Мектеп психологының өзін-өзі тану мәселесі мен кәсіби қызметінің ерекшеліктері

Мектеп психологының өзін.өзі тану мәселесі мен кәсіби қызфКІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І. ТАРАУ. МЕКТЕП ПСИХОЛОГЫНЫҢ ӨЗІН.ӨЗІ ТАНУ МӘСЕЛЕСІ МЕН КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ҒЫЛЫМИ. ТЕОРИЯЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1. Өзін. өзі тану, өзіндік сана. сезім, өзін.өзі бағалау мәселелері туралы
шет елдік және кеңестік психологтардың еңбектеріне теориялық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Мектеп психологының өзін.өзі тануы мәселесі мен кәсіби
қызметінің ерекшеліктерінің ғылыми.теориялық негіздері ... ... ... ...
1.3. Мектеп психологының өзін.өзі тану мәселесінің кәсіби
қызметімен байланысын ғылыми теориясын анықтау ... ... ... ... ... ... ...
1.4. Мектептегі психологтың кәсіби қызметінің ерекшеліктері ... ... ... ... ...



ІІ.ТАРАУ. МЕКТЕП ПСИХОЛОГЫНЫҢ ӨЗІН.ӨЗІ ТАНУ МӘСЕЛЕСІ МЕН КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК. ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ

2. 1. Зерттеу мақсаты, міндеттері, болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Зерттеу әдістеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Зерттеу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.Зерттеу нәтижелерін сандық және сапалық талдау, интерпретатциялау, қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

метінің ерекшеліктері
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастар орныға бастаған тәуелсіз еліміздегі білім мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ағымына байланысты білім мазмұнында көптеген түбегейлі өзгерістер болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік мінез- құлқын қалыптастыру”, “Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында білім беру ісінде жаңа рухани-мәдени құндылықтарды игеруге, ұлттық сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау, кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу талап етіледі.
Елімізде болып жатқан әр түрлі бағыттағы өзгерістер егеменді еліміз жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру жүйесін дамытуда біршама табыстарға қол жеткізуде. Жаңа ғасыр бәсеке ғасыры болғандықтан, әсіресе оқушының психологиялық даму ерекшеліктерін қалыптастыру қоғамның өзекті мәселелерінің бірі болмақ.
Сондай-ақ адам бойына рухани-адамгершiлiк – адамның тұлғалық бағытын, оның рухани келбетiн және ақыл-ой эмоционалдық сенiмi не? Өз бетiмен қорытынды шығаруы мен оның қызығушылығына және өмiрлiк көзқарасына негiзделген әлеуметтiк-психологиялық бiлiмi.
Елiмiздiң болашақ азаматтары әрекетiнiң негiзi ретiнде мемлекет идеологиясының бағдарын анықтауда адамгершiлiк тәрбиесiнiң маңызы зор болғандықтан, адамгершiлiк мәдениетi қазiргi заманға тәрбиелiк деңгейiнiң негiзгi өлшемi болып табылады.
Қоғамның даму кезінде білімнің қарқынды прогресімен ескі технологиялық идеялардың тез өзгеруімен, инновациялық жаңашылдыққа көшуге психолог маманның іс-әрекетімен байланыстыру ерекше сипат алады.
Қазіргі қоғамызда болашақ ұрпақтың дайындауда әр ұстаз өз шеберлігін оқу-тәрбие үрдісінде жаңа инновациялық технологияны жетік меңгерумен қатар шығармашылықпен жұмыс жүргізуге тиіс.
Осыған байланысты мектеп психологы қызметінің негізгі психикалық, этикалық принциптеріне сүйене отырып, мектеп психологының кәсіби өзін-өзі қалай ұстауы керек екендігін елестету оңай.
Қазіргі заманғы психологияда басқа анық сипаттамалар беруге, жеке өзіндік танымды қалыптастыруға, әрине өзіндік сипаттама беруге мүмкіндік беретін көптеген мағлұматтар бар.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. Екатеринбург, Деловая книга, 1998 г.
2. Битянова М. Организация психологической работы в школе. М.; 1998.
3. Рубинштейн С.Л Основы общей психологии. М., 1959г
4. Рубинштейн С.Л Проблемы общей психологии. М., 1976г
5. Черепанова Е.М Когнитация как проблема самосознания ⁄⁄ Проблемы психодиагностики обучения и развития школьников. М.; Изд.во Московского гос. пед. института, 1985
6. Боришевский М.И. Теоритические вопросы самосознания личности ⁄⁄ Психологические особенности самосознания подростка. Вища школа, 1980
7. Захарова А.В. Структурно – динамическая модель самооценки ⁄⁄ Вопросы психологии. 1989
8. Платонов К.К. Структура и развитие личности
9. Р. Кочюнас «Основы писхолгического консультирования», 1 глава.
10. «Рабочая книга школьного психолога». Москва «просвещение» 1991.
11. Бачел Андрей Как подготовить себя к жизни М:Эльф К-Пресс 1994
12. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ. 2001
13. Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
14. Бурлачук Л.Ф., Коржова Е. Ю. Психология жизненных ситуаций. М., 1998
15. Вопросы психологии 6/2001
16. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М. Мысль: 1980
17. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ун-та 1976
18. Гофман Ирвинг Представление себя другим в повседневной жизни М: Канон-пресс Ц. 2000
19. Денис Кун Основы психологии. Все тайны поведения человека М.; ’’ ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
20. Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
21. Душков Б.А. Психология и география. М. 1987
22. Елисеев О.П. Практикум по психологии
23. Корчемный П.А., Елисеев А.П. Психологическая устойчивость в чрезвычайных ситуациях: Курс лекций. Части І, ІІ, ІІІ-Новогорск, 2000
24. Колесникова Т.И. Мир человеческих проблем: Психологическая концепция здоровья М.: Владос-ПРЕСС, 2003
25. Кореленко Ц.П. Психофизиология человека в экстремальных условиях Л: Медицина. Ленингр. Отд-ние 1978
26. Кирибаум Э.И. Психические состояние Владивосток: Дальневосточ. ун-та 1991
27. Котик М.А. Психология и безопасность. – Таллин, 1989
28. Кэррол Е . Эмоции человека Издательство Московского ун-та 1980
29. Кирибаум Эдуард, Еремеева Алина Психологическая защита 2-е издание М: Смысл 2000
30. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях М: Политиздат,1989

31. Левитов Н.Д. О психических состояниях человека М.Просвещение,1964
32. Мир психологии научно-методич. жур № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002.
33. Леонтьев Д.А. Психология смысла:природа, строение и динамика смысловой реальности М: Смысл, 1999
34. Лук А.Н. Эмоции и личность М.: Знание 1982
35. А. М. Иваницкий Мир психологии № 3. 1999
36. Изард К Эмоции человека Пер с англ. М: Изд-во Моск. ун-та 1980
37. Наенко Н.И. Психическая напряженность/Н. И. Наенко М.Изд-во Моск. Ун-та,1976
38. Небылицын В.Д. Избранные психологические труды. М:Педагогика, 1990
39. Новые исследования в психологии и возрастной физиологии:
40. (Сб ст /АПН СССР /составители М.Э. Боцманова,С.С.Савватаева)
М: Педагогика-1989
41. Практикум по психологии личности Питер Санкт-Петербург Москва-Харьков-Минск 2001
42. Психология экстремальных ситуаций : Хрестоматия .-Минск, 1999
43. Психические состояния: Хрестоматия /Сост. Общ. Ред. Л. В. Куликова.-Спб., 2000
44. Позман Л.Я. Психология эмоциональных отношений М. Моск. ун-та 1987
45. В.Б. Сапунов Переживание ужаса при восприятии человеком приматов / Вопросы психология 1994. 4 , 153-156
46. Филиппов М Психология человека Спб., Тип. Б.М. Вольфа Б.г.
47. Черноушек Михал Психология жизненной среды. М. Мысль, 1989
48. Человек. Среда. Пространство: (исслед. По психол. пробл. пространств. предм среды. [Сб. статей]/ Тарт. Гос. Ун-т, Каф философии; [Ред кол.: П. Кенкманн и др] Тарту, ТГУ 1979
49. Көмекбаева Л.К., Мадалиева З.Б. Білім жүйесі мекемелеіндегі психологиялық қызметті ұйымдастыру.- Алматы., 2001
50. З.М.Балғымбаева., Н.С.Ахтаева. Мектептегі психологиялық қызмет. –Алматы.,2006
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Макенова М
Мектеп психологының өзін-өзі тану мәселесі мен ... ... ... ... 2010
|ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ ... ... ... ... ... ... |
| |
| ... ... ... және ... психология ... ... ... ________ ... О.С. |
| |
| |
| |
| |
| ... ... |
| ... ... ... ... тану мәселесі мен кәсіби ... ... ... психология» мамандығы |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... М ... ... ... доцент м.а ... Ж. К |
| ... ... ... С. А |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... 2010 ... және ... ... ... ... пс.ғ.д.,проф.
_________ Сангилбаев О.С.
4 курс 050503-«Психология» мамандығының студенті Макенова Мақпалдың
дипломдық ... ... ... ... ... Мектеп психологының өзін-өзі тану мәселесі мен
кәсіби қызметінің ерекшеліктері
|№ |Тапсырма мазмұны ... |
|1 ... ... ... ... |Қазан 2009 ж. ... ... ... ... ғылыми | ... ... ... | |
| |3. ... ... тіркету,бекіту. | |
|2 |1. ... ... ... ... ... 2009 ж ... шолу ... | ... |2. ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| |3. ... ... қатысты материалдар | |
| ... | |
|3 |1. ... ... ... негіздеу. |Желтоқсан 2009 ж ... ... ... | ... ... анықтау. | |
| |3. ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| |4. ... ... ... жетекшіге есеп | |
| ... | |
|4 |1. ... ... ... ... | Қаңтар - Ақпан 2010 ж ... ... | ... |2. ... ... ... | |
| ... алу. | |
| |3. ... ... ... |
| ... | |
|5 |1. ... ... ... ... ... 2010 ж ... | ... |2. Тәжірибелік-эксперимент жүргізуге қажетті| |
| ... ... ... | |
| |3. ... ... | |
| |4. ... ... | |
|6 | ... жұмысының барлық бөлімін өңдеу. | Сәуір- мамыр 2010 ж |
|кез|2. ... ... | ... |3. ... ... ... жұмыс | |
| ... | |
| |4. ... ... ... | |
|7 | 1. ... ... ... |Мамыр 2010 ж ... ... ... ... сай | ... |компьютермен теріп,толық қарап шығу. | |
| |3. ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. МЕКТЕП ПСИХОЛОГЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ МӘСЕЛЕСІ МЕН КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ҒЫЛЫМИ- ТЕОРИЯЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Өзін- өзі ... ... ... ... ... ... мәселелері
туралы
шет елдік және кеңестік психологтардың еңбектеріне теориялық
шолу....................................................................
............................................
1.2. ... ... ... ... мәселесі мен кәсіби
қызметінің ерекшеліктерінің ғылыми-теориялық
негіздері................
1.3. ... ... ... тану ... ... ... ... теориясын анықтау
............................
1.4. ... ... ... ... ерекшеліктері
....................
ІІ.ТАРАУ. МЕКТЕП ПСИХОЛОГЫНЫҢ ... ТАНУ ... МЕН ... ... ЭКСПЕРИМЕНТТІК- ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
2. 1. Зерттеу мақсаты, міндеттері,
болжамы...............................................
2.2. Зерттеу әдістеріне
сипаттама................................................................
2.3. Зерттеу
барысы......................................................................
.................
2.4.Зерттеу нәтижелерін сандық және сапалық талдау, интерпретатциялау,
қорытындылау................................................................
......................................
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................
ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
..............................
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... ... ... ... ... мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім
мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер
болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім ... ... ... ... жаңа ... ... ... қалыптастыру”,
“Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім ... ... ... беру ... жаңа ... ... ... сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау,
кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу ... ... ... ... әр ... ... өзгерістер егеменді еліміз
жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру ... ... ... қол ... Жаңа ... ... ... болғандықтан, әсіресе
оқушының психологиялық даму ... ... ... ... бірі ... адам ... ... – адамның тұлғалық бағытын,
оның рухани келбетiн және ... ... ... не? Өз ... ... мен оның ... және ... көзқарасына
негiзделген әлеуметтiк-психологиялық бiлiмi.
Елiмiздiң болашақ ... ... ... ... ... ... анықтауда адамгершiлiк тәрбиесiнiң маңызы зор
болғандықтан, адамгершiлiк мәдениетi ... ... ... ... ... болып табылады.
Қоғамның даму кезінде білімнің қарқынды прогресімен ескі технологиялық
идеялардың тез өзгеруімен, инновациялық жаңашылдыққа ... ... ... ... ... сипат алады.
Қазіргі қоғамызда болашақ ұрпақтың дайындауда әр ұстаз өз шеберлігін оқу-
тәрбие үрдісінде жаңа ... ... ... ... ... ... жүргізуге тиіс.
Осыған байланысты мектеп психологы қызметінің ... ... ... ... отырып, мектеп психологының кәсіби өзін-өзі
қалай ұстауы керек екендігін елестету оңай.
Қазіргі заманғы психологияда басқа анық ... ... ... ... қалыптастыруға, әрине өзіндік сипаттама беруге мүмкіндік
беретін көптеген мағлұматтар бар.
Алдымен психолог өзін-өзі танудың ең кең ... ... ... ... талдау, өзін қандайда бір «өлшеммен» салыстыру жатады
Адамның бірін- бірі ... мен ... ... ... ... ... т.б. ... арналған
өзін-өзі тану әлеуметтік перцепция мәселесі ретінде В.А.Богдановтің,
А.Г.Гусеваның, И.И.Льсенконның, ... ... ... ... ... өзгелерді тану сияқты жүреді. Өзін-өзі тану таным
диалектикасының ... ... және оның ... ... арқылы өтеді.
Өзін-өзі тану белсенді мақсатқа бағытталған, саналы процесс.
Өзін-өзі танудың механизмдеріне авторлар ... ... ... өзін-өзі бақылау, өзін-өзі талдау ... ... ... ... ... көрсету үшін Спиркин А.Г өзін-
өзі танудың субъективті әдісі ... ... ... ... ... үшін өзін-өзі бақылау мен интроспекцияны ажырату маңызды.
Кеңес ... ... ... ... өзін-өзі
танудың жетекші механизмдерінің бірі ... ... мәні ... ... ... олар ... ... интроспекцияға келтіретін
сананың классикалық психологиясын сынады.
Өзін-өзі танудың кеңестік теориялары мен әдіснамалық ... ... ... ... А.Г.
Спиркиннің, Г.Я.Розеннің, И.И.Чеснокованың еңбектерінде қарастырылады, өзін-
өзі тану бойынша ... ... ... В.В.Сталиннің жұмыстарында талап қорытылған; өзін-өз
тану бойынша ... ... ... ... ... тану ... бойынша кеңес авторларының еңбектерін талдау кезінде
оның зерттелуінің екі негізгі бағытын ... ... ... ... ... ... ... компоненті ретінде зерттелуі
(И.С.Кон, М.И.Лисина, А.Г.Спиркин, И.И.Чеснокова);
2) Өзін -өзі танудың танымдық іс-әрекет ... ... ... ... өзге адамдарды танумен ... ... ... н.В.Крогиус, Г.Я.Розин);
Өзіндік сананы зертеу кезінде психологтар өзін-өзі танудың дамуына,
құрылымы мен генезисіне әсер ететін факторларды ... ... ... назар аударады.
Психологиялық даму ерекшеліктерін шет елдік ғалымдардан Н.В. Кузьмина
[6], Ю.Н. Кулютк, А.А. Реан, Е.И. ... П.А. ... Е.М. ... ... [7], В.А. ... И.А. ... [8] және т.б. ... ғалымдар Қ.Б. Жарықбаев [9], С.М. Жакупов [10], З.Ә.Исаева, Г.К.
Ахметова, Ш.Т. Таубаева, М.А. ... және т.б. ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбектерді қарастыра келе нақты мектепте
психологтың қызметінің ерекшеліктері туралы ... әле де ... ... ... ... ... ... нормалары туралы бiлiмi, (танымдық
компонент), олардың қабылдауы мен ... ... ... ... ойларға рухани төзiмдiлiгi (мiнез-құлықтылық
компонент), ар-ұяты бойынша әрекет етуге ұмтылуы, әлемдiк ... ... ... ... ... кезеңдегі ғылым мен техниканың даму қарқыны адамзат баласының
талғамының өсуі, электронды ... ... ... кең ... ... т.б. ... ... пайда болуы, білім беру
саласында жаңа технологиялық ... ... ... ... Осы ... психологының қызметінің мәні ерекше. Қоғамның даму жағдайы
педагогтар мен психологтардың ... ... және ... ... ... ... ... даму проблемасын, ол жедел өзгеріп
отыратын жағдайларда табысты әлеуметтену, үнемі өзгеріп ... ... ... және ... әзір ... психологтың пайда болуымен мектеп педагогтарының үстінен жүк
түскендей болды. ... әр ... ... ... оның ... оның тұла ... ... мен қабілет-қасиетте-
рін,оның икемділігі мен ... әр ... ... ... ... отырады. Әр оқушыға тұлғалық индивидуалды профиль жаса-лады
(тест Кеттелла),оның ішіне ... ... ... басқа,сен-
сомоторлы реакциялардың жылдамдығы мен темперамент, психикалық про-цестер:
қабылдау,ес,сөйлеу,ерік-жігер,қиял және т.б. кіреді.
Сондықтан мектепте психологиялық-педагогикалық көмек ... ... ... өз ... іске ... мен ... мәселенің
бүгінгі сұранысқа қажеттілігі арасындағы қарама-қайшылық туындап отырғанын
көреміз. Осы ... ... ... ... ... ... ... өзін -өзі тану мәселесі мен кәсіби қызметінің
ерекшеліктері» -деп таңдауға себепші болды.
Зертеудің мақсаты: Мектеп ... ... тану ... мен ... қызметінің ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу обьектісі: Мектеп психологының өзін-өзі тану ... ... ... ... ... үшін мектеп психологтары мен
психологтар тобы алынды.
Зерттеудің теориялық мәні: Мектептегі психолог қызметінің қалыптасу
үлгісі мен ... ... ... ... Өзін-өзі тануы және ... ... ... ... ... мен ... тобы ... тартылады.
Зерттеуде қолданылған әдістемелер:
1. Т. Лиридің қарым-қатынас ерекшеліктерін анықтауға арналған
әдістемесі.
2. «Мен ... ... ... өзіндік бағалау шкаласы.
4. «Адамның жеке тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын модельді ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде
талданып, психологтардың психологиялық даму ерекшеліктерінің өлшемдері
мен көрсеткіштері жасалды.
Зерттеудің болжамы:
а) Егер мектеп ... ... ... ... ... ... ... кәсіби қызметінің ерекшеліктері арта түседі;
ә) Мектеп психологының ... ... ... өзін-өзі
тануына, саналы түрде түсінуіне, құндылық бағыт-бағдарының қалыптасуына
ықпал етеді.
Қосымша болжам:
Мектеп ... ... ... және ... ... ... ... өзін-өзі жетілдіруіне, өзіндік сана-
сезімінің дамуына ықпал етеді
Зерттеудің міндеттері:
1. Зерттеу тақырыбына қатысты теориялық мағлұматтарды талдау;
2. ... ... ... ... сана ... ... бағалау
туралы шет елдік отандық психологтардың еңбектерін ... ... ... ... ... ... ... тануын, өзін-
өзі бағалауын кәсіби маман ретінде «өзін-өзі жетілдіру» мәселесін
қарастыру;
4. Өзін-өзі тануына, ... ... ... санасына қалыптасуына
тұлға ретінде өзін-өзі жетілдіруіне мектеп психологының ... ... ... орны мен ... психологиялық
зерттеу;
5. Осы зерттеу мәселесіне, зерттеу өзектілігі,зерттеу ... ... ... ... ... әдістерін жүргізу алғашқы эмперикалық мәліметтерін
жинақтау, сандық-сапалық ... алу, ... ... ... ... ... ... қызметінің ұстанымдарын
басшылыққа ала отырып, оқушылардың психологиялық даму ... ... және оны ... ... ... ... ... құрылымы:
Зерттеу жұмысы кіріспе, негізгі бөлімнен, қорытындыдан ... ... ... тұрады.
І- ТАРАУ. Мектеп психологының ... тану ... мен ... ерекшеліктерінің ғылыми-теориялық психологиялық негіздері.
1.1. Өзін- өзі тану, өзіндік сана- сезім, өзін-өзі бағалау мәселелері
туралы шет ... және ... ... ... ... ... танудың кеңестік теориялары мен әдіснамалық аспектілері
Б.Г.Ананьевтің, Л.С.Выготскийдің, И.С.Конның, ... ... ... И.И.Чеснокованың еңбектерінде қарастырылады, өзін-
өзі тану бойынша ... ... ... ... ... ... қорытылған; өзін-өз
тану бойынша Г.А.максимова, А.Г.Гусева диссертациялық зерттеу ... тану ... ... ... авторларының еңбектерін талдау кезінде
оның зерттелуінің екі негізгі бағытын көрсетуге болады:
1) Өзін-өзі танудың ... ... ... ... ... (И.С.Кон, М.И.Лисина, А.Г.Спиркин, И.И.Чеснокова);
2) Өзін -өзі танудың танымдық іс-әрекет ... ... ... негізінен, өзге адамдарды танумен байланысты зерттелуі
(А.А.Бодальев, А.Г.Гусева, ... ... ... ... ... психологтар өзін-өзі танудың дамуына,
құрылымы мен генезисіне әсер ететін факторларды қарастырумен ... ... ... ... ... тануының объектісі не деген сұраққа жауап іздеп
көрейік. ... ... ... туралы не ?» деп сұрасаң, онда әрбір адам
өзі туралы бірнеше ... ... ... жауап бере бастайды,
мысалы: «Мен көпшілмін, бірақ ... ... ... ... ... Сол себепті өзін-өзі тану процесінде де өз тұлғамыздың танығымыз
және зерттеп білгіміз келетін ... мен ... ... ... Психологияда алғашқылардың бірі болып өзін-өзі танудың сфераларын
американ ... ... ... Адам ... ... ... ол ... тұлғаны, әлеуметтік тұлғаны, рухани тұлғаны бөледі.
Физикалық тұлға- бұл адамның тәні және адамға ... ... ... ... ... ... ... өнімдері.
Әлеуметтік тұлға- бұл өзге ... ... ... тұлғамыздың
мойындалуы. У.Джемстің айтуынша, адамды қанша индивид тұлға деп ... ол ... ... ... онда сол ... ... ... тұлға
болады.
Рухани тұлға- бұл сананың жеке күйлерінің нақты алынған ... мен ... ... ... ... үш типі иерархиалы
түрде ... Ең ... ... ... ... орын ... ... әлеуметтік тұлғалар аралық орын алады. Демек,
У.Джемс бойынша ... тану ... ... және ... ... аса ... ... психологияда ғалымдардың басым
бөлігі адамдардың ... ... ... ... ... ... оның ... және әлеуметтік қасиеттері ажыратылады. Сондықтан
ғылымда ұзақ жылдар бойына адамның екі ... ... ... ... жетекші болды, яғни индивид және тұлға ХХ ғасырдың 80 жылдарынан
бастап қана аралық ... ... ... ... енгізіледі. Атап
айтқанда, кеңес психологы, В.В.Столин адамның үш түрлі деңгейін бөледі:
организм, әлеуметтік индивид және ... ... ... (организм) адам жүйке жүйесінің типі,
мидың нейродинамикалық қасиеттері, түрлі биологиялық қасиеттері ... ... ... әлемді меңгеру қабілетімен, білім мен
білікті, жүріс-тұрыс нормалары мен ... ... ... Тұлға рет таңдау қабілетіне, өзінің өмір жолын құру ... ... ... ... өз жүріс-тұрысын реттеу
қабілетіне ие.
Тұлғалық – мінез-құлықтық ерекшеліктері: ... өзге ... ... көпшілділік, сыпайылық және т.б.); іс-әрекетке,
еңбекке, оқуға қатынасы (еңбекқорлық және т.б.) өз-өзіне қатынасы ... ... ... заттарға қатысы ... ... ... ... және ... қатынасы көрініс табатын тұлғаның
сапалары мен ... ... ... мотивациялық құндылықтық
сферасы- адамның өз іс-әрекеті мен жүріс-тұрысын ... ... мен ... ... ... ... ... эмоционалды күйлерін,
сезімдерін, стресс жағдайларына жауап беру ... ... ... ... ... мен ... сферасы-
адамның тіршілік әрекетінің, түрлі сфераларындағы өз қабілеттерін талдауы,
ойларын жүзеге асыру үшін өз ... ... ... ... ... ... қызметтерін сезінуі
мен ұғыну, мысалы: қабылдау, ес, ойлау, қиял, ақыл-ой және т.с.с.
Сыртқы келбет және темперамент ерекшеліктері сферасы- адам ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін және
темпераментті анықтайтын қасиеттерді талдайды.
Өзге адамдармен, әлеуметтік ортамен қарым-қатынас сферасы-адам өзінің
өзгелермен жақын және алыс ... ... ... ... талдайды.
Іс-әрекет сферасы-адам қандай білім, білік дағдыларды, ... ... ... және ... ... ... пайдаланады, соны білуі қажет.
Өзінің өмірлік жолы сферасы- әрбір адам қандай да бір дәрежеде
өткен өмірін ... ... бір ... шығарады, болашыққа жоспар
құрады, өз тұлғасына болжам жасайды.
Бұл схеманың шартты екендігі белгілі, мұнда өзін-өзі ... ... ... ... тұлғаның және адам өмірінің түрлі қырларын
бейнелеуге мүмкін емес.
Схема тек біз өзімізде нені тани ... ... ... ... Енді ... ... ... белгілейік. Дәстүрлі психологияда өзін-өзі ... ... ... сана және бейсана, алайда кейбір ... ... ... тағы бір ... ... аударылады. Осылайша, З.Фрейд
тұлға құрылымында Эго немесе Мен, Супер-Эго немесе –Мен және Ит ... ... ... ... Эго ... Мен толығымен сана сферасында жатады
және шынайылық принципіне бағынады, ... ... ... Мен бір
мезгілде сананың да бейсананың да сферада жатады және ... ... ... тыйымдарды білдіреді, Ид немесе Ол инстинктер кезі
болып табылады және бейсара ... ... Әрі ... В.Г.Маралов
к.Юнгтың тұлғаға берген құрылымын талдайды. Яғни, Эго- адамның шынайы Мені,
Маска-адамның өзге адамдар ... ... ... адамның өзі
жақтырмайтын, мазасыздық тудыратын тұлғалық сапалары ығыстырылатын бейсана
аймағы, және соңғысы мифтерден, аңыздардан ... ... ... ... бейсана аймағы.
Сонымен қатар, В.Г.Маралов психологиядағы схема түрінде берілген
моделді ... ... ... оның ... ... сферасы аймақтары
туралы біздің түсінігімізді кеңейтетіндігін ... Ал ... ... орай ... және Г.Ингром) «Джогари терезесі»
деп аталады.
Мінез- құлық акцентуациясының әр түрлі типтерінің өзін-өзі танудың
өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... қатысты да осындай мысал келтіруге болады.
Өзін-өзі танудың ең кең таралған тәсілдеріне өзін-өзі бақылау, өзін-
өзі талдау, өзін ... бір ... ... ... ... Бұл ... өз жүріс-тұрысын, әрекеттерін, ішкі
әлемінің оқиғаларын бақылау арқылы өзін-өзі тану тәсілі. Бір ... ... ... ретінде болған және «интероспекция» деп аталған
өзін-өзі ... ... ... ... ... бұл әдістен негізгі
әдіс ретінде бас ... ... ол ете ... және адам ... ... бере ... ... өзін-өзі танудың тәсілі ретінде үлкен
мәнге ... сана ... ... ... ... ... ... екендігін айтады және оны көптеген ... ... ... ... ... ... сананы екі
құрылымдық компонентін бөледі: өзін-өзі білу және ... ... ... өзіндік сана құрылымының үш компонентін бөледі:
танымдық (өзін-өзі тану), эмоционалды (өзіне ... ... ... ... ... ... ... алты компоненті үлгісін
ұсынады: өзін-өзі сезіну, өзін-өзі тану, өзін-өзі бағалау, өзін-өзі ... ... ... ... өзі ... ... оның ерекшеліктерімен байланысты мәселелер
өте аз зерттелген. Осы ... ... ... жұмыстарын атап өту қажет.
И.И.Чеснокова өзін-өзі тануды процесс ретінде ... ... ... ... және жүріс-тұрыс сияқты үш ... ... ішкі ... ... ... өмір ... көрсетеді. Автордың пікірінше, өзін-өзі тану өзіндік сананың тіршілік
етуі мен көрінуінің, негізі. Адамның өзін-өзі ... ... ... білімі
өзіндік сананың орталық ядросы болып табылады.
Көптеген психологиялық еңбектерді авторлар өзін-өзі танудың ... ... ... ... Р.Бернс және И.И.Чеснокова өзін-өзі
танудың құрылымын үш құраушы компоненттерге бөледі.
● Когнитивті құраушысы ... Мен ... ... компоненті немесе өзін-өзі бағалау;
● Жүріс-тұрыстың құраушысы немесе талаптану деңгейі.
Өзін-өзі танудың осы негізгі үш ... ... ... Мен ... ... өзі туралы түсінігі. Индивиттің өзі
туралы түсінігі ... ... ... субъективті пікіріне
негізделуі, негізделмеуіне қарамастан өзіне сенімді болып көрінеді. Адамның
денесі, қабілеттері, әлеуметтік қатынастар және тағы ... оның ... ... ... пәні ... мүмкін. Мен бейнесінің қалыптасуына
әкелетін өзін-өзі танудың нақты тәсілдері сан түрлі болуы мүмкін. Адам өзін-
өзі ... ... ... ... көмегіне жүгінеді: «сенімді»,
«көпшіл», «күшті», «әдемі», және т.б. Олар ... ... ... ... ... болып табылады, бірақ адам сол
арқылы өзінің үйреншікті өзін-өзі тануының тәжірибесі ... ... ... жағдайда бала өзі туралы үлкен эмоционалды ... ие ... ... екіншісінде- баланың өзі туралы білімі нақтырақ
сипатқа ие болады. Дәл осы ... ... ... ... ... кезінде, негізінен оның аффективті бөлігінің
құрылуына материал тасымалдайды, ал жеке ... ... ... өрнектелгендіктен, бейненің когнитивті бөлігіне адамның өзі туралы және
өзінң мүмкіндіктері туралы нақты білімдерді жеткізеді.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... туралы нақты білімдермен қамтамасыз ететін баланың жеке тәжірибесімен
байланысты. өзін-өзі бағалау (өз бейнесінің аффективті ... бала ... мәні бар ... ... байланысты. Кеңес
психологтарының бірқатар жұмыстарында іс-әрекеттің жоғарғы ... көп ... оны ... бағалағанға байланысты болатындығы
көрсетілген. Өзінің қабілеттерін дұрыс бағалаудан көрінетін ... ... ... ... пікірінше әлеуметтік ықпалдың, мінез-
құлықтың ішкі реттеуіштеріне айналуына ... ... ... ... ... өзін және өз іс-әрекетнің ... ... ... ... ... ... ... өзін-
өзі тану мен өзіндік сананың әсерлі механизмі болып табылады. Өзін-өзі
танудың ... ... ... ... ... ол өзіндік сананың
барлық басқада қызметтерінің негізінде ... Ол ... ... ... ... ... орын ... және тұлғаның өзіндік
санасының онтогенетикалық даму негізінің ... ... ... ие болу
салдарынан, өзін-өзі тану тек сана мен ... сана ... ғана ... сонымен қатар жалпы таным психохологиясында ... ... ... ... 1977; ... 1977 және ... ... зерттеу кезінде екінші бағыттың өкілдері өзіндік сананың
құрылымын емес, ... ... және ... ... танымның аспектісі,
іс-әрекет түрі ретінде қарастырады.
Г.Я.Розен таным психологиясына арналған еңбектерінде аталған зерттеу
аймағының құрылымын қарастырады және оның ... ... ... ... ... ... мен ... зерттейтін
танымның жалпы психологиясы.
Б. Жеке салалардағы танымдық процесстерді зерттеумен шектелген жеке
пәндер:
1. ... ... ... ... ... ... Күнделікті өмірдің түрлі салаларындағы практикалық таным
психологиясы:
а) үйреншікті таным психологиясы
б) ... ... тану ... ... тану ... ... ... тану әдіснамалық тұрғыдан, өзіне ең
жақын болып келетін кең ауқымды мәселелерді ... ... ... ... тану ... ... Автордың пікірінше,
өзін-өзі тану үшін әлеуметтік перцепция аймағында жүзеге асатын процестер
мен механизмдер маңызды болып табылады.
Г.Я.Розен осы ... мен ... ... түрлерге
жіктейді:
а) стереотипизация, категоризация
б) біздің мінез-құлқымыздың жеке фактілеріне негізделетін логикалық ой
түйіндер;
в) адамдардың өзі туралы, өзгедер туралы пайымдауы;
г) ... ... ... тура ... ... тек кері ... ... эффектісі;
ж) өзі туралы бір кездері қалыптасқан пікірлердің тұрақтылығы;
з) алдын-ала ойланған пікір;
и) тұлғаның имплицидті ... ... өзін өзі ... ... тану ... ... ... болады. Өзін -өзі тану «... танымның
сыртқы ... де ... ... ... процесстердің өте күрделі...
жүйесі болып табылады». Бұл жүйені автор төменде келтіреді.
А. Алғашқы ақпарат көздері:
1. Ешбір саналы түрде күш ... ... ... ... пайда
болатын сезімдер
2. Өткен басстан кешкен оқиғалар мен іс ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер
4. Іс-әрекет өнімдері
5. Қоршағандардың пікірлері мен айтқан сөздері
Б. Талдау және синтез:
1. Әдістердің көмегімен бастапқы алынған ... ... ... мен ... ... ... түзеулер енгізу
3. Өз тұлғасының гипотетикалық үлгісін құру.
Өзін-өзі тануды осы тұрғыдан Н.В.Крогиус зерттеді. Оның зерттеу жұмысы
адамдардың бірін-бірі тануы мен ... ... ... ... байланысын анықтауға бағытталды. Аталған зерттеулер өзін-өзі
бағалаудың адекваттылығы мен өзге адамдардың берген ... ... ... болатындығын көрсетті. Автор өзін-өзі ... мен өзге ... ... ... байланыстың аталған
құбылыстардың жағдайға, іс-әрекет сипатына тәуелділігінің көп ... ... атап ... ... үйреншікті жағдайда сыналушылар
өзгелерді талдау кезінде олардағы ең ... ... деп, ... ... табатындарын айтады.
Өзін-өзі тануды қоршаған орта туралы ақпарат өзін-өзі қабылдаудың
пәндік аймағы және ... ... ... өзі ... ақпараты
спецификалық түрде араласып жатады. Екінші типтегі ақпараттандыру когитация
процесінде жүзеге асады. Когитацияның мәні индивид өзін белгілі бір ... және оның ... ... себеп болатын қатынастар
жүйесінен тыс сезіне алмайды. Алайда, сонымен қатар әр сәтте оның зейіні не
өзіне, не өз ... ... мен ... ... ... ... жалпы екі түрін бөледі: еріксіз өзін-өзі тану және
мақсатқа ... ... тану ... ... ... ... ... адамның өзін-өзі тануының элементтері немесе
тәсілдерінен тұрады деуге болады, яғни өзін-өзі қабылдаудан, өзін-өзі
бақылаудан, ... ... ... бағалау мен оның даму деңгейінен
тұрады.
Өзін-өзі танудың құрылымы адамның өзін-өзі ... ... ... ... деуге болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... мен оның даму деңгейінен
тұрады. ... ... адам өзі ... ... ... өз мінез-
құлқына өзгелердің берген бағаларын ... ... ... сана мен ... танудың қалыптасуы – интерактивті процестер
екенін ескере отырып, біз ... ... ... ... тек іс-әрекеттің жемісті ... ... ... ғана ... ... ... әлеуметтік бағалауға жиі ұшырайтын
психикалық қасиеттерді де жақсы саналауға ... ... тану ... ... ... өзі ... ... екінші білімге үздіксіз ... ... жеке ... адамның өзі туралы тұрақты түсінігінің қалыптасуынан көрінеді.
«Мұндай білімдер өзіндік сананың мазмұнына оның өзегі ретінде ... ... ... ... танудың, соңғы нәтижесі болып мен бейнесі
табылады. Демек, ... тану ... пен ... қатынас процесінде
адамның өзі туралы обьективті білімге қажеттілігінен пайда болатын өзін-өзі
бағалауға ... да ... ... атқарады. Кеңестік психологияда өзін-
өзі бағаалауды тұлғаның өзіндік сана ... бірі ... ... ... ... ... және т.б.),
тұлға ядросы ретінде (А.В.Захарова, А.И.Липкина) қарастырған.
Аталған түрлі зерттеу жұмыстары бір–біріне қайшы келмейді, керісінше
өзін-өзі ... ... ... ... ... толықтырады. Өзін-
өзі тану «адамның өзі туралы білімі және ... ... ... ... ... өз ... ... бір сапалар мен
қасиеттердің белгілі бір эталонмен байланысу дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... берілген осы
анықтамаларда оның құрылымы, яғни когнитивті және эмоционалды компоненттері
(М.И.Боршиевский, А.В.Захарова, ... ... және ... ... ... ... өзін-өзі бағалаудың мазмұнды негізі
болып табылады, ал өзін-өзі бағалау адамның өзі туралы білімінің әрі қарай
кеңеюіне, тереңдей ... ... ... ... ... ... ... тану мен өзін-өзі бағалау арасындағы ... ... тану ... ... даму сипатына ие, ал өзін-өзі бағалау
белгілі бір кезенде адамның ... ... ... Өзін-өзі бағалау
адамның өзін-өзі жеке және сонан соң жалпы ... ... ... ... бірі ... мен ... қарым-қатынас роліне
А.А.Бодалевтің, Г.В.Дьянконовтың, Ю.М.Забродиннің т.б. ... ... тану ... ... ... ... ... И.И.Льсенконның, Г.Л.Розеннің еңбектері арналған. Адамның
өзін-өзі тануы өзгелерді тану ... ... ... тану ... ... ... және оның ... сатылары арқылы өтеді.
Өзін-өзі тану белсенді мақсатқа бағытталған, саналы процесс.
Өзін-өзі танудың механизмдеріне ... ... ... ... ... бақылау, өзін-өзі талдау процестері жатқызады.
Психикалық процестердің маңыздылығын бөліп көрсету үшін ... А.Г ... ... субъективті әдісі ретінде өзін-өзі бақылауды қарастырады. Мұны
түсіну үшін өзін-өзі бақылау мен интроспекцияны ажырату маңызды.
Кеңес ... ... ... ... ... ... механизмдерінің бірі өзін-өзі бақылаудың мәні туралы
мәселені түсіндіруге тырысты олар ... ... ... ... ... психологиясын сынады.
Өзін-өзі бақылау- адамның өзін-өзі тануға емес, өзіне бағытталған
процессс. Өзін-өзі ... ... тану ... ... ... санасы.
Интроспекция- таза психиканы адамның ... ... ... ... ... ешбір материалдың араласысыз тануын мойындамау
өзін-өзі тануды, өзіндік мойындамау.
Өзін-өзі бақылау ... ... ... ой мен ... ... ... ... интерпрециялауға мүмкіндік береді. Өзін-өзі
сипаттау, өзіне өзі есеп беру ... ... ... ... ... ... бақылаудың екі түрін бөледі:
1. тұлғаның шынайы табиғатына мінез құлқының сәйкес келуінен көрінетін
тура өзін-өзі бақылау;
2. жасырын, бұл ... ... ... ... байланысты
тұлғаға психологиялық қорғаныстың түрлі формаларын
қолдануға мәжбүр болады.
Өзін-өзі ... ... ... ... ... үшін
К.А.Абульханова-Славскаяның берген анықтамаларын келтірген жөн:
1. өзін-өзі реттеу іс-әрекеттің әрбір сәтінде субъектінің күйі ... ... ... ... ... ... ... субъектінің іс-әрекет міндеттеріне 1 қатынасына
байланысты жүзеге асады;
3. өзін-өзі реттеу адамның аталған ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің субъективті және ... ... ... ... танудың негізгі механизмдері болып, өзін-өзі
бақылау, рефлекция, идентификация және өзін-өзі ... ... ... өзін-өзі тануды зерттеу кезінде ... ... ... ... ... жғдайларды бөліп көрсетеді:
1) өзін-өзі танудың құрылымдық компоненті болады;
2) өзін-өзі танудың бейнелегіш және ... ... ... өзін-өзі тану бұл адамның өзін-өзі іс - әрекет және ... ... ... ... тану ... тұлғаның өзіндік санасын мазмұнға толтыру
процесі;
5) өзін-өзі тану ... көп ... ... ... ... тұлғаға өзін-өзі танудың субъектісі де, обьектісі
де.
Жеке адамның өзіндік сана- сезімінің қалыптасыуына ... ... ... ... ... ... ... сана- сезімі, адам
қалыптасқан кезден басталады. Және ... ... ... ... байланысты. Бұл көзқарасты қабылдассақта, өзіндік ... ... ... әлеуметтік- психологиялық міңез- құлық сана-
сезімнің дамуына әсер етеді.
Өзіндік сана-сезімнің құрылымынан мынаны ... ... ... ... ... ... және ... мотивтері мен мақсаттарын саналы түрде
түсіну;
ә) өзіні реалды және қалайтын сапаларын саналы түрде ... ... ... ... ... өзі туралы таңымдық және когнитивті көзқарастары ( «Мен бақылаушы объект
ретінде»);
в) өзіне деген сезімталдық, эмоциональды ... ... ... ... ... ... ... көріністері бар.
Ағзаның бірлігі мен жекеленген жүйке жүйесі, жеке адамның ең негізгі
материалы болып табылады. ... ... ... бұл ... әр ... өтетін даму.
Генетикалық сана бірініші, ал сана- сезім екінші көрсетіледі.
Заттық сана ... ... ... ... ... тануы, жаңғыртуы, ал
өзіндік сана- сезім 2-5 жаста өзінің орнын сезгенде барып қана ... ... ... ... ... оның әрекеті мен қылығы да жоғары
болады, оның өмірлік жолының дұрыс ... ... ... сезімге байланысты.
Өзіндік сана- сезімді адамның жан дүниесінің ... ... ... ... сыртқы дүниедегі таным ... ... ... ... ... бар ... ... Бұл процесстерінің бәрі
қажеттіліктер, субъектіге жеке адам сияқты қарым- ... ... ... ... ... ... және оған ... қарым- қатынасы
интелектуальдылығы және аффективті тәрізді талай көзқарастарды шет ел және
кеңес ... өз ... ... ... ... ... ... С.Л. Рубинштейн, В.И.Мясищев,
А.А.Бодалев т.б., өздерінің көзқарастары бойынша дамытуға көптеген еңбек
сіңірді.
И.М. ... ... ... ... адам шексіз
көзқарастарды өз деңгейінен алады.Олардың біреуі жәй ғана ... ... ... ішкі ... және ... терең сезім бар.
Түйсіктегі соңғы процесстердің анотомиялық жүйе болуы, сезгіштік ... ... ... ... ... ... Сезгіштік жүйесі
араласпаса, берілген әрекеттің жоғары ... ... ... сыртқы дүниені сезеді. Өзіндік сана- сезім жеке ... ... ... ... ... адам өзін ... ... көрсете алады. Бастапқыда
басқалар арқылы бағалайды, ал содан басқаларды өзі ... ... ... ... ... ... ... өмір
сүруін түсіндіретін принцип ретінде қарастырылады. Ал, қазіргі кезеңде
рефлексия зерттеудің бір тәуелсіз пәні болып отыр ... ... шет ... ... ... ... ... қолданылады.
Әрине, бұл рефлексия жайлы зертеулердің жоқ дегенін ... ... ... ... ... бір терминдермен суреттеледі,
мәселен, «recursive thinking» ( рекурсивті ... ... – referent ... ... ... ... ... Тағы бір
бағыттардағы жұмыстарда рефлексия ұғымы адамның ... ... ... ... ... ... негізінен «өзіңді тану» «self -
awarentss»
(С. Дьювел. Р.Виклунд), өзіңді тексеру (self – control) ... ... қою (self- ... (А. ... деген мағына беріледі.
Рефлексияны ... ... ... ... ... адамның әлеуметтік мен ұғымында көп зерттелді.
Кеңестік психологияда рефлексия ... ... бес ... ... ... ... ... дәстүрлі мәселесі
рефлексия психологиясының пәнаралық ... ... ... ... ... ... ... түсінуге өте көп мәнді үлес қосқан С.Л.Рубинштейн болды.
Оның пікірінше, ... адам ... ... ... бір деңгей, адам
ойша өз өмірінің шегінен шығады және одан тыс позицияға барады. Сондай-ақ
рефлексия ... ... мен ... сана ... ... ... ... көп қаралды (А.З.Зак). Сонымен ... ... ... де эксперимент түрінде зерттелінді.
Ж..Пиаже өзінің соңғы жұмыстарында ... ... ... ... ... құрылуы ХХ ғасырда «рефлексия» ұғымының тек
психологизациясы ғана ... ... ... ... ... ... ... өтумен (А.З.Зак, И.Н.Семенов т.б.) ... ... екі ... ... – бірі логикалы – математикалық талдау және
конфликтілі қарсыласуды рефлексивті басқаратын интелектуальды процесстер
(В.А.Лефевр), ... ... ... ... дамуындағы
конфликтілі жағдайдағы интелектуальды, жеке бастық рефлексиялардың ... ... ... зертеулер (И.Н. Семенов, С.Ю.Степанов)
сипатталады.
Этногенетикалық ықпалда рефлексияның ... ... ... рефлексияның ролі көрсетіледі, мәселен адамның әрекеті
ережелерге көнбегенде, ол өзі ... ... ... ... болады. Р.Хареннің пікірінше, рефлексия адамдар арасындағы қарым-
қатынаста әлеуметтік әрекеттердің адекваттылығын, толықтылығын ... үшін ... ... болып табылады.
Жеке адамдардың өзіндік сана- сезім психологиясында ... ... ... ... ... сан- сезімнің психологиялық
механизмдері мен заңдылықтарын ... ... Адам ... түрі ... жеке және ... дара және ... тең
құқықты және тәуелді, қарама-қарсылықты және дай-дамайлы.
Жеке адамдардың өзіндік сана- ... ... ... ... - ... ... ... Қарым-қатынас барысында пайда
болатын тұлға аралық қатынастарды танып ... ... ... ... ... ... ... олардың ортақ қызметін ұйымдастыру тәсілін
анықтау, бір ... ... ... ... ... ... мен ... «Топ» - «Мен» жүйесіндегі арақатынас. Әртүрлі әлеуметтік ... ... мен ... ... ... зерттеу.
Адамның әлеуметтік ұстанымдары, әлеуметтік көзқарастары, топ және
қоғам адамның тұлғасын қандай жолдармен ... және ... – даму ... ... құндылықтарды, нормаларды әр
адамның өз бойына сіңіру үрдісі.
2. «Мен» - ... Жеке ... ... ... сезімі әлеуметтік
жағдайларға, қоршаған ортаға жасаған белсенді ықпалы. Әрбір адам - өз
өмірінің, өз әлеуметтік байланыстарының ... ... ... ... ... мен ... жасаушысы ретінде қарастырылады.
Сонымен, жеке адамдардың өзіндік сана- сезім психологиясының негізгі
мәселесі – адами қарым-қатынастың ... ... және ... ... ... ... ... мен қызмет етуін және жеке тұлғаның
өзіндік сана- ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
қасиеттерінің қалыптасуын зерттеу.
Жеке адамдардың өзіндік сана- сезім психологиясы ... ... ... ... ... әр ... өзіндік сана-
сезімінің заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Жеке адамдардың өзіндік ...... ... ықпал етудің тиімді тәсілдері мен
технологияларының ... ... ... зор. Адам ... ... ... ... және топаралық қатынассыз елестетудің
өзі қиын.
Әлеуметтік перцепция туралы түсінік
Тұлғааралық қарым-қатынастың пайда болуы мен нәтижелі ... ... ... және өзара түсінісуіне байланысты. Адамдар бірін-
бірі қалай, қай деңгейде қабылдайды, ... ... мен ... ... өзге ... өзін ... ... ортақтасу барысы да,
арақатынастары да соған байланысты. ... бір ... ... ... ... міндетті құрамдас бөлігі ретінде шартты түрде
ортақтасудың перцепциялық жағы болып аталады. ... ...... ... бірін-бірі өзін-өзі тану мен түсіну.
Бақылаушы бақыланушыны ... ... ... ... Ең алдымен сыртқы түрін (дене мен киім пішімін) және тәртібін
(қимыл-қозғалысын) бағалайды. Сыртқы ... ... ішкі ... да тұжырым жасайды. Бақылаушы өзі берген бағаға орай ... ... ... оған деген ішкі эмоциялық қатынасын (ұнайды –
ұнамайды) орнықтырады. Бақылаушы ... ... ... ... оның
психологиялық қасиеттерін таразылап, одан не күтуге болатынын алдын-ала
болжап, ол ... ... өз ... ... ... құрылымы – адамның сыртқы келбетін қабылдау
арқылы оның тұлғалық психологиялық ... ... ... және оған
орай өз эмоциялық қатынасын анықтау, соның ... ... ... ... ... ... ... сыртқы бейнесіне қарап ... ішкі ... ... ... ... оған ... сезімдеріміз арқылы іс-әрекетімізді анықтаймыз. Жалпы айтқанда,
әлеуметтік ... ... ... ... баға ... ... себептерін түсінуге тырысымыз, тәртібін алдын-ала
жоспарлаймыз, өз тәртібіміздің ... ... ... кімге сынақты
қалай тапсыруға болатынын, кімге пара ... ... ... дауыс көтеруге
болатынын алдын-ала сеземіз.
Әлеуметтік перцепцияның қызметтері:
- өз-өзін тану,
- ортақтасу серігін тану,
- түсінісу негізінде өзара іс-әрекет ұйымдастыру,
- эмоциялық ... ... ... ... ... екі ... ... түседі.
Бірінші перцепцияның барысын субъектісінің психологиялық және әлеуметтік
ерекшеліктерімен байланысты болса, екінші тұлғааралық ... ... ... ... ... ... олардың жасына,
жынысына, ұлтына, мамандығына, жеке ... орай ... ... ... қарай. Балалар алдымен адамның бет қимылдарына
қарап бағалайды. Ересектермен ... ... ... ... ... көзәйнек, шаш) бейімделген. Әлеуметтік статусына орай
назарға алынатын ... ... мен ... ... ... мән ... Ұстаздар, ең алдымен, оқушының тәртібіне көңіл
аударса, студенттер мен ... ... ... ... ... ішкі ... және әлеуметтік
ұстанымдары басқа адамды қабылдау барысында, әсіресе, бейтаныс адам ... әсер ... ... тән ... ... перцепцияның
схемасына орнықтырады. Мысалы, бай адам үшін 100 теңге аз болса, кедей үшін
ол маңызды ақша болады. Аласа бойлы ... ... биік ... деп ... ... ... қатардағы қызметкерді қысқа бойлыларға жатқызады.
Жеке адамдардың өзіндік сана- сезім психологиясы қабылдау объектісінің
де психологиялық қасиеттерін зерттейді. Бақыланушының қай жақтары ... үшін аса ... ... ... ... ... үшін көп
ақпарат береді? Ортақтасу серігін бағалағанда, ... ең ... ... ... ... қарап қызын ал» мақалы әлеуметтік перцепцияның бір
көрінісі. Анасының психологиялық қасиеттерін ... да тән деп ... ... олай бола бермейді.
Бақыланушының маңызды жақтарына мимикасы (бет ... ... қол ... ... ... дауысы мен сөзінің өзгешеліктері
жатады. ... бәрі ... ... ... ... ... ұлттық және ұлтаралық сипатта болуы мүмкін. Мысалы,
басын не шашын сипалап тұру – ... ... ... ... ... қосу – ұялу, бағыну белгілері.
Белгілі ұлттық-мәдени ортада өскен бала әртүрлі сезімдерді ... ... ... ... ... ... өзгені білу және ... ... ... аттракция, рефлексия жатады.
Идентификация - өзгенің орнына өзін ... оның ішкі ... ... тану ... өзін ... ... ... барысында өзгенің
құндылықтары, мінез-құлықтары, әдеттері өз ... ... ... ... тән ... Өздері идеал, кумир
ретінде таңдаған кісі (олардың ойы бойынша) не ... ... да өз ... соған ұқсатуға тырысады. «Оның орнында болсам, мен не істер едім?»
сұрағына жауап іздейді. Кішкентай қыз ойнағанда өзін ... ... ... ... ... дауыс ырғағымен бұл да қуыршағымен сөйлеседі.
«Болмасаң да ұқсап бақ» деген мақал соның дәлелі ...... ... өзгенің ішкі жағдайын өз сезімдері арқылы
қабылдап білу. Эмпатияның негізінде жатқан жәйт - өзгенің ... не ... ол не ... ... дүниені қалай бағалайтынын дұрыс елестетіп
білу. Эмпатиясы жоғары дамыған адамның айырмашылығы – бір ... әр ... ... ... ... ... құқығы бар екенін
мойындауында. Эмпатия, ортақтасу ... ... ... құру ... ... ... қызметкерлердің маңызды кәсіби
қасиетінің бірі. Эмпатиялық қабілеттерді дамыту адами ортақтасумен тікелей
шұғылданатын мамандардың басты ... ... ... ... қабілеттер
психологиялық машықтар арқылы шынығады.
Аттракция - өзгені танып білудің ерекше түрі, ол ... ... жылы ... ... ... ... ... жақсы
түсінуге, оған қарай достық не сүйіспеншілік сезімдеріне негізделген қарым-
қатынас себепкер болуы даусыз.
Әлеуметтік рефлекция – ... ... ... ... ... ... мені танып-білу туралы білім, өзге адам мені
қалай қабылдайтынын («сен мені қалай білетініңді мен ... ... ... ... деп ... ... адамдармен неғұрлым
байланыстары көп болса, басқалар туралы елес мол болса, өзіне ... ... ... ... соғұрлым адам өзін терең танып біледі.
Өзгелерге өзін аша білу - ... ... ... Ортақтасу барысында
басқаларға өзіміздің ішкі дүниемізді ... ... ... ... де өз
жанымыздың байлығына сүңгиміз. Сондықтан, «өзіңді білу үшін өзгеге ашыл»
ережесін пайдалануға болады.
Тұлғалық атрибуция - әр ... ... әр ... ... ... ... табатындардың тәсілі. Мысалы, балгерлер «жаныңда бір
сары кісі жүр екен, содан сақтан» дейді. ... ... ... ... құртуды көздеген. Мұғалім бүкіл сыныптың олқылығын старостыға жүктеп
қоюға дайын тұрады.
Жағдайлық атрибуция – нақты адамды емес, жағдайды ... ... «газ жоқ ... ... піскен жоқ»,
Стимулдық атрибуция – адамның өзін, ... өзін ... Күзе ... ... – күзе өзі ... ... ... ұрса - әйелдің
өзі кінәлі. Мысалы, жетістіктердің ... деп адам өзін ... ... ... ... ... салады. Емтиханды жақсы
тапсырса – һзі «кінәлі», ал тапсыра алмаса – не мұғалім, не ... ... ... ... ... алу ... ... болуына
септігін тигізеді.
Мақсатына қарай тұлғааралық ортақтасудың үш ... ... ... ... ... ... қостіл).
Императив немесе әміршіл ортақтасу - өз ортақтасу серігінің ... ... ... ... ... әсер ... ... формасы. Ортақтасу партнері тек әсер етудің нысанасы, пассив
ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... мақсатының жасырынбай айқын көрініп тұратындығында. Әсер
етудің құралдары ретінде бұйрық, ... ... тиым ... ... ... Тұр! ... Сонымен, әміршіл ортақтасу – басқаны
өзіне қажетті белгілі әрекетке күшпен ... ... ... ... өз орны ... ... ... төтенше жағдайлардағы бастық-қызметкер
қатынастары, қиын-қыстау, ... ... ... ... Осындай
салаларда императивтік ортақтасуды пайдалану нәтижелі әрі қолайлы.
Сонымен қатар мүндай ортақтасуды мүлде ... ... ... ... Ең ... ... бұл ... достар және жұбайлар
арасында, ата-ана мен бала арасында, тәрбие мен ... ... ... әрі ... Бұйрық, тиым көмегімен ұстаздар мен ата-
аналар балаға өз сөзін өткізе алады. ... ол ... бала тек ... ... Бала өз еркімен қабылдамаған соң, оның құлағына құйған
үлкендердің ережелері, қағидалары, ... ... ... тез ... ... ... ... түрінде берілген тілектер баланың ішкі
құндылығы бола алмайды.
Қазіргі кездегі ең ... ... бірі ... ... ... ... және психологиялық білім алуы болып ... ... оның жеке ... - өнері, діні, философиясы, ғылымы, білім
беруі және т.б. жоспарында оқытылып қарастырылады. Бұл ... ... ... ... және оның жеке элементтерінің суреттеуінің
бөлінуіне әкеледі. Психология мен ... ... ... үлкен
қызығушылықпен қарастырады. Мәдениеттің спецификалық мазмұны психологиялық
емес шынайылық болып ... ... ... ... заты ... Осы жерден «орта» ұғымынан едәуір кең «мәдениет» ұғымының маңызы
шығады. ... және ... ... меңгереді, ал мәдениетке қосылады.
Қазіргі қоғам даму ... ... ойды ... мәдениет компоненті ретінде комплексті ... ... ... ... ... ... сәйкес мәдениеттің біртұтас
дамумен ... ... ... ... ... ... бере ... бірақ қазіргі кездегі мәдениет идеяларға сүйене
отырып, осы түсініктерге өз үлестерін қоса ... ... ... ... ... ... ... елестетсек, онда тұлғаның
дамуы адамның іс-әрекет ... ... ... ... алап ... ... ... тәсілдер жүйесі ретінде қарастырсақ (пәндер жүйесінің
маңыздылығы және шынайылық), онда адам іс-әрекетті меңгере ... ... ... ... яғни саналы индивид.
Мәдениетті басқаша түсіндіруге келетін болсақ, мәдениет объективті
құнды жүйе және мән-мағыналы деп ... ол ... ... мәдениетке
қосылуға әкеледі. Осы кезде тұлғалық диалог және мәдениеттің ... ... ... ... ... мәдениет 5 сатыдан ... ... ... ... ... ... ... төртінші – сәндік
және синтез, ал ... ... ... ... ... алғашқы деңгейде
болмайды Мәдениеттің негізгі элементтері болып: ұғым ... ... және ... ... реттеуге көмектеседі), өзіне қарым-
қатынасы (ұғыну, қоршаған әлемге деген көзқарас), құндылық – ... ... ... ... ... ... сәйкес
тәрбиеленуі.
1.2. Мектеп психологының өзін-өзі тануы мәселесі мен кәсіби ... ... ... ... .
Психология мамандығы Қазақстан Республикасының Білім және
ғылым министрлігінің білім беру мекемелеріне педагог-психолог ... ... ... хаты ... ... ақы қорынан жалақысы бекітілген,
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... мен ... сүйеніп жұмыс атқарады.
Қазақстанда тоғыз мыңнан аса мектепте үш ... ... бар ... ... ... ... аса ... екені өз-өзінен белгілі. Келешекте
Қазақстанның әр ... ... ... ... ... ... ... мыңдай психологты қажет ететін, елімізде оның үштен біріндей ... ... ... – келген білім беру жүйесінде білім алушы адам ... ... Осы ... ... өзі ... ... ... атап
көрсетіледі, яғни, ол білім беру процесінің белсенді субъектісі бола тұрып,
барлық қарастырылған субъектілік сапалармен, қырлармен ... ... ... ... ... беру ... ... бір
сатысында бастапқы, жалпы және тек оларға тән ерекшеліктермен, қырлармен
сипатталады. Бұл, әр білім беру ... ... адам ... ... ... ... ... Мысалы, дүние жүзінде бастауыш
мектепте 10 ... ... ... ... ( ... ... ... мысалы, сауатсыздықты жоюда бұл сатыға үлкендерде кіреді ).
Жас ерекшелік кезеңдерге бөлу психологиядағы ... және ... ... проблемалардың бірі болып келеді (А. ... ... П.П. ... Л.С. ... және т.б.) ... ... басты міндеті оқушылардың жас ерекшелігіне қарай
білім беріп қалыптастыру ... ... ... ... ... байланысты Л.С.Выготский бастауыш мектеп, кіші мектеп ... ... ... деп үш ... ... ... ... – үлкен жауапкершілікті, жүйелі ... ... ... ... бір ... ... осы ... тәрбие мәселесімен айналысатын
педагогика-психология саласы – халық педагогикасын ... ... оның ... ... ... ... мәдениетін,
әскери мекемелер мен әскерилер психологиясын, өмірдегі жаман-жақсы адамдар
психологиясын ... ... ... ... Осы ғылымның терең
тамырлы, жан-жақты ... ... ... ... ... ... тәрбие, экономикалық тәрбие салалары бар. ... ... ... - ... ... ол – адам тәрбиелеу, яғни бүгінгі ... ... ... ... ... ... экономикаға бейім,
парасатты ұлт азаматын тәрбиелеу.
Сонымен қатар адам бойындағы ешқандай аспаппен өлшеп болмайтын ...... ... адам бойына сіңіру. Содан кейін ғана еліміздің
болашағы – жастарға ... беру ... ... Әр жастың санасын білім
нәрімен сусындатып, оны ары ... ... ... ... ... сай етіп даярлау, т.б. ... бәрі – ... ... ... түзу ... ... ... үшін арнайы педагог-
психологтардың кеңесіне сүйенеміз, ... және ... ... бұл ... ... ... ашып, айналамызға зер салып
қарасақ, көптеген қателіктерге толы ... алып ... – арақ ... ... ... түнгі клубтарға барып, нашақорлықпен айналысып,
өмірдің мағынасы мен мәнін түсінбейді. ... ... ... ... ... ... көргендер қаншама? Жаңа туған, өмірге
шыр етіп келген ... ... ... ... ... Неге олар ... түсіп кеткен? Осындай өмірдің тар ... ... ... ... өмір сүретін жандардың көзін ашуда осы педагог-психологтар бірінші
орында тұрады. Олардың көзін ... ... ... ... ... ... оны да елінің кірпіші болып қаланатын психологтардың қазіргі
таңда саны жетпейді.
Ал өмірде жолы ... тек басы ... мен ... ... ... Осы ... да ... педагог-психологтар
оларға күш-жігер, бағыт-бағдар берсе, оларға сүйеніш болып әрдайым ... жан – ол ... ... ... ... өркениетті, дәстүрлі
демократиялық мемлекетті құратын жас ... ең ... ... ... ... кейін оның жан сапасын, тән сапасын
арттырып, ... ... ... жан-жақты қолданбалы білім беру
міндеттері қойылады. Ол үшін мектептер қаражатпен, техникалық ... ... ... ... ... тиіс.
Нағыз психологтар қоғамдағы саяси-экономикалық жағдайларда
кездесетін келеңсіз үрдістермен ... ... ...... ... Өйткені ол халықтың қамын, шәкірттің болашағын ойлайтын және сол
үшін еңбек ететін тұлға.
Мақсаты:бейімділік, ойлау, ... ... ... ... ... ... қорын байыту;
Тәрбиелік:адамгершілік, еңбексүйгіш, эстетикалық, ұйымшылдық,
патриоттық;
Дамытушылық: қабілетін, тіл ... өз ... ... ... ... ... үйрету.
Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет: ғылыми, қолданбалы және
практикалық сияқты үш ... ... жағы ... ... ... ... ... теориялық және әдіснамалық негіздемесін, психодиагностика
жасау, қазіргі мектептегі білім ... ... ... сай ... қолдану түрлері мен әдістерін дамыту және психологиялық түзетулерді
қамтиды.
Қолданбалы жағы оқыту мен ... ... ... және
әдістемелік материалдардың, оқу бағдарламаларының психологиялық негіздерін
жасау және оны ... қоса ... ... ... психологиялық
жағынан қамтамасыз ету.
Практикалық жағы ... ... беру ... ... ... мен ... ... білім
беру жүйесіндегі педагогикалық-психологиялық қызмет орталықтарындағы
жұмыстарына тікелей қатысты.
Ал, ... беру ... ... ... ... және ғылым
министрлігінің педагогикалық және психологиялық қызмет бөлімі, білімдегі
психологиялық қызметтің аймақтық орталығы, ... ... ... ... ... педагогикалық-психологиялық қызметі сияқты
еліміздің білім кеңістігіндегі біртұтас тікелей құрылым ... ... ... ... ... қызметтің
тиімділігіне кепілдік бере отырып, өздеріне қатысты да ... ... ... ... нақты білуі тиіс.
Мектеп психологының қызметтік міндеттері:
• жалпы білім беретін орта мектептердегі оқытудың барлық
кезеңдерінде балаларға қажетті ... жеке ... беру ... ... ... ... писхологиялық ғылымның жетістіктерін негізге ала отырып,
мектеп оқушыларының әркелкі жас кезеңінде жан-жақты, тұлғалық, интеллектілі
дамуын ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша
оқушылармен, мұғалімдермен, ата-аналармен психологиялық сақтандыру,
диагностикалық, түзеу және ... беру ... ... ... ... ... ... және ерік-жігер
ерекшеліктерін, олардың қызығушылықтары мен қабілеттерін зерттейді; ... ... ... ерте ... мақсат ете отырып,
бірінші сыныпқа бала қабылдауға қатысады;
... ... ... ... ... мектептегі ата-аналар жиналыстарына қатысады, оқушыларға ықпал
етіп, жеке көмек көрсетуге байланысты негізгі проблемаларды ... ... ... мен ... ... қажетті
ақпараттар дайындайды;
▪ мектептегі психология бөлмесін құрудыжәне қажетті құжаттарды сақтауды,
оларды ... ... ... ... ... ... мектептегі психологиялық қызметтің психологиялық жұмыстарының нәтижесі
мен есебінің ғылыми-әдістемелік орталықтар тағайындаған талаптарына сай
болуын қатаң ... ... ... ... жалпы, орта және кәсіптік ... ... ... ... ... мен материалдарды,
педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы жайында арнайы әдебиеттерді,
қазіргі ... және ... ... әдістерін
пайдаланып, зерттеу материалдарын талдауды, педагогиканың, дидактиканың
сабақ беру ... ... ... ... ... ... ... толтырылу тәртібін, мектеп құжаттары мен
нормативті құжаттарды білуге тиісті.
Психологтың әрекеттің негізгі мақсаты – ... ...... ... ... оның жанының жайлы болуына психологиялық
жағдай жасау, оқушылар мен ... ... ... ашу ... ... кезінде туындайтын қиындықтар мен олардың
психологиялық себептерін анықтау, ... ... ... ... ... басқа да қызметкерлерге психологиялық
қызмет ... ... ... ... анықтау, т.б. –
мектеп психологының тікелей міндеттері.
Психолог оқушылардың жан-жақты және үйлесімді дамуын мақсат ... ... ... ... ... қызметпен,
социологтар, дефектологтар, сондай-ақ қоғам ... ... ... ... жұмыс тәртібі осы ереже ... ... ... ... мақсаты мен міндеттерін ескере отырып,
оқу мекемесінің ... ... ... ... ... және ... директоры бекітеді. Оқу мекемелері мамандардың ... ... ... ... сараптауға, білім басқару
орындарының немесе жеке оқу мекемелерінің ұсыныстары ... ... ... мен жобаларды, оқу-әдістемелік құралдарды ... ... ... ... және ... ... ... оқу мекемелеріне
тарату және енгізуге, психолог қызметкерлердің іс-әрекетін ... ... ... ... ... ат салысады.
Бұл тәрбиеленушілердің мәдени-құқықтық орнын және біліктілігін
ұғынып түсіну, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік терін көре білу, өз жұмыс практикасына қатысты
тарихи-педагогикалық тәжірибелерді меңгеруі; теориялық білімін іс ... ... әр ... категориядағы адамдармен қарым-қатынас
орнату технологиясының инновациялық тәсілдерінен ... ... ... ... ... модернизациялау жолдарын меңгеру және т.б.
Біздің өмір сүріп отырған қоғамымызда психолог маманы өте ... ие. ... ... ол ... компоненттерден құралады: ұжым,
топ, ұйым және т.б. Аталған компоненттердің мүшесімен және ... ... ... ... ... ... және эстетикалық талғамдардың болуын қазіргі заманға сай
қалыптасуына ықпалын ... ... ... ... және ... ... ... Биологиялық тұрғыдан морфологиялық, физиологиялық,
биохимиялық жетілуі болса, ... ... ... ... ... жатады. Демек, психолог маманын адам ... ... оң мен ... ақ пен ... ... ... бастап,
келешек толыққанды азамат және тұлға болып, оның әрі қарай жетілуіне әсерін
тигізеді. ...... ана, ... мұғалім, балабақшада тәрбиеші,
жоғары оқу орнында оқытушы, жұмыста қызметкер, өз ісіне жауапты маман.
Ұстаздық жолды ұстанған ... үшін ... ... ... ... ... саналады. Өйткені мұғалімнің шеберлігі шәкіртті қалай,
қалайша ... үшін оның ... білу - ... ... оқытып
тәрбиелеудің әдіс-тәсілдерін, жолдарын терең білу және оларды қолдана білу.
Психология ... ... ... жол ... оның ... ... ... жәрдемдеседі.
Қай елдің болсын, өсіп-өркендеуі өркениетті дүниеде өз орнын ... ... ... беру ... ... даму ... ... адамдардың рухани-моральдық нормаларын бала бойына сіңіре
біледі.
Педагог бала бойына жақсы қасиеттерді қалыптастыра білетін іс-әрекеті:
- ... ... ... ... өз ... ... дамыту;
- пәнге терең қызығушылығын арттыру;
- оқушының әсерлік сезімін қалыптастыру;
- оқушының белсенділігін ... ... даму ... танымдық
белсенділігін арттыра оқыту;
- жалпы білім-білік дағдыларын дамыта оқыту;
- білім базасын арттыру;
- пәндердің ғылыми негізінде оқушылардың ... ... ... ... оқыта отырып, интеллектуалдық жаңашылдыққа,
әдептілікке, жеке тұлғалардың эстетикалық мәдениетінің жоғары дамуына
ықпал жасауда білімді ... ... ... ... педагог; психолог; тәрбиеші; ақылшы; қамқоршы; жетекші;
мейірімді жан.
Ал психологтың ... ... ... ... ... кең пейілдік қасиеттері басым болуы қажет.
Педагогтың оқушылармен, олардың ата-аналарымен қарым-қатынас сипатына
негізінен педагогикалық ұжымда қалыптасқан моральді-психологиялық ... әсер ... ... өз ... ... ... тату ... бүкіл мұғалімдер ұжымының өз оқушылары мен
олардың ... ... ... ... ықпалының
біртіндеп және бірыңғай бағыт алушылығын қалыптастыруға жәрдемдеседі.
Көрнекті психолог, профессор С.М.Жақыповтың еңбегінде оқу процесінің
педагогикалық-психологиялық модельдеудің ... ... ... ... мен оқушылардың ішкі жүйелік қарым-қатынасы ретінде білімнің
мазмұндық ... ... ... ... Оқу ... ... бағдарын анықтай отырып, білімнің объективті ... ... ... ... туындайды. /17/.
Моральді-психологиялық хал-ахуал негізінде ұжымда басымырақ көрінген
өнегелі күй танылады. Бұл кейде ... ... ... үшін ... ... жан құбылысы мен толқыны адамдар әрекетінің реттелуі, олардың бір-
біріне, жұмысына, әлемдегі болып жатқан оқиғаларына ... ... ... ... ... ... жасағанда, мектептегі кәсіби қатынас
мәдениетінің төмен екекнін көрсетеді. Мұнда ең аз ... үш ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлмейді және
оны ұйымдастыруды ойламайды.
2. Мұғалім практикалық жұмысында адам психикасына көз жұма ... Әр ... ... ... ... мәдениетінің жоғарылауына мән
бермейді.
Үш мәселеде мынадай педагогикалық ситуацияда кездеседі:
1. Сабақта материалдарды қандай ... және ... ... ... оқу ... ... ... және сабақты қорытындылауға қандай материалдар беру.
Мұғалім сабақ жүргізу барысында көп сөйлемейтін балалардың ... ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, қоғамдағы түрлі мекемелерде де
жетекші қызметтер атқарады.
Қазіргі кезеңде мектепте және ... орта оқу ... ... өте ... Біз ... ... ... кәсіби
мамандығы педагог-психологтар емес, сағат ... ... ... мамандар психолог қызметін атқарып жатыр. Олар тек тәрбиелік іс-
шаралар, сынып жетекшісінің қызметі деңгейінде жұмыс жасайды. Ол ... біз осы ... ... ... ... ... барысында
сауалнамалар жүргіздік. Сыныпқа мінездеме жаздық. Енді ары қарай әлі де
педагогикалық-психологиялық тест, тренинг, ... ... ой ... ... ... деп ... отырмыз.
Кеңес үкіметі аясында психология ғылымының дамып, ... ... ... ... ... болғаны рас. Мәселен, 1947 жылы КазГУ-де
ашылған логика және ... ... 1953 жылы ... Содан 35 жылдан
кейін ғана жұртшылықтың үлкен дабылынан кейін орыс ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік туды. Оның қазақ
бөлімі төрт ... ... ғана ... ... ... жас ... ... білім беру ертеден
келе жатқан дәстүр және ол жақсы жолға қойылған. Бізбен тағдырлас ... ... ... т.б. ТМД ... ... ... ... оқытылып жүр.
Елдік пен еркіндікке қол жеткен қазақ елі бүгін де қоғам іргесін
бекемдеп, саяси-экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... еліміздің ары қарай алға қарай дамуына өзіндік ... ... ... ... шығару үшін, алдымен біз мектеп
қабырғасындағы тәрбиеге аса мән ... ... ... ... ... бойынша адамның жан қуаттарының әр қилы
жақтарын түсіндіруде «Жанның мәні туралы», «Түс көру ... ... ... « Ақыл және ұғым», «Жас өспірімнің ақылы туралы ... ... ... ... ... туралы», жазған еңбектері
бар. [19].
XX ... ... ... ... психология ғылымының
дамуына үлес қосқан академик Т. Тәжібаев пен профессор М. Мұқанов, доцент
Ә. ... т.б. ... ... ... ... [21].
Т. Тәжібаевтің ғылыми ізденістері негізінен екі бағыттың төңірегінде,
атап ... ұлт ... ... оқу құралдарын құрастыру мен
халқымыздың педагогикалық және ... ... ... ... ... ... бағышталады. Т. Тәжібаев бұрын әр жерде
шашырап, белгілі жүйеге түспей ... ... ... терминдерді
саралап, бұл ғылымның төл тілімізде тамыр жол түсуіне жағдай жасады. Т.
Тәжібаевтің ... ... ... ... ... ... ... көрген еңбегіне (1992) психология ғылымының теориялық негіздері
баяндалады.
Қазақстандағы ... ... ... ... үлес қосқандардың
бірі – М. М. Мұқанов. Оның 1979 жылы ... ... ... ... ... эмпатия мен рефлексияның зерттелінуі» атты ғылыми
мақаласы мен 1980 жылы ... ... ... ой - ... ... ... да осы ... орын алып отыр.
Профессор М. Мұқановтың қазақ психологиясына сіңірген ... Ол ... ... 10-нан астам жеке кітап (оқу құралдары,
монография, әдістемелік ... т.б.) ... ... 20 ... ... ... қазақ халқының сонау ерте замандардың өзінде
– ақ ой - өрісі өте ... ... ... ... ... ... ... 30 жылдары мұғалімдерге арнап «Ес және есте ... Ой ... ... мәселелері» атты көлемді еңбегінде
шәкірт психологиясының жас және жеке дара ... ... ... ... психологиялық мәселелерді өз еңбектерінің қай – ... кең ... ... ... оның «Оқу ... ... беру жөніндегі құрал», «Эстетикалық тәрбие негіздері» т.б.
мақалаларында жалпы ... ... ... ... ... сөздері біршама сөз болды.
Психологияның қалыптасуына сол кезде пайда бола бастаған әлеуметтік
психология өкілі С.Т.Шацкийдің (1878-1934) ... ... ... ... ... ... ... оның тұлғасы мен
кәсіби құзырлығына қойылатын жалпылаған талаптарды қамтитын педагог ... ... ... XX ... ортасына дейін созылған. Бұл кезеңде
педагогикалық психология ... жүз ... ... ... ... ... ... эксперименталдық
зерттеулердің нәтижелеріне бағытталып, дербес сала болып қалыптаса бастады.
Психологиялық ... ... ... бағытталып,
дербес сала болып қалыптаса бастады. ... осы ... ... Э.Трондайктың, Л.С.Выготскийдің кітаптарының
атауларынан байқауға ... ... ... осы ... ... ... пайда болуымен белгіленеді. Л.С.Выготский
Г.Мюнстербергпен келісе отырып, педагогикалық психология – ... ... ... бұл медицина, юриспруденция және басқа ғылымдармен бірге
қолданбалы психологияның бір ... ... ... жаңа ... ... атап
өтеді. Сонымен қатар бұл дербес ғылым.Шынайы педагогикалық мәселелер, есте
сақтау ерекшеліктері, тіл дамыту, ... ... ... қалыптастыру
ерекшеліктері және т.б.
Осы кезеңде С.Л.Рубинштейн «Психология негіздерінде» оқу – білімді
меңгеру ... жан – ... ... ... ... ары қарай әртүрлі
тұрғыдан Л.Б.Ительсон, Е.Н.Кабанова-Миллер және т.б. ежіктеп зерттеген
болатын. ... ... ... сөзі ... ... мазмұндар
оқушының санасына қонатындай болуы үшін, сол баланың ... ... ... әр ... ... өзгеріп отыру
керектігі жайында айтылып отыр.
Қазіргі ... оқу – ... ... ғылыми тұрғыдан дәлелдеп, оны
бір ізділікпен жүргізуде ... ... ... ... қажеттілігі жұртшылық тарапынан толық ... ... ... ... зерттеулер тәжірибеде елеулі табыс жетті.
Психолог егер ... ... ... ... ... ... ... меңгеріп кете алмаған болар еді;
Мұнда мұғалімнің кәсіби рөлінің ... атап ... ... ... ... ... оған қойылған талаптар
мен қоғамда оған қалыпты ... ... ... ... ... мұғалімнің қажетті білім жүйесін теруі мен оны оқушы дамуының құралы
ретінде қолдану мөлшерін бейнелейді.
Сонымен қатар, Н.В.Кузьмина ... ... бес ... функционалдық моделін ұсынды: [31].
1) гностикалық, педагогикалыќ жүйені ... ... мен ... жаңа ... алу мен ... қор ... міндетін шешеді;
2) жобалаушылық, бұл – оқытылып отырған курс мақсаты мен ол мақсатқа
жету жолдарын жобалаумен байланысты;
3) ... ... ... бұған курс мазмұны, сабақты
өткізу түрі мен әдістерінің композициясын түзу мен ... ... ... ... ... бойынша жоспарланғанды жүзеге асыру міндеттері
шешеді;
5) коммуникативтік ... ... ... ... ... ... мақсатқа сай өзара қатынас орнатумен
байланысты іс-әрекеттер енеді.
Атакты Американ психологы Эриксон ... ... бұл ... тұлғалық білім алу яғни әлеуметтік психологияның ... ... және де өз ... ... ... ... тәмәмдауды жөн көрдік.
Мектептегі психолог маманның атқаратын іс-әрекетіне сипаттама
Мұғалім педагог мамандығы, сабақтастығының мың ... ... Шын ... ... ... ... байланыстырушы
буын, қоғамдық–тарихи тәжірбиені ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырушы тұлға болса,
мектепте психолог маман оқушы жанын түсініп, оның өмірде өз ... ... ... жан
Біз ғылыми зерттеу жұмысы барысында мектептегі психолог маманның
психологиялық қызметі тоқталмас ... ... ... маман іс-
әрекетінің жылдық жоспарын көрсеткенді жөн көріп отырмыз.
Психологиялық қызмет іс-әрекетінің үлгі жоспары.
1-кесте
|Айлары ... ... |
| ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... |1. ... оқуға |1.Оқушылармен |1.Ата-аналар, |
| ... жеке ... ... және |
| ... (1 ... ... ... |
| ... |2. ... ... |2. ... анықтау» |сыныптық ұжымды және|гикалық мәселелер |
| ... ... ... ... |бойынша жеке және |
| ... ... ... ... |топтық әңгімелер. |
| |психологиялық ... ... | |
| ... және ... | |
| ... ... | | |
| ... ... және | | |
| ... ... деңгейін | | |
| ... ( 5-10 | | |
| ... | | ... ... тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен |1.Ата-аналар, |
| ... ( 5-10 ... ... және |
| ... ... ... ... |
| |2.Балалардың |2. ... ... |
| ... ... ... өмір ... ... салауатты |салтына қатынасын |гикалық мәселелер |
| ... ... ... нәтижелері |бойынша жеке және |
| ... ... ... ... әңгіме |
| |3. ... ... ... ... |
| ... ... | |2. ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |1. Оқушылар тұлғасын |1. Оқушылар мен ... |
| ... ... ... ... және |
| |(5-10 ... |ағымдағы кеңес. ... |
| |2. ... | ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... |
| | | ... жеке және |
| ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | |2. « ... мен |
| | | ... ... |
| | | ... іс-әрекеті |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... мен |
| | | ... ... | | ... |
| | | ... және |
| | | ... ... |1.Оқушы тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен ... |
| ... (5-10 ... ... және |
| ... ... ... ... |
| |2. ... танымдық |2. Интеллектуалды |көкейкесті |
| ... ... ( ... және ... ... |интеллектуалды даму ... ... ... |
| ... жұмыс қабілеттілік|мәселелер бойынша |бойынша жеке және |
| ... ... ... ... |
| | |3. Жас ... |өткізу. |
| | ... ... |2. «Жас ... |
| | ... ... |
| | ... ... |психологиялық |
| | ... ... ... |
| | | |3. ... |
| | | ... ... | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... сөйлеу. |
|Қаңтар |1.Оқушы тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен ... |
| ... ... |педагогтар және |
| ... ... ... ... |
| |2. Жас ... | ... |
| ... ... ... ... | ... ... |
| ... | ... жеке және |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... ... жеке |1. Оқушылар мен |1.Ата-аналар, |
| ... ... ... және |
| ... ... ... |оқушылармен |
| |2. ... ... |2. ... мен |көкейкесті |
| ... ... ( ... ... |жағдайлық және жеке ... ... ... |
| |алаңдаушылық деңгейі). |психологиялық ... жеке және |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |2. Оқушылар мен |
| | ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... ... |
| | ... ... ... психологиялық |
| | ... ). ... ... |
| | | |алу. ... |1.Оқушы тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен |1.Ата-аналар, |
| ... (5-10 ... ... және |
| ... ... ... ... |
| |2. ... |2. ... |көкейкесті |
| ... ... ... мен |психологиялық-педаго|
| ... ... ... ... ... |
| ... диагностика. |салауатты өмір ... жеке және |
| | ... ... әңгіме |
| | ... ... ... |
| | | |2. 5-10 ... |
| | | ... ... |
| | | ... мен |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен |1.Ата-аналар, |
| ... (5-10 ... ... және |
| ... ... ... |оқушылармен |
| ... |2. ... ... |
| ... және ... мен ... ... дамуының |ата-аналарға ... ... |
| ... ... және ... жеке және |
| |3. ... –бағдарлық |мәдени даму ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |2. ... |
| ... ... ... | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... маман жоғарыда сызбада көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... де жұмыс
жасайды. Ол мынадай кезеңдерден тұрады.
• Танысулық – қолданылатын әдіс ... ... ... ... ... танысайық», «Мен қандаймын», « Айна», «Хоровод», « Ассоциациялар»;
екіншіден тақырыптық ... ... ... ... ... Танымдық процестерді дамыту: ( есте сақтау, ынта, ойша ... әдіс ... ... ... ... ... және
қайтала», « Есте сақта және бейнеле», «Не жоғалды?», « Сиқырлы қапшық»,
«балалар лотосы», « Ретсіз санап ... ... ... ... ... ... ... пласталинмен мүсіндеу. « Сиқырлы жұмыртқа» т.б.
суретін салу.
• Қолдың ұсақ қимылын (моторикасын) жетілдіру: ( контур бойынша ... ... пен ... ... ... « ... үшін төсеніш»,
аппликациясы, ойындар: « Таны, біл, ата», ... ... ... ... қию және ... ... еркіндігін дамыту: Психогимнастика: «Гномдар ойыны», мінез-
құлықпен тілдесу тренингтері (Р.В. Овчарованың бағдарламасы бойынша).
• Мектептік үрей мен ... ... ... ... салу:
«Мектепте», « Көшеде, аулада», «Менің ... ... ... ойын ... «Менің түсіме қорқынышты не енеді немесе күндіз
неден қорқамын?» « Ең жаман және ең ... «Кім ... ... т.б.
Сонымен қатар Ю.Б. Гиппенрейтер бойынша баламен ... ... ... ... жиі ... Оны ... ... көңілің толмайтын дағдыңды ... ... ... оның
жекелеген әрекетінен көру.
2. Баланың әрекетін сынау, ... ... ... ... да ... ... Баладан болмайтынды немесе орындалуы қиынды талап етпеу. Ең
жақсысы қалыптасқан ... нені ... ... ... ... ... көңіл толмаушылық тұрақты болмауы тиіс, әйтпесе
ол ... ... және ... ... ... ... ... жұмыс мазмұны барысында
тарқатып өтсек.
Мектептегі оқуға дайындық:
Баланың мектепке деген психологиялық ... ... ... ... неге бұны ... ... саналы түсінуі керек.
Егер мектепке балаларды алу үшін ... ... ... жаткан
жағдайда, психолог баланың функционалды ... ... оның ... тапсырмаларды орындау процесіне және жүйкелі ... ... ... ... де ... Егер ... ... төмен болса, онда ол «қауіп-қатер тобын» құрады.
(«группа риска»). Яғни ... ... және ... қажымалық көз-
қарасы жағынан. Осы балалардың көпшілігі дәл ... ... ... ... үлгерімі төмен категориясына түседі, ал басқалары ( ... ... ... ... ... мектепке жақсы дайындығында
да болуы мүмкін) жақсы оқуы әбден мүмкін, бірақ оларда ... ... ... ... ... ... ауруға әкеп соғуы мүмкін.
Диагностикалық функционалды дамуына, біздің елде және ... ... ... ... да Керна- Йирасеканың тестін қолданады.
Мектепке бейімделуі :
Мектепке бейімделу бірінші сынып балалары үшін өте ... ол 4-7 апта ... ... Бейімделі кезеңінде кейбір оқушылар
өте шулы ... ... ... ... сабакта кайта- кайта
алаңдайды , ... өзін ... ... Ал басқа оқушылар,
алдындағыларға қарағанда қарама- қарсы яғни, ... ... ... ... ... ... ... бір сәтсіздік болғанда, жылай
салатын болады.
Кейбір балалардың ұйқысы, тәбеті бұзылады, олар өте ... ... ... ... ... ... ... ойыншықтарға , оте
кішкентай балаларға арналған кітаптарға да қызығады және ... ... ... ... Осы ... ... ... функционалды ауытқу деп
айтады) бала психикасына ауырлық түскенде туады және оның ... ... яғни ... өмір сүру ... маңызының өзгеруі, сапслы
талаптары балаға әсер ... ... ... ... ... ... функционалды ауытқулармен жүрмейді, бірақ бірінші сыныптар арасында
көбірек кездеседі.
Мектепке бейімделудің қиындығы, егер бала алдын бақшаға бармаған
болса, ... ... ... ... ... ... ... деп саналады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... бала-бақшаға барған
балаларда сол қиындық кезінен өтеді.
Ерекше қиыншылықты, үш ... ... ... ... ... сезінеді. Өйткені олар тез ... ... ... ... ... сынып оқушыларымен психологтың
жасайтын жұмысы қандай болу ... ... ... ... бар. Соның
біреуімен келісетін болсақ, онда психолог өз ... ... ... ... ... ... және ... бейімделу үшін көмектеседі,
ал мұғалім әрбір балаға дұрыс жасау керек.
Психолог ... ... ... анық ... ... ... ... яғни ұйқысы бұзылған және басқа да невротикалық
белгілерге де барларды да ... ... да ... сүйенсек, психолог әрбір балалардың
психикалық дамуы жайлы ақпараттарға уақытын арнауы керек.
Бейімделу кезеңінде психолог сыныпты тек ... беру ... ... ... ... ғана ... ... Орташа ағымдағы
бейімделу процесі көп жағдайлардағы функционалды ауытқулар өзбетінше өтеді,
сондықтан мұнда ... ... ... ... ... ... ең ықтимал формасы, мұнда ата – аналар
жиналысында, осы кезеңнің ерекшеліктері ... және ата – ... ... жеңіл өту үщін не істеу керек екенін айтып ... өте ... ... ... ... ... кезеңінде көбінесе
балалар оңай өтеді, бірақ бірінші сынып арасында бейімделу кезеңі ... ... ... ... ... жиі және ұзақ ... ... ауру түріне шалдығады: бұл балалар «қауып – қатер ... яғни ... ... ... ... ... балалар, көбіне мектеп
психологоның ... ... ... ... ... жағдайларда психолог, мұғалімдермен ата-аналарға
консультациялық көмек көрсетеді және ... ... ... яғни бала ... ... бейімделуі үшін.
Австрия психологы Г. Эберлейннің «Страхи здоровых детей» ... ... ... ... келтірейік: «Кейбір балалар күннің
ортасында олар ... ... ... ... олар үшін ... ... ... Олар үшін мектепке баратын жол балалардан үлкен ... ... ... ... шу, ... ... әсер ... ағынында да оларда еркін ұстайалмайды.
Бір жеті жасар бала өзінің ойынға уақытынын ... ... ... ... ... емес ... ... тастады». Кейін ата-аналармен,
мұғалімдерге баланы қайтадан мектепке әкелу үшін өте қиынға соқты.
Өзінің сыныбын жақсы білетін педагог, осындай ... ... ... ... ... ... бала өзін ... ұстау үшін,
және өзіне сенімділігі күшеюі үшін байсалды ... үщін ... ... ... ... ... мұғалім аутогендік жаттығуды қолданады. Бұл ... ... ...... ... ... жояды.
Осындай жұмсақ әрекет көмегі, балалардың өзіне ... ... ... ... қабілеттілігін жоғарлатады. Әйткенде де бұл ең
маңыздысы емес, дейді ... ... ең ...... ... ... ... келу қорқынышын жоюға деген көмегі.
Мұндай көмекті ең басты нәтижесі – ол баланың мектепке ... ...... ... ... ... балалық мектепке ең басты ... ... ... оқу кезіндегі баланың оқыту программасын жақсы
меңгеруіне әсері.
Мұғалім үшін ... ... ... ... ... ... сыныпты бітіргенше проблемасы сы баланың алғашқы дайындығы ... яғни ... оқу, жазу ... ... ... сынып арасында педагогикалық дайындығы «артық»
балалар кездеседі. Олар жазып, жақсы оқи алады, ... ... да ... ... ... ... орыс тілі ... тапсырмаларды тез
орында басқаларды күтіп отырады. Әсіресе мұндай балалар үшін оқу кезінде
қиынға ... ... ... ... ... оқығанда, оларға соғады, сонда
олар, оқулықтың соңындағы әңгілермелерді оқуға көшеді. Осыдан ... ... оқу ... алға өтіп кетеді. Ашығын айтқанда бұл балалар үшін
мектеп зеріктірерлік болып келеді.
Мұнда ... ... ... ... ... яғни ... психологиялылық дайиындығы интелектуалдық
деңгейімен салыстырылады және дамып, ... ... ... оқу ... ... психологтық көбіне маңызды жұмысы ол, мектептік
программаны әлсіз игеретін балалармен жұмысы ... ... ... ... ... ... түрлерін қарастырайық.
Бірінші кезекте үлгермеушіліктің түрі, ол ақыл-ойы кем ... және де ... ... ... кешігу түрлері болып табылады.
Мұндай балалар әдетте барлық кіші ... ... және ... ... ... үшін ... немесе директологпен кеңесу керек. Әсіресе
мектеп психологы үшін ең ауыр жұмыс, ол «дифференциалды диагноз» ... яғни ... ... ... дефектологиялық
табиғи жағдайды бар бөлімдері. Осындай дифференциация үшін, диогностикалық
процедура ретінде ... ... ... ... ... танымал
критерилері «тяжелый интеллект» және «умственно отсталый». Сонымен ... ... ... ... жоқ, тек ... ... ... бағыт
береді.
Орталық нерв жүіесінің локольдық жеңілістері бар ... ... ... да ... ... сонымен иесірінен сөйлеуінің сөйлесуінің
бұзылуы, моторикасының, механикалық есінің бұзылуы тағы ... Орыс ... ... «патологиялық сауатсызды» ... ... ... және сөйлеу әрекетінің даиуының дұрыс
жетіспеушіліктерімен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... бақылауынша, баланың үлгермеушілігі ол педагогикалық
табиғаты дейіді, ал мұғалім оқушыны «ақыл-ойы кемтар» деп ... ... ... ... ... бұл ... ... қалған
балаларға тән.
Бастауыш мектептегі ... ... оқу ... ... есте ... ... ... зейінің
бұзылулары болып табылады.
Диагностикалық-коррекциялық жұмыс:
Мектеп психологының хабардарлығы мен міндетіне, баланың психикалық
даму ... білу ... яғни ... ... жаңа
білулерінің анықтамасын қалыптастыру, жастық бағдар бойынша білімнің,
дағдының, тұлғалық даму ... ... келу ... Сондықтан дәл
осы психодиагностика іс-әрекет ретінде, психологиялық проблемаларды, яғни
олардың ... ... ... ... ... айналысу центірі ретінде жұмыс жасайды.
Психодиагностиканың мақсаты ... К.М. ... ... ... ... ... ерекшеліктері информация ретінде
жиналуда, яғни ... үшін және ... ... жасау үшін пайдалы.
1.4. Мектеп психологының өзін-өзі тану мәселесінің кәсіби қызметімен
байланысы туралы теориялық шолу.
Психодиагностика қызмет жүйесінде, өзінің ... ... ... ... ... ... ... «ғылыми-зерттеу»
мен «ғылыми-тәжірибиеден» ажырату жатады. Егер ... ... ... ... белгілі бір заңдылығын тіркеу болса, онда екіншісі
мақсат – нақты ... ... беру ... ... ... ... табу ... табылары. Сондықтан да диагностика белгісі, практик
психолог үшін өз мақсаты болып табылмайды, ол әрқашанда ... ... – ол ... ... ... ... бойынша өңдеу немесе
осы дамуды коррекциялау.
Сонымен, мектептегі психодиагностика өзінен өзі мәнсіз, тек ... ... ... ... ... ... даму ... бақылауын қамтиды, яғни,
балаларға арналған орталықта оқып және тәрбиеленіп жатқан балалардың
мүмкін болатын ауытқу дамуын ертерек түзету.
2. Психологқа ... әрі ... ... ... ... яғни сол ... программасын білу үшін мүмкіндік беру, яғни дамудың оптималды
шартын құру мақсатында әлсіздермен ... ... яғни ... ... көтеру.
3. Ерекше қабілеттерді табатын қатысушылардың продуктивті даму
деңгейінің бағыттылығы.
4. ... ... ... ... ... тексеру.
5. Салыстырмалы психологиялық анализ жүргізу, әртүрлісін ... ... ... эффективтілігін білу үшін.
6. Сол мектеп үшін ең актуалды ... ... үшін ... ... ... ... ... қызмет дегенге келгенде, тек ... ... ... ... ... екен. Мектеп психологының
іс-әрекетінде олар бір ғана ... түрі ... ... диагностика –
коррекциялық немесе диагностика – дамушы деп.
Сонымен қатар мектеп психологы тек қана диагноз ... және ... ... ... даму ... ... ... өңдейді, яғни
бірақ олврдың берген рекомендациясын қалай жасайтынын бақылайды, ал белгілі
бір бөлімде өзі яғни психолог, коррекциялық; даму ... ... ... ... ... ... ... байланысты; біз оны классификация әдісі ... және ... ... ... бойынша рангілеу ... ... ... және біз бұл ... келісе алмаймыз, яғни
диагностика теоретикалық немесе практикалық зертеулерде қолданыладыма, ... ... ... яғни топ ... ... жеке ... және осы
екеуінің айырмашылығы туралы психологиялық қортынды береді; және онда ... да ... ... ... ... ... қызметтегі негізгі, басты
міндеті – балаларды бір –бірімен салыстыру емес (бірақта бұл өте ... ... бір ... ішкі ... енү, кіру керек. Практик психологтың
алдында мындай міндет тұр, ол нақты бір баланың танымын және қиын ... ... ... қарым – қатынасын, басқа адамдарды және ... ... ... ... ... қарым – қатынасының, ... ... ... ... ... жұмысын жүргізгенде, психологияның ... ... болу ... ... ... қою ... ... ата – аналардан керекті ақпарат алу керек және сол
ақпараттын анализ жасап тұжырымды ... ... ... ... ...... ... өте әлсіз өңделінеді. Мұндай процедураны бірінші рет ... ... ... жүйесі ретінде, қиын тәрбиеленетін ... ... ... ... ... ... Осы жүйе ... Й. Шванцара өзінің эксперементалды – психологиялық ... ... ... даму ... (41). ... әдебиетінде де мектеп
психолоының диагностикалық жұмыс қадамы көрсетілді (44).
Көрсетілген өңдеулер бойынша және де Москвалық ... ... ...... ... этапын іске асырамыз.
1. Практикалық сұранысты зертте;
2. Психологиялық мәселені тұжырымдау;
3. Ұсынылатын болжам себебін бақылау құбылысы;
4. Зерттеуді таңдау ... ... ... ... ... ... ауа ... егіндетті
түрде ұстау, яғни прогноз екі бағытта жүреді: 1) Егер баламен
уақытымен жұмыс жасау шарты ... 2). Егер ... ... ... ... яғни ... ... немесе
дамыту жұмыстарын өңдеу болып келеді.
8. Осы програманы іске ... ... ... ... ... бұл схеманың қаттылығына аударуымызға болатын
еді. ... ... ... ... ... ... белгіліп жүрмейді, яғни
қайса этапта диагностика – коррекциялық жұмыс тұратынын. Сонымен қатар әр
қашан ... ... ... болады. Бірақ әрқашан оның бір
тұтастығымен беріліздігіне ... болу ... ... бұл- мектеп психологының аз түрде ... ... ... ... ... қызметке қатынасы бар барлық
ғалымдар мен практиктер осының керектігін ... ... ... біз ... ... ... алушылардың
тұлғалық дамуы және психологиялық болатын сәтсіздікті ... ... ... ... және ... ... жұмысы жүргізіледі.
Негізгі қиыншылығы осы жұмыстың ... ... және ... ... дайын болмауымен қорытындылайды. ... ... ... ... ... де, ... ... оқушылармен де
мектепте қаншалықты ашық проблемалар бар. Ал, психолог енді ... ... бір ... ... ... жатыр. Қиындықтан шыға ... шыға ... ... ... мен ата-аналардың ойы бойынша ... сол ... ... ... ... психолог бармау керек. Осы
сәтте ... ... ... шешу ... ... ... ... әкелетін және дамуын психологиялық қызмет әкеле
алмайды. Ол осы ... ... ... ... ... және ... пайда болдырмауы арқылы белгілі бағыт бойынша жұмысты жүргізу
керек. Басқаша айтқанда баламен ... ... ... ... жоқ ... ... ... бастайды.
Психопрофилактикада инициатива тұтастай және толығымен психологтың
өзінен шығады. Бұл жерде « өзіне сұрақ » ... ... ... ... негізінде не туралы ескерту жөнінде, нені ... ... ... ... мен оқу жағдайын оңтайлы қылып алдын ала
ескереді. Ол осы ... ... ... ... ... ... ... мектептегі оқу мен тәрбиелеу психологиялық жағдайды
сақтауды қадағалайды. ... әр ... ... ... алушылардың
тұлғалық қалыптасуы және қалыпты психикалық дамуы. ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
Олардың көп сағатты ... ... ... мен ... ... ... қорқуы, тақтаға шақыруы және т.б ... ... ... ... ... олар ... ... дағды және оқуға үйрену ... ... оқу ... жағымдысының жоқ
болуы, танымдық белсенділігі дамымаған, ... ... ... емес ... бағалауы көрсетілген. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
В.А Сухомлинский былай деп айткан: егер ... бала ... ... ... жетпесе, жақсы көретін пәні болмаса, онда ... ... ... Бала ... ... ... бірі болжайды: әр оқушыда өзіне ұнайтын пәні болады
немесе ... да бір іс- ... түрі ... ... пәннің
қызығушылығы білім алушылардың тобын анықтауға әр пән ... ... ... ... ... әдебиеттер мен тапсырмаларды
беруге болады. Бұл сыныпқа интеллектуалдық фонды жасайды, ... ... ... ... ... ... ... және бағалы
етеді, қабілеттері мен таланттарын дамытады, болашак ... ... ... 30-35 оқушы, оқу пәндері 10-12. Әр ... өз ... 4-5 ... бөледі, оларды арнайы тапсырмалар мен, қосымша
әдебиеттермен ... ... онда ... қызығушылығы жоқ бала
қалмайды. Ал, егер олар ... онда бұл ... ... ... ... ... себептің түбіне дейін жету керектігін қажет етеді.
Білім алушылардың ... ... ... ... ... ... кезеңді кіргізеді.
А) Оқушылардың қабілеттері және ерте қызығушылық диагностикасы ... ... ... және ... ... ... программаны жүргізу және өңдеу.
Б) Кішкентай жеткіншектердің ынтасы және ... ... ... ... ... ... асыру.
В) VII-VIII сыныптағы білім алушылар ... ... ... негізін және тулғалық қасиетін таңдалынған маманын
талап ... ... ... Оның ... ... ары-қарай оқу программасын анықтау
бойынша жоғарғы сынып оқушыларға кеңес беру жұмысы.
Д) Жоғарғы сынып білім алушылардың тұлғалық өзін-өзі ... және ... және ... Психикалық даму жағдайының ... бірі – ... ... ... ... педагогикалық ұжымда қарым-қатынас
формасын оптимизировать ... ... ... мен ... ... ... ... мен балалары және білім ... ... ... ... алушылардың келесі жас кезеңіне өтуінде болатын қиыншылықтармен
ескертуге психолог өзін ... ... ... ... ... ... даму кезеңі ол-өтпелі жас ... ... ең ... ... ... түсуіндегі өз астында
бақылауды алады. Бұл әсіресе 6 жастағы ... ... ... ... ... ... ... Психолог 1-ші сыныпқа ... ... ... дайындығында өзінің белсенділігін ... ... бала ... ... ... зерттеушілер баланың
мектепкеи дайындық маңыздылығын ... ... ... ... ... ... үшін керекті тамағын алуға, әрдайым жаңа
нәрселерді ... жаңа ... жаңа ... пайда болуы,
осылар арқылы бала өмірін үйымдастыру керек. Бірінші сыныпқа ... ... бала ол яғни ... ... ... ... дайындағаны.
Әрине, мектеп жасына дейін дайындық арқылы ары-қарай оның ... ... ... ... ... Жеткіліктік емес ... ... ... соңына қарай өзінің құрдастарын озып, жетіп алады.
Дегенмен де мектепке дайындалған ... ... ... ... ... жағдайда болады. Оларда білімге деген ... ... ... есепке қандай да бір дағдылары бар, (қарапайым), сұрақтарға
жауап беруі, ойлауы, өздерін еркін ... ... олар ... ... ... бөліседі, қоңырау кезде сыныптастары ... ... ... ... Осы ... ... сыныптан
бастап, мұғалімнің сенімін және өздерінің ... ... ... ... ... ... аз ... аударған балалар қиын жағдайға
түседі. Оларға өтілген программалық материал бойынша ... алу ... да, ... ... оқуға деген психологиялық дайындық
бағасы профилактиканың негізгі түрі ... ... ... тек ... ... мектепке дайындығына зейінің аударып қана қоймай, оның
арнайы психологиялық негізіне көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... құрдастарымен қарым-қатынас тәжірибесі болды ма?,
бөтен адаммен сөйлескен ... өзін ... ... ... ... дамығаны,мотивациялық негізі қандай? және т.б.
Балалармен мектепке алғашқы ... ... ... ... ... мұғалімнің нәтижесі бойынша программа өңделді.
Мектеп психологы М.Н. Костиков ... ... ... ... ... өңделген. Бұл жерде әр баламен жұмыс
істеу кезде, нақты кепілдеме береді.
Жас ерекшелік кезеңінде ... да, ... ... ... алушылар алғашқы сыныпқа ... бір ... ... ... ... ... ... көрсетуі, оқу пәндерінің
мазмұнының ... ... беру ... өзгеруі, құрдастарымен
қарым-қатынас ... ... ... ... және ... қабілеттерінің дамуы
үшін, бұл кезеңді сензитивті деп айтуға болады. ... олар ... ... ... ... ... ... жайлы,
өзін-өзі бағалау оларда қалыптасады.
Психологиялық профилактика:
1. Баланың жеке адам ... ... мен ... ... ... ... жағдайда болатын қиындықтарды проблемаларды ... ... Бұл ... әр ... өту кезіңдегі қиындықтарды ескерту
кезіңде маңызды.
Психологиялық-педагогикалық консилиум:
Психопрофилактикалық жұмыста ... ... ... ... ... ... консилиумде психологтың міндеті-оқушының
интеллектуалды даму ... ... ... ... ... ... ... негізгі сапалығы, жүріс-тұрыстың қиндықтарын көрсету,
қарым-қатынасы, өзін-өзі бағалау мәселесін ашу, ... ... ... да ... ... ... ... консилиум бөлек білім алушылардың ... ... ... ... ... ... ... салуға және оларды объективті түрде ... ... ... ... ... . Мұғалімдерде сол немесе басқа оқушылар жайлы
жиі қатаң немесе бір ... ой ... ... ойды өзгерту оңай
емес. Оқушы не ... де, ... оның ... және мұгалімге
деген ... ... ... –қатынасы қабылданады. Сондықтан ... ... ... нәтижесі шынында пайдалы ... ... ... ... ... ... ... психологы бірнеше
міндеттерді шешуге жоспарлайды:
1. Педагогикалық ұжымға баланы ... ... Оның ... ... ... ... ... атап кету керек.
2. Психолог оқушы ... ... әр ... ... Консилиумды өткізер алдында, мұндай қиын ... ... шешу ... ... ... ... ... мен
оқушыны бағалауының дұрыстығындағы ... ояту ... . ... ... ... ... ... «Егер анықтап қарайтын
болсақ, ... не ... едік ? ... ... ... ата- ... шақырылды, мен осы шының не ... неге ... ... бе? Ол не оқиды? Кандай ... ... Оның ... жағдай қандай? Ол нені ... ... нені ... ... ... ... ... қамқорлық,
шахмат ойнау, сурет салу, мүсіндеу?... Ол баланы ... ... ма? ... ... ... оны үлгі етіп ... Оған ... тапсырма берді ме? Оның досы ... ... ... оған дос ... ... көрсетілді ме? Сонымен, ол
оқушымен мектепте еш қысымсыз жайлы ... ... ма? » ... ... ... ... ... оның оқушыға деген субъективті
бағыты өзгеріп, өзін-өзі бағалауы және ... ... ... ... ... Менің қасымда адам ғой, мен оған жауаптымын, бірақ мен ... Бір ... ... ... ма? ... ... ... өз бетімен әрекеті оның субъективті тәжірибесіне гуманистикалық
психология көп мән ... Жаңа ... ... ... оны басқа адамға жеткізуде
көп ... т ... - деп ... ... Бұл ... ... өту керек, мұны тура жолмен беруге болмайды, ол ... ... оған ... ... ... осындай тәжірибені жинақтауға
жеңілдік жасауға болады, бірақ оны бір ... ... ... ... тура ... қылып салу мүмкін емес. ... ... ... ... ... бұл қиын және ... Және
сондықтан да бұлар адамдар жаңадан үстіртін қашады.
Психолог оқушының бойынан ... ... ... ... ... немесе
жаман емес. Ол қандай және біз ересектер сол ... ... ... ... ... оны сол ... ... керек.
Оқытушыларға оқушылардың тұлғалық проблемаларын ... ... ... ... ... тұлғалық ерекшеліктеріне, ішкі жан
қобалжуына назар аударып, оларға қолдау ... ... Әр ... ... ... ... қызығушылық танытылып жатса, оқушылырдың дамуы
және оқытушылырдың дамуы жүзеге асады.
Психологиялық кеңес беру
Консультативті қызмет- ... ... ... тән ... Кеңес
беру мұғалімдер, оқушылар, ата-аналар үшін жүргізіледі. Олар: ... ... ... мүмкін. Психологиялық кеңес беру өзінің тапсырмалары
бойынша психопрофилактикалық жұмысқа қосылады. Бірақ та, ... ... тән ... бар. Егер де біз ... ... проблеманың әлі пайда болмаған кезінде бастасақ, онда кеңес
беруді проблемасымен келіп отырған адамға береміз. ... ... ... да өздері шеше алмайтын қандай да бір ... ... ... осы ... ... ... да олар ... психологына көмекке барады.
Психологтың міндеті- көмек сұрап келген адамның проблемасын шешу. Бұл
жердегі басты қиындық осы жердегі ... ... табу және ... ... Мысалы: көп жағадайларда мұғалім психологқа балалармен
жұмыс жасауға көмектесуін сұрайды. Яғни, олардың оқу үлгерімі және ... ... ... мен, ... өзара қарым-қатынас проблемалары.
Көбінесе, проблема мұғалімнің өзінің ... ... ... ... ... ... болады.
Мынадай бір жағдайды елестетейік: оқушы қандай да бір пәннен жаман
оқиды. ... ... ... алуға барады. Бірақ психолог кеңес беру
кезінде тек қана мұғалімге көмек бере алады: неліктен сол ... ... және тағы ... ... ... үлгерімінің себебін психолог
оқушының өзімен айналысады. Сондықтан да, психолог пен мұғалімді, өзінің
саласындағы мамандық ... ... ... ... оқушы мәселесі
бойынша бірігуі, олардың білімдерінің біріктіруге және мәселені шешу үшін
өте бай ... ... ... Осының негізінде кеңес беру
жұмысының маңыздылығын ... Егер ... ... беру ... өзінің
мәселесінің себебін түсінсе, онда ол өзінің проблемасын шешті ... ... енді ол ... ... ... индивидуалды подходтарды іздей
бастайды.
Психологқа көбінесе проблемасы өте көп ... ... ... Бұл ... ... ... жағдай, өзіне қарама-қайшы
жыныс өкілдерімен өзара қарым- қатынас және ата-аналарымен өзара қарым-
қатынас. ... ... ... беру ... ... ... ... проблемамыз бар деген адамдар. Сонымен біз проблеманы
біріншіден анықтаймыз, оны шешуде ... да бір ... ... ... проблеманың болашақта болмауына алдын-ала ескертеміз.
Сонымен психологиялық кеңес берудің мағынасы адамға өзінің проблемасын
шешуге көмек беру.
Өте жиі практикада тәжірибелі емес ... ... ... әр ... ... тастайды. Нәтижесінде екеуіде қанағаттанбайды.
Тәжірибеде көрсетеді, мұғалімдер өздерінің педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... Мұғалімдер тәрбиеге, оқытуға байланысты проблемаларды шешуге
әлсіздігін ... Осы ... ... олар ... ... көреді, өздерінің кәсіби іскерлігі ... ... ... ... Бірақ көптеген жағдайға
байланысты, мұғалімдер берілген баланың негізгі ... ... ... да, ... ... ... таба алмайды.
Психологиялық ағартушылық:
Психопрофилактикаға және психологиялық ... ... ... ... іс-әрекет жұмысы жатады.
Психологиялық ағартушылық-мұғалімдердің, ... ... ... ... ... ... ... алуын тудыру. Мұғалімдерде психологиялық білім мен дағды ... өте ... деп ... болады.
Мұғалімдердің өзінде психологиялық білімдер және ... ... ... ... психологтың міндеті:
Мұғалімдер мен ата-аналарға педагогикамен, балалық негізімен, әлеуметтік
психологиямен ... Ал, ... ... ... ... ... психологиялық зерттеулердің нәтижесін анықтау.
Психологиялық білімде қажеттіліктерін қалыптастыру.
Бұл жерде әңгімелесу, лекциялар, семинарлар және т.б. ... ... ... осы жұмысты мектеп психологының өзіне ... ... ... мамандарды шақыру мүмкін, бірақ бұл формалардың
мазмұнын мектеп психологы ... ... ... ... тек ... – теоретикалық деңгейде емес. Ал, ... ... ... талғауға пәні болса.
Сонымен, мектеп психологының жұмысын негізгі түрлерін анықтадық.
Олар: психопрофилактика, психодиагностика, ... ... ... ... ... ... беру және психологиялық ағартушылық.
Осы барлық жұмыс түрлері ... ... ... кездеседі.
1. 4. Мектептегі психологтың кәсіби қызметінің ерекшеліктері .
Мектептегі психологиялық қызметтің басты мақсаты- дамудың және оқу-
тәрбие ... ... ... ... ... білім беру процесіндегі барлық қатысушылардың денсаулығын сақ-
тауға арналған ... ... ... ете ... мен ... осы ... ... теорияла-ры
негізінде осы процесті ұйымдастыру, құру және жүргізу. Олай болса, жалпы
психолог ... ... ... ... негізгі мәселелері:
- Әрбір жас кезеңінде балалардың тұлғалық интеллектуалдық дамуына ... ... ... өзін ... және өзін ... ... ... беру мекемелерінде әлеуметтік-психологиялық климаттың үйлесімде-
луіне қолдау көрсету;
- ... беру ... ... ... мен игеру тәсілдерін оқушы-
лардың,тәрбиелеушілердің интеллектуалды және тұлғалық ... ... ... ... ету;
- Білім беру мекемелеріндегі әлеуметтік жағдайды психологоиялық талдау,
негізгі мәселелерді айқындау және ... ... ... жол-
дары мен құралдарын анықтау;
- Балалардың,жетекшілер мен жастардың дамуындағы ауытқулардың алдын алу
және жеңе ... ... ... ... беру ... мен ... ... психологиялық сараптама жасау;
- Үздіксіз білім беру процесінде бір сатыдан екінші сатыға ауысу кезіндегі
психологиялық-педагогикалық жағдайларды әзірлеу және жасау;
- ... беру ... ... ... ... енгізу мен
оларды таратуға қолдау көрсету;
- Білім беру жүйесі мамандарының іс-әрекетін ғылыми-әдістемелік қамтама-
сыз ... беру ... ... ... негізгі мәселелері іс-
әре-кеттің негізгі екі бағыттары шеңберінде ... ... ... ... әлеуметтану мен бейімдеудегі осы немесе өзге де қиын-
дықтарға байланысты аса өткір ... т.б. ... ... ... ... ... процесіндегі әрбір қатысушының жекелелігін
дамытуға қоғамдағы ... ... ... (қарым-қатынас,еңбек іс-
әрекет,бос уақыт және т.б.)психологиялық әзірлікті қалыптастыруға мақсат-
талған.
Психолгиялық қызмет төрт аспектілі интегралды құрылым ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық.
Ғылыми аспект Қызметтің іс-әрекетінің әдіснамалық негіздерін,білім
берудің қазіргі жүйесі жағдайларында ... ... ... ... ... мен ... ... байқалады.
Қолданбалы аспект білім беру процесін психологиялық жобалау проблема-
сын шешу қажеттілігімен байланысқан ... беру ... ... жөнінен оқулықтар мен оқу құралдарын жасау,
дидактикалық және әдістемелік ... ... ... және ... ... ... мен қайта дайындау
бағдарламаларын жасау).
Тәжірбиелік аспект ... беру ... ... ... ... мен орталықтардың тікелей өзіндегі нақты проблемалар-ды
нақты психологиялық көмек формасында шешуге мақсатталған.
Ұйымдастырушылық аспект ... ... ... ... ... ... ... құру,білім беру мекемелерінде ғылыми-пси-
хологиялық және ғылыми практикалық зерттеулерді әзірлеу және ұйымдас-тыру
т.б.).
Мектептің ... ... ... келесі принциптерге
сүйенеді:
1) Жүйелі мақсат түту принципі.Бұл принциптің мазмұны:мектеп өз мақса-
тын оқушы тұрғысынан дамытуды мақсат тұтқан жүйе ... ... ... ... ... ... ... бар мектептің шағын жү-йесі
болып табылатынын түсіну арқылы ашып ... ... ... ... ... (70% кем ... назармен
қамтуды білдіреді;
3) Кәсіби-педагогикалық белсенділік принципі педагог пен тәрбиешінің
Психологиялық қызмет ... ... ... ... тұрады;
4) Жеткілікті шектелу принципі диагностикалық әдістемелерді таңдауға
және мектепте оқушыны тұлға ретінде де, ... ... ... ... Өзара әрекеттестік принципі психологтың,педагогтар мен
әкімшіліктің ... ... Даму ... ... процеске қатысушының әрқайсысының
интеллектуалды,моральды,психологиялық дамуының комплексті ... ... Ал енді ... қызмет құрылымы тоқталып кетейік.
Психологиялық қызмет құрылымы:
Психологиялық қызмет өзара ... ... ... ... білдіреді:
1.Білім берудегі Психологиялық Қызметтің Республикалық Орталығы
негізгі басшылықты,бақылауды,іс-әрекетті ... ... ... ... ... бөлімдердің стратегиясы мен тактикасын анық-
тайды.
2.Облыстық,аудандық және қалалық Қызметтер.
3.Қызметтің бастауыш буындары өз ... ... ... ... ... және т.б. жүзеге асырады.
Қызметтің барлық құрылымдық ... ... ... ... ... ... болып табылады.Өзінің барлық құрылымының қаржылық
әрі материалдық-техникалық ... ... ... ... ... тиісті аумағының қарамағында болады,сондай-ақ оған қа- жетті
ұйымдастыру-әдістемелік көмек көрсетеді.
Сондай ақ, ... ... ... ... ... сақталу керек . Ол төмендегідей:
Мектеп психологының құқықтық мәртебесіне комментарийлер
Жалпы ережелер
1.Мектеп психологы –психология бакалавры немесе ... ... бар ... ... білімді маман.
2.Қызметтің келісімді айлық, еңбек демалысының ұзақтығы,педагогика-лық
жүктеменің тарифтелген көлемі Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым
министрлігінің нормативті ... ... ... қызметі категориялар негізінде (9-дан 16-ға дейінгі
разрядтар) әрбір мектепте-білім беру ... кем ... бір ... ... ... астам тәрбиеленушілері бар білім беру
мекемелерінде ... ... саны ... психологының жұмыс тәртібі мектептің жалпы тәртібіне сай
болуы тиіс және білім беру ... ... ... уа- қыты ... ... ... ... ұйымдастырылады.
5.Білім беру мекемесіндегі психолог жұмысы үшін табысты ... ... ... ... арнайы жабдықталған жай бөлінеді.
6.Мектеп психологы әрбір оқу жылының басында мектептің ... ... және ... беру ... ... ... өз ... жоспарын жасайды.
7.Мектеп психологы өз іс-әрекетіне есеп жүргізіп отырады және әрбір
оқу ... ... ... ... туралы есеп береді,ол білім беруді
басқарудың тиісті деңгейде ... ... ... ... ... жалпы бақылауды жоғары тұрған психологиялық
қызмет,мектеп ... және ... ... ... ... ... асырылынады.
9.Мектеп психологы оқу орны әкімшілігінің нұсқауларын, егер олар пси-
хологтың ненгізгі мақсаттарына,міндеттеріне және ... ... ... болса,орындамауға құқылы.
10.Білім беру мекемесінің психологы өз іс-әрекетін әкімшілікпен,педаго-
гикалық ұжыммен,ата-аналармен,медициналық қызметпен,кәмелетке толма-ғандар
ісі жөніндегі инспекциямен т.б. тығыз ... ... ... ... мектеп психологы ұйымдық-психологиялық, дамы-
ту, психофасилитациялық,психопрофилактикалық,психодиагностикалық ... ... ... ... ... ... ... қызметтік мәселелері:
1.Оқушылар мен педагогтардың шығармашылық мүмкіндіктерін анық-тау
болып табылады.
2.Бірлескен оқу тәрбиелік процесте туындайтын ... мен ... ... және ... ұжымдарындағы жайлы психологиялық хал-
ахуал ... үшін ... беру ... ... ... ... ... олардың әр түрлі іс-әректінде нақты психологиялық
көмек көрсету.
5.Педагогтардың ата-аналар мен оқытушылардың ... және ... ... ету, ... ... ... және ... дамыту мақсатындағы психологиялық-пе-
дагогикалық білімдерді насихаттау,психопрофилактикалық жұмыстарды жүргізу.
Мектеп психологының құқықтары мен ... ... ... ... ... жұмыс істеудің формала-
рын және әдістерін таңдауға,жұмыстың белгілі бір кезеңге арналған маңызды
бағыттарын атап көрсетуге,жұмыстың көптеген ... ... ... ... орнының басшылығына Психологиялық Қызметтің тиімді іс-әреке-тіне
қолдау көрсететін идеялар ұсынуға құқылы;
3.Оқу-тәрбие процесін ұйымдасмтыру жөніндегі қажетті мектеп ... оқып ... ... ... ... әр ... мәселелерді талқылайтын
жиындар мен мәжілістерге белсенді қатысуға құқылы;
5.Педагогикалық және мектеп ұжымдарына әр түрлі ... ... мен ... ... және ... ... ... ғылыми орталықтармен,ЖОО-ның психоло-гия
кафедраларымен,психологиялық ... ... ... ... ... ... конференцияларға,
семинарларға,симпозиумдарға тәжірибе алмасу және өз біліктілігі мен ... ... ... қатысуға құқылы;
7.Мектеп әкімшілігіне,педагогтарға,ата-аналарға,оқушыларға әр түрлі
пси-хологиялық мәселелер ... ... ... ... ... ... және ғылым министрлігінің нормативті
актілерін,құжаттарын,бұйрықтарын,нұсқауларын басшылыққа алуға;
2.Өзінің іс-әрекетінің өз ... ... және ... ... ... мен ... әр ... салаларындағы ең жаңа жетіс-
тіктерді білуге және насихаттауға: диагностиканың,түзетудің,алдын алудың
ғылыми негізделген ... өз ... ... ... ... ... үшін ... еңбектенуге;
4.Тәжірбиелік психологтың этикалық кодексі нормаларын ... ... ... ... ... ... әзірлігі жоқ біліксіз адамдарды
жібермеу-ге міндетті;
6.Кез келген мектеп ... ... ... ... ... шешімдеріне,ағымдағы оқу-
тәрбие процесіне т.б.) психологиялық талдау жүргізуге;
7.Мектеп ұжымындағы әр түрлі ... ... ... ... ... және түзетіге;
8.Әкімшілікпен,оқытушылармен,оқушылармен,ата-аналармен бірлесе отырып
білім беру процесінің барлық субъектілерінің табысты ... мен ... ... ... ... негізделген білім беру,
тәрбиелеу,түзету, т.б. бағдарламаларды жасауға және ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... түрде жүргізуге және сақтауға міндетті.
Мектеп психологының жауапкершіліг ережелеріне тоқталайық:
1.Психолог психологиялық көрсеткіштің ... және ... ... ... ... ... ... тікелей жауапкершілікте болады.
2.Психолог зерттеулер хаттамаларының сақталуына,құжаттаманың жүргі-
зілуіне тікелей жеке жауапкершілікте болады.
3)Адамды сол тұрғыдан ... ... ... ... ... міндетті (К.Роджерс бойынша «сөзсіз оң қабылдау»).
4)Кәсіби құпияны сақта.Оқушылар,педагогтар,ата-аналар туралы оларға
қандай да бір ... ... ... ... ... ... салы-
нады.
5)Жұмыстағы өз әріптестеріңді,олардың кәсіби шығармашылығы мен жұмыс
әдістерін өз бетінше ... ... ... ... ... ... мен оқушылар көзінше
талқылама.
7)Білікті бол!Өзің жеткілікті дәрежеде игермеген техника мен ... ... ... ... ... ... өзі ... аса
қымбат құпияларын ашуға мүмкіндік берме, клиентпен белгілі бір ... ... оның ... мен ... ... өз ... мен қылықтарына өзі жауап беру құқығын тар-тап
алма.Клиентте өз ... үшін ... пен ... сезімін
қалыптастыру қажет.
10)Өз біліміңді көрмеге қойма.Клиентке кез келген сәтте ... ... ... ақпарат берме.Психолог кей кезде өзі білмейтін нәрсе
туралы айтуы,ал соңынан айтылған ... ... ... ... клиенттің өз өмірін күрделендіруі және қате ... ... ... психологиялық процедураларға міндетті ... ... ... ... сақта.
13)Өзіңді адам ретінде және маман ретінде құрметте.
• Қосымша мәліметтер
Соңғы онжылдықта мектептерде енгізілген психолог және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мәселерін шешуде үл-
кен роль атқаратынын заман талабы көрсетумен қатар, облыс және қала ... ... ... мен ... педагогтары жөнінде кешенді
мәліметтер жинақтап, оны талдауда психологтардың 62%, әлеуметтік педа-
гогтардың 100%-ының (қыркүйек, ... ... ... ... ма-
мандықтары жоқтығы, отандық жергілікті халықтың, білім ... ... ... ... ... ... қызмет жөнінде әдебиеттердің, соның ішінде ана тілімізде ... бұл ... және ... ... өз ... жүруіне кедергі келтіруде. Сондай-ақ аудандық,
қалалық білім және спорт бөлімінде осы мамандықтың әдістемелік жетекші-
лерінің маман еместігіде, ... ... ... кабинетінің жоқ-
тығыда аяққа құрмау болуда. 2005 оқу-әдістемелік жылында ... ... ... 7 ... ... ... және 4 ... семинарларда жүргізілген мониторингтік сауалнама және пікірлесулер-
ден облыс психологтары мен әлеуметтік педагогтарының басты ... ... ... ... ... ... ішінде ана
тілімізде мардымсыздығы;
2. Аудан, ауыл мектептеріндегі мамандардың бір-бірімен ... ... ... ... ... тек бір маманнан ғана);
3. Психодиагностикалық әдістемелерді қолдану және анализ жасау;
4. Түзету шараларын тиімді ұйымдастыру;
5. Қызмет бағыттарын ... ... ... үшін ... ... (ка-
бинет жоқ болса, психологиялық қызметтің басты ... ... беру ... ... қиыншылықтар мен кедергілерді ескере ... және ҚДИ ... ... ... құрылған
инновациялық порталдың жұмыстанатын басты бағыттары ... ... мен ... ... ... өз
өтініштерімен облыстық психологтар мен әлеуметтік педагогтар Ассоциациасы
құрылды.
Инновациялық портал жұмысының мақсаты:
Облыс мектептеріндегі ... және ... ... үшін ... ... ... көрсету, мамандардың кәсіби
шеберлігін, құзырлылығын, ... ... үшін ... ... ... ... саласындағы жаңа реформаларды, яғни 12-жылдық
білімге көшудегі ықтимал қиыншылықтарының алдын-алу, әдісте-мелік қолдау
көрсете ... ... ... және оқушылармен жұмыс бағыттарын,
кедергілерді айқындау және ... ... ... ... жасақтауға себепкер болу.
      Білім сатыларындағы сабақтастық, бейімделу проблемалары, жасерекшелік
проблемалары, бағдаралды даярлықтың кешенді жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... жұмысты сауатты,
кәсіби шеберлікпен және уақтылы көмек көрсету ... ... ... беру ... ... ... беру – ... қарым-
қатынастағы қиындықтармен байланысты ... ... ... бағытталған адамдармен тәуелсіз жұмыс. Онда әсер ... ... ... ... болып табылад ы. Психологиялық кеңіс берудің
мазмұны – психолог өзінің жаңа психологиялық тапсырмаларын шешу қабілетін
сездіретін жағдай ... Бұл мына ... ... ... ... өте ... ... керек. (Клиенттті тоқтатып, маңызды
ақпараттарды сараптайды).
2. Психлогтың іс-әрекеті құрастырмалы (құрастырмалы ... ол ... ... әсер етіге тырысады. (Оған қысым көрсетеді).
3. Клиенттің даусы естіледі (өте ақырын естіледі).
4. Клиенттің жауабы психологтың айтқандармен сәйкес (сәйкес емес).
5. ... ... неше ... оның ... ... ... ... клиентке өзінің жеке даралығын жоғалтпай қосылады
(тұлғалық құрбандығының ... ... ... түсіну мен жағымдылық арқылы әсер ету дағдысы бар
(жок).
Клиентке құнды және қайырымды қарым-қатынас. Психолог қызметтік ... ... ... ... ... әр ... психологиялық қолдау көрсетуге
тырысады.
Кеңес беруге тыйм салу. Психолог кез ... ... ... ... ... ... ... таратынан айтылған ақпарат ... ... және ... ... ... Бұл қағидының
көшіру мен контркөшіруімен байланысты. Бұл процестер кеңес берудің
тиімділігін ... ... ... ...... ... түсіндіру және оны
шешушін жолын ... ... ... ... ... көбінесе
психлогтың клиентті кәсіби тындап, оның өзі туралы көзқарастарын кеңейте
білуіне.
Кеңес беру процесінде мында тапсырмалар шешіледі
- ... ... ... ... және ... психологиялық көмек
көрсету тәсілінің көрсеткіштерін бағалау;
- клиенттің ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауы;
- клиенттің жасырын психологиялық ресурстарын жаңарту;
- бейімделудің және тұлғалық үйлеспеушіліктің бұзылуларын ... ... ... ... ... бағытын анықтау.
Психологтың клиентке деген қарым-қатынас бағыты өзгермейтін құбылыс болып
табылады. Жақсы кәсіпкер маман – ол көбінесе қажет болған ... ... ... актер.
Психологиялық кеңес беруге әдістемелік жол табу[1]
2-кесте
|Бағыттау, оны |Кеңес беруде ... әдіс ... ... ... ... | |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... еркін |
|психология ... ... ... ... ... мен ... ... А. |(клиенттің сөзге |ақыл-есімен ... ... К. Юнг, ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |арқылы ... ... | |
| ... жайында түс|зерттеу және | |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| ... бір | | |
| ... ... | | |
| ... ретінде | | |
| ... ... | | |
| ... ... мен | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... (Д. ... ... ... |Клиенттің мінез |
|Уотсон, Б. ... ... ... ... ... ... А. |жаттығу. (Сұрақтар,|субъективті | ... ... ... |уайымдуларын | |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... мен | | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... алдын| | |
| |алу ... | |
| ... | | ... |Ашық және жабық ... ... өз ... (К. ... сезімнің |әдісі. ... үшін ... Ф. ... ... ... ... В. Фронкл)|қайталау, |әдісі.Перль фроза|артуы тұлғаның |
| ... өзін ... ... ... |
| ... ... және |қолдау әдісі. |маңыздандыру. |
| ... ... | | |
| ... Бос | | |
| ... ... | | |
| ... әңгіме. | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... Сендіру | | |
| ... ... | | ... ... ... жол табулар және олардың түрлері.
Писхологиялық кеңес топтық және жеке даралық формада жүргізіледі. ТОптық
кеңес беру ... ала ... жеке ... ... беруден кейін
ұйымдастырылады. Онда психологиялық проблемалары ұқсас ... ... ... ... бөлінеді:
- бір және бірнеше реттік;
- жеке ұсыныс бойынша;
- ... және ... ... ... ... ... ... т. б.
Жеке даралық кеңес беру мазмұны клиенттің тапсырмасымен анықталады.
Психологтар психикалық даму кезеңдерін әрі ... ... ... ... ... жеке ... кеңес беру схемасы мына үлгіде ұсынылады:
өзара іс-әрекеи тапсырмалар мазмұны (тапсырысьың ...... ... ... ...... даму
мөлшерінің мазмұны.
Клиенттің психологиялық тапсырмасының қалыптасуында психологқа ... ден ... ... ... және ... талап ететін өмір мағынасы туралы сұрақтарға жауап іздеуге
тура келеді.
Топтық кеңес берудің мақсаты – адамдар ... ... ... ... Бұл ... мазмұны әр түрлі болуы мүмкін. Топтық кеңес
беруде психологтың міндеті – топ мүшелерінің өзара қарым-қатынас ... ... беру ... әсер ... ... мен ... мазмұн,
тұрақтылыған айқындау.
Кеңес берудің ерекше түріне қызметтік кеңес беру және ... ... Ол ... ... іске ... ... мен ұйымның әлеметтік мәдениетіне және қабілеттілікті ... ... ... ... ... ... әр түрлі психологтан
нақты жұмыстың шеңберін және оның технологияларын ... ... ... ... және ... ... ... психологиялық кеңес берудің ... ...... даму ... бақылау. Оның міндеттері психологиялық –
педагогикалық бағытталуға ... ... ... ... жеке ... ... ... қатысушы ата-ана, мұғалім және басқа да адамдардың ... ... ... бұзылулары мен түрлі ауытқулары бар балаларды
мамандарға бағыттау.
3. ... және ... ... ... ... ... ... психогигиена мен
психопрофилактика бойынша кеңес беру.
4. Ата-ана мен ... ... ... және оқытудағы
балалардың қиындықтарын психологиялық-педагогикалық түзету бойынша
кеңестерді құрастыру.
5. ... ... ... ... ... ... ... Балалар, мұғалімдер және ата-аналардың арнайы топтарындағы түзету
жұмыстары. Халытық психологиялық –педагогикалық сауатын ашу.
Жасерекшелік психологялық ... ... ... ... ... ... тарауға бөлінеді:
1. Деңсаулық жағдайы.
2. Әлеуметтік жағдайдың ерекшелігі туралы мәліметтер.
3. Баланың мінез-құлқы мен ... ... ... ... ... ... тұлғалық және танымдық дамуының дифферициялық
сипаттамасы.
Алынған мәліметтер негізінде ... ... ... даму ... ... бағасы;
- бала қиындықтарының негізі;
- олардың қиындық деңгейі;
- қиындықтарды қоздырушы факторлар;
- мәселе өткірлілігін төмендету мақсатында әсер етудің аясы;
- дамуды шарттық болжау.
Жасерекшелік ... ... беру ... ... ... Ата-аналармен және мұғалім мамандармен алғашқы ... ... ... талдау.
2. Баланың даму деңгейі мен отбасшылық қарым-қатынасы туралы ... ... ... ... ... ... туралы басқа мекемелерден ақпарат жинау.
4. Қарапайым жағдайда баланы бақылау.
5. Баланың психологиялық диагнозы.
6. ... ... ... ... ... ... психологиялық зерттеу.
9. Бақылау, қайта кеңес беру.
Психологиялық диагноз баланың негізгі және жақынаралық даму ... даму ... ... сипаттама
ә) дамудың әлеуметтік жағдайы
б) жетекші іс-әрекетінің даму деңгейі;
в) жастық жаңа ... ... ... ... қиындықтар мен ауытқулар, олардың себептері;
Дамуды шартты-нұсқаулық болжау:
а) даму альтернативаларының мәселе өрісін ашу;
б) тиімді дамуға жағдай көрсету.
Жасерекшелік-психологиялық кеңес беру ... ... ... білу керек.
Психологиялық-педагогикалық кеңес беру ... ... ... мен ... ... бері ... бар екенің болжайды.
Түрлі кеңес беру кезеңдерінің шешілетін сұрақатар
3-кесте
|Негізгі кезеңдер | | ... ... ... |
| ... ... ... беріші |
|Дайындық ... ... ... ... |
| ... Және ... ... ... (өзі ... |басқа сұрақтардан |
| ... ... ... ... таңдау, |
| ... бару ... ... ... |
| ... | ... және сенім |Сенім ... ... ... ... Сенім |
|диалогын орнату ... ... алу және ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... зерттеу |Суретеу. Мәселенің ішкі ... ... ... |
| ... ... ... ... сөз |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |сұрақтар қою). |
| ... ... ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... ... |вербалды емес белгілерге,|
| | ... ... |
| | ... професионалды |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... мәселелерді ң |
| | ... ... ... қою ... ... ... ... керек нәтижеге |
| ... Оның ... ... үшін ... ... ... ... беру. |
|Шешім табу ... ... ... ... ... |
| ... ... көмектесу. |
| ... ... ... алушыны белсенділеу|
| | ... оның ... |
| | ... ету. ... ... |Алынған нәтижелерін |Ары қарай артыруына ықпал|
| ... ... |ету. |
| ... Кейінгі | |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... және психокоррекциялық жұмыс.
Мектеп психологы іс-әрекетінің бұл түрі оқушыларды ... ... жеке ... ... дамуындағы тәрбиелеу
мен оқытудағы қателіктер себебін анықтауға бағдарланған. Іс-әрекеттің
ерекше түрі ретінде психодиагностиканы ... ... өте кең ... және ол ... ... ... ... диагностика мен коррекция саласында мектеп психологы:
* Педагогикалық кеңеске қатысушылардың барлығының тілдесу диагностикасын
жүргізеді.
* Психологиялық даму ... ... оның ... ... анықтау
мақсатында оқушыларға психологиялық зерттеу жүргізеді.
* Оқушуларға дер ... ... ... ... ... ... мүдделерін?, бейімдіктерін зерттеуді жүргізеді.
* Сынып жетекшілері мен әкімшілік өкілдерімен және басқа да тұлғалармен
бірлесе отырып, психикалық дамудағы ... ... ... ... ... ... және жүзеге
асырады.
* Психологиялық тәсілдерді ... ... ... ... және
басқа да ерекгеліктерін басқара ... ... ... ... ... осы түрдегі іс-әрекетінің басты мақсаты. Педаготар
мен оқушыларда ... ... ... ... өз тіршілік
әрекеттерәнде қолдану тілегін қалыптастыру; оқушының толыққанды ... ... ... ... ... ... мен ... ықтимал қателіктерді болжамдау және алдын алу.
Психопрофилактикалық іс-әрекет саласында мектеп психологы:
1. Оқушылардың, педагогтардың, ата-аналардың арасында ... ... ... Мектеп оқушыларына арналған психологиялық ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы кері
өзгерістерді анықтайды және ... ... ... мен
бейтараптандыру жөнінде педагогикалық ұжымға ұсыныстар әзірлейді.
4. ... ... ... ... ... кеткен
балаларды анықтайды және оқытушыға олардың ... ... жеке ... ... ... ... кеңесі мен ата-аналар үшін ... ... ... ... ... бұзылушылық т.б. мәселелер
бойынша ұсыныстар әзірлейді, кеңес береді.
6. ... ... ... ... оқушыларға
психологиялық артық жүктелу мен невротикалық ұшығудың алдын алу мәселелері
бойынша кеңестер ... ... ... ... психологиялық хал-ахуал туғызу бойынша жұмыс
жүргізіледі.
8. ... ... ... ... ... беру кезінде көптеген жағдайлар болады. Егер біз осы жұмысындағы
бар ақпаратты қолдансақ, менің ойымша, көптеген мәселелер шешіледі. Ересек
адам ... ... ... ... ... беру өте ... Егер ... дайындығы жақсы болмаса, ол басқа адамдарға көмек көрсете
алмайды. Керісінше бөгет ... ... беру ... ... ... ... беру ... құрылымы:
4-кесте
Кеңес беру кезінде клиенттке негізгі әсер ететін жағдайлар
сипатталады және ... ... ... ... ... ... ... жатқан жағдайларын мойындау және жаубын өзіне
алу;
• Кеңес алушының өзін-өзі түсіну және өз ... ... ... ... ... өзін қою және ... ... көру;
• Жағдайды өзгертуге бағыт алу.
Психологиялық қызмет міндеттерінің кеңдігі жеке кеңес берумен, өмірдің
қиын жағдайларына тап болған, ... ... ... және ... ... ... ... түріндегі психологиялық
әңгімелесумен де ... ... ... ... кеңес беру психологиялық
қызметтің түрлі функцияларды жүзеге асыру барысында біртіндеп ... ... ... ... ... ... болашақта өзіне тұлға ... бір ... ... ... ... ... ... бойынша
талдау функциясын ала алады, тұлғаның негізгі ... және ... ... типологиялық деректері негізінде анағұрлым дәл кәсіби
бағдарға мүмкіндік бере алатын ... ... ... ... ... ... ... талаптардың, профессиограммалардың, кәсіби
міндеттердің типтік үлгілерінің, берілген кәсіптік қызметтің психологиялық,
жеке бас ... ... ... ... бағыттардың сипаттамасының жетік құрылған тізімі болуы керек.
Қызмет әрекетінің бұл бағыты психологтардың жұмыс істейтін мамандармен ... ... ... ... тиіс ... сараптамаға өсуі
мүмкін.
Жоғары оқу орнының психологиялық қызметінің, студенттер тұлғасының даму
мақсатына сүйенетін қызметтері мен міндеттерінің ... ... ... әдіс пен оған негізделген диагностиканы және әдеттегі
дәстүрлі психодиагностиканы бір-біріне қарсы қоймай, жоғары оқу ... ... ... ... ... ұсынылды, өйткені ол
студенттік кезеңге тән болып келетін міндеттер, ... ... шешу ... мен ... ... игереді. Біз ұсынып отырған
типология студенттердің түрлі топтарымен (белгілі бір негізде типтік)
жүргізілетін кәсіби-психологиялық және ... - ... ... ... стратегияларын (әрбір тұлғаға қатысты) әзірлеуге
мүмкіндік береді.
Зеттеудің психодиагностикалық және жобалау ... ... ... ( ... ... және т.б.) ... отырған
диагностика жоғары оқу орнындағы кәсіби даярлықтың, ... ... ... ... ... ... ... жоспарлардың
қалыптасуымен байланысты болуы мүмкін.
Типологиялық диагностика студенттік өмірдің түрлі міндеттерін шешу қабілеті
оның түрлі қарама-қайшылықтарды ... ... ... оның
студенттік социумда қатысу қабілеті туралы кері байланыс ... ... жаңа ... ... ... прогрессивті, яғни ашық типология
әдісіне негізделген. ... ... ... ... жасы ... ... ғана өзінің жеке қасиеттері емес,
сонымен бірге шындық өмірдегі кәсіптік жағдайларда ... ... ... ... ... ол ... анағұрлым қиын түсіндіруді талап
ететін диагностикалық әдістер қолданыла алмайтын ... тану ... ... мүмкін.
Оқушының өзін-өзі танудың мұндай әдісіне ... ... ... ... қажеттігі мен қабілетінің қалыптасуына мүмкіндік
береді; оны мұндай сараптамаға қажетті критерийлермен қаруландырады.
Жоғарыда айтылғандай, типология тұлғаның жоғары, өмірлік ... ... ... ... ... туралы прогресивтік типология әдісі негізінде
алынған деректер оның әлеуметтік ойлауы, белсенділіктің негізгі ... және ... ... ... ... өзін-
өзі реттеу, қанағаттанушылық және соңында, тұлғаның ... ... ... ең аз ... ... уақытты ұйымдастыру қабілеті
немесе тұлғаның қызметі мен бүкіл өмір ... ... ... ... ... ... уақытты ұйымдастыру. Көп жылдық зерттеулерден ... ... ... ... типологиялық концепциясы
құрылған. Онда ұсынылған: уақытты мезіну, бастан өткізу және тұлғалардың
түрлі ... әр ... ... ... ... ... тәжірибелік
ұйымдастыру кіретін тұлғаның уақытты ұйымдастырудың үш компонентті
құрылымы. Мысалы, ... ... ... бір ... ... ... және ... реттеу жүзеге асырылады, екіншілерінде ол
ойдағыдай ... ... ... ... ... асырылуы арасына тосқауыл қояды. Сана да дәл осындай: біріншілерінде
бір типте бүтіндей өмір ... ... және ... ... ... ... ғана кәсіби іс-әрекеті алда тұрады; ... ол ... ... ... ұйымдастырмаумен, екіншілерінде - ... ... және т.б. ... жеке ... концепциясы өзіне түрлі кәсіптегі қызметтің
уақыт тәртібін зерттеу нәтижелерін қоса алады (мысалы, француз психологы Ш.
Годбуа 20 жыл бойы екі ... ... ... ... істейтін
мейірбекелердің уақытты ұйымдастыру режимін зерттеген). Әр ... ... ... ... тәртібінің бірнешеуі аталып
көрсетілді: анағұрлым танымалы уақыт тапшылығы ... ... ... ... ... ( ... субъект жұмысты мерзімінде аяқтау үшін
белгілі қысыммен, жеделдетіп орындауы тиіс), қызметтің аяқталуы мерзімі
көрсетілмеген режим ... ... ... шығармашылық кәсіптерінде
кездеседі), жұмысты жүзеге асыруда тиімді уақыт режімі ... ... т.б. әр ... субъектілердің іс-әрекеттің белгілі бір режимінде қалай
жұмыс істеуін зерттеу барысында ... ... ... ... ... іштей не сырттай берілуі факторы болып ... ... ... ... ... ... не сай ... көрсеткендей, әр түрлі типтер уақыттық түрлі режимдерінде артықша
тиімді де тек бір тип ғана (оңтайлы деп ... ... ... де ... ... ... ... үшін де (мысалы, уақыт тапшылығы қайшы
келетін типтер бар және керсінше уақыт тапшылығында ... ... бар), ... үшін ... ... ... ... зерттеушілердің көрсеткендей,
бір типтерде рефлексия болмайды (уақыттағы өз ... ... ... ... ... ... өз іс-әрекеті қабілетін, шын
мәнісінде болып жатқанын басқаша ... және т.б. Бұл өз ... ... ... асырылатын кәсіби даярлыққа және іс-әрекетті сана-сезім
арқылы реттеу қабілетіне ... бір ... ... ... ... ... ... сипаты мен ... ... ... анықтау мүмкін болмай отыр
(кәсіптің тұлға жауапкершілігінің ... ... ... ... ... “пігінінің”, жауапкершілік типін ... ... ... ... үшін бір ... ... әзірлеуге болады.
Сонымен, әсіресе Батыс пен ... ... ... ... ... мен кескіні просоциалды, көмек көрсету іс-әрекетімен,
аффилиация, көмек көрсетуге дайын тұрумен байланысты жауапкершілік.
Жауапкершіліктің бұл ... ... ... ... ... ... бала ... және т.б.). Басқа ... ... ... ... ... ... да ұйымдастырумен байланысты.
Мектеп психолог маманы төмендегідей психологиялық ойындар мен ... ... ... ... ... дамыта алады. Бұл ойындар
топпен және оқушылардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... алған психологтың кәсіби әрекеттерінің жалпы құрылымы мен
мазмұны
Психолог іс ... ... ... ерекше түрі түрі, көмек адам
психологиялық ... ... ... ... ... мәселелерін
шешу қабілетін қалыптастырады, яғни ол оған өзін және ... ... ... ... ... ... ... орнатуына, өмірде жаңа
күйлер мен құндылықтарға ие болуына мүмкіндік береді.
Кәсіби ... алу ... ... ... ... ... көрсететін сұранысқа жауап қайтару формасына ие ... ... ... ... зерттелуі керек. Бұл өте қажер, ... ... ... ... ... ... Кез ... формальді емес сұраныстар психолог үшін адамда немесе топтарда
қандай да бір ... бар ... ... ... болып табылады. Осыған сәйкес
анамнез қажет, анамнез-емделуші және оның ауруынын дамуы туралы мәліметтің
жиынтығы.
Сұраныстың нақтылығын ... ... ... ... ... толықтыру
үшін сұраныс жасаушы адаммен арнайы әңгіме жүргізу керек.
Мектеп психолог іс әрекетінің кең ... 5 ... ... ... ... ... ... әрекетінің негізгі звеноларын қамтиды. Бұл модель
психология мен психотерапияның негізгі ... ... ... Ол ... психологияның әр түрлі мектептерінде жүзеге асуы
мүмкін: когнитивті, бихевиористік, психоанализдік, ... ... ... ... ... ... ескі «факторлар» болып
табылады, яғни «кеңес беру кезінде ... 3 ... ... ... ... түсіну; б) клиенттің өмір сүретін және қабылданатын шешімге әсер
ететін ортаны білу; в)мінез құлықтың ... ... ... ... ... ... ... талдау». Тұлғаның ортамен байланысына
ерекше көңіл аудару практикалық психология бағытының көпшілігінің негізінде
жатқан тұлғаға бағытталған теорияның ... ... ... ... ... талдау клиент даралығын талдау сияқты маңызды делінген.
Бірінші кезеңде клиент мәселесінің шешімін бірлесіп іздеу ... ... ... тұрады. Сенімді және мықты қатынас орнатқан жөн ... өзін ... ... мүмкіндік беру керек. Құрылымдау мақсатқа
жетудің бірізділігін анық көруге және ... ... ... ... ... Бұл ... ... жалпы алғанда ұзақ емес, бірақ
жеке жағдайда маңызды болуы мүмкін. Байланыстың бір ай немесе одан да ... ... ... де ... ... ... ... ұсынылады,
себебі келесі әрекеттер қажетті нәтижелер бермейді. ... ... ... ... ... ... ... және байланысты дамытудың
осы кезеңіндегі жылдамдықты ... ... оның ... ... алған маңызды. Егер психолог
психологиялық кеңесте қабылданған ... ... ... ... ... оның ... орында болады: «мен әңгімеге байланысты
сіздің көзқарасыңызлы түсіну үшін ... ... ... ... ары ... ... ... іздестіреміз». Егер клиент өзінің мақсатын анық
біліп, психологпен жұмыс істеуге дайын болса, осындай ұсынысты ол да ... ... ... арқылы мәлімет жинауға арналған. Клиенттің психологқа
не үшін келгенін, өз мәселесін қалай түсінетінін, оның ... табу ... ... бар екенін түсіну керек. Клиенттен оның өткен шағы
туралы сұрау керек. Психолгты ... ... ... ... пайда
болуын анықтайтын фактілр мен тұлға сапалары қызықтырады. Сәйкес сұрақ
қойып, оған ... ... ... ... ... отырғанқиындықтардың себебіне
қатысты болжам жасайды. Клиент түсінген мәселені психолог ... ... ... ... кһзқарасты кеңейту үшін қосымша мәлімет алу
керек, оның ... ... ... ... ... ... бар екенін қуаландыратын мәліметтерді алу керек.
Мәліметтерді жинау- шешімді іздеу кезінде клиентке ... ... ... барлық процедуралар аяқталғаннан кейін
оларды ... ... ... ... тұлғаның күшті жақтары мен
тәжірибесін анықтауға мүмкіндік береді.Өзінің ішкі ресурстарын анықтағаннан
кейін адам ... ... оны ... ... мен және ... мен органикалық байланыста болатыны туралы констексті
қабылдайды.
Осы кезеңнің басты ... ... ... ... ... ... оқиғаларға спонтанды жауап қайтару ... ... ... баяу және ... ... ... үрдісі тестілеумен жалғасады. Қазіргі тесттерді
психологқа және клиентке мәлімсіз тұлғалық ... ... ... ... ашуда кең қолдану орныды. Мысалы, интеллектіні ... ... ... ... ... ... Тестілеу
психологтың клиентпен әңгіме кезіндегі құрған танымдық болжамын тексеруіне
мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... оған ... ... Мүмкін клиенттің әңгімені қалап, тестілеу оның тұлғасына деген
сыйламаушылық деп түсінуі мүмкін. Танымал Американ ... ... ... деп кеңес береді: «Біріншіден ... ... ... оның ... адам екенін түсінуі керек. Түсінгеннен кейін барып қана,
дәл осы пациентке бағыт ... дәл оның ... ... шешімін
іздеңіз».
Осылайша, екінші кезеңде психологиялық міндет шешіледі деп айтуға болады,
яғни іс ... пен ... ... ... бір ... ... себептерді құруда психологтың алдында пайда болатын міндет.
Үшінші кезең- күтілген нәтижені оның ... ... ... мен оның
әрекеттерін саналы ... үшін ... ... ... ... Бұл
кезеңнің девизі: «егер сіз қайда ... ... онда ... ... ... ... ... қайда барғысы келемінін, кім
болғысы келетінін, ... ... ... не ... ... ... ... Клиент пен психолог әрекеттерінің қалаулы бағыттары екіжақты
келісімді болу керек.
Психолог өзі үшін мәселені жеткілікті ... ... ... онда ... ... шешуге деген тілек пайда болады. Дегенменде оның идеалды
ойы ... ... ... ... де мүмкін.
Клиенттің қалаулы мақсатын анықтау мәселенің ары ... ... ... ... ... кең талдау жасау артық болады. Егер мақсат айқын және
нақты болса, ... ... ... ... Тек ... ... ... сәйкес келетінін негіздейтін сенімділік керек.
Төртінші кезеңдң «альтернативті шешімдерді өңдеу» деп ... ... ... ... ... ... әр ... варианттарымен жұмыс
істеуді ұсыну қажет. Мәселені алғашқы анықтауда оның маңыздылығын асыра
сілтеудің қажеттігі жоқ, ... ол ... ... емес және ... мәселелердің бір ғана бөлігін құрауы мүмкін. Психологтың ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі психологқа ұл баланың мінезіне
шағым түсіріп келеді: ... ... ... ... ұнатпайды және нашар жазады. Сабақта оқушыны бақылай отырып,
психолог балада әдебиетке және оқуға ... ... ... және ... ол ... жазуда қиналады, деп пайымдады. Жеістікке ... ... ... ... ... тыңдамайды. Осы болжамды
басшылыққа ала отырып, психолог баланың оқу іс әрекетін түзетуге ... ... ... ... ... ... ... көп оқитыны,
әдебиетпен айналысатыны және қиялдының жоғары дамығандығы ... ... ... ... болып табылады- оның санасында мұғалімнің
әңгімесінен артық және ... ... ... ... ... сабақ оқушының әдебиетке деген қызығушылығын ... ... ... оқушының қиялының ерекшеліктері шығарма жазу жұмысында да ... Ол ... ... ... түсінбей, өйткені олар оған
зорлап берілген. Ол “таныс емес” тақырыптарға бейімделу үшін көп ... және ... ... ... үлгермейді. Сонымен қатар
тақырыптан ауытқиды, шеңберін кеңейтеді, бұл оқу тапсырмасын орындамағанға
жатады. Еркін тақырыпқа ... ұл бала ... және ... ... оның
сюжеті де қажетті бейнелері де дайын. Бірақ мұндай шығарма жазу ... ... ... ... жаңа ... ... ол оқушының
әдеби қабілетті мен орыс ... ... оқу ... ... конфликт туралы болды.
Осындай фактілерді негізінде психолог әлеуметтік ортаның мінез-құлық
пен клиент жағдайына әсерінің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... сенімдерден, дәстүрден, әлеуметтік
паттологиядан (қылмыс, ... ... ... және ... ... ... деформацияланған қатынастардан және
өзге де себептерден туындауы мүмкін.
Бұл жерде ойлаудың дивергентті типі пайдалы, ол ... ... ... ... ... тұратын көптеген идеяларды тудыруда
тиімді болып табылады. Психолог жаңа ... ... ... ... ... және ... даму ... терең білу
нәтижесінде бастапқы болжамды өзгертіп, жаңасын құра алады. ... ... ... клиентті босатып, оның шығармашылығын,
жоғарлатады. Пайда болған ... ... ... ... ... қайталау және идеалды болашақты қазіргі шындыққа қарама-қарсы ... ... ... болады. Психолог бар нәрсе мен болуға
тиіс нәрсе арасындағы ... ... ... ... ... шығудың жолын іздеуді белсендіреді. Клиенттің шығармашылық
белсенділігі психолог кеңесңн жоғары, ... ... ... ... көп ... тыңдаған адамдармен кәсіби қарым- қатынаста маңызды,
сондықтан да олар кез келген тіпті маңызды кеңесті де, кері ... ... бұл ... ... ... ... ... мінез-
құлықтарының репертуарларын өңдеулері мен қабылдауларына ... ету. ... ... кең ... ие болу ... өмірлік жағдайда
тәуелсіз және шығармашыл етеді.
Бесінші кезең- клиент әрекетінің толық бағдарламасын ... ... ... ... ... өз ... ешқандай
жаңалық ендірмейді, сондықтан күнделікті ... ... ... мен әрекеттерін өзгертуге дайын болуды қалыптастыру міндеті айқын
бөлініп тұруы ... ... ... ... ... қадамдарға
өту үшін клиентпен бірге алынған барлық пайдалы мәліметтерді жинақтау
керек.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қойылған міндетке нақты жауап алу немесе мәселені шешудің ... көз ... ... ... ... ... ... шоғырлануға және нақты әрекеттермен өзгеріске шығуға мүмкіндік
береді.
Осылайша, белгілі бір ... ... ... ... ... оларды туындатқан себептерді
көрсетудің және ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. “психологиялық кеңес алуға жай ... салу ... ... ... ... Клиент алдына келесідей сұрақ
қою ұсынылады: “сіз бүгін не істейін деп едіңіз? Белгілегендерді ... үшін ... ... ... ... ... тұлғалық
өзгерістер бағдарламасын жүзеге асыру және нәтижелерін ... ... ... жағымды өзгерістерді қуаландыратын фактілерді белгілеген жөн.
Психолог клиентке өз мәселесі бойынша шешім қабылдаудың құрылған ... ... ... Олар өзі және өзгелер үшін мүмкін ... және ... ... болжайды және ескереді. Аталған мінез-құлық
өзгерістерінің қандай да бір варианттарын ... ... ... және
онымен байланысты өзге де адамдардың метериалдық және моральдік табыстары
мен шығындарын бөліп, ескерген ... Осы ... ... Бенжамин Франклиннің кестесін қолдануға болады, ол ... ... ... ... ... оның ... жағымсыз салдарын бөлек екі тік
сызықпен бағанға жазып, отырды. Осы ... ... ... ... өзге
адамдарға ықпалын тигізуін болдырмау керек.
Тұлғалық өсубағдарламасын белсенді жүзеге асыруға ... ... ... қызмет етеді. Ол болашақта, мысалыбір
жылдан кейін әдеттегі күн ... ... ... мүмкіндік береді.
Мұндай болжамдар талқыланған шешімдердің ... ... ... ... клиенттің шешімімен жұмыс істеу тиісті
мотивацияны қалыптастырып және қолдауға әкеледі. Мұндай ... ... ... ... өз ... ... ... қолдайтын
сенімді қатынас орнатқанан кейін басталады. Клиенттің өзін ... ... оған кері ... бере ... өз ... түсіндіруде инсайтты
сезінуіне мүмкіндік бере отырып, психолог өзімен жүйелі ... ... ... ... ... Ары қарай мотивация клиенттің референтті тобында
қабылданған нормаларды орындау негізінде жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... болуын қолдап отыруда келесі
факторлар маңызды: телефон және жазу ... ... ... ... клиенттің өзінің және өзге жақындарының алдындағы ... ... ... психологтың көмегінсіз-ақ қиындықтарды жеңе алатынына
сендіру.
Психологтың кәсіби қызметінің жалпы құрылымында оның клиетке ... мен ... ... орын ... Осыған байланысты практиктер
мен теориктер өте қауіпті позицияны ұстанады. Олардың кейбіреулері тіпті 3
негігі аргумент ... ... ... ... шек қою ... ... ... әрбір клиент өмірінің қайталанбайтындығына байланысты
тиімді кеңес беру мүкін емес. Екінші ... ... ... ... ... мен ... ... тұлғаның дамуына
мүмкіндік бермейді. Үшінші аргумент-кеңес беру ... ... ... ... ... ол оның ... ... әкеледі.
Кеңеске байланысты ұстамдылық туралы ережелердің екі ерекшелігі бар.
Бірінші ерекшелік-клиенттің өз тұлғасындағы бір ... ... ... ол үшін ... жаңа ... ... жаңа ... тәжірибе алу
үшін клиенттің бір ... ... не ... сұрайды. Екінші
ерекшелік- клиенттің өз ... шеше ... ... ... ... көз ... обьективі мәлімет беру керек. ... ... егер ... ... ... одан бас ... оны түңілдіреді. Оның барлығы осы
кеңесті қандай формада берумен байланысты. Мәліметті ... ... жөн, ... ... ... өзі ... ... болады.
Психолог эксперт ретінде қызмет етсе және оның іс-әрекет ... және ... ... жағдайда кеңестерге шек қою ережесі
психологқа қатыссыз болады.
Бүгінгі ... ... ... қатысушыларының алдында
“Мектепке психолог қажет пе?” ... ... ... ... ... қызмет Қазақстан Республикасы білім мекемелерінде өткен
ғасырдың соңғы онжылдығында ғана өз ... ... ... ... Осыған байланысты мектептегі және тағы ... ... ... ... ... ... оларды қолдану
барысында жиі қиындықтарды кездестіруде. Қазіргі кезеңде ... ... ... назарын аударатын келесі
мәселелер:
- мектептегі психологиялық қызметтің жұмысын қалай ұйымдастыру керек;
- психолог пен ... ... ... бір-біріне қалай
сәйкестендіру керек;
- жұмыс жоспарын құру;
- ... ... ... ... (коррекциялық)
жұмыстарын қашан немесе қай уақытта жүргізуге болады, егер ... ... ... ... ... ... ... зерттеуде әдістемелердің деңгейі қандай болу
керек.
Жоғарыдағы мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... танысу барысында жүйелі түрде
жасалған әдістемелік материалдар қолданылды. Мектептегі практикалық
психологтардың ... ... ... ... ... атқару үшін
сіздерге схема түрінде берілген құжаттарды ұсынамыз.
Мектептегі психологиялық қызмет (МПҚ)
1. Мектептегі психологиялық қызметтің ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кезеңдерін
ұсынамыз.
1-ші кезең-Мектеп мұғалімдеріне ... ... ... ... айы
2-ші кезең –МПҚ-тің жұмысын жоспарлау-тамыз айы
3-ші кезең- Мектептің алдына қойған мақсатын ескеріп, педагогикалық
үдерістерге ... ... ... ... негізгі
бағыттарын іске асыру-оқу жылының аяғына дейін.
4-ші кезең Нәтижелерді қортындылау, жалпыламалау- есептік ... ... ... ... ... ... жеке және жас ... сондай-ақ тұлғааралық өзара
әрекет ерекшеліктерін де ... ... ... ... психикалық және тұлғалық дамуында ... ... ... ... және ... Оқушының психикалық және тұлғалық ... ... ... оқу дағдасымен біліктілікті дамыту
4. Психологиялық консультация (кеңес) жүргізу, кәсіби кеңес ... ... ... ... ... ... көмек
көрсету
5. Психологиялық білім көтеру-
Мақсаты: Педагогикалық үрдістерге қатысушылардың ... ... ... ... оқушылармен жұмысы;
- оқытушылармен жұмысы;
- ата-аналармен жұмысы;
- әкімшілікпен жұмысы.
Кәсіптік психограмма
(психологқа арналған)
|№ |Тұлғалық ерекшеліктер, кәсіпті білуі |
|1 ... ... ... ... ... ... |
|2 ... ... жылы ... |
|3 ... ... қабілеттілігі |
|4 ... ... |
|5 ... ... ... |
|6 ... жүзділігі |
|7 ... ... |
|8 ... ... сезуі |
|9 ... ... ... орындау қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... идеяларды тез игеруі, пікірдің өз еркінділігі ... ... ... ... және ... ... |Өз ... жоспарлауға қабілеттілігі ... |Өз ойын ... ... қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық жасай білуі ... ... ... ... ... білуі ... ... ... және әр ... ... беру ... ... істейтін психолог
психологиялық педагогикалық және дәрігерлік-әлеуметтік көмек керек
балаларға (орталықтағы) төменгі форма ... ... ... ... ... психологтың жылдық жұмыс жоспары:
- Мақсаты мен міндеттер;
- Мектеп ұжымының диагностикасы;
- Педагогикалық үдерістерінің диагностикасы мен болжамы;
- Оқушылармен, педагогтармен, ... ... ... ... ... Мектеп ұжымына психопрофилактикалық жұмыс;
- Ұйымдастыру жұмысы, облыстық, аудандық орталықтармен өзара байланыс.
Психологтың апталық немесе айлық ... ... ... бағыттағы психологиялық диагностикалық және профилактикалық
материалдар жинағы.
Жүргізілген зерттеулерді нәтижесі бойынша қорытынды шығару.
- ... ... беру ... ... ... жұмыс бағдарламасы
- Топтық жұмысы есепке алу журналы
- Түзету жұмысы (егер арнайы топ құралса)
- Түзету-дамыту ... ... беру ... ... ... ... қойылатын талап
1. Жоспарды құру барсында мыналарды ескеру қажет:
• Өз жұмыс мекемесіндегі білім беретін іс-әрекет мақсаты мен
міндеттерді;
2. Жұмыс жоспарына ... ... ... ... ... аты ... |жауапты |Уақыты |Ұсынылатын |
| | ... | | ... |
2 ... әр ... ... ... ... әңгіме, сабақ және т.б)
аттары, сондай-ақ белгілі бағыт бойынша іс-әркеттің бағдарлама аты (мысалы,
сыныпты диагностикалық тексеру немесе қосату, түзету т.б.). егер ... ... ... көрсету керек болса, онда осы бағаннан бағанашаларға
бөлеміз.
Жұмыс жоспарын апталы, айлық, кварталдық немесе тоқсандық ... ... / 76; ... ... . ... ПСИХОЛОГЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ МӘСЕЛЕСІ МЕН КӘСІБИ
ҚЫЗМЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК- ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
2.1. Зерттеу ... ... ... ... өзін-өзі тану мәселесі мен және кәсіби қызметінің
ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Зерттеу ... ... ... ... талдау;
2. Психологтың өзін-өзі тану, өзіндік сана сезім, өзін-өзі бағалау
туралы шет елдік отандық психологтардың еңбектерін ... ... ... ... психологтың қызметінде өзін-өзі тануын, өзін-өзі
бағалауын кәсіби маман ретінде «өзін-өзі жетілдіру» ... ... ... ... бағалауына, өзіндік санасына қалыптасуына
тұлға ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің алатын орны мен әсерін психологиялық
зерттеу;
5. Осы зерттеу мәселесіне, зерттеу өзектілігі,зерттеу ... ... ... ... ... ... жүргізу алғашқы эмперикалық мәліметтерін жинақтау,
сандық-сапалық мәліметтерін алу, интерпретациялау және ... ... Егер ... ... ... тануы саналы түрде жүзеге асса,
онда кәсіби ... ... арта ... ... психологының қызметінің дұрыс ұйымдастырылуы, ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қосымша болжам:
Мектеп психологының өзін-өзі тануы және ... ... ... бағалауына, өзін-өзі жетілдіруіне, өзіндік сана-
сезімінің дамуына ықпал етеді
Зерттеу обьектісі: Мектеп психологтары мен ... ... ... ... ... өзін-өзі тануы, өзін -өзі бағалауы
және кәсіби қызметінің ерекшелігі.
2.2 Зерттеу әдістемелердің сипаттамасы және ... Т. ... ... ... ... ... «Мен кіммін» әдістемесі.
3. Дембо-Рубинштейн өзіндік бағалау шкаласы.
4. «Адамның жеке тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын модельді ... ... ... ... Лири ... адамдардың күнделікті сана талдамына негізделген
«жеке адамаралық қатынастар кеңістігі» идеясына құралған. Бұл ... ... ... бар. Т. Лири ... ... – жеке ... ... диагностикалау, зерттелушінің
өзіне жеке идеалды «Мен» бейнесіне қатынасы, ... ... ... ... ... ... ... аймақтарды
анықтау, шағын топтың психологиялық ахуалын зерттеуге арналған жеке адамдар
арасындағы қарым-қатынастарды зерттеу мәліметтеріне сүйене отырып, Т. ... ... ... ... 8 ... және 16 нақтыланған түрін
бөліп шығарып, оны шеберлік психограмма бойына орналастырады.
Бұл схемадағы полярлық варианттар ... ... ... ... жеке ... жүріс-тұрыстың осы типтеріне байланысты 16
сұрақтан ... ... 8 – ... ... 128 ... ... сипаттамалардан құралған. Әдістеме ... ... ... ... ... ... мүмкін. Зерттеуші бірінші ретте
өзіне тән ел қатарлы «+» белгісімен белгілеуі қажет. ... ... ... ... тән ... ... Әрбір октантаға жеке адамаралық
қарым-қатынас типі сәйкес келеді.
1. Авторитарлық тип.
2. Тәуелсіз доминанттық тип.
3. Агрессивті тип.
4. Сенімсіздік-скептикалық тип.
5. Көнбестік-ұялшақтық тип.
6. ... ... ... ... ... ... өзін ... кейін әрбір «+» 1 балға ... ... ... ... ... сай ... Әр деңгейдің жоғарғы шектік мәні - 16 ... ... ... 0-16 ... сандық мәліметтер психограммаға
түсіндіріледі. Айқын көрінушілікпен зонаның көрінуінің негізгі 4 деңгейі
бар. Номиналды (0-4) потенциалды (4-8) ... (8-12) ... зона ... әр ... ... ... сандар қосып арасы қай зонаға ... ... ... ... мәліметтері орналастырылып болғаннан
соң октанта – координаттары бойымен ... доға ... Бұл осы ... ... ... жеке ... ... болып саналады. Жалпы алғанда 8-ден
аспайтын көрсеткіштер жеке адам қарым-қатынасының гармониялығын ... ... ... ... ... (0-3) шықпаса оны ... ... ... ... ... ... немесе жауап беруге
ықыласының жоқтығының себебінен.
2. ... тез ... ...... ... мүмкін.
3. Зерттелушіде шынымен бұл қасиеттер төменгі деңгейде көрінеді. Үшінші
шкаладан бастап барлық шкалалар үш ... ... ... блок ... ... блок – ... ... блок – дезадаптивті немесе
конфликтілі зона деп ... «Мен ... ... ... ... зерттелушінің өзін-өзі ұсынылуында өзін-өзі
бағалауы ерекше орын алады. ... ... ... өзіне деген
қатынасын анықтауға ... Бұл ... ... оны қолдануға
ұсынғандардың бірі ... ... мен ... ... еді. ... ... зерттелушінің жеке өзінше жұмыс жасауын талап етеді.
Онда зерттелушіден 25 рет ... «Мен ... ... ... ... сұрайды. Ол сұраққа бір сөзбен немесе сөйлем құралдарымен жауап бере
алады. Бұл әдістемеде зерттелушіге шек қойылмайды және ... ... ... «Мен ... әдістемесінің нәтижелерінің нақтылап
төмендегідей топтармен сипаттауға болады.
1. Әлеуметтік топ (зерттелушінің ... ... ... діні, мамандығы
т.б.).
2. Сенімділік, еліктеушілік (философиялық, діндік, ... ... ... және ... ... ... ... талаптануы, мақсатқа ұмтылуы, жету
және т.б.).
4. Өзін-өзі бағалау (жеке адамның қасиеттерін сипаттауы).
Нәтижелерді ... үшін бір шама ... ... ... ... ... жауаптарының ішінде қай топ үлкен
санға ие болады, сол қасиеттер зерттелушінің ... ... ... ... және ... ... ... анықталады.
3. Дембо-Рубинштейн әдістемесі
Бұл әдістеменің де мақсаты өзінің өмірлік құрылымдары ... ... ... бағытталған. Эксперимент еркін әңгімелесу ... ... ... жеке ... Оның ... ретінде
классикалық шкалалар ұсынылады.
1. Денсаулық шкаласы
2. Мінез шкаласы
3. Ақылдылық ... ... ... ... ... тану ... ... қағазға осы шкалаларды ұзынша сызық сызып зерттелушіге
«Мына сызықтың бойында дүние ... ... ... ... міне ... ... ең денсаулығы мықтылар, ал мында төменде денсаулығы нашар
адамдар. Осылардың ішінде сіз қай ... ... деп ... ... бірінші реалды түрде, екінші идеалды түріндегіні белгілейді.
Мұннан соң алынған ... ... үшін ... ... ... ... ... нәтижесінде зерттелушінің өзі туралы пікірін,
өзіндік бағалау ерекшеліктерін анықтауға ... ... өзін -өзі ... және жеке қасиеттерін сипаттайтын
модельді түсініктер ... ... ... жеке ... ... ... тізім құрастырылған. Мұның
мақсаты, жеке адамның өзін-өзі бағалау деңгейін анықтау. Әдістеме барысы
ұйымдастырылған түрде, топтың бәріне ... ... ... ... ... ... ... Әдістемені қолдану құралы ретінде сөздер тізбегі
қолданылады. Оның құрамы 30 сөзден ... ... ... зерттелушіге екі түрлі нұсқау беріледі. Оның ... ... ... ... ... ... «Мен» реалдысына сәйкес
бағаланатындарына орын беру, яғни қай қасиет ... ... ... орын алады, ал қалғандары осылай рет-ретімен ... ... ... ... ... ... бұл ... «Мен» идеалын
сипаттайтын тізбек болады. Бұл әдістеменің нәтижелерінің ... ... ... яғни ... корреляциялық формуласы бойынша
жасалынады. Ол былай берілген (=1 – 6 - ( d2 / n(n2 - ... |d – ... ... ... |
| |( - ... ... ... |
| |n - ... ... саны ... ... есептеп, жалпы коэффициентті табамыз. Осы коэффициент
арқылы зерттелушінің жалпы сипаттамасы ретінде өзін-өзі бағалау ... ... ... ... ... коэффициенті бір мен бір
аралығында болуы тиіс. Бұлардан артық ... ... ... ... ... ең ... ... бағалайтындар 0,75-тен 1-ге
дейінгілер өзін аса төмен бағалайтындығын көрсетеді. Өздерін жеткілікті
түрде ... ... ... ... ... 0,75 дейін және 0,4-тен
0,75-ке дейінгі ... орын ... ... ... ... өңдеуі мен сапалық талдауы
1-кезең. Мектеп психологтарының өз ортасындағы ... ... ... ... әсер ... психологиялық факторлардың
бірі қарым-қатынас стилдерінің айырмашылығын ... ... ... қолданамыз.
№1 кесте. Қарым-қатынас жасау стильдері бойынша мектеп психологтары
(мектеп психологы мен ... ... ... ... ... ... (n-14) ... тобы (n-12) ... ... |№ ... |
|1 |14 |1 |11 |
|2 |12 |2 |5 |
|3 |13 |3 |10 |
|4 |12 |4 |11 |
|5 |10 |5 |8 |
|6 |11 |6 |9 |
|7 |9 |7 |6 |
|8 |6 |8 |8 |
|9 |9 |9 |6 ... |10 |10 |6 ... |10 |11 |5 ... |7 |12 |4 ... |10 | | ... |10 | | ... ... да ... кему реті ... ... орналастырып
эксперименттік зерттеудің болжамын жасаймыз.
H0 –мектеп психологы мен психологтар тобының қарым-қатынас стильдерінің
арасында айырмашылық ...... ... мен ... ... қарым-қатынас стилінің
арасында айырмашылық бар.
№2 кесте. Екі топтың ... ... кему реті ... ... ... ... |№ ... тобы |
| ... | | |
|1 |14 | | |
|2 |13 | | |
|3 |12 | | |
|4 |12 S1 | | |
|5 |11 |1 |11 |
| | |2 |11 |
|6 |10 | | |
|7 |10 | | |
|8 |10 | | |
|9 |10 | | ... |10 |3 |10 ... |9 | | ... |9 |4 |9 |
| | |5 |8 |
| | |6 |8 ... |7 | | ... |6 |7 |6 |
| | |8 |6 |
| | |9 |6 |
| | |10 |5 |
| | |11 |5 |
| | |12 |4 S2 ... ... ... қатардағы жоғарғы мәндерді және екі қатардағы төменгі
мәндерді ... S1 - S2 деп ... = 4 S2 = ... Qэмп ... мәнін мына формула бойынша есептейміз.
Qэмп = S1 + S2 = 4+5 = 9
Б) ... ... Q ... ... мәнін анықтаймыз. Ондағы n1 = 14, n2
= 12
Qэмп ( Qкр (p ( ... ... H0 ... ... ... ... H1- жұмыс болжамы
қабылданады.
Жауап: мектеп психологы мен психологтар тобының қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... және көрсеткіштердің өзара байланысын
анықтау
1. Мектеп психологтарының көрсеткіштері
а) реалды көрсеткіштері
|Октанта |I |II |III |IV |V |VI ... | | | | | | |
|I |8 |6 |10 |6,5 |-2 |4 ... |6 |3,5 |8 |4 |-2 |4 ... |6 |3,5 |7 |2,5 |-1 |1 ... |4 |1 |6 |1 |-2 |4 |
|V |5 |2 |7 |2,5 |-2 |4 ... |7 |5 |9 |5 |-2 |4 ... |9 |7 |10 |6,5 |-1 |1 ... |10 |8 |11 |8 |-1 |1 |
|( | |36 | |36 | |23 ... Ч. ... ... ... коэффициенті формуласын есептейміз:
Rs = 1 - = 1 - = 1 - = 1 - 0,27 = ... ... ... ... ... ... анықтаймыз. (В.Ю. Урбах,
1964).
Rs эмп ( Rs кр (р ( 0,05)
яғни, Н0 ... ... ... ... Н1 ... ... ... Мектеп психологтарының өз ортасындағы қарым-қатынасында өзіндік
бағалауының қалыптасуына әсер ететін реалды және ... ... ... бар және оның ... ... ... жетеді.
Әдістемелер арқылы жүргізілген эксперименттік зерттеу нәтижелерін
талдауды зерттеу ... және ... ... ... ... психологтар тобы мәліметтерін салыстыра отырып қарастыруға болады.
Психологтар тобында негізінен барлық көрсеткіштер 4-10 аралығында, ... ... ... ... ... ... конфликтілі зонаға өту байқалмады.
Басымдылық - билікшілдік ... ... ... ... ... және ... ... жауапкершілікті ала
білу, өзгелер үшін іс-әрекетке қабілеттілікті көрсетеді (8).
Өзіне сенімділік. Мұндағы көрсеткіштер потенциалды аймаққа жатады (6).
Іскерлік аз ... ... ... ... ... - ... Бұл көрсеткіштерде аралық қалыпты аймаққа
жатады. Топ ... ... ... ... ... қарым-қатынастағы өзара симпатияны көрсетеді (6).
Бір беткейлік – қиқарлық көрсеткіштер деңгейі қалыпты адаптивті ...... ... жалпы көрсеткіштері потенциалды зонада
орналасқан. Топ мүшелерінің бойында өзіне сын көзбен қараушылық қарым-
қатынаста қарапайымдылық ...... ... ... топ ... ... алғыс сезіміне бейімділігін және серіктестігіне қуаныш сыйлауға
дайындылығын көрсетеді.
Қайырымдылық – тәуелділік. Топтың көрсеткіштері ... ... ... ... қарым-қатынаста демократиялық стильге сай келеді.
Қамқоршылдық – реалсыздық. Көрсеткіштер топ мүшелеріне өзара қамқорлық
сезімін қарым-қатынастағы ... ... ... жағдайын
көрсетеді.
Мәліметтерді талдаудағы келесі басты ... ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштерінің
өзара байланыстылығы бір-бірінен ... ... Бұл ... арасындағы байланыс өте жоғары және ... реті ... ... ... мынадай тұжырым жасауға болады. Психологтар тобында
қарым-қатынас жасау стильдері өзара сыйластық пен түсіністікке негізделген
және ... ... ... ... оң ... дамыған.
Мектеп психологтарының көрсеткіштер:
Басымдылық - билікшілдік көрсеткіштер билікшілдік, басымдылық, басқаруға
ұмтылуды және авторитарлық ... ... ... ... ... ... топтағы ортақ пікірмен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Талапшылдық – қатігездік тенденция көрсеткіштері потенциалды адаптивті
зонаның ... ... ... Бұл ... ... қарым-
қатынастағы серіктестің қатесіне төзбеу, өз пікірне ғана сүйену.
Бір беткейлік – қиқарлық көрсеткіштері номиналды зонада орналасқан (3).
Бұл ... ... ... ... ... деген
сенімсіздіктен болуы мүмкін.
Ұялшақтық – конформистік көрсеткіштері адаптивті ... ... Бұл ... ... ... ... ұялшақтық және
топпен араласуға деген ықыластылықты көрсетеді.
Сенгіштік – ... ... ... ... ... ... адамдардың сыртқы өзара сыйластығын білдіреді.
Қайырымдылық – тәуелділік көрсеткіштерінің ... ... ... ... лидерлік басымдылық, конформизм, тәуелділікті бір-
бірінің ықпалына шектен тыс көпшілікті көрсетеді.
Қамқоршылдық – реалсыздық көрсеткіштері конфликтілі зонада орналасқан.
Топтағы ... ... ... тек өзіне ғана бағытталуы,
өзгелерге сын көзбен ... ... ... ... ... және идеалды көрсеткіштердің арасындағы алшақтық, кейде теріс
бағыттылықтың көрінуі топ мүшелерінің ... ... ... ... ... аз көңіл аудару және нұсқауға немқұрайдылықтың ... ... ... ... көрсеткіштердің рангілік реті бойынша
орналасуда бұл ... ... ... ... ... ... ... билікшілдік стилі басым көрінеді.
«Мен кіммін» әдістемесінің нәтижесі бізге жеткіншектердің ... ... ... ... ... көрсетті. Өйткені бұл әдістеме
адамның өзін-өзі тікелей бағалауға, анықтауға арналған. «Мен кіммін?» деген
сұраққа жауап ... ... біз ... ... ... құндылықтарына, жеке адамдық қасиеттеріне, ... ... ... ... ... ... «мен қыз
баламын», «мен ашықпын», «мен ... ... ... ... т.б. ... қатар, өзіндік «Мен» көпшілік жағдайда рөлдік
сипатта құралған. «Мен ... «мен ... ... ... ... «мен ... «мен ... «мен үмітшілмін» т.б.
жауаптармен негізделген болады.
Осы әдістемені жүргізудің мақсаты мектеп психологтарының өзіндік бағалау
ерекшеліктерін ... ... ... сүйене отырып, төмендегідей
тұжырым жасауға болады. Мектеп психологтарының өзін-өзі ... оның ... ... ... ... кәсиби маман ретінде өзін саналы
түрде ... алу ... ... жеке ... ... ... түсініктер» әдістемесі
бойынша зерттеу нәтижелерін талдау.
Бұл әдістеме жеке адамның ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы әдістемесінің нәтижесін ... біз ... ... ... деңгейін анықтауға мүмкіндік
алдық. Әдістеменің нәтижесін алуда біз Спирменнің корреляциялық ... ... бұл ... өзін -өзі ... ... бар ... ие болады. Бұлардың арасында мектеп
психологтарының ... ... ... басым көпшілігі ортадан
жоғары деңгейдегі немесе ортадан жоғары аралықты көрсетті. /2-косымшада/.
Rs 0,05 = 0,36 Rs 0,01 = ... ... ... мектеп психологтарының принципшіл,
дербес,өз-өзіне сенімді екендігін сол сәттегі көңіл-күйін айқындай ... ... ... ... және ... ... ... жеке адамдық
қасиеттерге орын бергенде алшақтық байқалады. Мысалы, «батылдық» реалды
«Мен» бойынша 30 ... ... ... ... бойынша 3 орында. Алынған
нәтижелер мектеп психологтарының, ... ... ... ... ... ... ... нақты дұрыс көрсетуден алшақтау
көрсетеді.
Дембо-Рубинштейн ... ... ... ... ... біз
зерттелушілердің өзін-өзі бағалау деңгейін тереңірек анықтауға ... ... бұл ... барысында біз зерттелушілермен әңгімелесу
жүргізгенде олардың өзі ... ... өз ... ... ... ... ... келетін болсақ:
Денсаулық шкаласында мектеп психологтары көпшілігі идеалды «Мен» түрінде
50%-і тек жоғары, ал реалды «Мен»түрінде 70% немесе одан ... ... ... ... ... ... және ... шкалалар бойынша да мектеп психолгтары
психологтары тобына қарағанда ... 85% және одан ... орын ... ... зерттелушілер 50% пен 85%-і, ал бақылау тобы 75%
пен 100%-і белгіледі. ... ... ... ... ... 50% ... 35%, 25%, 40% орналастырған.
Бұл жағдайды әңгімелесу барысында сұрағанда ... ... ... ... болу ... ол ... , ... маман ретінде
өз мақсатына жетіп , жұмыста кедергілер болмаса, жақсы материалдық ... т.б. ... ... ... отырып, біз мынаны ескеруіміз керек, ... ... ... ... тобы өздерінің «реалдысын» жоғары қоюы басқа
адамдардың әсері, жақсы әсерлерді ... ... ... ... ... ал ... ... де жоғары деңгейде алдағы армандарын айта
отырып үмітпен ұмтылады.
Кейбір зерттелушілер алдағы өміріне сенімділік ... ... ... ... «бақыт», «өзін-өзі тану», «ақылдылық»
төңірегінде ... ... ... өзін-өзі бағалауы осы берілген
шкалаларда ... ... ... ... ... ... ... «Неге мен өзімді
сол жерге ... деп ... ... ... «сол ... ... ... мінезім жақсы деп ойлайсыз?» - « ... ... да, мен ... ... тез тіл ... аламын» мен ашықпын,
пысықпын, мен сол үшін көп ... көп ... ... қаламын. «Бақытты қалай
түсінесің?», «өмірде адамдар бір –бірін еш қиындықсыз тез түсіне алса »,
«ақшасы көп адамдар ... ... деп ... ... ... не?», ... деп ойлайсың ба?» т.б.
Мұндағы жалпы жауаптардан кейбір мектеп психологтарының іштей өз-өзіне
риза ... ... ... ... ... тобы белсенді түрде жауаптар берді. Мысалы, «Мен
бақыттымын, әке-шешем ... ... ... ... ашуланшақ,
өкпелегішпін, сонда да өзіме ұнайды» т.б. жауаптар болды. Дембо-Рубинштейн
бойынша өзін-өзі бағалауы екі ... да ... ... ... мен ... ... көрсетеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. Екатеринбург, ... 1998 ... ... М. ... ... ... в ... М.; 1998.
3. Рубинштейн С.Л Основы общей психологии. М., 1959г
4. Рубинштейн С.Л Проблемы ... ... М., ... ... Е.М Когнитация как проблема ... ⁄⁄ ... ... и ... ... М.; ... ... пед. института, 1985
6. Боришевский М.И. Теоритические вопросы ... ... ... ... самосознания подростка. Вища школа, 1980
7. Захарова А.В. Структурно – динамическая ... ... ⁄⁄ ... ... ... К.К. ... и ... личности
9. Р. Кочюнас «Основы писхолгического консультирования», 1 глава.
10. «Рабочая ... ... ... ... ... 1991.
11. Бачел Андрей Как подготовить себя к жизни М:Эльф К-Пресс ... ... Т.Н. ... ... ... мир ... М: пер ... Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
14. Бурлачук Л.Ф., Коржова Е. Ю. ... ... ... М., ... ... ... ... Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М.
Мысль: ... ... В.К. ... ... явлений М; Изд-во Моск. ун-та
1976
18. Гофман Ирвинг Представление себя другим в ... ... М: ... Ц. ... ... Кун Основы психологии. Все тайны ... ... М.; ... ... Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
21. Душков Б.А. Психология и география. М. ... ... О.П. ... по ... Корчемный П.А., Елисеев А.П. Психологическая ... ... ... Курс лекций. Части І, ІІ, ІІІ-Новогорск, 2000
24. Колесникова Т.И. Мир человеческих проблем: Психологическая концепция
здоровья М.: ... ... ... Ц.П. ... ... в экстремальных условиях Л:
Медицина. Ленингр. Отд-ние 1978
26. Кирибаум Э.И. Психические состояние Владивосток: ... ... ... М.А. ... и безопасность. – Таллин, 1989
28. Кэррол Е . Эмоции человека Издательство Московского ун-та 1980
29. ... ... ... ... ... ... 2-е издание М:
Смысл 2000
30. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях М: Политиздат,1989
31. Левитов Н.Д. О ... ... ... ... Мир психологии научно-методич. жур № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002.
33. Леонтьев Д.А. Психология смысла:природа, ... и ... ... М: ... 1999
34. Лук А.Н. Эмоции и личность М.: Знание 1982
35. А. М. Иваницкий Мир психологии № 3. 1999
36. ... К ... ... Пер с англ. М: Изд-во Моск. ун-та 1980
37. ... Н.И. ... ... И. ... ... ... ... Небылицын В.Д. Избранные психологические труды. М:Педагогика, 1990
39. Новые исследования в психологии и возрастной физиологии:
40. (Сб ст /АПН СССР ... М.Э. ... ... ... по ... личности Питер Санкт-Петербург Москва-Харьков-
Минск 2001
42. Психология экстремальных ситуаций : Хрестоматия .-Минск, ... ... ... ... ... Общ. Ред. Л. В. ... 2000
44. Позман Л.Я. Психология эмоциональных отношений М. Моск. ун-та 1987
45. В.Б. Сапунов Переживание ужаса при ... ... ... ... ... 1994. 4 , 153-156
46. Филиппов М Психология человека Спб., Тип. Б.М. Вольфа Б.г.
47. Черноушек Михал Психология жизненной ... М. ... ... ... Среда. Пространство: (исслед. По психол. пробл. пространств.
предм ... [Сб. ... ... Гос. Ун-т, Каф философии; [Ред кол.:
П. ... и др] ... ТГУ ... ... Л.К., ... З.Б. Білім жүйесі мекемелеіндегі
психологиялық қызметті ұйымдастыру.- ... ... ... ... ... психологиялық қызмет.
–Алматы.,2006
Қосымша Ә.
Оқушыларға психологиялық-педагогикалық мінездеме
Оқушының аты, жөні ---------------------------------------------------------
--------------
Отбасы ---------------------------------------------------------------------
--------------------
Оқуға көз қарасы ... ... ... көз қарасы ---------------------------------------------------------
-----------------
Өзіне көз қарасы -----------------------------------------------------------
------------------
Ата-анасына қалай қарайды --------------------------------------------------
-------------
Мінез ерекшеліктері:
Сабақта --------------------------------------------------------------------
---------------------
Үйде -----------------------------------------------------------------------
---------------------
Көпшілік ортады ------------------------------------------------------------
-----------------
Табиғат аясында ... ... ... еңбегіне --------------------------------------------------------------
-------------------
Өнерге ---------------------------------------------------------------------
---------------------
Қалайтын мамандығы ---------------------------------------------------------
-------------
Қосымша Б.
Анкета №1.
1. ... ... қай ... әділ баға ... ... ... үй ... қызыға, рахаттана орындайсыз?
3. Қай пәндер қызықты?
4. Оқу жылында қай пәндерден шығармашылық тапсырмалар орындадыңыз?
5. Қай мұғалім сізге ... ... ... ... ... Қай ... сіз сырыңызды айтып, кеңес аласыз?
7. Сізге ұнайтын үш пәнді жазыңыз?
8. Қай мұғалімнен жақсы білім ... Қай пән ... ... ... ... ... қатысқыңыз келеді?
11. Қай мұғаліммен әңгімелескен ұнайды?
Анкета №2.
Берілген пәндер бойынша пән атауларын ... Бұл ... ... ... ... пәннің мұғалімі ұнайды.
14. Бұл пән бойынша жақсы бағалар ... ... Бұл ... ... ... еткесін оқимын.
16. Бұл сабақ қызықты болғандықтан оқимын.
17. Бұл пән ... ... ... және ... болғандықтан оқимын.
18. Бұл сабақта көп жаңа нәрсемен танысамын.
19. Бұл пән бойынша жаңа тақырыптар мені ойландырады.
20. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өте жеңіл.
22. Бұл сабақты асыға күтемін.
23. Бұл пәнді ... де көп ... ... ... ... ... бақылау картасы.
1. Жасөспірім туралы жалпы мәлімет
Аты-жөні -----------------------------------------------------------------
------------------
Жасы ---------- Сыныбы ---------------------------------------------------
--------------
Ата-анасының жұмыс орны --------------------------------------------------
----------
Жасөспірімдермен жұмыс ... ... бар ма? ... ... ... ... Жасөспірім мектепте, жанұяда, басқа ортада.
А) Мектепте
Қандай тапсырмалар орындайды ---------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------
------------------------------
Сыныпта кіммен дос -------------------------------------------------------
-------------
Қалай оқиды --------------------------------------------------------------
-----------------
Кітапханада тіркелген бе, қандай кітаптар оқиды --------------------------
--------------------------------------------------------------------------
----------------------------
Б) ... ... ... ... не ... ----------------------------------------------------------
-----------------
Күн режимін сақтай ма? ---------------------------------------------------
-------------
Бос уақытын қалай өткізеді? ----------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------
Қандай секцияларға, үйірмелерге т.б. қатысады-----------------------------
------
В) Басқа ортада өзін ... ... ... ... не ... ... дос ---------------------------------------------------------------
------------------
Кіммен қарым-қатынас жасайды ---------------------------------------------
--------
3. Көз қарасы.
Өзіне --------------------------------------------------------------------
--------------------
Басқа адамдарға (мұғалімдерге, ата-аналарға) -----------------------------
--------------------------------------------------------------------------
------------------------------
Жауапкершілігі -----------------------------------------------------------
---------------
4. ... ... мен ... ---------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------
--------------------------------
Қызығушылығы мен бейімділігі ---------------------------------------------
---------
Өзін-өзі бағалау ---------------------------------------------------------
-----------------
Пікірі мен көз қарасы ----------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------
-------------------------------------
Сынып жетекшісі -----------
-------------------------------
Тәрбиешісі ... ... ... және ... ... журналы. 4/2006. 7 бет.
-----------------------
Мәселелерді зерттеу
Мәселелердің идентификациясы
Әрекет
Кері байланыстың ... екі ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Білім берудегі өзін-өзі тану мәселесі60 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
Педагогтың кәсіби өзін-өзі тануы мен өзіндік дамуы7 бет
Студенттердің рухани-адамгершілік дамуына «Өзін-өзі тану» дәрісінің ықпалы3 бет
Өзін - өзі тану тұлғаның дамуының факторы82 бет
Өзін өзі тану73 бет
Өзін өзі тануда» интерактивті әдіс - тәсілдерді оқыту38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь