
- Бағалы қағаздар кепілі;
- Осы банкке салынған, депозиттер кепілі;
- Ипотека (жылжымайтын мүлік кепілі) /4, 340-341 б./.
2. Құқықтар кепілі:
- ... емес ... ... ... ... ... т.б.) ... кепілі;
- Иелік ету және пайдалану құқық кепілі;
- Жалгерлікке құқық кепілі /16, 153 б./.
Тәжірибеде, ... ... ... ... кезде, мүліктің қай жерде
орналасуына байланысты, кепілдің екі түрін бөліп қарастыруға болады:
1. Кепілге салынатын зат ... ... ... ... салынатын зат кепіл ұстаушының иелігіне
берілетін жағдайда.
Кепілге салынатын ... ... түрі ... салынатын зат кепіл
берушіде қалғанда) кеңінен ... ... ... алушыға өзінің
шаруашылық іскерлігін, кепілге салынған затты қолдана отырып, әрі қарай
жүргізуге мүмкіндік ... ... осы ... ... ... ... болады:
1. айналымдағы тауарларды кепілге салу;
2. қайта өңдеудегі тауарларды кепілге салу;
3. негізгі қорлар кепілі.
1. Айналымдағы тауарларды кепілге салу. ... бұл түрі ... ... ... ... сипатты болады /11, 320-321 б./. Осы
жағдайда тауар қарыз алушының қолданысында және ... ... ... ... ... ... ... салынған құндылықтарды басқасына
айырбастауы мүмкін, бірақ та шығыс етілген құндылықтардың сомасы ... ... ... ... тауарларды кепілге салуды ауыспалы құраммен
болатын кепіл деп те атайды, себебі ... ... ... бастап және тауар
қорын қайта қалпына келтіргенге дейін бірнеше сәйкесіздік болуы мүмкін, осы
жағдайда кепіл міндеттемесі несиенің қайтаруын ... ете ... ... /9, 182-183 ... ... ... ... кепілге салу. Кепілдің бұл түрі көбінесе
өндірістік кәсіпорындарды, әсіресе ауыл ... ... ... ... ... ... Оның ... ерекшелігі
кепіл затына кіргізілген, шикізат пен материалдарды өндірісте ... ... ... ... ... /4, 342 б./. Егер қайта өңдеуден кейін
тауардың құны қайта өңдеуге дейінгі ... асып ... ... ... құндылықтарды қайта өңдеу үшін рұқсатын береді. Дәлелдемеге
көз жеткізу үшін үшін арнайы есеп ... онда ... ... мен ... қайта өңдеу периоды, қайта ... ... ... оның сақтау орны көрсетіледі. Дегенмен, осы жағдайда да, банктер
кепілге салынған заттарға толық бақылай ... /9, 183 ... ... ... кепілі. Соңғы уақытта негізгі қорлар (ғимараттар,
құрығылар, машиналар, жабдықтар, есептеу техникасы, транспорт ... ... ... жер телімдері мен жер ... ... т.б.) ... ... ... ... ... қорлар, өзінің
алғашқы табиғи-заттық нысанын сақтай отырып, есептелген амортизация
сомасына бөлік-бөлікпен, өзінің ... ... ... ... ... ... ... ішінен ипотеканы бөліп қарастыруға болады /11, 320-
321 б./.
Ипотека - кепiлге ... ... ... ... ... ... ... иелiгiнде және пайдалануында қалатын кепiл түрi. Құрылыстар, ... ... ... ... басқа да мүлiк ипотека объектісі
ретінде бола алады /15, 151 б./. ... ... және ... ... ... кепілге ала отырып, несие ... ... ... ... бірге, қарыз алушының кепілдің сатылуын
болдыртпау және несиені өтеу үшін ... ... ... ... де ... ... тиіс /17, 206 б./.
Ипотекалық несиенің жалпы қағидалары ... ... ... ... құқығын шектеу арқылы қарызгердің қолында мүлікті
қалдыру; қосымша ипотекалық несиелерді бір ... ... алу ... есепке ала несиелерді отырып ұсыну; уақытылы борышты өтеу
алмау салдарынан ... ... ... ... оны ... тұлғаға
табыстау.
Ипотека көбінесе заңды және жеке тұлғаларға ұзақ ... ... ... ... ... берген кезде кепіл құнын дұрыс
анықтау өте маңызды болып табылады /4, 344 б./. ... ... ... ... ... кепілхат арқылы жүзеге асырылады.
Мүлік үшін берілетін кепілхат, ипотекалық несиенің ... ... ол ... келісім-шарттарға қойылатын міндеттемелерге де
бірдей болады: мерзім, борыш сомасы және ... ... ... ... іске ... ... тіркелуі тиіс. Сонымен
қатар, ипотеканы бағалаудың қиыншылығы салдарынан несиенің максималды
деңгейін төмендетеді /9, 183-184 ... ... ... ... түрі ... болып табылады. Кепiлзат -
кепiл берушi кепiлге салынған мүлiктi кепiл ұстаушының ... ... түрi. ... ... ... кепіл беруші немесе оның несие
қабілеттігі сенім білдіртпеген жағдайда ... /11, 321 ... ... ... ... ... ... металдар,
мәдени бұйымдар, әшекейлер жатқызылады /9, 180 б./. Несие беруші кепілзат
кезінде ... ... ... ... ... Біржолы, кепілзатқа
салынатын затты сақтауға және ұстауға, ... ... ... ... болу ... ... ... көшеді /4, 342 б./.
Кепілзаттың екі негізгі нысаны бар:
1. Тұрлаулы ... ... ... кепіл белгілі бір мүлікті банкке табыстауын және ... ... ... ... ... Кепілзатқа алынатын
құндылықтар оңай өткізу, сақтандыру мүмкіндігі мен ұзақ ... ... ... банктің оларды бақылау қабілеттігі сияқты талаптарға сәйкес
болуы тиіс /18, 115 б./. ... ... банк үшін ... ... туғызады және шығыстардың пайда ... ... ... ... ... банктерге тән емес функция. Батыста
осындай қызметті арнаулы қойма компаниялары ... ... ... ... ... ретінде қолданылатын, қойма квитанцияларын жазып
береді /17, 207 б./. Банктер үшін тұрлаулы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар ең тиімді болып келеді,
себебі олар кепіл ... ... да, ... сақтау үшін үлкен
шығындар келтірмейді, сонымен қатар жоғары өтімді болып ... /9, ... ... – бұл нарықтық экономикада пайда болған кепілдің жаңа
түрі болып табылады. Құқықтар кепілі ... ... ... ... ... ... ету және пайдалану, интеллектуалды меншік
объектісінің ... ... ... ... ... ... т.б.) ... бағалайтын құжаттар болады. Құқықтың кепіл берушісі
ретінде, тек қана осы құқық тиісті болатын тұлға бола алады /11, 322 ... ... 1992 ... ... ... /9, 182 б./. ... берушісі ретінде, кепілзатқа салынатын құқықтың иесі болатын ... бола ... /18, 185 ... ... ... кезеңі - кепіл заттарына бағалау жүргізу ... ... ... ... мүлікті бағалаудың үш негізгі
әдісі қолданылады. Олар:
▪ Шығын әдісі - бұл әдіс жерді ... ... және ... ... барысында жаңа ұқсас құрылыстарды салуға қатысты
мүмкін болатын ... ... ... Бұл ... ... ... аз нарықтарда жылжымайтын мүліктің азды-
көпті анық баға беру болып табылады. Шығын әдісі ғимараттың қалпына
келу құнынан тозуды шегерген бағасын көрсетеді.
... ... – бұл әдіс күту ... ... Бұл ... ... немесе сатып алушы жылжымайтын мүлікті, болашақ
табысты немесе пайданы алу үшін ... ... ... ... айтқанда,
объекттің құны ол әкелетін табысты алу ... ... ... әдіс - бұл ... ... ... мүліктің құны,
белгілі бір кезеңдегі ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... қарағанда қарапайым болып
келеді, бірақ та ... ... ... нарығының бар
болуын және өзіне сату нарығы мен ұқсас жылжымайтын ... ... ... ... ақпараттар жинауды қосады.
Объектіге қойылатын бағалар - аналогтар одан кейін ... ... ... ... бойынша түзетіледі. Бағалардың
түзетілуінен ... ... ... мүліктің нарықтық құнын
анықтау үшін қолдануға болады /4, 346 б./.
Кепіл механизмнің келесі кезеңі - ... ... ... ... ... болып табылады. Банктік тәжірибеде кепіл механизмін ... іске ... ... ... операциялары деп аталады. Кепіл
операцияларының негізі ... банк пен ... ... ... ... ... ... көрсетілетін, кепіл туралы келісім-шарт болып
табылады. Ол заң құжаттарының негiзiнде, көрсетiлген мiндеттемелердiң ... ... де ... ... ... заңды құжат болып табылады және ол жазбаша
түрде, негізгі ... ... ... ... ... ... мәнi мен оны ... құны, кепiлмен қамтамасыз етiлетiн
мiндеттеменiң мәнi, мөлшерi мен ... ... ... тиiс. ... ... мүлiк қай тарапта екендiгi және оны ... ... тиiс /15, 153 ... ... ... ... мәліметтер көрсетілуі тиіс:
- кепiлге салынатын зат және оны ... ... ... қамтамасыз етiлетiн мiндеттеменiң мәнi;
- мөлшерi мен орындалу мерзiмi ... ... онда ... ... мүлiк қай тарапта екендiгi және ... ... ... ... ... ... ресми тіркеу кезінде келесі құжаттарды ұсыну
қажет:
- банкке берілетін кепіл мүлігінің тізбесі;
- мүлікке берілетін қоймалық құжаттар;
- қойманы ... алу ... ... тауар орналасқан үй-жай жалға
алынса);
- мүлік иесінің құқықтарын растайтын ... ... ... тауар-материалды құндылықтардың ... ... егер ... шет елде ... ... онда ... ... берілген мүліктің мемлекеттік сараптамадан өткен, сапасын
көрсететін сертификат (азық–түлік және ... ... ... ... кепiлге салу осы мүлiктiң тiркелуiн
жүзеге асыратын органда тiркелуге тиiс. Тiркеудi ... ... ... ... ... ... және кепiл ұстаушылардың мүдделерiн
қорғау жөнiнде шаралар қолдануға, кепiлге салынған мүлiктi кепiл ұстаушының
келiсiмiнсiз иелiктен айыруға жол ... ... ... ... ... талап қоюдың сипаты мен мазмұны өзгерген кезде, қосымша
тiркеу жүргiзiледi /9, 177 ... ... бір ... ... несие ұсынғанда, несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету үшін ұсынылған ... ... ... ... құнына, бұл құндылықтарды өткізгенде кететін
шығындарды есепке ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... етілуін тексерудің мысалын 1-кестеден көруге
болады.
Кесте 1.
Несие ... ... ... ... ... бойынша қарыз |520 ... ... ... құны |700 ... ... мүмкін болатын жоғалтулар |30 % (кепілге |
| |тәуекелін ескере ... ... ... ... ... |
| ... | ... салынған заттардың нақты құны |700 – (30 % * ... | |= 490 ... ... ... (+), |490 – 520 = - 60 |
| ... (-) | |
|* ... - дерек көзі /3, 348 б./. ... ... ... ... ... банк ... салынған мүліктің
құнының төмендеуін және оның 60 млн. ... ... тең ... ... Бұл ... ... көрсетілген сома мөлшерінде тез
арада жоғалтқан кепілдің орнын толтыру ... ... Көп ... ... ... ... кейін, бір құндылықтарды өтімділігі
жоғары болатын басқасына ауыстыруды талап етуі мүмкін /4, 348 б./.
Кепіл механизмнің соңғы кезеңі – бұл ... ... ... ... алу ... ... ... өзi жауап беретiн кепiлмен қамтамасыз
етiлген мiндеттеменi орындамаған немесе тиiсiнше орындамаған ретте ... ... ... талаптарын қанағаттандыру үшiн кепiлге
салынған ... ақы ... алуы ... ... ... ... мiндеттемелер тоқтатылғанда;
кепiл берушiнiң талабы бойынша;
егер кепiл берушi кепiлге салынған зат ... ... ... ... ... ретте;
кепiлге салынған мүлiктi жария саудаға салып сатқан ретте, сондай-ақ оны
сату мүмкiн болмаған ретте.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... өндiрiп алу тәртiбiнің екі түрі бар:
1. Кепiл ... ... ... ... мүлiктiң құнынан
қанағаттандыру, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, сот
тәртiбiмен ... ... ... ... ... кепiл ұстаушы кепiлге салынған мүлiктi соттан
тыс күштеу тәртiбiмен ... ... ... ... өз ... ... Ақшалай қарызды қамтамасыз ететiн кепiлге ... ... ... ... ... банктiң де осындай құқығы болады.
Кепiлге салынған ақы өндiрiлiп ... ... ... ... жария
саудаға салып сату арқылы жүргiзiледi. Мүлікті сатудың басты құны сот
шешімі ... ... ... беруші мен кепіл ұстаушы арасындағы келісілген
шарт негізінде анықталады.
Егер кепiлге салынған ... ... ... түскен сома кепiл
ұстаушының талаптарын өтеуге жеткiлiксiз болса, ол заң құжаттарында немесе
шартта ... ... ... жағдайда жеткiлiксiз соманы борышқордың
басқа мүлкiнен кепiлге ... ... ... ... ... ... ... сату кезiнде түскен сома кепiл ұстаушының
кепiлмен қамтамасыз етiлген талабы мөлшерiнен асып кетсе, айырмасы ... ... ... ... ... ... ... ұстаушы кепiлге
салынған мүлiктi сот шешiмiмен немесе мүлiктi бағалау ... ... ... лицензиясы бар жеке және заңды тұлғалардың қорытындысы
негiзiнде, сенiм бiлдiрiлген жақ ... оның ... ... ... өз ... ... не ... сауда белгiлеудi талап етуге
құқылы /15, 157-159 б./.
1.3 Нарық жағдайындағы кепілдік пен ... ... және ... ... - ... ... ... бас тартқан жағдайда, үшінші бір жақтың
қарызды өтеймін деген жазбаша міндеттемесін білдіреді /9, 186 б./. ... ... ... ... ... сәйкес кепілгер несие беруші-банкке,
соңғысының жазбаша талабы бойынша көрсетілген ақшалай соманы төлеу туралы,
жазбаша ... ... ... ... Борышқор кепілдікті алғаны
үшін кепілгерге кепілдікті сомадан ... бір ... ... төлеуге міндетті. Пайыздың мөлшерлемесі ... ... ... қарыз алушысы арасындағы келісіммен анықталады /17, 213 ... ... ... ұсынылады және бір заңды тұлғаның кепілдік хаты
нысанында көрсетілгендей, жеке немесе заңды ... ... және ... ... толық немесе жартылай өтеу міндеттемесі болып табылады.
Кепілдік беруші өзінің шоты ... банк ... ... ... және оны ... ... және пайыздардың толық өтелуіне дейін
сақтайды. Кепілдік беруші-банк қарыз алушы-банкке ... ... ... бар, ... ... мөрі басылған, кепіл-банктің бас
бухгалтерінің және басшысының ... бар) ... ... көшірмесін
береді. Банктік кепілдік несие берілген орны бойынша банк ... ... ... ... ... ... Банкке,несие бойынша
төлемді ұзартуға жүгінген қарыз алушы да, кепілдікті талап ете алады. Басқа
банкте қызмет алатын кепілдік ... ... және ... берген
банктен даусыз тәртіпте қаражаттарды есептен шығару қарыз алушы-банктің
инкассалық ... ... /9, 189 ... ... ... ... борышқорға қатысты жоғары
тұратын, қаржы жағдайы тұрақты, белгілі қаражаттарға ие болатын ұйымдар
(министрліктер, ведомстволар, ... ... ... ... ... кез ... ... да ұйымдар, сонымен қатар банктер де
бола алады /20, 99 б./.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі ... ... ... берушi алдында, егер кепiлдiк шартында өзгеше белгiленбесе, борышқор
сияқты айыпақы, сыйақы төлеудi қоса алғанда, ... ... алу ... ... және ... ... орындамауы салдарынан
туындаған несие берушiнiң басқа да зияндарын төлеуде тап ... ... ... /15, 165 б./.
Қарыз алушы кепілдікті алу үшін ... ... ол ... алу үшін ... ... ... және оның ... мен
болашақ міндеттеменің экономикалық мәнін ашатын ... ... ... алу үшін өтінімде міндеттеменің сомасы, мақсаты, оның
жүзеге асыруының ... ... ... ... ... беруші)
көрсетіледі. Сонымен қатар, қарыз алушы кепілдік беруші-банкке несие алушы
ұсынатын құжаттардың толық пакетін ұсынуы ... ... ... ... ... ... ұсынылған құжаттарға толық талдау жүргізеді
де, ... ... ... ... немесе берілмеуі туралы шешім
қабылдайды /22, 214 б./.
Әлемдік банктік тәжірибеде кепілдіктің ... ... бар. Олар ... кепілді міндеттемесінің субъектісі, кепілдікті ресімдеу тізбесі,
төлемді кепілдендіру үшін қолданылатын қаражаттар көзі бойынша ажыратылады
/9, 186 ... ұзақ ... ... ... ... несиені алар
алдында банкте белгілі бір ... ... ... міндетті
болды. Көбінесе «10 + 10» принципі қолданылды. Бұл дегеніміз, несие алушы
несиені алғанға ... ... ... ... 10%-на тең ... депозит
қалыптастыруға, ал екінші 10%-ды несиені алғаннан кейін депозиттік шотқа
салынуға тиісті болды. Осылайша, несиенің ... ... ... ... ... 20%-на тең, ... ... депозиті
болды. Дегенмен, осы жағдайда кепілдік несие ... ... ... ... ... ... береді. Осындай тәжірибені біздің елімізде
де қолдануға болады, егер банктен, несие ... ... осы ... ... немесе депозиттік шотында уақытша бос ақша қаражаттарын ұстау деген
міндеттемені жүктесек /4, 354 б./.
Кепілдіктің басқа түрі, қаржылық ... ... ... ұйымдары немесе
мекемелері ұсынатын кепілдігі болып табылады. Осында кепілдіктің қайнар
көзі ... осы ... ... ... ... ... ... негіздегі кепілдіктерді сақтандыру қоғамдары (бірлестіктері) ұсынады.
Еске сала ... ... ... ... ... ... ... тексеру табылады.
Кепілдіктерді қаржылық жағдайы тұрақты кәсіпорындар да бере алады, егер
де ... ... ... ... ... бар ... беілген кәсіпорынның мердігері немесе сатып алушысы). Дегенмен,
осы жағдайда кепілдік беруші-кәсіпорынның төлемқабілеттігі туралы ақпараты
болуы тиіс. Егер ... ... ... ... ... бір банкте қызмет
алатын болса, ондай мәселе оңай шешіледі. Егер кепілдік беруші басқа банкте
қызмет алатын ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
мен ұйымдардың төлемқабілеттігі туралы ақпараты бар бірыңғай орталықтың
болуы өте маңызды болады /9, 187 ... ... ... бар, ... ... ... да кепілдіктерді
ұсынай алады. Осындай ұйымның бірі, Ұсақ кәсіпорындардың істер Әкімшілігі,
оның дамудың мақсатты бағдарламасы бар. ... ... ... 90%-ы осы ... ... ... ... қатар,
несие үшін жеңілдік төлемі алынады, ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесі 1-1.5%-ға төмен болады /4, 354 б./.
Қазақстанда шағын және орта ... ... ... іске асыруына
байланысты бұл тәжірибе біздің банктеріміз үшін өте ... ... ... 187-188 ... банктер де бере алады. Банк кепілдіктер бойынша үш түрлі
тәсілмен жұмыс ... ... ... алады және қабылдайды. Соңғы екі әдіс
кеңінен қолданылады: банк ... ... ... үшін ... ...... ... клиенттік немесе өзіндік операцияларды
жүргізгенде қолданылады); банк клиенттен басқа банк берген кепілдікті талап
еткенде. ... ... ... банк кепілдікті бергенде немесе
басқа банктерден олар үшін сұраған жағдайда орын алады.
Банктік кепілдікке деген сұраныстың ... болу ... ... ... мен жедел өткізу мүмкіндігі (тәжірибе көрсеткендей,
бенефициардың талабы 3-5 ... күн ... ... ... ... ... ... тиімділігі боп, оны бере отырып, несиелік
операцияларға тән емес, банк ... ... ақша ... Сонымен қатар, кепілдік бойынша тәуекел несие тәуекеліне
теңесетіндіктен, банк осындай ... үшін ... ... ... ... ... ... белгілі бір комиссиондық ақы алады.
Қалыптасқан жағдайға байланысты, банктер кепілдіктерді, көбінесе, тиісті
қамтамасыз ету негізінде береді. Ірі, ... ... үшін ... салынған шығындардың регрессіз тәртіпте, акцептсіз принципалдың
шотынан тиісті ақша қаражаттарды ... ... ... беретін, бас сенімхат
болуы мүмкін. Басқа клиенттерден қамтамасыз ету негізінде өтімділігі жоғары
болатын бағалы қағаздарды ... алуы да ... ... ... ... ... ... ресімдеумен несиелік келісімге қол
қойылуы мүмкін.
Кепілдікті жағдай орын алғанда, орны толтырылмайтын жоғалтулар тәуекелі,
әсіресе егер де ... ... ... қатысты болса, кепілдік мәтінің заңды
ресімдеумен және түзеткенде көрініс табуы мүмкін. Осында бенефициар ... ... ... ... ал ... шет ... алған жағдайда
кепілдік беруші елінің заңнамасын білу өте маңызды болып келеді.
Банктік кепілдіктер ... ... және ... ... ... кеңінен қолданылады. Берілген кепілдіктер арнайы
құжат ретінде (кепілхат) ретінде, сонымен қатар вексельдегі жазылым (аваль)
ретінде ұсынылуы мүмкін.
Банктің кепілдікпен ... ... ... ... түрде жүзеге асырылады.
Қарыз алушы ... ... ... ... жібереді, онда
кепілгер-банк берілген ... ... ... ... ... етуге өз
келісімін береді. Егер несие комитеті ... ... ... ... ... осы деңгейде қабылданады) ұсынылатын кепілдікті қабылдауға ... онда ... ... ... жасалады: кепілдіктің данасы, банк
лицензиясының көшірмесі, оның балансы мен ... ... ... үшін бос ... ... ... кепілгер-банк үшін лимиттің
жалпы сомасы мен берілген банк алдындағы міндеттемелер сомасының айырмасы
негізінде ... ... бір ... екі банк ... ... Бір ... банк қатысатын банктік кепілдікті қолдану нұсқаларын 2-ші және 3-ші
суреттен көруге болады / 22, 230-240 ... ... |
|1 | | | | | |
| | | | |4 5 | ... |2 ... |
| | ... |
| |3 | |
| | | |
| |6 | ... 2. Бір ғана банк ... ... ... ... нұсқасы
Суреттің операциялық мазмұны: 1 – жабдықтау келісім-шарты; 2 – ... ... ... ету келісілген) немесе кепілмен несиелік
келісім-шарт; 3 – комиссиялық алым; 4 – ... 5 – ... сома ... - ... етунегізінде) банкке кепілдікті соманың орнын толтыру.
| ... |
| | | |
|1 | |2 3 ... № 1 |4 ... ... |
| | ... №2 |
| |5 | |
| | | |
| | | ... 3. Екі банк қатысатын банктік кепілдікті қолдану нұсқасы
Суреттің операциялық мазмұны: 1 – несиелік келісім-шарт; 2 – ... ... ... ... 3 – комиссиялық алым; 4 ... 5 – ... сома ... 6 - (қамтамасыз етунегізінде) банкке
кепілдікті соманың орнын толтыру /22, 230-240 б./.
Кепілдік күрделі экономикалық құрал ... ... ... бөлінеді:
арнаулы кепілдіктер (серіктестіктердің бөлек мүшелерінің кепілдіктері),
жеке (жеке тұлғаларды ... ... ... корпоративті
(басты компанияның оның филиалдарына қатысты кепілдіктері) және мемлекеттік
(үкіметтік мекемелердің фирмаларға банктік несиелері бойынша) /13, 213 ... ... ... дамыған елдер тәжірибесінде кең қолданылғанымен де,
біздегі корпорациялардың ... ... ... әлі де ... ... өтей ... ... танытуда /5, 157 б./.
Сонымен қатар шектелмеген, яғни банк ... ... ... ... ... және ... яғни борыштың тек қана белгілі
бір бөлігіне қатысты болатын кепілдік /11, 187-190 б./.
Жедел ... деп, ... ... ... ... яғни ... рұқсатынсыз, өзіне жүктеген міндеттемелерден бас тартуы мүмкін
емес. ... ... ... де ... ... та ... ... әсерінің пайда болуына мүмкіндік береді және ... ... сай ... және ... ... ... кепілдік беруші несие берушінің
бірінші талабы бойынша, ешқандай талап қоймай, соның ішінде бенефициардың
осындай ... ... ... ... ... ... бойынша
кепілдік); екінші жағдайда, кепілдік беруші ... ... ... беруге тиіс, бірақ дәлелді талап негізінде, яғни келісім-шартта
көрсетілген жағдай туындағанда және бенефициардың ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындағанын растайтын тиісті
құжаттар көрсетілсе (мысалы, сот шешімі).
Жай және бірлестірілген: бірінші ... өз ... ... бір банк ... ал ... ... бірнеше банктер беруі де
мүмкін (көбінесе, ірі ... ... ... халықаралық жасасқанда
қолданылады және егер де банктер саны көп ... бұл ... ... ... және ... ... ... жағдайда, бенефициар алдындағы
міндеттемені кепілдік беруші-банк өзіне алады; ал екінші жағдайда, кепілдік
беруші ... ... банк ... ... ... ... елдің банкі де болуы
мүмкін), оған бірінші банк ... ... ... ... пайдасына өзінің кепілдігін беруді өтінеді /22, 228-229 б./.
Несие қайтаруын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... болады:
Біріншіден, бірінші дәрежелі мәнге несие ұсынатын банктің, кепілдік
берушінің қаржылық тұрақтылығына ... ... ... ие ... ... беруші ретінде болатындықтан, оның қаржылық тұрақтылығы, талдау
әдістері туралы ақпарат пен осы ... ... өте ... ... ... байланысты, несие қайтарымдығын қамтамасыз ету үшін банктер
кепілдіктің екі ... ... ... ... өте ... ... Егер, кепілдік берушінің қаржылық ... ... ... ... онды кепілдік берушінің мүлік кепілімен қамтамасыз етілген
кепілдік қолданылады, яғни кепілдік кепіл міндеттемесімен ... ... ... ... жағдайына сенім болған жағдайда,
қамтамасыз етілмеген кепілдік іске асырылады. Екіншіден, кепілдікті алғанда
несие ... банк ... ... өз ... ... даярлығын
тексеруі тиіс. Осыған байланысты шетел банктері кепілдік берушімен кепіл
міндеттемесін орындау ниетін растау үшін ... ... мен ... ... кепілдіктер дұрыс рәсімделуі тиіс және қол ... ... бар ғана ... ... ... /4, 355 б./.
Кепiл болушылық бойынша кепiл болушы басқа ... ... ... ... осы жақтың мiндеттемесiнiң орындалуына толық немесе
iшiнара ... ... ... мiндеттенуін білдіреді /23, 720 б./.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі бойынша, кепiл болушы несие
берушi алдында, егер кепiл болушылық шарттарында ... ... ... көрсетiлген сома шегiнде ... ... ... ... ... ... болады. Оның шарттары ... ... ... ал ... ... ... сақтамау кепiл болушылық
шартының жарамсыз болуына әкелiп соқтырады /15,164б./.
Заңды және жеке тұлғалар кепіл болушылар ... бола ... ... ... ... болушылық банк пен кепіл ... ... ... ... ... ... ... Тәжірибе
көрсеткендей, кепіл болушылықтың келісім-шартын, несие ... ... ... біржолы жасалады және несие беруші-банкпен, ... және ... ... расталады. Осыған сәйкес кепіл болушы несие
беруші алдында қарыз алушының ... ... бір ... ... ... туралы міндеттенеді. Келісім-шартта кепіл болушы өтей ... сома ... де ... /9, 185 б./. Егер де ... ... ... ... болса, онда оның міндеттері жауапты болатын,
несиелік келісім-шарттардағы барлық өзгерістер мен ... ... /17, 212 ... ... ... ... қайтаруын қамтамасыз ететін бұл
нысанын қолдану, кепіл болушының ... өтей алу ... ... ... ... Егер кепiл болушы несие берушiге жазбаша түрде
борышқордың мiндеттемелері ... ... бере ... қатысты өзінің
жауапкершiлiгi туралы хабарласа, ал несие ... бұл үшiн ... ... ... ... ... ... бас тартпаса, кепiл
болушылықтың келісім- шарты сақталған деп есептеледi.
Кепіл болушы ретінде тұрақты жұмыс орны, ... ... ... ... бір ... (автокөлік, үй, жер телімі, саяжай) бар жеке тұлға да
бола алады /9, 185 б./. ... ... ... ... ... ... кем ... тиіс. Әйтпесе, кепіл болушылықтың саны артық болуы
тиіс немесе несиенің қайтаруын қамтамасыз ететін қосымша ... ... /11, 324 б./. ... ... ... ... қарыз алушы-жеке тұлғалар
тұтынушылық несиелерді алғанда қолданылады.
Отандық банктік тәжірибеде кепілдік пен кепіл болушылық ... ... ... ... міндеттемесін, ал кепіл болушылық банк
алдында несиені өтеуге қатысты жеке ... ... ... берушінің
көзқарасы бойынша, кепілдік пен кепіл болушылық арасында үлкен айырмашылық
жоқ.
Әлемдік ... ... пен ... ... ... айырмашылық:
кепіл болушылық негізгі мәмілені толықтыратын акт болса, онда кепілдік –
кепілдік берушінің ... ... ... ... ол ... ... ... міндеттемелерге байланысты болмайды. Кепіл болушының
жауапкершілігі ... өзі ... ... ... ... онда ... бекітілген мерзімде ешқандай себептерге байланыссыз,
қарыз алушының несиені өтей алмаған және несие үшін пайыздарды ... ... ... ... ... ... /9, 92-93 ... Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да нысандары
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да ... ... ... ... ... ... ... құқығын табыстауды және
сақтандыруды, т.б. жатқызуға болады /11, 325 ... ... ... – бұл ... ... (цедент) өзінің талабын
(дебиторлық борышты) ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
ретінде қайту құжаты болып табылады /10, 190 б./.
Талаптан қайтудың құқықтық құрылымын 4–суреттен ... ... /4, ... 4. ... ... құрылымы
Жоғарыда 4-суретте көрсетілгендей, цессия туралы келісім-шарт банктен
клиент алған несие қайтарымдылығын ... ... ... ... ... ... ... Цессия туралы келісім-шарт
қайтқан талаптан ақша қаражаттарды алу құқығының банкке өтуін ... ... құны ... ... өтеу ... ... ... керек. Банк
келіп түскен ақшалай түсімді ұсынылған несиені және оған ... ... үшін ғана ... ... Егер қайтқан талап бойынша несие бойынша
қарыз мөлшерінен асып кететін, ақша қаражаттардың ... ... ... ... ... ... қайтарылады /4, 351–352 б./.
Тәжірибеде цессияның екі түрі қолданылады:
Ашық цессия деп, қарыз алушыға ... ... ... ... ... Осы ... борышқор өз міндеттемесін банк ... ... ... ... цессия кезінде банк талаптан қайтуы туралы үшінші тұлғаға хабар
жібермейді, борышқор ... ... ал ... ... ... ... ... міндетті. Қарыз алушы өзінің беделін жоғалтпау үшін тыныш
цессияны ... ... банк үшін ... ... ... тәуекелмен
байланысты, себебі:
- басқа банктерде орналасқан қайтқан талап бойынша қаражаттар қарыз
алушының шотына келіп түсуі мүмкін;
- ... ... ... бірнеше рет қайтуы мүмкін;
- қарыз алушы жоқ талапты шегіне алады /9, 190-191 ... ... ... ... ... және ... цессияны
қолданылады.
Жалпы цессия деп, қарыз алушының банк алдында ... ... ... ... ... жөнелту немесе қызмет көрсету талаптан қайтуды өзіне
жүктеуін атаймыз /13, 214-215 б./. Осында банктің ... ... ... ақша ... алу ... ... ... туралы келісім-шарт жасасқан
сәтте емес, ал банкке ... ... ... ... табыстау сәттен
бастап туындайды /9, 191 б./.
Жаханды цессия кезінде қарыз алушы банкке нақты клиенттерге және белгілі
бір ... ... ... ... бар барлық талаптарды ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... қамтамасыз етудің бұл нысанын қолданған ... ... ... банк ... ... шамасынан едәуір асатын сомаға
талаптан қайтуды жүргізуді талап етеді.
Жалпы және глобальды цессия кезінде несиенің максималды ... ... ... 20 – 40% ... /13, 214-215 ... мүлік қарыз алушының қолданысында болуы үшін және сонымен
қатар несиенің қайтаруына ... болу ... бар ... қамтамасыз ету
мақсатында несие берушіге меншік құқығын табыстау құқығы қолданылады.
Меншік ... ... ... ... ... ... ... 4, 353 б./.
Сурет 5. Несие берушіге ... ... ... құқықтық
қүрылымы
Кепілзатқа қарағанда, несие берушіге борышты қамтамасыз ету үшін
меншік құқығын ... ... ... ... ... ... ... несие берушіге табыстау мақсатсыз және мүмкін емес
болғанда және егер де ... ... ... ... ету ... бас ... алмаған жағдайда болады. Қарыз алушы осы жағдайда оның
иелігінде ... ... ... ... және олармен дербес
түрде билік жүргізе алмайды.
Несиені қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қатар бір қоймада немесе цехте орналасқан ... тобы ... ... ... ... да бола ... бар ... қамтамасыз ету үшін меншік құқығын табыстау ... ... ... ... ... бір ... шың иесі ... жеткізуі тиіс. Дегенмен бұл тексеріс меншік құқығын табыстауға тиіесілі
үлкен тәуекелді кішірейтпейді. Несие беруші көп ... ... ... ... бар, қарыз алушының адалдығына тәуелді болады. ... ... ... ... ету мөлшеріне сергектікпен қарайды,
бұған сәйкес несиенің максималды сомасы оның құнының 20 – 50%-ды ... 353 ... ... несиелерді сақтандыру ХІХ ғ. пайда болды және ол
экономикалық дағдарыстармен және тұрақсыздықпен байланысты болды /8, ... ... ... ... ... қалыптасуы жағдайында
және меншік нысаны әртүрлі ... ... ... ... ... жаңа ... құрылуы кезінде несиені өтеуге қатысты,
банк алдында өз міндеттемелерінің орындалуын ... үшін 1990 ... үшін жаңа ... ... ... ... етудің нысаны
– қарыз алушылардың несиені өтемегені үшін жауапкершіліктен сақтандыру
енгізілді. Несиелерді ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады /9, 191-
192 б./.
Қарыз алушылардың несиені өтемегені үшін жауапкершіліктен сақтандыру
келісім-шарттары несие ... ... ... ету ... ... Осы ... екі нұсқа болу мүмкін:
1. Банк қарыз алушылардан ... ... және ... ... ... үшін ... растайтын басқа да құжаттарды талап етеді.
2. Банк қарыз алушыға берілген несиелерді өздігінен сақтандыра алады,
ал бүкіл шығындарды қарыз алушыға ... /9, 193 ... ... жаңа ... ... қызметтері үшін нақты алғы
шарттарын құрды. Бұл мәміле оның барлық үш ... ... ... алушы өзінің іскерлік беделін сақтайды; банк өз ресурстар қайтаруының
кепілдігін алады, ал сақтандыру компаниясы – ... үшін ... ... объектісі ретінде ... және ... ... мен ... бойынша кепіл болушылықтар болуы мүмкін /9, 192
б./.
Қарыз алушылардың несиені өтемегені үшін ... ... ... оқиғасы болып, әртүрлі себептерге байланысты несиелік
ресурстарды қайтармау, соның ішінде:
- ... ... ... (егер ол банкрот деп жариялынса);
- Егер қарыз алушы, оған тәуелсіз себептерге байланысты, несиелік
келісім-шартына қатысты өзінің ... ... ... ... ... ... ... /24, 154 б./.
Қарыз алушылардың несиені өтемегені үшін жауапкершіліктен сақтандыру
келісім-шарты қарыз алушы-кәсіпорын (сақтанушы) мен ... ... ... ... Сақтанушы сақтандыру жарнасын төлегеннен
кейін ғана келісім-шарт жасасқан деп ... Ол ... ... ... мүмкін. Сақтандыру төлемінің мөлшері сақтандыру сомасына және
сақтандырушының тарифіне ... ... ... ... ... анықталады. Көбінесе, сақтандырушы қайтарылмаған несиенің ... ... және оған ... ... үшін өтеу ... ... ... жауапкершілігінің төмен проценті болғанда, банктердің
қарыз алушылардан қамтамасыз етудің басқа да ... ... ... бар /11, 325-326 ... нақты мөлшері сақтандыру келісім-шартында алдын-ала
ескертіледі, ал егер де қарыз алушы төлем мерзімі келгеннен ... 20 ... ... несиені қайтарып бермесе, онда сақтандырушының
жауапкершілігі орын алады. ... ... ... ... ұсынған
банкке сақтандыру оқиғасы орын алғаннан кейін 20 күн аралығында сақтандыру
сыйақысын төлеуге міндетті.
Шетел қарыз алушылардың ... ... ... ... елдің және валюталық тәуекелдер туындайды, сақтандыруды арнайы, көп
жағдайларда мемлекеттік, экспорттық және импорттық несиелерді ... ... ... бұл түрі ... ... ... ... өткізу нарығына кіруді жеңілдету үшін, экспорттық операциялардың
жаағрафиясы мен көлемдерін реттеу мақсатында жүзеге ... ... ... ... ... және белгілі бір мөлшерде саяси
тәуекелдердің орнын толтырып, сақтанушының мүмкін болатын жоғалтулардың 80-
90%-н сақтандыруға ... /13, 215 ... ... мен мықты әлеуметтік азаматтарды құқықтық қорғауы
дамыған елдерде банктер несиелерді қамтамасыз ету ретінде өмірді сақтандыру
полистерін қабылдайды /24, 40 б./.
Депозиттік салымдардың ... ... ... ... ... да) – ... ... етудің кепілдендірілген нысаны. Мәміле келісім-
шартпен жөнелтіледі, оған сәйкес ... ... ... ... ақшаны
қайтару құқығы несие беруші-банкке ... Осы ... ... ... ... ... келісім-шарттың іске асыру мерзіміне
тоқтатылады /11, 325-326 б./.
Шетелдік коммерциялық банктер несиені ұсынудың бір ... ... ... аталған банкте депозиттік шотта өтем қалдығы деп аталатын белгілі
бір ақша ... ... ... ... 10-20%тең болатындай) бар
болуын талап етеді. Өтем ... екі ... ... ... ... бір ... аралығына несие ресурстарын тартуға
мүмкіндік береді;
- несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... ... ... /17, ... оның иелігінде бар вексельдерді, бағалы ... ... және ... ... ... бойынша
қамтамасыз ету ретінде қолдануы мүмкін /25, 21 б./.
Вексельмен қамтамасыз етілген банктік ... екі түрі ... ... алу және ... алынатын вексель бойынша несиелер.
Вексельдерді есепке алу – ... ... ... бір тәсілі.
Несиенің бұл нысаны есептік немесе дисконттық несие деп аталады және қысқа
мерзіммен ... ... ... алуды мәні келесідей, банк
вексель иесінің ... ... ... оны ... ... ... ... алдында оны беруші фирманың қаржылық жағдайын бағалаудан басталады.
Ерекше сенімді қазынашылық және ... ... ... ... ... несиенің тағы да бір түрі – ... ... ... ... Оның ... ... құнының 80%-на дейін анықталады. ... ... және ... ... ... ... вексельге меншік құқығы
банкке өтетініне әкелуі мүмкін /9, 93-94 б./.
Егер несие мерзімінде қайтарылса, онда вексель ... Егер ... ... онда вексельге наразылық білдіріледі және банк сот
шешімі бойынша қысқа ... ... ... ақша қаражаттарын алады /17,
214 б./.
Вексельдік несиені банк вексельді ұстаушыға бере алады. Ол үшін банк
вексельді төлем ... орын ... ... ... ... алады (сатып
алады). Вексель ұстаушы есептік пайыз бен басқа да шығындарды шегерілген,
вексельде көрсетілген соманы ... ... жабу ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады. Көбінесе вексельдік несие
коммерциялық банктегі қысқа мерзімді несиеге қарағанда арзан, сонымен ... ... ... ... сенімділігі жоғары болатын
қарыз алушылар үшін ... ... ... ... ... вексель
бойынша пайыздық мөлшерлеме 6%-ға дейін төмен болады.
Көптеген компаниялар үшін ... ... ... ... ... ... қатар компаниялардың банктермен жақсы несиелік қарым-
қатынастар коммерциялық ... ... және ... қосымша
қолдауды қамтамасыз етеді /25, 21 б./.
Банктік ... ... үшін ... ... ... ... Бұл ... кездерде сенімі мол банктің вексельдерін ұстау, кейде
ақшадан гөрі тиімдірек болатынына байланысты ... Ал ол, ... ... ... Ақша ... ... үшін оларды бағалы қағаздарға,
несиелерге ... ... салу ... ... ... есеп ... ... болмайды. Ал банктік вексельдер біржолы табыс ... ... ... ... бола ... / 24, 155 ... несие банктік несие нысанында ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады. Кепілге, көбінесе,
биржада айналысы бар ... ... ... ... бар ... алынады. Несиенің сомасы бағалы қағаздардың бағамдық құнның 50 %-
дан 90%-ға дейін құрайды, ал ... ... үш ... ... ... ... несие беруші-банктер өздерінің қорларында ұсынылған
несиелердің қайтарымдылығын ... ... ... және ... ... бар. ... борыштың ұзартылуын алдын-алу мақсатында, несие
беруші банктің табысы берілген мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... сонымен қатар нақты ахуалға қатысты іске
асырудың тәртібі мен қолданудың орынды ... ... ... ... сату ... қайтарымдылығын қамтамасыз етудің тәсілі
ретінде шет елдерде кеңінен таралған, ал ТМД елдерінде, соның ... да бұл әдіс ... және ... ... ... да
субъектілері тәжірибені жинақтағаннан кейін ғана ол қолданысқа енгізіледі.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің жаңа тәсілі ретінде ... ... ... ... дебиторлық борышты жеңілдікпен сатуды
білдіреді. Бұл жеңілдік осы ... ... ... ... ... ... ... мөлшері бірнеше факторларға байланысты
болады, соның ішінде:
- берілген кезеңдегі депозиттік мөлшерлемелердің ... ... ... қайтарудың бекітілген мерзіміне;
- сатуға ұсынылған борыш сомасына;
- борышқордың төлемқабілетсіздігі есебінен ... ... ... ... ... ... ... несие берушіге несиені өтеу сомаларын оның шотына жедел
түсуін қамтамасыз етуге ... ... Бұл ... ... ... ... құқығын басқа субъектіге табыстауында болады, яғни несие беруші ... ... сату ... ... ... ... ... алады.
Бірақ осы мүмкіндік үшін ол борышты сатып алушыға осы ... ... ... ... ... береді. Берілген тәртіп инфляция және қарыз
алушының сенімділігіне күмән туындаған жағдайда, ... бір ... ... ... ... гөрі ... беруші үшін тиімді болады.
Ал, борышты сатып алушы тұлға осы сомаларды болашақта алатынына ... үшін ... ... ... міндеттемені алады. Борышты сату
тәртібі несие беруші (борышты сатушы), борышты сатып алушы және қарыз алушы
(борышқор) арасында үш ... ... ... Осы ... ... ... ... келісілген мерзімде сатушыға (несие берушіге)
дисконт мөлшерін шегеріп, соманы аударуға міндетті болады, ал қарыз алушы
(борышқор) сатылатын ... ... ... ... ... үшін
есептелінген пайыздарды есепке ала отырып, сатып алушыға төлейтіні ... ... ... алады. Несие беруші-банк үшін борышты дисконтпен
сатудың экономикалық және ... ... ... капиталдың
тездетілуі, несиелік ресурстарға деген қажеттіліктің төмендеуі, борыштарды
қайтарымсыз жоғалту мүмкіндігімен байланысты тәуекелді кішірейту, ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, шетел ... ... ... кеңістікте енгізілуі мен кеңейтуіне, соның ішінде Қазақстанда
да несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысаны ретінде қарызгердің шетелдік
шоттарынан ... ... алу ... ... дамуын алатынына
сенімдіміз.
Бұл тәсілдің басты артықшылығы – борышқордың корреспонденттік шоттарына
қамаудың тез салынуы, ал ... ... ... ... ... талап қою сомасының 10%-на тең болатын сақтандыру депозитін ашу
және сот талқылаудың ұзақ мерзімді ... ... ... ... ету ... ... болатын берілген
тәсіл бойынша қарыз алушы-борышқорда шет елде шетелдік банкте тек шот ғана
емес, сонымен ... ... ... болу мүмкіндігі ескеру қажет.
Тәжірибе ... ... шет ... ... ... ... ... гөрі жеңіл болатынын көрсетеді /24, 158-161 б./.
Қорыта келе, берілген ... ... ... ... шығарылды:
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандары деп, несие және ... ... ... ... ... ... ... нысанын атаймыз.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің негізгі нысандарына келесілерді
жатқызуға ... ... мен ... ... ... ... ... кепіл болушылық, талаптан қайту, сақтандыру т.б..
Кепіл деп, мiндеттемеге сәйкес ... ... ... ... етiлген мiндеттеменi орындамаған ретте кепiлге салынған ... осы ... ... кепiл берушiнiң басқа несие берушiлердiң алдында
артықшылықпен қанағаттандырылуға құқығы бар мiндеттеменi ... ... ... ... ... ету ... ... кепіл
берушіге және кепіл ұстаушыға да бірнеше қиыншылықтарды тудыртады. ... ... ... өз ... салу үшін оны өз қолданысынан алуы тиіс.
Дегенмен, қарыз ... үшін ... ... ... ... ... ... құралдар) тиімсіз болады. Екінші жағынан, кепіл келісім-
шартында ... ... ... ... ... ... несие беруші үшін де белгілі бір қауіп төндіреді ... мен ... ... ... ... ... ... шарттары
мен қалпын тексеруді талап етеді.
Нарық экономика ... ... пен ... болушылық ерекше орын
алады. Кепiл болушылық бойынша кепiл болушы басқа жақтың ... ... ... осы ... ... ... ... немесе
iшiнара қосалқы жауап беруге мiндеттенуін білдіреді. Ал кепілдік - қарыз
алушы төлеуден бас ... ... ... бір ... ... өтеймін
деген жазбаша міндеттемесін білдіреді.
Кепіл болушылық кепілдікке ұқсас болып келеді, дегенмен де ... ... ... болып табылады және оның құқықтық ... ... да ... ... ... ретінде кез келген заңды немесе жеке ... ... ... ... тек қана ... ... сақтандыру
қоғамдары немесе лицензиясы бар несиелік ұйым болып табылады;
- жауапкершілік ...... ... несие беруші алдында
ортақтасып жауап беруге, ал кепiл болушы ... ... ... субсидиарлы (қосымша) жауап беруге мiндеттi;
Несиені өтемегені үшін жауапкершіліктен сақтандыру банктен коммерциялық
сақтандыру компанияларының құрылтайшылық ... және ... ... ... ... талап етеді.
Талаптан қайту (цессия) – бұл қарыз алушы (цедент) өзінің талабын несие
берушіге (банкке) несие қайтаруын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ҚОҒАМЫНЫҢ
ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ НЫСАНДАРЫН ТАЛДАУ
Берілген тарауда банк қарекеті, жүргізетін кепіл саясаты, кепілге
алынатын қамтамасыз ... ... және ... ... ... талаптар,
кепіл мүлігін таңдау барысында басты болатын басылымдықтар көрсетілген.
Сонымен қатар, «БанкЦентрКредит» АҚ-ның кепіл ... ... ... ... мысал негізінде бағалау әдістерінің қолданып, кепіл беріші
ұсынатын кепіл ... құны ... және банк ... ... ... ... сипатталған.
2.1 «Банк ЦентрКредит» Акционерлік Қоғамына жалпы сипаттама
Банк ... ... ... ... ... ... қайта тіркелімнен өткен ″Банк ... ... ... арқылы құрылып, Қазақстан ... ... ... (30.06.98 ж. берілген №3890-1900-АО
куәлік), жоғарыда аталған банктердің құқықтық мұрагері болып табылады.
Банктің ... ... ҚР ... ... Банк ... ресми
мемлекеттік тіркелуімен және ҚР Ұлттық Банкінің банкттік ... ... ... расталады.
Банктің толық атауы –Акционерлік Қоғам ″Банк ЦентрКредит″. Акционерлік
қоғам ретінде құралған. Банк ... ... ... ... жеке ... ... ... бар және сол мүлкімен өз міндеттемелері
бойынша жауап береді, сотта талап етуші және ... бола ... өз ... ... ... барысында Қазақстан Республикасының
Конституциясын және басқа заң ... ҚР ... және ... ... ... ҚР Ұлттық Банкінің және қаржылық ұйымдарды
реттеу және қадағалау жөніндегі уәкілетті ... ... ... ... ... өз ... ... алады.
Банк Жарғысы акционерлердің жалпы жиналысымен 4 желтоқсан 1998 жылы
бекітілген(26 қараша 1999 жылы ... мен ... ... ... банк ... ... ... – еліміздің экономикалық
дамуына ықпал ету, сонымен ... ... ... ... ету ... ... ... жету үшін Банк ҚР заңдарына сәйкес кешенді
банктік операцияларды жүргізеді.
Банк өз қызметкерлері мен ... ... ... ... ету ... ... ... банк қауіпсіздік қызметін
ұйымдастыруға құқылы.
Банк ҚР ... және ... ... ... ... ... де филиалдар мен өкілдіктер ашуға құқығы бар.
Банктің ... ... ... сату ... құрылтайшылардың
жарналар жасау есебінен құралады. Банктің жарияланған ... ... ... ... ... ... номиналдық құнына тең
және 2 063 339 000 (екі миллиард алпыс үш миллион үш жүз отыз ... ... ... Ал ... жыл сайынғы капитал өсімін 6- шы суреттен
көруге болады.
Банктің акционерлері заңды және жеке ...... ... мен ... емес ... мүмкін.Банк өзінің
еншілес банктері, филиалдары мен ... ... ... және одан тыс ... ... құқығы бар. Банктің өзінің
атауы, эмблемасы, ... ... және ... көрсетілеген мөрі бар.
Банктің іс әрекет ету мерзімі шектелмеген.
Банктің орналасқан жері – оның Басқармасы ... жер ... ... ... ... ... +7 (3272) 584 158
Факс: + 7 (3272) ... ... ... ... астам АҚ ″Банк ЦентрКредит″ қазақстандық қаржы нарықта өз
қызметін өте жақсы атқарып келеді. Тарихқа көз ... бұл банк 1988 ... ең ... жеке, коммерциялық банк.
Қазіргі кезде ″Банк ЦентрКредит″ халықаралық ... ... ... ... ... банктер қатарына кіреді. ... ... ... ... ... ... ... жетілдіре келеді.
Банктің акциялары Қазақстандық қор биржасының ″А″ санатының ... ... Ол ... ... ... ... ... дамып
келетінін куәландырады.
Банктің жарғылық капиталы құрылтайшылардың есебінен немесе акцияларды
сатудан ... ... ... иелігіне жататындар:
A. жарғылық капиталдағы акционерлердің салымдары;
B. әкелінген ... және де ... ... ... ... да ... табыс көздері;
Банк акционерлерінің шешімі бойынша Банк өз атаулы ... ... ... ... сәйкес Банк акциялардың жай түрінің
бірнеше ... ... ... Банк ... ... қағаздарды ҚР
территориясынан тыс жерден де шығара алады және ... ... таза ... заңнамаға сәйкес қаралады. Салықтық және басқа да
міндетті төлемдер төленгеннен кейін ... таза ... Банк ... және ... девидент ретінде бөлінеді, негізгі қорға өтеді,
акционерлер жиналсының шешімі ... ... ... ... пайда есебінен Банк резервтік қорды, өндірістік әлеуметтік
коллективті дамыту қорын және девиденттік ... ... қор жыл ... ... ... ... ... қордың минималды мөлшерін ҚР Ұлттық Банкі тағайындайды. Резервтік
қорды банктік операциялар ... ... ... ... ... жұмсайды.
Коллективті өндірістік әлеуметтік дамыту қоры банктің таза ... қор ... ... мен ... ... ... ... жалпы отырысы шешкен көрсеткіш бойынша анықталады.
Девидент түріндегі таза пайда акционерлердің акцияларды ... ... тең ... ... жыл ... бойынша төленеді.
Директорлар Кеңесінің шешімі бойынша Банк ... да қор ... ... ... ... ... ... резиденті емес жеке
және заңды тұлғалар Банктің акционелері бола алады.
Акционерлер келесідей ... ... ... ... ... ... заңнамада және жарғыда
көрсетілгендей Банк әрекетін басқару тәртібіне қатысу;
• девиденттер алу;
• Банк іс әрекетінен ... ... және ... ... ... өз құқығы бұзылған жағдайда сотқа жүгінуге;
• ликвидациядан кейін мүліктің бөлігін иемденуге;
Сонымен қатар бес және одан да ... ... ... иемденетін акционерлер:
• Банк акционерлерінің кезектен тыс жиналысын өткізуге;
• Банк органдарына кандидатура ұсынуға;
• Банктің ... ... ... ... ... тізімінің
көшірмесін алуға құқығы бар.
Банк акционерлерінің міндеттері:
• акционерлік қоғам ... ... банк ... ... төлеуге;
• өзіне тиісті акциялармен ірі келісімшарттар жүргізетіні туралы Банкті
ескертуге;
• коммерциялық құпия ... ... ... ... ... ... ... жоғары орган - акционерлердің жалпы жиналысы;
• басқарушы орган - директорлар кеңесі;
• атқарушы орган - басқарма;
• тексеруші орган - ревизиялық коммисия;
Қаржылық жыл ... соң бес ай ... ... жыл ... ... ... Әрбір акционер өз акциясының мөлшеріне тең дауыс санын бере
алады. Акционерлердің жалпы жиналысына дайындық және оны ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар талданады:
- жарғыға өзгерістер мен толықтырулар енгізу;
- Директорлар кеңесінің құрамын талдау немесе оларды ... ... ... ... қор ... өзгерту;
- Ревизиялық комиссия мүшелерін тағайындау және оларды орындарынан
босату;
- ... ... ... көрсеткішін бекіту;
- Акцияларды консалидациялау;
- Банктің таза пайдасын бөлу ... Жыл ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мен облигацияларды шығару тәртібі және
шарты;
- директорлар кеңесінің мүшелеріне ... мен өтем ... ... ... ... ... бекіту;
Акционерлердің жалпы жиналысы өтетіндігі туралы жадынамада келесідей
мағлұматтар ... ... ... толық атауы және орналасу орны;
• Жинластың өтетін күні, ... және ... ... ... ... ... тізімі жасалған уақыт;
• Қүн тәртібінде қарастырылатын сұрақтар тізімі;
• Қажетті жағдайда жиналысты қайта өткізу уақыты;
Директорлар кеңесі Банк ... ... ... тыс ... ... ... іс шараларды жүзеге асыру құқы бар
орган.
Директорлар Кеңесі бес адамнан кем болмайды. Оларды ... ... ... ... ... бес жыл. ... тұлғалар
Директорлар Кеңесінің мүшесі бола ... ... ... басқарма
мүшелері директорлар Кеңесінің ... бола ... ... ... ... ... ... бола алмайды. Директорлар
Кеңесіне қайта сайлану ... ... ... ... ... ... ... мүшесін орнынан босату құқы
акционерлердің жалпы жиналысы иеленеді.
Директорлар Кеңесінің кез ... ... кез ... уақытта акционерлер
кеңесіне ресми түрде арыз жазу арқылы ... ... құқы ... ... ... оның мүшелерінің ішінен жалпы Директорлар
Кеңесінің мүшелері ашық немесе ... ... ... ... іс ... ... ... жүргізіліп отырады.
Директорлар Кеңесі ... ... ... туралы ақпарат сұратуға
құқылы. Басқарма Директорлар кеңесі мен акционерлер жиналысы шешкен шешімді
іске асырады. Банктің ... ... ... жоқ ... Басқарма
мүшесі болуға құқы бар. Басқарма төрағасы Директорлар ... ... ... ... ... ... ... Ешқандай сенімхатсыз Банк атынан үшінші жақпен келісімшартпен ... ... Банк ... ... ... бере ... Банкке қатысты жүргізілетін барлық операцияларға ... ету, ... ... алу ... босату, еңбекақы төлеу жүйесін құру
және т.б ;
o Банк қызметкерлерінің ішкі күнтізбелік ережесін бекітеді;
2.2 Банктің кепіл саясаты мен ... ... ... ... ... АҚ-ы қазіргі уақытта жүргізетін Кепіл ... ... ... ... ішкі ... ... мен ... соның ішінде халықаралық
талаптарына да сәйкес әзірленген.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ы жүргізетін ... ... ... – адекватты
қабылданған тәуекелдерге сәйкес қарыз ... ... ету ... ... тәуекелдерін төмендету мақсатында, кепілмен
қамтамасыз ету жұмыстарын регламенттеу.
Кепіл саясатының Ережелеріне сәйкес, Банк ... ... ... ... мен талаптарын анықтайды; тіркеу тәртібі мен ... ... ... мүлікке баға беру мен ... ... ... ... ... анықтайды; кепілге салынатын заттардың
мониторингі мен бағалау жүргізіледі; кепілге ... ... ... ... ... ... құралдарының қайтаруын қамтамасыз етуі ретінде заңды немесе жеке
тұлғалардың кепілдіктері мен ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптар, заңды және жеке тұлғалардың
несиелендіру тәртібін реттейтін, ... ішкі ... мен ... ... ету ретінде кепілдік пен кепіл болушылықты қабылдау,
тек қана бүкіл несиелендіру мерзімі ... ... және ... нақты төлемқабілеттігін растаудың бар болуы кезінде ғана ... ... ... ... кепіл берушшілердің, кепілгерлердің
және кепіл болушылардың Банк алдында міндеттемелердің орындалуы, ... және ... ... ... ... да ... ... мүмкін.
Кепілге алынатын қамтамасыз ету түрлерінің тізімі.
Кепілге салынатын зат ретінде Банк азаматтық ... ... ... ... ... мүлік объектілері:
- тұрғын үй қорының құрамына кіретіндер (тұрғын үйлер,
пәтерлер, т.б.);
- жер телімдері;
- өндірістік мүлікті кешендер, ... және ... ... ... ... ... мен ... мұнай қоймалары,
әкімшілік ғимараттар, құрылыстар, ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының
заңнамаларына қайшы келмейтін және ... ... ... ... ... ... зат
ретінде қабылдауға мүмкін болатын коммерциялық мәні
бар басқа да объектілер мүліктер.
2. Көлік құрал-жабдығы:
- жеңіл, жүк, жолаушылар көлігі;
- ... ауыл ... ... кен және т.б.
арнайы техника;
- әуе кемелері;
- теңіз (өзен, т.б.) кемелері;
- Қазақстан ... ... ... келмейтін және
уәкілетті несие комитетінің шешімі бойынша кепілге салынатын
зат ретінде қабылдауға мүмкін болатын басқа да мүлік.
3. ... ... ... ... ... да ... Тауарлар мен дайын өнімдер:
- өнеркәсіптік топтар: түсті металдар, мұнай және ... ... ... ... ... мәні ... азық-түлік топтары: қант, темекі өнімдері, ұн өнімдері,
спирт ішімдіктері, сүрлеу өнімдері мен айналыстағы ... ... ... ... ... (астық, күріш, қант
қызылшасы, т.б.).
5. Бағалы қағаздар:
- мемлекеттік, корпоративтік, резиденттермен және ... ... ... шығарылған бағалы
қағаздар;
- ақша (қолма-қол және қолма-қол емес);
- шет валютасы.
6. Қазақстан Республикасының заңнамаларыының талаптарына ... ... ... ... ... ... мүлікке
талап ету құқығы.
7. Мүліктік құқықтар:
- жер қойнауын пайдаланушы құқығы;
- жер ... ... ... (жер ... ... ... және ... мүлікті ұзақ мерзімді жалға беру
құқығы.
Кепілге алынбайтын заттар:
- ... ... ... мүлік;
- халық арасында кең сұранысқа ие болмайтын, тар айрықшалықты заттар мен
объектілер;
- кепіл болушының меншігі болмайтын, ... ... ... ... ... ... ең қажетті заттар
және мал, асыл металдар мен тастар, қару-жарақтар, улы, ... ... әсер ... ... жеке ... емес игіліктер мен құқықтар (өмір, денсаулық, ... жеке ... ... жеке ... ... ... жеке
және отбасы құпиялары, туындыгерліккке құқық, т.б.);
- Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес өндіріп алу ... ... жеке ... ... ... ... ... филиалы бойынша несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарын ... ... ... /26, 1-
10 б./.
Кесте 2.
Қостанай қаласындағы «БанкЦентрКредит» ... ... ... ... |2004 жыл |2005 жыл |2006 жыл ... мүлік |1 513 954, |3 414 868, |6 ... |
| |855 |171 |913 ... ... |793 113 438 |2 ... |6 ... |
| | |366 |766 ... |38 133 200 ... 714 |120 565 883 ... мен ... |22 223 698 |3 ... |8 ... |
|болушылықтар | |810 |037 ... |2 ... |9 ... |21 ... |
| |191 |061 |599 |
|* ... - ... ... / 26, 1-10 б./. ... ... ... ... ... ... ... бойынша, несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету
нысандарының ішінде 2004 жылы ... оның ... ... және ... ... ... ... 2005 жылы және 2006 жылы ... ... пен ... болушылықтың даму үрдісін байқауға болады. Несие
қайтарымдылығын ... ету ... ... ... Ә ... /26, 1-10 б./.
Кепіл мүлігіне қойылатын негізгі талаптар:
- Өтімділік (сұраныс және өткізу мүмкіндігі);
- Кепілдікті қамтамасыз ету ... ... және жеке ... ... ... еркін болуы тиіс;
- Меншік құқығын растайтын құжаттардың толық тізімнің болуы;
- Кепіл берушіде салық және бюджетке ... да ... ... ... ... ... ... бойынша (телефондық
байланысты қолдану), кепіл затына қатысты жалгерлік төлемдер
бойынша (пайдалануы ... ... ... ... ... жер қойнауын пайдалану құқығын немесе ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана, кепіл
заты ретінде бола алады. Егер де жер теліміне ... ... ... құны ... ... (кадастр бойынша) жер
құнына дейін төмендейді;
- Мемлекеттік ... ... ... жағдайда, онда тиісті
мемлекеттік органның, мүлікті кепілге ... және ... ... ... ... болуы қажет;
- Құрылыс объектілері ... ... ... ... ... және ... тіркеуі туралы куәлігі
болуы тиіс;
- Өндірістік және өнеркәсіптік топтың тауарлары сақтаудың ... ... ... міндетті сертификаттауға
тиісті, өнім номенклатурасына тиісінше, ... ... ... ... ... ... сақталу
мерзімі Мемлекеттік Стандарттың (ГОСТ) талаптарына немесе
салалық, ведомстволық және ... ... ... ... болуы тиіс;
- Автомобильдер техникалық қалпы қанағаттандырылған, 3 ... ... және ... заңнамаға сәйкес сақтандырылған
қалпында кепілге алынуы тиіс;
- Асыл металдарды кепілге алу үшін ... сапа ... ... жері ... ... ... ... қажет.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ы несиені берер алдында, несие алуға арыз білдірген
клиентке қамтамасыз етудің құқықтық сараптамасын жасайды. Несиені ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
сараптамасына үлкен мән беріледі.
Құқықтық сараптаманың міндеттері:
- Несиелерді ұсынғанда, ... ... және ... ... ... ... ... бұзушылықтардың алдын алу;
- Берешекті өндіргенде, ... ... сот ... ... тыс ... өткізіп алу үшін Банктің мүдделерін қорғау мақсатында тиісті
жағдайларды қалыптастыру.
Жобаның ... ... ... ... сараптамаларды қосады:
- Қарыз алушының құрылтайшылық құжаттарына жасалынатын сараптама.
(Жарғы; Заңды тұлғаны мемлекеттік ... ... ... ... тұлға басшысын қою туралы шешім; Қатысушылардың
(құрылтайшылардың) қарыз қаражаттарды тарту және мүлікті ... ... ... Ол ... қабылдайтын заңды тұлғаның
құқықтық қабілеттігін тексеру мақсатында жүргізіледі.
- Кепілге ұсынылатын мүлікке қатысты ... ... ... ... Ол ... ұсынылатын мүлік шынымен де кепіл
берушінің меншік құқығын және тиісті ... ... ... ... ... ... бір ... растау
мақсатында жүргізіледі.
- Қарыз алу, кепілдіктерді ұсыну туралы келісім-шарттарға ... Ол банк ... ... заңға сәйке
жүргізілуін, қарыз алушының мүлік ... ... ... ... екі данада жасалады. Оның біреуі несие бөліміне
беріледі, ал екіншісі заң бөлімінде қалады.
Құқықтық ... бес ... ... ... ... мәліметтер көрсетілуге тиіс: қарыз алушының
атауы; қарыздың мерзімі мен ... ... ... ... ұсынылған
құжаттардың тізілімі.
Екінші бөлімде келесі мәліметтер көрсетілуге тиіс: қарыз алушының
мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар тиісті түрде ресімделген
шешімнің ... ... ... меншікті капиталды ... ... ... келесі мәліметтер көрсетілуге тиіс:
а) Егер қамтамасыз ету ретінде жылжымайтын мүлік кепілі болса: кепіл
берушінің атауы; ... ... мен ... ... ... ... құқығына алу
негізі (сатып алу-сату, мұраға қалдыру және т.б.); меншікті кепілге салу
үшін үшінші ... ... ... пе әлде жоқ па; ... кепілін тіркеу
қажет етіле ме.
б) Егер қамтамасыз ету ретінде акциялар кепілі болса: бағалы қағаздар
ұстаушылардың шотынан немесе ... ... және ... ... қанша
акция тиісті екенін көрсететін ақпарат; кепілге ұсынылатын бағалы қағаздар
ауыртпалықтар туралы мәліметтерді көрсететін ... ... ... ... ... ... болғанда.
в) Егер қамтамасыз ету ретінде кепілдік ... және ... ... сараптамаға ұсынылса, онда келесі мәліметтерді көрсетілуге тиіс:
кепілгердің атауы; кепілдіктің мерзімі мен ... ... ... ... ... кепілдік беруші-заңды тұлғаның уәкілетті органның
шешімінің бар немесе жоқ болуы; ... ... ... ... ... ... белгі.
Төртінші бөлім келесі мәліметтер көрсетілуге тиіс: несиеслендірілетін
мәміленің заңға сай болуы; ... ... ... ... ... емес ... ... қайтаруы үшін ... ... ... ... шарттары арасындағы
сәйкессіздіктер.
Бесінші бөлімде сараптамаға берілге құжаттарға қатысты ... ... ... ... ... ... қорытындыны көрсететін бөлім.
Кепіл мүлігін таңдау барысында басты болатын басымдықтар:
1. Кепілдікті қамтамасыз етудің өтімділігі жоғары болатын түрлері:
- ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің өтімді түрлері:
- Ірі қалаларда тұрғын үйлерге, әкімшілік ғимараттарға, т.б үлкен сұранысқа
ие болатын аудандарда, қала ... ... ... ... коттедждер, жер телімдері сатып алынған үйлер);
- Өндірістік және әкімшіліктік типтегі ғимараттар мен ... ... ... ... ... Қала шегінде орналасқан жеке меншікте болатын жер телімдері;
- АҚ «Қазақстандық қор ... «А» және «В» ... ... және ... ... бар, жай және ... бар акциялар,
борыштық бағалы қағаздар;
- АҚ «Қазақстандық қор биржасы»-ның листингісіне кірмейтін, борыштық бағалы
қағаздар;
- ... ... ... еместері шығарған жай ... бар ... ... ... ... «Астық қолхаттары бойынша мәндеттемелердің орындалуын кепілдендіру қоры»
кепілдендірген астық қолхаттары.
3. Кепілдікті қамтамасыз етудің өтімділігі төмен болатын түрлері:
- Отандық және ... ... ... ... ... ... компаниялардың кепілдіктері;
- Өндірістік құрылғылар, ... ... ... желілері немесе олардың құрылымдық бірліктері;
- Жер қойнауын пайдалану құқығы, ұзақ мерзімді жалға алынған жер
телімдері;
- Айналымдағы ... ... ... жеке ... жер ... ... ... етудің өтімсіз түрлері:
- Төлем төлеуге қабілетті компаниялардың дебиторлық борыштары;
Жеке тұлғалардың кепілдіктері мен ... ... ... ... ... мен ақша ... ұсыну туралы өтінімдерді қарастырғанда басымдықтар өтімділігі
жоғары кепілдікті қамтамасыз ету түрлеріне беріледі.
Кепіл саясатының Ережелеріне ... Банк ... ... ... ... мен талаптарын анықтайды; тіркеу тәртібі мен кепіл
құқығының ... ... ... баға беру мен ... ... қажетті құжаттар тізімін анықтайды.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ның Қостанай қаласындағы филиалы бойынша несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарын 6 – ... ... ... ... 6. Қостанай қаласындағы «БанкЦентрКредит» АҚ-ның несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысадарының құрылымы
Көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету
нысандарының ішінде 2004 жылы ... оның ... ... және жылжитын
мүлік, басымдылық қасиетке болғанын, 2005 жылы және 2006 жылы ... ... пен ... ... даму ... байқауға болады. Несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының толық жіктелімі Ә қосымшада
көрсетілген.
Өтімділігі ... және ... ... ... ету ... ... етуге алынуы мүмкін, ал қамтамасыз етудің негізгі түрі ретінде –
Бас офистің несие комитетінің шешімі бойынша, немесе «БанкЦентрКредит» ... ... саду ... ... немесе «Еуропа Жаңғыру және
Даму Банкісінің линиясы бойынша Қазақстанның Шағын Бизнес ... ... және ... ... ... және Аймақтық
филиалдарында Дамыту регламентінің» шарттары бойынша қабылдануы мүмкін.
Клиенттің ұсынған кепіл мүлігінің құны ... ... ... және оған
тиесілі 4 айдың пайыздарынын өтеуі қажет.
Кепілдікті қамтамасыз етуді бағалау «БанкЦентрКредит» ... ... ... ету ... ... мүлігін бағалауды жүргізу
процедуралары мен кепіл объектісінің ... ... ... ... жүргізіледі.
Қайта бағалауды жүргізу мерзімділігі мен кепілдікті қамтамасыз етудің
мониторингі:
a. Кепіл мүлігін қайта бағалау мерзімділігі мен мониторингі ... ... ... ... ... ... Кепіл мүлігін бағалауды
жүргізгенде, тәуелсіз бағалаушылардың қызметтері үшін кепіл берушінің өзі
төлейді.
b. Егер де қамтамасыз етудің бүлінуіне, толық ... ... ... бір жағымсыз әсер ететін факторлар туралы ... ... ... ... ... ал қайта бағалауды тәуелсіз
бағалаушылар өткізеді.
c. Мониторингтің мерзімділігі, ... ... ... ... ... ... ... жағдайына мониторинг жүргізілген кезде жүзеге
асырылады. Сонымен қатар, кепіл мүлігіне қайта бағалау ... ... ... ... және де несие мерзімін 3 айдан артық
ұзартқан жағдайда, немесе қайталама мерзімді ұзартуы ... ... да ... ... ету ... ... ... құрылысты қабылдағанда,
берілген объектіні пайдалану мерзімі басталғаннан кейін қайта бағалау
жүргізіледі. Қамтамасыз ету ретінде ұсынған, жылжымайтын ... ... ... 3 жыл ... кем ... 1 рет ... ... Бағалы қағаздардың қайта бағалау бағалы ... қор ... ... өзгерістер туындағанда, сонымен қатар несиенің
мерзімін ұзартқан жағдайда ... Егер де ... ... ... ... ... міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету үшін
бағалы қағаздардың құны ... ... онда Банк ... ... етуін талап етуі мүмкін.
Кепілдікті деректер базасы. Банк ... ... ... мүлікті тез
арада өткізу мақсатында қызметкерлерге ақпарат беру үшін арналған. ... ... ... ... ... ... Проблемалық
несиелермен жұмыс істеу Басқармасының мамандарымен кепілдікті база
жаңартылады. Ол ... ... ... ішкі ... «Қиын
мәселелі несие» деп аталатын бөлімінде ... және ... ... ... ... түрін; мүліктің орналасу жері;
қамтамасыз етудің сипаттамасы; өткізудің құны; өткізудің нысаны /26, ... ... бір ... бірі ... ұсынылатын
меншікке баға беру болып табылады. Кепілге берілетін бағаның дәлдігі өте
маңызды ... ... Баға беру ... объектіні және оның орналасқан
жерін жалпы қараудан, бейнесүретке түсіруден, меншік иесімен ... ... ... ... ... салыстырудан және объектінің
нарықтық құнын анықтау үшін, бағалаудың үш ... ... ... ... ... ... бағалаудың үш негізгі әдісі
бар:
1. шығындар бойынша бағалау – ... ... (COST ... ... ... бойынша бағалау – табыс әдісі (INCOME
APRPOACH);
3. сатуларды ... ... ... ...... әдіс
(MARKET APRPOACH) /Аталған әдістердің түсінігі 1.2 ... үш ... ... бір ... ... үш ... шамада
көрсетілуіне әкеледі. Барлық қолданылып жүрген әдістердің артықшылығы мен
кемшілігін ... ... және ... объектісіне қатысты ең сенімді деп
таңдалған әдістің мәліметтеріне сүйене отырып, бағалаушыға қорытынды баға
беруге мүмкіндік береді.
Кепілге ... ... ... құны бағалау құнын төмендеу
коэффициентінің (ТК) көбейтіндісі арқылы анықталады.
Кепілге салынған мүліктің ... құны ... ... ... ... ... ... ал ол негізгі борыш құны мен несие үшін ... бен ... ... қосымша құн салығының ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің өтімділігіне, әсіресе қамтамасыз ету
құрылымында өтімді кепілдердің үлес ... ... ... ... қарыз алушылардың қаржы жағдайлары табылады. ... ... ... ... Б ... ... ... құнының жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін, Банкті бағалардың
ауытқуларынан сақтандыру мақсатында және ... ету мен ... үшін ... ... ... Төмендету коэффициенті
Банктің тәуекелдерін төмендету үшін бекітіледі және өткізу сәтіне, ... ... заң ... ... құн ... шығындарына қарай
мүліктің құнын болжайды.
Төмендету коэффициентінің мәні кепіл ... ... ... толық жоғалту немесе бүліну тәуекелі болғанда), бағалау
құнын анықтаудағы қолданылатын ... ... ... /27, ... Кепілге ұсынылатын мүлікке қатысты төмендету ... ... ... болады.
Кесте 3.
Кепілге ұсынылатын мүлікке қатысты төмендету
коэффициенттері
|Объектінің атауы ... |
| ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... |20-50%, ... үйге ... ... |30-60 % ... |20-50 % |
| 1 |2 ... ... ... ... |30-80 % ... ... |10-50% ... дақылдар және олардың қайта |10-50% ... | ... | ... ... ... т.б.) |20-80 % ... және қайта өңдеудегі тауарлар |10-60% ... ... ... бағалау (тауарлар) |30-80 % ... ... |10-50% ... |70% ... ... ... ... |70% |
|* ... - ... ... / 27, 5 б./. ... ... бағалау құнын есептеу
«БанкЦентрКредит» АҚ-ның кепілге салынатын мүліктердің кепіл құнын,
Мемлекеттік лицензиясы ЗТ-00491, Тәуелсіз ... ... ЖШС ... ... ... – жерт ... бар ... үй, мекен-жайы: Қостанай
қаласы, Фурманов көшесі 50 үй. Бағалауды Қазақстан Республикасының Әділет
министрлігі берген ... ... ...... 14.02.2002 ж. берілген, ЖШС «ВСС» жүргізген.
Бағалау процесінің негізгі кезеңдері:
- бағалау объектісін ... ... және ... ... ... ... сұхбаттасудан;
- сату нарығын зерттеуден;
- ұқсас объектілермен салыстырудан және объектінің нарықтық құнын
анықтау үшін;
- ... үш ... ... ... объектісінің визуалды көрінісін В қосымшадан көруге болады.
1. Нарықтық әдіс
Берілген әдіс, әрбір мүліктің құны сол ... ... ... ... ... тәуелді болады деген алғышартына негізделеді. Яғни,
сатуларды тікелей салыстырмалы талдау әдісі ... ... ... басу қағидасы бойынша: «егер бірнеше ұқсас мөлшерлі тауарларға,
тұтыну ... ... ... қол ... ... онда ... ең
төмен болатын зат ең жоғары сұранысты туғызады».
Сұраныс пен ұсыныс. ... ... мен ... алушылар арасындағы
келісім негізінде бағалар қалыптасады. Егер белгілі бір ... ... ... ... онда ... ... үрдісіне ие болады; ... ... ... онда ... ... ... пен ұсыныс нарықта балансты немесе теңгерілімді
орнатуға тырысады. Дегенмен, тепе-теңдік нүктесіне қол ... ... ... ... ... пен ... ... да өзгереді.
Берілген әдісті қолдану мүмкіндігі объектіге ұқсас болып ... ... ... жинауға және талдауға ... ... ... ... әсер етуші факторлар үшін, түзетілімдер
шамаларын анықтауға мүмкіндік туады. Ұқсас объектілерге бағалар объектілер
бір-бірінен ... ... ... ... ... ... оларды бағаланатын объектіге қатысты қолдануға болады.
Бағаланатын объектіні, орналасқан жері мен техникалық ... оған ... ... ... үш ... мысалға алып, салыстырайық.
Нарықтық әдістің қолдану аумағы нақты және шынайы ... ... ... ... үшін ең тиімді деп саналады. ... ... ... несиені ұсынғанда тимді болып саналады, себебі
толығымен және аз шығын ... ... ... қайтаруын қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді. Тұрақты сатылатын объектілер үшін бұл әдіс ... ең ... ... ... ... объектіге ұқсас болатын
аналогтардың сипаттамаларын 4-кестеден көруге болады.
|Кесте 4. |
| ... ... ... ... ... сипаттамалары ... ... ... ... |
| ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| | ... |Объект |Объект |
| | |№ 1 |№ 2 |№ 3 ... жері ... к. ... |Үй |Үй |
| |үй | | | ... түрі ... ... ... ... | | | ... |2 жер асты |2 |1 |1 |
| ... бар | | | ... ш.м. |321,3 |270,0 |50,0 |78,0 ... | | | | ... ... |4 |4 |3 |4 ... | | | | ... ... ... ... ... ... |Скважина, |
|құрылыстар ... | | ... |
| ... | | | |
| 1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... |Бөлек ... ... |6 |5 |7 ... ... |0,0588 |0,08 |0,10 |0,04 ... | | | | ... USA | |150 000 |35 000 |45 000 |
| * ... - ... ... / 28, 6 б./. |
| ... әдіс бойынша жылжымайтын мүлік құнын, ұқсас объектілермен |
|салыстыру арқылы, сонымен ... оның ... ... және ... ... мүлік арасында пайда болған түзетілімдерді |
|енгізгеннен кейін анықтайды. Ірі табысты объектілерді сатқанда, ... ... және сату ... ... ... қол |
|жеткізу мүмкін емес, сондықтан осындай жағдайларда ... ... ... шама ... ... ... ... мүмкіндік береді. |
|Салыстырылатын объектісінен сату шарттарының әрбір айырмашылығы талдауда|
|ескерілуі қажет. Сондықтан нарықтық әдістің мәнді бір шектеуші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ажыратылытынына |
|байланысты, соңғысының құнына түзетілімдер енгізіледі, ол объект қандай |
|бағада ... егер де ... ... тән сипаттамаларға |
|иеленетін болса. ... ... ... енгізіледі оларды 5 - |
|кестеден көруге болады /28, 5 б./. |
| ... 5. ... ... ... ... ... ... |
| 1 |2 |3 | 4 ... ... АҚШ ... |150 000 |35 000 |45 000 ... $ USA/ ш. м. |555,56 |700,00 |576,92 ... ... ... ... |-5% |-5% |-5% ... | | | ... ... ... |527,78 |665,00 |548,08 ... ... ... |5% |5% |5% ... | | | ... түзетілген бағасы |554,17 |698,25 |575,48 ... ... ... |0% |0% |0% ... | | | ... ... ... |554,17 |698,25 |575,48 ... ... ... |15% |15% |15% ... | | | ... ... ... |637,29 |802,99 |661,80 ... ... түзетілім |5% |5% |5% ... | | | ... ... бағасы |669,16 |843,14 |694,89 ... ... ... ... |5% |5% |5% ... | | | |
| 1 |2 |3 |4 ... ... ... |702,61 |885,29 |729,64 ... бар ... ... |5% |5% ... шамасы | | | ... ... ... |737,74 |929,56 |766,12 ... ... ала ... |811 | | ... ... құны | | | ... ... -5% -тен + 5% ... яғни (-, +, +/-) ... ... жалпы ауданы |321,3 | | ... үшін | | | |
|$ USA ... |260 574 | | ... ... |31 790 028 | | |
|$ USA ... |122 | | |
|* ... – дерек көзі /28, 6 б./. |
| | | | | ... | | | | ... | | | ... ... ... | | | ... тұрғын үйдің нарықтық әдіспен анықталған құны:
С = жалпы аудан * ш.м. ... құны ... = 321,3 * 811 = 260 574 ($ АҚШ) ... С = 260 574 * 122 = ... ... ж. ҚР ҰБ ... 122 теңге құрайды).
Нарықтық әдіс бойынша жылжымайтын ... ... ... ... ... ... әдіс бойынша жылжымайтын мүлік құнын бағалау барысында
бағаланатын объектінің ... ... ... ... ... ... ... енгізіледі. Жоғарыдағы формула
бойынша тұрғын үйдің нарықтық ... құны ... ... әдісі
Бұл әдістің басты артықшылығы, белсеңділігі аз нарықтарда жылжымайтын
мүліктің азды-көпті анық баға беру ... ... ... ... қағидасы жатады, оған сәйкес жылжымайтын мүліктің ... ... ... ... ... ... ... объектісін сатып алудың ең аз
бағасынан асып ... ... ... ... ... келу ... ... шегерген бағасын
көрсетеді. Шығын әдісімен ... ... үшін ... объектінің
техникалық сипаттамасымен танысу қажет. Объектінің техникалық сипаттамасын
6-кестеден ... ... ... ... 1 |2 ... енгізу жылы |2004 ж. ... тозу |5% ... ... |Ірі ... (3 ... ... ... |2,5 м. ... ... жағдайы |1,09 ... ... |383,9 ш.м ... шама |1 115 м3 |
|1 ш.м. ... келу құны |24,7 ... ... |1,2 (1984 ... ... ... |
|құрылыстарға бағалар индексі| |
| |1,65 (1991 ... ... |
| ... |
| |111,852 (2005 ... ... ... |
| ... ) |
|* ... - ... көзі / 28, 7 б./. |
C = Қкқ – Тт ... – шығын әдісімен есептелінген ғимараттың құны;
Қкқ – қалпына келтіру құны;
ТТ – табиғи тозу.
Қалпына ... құны = ... шама * 1 ш.м. ... келу құны ... ... бағалар индексі (1984 жылдың бағаларына
аударылған * 1991 жылдың бағаларына аударылған * 2006 ... ... ... )* ... ... ... = (1 115 * 24,7 * 1,2 * 1,65 * 111,852 * 1,09) – 5 % = 6 315 ... ... 51 769 АҚШ ... ... – 0,0588 ... ... № 890 ... ж., «Жер телімдері үшін, оларды жеке
меншікке, мемлекеттің немесе мемлекеттік жер қойнауын пайдаланушылары жалға
ұсынғандағы, ... ... жер ... ... беру ... сату үшін
төлем мөлшері үшін базалық мөлшерлемелерді бекіту туралы» Қаулысына сәйкес,
базалық төлем мөлшерлемелері ... ... ... 1 ш. м. = 48 800 тг. (10 000 кв.м. = 1 ... жер ... ... жер ... ... 1 ш.м. базалық төлем
мөлшерлемесіне көбейту арқылы анықтаймыз. 588 кв.м. * 48 800 ... ... 400 ... ... 235 200 АҚШ ... ... жер телімімен бірге бағалау күніне сәйкес қалпына келу
құны:
С = ... құны + жер ... құны ... = 51 769 + 235 200 = 286 969 ($ АҚШ) немесе С = 122 * 3 ... ... ж. ҚР ҰБ ... 122 теңге құрайды).
3. Табыс әдісі
Бағаланатын объектіні табыс әдісімен бағалағанда, табыстадың тікелей
капиталдандыру әдісі қолданылады, себебі үйден алынатын ... ... ... ... ... ... ... аудандағы жалгерлік төлемнің
мөлшері 1 ш.м. үшін 3 $-дан 4 $-ға дейін болады. Үйдің ... ... ... ... ... 3,5 $ деп белгілейік. Үйден алынатын
табыстың есебі:
Табыс = 1.ш.м. үшін ... ... * ... аудан ... = 3,5 * 321,3 = 1124,5 АҚШ ... ... 137 189 ... ... үшін ... жылдық шығын – 156 000 (13*12) теңге.
13 000 – 1 айдың коммуналдық шығындары.
Бағаланатын ... ... ... есептей отырып үйден алынатын
табыстың есебін ... ... яғни ... ... ... болсақ табыс 1124,5 АҚШ долларына немесе 137 189 теңгеге тең болады.
Таза табысты анықтау үшін орташа жылдық шығындарды (156 000) анықтап ... ... ... таза ... ... табыс = 1.ш.м. үшін жалгерлік төлем * ай саны * жалпы аудан
(5)
ТТ = 3,5 * 12 * 122 * 321,3 – 156 000 = 1 490 341,2 ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай жылжымайтын мүліктен алынатын
таза табыс 1 490 341,2 теңгеге немесе 12 215 АҚШ ... ... - ... ж. ҚР ҰБ ... ... ... үшін ұқсас келетін объектінің таза
табысын анықтаймыз. Бастапқы мәліметтер бірдей болады. Үйден ... ... = ... ... ... ... * 1.ш.м. үшін жалгерлік төлем
(6)
Табыс = 3,5 * 270 = 945 АҚШ ... ... 115 290 ... ... ... таза ... анықтау:
ТТ = 3,5 * 12 * 270 * 122 – 156 000 = 1 227 480 теңге немесе 10 061 ...... – таза ...... ... ... ... құны – 150 000 АҚШ доллар, таза табыс
(объект – аналог) – 10 061 АҚШ ... таза ... ... ...... АҚШ ... Онда ... мөлшерлемесі келесі формула негізінде
анықталады:
ТТ = 3,5 * 12 * 321,3 * 122 – 156 000 = 1 490 ... = таза ... ... ... / ... ... ... құны
(8)
R = 12 215 / 150 000 = 0,08.
Онда бағаланатын объектінің құны:
С = таза табыс (бағаланатын объект) / капиталдандыру ... ... = 12 215 / 0,08 = 152 687 АҚШ $ ... 1 862 781 ... ... ... таза табысын бастапқы мәліметтер көмегімен анықтаймыз
және де үйді пайдаланғаны үшін орташа жылдық шығындарды азайтамыз.
Ұқсас ... ... ... ... арқылы капиталдандыру
мөлшерлемесін анықтауға болады, ол 0,08 – ге тең , яғни ... ... құны 1 862 781 ... ... 152 687 АҚШ ... тең ... бөлім
Соңғы бөлімде, бағалау әдістерінің көмегімен мүлікке ... ... ол ... ... ... сомасы анықталады. Ескерту: бағалау
құны коэффициенттерді ескере отырып, шығын, табыс және нарық ... ... ... ... ... бағаланатын құнды есептегенде есепке
алынуы мүмкін.
Шығындар әдісі: К = 0,05, яғни С = 286 969 $ * 0,05 = 14 348 ... ... К = 0,008, яғни С = 152 687 $ * 0,008 = 1221 ... ... ... мүлік нарығына қатысты қолдану орынды болып
келеді, себебі баға ... ... үй ... ... ... орнатылады.
Нарықтық әдіс: К = 0,94 , яғни С = 260 574$ * 0,94 = 244 939 ... 244 939 + 14 348 + 1221 = 260 508 АҚШ ... ... ... бағаланатын обектінің орташа ... ... ... Бұл ... 7-кестеден көруге болады.
Кесте 7.
Бағаланатын объектінің орташа өлшенген
құны
мың.тг
|Атауы | ... құны |
| ... ... ... құны | |
| ... әдісі|Нарықтық әдіс |Табыс әдісі | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |286 969 |260 574 АҚШ |152 687 |260 508 ... |АҚШ ... ... немесе |АҚШ доллар |АҚШ доллар |
|Фурманов 50|немесе |31 790 028 ... ... |
| |35 010 218 ... |1 862 781 |31 781 976 |
| ... | ... ... |
|* Ескерту – дерек көзі: / 28, 7 б./. ... жер ... бар ... ... ... құны, бағалау күнінде
түзетілімдерді есепке ала ... 260 508 АҚШ ... ... 31 781 976
теңге құрайды.
Жылжымайтын мүліктің кепіл құнын анықтағанда, Банктің тәуекел дәрежесін,
өтімділікті, табиғи ... ... ... 0,30 ... коэффициенті
қолданылады.
Яғни, С = 260 508 $ * 0,7 = 182 355,6 АҚШ доллар. ... ... ... ... 50 үй ... ... ұсынбалы кепіл
құны: C = 182 355,6 ($ АҚШ) ... C = 22 247 383 ... ... ... ... ... сомасы 80 000 АҚШ $. Клиенттің
ұсынылған кепіл мүлігін зерттегеннен кейін оның құны ... АҚШ ... 22 247 383 ... құрады, ол несиенің негізгі борышын және несие
бойынша пайыздарды толығымен өтейтінін көрсетеді /28, 1-10 ... ... ... ... тәртібі
Акционерлік қоғам «БанкЦентрКредит»-тің қазіргі ... ... ... ... ... ... ... заңнамаларына,
Банктің ішкі ережелеріне, мен қағидаларына сәйкес әзірленген.
Тендерлік кепілдік (кепілдікті міндеттеме) деп, банк (кепілдік беруші)
саудалыстыққа ... ... ... ... ... берілген қайтарымсыз міндеттемесі. ... ... ... ... егер де ... ... ... міндеттемесі бойынша
жауап бере алмаса, кепілдікте көрсетілген сома шегінде бенефициарға ... ... ... ... ... деп, ... ... қамтамасыз етілмеген тендерлік
кепілдікті атаймыз.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ның тендерлік кепілдіктердің даму үрдісін
7-суреттен көруге болады.
млн.тг
Cурет 7. ... ... өсу ... АҚ-ы ... ... 2003 ... ... бастады. 2003-2004 жж. банктің берген кепілдіктер саны көбейді, тек
2005 ж. бланктік кепілдіктерді айналымға ... ... ... ... ... болады, дегенмен де 2006 жылдың
нәтижелері бойынша тендерлік кепілдіктің қайта өсу үрдісіне көз жеткізе
аламыз.
Берілген тәртіптің ...... банк ... ... тендерлік кепілдіктер бойынша банк ұсынатын қызметтердің мөлшерін
кеңейтуіне байланысты, тендерлік кепілдіктерді ұсыну ... ... ... ... АҚ-ы ... ... кепілдіктердің түрлері:
- пост тендерлік міндеттемелерсіз кепілдік;
- пост тендерлік міндеттемелермен кепілдік.
Сайыстық берушімен кепілдік бойынша төлем, тек қана ... ... ... ... жазбаша түрде принципал:
Пост тендерлік міндеттемелерсіз тендерлік кепілдіктер ... ... ... ... соңғы мерзімі аяқталғаннан кейін
өтінімді өзгертсе немесе шақырып алғанда;
- Сайыстық ... ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде тендерді
ұйымдастырушысымен келісім-шартқа қол қоймаса;
Пост ... ... ... ... ... ... басқа):
- Сайыстық құжаттамамен қарастырылған шарттарға, мөлшерде және
нысанда ... ... ... алу ... ... ... қойылғаннан кейін қамтамасыз етуді енгізбесе.
Тендерлік кепілдіктерді ұсыну шарттары:
Тендерлік кепілдік сайыстық ... және ... ... ... ... ... ... ету үшін ұсынылады. Ол тек қана
тендерге қатысу үшін ғана беріледі және банктің несие беру ... ... ... ... ... ... ... табылмайды. Тендерлік
кепілдік тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді ... ... ... конкурсқа қатысатын, «Банк ЦентрКредит» АҚ-да ағымдық шоттары болатын
немесе болмайтын және ... ... ... ... алу конкурстардың
қатысушылары болатын, заңды және жеке тұлғаларға ұсынылады.
Бір тендерге қатысатын өзара қосылма ... ... ... ... ... ... ала ... Ол үшін бір кепіл мүлігін қамтамасыз
етуге ұсынып, ... ... ... ... ету ... ... арасындағы кепілдіктерді ұсынатын ... ... ... ... ... ... берілген, барлық кепілдіктердің
сомаларын орнын толтыруға қажет.
Тендерлік кепілдіктерді ... ... үшін ... ... ... ... ... 12 айдан аспайды және оны ... бар. ... ... ... ... ... және
комиссиондық сыйақының мөлшері банктің уәкілетті ... ... ... кепіліне тендерлік кепілдікті ресімдеу ... ... ... ... ... Фронт – офисте, несие комитетінде,
есеп айырысу кассалық ... ... ... ... ... тұлға әзірлеген өкім негізінде жүзеге асырылады. Барлық депозиттер
бойынша ... ... алу ...... ... ... ЕАКБ-
де тендерлік кепілдікті ресімдеуге жауапты тұлға ... өкім ... ... ... ... ... алу ... жүзеге асырылады:
- Депозиттің іске асыру мерзімі аяқталған соң;
- Кепілдікті ... ... ... ... ... ... ... кінәраттардың болмауын көрсететін,
бенефициардан хат болғанда;
- ... ... ... ... мен ... ... қол ... соң.
Кепілдіктердің түріне, қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... ұсынылуы мүмкін:
- депозит кепіліне (депозиттің ... ... ... кем ... 10 ... күннен асып кетуге тиіс);
- өтімді мүлік кепіліне;
- қамтамасыз етілмеген (бланктік).
Егер ... ... ... аралас қамтамасыз ету алынуы мүмкін.
Кепілге ұсынылатын зат депозит болған жағдайда, тендерлік кепілдіктер
ұсынылады:
- пост ... ... және ... тендерлік
кепілдіктер бойынша;
- кепілдікті алушының меншігі болатын болатын депозит кепіліне;
- үшінші тұлғаның меншігі болатын және кепіл беруші, құқығын ... ... ... ... ... ... ... бар депозит, сонымен қатар жаңадан ашылатын депозит
кепіліне ресімделуі мүмкін. ... ... ... депозит кепіліне
берілетін жағдайда, депозит «Кепілдік» деп аталатын депозитпен ... ... ... ... ... тендерлік кепілдік үшін
филиалдың Несие Комитетінің шешімі қажет емес. Депозит кепіліне ... ... ... ... кепілдіктер шектеліміне есепке
алмай ұсынылады.
Кепілге ұсынылатын зат өтімді ... ... ... тендерлік
кепілдіктер ұсынылады:
- басқа келісім-шарттар бойынша кепіл заты ... ... ... ... ... ... және ... беруші, құқығын растайтын
құжаттар пакетін ұсынған жағдайда, мүлік кепіліне.
Бланктік кепілдіктерді ұсыну ... ... ... бойынша пост тендерлік міндеттемелердің болмауы;
- «Банк ЦентрКредит»АҚ-да қызмет көрсету кезеңі және клиенттің негізгі
қарекеті бойынша жұмыс ... 6 ... кем ... ... ... 3 ай аралығында негізгі қарекеті ... ... ... ... Кепілдік сомасы шот бойынша таза орташа ... ... ... ... тиісті емес;
- «Банк ЦентрКредит» АҚ-ы алдында ... ... ... ... ... Қарыз алушыда алдыңғы 3 ай мезгілінде ағымдық ... ұзақ (5 ... ) ... ... ... алушыға үшінші тұлғалардың ірі инкассалық талаптарды алу, үшінші
тұлғалардың талаптары ... ... ... шоттарын оқшаулану немесе
тыйым салу жағдайлардың болмауы.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ның тендерлік кепілдіктердің даму үрдісін
8-суреттен көруге болады.
млн.тг
Сурет 8. Бланктік кепілдіктердің өсу ... АҚ-ы ... ... тек 2005 ... ... ... сонда да іске асырудың алғашқы жылында ғана кепілдіктің
жалпы саны 262-ге тең болды. 2006 ... ... ... ... ... оң үрдісін байқауға болады.
Әрбір филиал үшін тендерлік кепілдіктер бойынша «бір қарыз ... ... Оның ... филиал пост тендерлік ... пост ... ... ... ... беруге құқығы
бар. Бекітілген шектелім шегінде филиалдың Несие Комитеті компаниялардың
бланктік кепідіктері, өтімді ... ... ... ... бір ... ... ... кепілі туралы шешімдерді қарастырады және
қабылдайды.
Тендерлік кепілдіктер ... ... ... ... ... Бас
офистің Шағын және орта бизнес ... және ... ... бірлесіп әзірленеді. Берілген қорытынды Бас ... ... ... ... ... ... Бас офистің Несиелік комитеті ұсынған «бір қарыз алушыға» деген
тендерлік кепілдіктердің ... ... ... ... орнату
шешімін бекітеді. Тендерлік кепілдіктерді ресімдеу кезінде клиенттің бар
қарыздары бойынша жиынтық несиелік борышы есепке алынбайды.
Егер, ... ... ... ... кепілі бойынша кепілдіктің
шектелімінің, өтімді мүлік кепіліне бір ... ... ... ... ... «бір қарыз алушыға» филиалдың ... ... ... шешімді филиалдың Несие комитетінің өтініші бойынша Бас
офистің Несие комитеті қабылдайды. Есеп ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктерді ұсынуы мүмкін.
Филиалдардың шектелімі филиалдардың өтініштері ... ... ... бір рет ... ... ... Егер ... аудиторлық
тексерістің және дистанциондық мониторингтің нәтижелері ... ... ... ... ... және ... Несиелік саясатына қайшы
болатын, филиалдың несиелік ... ... ... ... ... ... және орта ... несиелендіру Департаментінің
Несиелік тәуекелдер Департаментімен бірге, Бас офистің Несиелік Комитетіне
тендерлік ... ... ... ... ... немесе
қайтып алуға құқығы бар /29, 1-11 б./.
Қорыта келе, берілген бөлім бойынша келесі тұжырымдамалар ... АҚ-ы ... ... саясатының басты мақсаты –
адекватты қабылданған тәуекелдерге сәйкес қарыз алушылардың міндеттемелерін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Банктің
кепіл саясаты Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мен ... соның ішінде
халықаралық талаптарына да, сонымен қатар банктің Несие ... ... ... ... ресурстардың қайтарымдылығын қамтамасыз
ететін нысандарын қарастыра отырып, негізгі ... ... ... ... және ... құралдары басымдылық қасиетке ие болатынын
көруге болады. Сонымен қатар, банктің депозиттік шоттарында орналасқан ақша
өтімділігі жоғары ... ... түрі ... көз ... ... ... бір ... бірі кепілге ұсынылатын
меншікке баға беру болып ... ... ... ... ... ... және көп еңбек ... ... ... болып табылады. Кепілге
берілетін бағаның дәлдігі өте маңызды ... ... Баға беру ... және оның ... ... жалпы қараудан, бейнесүретке
түсіруден, меншік иесімен сұхбаттасудан, сату нарығын ... ... ... және ... ... құнын анықтау үшін,
бағалаудың үш дәстүрлі әдістерін қолданудан басталады.
Бағаланатын объектінің бағалау ... ... ... ... ... ... береді. Олар оптималды ... ... ... ... да мүмкін. Аталған үш әдісті қолдану бір
объектінің құнын үш түрлі ... ... ... ... ... ... артықшылығы мен кемшілігін бөліп қарастыруға және меншік
объектісіне қатысты ең ... деп ... ... мәліметтеріне сүйене
отырып, бағалаушыға қорытынды баға беруге мүмкіндік береді.
Кепілге салынатын заттың ... құны ... ... ... ... ... анықталады. Төмендету коэффициенті
кепіл құнының жеткіліктілігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және қамтамасыз ету мен болашақты
төмендету үшін қолданылады.
2003 жылдан бастап, ... АҚ-ы ... және ... ... ... Тендерлік кепілдік деп, банк ... ... ... ... ... тендердің
ұйымдастырушысына (бенефициарға) берілген қайтарымсыз ... ... ... ... ... егер де ... алушы өзінің
міндеттемесі бойынша жауап бере алмаса, кепілдікте көрсетілген сома шегінде
бенефициарға төлем жүргізуге міндетті болуын атаймыз.
Тендерлік ... ... ... ... – қазіргі банк
заңнамаларының талаптарына және тендерлік кепілдіктер бойынша банк ұсынатын
қызметтердің мөлшерін ... ... ... ... ұсыну
тәртібін регламенттеу болып табылады. Сонымен ... ... ... ... сұраныстың артуын байқауға болады. Бланктік кепілдік
деп, кепіл мүлігімен қамтамасыз етілмеген тендерлік кепілдікті ... ... ... ... ЕТУ
НЫСАНДАРЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Берілген тарауда несие ... ... ету ... ... мен ... шешу ... сонымен қатар несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының даму ... ... ... қамтамасыз ету нысандарының мәселелері мен
оларды шешу жолдары
Көптеген кәсіпкерлер ... ... бірі ... механизмнің
жетілмегендігі болып табылады. Кепіл шартына ... ... ... ... ... мүлік құнынан орындалады. Кепілді сатудан түскен
сома банк алдындағы ... ... ... банк жетіспеген соманы қарыз
алушының басқа мүлкінен ... ... ... ... ... ... мынадай
кезектілік қарастырылған: ең ... ... ... ... ... ... ... жабуға кетеді, содан кейін ... ... ... ... ... берілмеген жалақы, т.б.).
Осылардан кейін бюджет алдындағы міндеттемелер: салықтар бойынша қарыздар
өтеледі. Соңында ғана несие берушілерге ... ... Көп ... ... ... ... мүлкінен түк қалмайды. Басқаша айтқанда,
банктер түксіз ... бәрі ... ... ... ... ... ... кепіл талаптарының басқа несие берушілер алдында бірінші кезекте
қамтамасыздандырылуы. Яғни, несиелік ... болу ... ... ең ... ... ... жетілдіру қажет /30, 72 б./.
Жеке кәсіпкерлер мен шағын кісіпорындардың банктерге ... ... ... жасай отырып, негізгілерінің бірі ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оның
себебі, шағын және орта бизнес субъектілерінің көбісі ұсынатын кепілдің
өтімділігі ... ... ... үшін ... ... жоғары
болады, сонымен қатар, кепілмен қамтамасыз етілген мүлікті сақтау ... банк үшін көп ... ... ... ... қамтамасыз
етілмеген несиелер үшін резервтер көбінесе таза табыс есебінен ... ... ... ... ... ... ... активтерді
ұсынуды талап етеді.
Кепіл берушінің мүлігін бағалаумен байланысты тәуекел дәрежесі тағы да
бір фактор болып табылады. ... ... ... ... ... болса
немесе несие беруші кепіл құнына берілген бағасына сенімі аз болса, онда ол
несие берушінің қызығушылығы да ... ... ... ... жеделділік
және тәуекел несие беруші үшін кепілдің түрлеріне қызығушылық деңгейін
демек, компанияға қол ... ... ... да ... ... банктер ипотекалық несиелерді бергендегі жылжымайтын
мүлікті қолданылып жүрген бағалау әдістемесіне өзгерулерді ... ... ... ... жүйенің тәуекелдерін төмендетуге болады.
Қазақстанда жылжымайтын мүлік объектісін бағалаудың, қарапайым және қол
жетерлік болатын нарықтық әдіс ... ... ... ... қолданудың
оң жағы болып, жылжымайтын мүлік нарығындағы сұраныс пен ұсыныс өзгеру
серпініне көз жеткізу ... ... ... ... бұл ... «көпіршіктің» дамуын ынталандыруы, себебі тәуелсіз бағалаушылар
банктен үлкен несиені алу үшін ... ... ... бойынша
жылжымайтын мүлік объектісінің құнын көтеріңкі боп қояды, ал ол бағалардың
одан әрі дамуына ... ... Онда ... ... ... болады.
Берілген үрдісті жылжымайтын мүлікті бағалаудың талаптарын бекіту
арқылы, аралас тәсілді ... ... ... ... Берілген тәсіл
өзіне жылжымайтын мүлікті үш ... ... ... және ... ... өткізуді және берілген әдістер бойынша алынған
нәтижелерді ... ... ... қосады. Өлшеу коэффициенттері
реттеуші органдармен ... ... шара ... ... ... шекараларын орнатуға, сонымен бағалардың заңсыз өсуін және
«көпіршіктің» одан әрі дамуына жол бермейді /24, 16 б./.
Кепіл ... ... ... болғанымен, банктер несиені ұсынудан
бастартуы ... егер ... ... ақша қаражаттарының ағымы
несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... көрсететін, кәсіпорынның басқарудың
маркетингтік және қаржы құжаттамасын дұрыс құрастыру ерекше ... ... ... ... қол ... ... ... кәсіпорындар
үшін несиелерді кепілдендірудің мемлекеттік жүйенің болмауы, халықтың
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... /31, 114-115 ... тәжірибе негізінде, кәсіпкерлермен және Қазақстанның несиелік
ұйымдарының өкілдерімен сұхбаттасу, ... және ... ... елде ... ... субъектілерінің коммерциялық банктегі
несиелері бойынша мемлекеттік кепілдік жүйесін ... ... және ... ... келеді.
Қазақстанның көптеген коммерциялық банктері ... ... ... болашақ сенімді клиенттер ретінде қарастыра алмайды, егер
мемлекет шағын бизнес субъектілерін ... ... ... ... болатын тәуекелдердің біраз бөлігін өзіне алмаса. Әлемдік
тәжірибеде капиталда мемлекеттің қатысуымен ... ... ... ... және т.б.), ... қатар басқа да ұйымдастырушылық нысанда
болатын: мемлекеттік қорлардың, арнайы қаржы компаниялардың (Ұлыбритания,
Финляндия) шағын бизнесті несиелендіруді ... ... ... белгілі.
Мемлекеттің қатысуымен болатын банк несиелерді қарыз алушыларға (шағын
кәсіпорындарға) емес, ал ... ... ... ... ... ... институттарына береді. Ұсынылатын несиелердің
қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін дамыған елдерде несиелерді сақтандыратын
корпорациялары, ... ... ... ... ... кепілдендіру
ассоциациялары бар.
Польшада 3 жыл ішінде 24,7 мың клиенттік қабылдаған және жалпы сомасы
80 млн. ... ... 45,3 мың ... ұсынған 30 өкілеттіктен тұратын
желі құрастырылған. Борыштарды ... ... 1,45 тең ... ... жалпы санынан, 805 кепіл болушылықпен қамтамасыз
етілген несиелері болды. ... ... ... саны 9.4 мың
кәсіпорындарға теңестірілді /31, 115 б./.
Банктік қарыздың келісім-шарттары бойынша қарыз алушының міндеттемелерін
орындауын қамтамасыз ... кең ... ... бірі болып, жер
телімінің немесе жер қойнауын пайдаланушы ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындауын
қамтамасыз етудің кең таралған түрлерінің бірі болып, жер телімінің немесе
жер қойнауын пайдаланушы ... ... ... немесе жер қойнауын пайдалану құқығына кепіл құқығының
пайда болуы үшін олардың кепілі туралы келісім-шарттың ... ... Осы ... ... ... ... дербес немесе кепіл
берушілермен бірге уәкілетті органдарға үндейді. Дегенмен ... ... ... Жер ... «Жер ... және жек ... ... кепіл тәртібі» деп аталатын 1 бөлімінің 5 пункттің 79
бабына сілтеме жасай ... ... ... ... ... ... себебінен кепіл туралы келісім-шартты тіркеуден
бастартады:
- жер ресурстарын басқару бойынша ... ... ... ... немесе жер қойнауын пайдаланудың кадастрлік (бағалау) құнының
актісі;
- тіркеуші ... ... жер ... ... жылжымайтын
мүліктің бағалау құнының актісі.
Тіркеуші органдардың кепіл ... ... ... бастартуы
негізсіз, заңсыз болып табылады, себебі:
- 1 бөлімінің 5 пункттің 79 бабында ... ... ... сәйкес заңды және жеке тұлғалар тіркеуші органдарға емес,
болашақ кепіл ұстаушыларға ұсынуы ... ... ... ұсынылуы ең алдымен болашақ кепіл ұстаушы үшін
маңызды болып келеді. Осы құжаттардың негізінде болашақ ... ... ... қатысты сенімді мәліметтерді анықтайды және келесіде оны
кепілге қабылдау туралы ... ... ... тек ... ... ұстаушы ғана аталған құжаттарды ұсыну немесе ұсынбау
қажеттілігін анықтау ... 13 ... 2 және 4 ... сәйкес, арыз беруші тіркеуші органдарға
келесі құжаттарды ұсынуға ... ... ... ... тіркеу арызын;
- жылжымайтын мүлікке қатысты құқығын растайтын құжаттарды;
- жылжымайтын мүлік құқығын мемлекеттік тіркеу үшін ... ... ... ... ... ... ... шығаруға болады: жер телімінің немесе жер
қойнауын пайдалану құқығының кадастрлік (бағалау) құнының және ... ... ... ... ... ... еместігіне және тіркеуші
органдардың заңсыз әрекет жасап жүргеніне көз жеткізуге болады.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... ... жүргізуге қиыншылықтарды тудыртады. Берілген мәселені шешу
үшін және жер ... және жер ... ... құқықтарына несиелендіру
процесін жеңілдету үшін қолданылып жүрген жер заңнамасына ... ... ... ... Ол үшін Жер ... болашақ кепіл
ұстаушыға жер телімінің немесе жер қойнауын ... ... ... ... және жер ... ... жылжымайтын мүліктің бағалау
құнының актісін ұсынуды көрсететін, 1 бөлімнің 5 пункттің 79 бабын ... /32, 10-11 ... ... әлеуметтік-экономикалық құрылымын қайта
құрастыру процестері, нарықтық экономикаға көшуі, ауыл шаруашылық мәні ... жеке ... ... жер ... ... жер ... және экономикалық реттеудің өзгеруін талап етті. Осы жағдайларда
біздің елімізде жер нарығының ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелендіру табылады. Ол несиелік
ресурстарды ауыл шаруашылық салаларының мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ақша ... ... үшін
қолдануға бағытталған.
Жердің ипотекалық несиелендіруі Қазақстан Республикасының ... Жер ... және Заң күші бар ... ... ипотекасы»
туралы Қазақстан Республикасының Президенттің Жарлығымен реттелінеді.
Профессор А.Э. Сагайдактың пікірінше, жер кепіліне ауыл шаруашылық тауар
өндірушілердің ипотекалық несиелендірудің негізгі ... жаңа ... ... ... ауыл ... ... үшін жаңадан сатып алу және
қолданылатын жер телімдерін кеңейтуге қол ... ауыл ... ... үшін ... ... тартылуын, ұлттық экономиканың
басқа салаларынан ауыл шаруашылыққа оның тиімді қолданылуы үшін капиталдың
құйылуын қамтамасыз ету ... ... ... несиелендіруі дамыған нарықтық экономика бар (АҚШ,
Ұлыбритания, Франция және т.б.) көптеген елдерде кеңінен таралған. Мысалы,
АҚШ-та жер және ... ... ... несиелік операцияларды жүзеге
асыратын, қаржы нарығының негізгі субъектілері ретінде жинақ және несиелік
ассоциациялар, коммерциялық банктер, ... ... ... ... және ... агенттіктер болады.
Дамыған нарықтық экономика бар елдерде ипотекалық ... ... ... ... да ... ... ... болады, оны АҚШ
мысалында көруге ... онда ауыл ... ... ... ... ... – ауыл ... өнімінің кепілі және ипотека кең
қолданылады. ... ... ... ... ... ... бірі ... да, ол мемлекеттің қолдауынсыз және басқа да
экономика және ... ... ... ... ... оны тиімді
қолданудың мүмкін еместігін көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Жер ... ... жер ... ... ... ... ... заты ретінде жеке меншік құқығы немесе
жер қойнауын пайдалану құқығының ... бола ... ... ... ... үшін ауыл ... мәні бар жер телімдерін кепілге беру
үшін бірнеше шектеулер болады.
Сонымен, заң ауыл ... мәні бар жер ... ... жеке ... біржолы, бөліп-бөліп төлеу, 10 жылға дейін, және
жеңілдікті бағамен беруге мүмкіндік береді. Егер де жер телімін ... ... ... ... кадастрлік бағаның 75%-на тең болады), онымен
пайдалану құқығына шектеулер енгізіледі, яғни жерді тек қана ... ... ... 50%-н ... ... ... ал бөліп-бөліп сатып алғанда
сатып алу ... ... ... ... 10 жыл ... ... жер ... рұқсат беріледі.
Дегенмен, жеңілдікті бағамен жер телімдерін сатып алған меншік ... ... ... және ... баға арасындағы айырмашылықтары
бірдей емес. Жер телімін сатып алғанда, мемлекеттен 25% ... ... ... ... иесі құқығымен (жерді салу, сату, жалға беру, т.б.) ... ... ... пайдалана алмайды. Егер де ауыл ... және ... ... ... және ... бағаның
мөлшері 40%-ға дейін төмендету жөн болады. ... жүйе жер ... ... ... ... ауыл ... ... жағдайларының жақсарылуына жәрдемдеседі.
Жер жылжымайтын мүліктің ерекше нысаны, бірегей табиғи ... ... егер де оны ... ... ол ... ... ... секілді өз құнын жоғалтпайды, керісінше ... ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық қаржы қаражаттарын салудың тәуекелді сферасы болып келеді. Жер
нарығының жетілмегендігі, оның ... ... ауыл ... ... ... ... және т.б. ... жерді ипотекалық несиелендіру жүйесін дамытуға ... /33, 79-81 ... ... ... нарықтың дамуы мен қалыптасуына ... мәні бар ... ... ... шешу ерекше орын алады.
Несиелік ұйымдарда қарыз алушылардан сенімді және жоғары өтімді кепілдіктер
болғанда ... ... ... ... жұмыс істейді. Батыс елдердің
тәжірибесі, банктердің жер телімдерін қызығушылықпен алатынын көрсетеді, ... ... ... ... ... ... ... онда пайыз
мөлшерлемесі жоғары болатын және ... ... ... ... «кепілзат» ретінде бола алатын жер телімдерінің ... ... ... ... ... ... бұл ауыл
шаруашылық ұйымдардың меншігінде ... жер ... ... ... және ... пайдалануда орналасқан жерлер, кепілге берілуі
мүмкін, егер де бұл ... және ... ... ... ескерілсе немесе берілген жер телімдері иелерінің келісімі
негізінде.
«Меншік иесі жер ... ... ... сала ... ... ... ... Несиенің қайтарылмауы үшін кепіл берушінің жауапкершілігі жоғары
болатынын, және егер де келісімнің шарттары орындалмаса, сот шешімі ... ... ... ... да ... ... ... қажет. Заңмен,
меншік иесінің жалпы жер телімінің ауданынан 60-70% мөлшерінде жер ... жөн ... ... ... ... ... ... сатып алудың қаржылық мүмкіндігі
жоқ. Ал ірі коммерциялық банктерден несиені алу үшін жеткілікті мөлшерде
болатын ... ... ... ... және ... қатар, қазіргі
уақытта республиканың ауыл аймақтары банктік қызметтермен ... ... бар ... ... ауыл тұрғындарына ұзақ мерзімді несиені
алуға мүмкіндіктер болмайды. Берілген мәселенің шешу жолы ... Жер ... ... және ... ... жер ... үшін қолдану қажеттілігі туындайды.
Коммерциялық банктер жерді тек қана қосымша кепіл ретінде ғана және ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
болатынын есепке ала отырып, ал ауыл шаруашылық банктер үшін әлі ... ... ... ... ... ... жер ... коммерциялық
несиені алу мүмкіндігі болса да, олар бойынша пайыз мөлшерлемелері жоғары
болады.
Шетелдік тәжірибеде ипотекалық банк деп, жылжымайтын мүлік ... ... ... ... қаражаттарды капитал нарығында ... ... ... ... ... шетелдік ипотекалық банктер екі ... ... ... ... ... және
несиелендірудің әдістері бар, - бұл ... және жеке ... ... екі ... бөлінеді: ірі қаржы топтарының бөлігі болатын
банктер және тәуелсіз жеке ипотекалық банктер.
Мемлекеттік ... ... өз ... ... ... (коммерциялық және жинақ банктері) шоғырландырады. Олардың
қайталама көзі болып, бюджеттің ... ... ... Мысалы,
Францияда «Креди Фонсиер», сонымен қатар, Жаңа ... ... ... ... қаражаттарын алады. Ипотекалық банктердің
үшінші көзі болып, инвестиционды және депозиттік институттар ... ... ... ... ... ... біраз мәселелердің шешімі
ретінде кепілдікті сертификаттар мен жер телімдерінің кепілдігіне қаржы
ресурстарын тартумен және орналастырумен ... ... ... ... құру ... мүмкін. Әлемдік тәжірибеде ипотекалық
несиелендірумен жер кепіліне ұсынылған ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жер (ипотекалық) банкінің ... ... ... ... ... ... ұсыну, ауыл шаруашылық
өндірушілеріне кеңес қызметтерін ... ауыл ... мәні бар ... ипотекалық несиелендіруді жетілдіру болып табылады.
Мемлекеттік ипотекалық банктер өздерінің операцияларын ... ... ... ... ... ... ... алушыларды
табу мәселесі болмайды, себебі мемлекеттік бағдарламалар шегінде ипотекалық
несиелер қарыз алушылар үшін ... ... ... Егер де олар ... ... есебінен қаражаттарды шоғырландырса, онда оларға жеке
инвесторлар арасында берілген ... ... ... ... ... қажет болады / 34, 16-17 б./.
Ауыл шаруашылық мәні бар жер ... ... ... ... ... бар:
- жерді иелену құқығына қатысты елдің заңнамаларына өзгерістер енгізу;
- ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық мәні бар жерлерді нақты ... ... ... ... жер нарығы бар елдерде жерге ... екі ... бар: ... және нарықтық;
- мемлекеттік жер банкілерін құру.
Жоғарыда аталған жағдайлар біздің елімізде ауыл шаруашылық мәні ... ... ... ... ... ... Осы
процесте, өзіне құқықтық және қаржылық реттеуді, ... ... мен ... ... ... ... қосатын мемлекеттік
қолдаудың алатын орны ерекше болады /33, 82 б./.
3.2 ... ... ... ету нысандарының даму
перспективалары
Қазақстанда бүгінгі күні жоғарыда көрсетілген несие қайтарымдылығын
қамтамасыз етудің тек кейбір нысандары қолданылады. ... ... ... ... ... бар тәуекел дәрежесімен
байланыстыруға болады. Тәуекел мөлшері ұсынылатын ... ... ... байланысты болады.
Осында банктердің несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының
тиімділігін бағалаудың үшбалды жүйесін қолданудың ... ... ... ... ... жүйеге сәйкес несиелендірудің максималды
шегі бекітіледі. Төменде бұл нысандардың ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарына
сараланған баға
|№ |Несие қайтарымдылығын |Балдар|Несиенің максималды сомасы |
| ... ету ... ... ... ... |
| | | ... ... ... |3 |60-80 ... ... ұсынған банктегі |3 |100 |
| ... ... | | ... |Кепілдік пен кепіл болушылық |2 |Кепіл болушының, кепілдік |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |Бағалы қағаздар кепілі |2 ... ... ... |
| | | ... ... (70-80), |
| | | ... (50-60) ... |Тауарларды жөнелту немесе |1 |20-40 |
| ... ... ... | | |
| ... қайту | | ... ... ... ... |1 |20-50 |
|* ...... көзі / 9, 196 б./. ... ... көп болуы, тиімділіктің жоғары ... ... және ... салым балдардың саны жағынан басымдылық қасиетке ие
болып келеді. Берілген жағдайларда несиенің қамтамасыз етілуіне қатысты
несиенің максималды сомасының ... ... орын ... ... ... ... қиындығы несиенің максималды деңгейін төмендетеді.
Кепіл болушылық (кепілдік) және бағалы қағаздар төмен ... ие ... ... ... ... ... ... кепіл болушылық
жағдайында несиенің максималды сомасы 100%-ға дейін жетуі мүмкін, егер ... ... ... ... күмән келтіретін болса, тәуекел дәрежесі
артады да, сондықтан банк кепілдік хатында ... ... ... ... көрсетілген сомамен салыстырғанда, ұсынылған несиенің
мөлшерін төмендетуі де мүмкін. Меншік құқығын табыстау және ... ... ... тәуекелініің жоғары деңгейінің болуына байланысты ең ... алды /9, 196 ... ... ... ... ету нысандарының ішінде ... ... бірі ... ... ... ... ... кең таралуын байқауға болады. Отандық ... ... ... ... ... ... ... табыстарының өсуі
– әл-аухаттың өсуіне және республика азаматтарының өз өмірлерінің деңгейін
тұрақты көтеруге ынталандырады. ... ... ... ... 2005 ... 18 ... ... халқына арналған
Жолдануында тұрғын мәселелерін атап өткенде: «отбасы құру, балаларды өсіру
баспанасыз ... ... ... атап өтті /36, 11 ... ... ... деңгейлі банктер және ипотекалық компаниялар
халыққа ипотекалық несиелерді ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай ұлғайды. Мысалы, жылжымайтын
мүлік кепіліне ... ... ... ... ... ... ... барлығы 229,0 млрд.теңге сомасына несиелер берілген
болса, 01.01.2005 жылы 441,4 ... ... ал ... жылы 809,6 теңгеден
асты /32, 15 б./. Кепілге ... ... ... даму ... ... ... ... /24, 15 б./.
млн.тг
Сурет 9. Кепілге берілетін ипотекалық несиелер, ... ... ... және ... ... ... ипотекалық
несиелердің арақатынасы тұрақты болып көрінеді – ұлттық валютада берілген
несиелердің үлесі 2004 жылғы шілде ... 19,64 %-ды, 2005 ... ... 14,76 %-ды ... ... валютасында, сәйкесінше, 80,35 % ... % ... ... ... ... оңды қарқыны оның
келе-келе дамып келе жатқанын білдіреді. Мысалы, 2004 жылдан бастап, сыйақы
мөлшерлемелері 12-15 %-ға дейін азайды, ... ... ... ... ... ... 15-20 ... дейін ұзартылды. Осы үрдістің
сақталуы еліміздегі ипотекалық несиелендіру жүйесінің одан әрі ... ... ... деңгейлі банктер мен ипотекалық ... өз ... ... ... ... одан әрі ... факторы ретінде қарастырады, себебі, мерзімдерін ұзарту және
алғашқы жарна мөлшерін азайту қажеттілігі несие ... ... ... ... ... Банктің бағалауы бойынша, несие берушілерге
шығындарын табыс алмай ... ... ... ... ... ... құрылымындағы компоненттің үлесті салмағындағы несиелік
тәуекелдіктің үлесі айтарлықтай болып табылады. Ол елдің ... ... ... үшін ... ... азайтудың тиімді құралын
дамыту қажеттілігін білдіреді. Осы ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибеде танылған қаржы құралы болып
табылады /36, 6-7 ... ... ... ... ... да, ... берушіге де
тиімді шарттар ұсынатын құралы ретінде болады. ... ... үшін ... ... төмендету, қарыз мерзімін ұлғайту ... ... ... ... ... Несие берушілер үшін
кепілдендірілген ипотекалық несиелерді қолдану ... ... ... ... және ... егер де қарыз алушыларда төлем қабілетсіздігі
жағдайында несие берушілердің мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... ... қазіргі ипотекалық қаржы жүйелері
дамуында шешуші рөль атқарады. ... ... ... компаниялары экономикасы дамыған және қарқынды өркендеп жатқан
елдерде жұмыс істеп жатыр: АҚШ, ... ... ... ... Австралия, Жаңа Зеландия, Гонконг, Израиль, ... ... ... бағдарламалары Латвия, Польша, Үндістан, Тайланд
секілді қайта өркендеп келе жатқан және ... ... бар ... ... ... ... банктердің несие алушыларға қатаң
талаптар қоюы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Тұрғын үй бағасының деңгейі түскен
жағдайда немесе ипотекалық несие үшін кепілді қамтамасыз ету ... ... ... құны өскен жағдайда, несие берушілер несие алушының
дефолты кезінде және одан ... ... ... ... ... ... ... белгіленген бағадан төмен бағаға сату кезінде айтарлықтай ... ... ... ... беру қоры”
Акционерлік Қоғамы Қазақстан Республикасының ... Банк ... ... № 386, 2003 жылдың 27 қазанында құрылған. Қорды құрудың
мақсаты – Қазақстанның ... ... ... және ... ... қатысушылардың қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету
болып табылады. Ипотекалық несиелендіруді кепілдендіру қоры – ... ... ... ... ұсынатын сақтандыру
компаниясының аналогы ... ... ... ... мақсаты – несие
берушілермен тәуекелдерді өзара бөлу болып табылады.
Халықаралық тәжірибеде, ... ... ... да LTV деген түсінік
бар. LTV – бұл ипотекалық несиелендіру кезінде тәуекелді бағалау ... ... ... ... LTV – бұл ... ... ... қатынасы болып табылады. Бұл коэффициент банк ... ... ... ... ... арақатынас 70 % құрса, онда қарыз алушы өзіндік ... ... %-ға тең ... ... ... ... ал ... үйдің 70 %-н несиеге
алады. Несиенің ... ... ... деп ... және ... қажет емес және ешқандай сақтандыру қолданылмайды /37 /.
Ипотекалық ... ... ... және ипотекалық
компанияларға Қормен өзара болу ... ... ... ... ... Қордың кепілдігі ипотекалық несиенің бүкіл мерзімі бойы
күшін жоғалтпайды. Әлемдік тәжірибеде, Қорға сыйақыны ... ... ... ... ... модельге байланысты болатын, біржолы және жыл сайынғы
кепілдендіретін соманың 0,12 %-нан 3,37 %-на дейін тең ... ... ... және ... ... ... ... кепілдіктер үш
негізгі модель негізінде беріледі:
Модель 1 – төлемдердің максималды мөлшері ... ... ... 30 %-н ... 2 - ... ... ... несие беруші талап ететін
соманың 30 %-н құрайды.
Модель 3 - төлемдердің максималды мөлшері несие ... таза ... 50 %-н ... ... ... ... толтыру нұсқаларына көз жеткізу
үшін берілген модельдер бойынша шартты мысалдарды келтірейік.
Модель 1
Егер берілген модель таңдалған ... ... ... тең ... несие берушінің залалы 6630 теңге құрайды (баған (1)). Ал егер ... 80% ... ... ... ... ... ... (баған (2)).
Бірінші модель бойынша кепілдікті төлеудің мысалын 9-кестеден көруге
болады.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... төлеудің мысалы |(1) |(2) |
| | 1 |2 |3 ... ... ... құны | | |
| | |117 650 |117 650 ... ... ... ... сома | | |
| | |100 000 |94 120 ... ... ... төлемнің сомасы | | |
| | |107 220 |97 220 ... |жою құны ... | | |
| | |60 % |60 % ... ... ... таза ... | | |
| | |70 590 |70 590 ... ... ... (5. - 3.) | -| |
| | |36 630 |-26 630 ... ... максималды сомасы (2 * 30%) | | |
| | |30 000 |28 24 0 |
| | 1 |2 |3 |
| ... ... ... | | |
| | |30 000 |26 630 ... |несие берушінің мүлікті өткізуден және | | |
| ... ... ... залалы (6. + |- 6 630 |0 |
| |8.) | | |
| * ... - ... ... /38, 7 б./. ... ... берілген модель таңдалған болса, коэффициент Н/К=85% тең болады,
онда несие берушінің залалы 4460 ... ... ... (1)). Ал егер де Н/К=
80% болса, несие берушінің залалдары ... ... ... ... ... ... ... төлеудің мысалын 10-кестеден көруге
болады.
Кесте 10.
Екінші модель бойынша кепілдікті ... ... ... ... |(1) |(2) ... |мүліктің алғашқы құны | |117 650 |
| | |117 650 | ... ... ... ... сома | |94 120 |
| | |100 000 | ... |талап етілетін төлемнің сомасы | |97 220 |
| | |107 220 | ... |жою құны ... | |60% |
| | |60% | ... ... ... таза табыс | |70 590 |
| | |70 590 | ... ... ... (5.-3.) | |-26 630 |
| | |-36 630 | ... ... ... ... (3 * 30%) | |29 160 |
| | |32 160 | ... ... ... ... |32 160 |26 630 ... ... ... ... ... және | |0 |
| ... ... ... ... (6. + 8.) |- 4 460 | |
|* ... - ... ... /38, 7 б./. ... ... ... модель таңдалған болса, несие берушінің ... ... ... Егер ... Н/К=85% тең болады, онда несие
берушінің залалы 1831 теңге құрайды (баған (1)). Ал егер де Н/К= 80% ... ... ... 13 310 ... тең ... ... (2)). ... алушы үшін бұл модель ең арзан болып табылады. Үшінші модель ... ... ... ... көруге болады.
Кесте 11.
Үшінші модель бойынша кепілдікті төлеу мысалы
млн.тг
| |Кепілдікті төлеудің мысалы |(1) |(2) |
| | 1 |2 |3 ... ... ... құны |117 650 |117 650 ... ... ... ... сома |100 000 |94 120 ... ... ... ... ... |107 220 |97 220 ... |жою құны ... |60% |60% |
| | 1 |2 |3 ... | ... ... таза ... |70 590 |70 590 ... ... ... (5.-3.) |-36 630 |-26 630 ... ... ... ... ((-6) * 50%) |18 310 |13 310 ... ... ... ... | 18 310| 13 ... ... ... мүлікті өткізуден және | - |- 13 310 |
| ... ... ... ... (6.+8.) |18 310 | |
|* ... - ... көзі: /38, 7 б./. ... ... ... анық артықшылықтары, жоғарыда
көрсетілген мысалда көрсетілгендей, ұзақ уақыт бойы АҚШ, Канада, ... ... ... ... болып, сонымен қатар қазіргі ... ... келе ... /38, 7-8 б./. ... ... ... ең үлкен тиімділігі мен ... ... бір ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда мемлекет осындай қорды құрғаны және қолдап
отырғаны, мемлекеттің алға қарайтынын және ... ... ... ... етуге ұмтылатынын көрсетеді. ... ... ... ... ипотекалық несиелерді
кепілдендіру кең таралған әлемдік қаржы ... ... көп күш ... де ... ... ... осындай қаржы институттың болуы үлкен
беделдің болуын ... ... ... ... ... ... болуы бағалау көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Егер де
несиелер сақтандырылатын болса, онда банктер портфелінің сапасы халықаралық
рейтингтік агенттіктермен ... ... және ... бағалы
қағаздарды шығарғанда есепке алынады. Қазақстанда ... ... ... ... ... айналымға енгізетін банктер Қормен
тығыз ... ... ... ... ... ... ... бойынша келесі тұжырымдамалар шығарылды:
Көптеген кәсіпкерлер кездесетін мәселелердің бірі кепіл механизмнің
жетілмегендігі болып табылады. ... ... ... несие берушінің
талаптары кепілге қойылған ... ... ... ... ... ... банк алдындағы қарызды жабуға жетпесе, банк жетіспеген ... ... ... ... ... ... Алайда, Қазақстан Республикасының
азаматтық заңнамасымен мынадай ... ... ең ... ... ... мүлік арбитражды соттың шығындарын жабуға кетеді, содан
кейін әлеуметтік орта ... ... ... ... ... т.б.). ... ... бюджет алдындағы міндеттемелер:
салықтар бойынша қарыздар өтеледі. Соңында ғана ... ... ... Көп ... ... кәсіпорынның бұған дейін мүлкінен түк
қалмайды. Басқаша айтқанда, банктер ... ... ... ... ... ... ... біріне қайшы келеді: кепіл талаптарының
басқа несие берушілер алдында бірінші кезекте қамтамасыздандырылуы.
Шағын және орта ... ... ... ауыл шаруашылық
өндірушілерін несиелендіру ерекше орын алады. Ауыл шаруашылық несиелерді
ұсыну банктер үшін ... ... ... ... ... табылады. Бұл
бір жағынан, аграрлы сектордың табиғи факторларға, ал екінші жағынан ауыл
шаруашылық өнімдері ... ... ... ... ... ... нысаны, дегенмен табиғаттың шарттарына тікелей
байланысты болғандықтан, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... Жер нарығының жетілмегендігі, оның төмен
өтімділігі, ауыл шаруашылық өндірушілердің қаржылық ... және т.б. ... ... ... ипотекалық
несиелендіру жүйесін дамытуға мүмкіндік бермейді. Ауыл шаруашылық мәні бар
жер ипотекасына қатысты мәселелерді шешудің келесі жолдары ... ... ... ... жауап беретін, ауыл
шаруашылық мәні бар жерлерді ... ... және ... ... ... ... ... дамыған жер нарығы бар
елдерде жерге қойылатын бағалардың екі нысаны бар: ... ... ... жер ... құру.
Шаруашылық мәні бар жерлер кепілінің мәселесін шешу ... орын ... ... ... ... ... және жоғары өтімді кепілдіктер
болғанда ғана, несие жүйесі ... ... ... Батыс елдердің
тәжірибесі, банктердің жер телімдерін қызығушылықпен алатынын көрсетеді, ал
егер клиент техниканы немесе өндірістік ғимараттарды ... онда ... ... ... және ... ... несие алады.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының даму перспективаларын,
олардың әрқайсысында бар тәуекел дәрежесімен байланыстыруға болады. Балдар
санының көп болуы, ... ... ... ... Ипотека
балдардың саны жағынан басымдылық қасиетке ие болып келеді. Берілген
жағдайларда ... ... ... ... ... ... жоғары мөлшері орын алады. Сонымен қатар, ипотеканы бағалаудың
қиындығы несиенің максималды деңгейін ... ... ... ... ... ... 2003 жылдың
27 қазанында «Қазакстанның ипотекалық несиелерге кепілдік беру қоры» АҚ-ы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ...... тәуекелдерді өзара бөлу болып табылады. Ипотекалық несиелерді
кепілдендіру қарыз алушыға да, несие берушіге де тиімді ... ... ... ... ... ... үшін ... жарна мөлшерін төмендету,
қарыз мерзімін ұлғайту төлем қабілетті мүмкіндіктерінің ... ... ... ... үшін ... ... ... болашақ қарыз алушылардың санын ұлғайтуға және біржолы
егер де қарыз алушыларда төлем қабілетсіздігі жағдайында несие берушілердің
мүмкін болатын залалдардың ... ... ... ... ... ... ... ең үлкен тиімділігі мен
пайдасы ... бір ... ... ... сәттерінде көрініс
табатынын көрсетеді. Қазіргі уақытта Қазақстанда мемлекет осындай қорды
құрғаны және қолдап ... ... алға ... және қаржы
жүйесінің ертеңгі тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... қамтамасыз ету нысандары деп, бар борышты өтеудің
нақты көздерін, несие берушінің оны пайдалану ... ... ... көздің тиімділігі мен жеткіліктігіне банктің бақылау ұйымдастыруын
атаймыз. Несие қайтарымдылығын ... ... ... ... ... ... көлемде қайтарылмауы;
- сатылған кепілдің банк шығынын толық жаппауы;
- төлем графигтерінің уақытында төленбеуі
Осы жағдайларды болдырмау үшін келесі шаралар қолдануы ... Кепі ... ... ... және ... ... ... күтілетін ақша қаражаттар ағымы несие қайтарымдылығын
қамтамасыз ететінін анықтау;
- Кәсіорынның маркетингтік және ... ... ... ... ... ... мүліктің заңды түрде тіркелгенің және ... ... ... құжаттарын дұрыс толтыру;
- Кәсіпорынның несие қабілеттілігін жаппай зерттеу:
- ... және ... ... ... орындалуын қамтамасыз
ету;
- Берілген несие бойынша мониторинг пен төлемдерді бақылау жүргізу
Қазіргі нарықтық экономика ... банк ... ... ... егер оның ... қайтарылуына сенімі болмаса (несие
қайтарымдылығының қағидасы). Несиенің ... ... ... ... ... ... ... жүр. Қазір банктен несие алу үшін бұрынғыдай,
жеткілікті сомада тауарлы-материалды құндылықтардың барлығын және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік
туатынын дәлелдейтін мәліметтер беру жеткіліксіз. Қазақстан Республикасының
«Банк және банк ... ... ... ... несие қайтарымдылығы айып
төлеу, кепiл, кепілдік, кепіл болушылық, басқа да ... ... ... ... ... әрқайсысының мақсаты - қарыз алушыны өзіндік
қаражаттардың болмау кезінде ... ... ... ... ... ... беруді қамтамасыз ету болып табылады. Қазіргі уақытта кепіл,
кепіл ... ... ... ... қамтамасыз етудің тәсілдері ең
сенімді болып саналады.
Кепіл несие ... ... ету ... болғанымен, кепіл
берушіге және кепіл ұстаушыға да бірнеше қиыншылықтарды тудыртады. Борышқор
несие ... ... өз ... салу үшін оны өз қолданысынан алуы тиіс.
Дегенмен, қарыз алушы үшін қозғалатын мүліктен айырылу ... ... ... ... тиімсіз болады. Екінші жағынан, кепіл келісім-
шартында ... ... ... ... ... ... несие беруші үшін де белгілі бір қауіп ... ... мен ... ... ... ... заттардың сақталу шарттары
мен қалпын тексеруді талап етеді.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің басқа да нысандарының ... ... ... өтемегені үшін жауапкершіліктен сақтандыруды,
талаптан қайтуды ... ... ... өтемегені үшін жауапкершіліктен
сақтандыру банктен коммерциялық сақтандыру ... ... және ... ... ... талдау жасауды талап етеді.
Сақтандыру объектісі ... ... және ... ... мен ... бойынша кепіл болушылықтар табылады. Талаптан қайту
(цессия) – бұл ... ... ... ... ... (дебиторлық борышты)
несие берушіге (банкке) несие қайтаруын қамтамасыз ету ретінде қайту құжаты
болып табылады. Дегенмен де, ... ... пен ... ... ... ... ... ең сенімді әдістері болып табылады.
«БанкЦентрКредит» АҚ-ның ... ... ... ... нысандарын қарастыра отырып, негізгі кепіл ретінде
жылжымайтын мүлік, құрылғылар және көлік құралдары ... ... ... ... ... ... ... банктің депозиттік шоттарында
орналасқан ақша өтімділігі жоғары болатын кепіл түрі ... ... ... ... ... «БанкЦентрКредит» АҚ-ы тендерлік және бланктік
кепілдіктермен жұмыс істейді. «БанкЦентрКредит» АҚ-ы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
заңнамаларына, Банктің ішкі ережелеріне мен қағидаларына сәйкес ... ... ... тәртібінің мақсаты – ... ... ... және ... ... ... банк ұсынатын
қызметтердің мөлшерін кеңейтуіне байланысты, тендерлік кепілдіктерді ұсыну
тәртібін регламенттеу болып ... ... ... ... ... кепілдікке сұраныстың артуын байқауға болады.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру кезінде ауыл ... ... ... орын ... Ауыл ... ... ... үшін тәуекелі жоғары болатын операциялар болып табылады. Бұл
бір жағынан, аграрлы сектордың ... ... ал ... ... ... ... ... тұрақсыздығымен түсіндіріледі.
Ауыл шаруашылық мәні бар жер ипотекасына қатысты мәселелерді шешудің
келесі жолдары бар:
- жерді иелену құқығына қатысты ... ... ... ... ... ... ... жауап беретін, ауыл
шаруашылық мәні бар жерлерді нақты ... және ... ... ... жер банкілерін құру.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының даму перспективаларын,
олардың әрқайсысында бар ... ... ... ... Балдар
санының көп болуы, тиімділіктің жоғары болатынын көрсетеді. Ипотека және
депозиттік салым ... саны ... ... ... ие ... ... жағдайларда несиенің қамтамасыз етілуіне қатысты несиенің
максималды сомасының ... ... орын ... ... ... ипотеканы
бағалаудың қиындығы несиенің максималды деңгейін төмендетеді.
Ипотекалық кепілдендіру бүкіл әлемдегі қазіргі ипотекалық қаржы жүйелері
дамуында ... рөль ... ... ... осындай институттардың
ең үлкен тиімділігі мен пайдасы белгілі бір қаржылық тұрақсыздық, қиыншылық
сәттерінде көрініс табатынын ... ... ... ... ... ... құрғаны және қолдап отырғаны, мемлекеттің алға
қарайтынын және қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ипотекалық несиелерді кепілдендіру жүйесі, ипотекалық
несиелерді кепілдендіру кең таралған әлемдік ... ... ... көп
күш жұмсайды және де әлемдік тәжірибеге сүйенсек, осындай қаржы институттың
болуы үлкен беделдің болуын көрсетеді. Егер де ... ... онда ... ... ... ... ... жоғары бағаланады және ипотекалық ... ... ... ... ... ... қаржы нарығына
ұмтылатын, бағалы ... ... ... ... Қормен тығыз қарым-
қатынасты орнатуға тырысады
Сонымен, қазіргі уақытта несие ... ... ... несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... бар нысандарының тиімділігі;
- құқықтық механизмнің пәрменділігіне;
- тиісті құжаттардың ... және ... ... төлем міндеттемелері бар кепілдік берушілердің іскерлік этика
нормаларын сақталуына тәуелді болады. Оларды ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Несие
қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының қолдануы несие ... ... ... ... ... және ... ... отырады.
«Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен нысандарын»
жетілдіру бойынша мынадай ұсыныстар келтіреміз:
- банктің жағымсыз жағдайлардан оның ішінде ... ... ... ... ... ... төмендететін қиын
жағдайларды болжау;
- барлық несиелік қатынастар «Қазақстан Республикасының Банктер және
банктік қызмет туралы» заңына сәйкес ... ... ... арыз бен несие алушының төлемқабілеттілігін қарастырудан
кейінгі жасалатын эксперттік ... ... ... ... ... кепіл мүлігі барлык талаптарға сай және ... ... ... бен ... ... өтей ... ... болу керек;
- қарыздар ұзақ мерзімді төленбей қауіпті болғанын сезінген жағдайда
банктің қауіпсіздік қызметіне тез ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... өз дамуындағы жаң сма серпіліс жасау
қарсаңында», Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... 50 ... кіру ... - Астана: 2006 жылғы 1наурыз.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына ЖОЛДАУЫ, «Жаңа ... жаңа ... - ... 2007 жылғы 1
наурыз
3. ... ... ... ... ... ... - Астана: 2006 жылғы 1 сәуір
4. Лаврушин О.И. Банковское ... - ... ... и ... ... ... Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. – Алматы: ИздатМаркет,
2004.- 272 бет.
6. Саниев М.С. Ақша. Несие. Банктер. Оқу құралы – ... ... ... ... ... 2001. – 165 бет.
7. Ольшанный А.И. ... ... – М.: ... ... ... ... Т.М. Банковское дело. – М.:2003. – 325 с.
9. Сейткасимов Г.С. ... ...... Қаржы-қаражат, 1998. - 576
бет.
10. Иванов В.В., ... Б.И, ... ... ... - М.: ТК Велби, Изд-
во Проспект, 2006. – 624с.
11. Коробова Г.Г. Банковское дело. – Москва: ... ... ... Тавасиев А.М., Быков В.П., Москвин В.А. Банковское дело. Базовые
операции для клиентов.- ... 2005.- ... ... А.А., ... Л.П., - ... ТОО «Колизей», 2005.- 468
бет.
14. 1995 жылы 31 тамыз күнінің «Қазақстан Республикасының банктер және банк
қызметтері туралы» ...... ... 2001.- 73 ... ... ... Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім): ресми мәтін.
- Алматы: «Данекер», 2000.-278 бет.
16. Глушкова Н.Б. Банковское дело. – М.: ... ... ... 2005. – 432 ... ... , Кроливецкая Л.П. Банковское дело. – М.: Финансы и
статистика, 2000.-
18. Свиридов О.Ю. ... ... 100 ... ...... ... Ростов н/д, 2005.-256 с.
19. Белоглазова Г.Н., Кроливецкая Л.П. Банковское ... – СПб.: ... 384 ... ... А.В., ... О.М., ... Е.Б. ... операции. –
М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2005.-368С.
21. Белоглазова Г.Н., ... Л.П. ... ... – СПб.: ... 592 ... ... А.М. ... дело: Дополнительные операции для клиентов. –
Москва: «Финансы и статистика». – 2005. – 416 бет.
23. Азрилян А.Н. ... ... ... – М.: ... ... – 2002. – 1280 бет.
24. Давлетова М.Т. ... ... ... в ... 2001. – 186 бет.
25. Банки Казахстана. № 4. – 2006. – 60 бет.
26. «БанкЦентрКредит» АҚ-ның Кепіл саясаты. - Алматы.-2004.-10 бет.
27. ... ... ... ... баға ... жүргізу тәртібі. -
Алматы. – 2000. - № 105. – 10 ... ... ... ... ... ... - ... – 2005. -10 бет.
29. АҚ «БанкЦентрКредит»-тің тендерлік кепілдікті ұсыну тәртібі. – Алматы.-
2005.- 11 бет.
30. ҚазҰУ хабаршысы. ... ... № 6 (46), 2004. – 90 ... ... ... ... сериясы № 5 (45), 2004. – 90 бет.
32. Предприниматель и право. № 10 (272), 2005. –
33. ... ... № 10. – 2005. – 60 ... ... Казахстана. № 2. – 2003. – 60 бет
35. Мир финансов № 1. – 2006. -
36. 2005-2007 жылдарға ... ... ... несиелерге
кепілдік беру қоры» акционерлік қоғамы дамуының стратегиясы. – Алматы:
2004. – 17 ... ... ... ... № 10. – 2004. – 60 ... А
ҚОСЫМША Ә
Қостанай қаласындағы «БанкЦентрКредит» АҚ-ның несие қайтарымдылығын
қамтамасыз ету нысандарының құрылымы, млн.теңге
| |2004 |2005 |2005 |
| ... ... ... ... ... ... ... мүлік| |1 513 954 855 | |3 414 868 171 | |6 905 617 913 ... мен |100 |530 236 572 |137 |1 537 221 017 |159 |2 556 267 899 ... | | | | | | ... ... мен |820 |719 731 112 |942 |910 125 633 |963 |2 129 111 652 ... | | | | | | ... |15 |244 102 644 |17 |354 145 333 |19 |489 657 255 ... | | | | | | ... ... |4 |19 884 527 |29 |613 376 |35 |1 730 581 107 |
| | | | |188 | | ... ... | |793 113 438 | |2 094 395 366 | ... 766 ... |60 |87 266 531 |291 |380 125 896 |298 |738 656 991 ... |25 |527 666 237 |50 |731 968 755 |80 |3 560 889 000 ... ... |191 |118 821 885 |391 |679 622 529 |835 |1 302 794 793 ... | | | | | | ... | |59 358 785 | |302 678 186 | |409 070 982 ... |13 |38 133 200 |17 |118 266 714 |10 |120 565 883 ... мен |156 |22 223 698 |215 |3 929 963 810 |312 |8 745 599 037 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... |(А, А-) | |(С, С-) |
| | |Кем ... |(В, В-) |Кем ... |
| | |50% |Кем ... |100 % |
| | | |70% | ... |АҚ «БЦК»-те ашылған депозит, |0 |0 |0 |
| ... ... ... 10| | | |
| |ірі ... ... ... | | |
| ... кепілдіктері | | | ... ... кем ... ... |10-20 |30-40 |50-60 |
| ... ... Бас ... | | |
| ... ... және ... | | | |
| ... ... іске | | | |
| ... | | | ... |Қала шегінде орналасқан |20 |30 |40-50 |
| ... ... ... | | | |
| ... жер ... | | | |
| ... ... үйлер, т.б.). | | | |
| |Ірі ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |30 |50 |70 |
| ... ... | | | |
| ... қоры» | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... және ... |30 |40 |50-60 |
| ... ... мен | | | |
| ... ... сауда | | | |
| ... ... | | |
| |т.б.. | | | ... ... меншіктегі жер телімдері|30 |40 |60-80 ... ... және ... ... |20-30 |40-50 |60-80 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... өндірістік құрылғылар,|20-30 |40-50 |60-80 |
| |бар ... | | | |
| ... ... және | | | |
| ... ... | | | ... |Жер ... ... |30 |50 |80 |
| ... ұзақ мерзімді жалға | | | |
| ... жер ... | | | ... ... айналымағы |20-30 |40-50 |80 |
| ... | | | ... ... ... |30 |50 |80 |
| ... ... | | | ... ... ... ... |30 |50 |80 |
| ... | | | ... ... қабілеттіктері жоғары |0 |0 |0 |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... |Төлем төлеуге қабілетті |0 |0 |0 |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... мен ... |0 |0 |0 |
| ... | | | ... ... ... ету – |0 |0 |0 |
| ... ... | | | ... ... ... ... ... нысандарының балдық бағасы
|№ |Несие қайтарымдылығын|Қолданудың алғы |Артықшылығы ... ... ... ... |
| ... ету нысаны|шарттары | | ... ... ... |
| | | | | ... ... ету |
| | | | | | ... ... ... ... |A. ... |А. ... |3 |60-80% |
| | ... ... ... үшін ... | | |
| | ... кітабына |B. Бірнеше рет |шығыстар; | | |
| | ... ... |В. ... | | |
| | | |C. ... ... | | |
| | | ... | | | |
| | | |D. ... ... | | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... ету. | | | ... ... ... |А. ... ... |А. Төмен шығыстар; |Салық құқығымен |3 |100% |
| ... ... ... |В. ... өтімді |байланысты | | |
| ... |B. ... ... ету. ... ... | |
| | ... ... | ... | | |
| | ... ... | | | | ... ... болушылық, |А.Кепіл болушылық |А. Төмен шығыстар; |Кепіл болушының, |2 ... ... |
| ... ... ... |В. Жауапкершілікте |кепілгердің несие | ... ... |
| | ... ... ... ... | ... |
| | |В. ... ... ... | ... 100%-ға|
| | ... |С. Тез ... ... туындау| |дейін |
| | | | ... | | ... ... ... |А. ... ... |А. Төмен шығыстар; |Нарық бағасының |2 ... - |
| ... ... ... ... ... құлауы | ... |
| | ... ... ... | ... |
| | ... ... |C. Тез өткізу | | ... ... - |
| | ... үшін | | | |70-80% |
| | ... | | | | ... ... ... |A. ... ... |А. ... ... |А. Бақылаудың |1 |20-40% |
| ... ... ... |В. Ашық ... |қарқындылығы; | | |
| ... ... ... ... – тез |B. ... ... | | |
| ... |көшірмесін немесе |қолдануы. ... | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... | ... ... | | |
| | | | ... ... | | ... |Меншік құқығын |Меншік құқығын |А. ... ... |A. ... |1 |20-50% |
| ... ... |В. ... ... |қиыншылығы; | | |
| | ... ... – тез |B. ... | | |
| | | ... ... | | |
| | | | |C. ... баруды | | |
| | | | ... | | ... Д
| ... Е
|Кепіл құқығын тіркейтін ұйымдардың тізімі ... ... ... атауы ... ... |
|1 ... мүлік ... ... ... |
| | ... ... ... және |
| | ... территориалдық органдары |
|2 ... ... ... |Осы ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
|3 ... ... қағаздар |АҚ «Бағалы қағаздардың Орталық |
| | ... |
|4 |Әуе ... ... және байланыс министрлігінің»|
| | ... ... ... |
|5 ... ... |«ҚР-сының Ішкі ... ... | |Жол ... ... |
|6 |Жер ... ... ... Энергетика және минералды |
| | ... ... |
|7 ... ... ... ... ... Әділет министрлігінің |
| |заңнамалық актілерге ... ... ... ... және |
| ... ... ... |оның территориалдық органдары |
|8 ... өзі ... ауыл ... Ауыл ... |
| |ша- ... және ... ... бас- |
| ... ... ... техникалық инспекция- |
| ... ... ауыл ... ... ... ... |
| ... жинау үшін |инспекция) |
| ... | |
|9 ... ... ... теңіз кемежайының |
| | ... ... кеме |
| | ... Кеме ... ... ... ... кемелері ... ... және ... |
| | ... лігінің транспорттық |
| | ... ... ... кеме |
| | ... ... тіркеу) |
|11 |Аз ... ... ... ... және ... |
| | ... ... транспорттық |
| | ... ... ... кеме |
| | ... ... ... ... |Темір жол көліктері |«ҚР-сының Көлік және байланыс |
| | ... ... ... |
| | ... ... жә- не оның |
| | ... ... (те- мір |
| | |жол ... ... ... |
| | ... ... |
|13 ... жол ... ... |«ҚР-сының Көлік және байланыс |
| | ... ... ... |
| | ... және оның ... |
| | ... (темір жол өзгермелі |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... да |1. «ҚР-сының Әділет министрлігінің |
| ... және ... ... ... ... ... және |
| | ... ... мен оның ... |
| | ... ... ... |
| | | 2. ... мүліктің дербес |
| | ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... да |
| | ... ... мен ... ... Ж
ҚОСЫМША З
ҚОСЫМША И
-----------------------
Қарыз алушы 1. ... ... ... ... ... келісім-шарт
(банк)
Кепіл мүлігін табыстау
(табыстаусыз)
Кепілге салынған мүліктің шектелген ... ... ... ... ... ... ... мүліктің тікелей иесі
болады, мүлікті
табыстағанда) немесе ... ... ... ... және ... меншік иесі болып қалады ... ... ... алушы ... ... ... ... ... мүлік қарыз алушы- ... ... ... ... ... ... ... құқығын
меншік құқығы болмайды ... ... ... ... шарт ... тапсырыс берушінің құқық кепілі
Несие беруші (банк)
Несиелік келісім-шарт
Цессия туралы келісім-шарт Жәрдемдеседі ... ... бар, ... алушы (цедент) ... ... ... ... ... құқық кепілі
Құрал-жабдықтар
Көлік құралдары
Алтын, т.б. асыл металдар
Тауарлар
Тұрғын үйлер мен пәтерлер
Жер телімдері
Тұрғын емес үй-жайлар
Жылжитын мүлік
Жылжымайтын мүлік
Жеке тұлғалар беретін
Заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... болушылық
Кепілдік
Айып төлеу
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандары

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 93 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдәс – тәсілдері16 бет
Аудиторларды бағалау кезеңдері5 бет
Мемлекет - адамзат қоғамы дамуының маңызды кезеңдеріне тән саяси ұйым36 бет
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
Адамның жеке басын тексеріп қарау кедендік бақылаудың ерекше нысандары ретінде47 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары72 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары туралы84 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары мен түрлері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь