Жәнібек батырдың балалық шағы туралы

Жәнібек батырдың әкесі Бердәулет арғынның қара кесек руынан шыққан Қазыбек бидің қызымен үйленгеннен кейін, бірнеше жыл бала көрмей жүріп, соңында Жәнібекті көріпті. Перзентке зар ата-ана жас нәрестенің шілдехана тойын жасап, болашақ батырдың алғашқы таңын әнмен атырады. Әйелдерді шақырып, қалжасын беріп, ат шаптырып бесік тойын жасайды. Әкесі Бердәулет баласына ат қойғызарда арғынның шақшақ руынан шыққан қарт Жәнібекті жорықтан келе жатқан жолынан түсіп сәлем береді де, қуанышты көңіл күйін айтады. Балаға зар болып жүрген Бердәулеттің тілегіне бар ықыласын берген Шақшақ Жәнібек оның үйіне түседі. Қуанышты ата-ана ағынан ақтарылып, адал ниетімен «ақ сарбас» қойын айтып сойып, қарсы алады. Бұл 1714-жыл еді.
Ақ күндекті ана мен айыр бөрікті ата аяулы көретін аруақты батыр Шақшақ Жәнібектен:
- Баламызға ат қойып беріп, аруағыныңызбен қорғай жүріңіз, - деп тілек етеді.
Атан-ананың қуанышынан жүрегі тебіренген батыр бесікті алып, бесік көрпені ашып, балпанақтай баланы көріп, тебірене бата беріп былай дейді:
- Керей деген елің көп,
Ел айналар шешен бол.
Жағаласар жауың көп,
Жауға шапсаң, есер бол!
Ел ішінде дауың көп,
Жұрт алдында көсем бол!
Жабылған жауды жапырып,
Шайқасқанда есен бол.
Жекеге шықсаң желденіп,
Жауыңның басын кесер бол!
Сонан соң бетін сипайды да, ата мен анаға қарап:
- Бесігін көтергенде көңілім толды, өз атымды қояйын, аты Жәнібек болсын! Біреулерге атын ататып боқтатпа, ат жалын тартып мінгенде алған бетінен тоқтатпа – депті. Шақшақ Жәнібекті пір тұтып сиынған ата-ана:
- Әмин! – деп бетін сипайды.
Жәнібектің әкесі Бердәулет жастай дүние салғандықтан Қазыбек би жиені Жәнібекті жалынды өсіруді ойлап өз қасына алады. Сөйтіп, Жәнібектің балалық шағы нағашысы – Қазыбек бидің қолында өтеді.
Шаруашылығының ең үлкен тірегі болған жалқы төрт түліктің ішінде жылқыны саусам сауыным, жауға аттансам кезең асар керігім, деп қадір тұтып өсіретін, сырттан келген жау-жарда, ұры-қара да алдымен жылқыға тиетін. Сондықтан, қазақ халқы: Жылқы соқса желдікі, қуса жаудыікі деп, мал ішінде қораға айналатын жатын малдан гөрі жылқыны ала бөтен жақсы көретін, осы түлігіне көз қырын ерекше салып, атан жілікті, атпал азаматын жылқы бағуға асаудың жалында, ақпанды дауылда жағаластырып өсіретін. Оған жарамаған жасты кезең аса алмайтын, ұйқысын аша алмайтын, аяғын баса алмайтын жасық санапты.
«Кісі болар кісіні кісесінен, кісі болмас жігітті мүшесінен таниды» дегендей
        
        ЖӘНІБЕК БАТЫРДЫҢ БАЛАЛЫҚ ШАҒЫ ТУРАЛЫ
Жәнібек батырдың әкесі Бердәулет арғынның қара кесек руынан шыққан Қазыбек
бидің қызымен үйленгеннен кейін, бірнеше жыл бала ... ... ... көріпті. Перзентке зар ата-ана жас нәрестенің шілдехана тойын
жасап, болашақ батырдың алғашқы таңын әнмен атырады. ... ... ... ат ... ... ... ... Әкесі Бердәулет баласына
ат қойғызарда арғынның шақшақ руынан шыққан қарт Жәнібекті ... ... ... ... ... ... де, қуанышты көңіл күйін айтады. Балаға
зар болып жүрген Бердәулеттің тілегіне бар ықыласын берген Шақшақ Жәнібек
оның үйіне түседі. ... ... ... ... адал ... «ақ
сарбас» қойын айтып сойып, қарсы алады. Бұл 1714-жыл еді.
Ақ күндекті ана мен айыр бөрікті ата аяулы көретін аруақты батыр Шақшақ
Жәнібектен:
- ... ат ... ... ... қорғай жүріңіз, - деп тілек
етеді.
Атан-ананың қуанышынан жүрегі тебіренген батыр бесікті алып, бесік көрпені
ашып, балпанақтай ... ... ... бата беріп былай дейді:
- Керей деген елің көп,
Ел айналар шешен ... ... ... шапсаң, есер бол!
Ел ішінде дауың көп,
Жұрт алдында көсем бол!
Жабылған жауды жапырып,
Шайқасқанда есен бол.
Жекеге шықсаң ... ... ... ... соң бетін сипайды да, ата мен анаға қарап:
- Бесігін көтергенде көңілім толды, өз атымды қояйын, аты ... ... атын ... ... ат ... ... ... алған бетінен
тоқтатпа – депті. Шақшақ Жәнібекті пір тұтып сиынған ата-ана:
- Әмин! – деп бетін сипайды.
Жәнібектің әкесі Бердәулет жастай ... ... ... би ... ... ... ойлап өз қасына алады. Сөйтіп, Жәнібектің балалық
шағы нағашысы – Қазыбек бидің қолында өтеді.
Шаруашылығының ең үлкен тірегі болған ... төрт ... ... ... ... ... аттансам кезең асар керігім, деп қадір тұтып
өсіретін, сырттан келген жау-жарда, ұры-қара да алдымен жылқыға тиетін.
Сондықтан, қазақ халқы: Жылқы соқса желдікі, қуса ... деп, мал ... ... ... ... гөрі жылқыны ала бөтен жақсы көретін, осы
түлігіне көз ... ... ... атан жілікті, атпал азаматын жылқы бағуға
асаудың жалында, ақпанды дауылда жағаластырып өсіретін. Оған ... ... аса ... ... аша ... аяғын баса алмайтын жасық
санапты.
«Кісі болар кісіні кісесінен, кісі болмас жігітті ... ... адам ... тап басып сөйлейтін сыншысы Қазыбек би жиені
Жәнібекті алысса білегі бар, арбасса жүрегі бар, ақыл мен жігері бар ... ... да, ... ... ... ... ... ат жалын тартып
мінуге жараған кезінен бастап жылқышыларға қосып, отарға жібереді. Сөйтіп,
бала Жәнібекті жылқы іңіртінің жесегімен жетілдіріп, сары аязға салып
ширатып, Салбурындағы ... көз ... ... ... Сол ... ... ... іс-әрекеті ел көзіне түсіп, аңыс болып тарап жатады.
Аңыздың бірі ... екі көк ... еді. ... ... көк ... киелі батыр санайды. Ол туралы нағашы жұрты жағынан тараған мынадай
аңыз бар: ... енді би ... ... ... ... білуді ойлайды.
Әр жылы қыста қос-қос атты жолдас ертіп, жол бойы қыран құстарына аң
ілдіріп, сол бетінде, отардағы ... ... ... ... ... ... Жас ... батыр болып, желдің өтінде, жаудың бетінде жетілген
Қазыбек енді би ... ел ... ... ... ... ... қыста салбурын құрып, отардағы малына барып, амандық-жамандығын
көз екі көріп қайту әдетін ... ... ... байларының үлкен
байлығы тек мал еді, ол банкідегі ақша, сандықтағы алтын ... ... ... ... бар ... ... кезең асса көз жаздыратын, сынаптай
толқып тұратын байлық болғандықтан, байлар қос қолын малдан ала алмайтын.
Сондықтан, Қазыбек бидің бұл сапарын кім ... де ... дей ... ... ... ... әрі батыр болып өскен адамдарға ақшамның аязында қырау
басқан тұлпардың бар тебінімен ағындатып, ... ... ... ... жол
алудың өзі бір ғанимет сезіледі. Сол сапарын бастаған би отардағы ... ... ... жерді көздеулі уақытында басып келеді. Таң қараңғысы
серпілмеген есекқырған жұлдызы төбеге таяп қалған кез екен. Үйреншікті
мекенінде, ... ... ... ... ... баурайында таңғы
жусауында жылқылар үйір-үйірімен тыныштық алып тұрады.
Жылқыға жетіп келген би құсбегі-саятшы серіктерін қосқа жібереді де өзі
бірер белгілі ... ... тұра ... ... ... ... ... таңғы күйсеуіне қарап күйін байқайды. Сөйтіп келе жатқанда таң да
атады. Бидің көзі тебіндегі жылқының ... ... бір биік ... ... тұрған тобылғы торы айғырға түседі. Жылқышылардың
алғашқы кезіккені де осы екен. Таяп келген би үстіндегі қара кигізден
тіккен кебенегін астына салып, қой ... ... ... ... ... ... ... Жәнібектің үстінен арлы-берлі екі көкжал бөрі секіріп
түсіп ойнап ... ... де, ... ... ... күйі толқып, ежелгі
әдетімен былай толғайды:
-Аруақты батыр боласың,
Алысқан жауды аларсың.
Еліңді ел етерсің,
Ежелгі жерге жетерсің.
Егіз бөрің тұрғанда,
Екіленбей не етерсің?!
Еліміз қос бөрі иесі бар деп аңыз ... ... ... би анық ... ... жерде оны қолтығына алып, бауырына басып мәпелеп, қанаттыға
қақтырмай, тырнақтыға ілдірмей өсіреді.
Жәнібек 18 –жасқа шығып күш-қайраты толысып, ел ... ер ... ... ... ... қазақ даласына шабуыл жасамақ болады. Бұған
қарсы орта жүз ханы Әбілмәжін үш ... ... ... ... ... ... Абылай сұлтан қолбасы болып аттанады. Соның алдында ғана ақтабан
шұбырынды болған елдің есінен жоңғар ханы Себан Рабданның қан жоса ... ... әлі кете ... еді. Ер ... ... атқа ер ... күнде жер ортасынан асқан Қазыбек би өз елінің қолбасын сайлап,
сарбаздарына сәтті жол тілеп, аттандырып жатады. Сондай қарбалас күннің
бірінде ... ... ... ... ... - деп ... ... жас
жігітке би селт етіп тігіле қарайды. Қарсы алдында шарайнасын киіп, ... ... ... ... ... көреді. Ол бір тізесін бүгіп:
- Алдияр ата! Ел ішіне жау тиді, ер азамат атқа қонды. Ер ... ... ... ... ... жолға аттанайын деген ойым бар, ақ жол тілеп,
ақ батаңызды беріңіз, - ... ... ... ... жерден тілеген мына
тілек биді ойландырып тастайды. Алтын тонын иығына қайта жамылған Қазыбек:
- Қарағым, Жәнібек, елге берген батамды өзімнен неге ... Ер ... ... ел-жұртыңа қосайын деп едім. Жасыңа жетпей жау тілеме, ... ... ... Жәнібек:
- Ата, он сегіздегі жас қандай жас,
Өзіңізден ... ... ... ... ... жаяу салған жас, - дейді. Жәнібектің бұл сөзінде бір
сыр бар еді; ... ... ... ... сөз бар. ... созыла көшіп,
күн еңкейе жетіп, үлкен қолатты бойлай қонған туыстас ауылдар жылқысын
қолаттың басындағы тұйыққа салып, жау келетін ауызды өздері ... ... ... Ел көзі ұйқыға бара бергенде ауылды басып келіп
қалған қалың жылқының дүбірінен у да шу болады. ... ... ... ... жырынды жау жылқышылардың бекітудегі атын ілестіре кетеді. Жауды
қуып, жылқыны айырарға қолында тігерге тұяқ ... ел бос ... ... көпе-көрнеу айдап кеткен жауға қарсы шыға алмай, қайраты
мұқалып, діңкесі құрып, қарадай қор болып қалады.
Бірақ, жылқы соңынан жас ... ... ... ақбас тайлақпен
кеткенін ешкім де білмеген еді. Қазыбек ... ... ... ... пен ... ... атты, айбалтасын көлденең ұстаған, еңгезердей біреу
аз түсіп тұрады да желбегей шапанды бала жігітті паруайына да алмай, ... ... ... ... тиіп алған жылқысының соңынан еркімен аяңдап жүре
береді. Жол тосып, кежгулеп, келе жатқанына қарап, жортуыл басы осы ... ... ... оған абайлай қарайды. Басында дулығасы, белінде сапасы
бар, сырт бейнесі шойыннан құйған алып қара ... ... ... ... ... Қазыбектің жүрегінде намыс оты бұрқ ете қалады.
Ызасын ... ... ол ... ... ... ... дұшпанның
тиімді жерін көздеп келеді. Дұшпанның алкеуде, аусарлығы сәт ... жері еді. ... ... ... ... да жоқ ... көзі ... жерден оның беліндегі сапыға түседі. Тайлақпен таяй берген ... қара ... ... ... секіріп, көзді ашып-жұмғанша бурыл аттың
артына міне түседі. Күтпеген жерден сап етіп жабыса кеткен қуғыншыдан
сасқалақтап ... ... ұзын ... ... ештеңе өндіре алмайды. Сапыға
көзін тіге атылған бала жігіт бурыл аттың арқасына тақымы тиген заман
дұшпанның ... ... алып та ... Жанды жерінен тиген өткір сапыдан
ат иесі құлап түскен кезде бурыл атқа орнығып алған ол жауының найзасын
жерге ... ... ... атпен майдан тартқан жас батырды көрген жау айқасуға батпай, бет-
бетімен жылқыны тастай қашады. Аты мен күші сай ... ... ... ... ... айырып еліне қайтады.
Қазыбек би Жәнібекті бұғанасы қайтпаған жас, сүйеніші жоқ жалғыз деп аяп
отыр еді. Енді Жәнібектің сөзіне қару ... ... ... ... ... ... ... Жәнібек:
- Он сегізге келгенше жігіт болып жете алмады дегеніңіз бе? Желкілдеген
тудан, жер қайысқан қолдан қалдырғанда, от басын ... ... бе? – ... сөйлеп, шыға жөнеледі.
Оның шын ашуын көрген көз қарақты би:
- Мынаның көк бөрісі ұстаған екен, рұқсат бермесем құсадан өліп кетер
немесе батасыз ... ... - деп ... ... ... Орлаға кірген
Жәнібек әуелгісіндей иіліп, бата тілегенде Қазыбек би:
- Қол басқарсаң жолың ... ... ... ... иелі ... ... қолдай берсін! – деп бата береді. Ата ықыласын ... ... ... ... ... ... көк ... мініп,
анасынан рұқсат алуға асыға жол тартады.
Шапса шабысы, жүрсе жүрісі бар көк дөненнің де дәл бабына ... кезі ... ... ... ... ауыздығын шайнап алас атқан жануар батырдың алып
ұшқан жүрегіне қанат-құйрық болып сәйкеседі.
Анасының ауылына ... ат ... атын іле ... ... ... ... ақ ... анасы «жолың болсын!» деп тілеп, шашуын шаша алдынан
шығады, ұлының ер азамат болып атқа мініп ер қатарына қосылғанына қуанады,
әрі алдында жал, ... ... жоқ ... қан ... бара жатқанын
ойлап, қан жұтады. Нағашы атасынан рұқсат алғанын да естіген болатын. Енді
ер көңілді, ... ана ... бір ... иілген баласының маңдайынан
сүйіп:
Мен саған не айтамын.
Қамырығымды басып, қайғыңды жеп айтамын.
Артымда белгі қалса екен ... ... ... алдыңда алса екен
деймін. Саған тілек тілесем, әмісе жолы болса екен деймін. Оқ алдыңнан
тисе, анаңның ақ сүтін ақтағаның! Оқ артыңнан тисе ... ... ... қосыңды тап, онан соң досыңды тап, сен үшін ... ... ... ... ... ... - деп ықыласын береді. Шеру тартып
кеткен қолдың соңынан күні-түні жүріп, қуып жеткен Жәнібек керей елінің
қолбасшысына жолығып, сарбаздардың бірі ... ... ... ... ақылия сөз күндер өткен сайын Жәнібектің есінен мығым орын
иелей береді.
Бір күні қолбасы батырдың қасында сапысын суырып, жау бүйректі қиялай турай
отырып осы ... ... ... ... ... ... ... қойып, былай деп шешеді.
- Анаң ана екен ғой! Ана ... дана екен ғой! Оқ ... қас ... ... ... ... ... тиеді, елсіз ер болмайды, ер серіксіз
болмайды!
Ақылды ананың сөзін тоқсан толғап ... ... өзін ... ... ... ... намысына, елдің иелік ұқығына арнайды, жоңғар
шапқыншылықтарыны қарсы алғашқы сайыста-ақ өзін бүкіл ... ... ... ... ОҢ ТІЗЕСІНЕН ОРЫН АЛУЫ
Жоңғар шапқыншылықтарының қазақ даласын жаулауға мол дайындықпен, басым
күшпен келген қолына қарсы аттанған ... ... ... қолы да ... Сан жеңіліп, сан шегініп, сан жеңіп, ілгерлеудің бірінде қазақ
қолы тағы шайлығып, қаша соғысады.
Өкшелей қуған жауды тосқауылдап, төтеп беріп келе жатқан ... ... да бар ... Алды ... ... сарбаздардың артын соғысқа бастап
кіру қиынға соғады. Оның үстіне неше күндік сайыстан қаржалған ... аяқ ... ... түседі. Осыны байқаған Жәнібек бір бүйірден ұшыртып
келіп, Абылайдың алдын кес-кестеп тұра қалады да:
-Алдияр тақсыр! Атыңыз қаржалған ... ... ... ... ... тоқтатыңыз. Өйтпегенде қуған дұшпан құтқармайды. Жалғыз соғысып жау
алған жанды атам қазақтан көрген емеспін, - дейді.
Бала жігіттің сөзін лайықты көргенімен, ат ... ... ... ... Атың ... ... ... атымнан сен барып тоқтат, - дейді.
- Тақсыр-ай, - дейді оның қатарына келген бала жігіт, - мен сен ... ... ... ... ... ... жоқ, жаудың алдын бөгеп
соғысуға қайратым ғана бар!
Қарулы қолды, жалынды сөзді жас жігітке жалт бұрылған Абылай оның сөзіне
иланса да, ... ... ... ... ... тағы да ... Жас екенсің шырағым, жау басым, жазым боларсың, - дей ... ... ... ... ... ... ... жауға кестіріп, қанжығасына байлатқанша, өзім кесіп әкетейін, -
деп тап ... ... от ... ... ерліктің екпіні есіп тұрған
жас жігіттен жасқанғанын, әлде жау ... ... ... көргенін немесе
қашқан қолды тоқтат деген кеңесін орынды санағанын кім білсін, әйтеуір
Абылай тұлпарын Жәнібекке беріп, бала жігіттің көк ... ... ... ... ... бет ... ... тосқауылдап соғысқан сарбаздардың бәрі ат басын бұрады,
тек Жәнібек қана ... ... ... қаша ... ... қара ... екі ... алма кезек жекпе-жекке шығады, екеуінің басын кесіп,
қанжығасына байлағанда қуған жау қолының беті де қайтады. Жеңіс тапқан
Жәнібек жолдастарын ертіп қалың ... ... ... арт ... ... ел ... ... жатып қалған екен. Жәнібек Абылайдың
қасқа тұлпарын хан шытырының маңына ... өз ... ... табады да, дем
алады.
Ерте оянған Абылайға тотқауыл-тосқауылдары қанжығасында айдарынан
айқастырып матаған екі батырдың басы бар қасқа ... ... ... ... алдына әкелдірген Абылай:
- Жарайды! Жарайды! Бекер адамның басы ... ... да тауы ... ... ... екен ғой! Мына көк ... ... тауып әкеліңдер! - деп
бұйырады. Абылайдың тотқауылдары ат иесін іздеп жүріп, абақ керейдің
қосынан тапқанымен керейдің ... ... ... айт! ... ұйықтап жатыр, әлі оянған жоқ – деп жауап беріп
қайтарады.
Екінші рет Жәнібекті шақыра ... ... ... ... үш ... бар екен, соны орындаса барады» деген қос басыларының жауабын
апарады. Мұны естіген Абылай:
- Бәсе солай болар. Жау ... ... күн ... ұйқы ... күн емес ... деп ... ... санаттары мен бас батырларына «сендер не дейсіңдер?»
дегендей сұрақ сала қарайды. Жаңа оқиғаға құлақ түріп, жүрек жұтты ерлікті
аңыз етіп, жас ... ... ... ... ... сізден тақсыр, бірлікті қорғап, батырды қолдаймыз, - деседі.
Кәмшат бөркін алшита киген Абылай:
- Келсін мұнда, айтсын тілегін! – дейді.
Тотқауылдан бұл сөзді ... ... ... қосбасыларын ертіп,
Абылайдың алдына келіп:
- Алдияр тақсыр! – деп тағзым етеді.
Санаты мен ... ... ... ... ... ... ... Абылай:
- Жау жаламда ер қанаты атыңды көлденең тартып ең, мен жасақтың алдына
кеткенде жауды тосатыныңды қабағыңдағы қара бұлттай ... ... ... ... ... алатыныңды біліп ем. Жауымның сағын сындырып, сол
ойымнан шықтың. «Хан алдының әділдігі – елінің ұйытқысы» - деуші еді
бұрынғылар, арман ... айт, ... ... айт, - дейді.
Абылай Жәнібектің ерлігіне ерекше сүйінеді. Екінің бірінде бола бермейтін
мұндай ерлікті ... ... ... ... ... жар салып батырды
мадақтау хандардың ежелгі салты ғой. Әрі ержүрек қолбасы әрі өз заманының
саясатшысы Абылайдың батырларды жұрт алдына дәріптеуі тікелей өз ... ... ... тағы бір ... ... ... жоқ көшпенді
елдің хандары қажетті жасақты әр рудан жинатып алып, ... ... ... бұл ... ... Бөгенбай, Малайсары, Өтеген секілді
батырларға сүйеніп істейтін. Саны аз, ... осы ... әр ... діңгегі ғана емес, ел билеген Абылайдың хан ордасының да алтын
діңгегі еді.
Бұлан мен Балқанның арасында кіндік кесіп кір жуып, қай ... жазы ... ... мекендеп келе жатқан халықтың ішкі алауыздығы мен дау-шары да осы
адамдардың кеңесімен ... ... ... хан ... ... үшін ... ... адамдарды іздеп тауып, қолға ұстайтын,
олардың ерлігін асырып, төрт қыбылаға шашатын. Мынау ретте де бар ... ... ... ... жас ... Жәнібектің әз ісін көптей көріп,
мадақтап шығады.
Жас жігіттің ерлігі, Абылайдың оған көрсеткен сый құрметі ертең-ақ жалпақ
қазақ елінің түкпір-түкпіріне ... ... ... жастың ой-қиялын жебеп,
жігерін ұштайды. Абылай хан сол үшін де ер ... ... ... ... ... ... жариялап, оның ата-мекенін қорғап көрсеткен
ерлігін дәріптейді.
- Батырым, - дейді Абылай Жәнібектің ата жөнін сұрап болғаннан кейін
арқасына қағып, - үш ... бар ... сол ... ... ... - ... ... -біз абақ керей деген ел едік, ер Қосайдың
елінде Сарыарқаның белінде, өр Алтайдың төрінде, қазаққа қорған боламын ... ... ... ... ... жырытқан ел едік. Амал-айласы асқан
Шыңғыс қапияда ханымызды өлтіріп, иесіз қалған ... ... ... ... ... ... күл ... топырағымыздан қуған,
сол тозғаннан қазірге дейін еңсе көтере алмай келеміз. Енді сіздің
заманыңызда ел қатарына келіп, оң тізеңізден орын алсақ дейміз.
Сонда зерделі ... ... ... ... Сендей ер туған елге оң тізесінен орын бермеген ханда әділдік бола ма?
Тағы бір тілегіңді айт дейді.
- Абақ ... елім деп оң ... орын ... рас ... ... ... ... деймін, найзамды өткір қайрап, жау алдында
ойнасам деймін.
Абылай Жәнібекті арқаға қағып, ел ... ер ... ... ... Тілегің Алла алдында қабыл болсын! Үшінші тілегіңді айт? – дейді.
- Анамыз Абақ желкілдеген ... ту ... ел еді. Енді ... ... жасағанда түскен төбеме, шыққан тауыма қадайтын туымды белгілеп
беріңіз, - дейді Жәнібек. Қалың қолдың ... ... үш ... қара ... ... ені төс ... қызыл сары жібек шашақты қытай ақ
торғынынан жасалған үлкен туды ұсынады.
Ақ боз атқа мініп, сауытының сыртынан ақ жымылып ... ... туды ... Абақ ... «Тар жол ... кешуде жанымызды құрбандыққа берсек те
Жәнібектің алдынан кесе ... деп ант ... ... ... ... ... Жәнібектің жау алдындағы қайраты аңыз болып, ел ішіне тез
жайылады да, Абылай хан оны жете ... ... сол ... ... ... жаңбыры сіркіреп бір күннің түніне тура келеді.
Жорыққа аттанған Абылайдың қалың қолы нөсерлі қою қараңғы ... ... ағаш ... ... ... өтіп ... ... Күз аспаны сағымша
құйылып, бір ашылып, бір түнеріп, нөсер бірде құйып, бірде толастайды.
Қолын тоқтатып, шатырын тіккен Абылай ... ... ... Мына ... су ... ... малшынып, жол соқты болып шалдыққан
көрінеді. енді бүгесінен жатып шігесінен кетуге бейіл секілді, - дейді.
«Хан шынымен-ақ қайрандап қалғаны ма?» деп ... ақ еділ ... ... Қан ... өлсек шаһид дер еді, қарап жатып өлгеннің не жөні бар?
Бірақ, түн қараңғы, отын ... жер ... ... - ... шын қайрандап.
- Ендеше отын іздеп таба алмассың, бағанағы жолдағы ағаш ... ... кел, - ... ... ... бір ... жетелете жөнелген Жәнібек аялдамай бейіт басына
жетіп келіп, күмбезді бұза ... Осы ... көр ... ... ақыра айқайлаған аруақтар көрінеді.
- Мола да болса баспанамыз еді, кім ... ... ... – деп
дебейлейді олар.
Түнгі иен далада бұл қаһарлы дауыс күмбезге жаңғырып, аспан-көкті
тітіретеді. Жәнібектің екі жолдасы көк аспан жарылып ... ... ... ... ... ... ... Жәнібек
батыр аспай-саспай:
- Ей аруақ, тыныш жат! Өлі аруақ сені қойып, тірі Абылай үсініп өлгелі
жатыр, - деп тұра ... Әлгі екі ... ... ... көр ... ... ... кеткенін енді ғана байқаған батыр бейіттің ағашын
түйеге артып, Абылайдың шатырына қарай тартады.
Бұл «аруақтар» Абылай ... ... ... ... ақ киім ... ... еді, олар ... келіп болған істі даттап, Жәнібектің
ашумен аруақтарға ұмтылғанын айтқанда бұл жүректілікке таңданған Абылай
хан:
- Меңіреу түнде күңірете түрегелген аруақтан сескенбеген ... ... ... ... ... – деп ... таңданады.
Ертеңінде Абылай Жәнібекті тағы шақыртып алып:
-Түнде не ғажайып болды? ... ... ... ... игі еді, ... Бұл ... қаперіне алмаған Жәнібек:
- Бұл елдің хан, төресі сен едің,
Қас батыры мен едім.
Сен бұйырған жұмыстың,
Мұнысы қалай демедім, - дейді, Қазыбек бише ... ... ... ... ... ... тар жол, ... кешулерін былай еске алады екен:
- Майдандасып жау түсіруді ерлігім деп санамаймын, ... ... ... ... ... тұлпар аттың күшімен, қайратыңа әдіс-
амалыңды қосып жеңесің. Сен оны алмасаң, ол сені алады. Талай-талай қан
майданды бастан кешірдім, тар жол, ... ... ... ... ... ... ... жоқ, оның қайсысын ерлікке санарсың? Бірақ өмірімде
қапияда кезігіп, қас-қағымның арасында өткен үш түрлі жағдайға тап ... ... ... ... ... ... ... дейді екен, мен
қорқудың не екенін білген жан емеспін, Алла берген жанды Алла өзі алады.
Басқа біреудің алуы мүмкін емес деп ... ... - ... мен ... ... ... жеңгенің сол
екеуінің артықтығы. Ал күтпеген жерден жаныңа қысым келгенде қабағыңды
шытпай, қалт ойлап, қапысын тапсаң ерлік, жүректілік деген ... ... ... ... ... таң ... көз іліндіріп алайын
деп, тоқымымды төсеп, ерімді жастанып, шылбырымды жамбасыма басып,
көйлектің омырау түймесін ағытып, кеудемді самалға ашып, көк шалғынды
қолатта ... ... ... ... суық бір нәрсе кеудемді басып келе жатқанынан ояна келсем,
жылан екен. Оянғанда қозғалып кетсем керек, жылан ысылдап иегімнің астынан
аузыма қарай ... ... ... ... ... екен деп сескенбедім.
Аузымды ашып демімді ішіме қарай тарта бердім. Екі көзім жыланның
қимылында. Оның басы ... кіре ... ... ... түкіріп жібердім.
Сонда тісім мұздай болып кетті. Бірақ сескенбедім. Осы ... ... ... ерлігі байсалдылығы деп мені мақтаған еді. Ел алдына
түсіп, ер қатарына қосылып қалған кезімде, «ел ... жау ... ... ... соны ... деп ... шақыртыпты. Ара қонып
Қабаекеңнің ауылына жетіп, сәлем беріп үйге кіргенімде сәлемімді Қабекеңнен
бұрын Бөгенбай батыр алды. Үйде ... ғана ... ... ... ... ... аста отырғанда Бөгенбай жай бір ғана:
- Жау жағынан бөлініп шығып, өз бетімен қол жинаған бір ... екі ... ... ... ... ... ... мазаны алып тұр, -
деді. Мен көп сөйлемей , «ел алаңсыз болғаны жақсы еді» ... ... бір жол ... алып ... кеттік. Бірер күнде ел
шетіне де таядық. Қарақшылардан зәбір көрген ел зар жылап, көк ... ... ... төкті. Қарақшылар ойда жоқта жайын жатқан елге басып кіріп,
малын қуып, адамын олжалап, ... ер ... ... ... ... ... Қарақшылардың жүгенсіз қылықтарын естіп, халықтың көз жасын
көрген сайын қаным қайнап, алас ... ... ... ... ... ... Олардың апанын анық білетін жол бастаушымыз төтелеп бастап, нелер
құлама құз, ақпа қорым, жыныс ормандардан өтіп, бізді таң ... ... ... түсірді.
Қарақшылар бір үлкен қолатты алып, ақбоз үйлерді тігіп тастап жатыр екен.
Шамасы жортуылдан түнде ғана келсе керек. Аттары түюлі, түйелері ... ... ... ... зар ... ... деген ой басыма найзағайдай соғылғанда
атымды ұрып жіберіп, Қабанбай мен Бөгенбайдың алдына көлденеңдеп тұра
қалғанымды өзім де білмей қалыппын. ... шыға ... ... ... таныған екеуі жарыса:
- Балақай, жолың болсын! – десті. Бұрылып жүре бергенімде ... ... ... көз жасы мен ... ... келе ... еді, ... деп жатты.
Дұспан да болса «қапы кеттім» демесін деп ортасына ұран салып кірдім.
Олардың тұшты ұйқысын менің күшті даусым шайдай ашты. ... ... ... аттарын шешісіп жатыр. Назарым ортадағы ақ үйде, содан
шыққан бес адамның артқысы зор денелі біреу киіз есікті ... ... ... ... ... қарай жүріп келе жатты. Аюдың көзіндей қысқа
кірпікті, қысық көзімен мені ... ... ... ... ... ... ... сары жібек шапан, шапанның етегі шалғынға сүйретіліп шұбалаң
қағады. Жас мөлшері қырыққа еркін жетпеген, селеу сақалды, тайқы маңдайлы,
бүйрек бетті, ... ... адам ... Дәл ... үстін түйреген найза
табынан қалған тыртықты анадайдан айырдым. Жолбарыстың мұртындай бес тал
мұрты тіп-тік болып шашырап тұр. оның сетілген танауынан ... ... ... Кімсің сен? – деп зеки сұрады менен.
- Мен жөнімді айтқаныммен, сен жөніңді не деп ... ... ел ... ... ... жөні жоқ, қаны қара ...... ақырып. Сөзім шынбайына
батты білем, көзінен ашу оты жарқ етіп шыға келді. Артына бұрылып қолды ... ... екі жүз ... адам ... ... ... ... - деп айғайладым. Сол кезде қара сұр атты біреу майдан тартты.
Жолын ... оны жан екен деп ... ... келе ... ... ... ... ат тебінімен алдыма келіп қалды. Сол кезде
қанжарын суыруға келтірмей атынан жұлып ... ... ... ... кеттім.
Атымның тізгінін тез тартып: «жеке,жеке» деп тағы айғайладым. Бар ойым
бағанағы пәле басы жуан ... ... ... ... ... ... ... Жуан сары шапанын сілкіп тастап, артына бұрыла бергенде,
тұлпар атын екі адам жетектеп келіп иіле қалды. Атына мініп, найзасын
қолына ... ол, ... ... ... ... ... білем, ашулы отты
көзімен тігіле жақындап келіп, түйіле қарап, майдан тартып шаба жөнелді.
Ағызып келіп, ... ... ... бар ... ... басынан
найза салды. Мен қалқанымды тоса қойдым.
Тізгін тартқанда кәнігі болған сар тұлпар тік ... Осы ... ол ... ... ... ... рет ... салды, мен де қалт кетірмей
тостым. Ақыры ол ... ... ... болды. Ағызып келіп найза салдым.
Шіркіннің күштілігі мен шапшаңдығы-ай, өзім-өз болып ... ... осы еді, ... тағы бір ... ... ... Мен ... шыға
бергенімде, серіктерімнің ұран салған дауыстары естілді. Менің басыма ... ала ... ба» ... ... ... ... Қалай келгенімді
білмеймін, қылышпен қатты ұрғанымда қалқаны қолынан ұшып кетті. Қайта
қайрылып қылышын ұшырып жібердім. «Басын ... ... деп ... екі ... да ... қалған екен. Ақбоз үйден еңірей жүгірген әйел
келген беті үзеңгімді сүйіп, жалынып:
- Жанын қиып кет, батыр, - деп ... ... мен ... ... ... ... бер, - деп сұрады.
- Ал бердім, - деп майданнан шыға бергенімде:
- Мені өлтіріп кет, - деп айқайлап маған қарай тұра ... әлгі ... - ... ... ... енді ... қалдым, басымды сүйер жан қалмаған екен,
енді қаңғыртпа, мені өлтіріп кет, - деп ұштыртып келеді. Көзінен от
шашырайды. Ашу-кектің ұшқыны ма? Әлде ... ... ма, кім ... мен ... ... Қасында қорғап қоршап жүрген екі жүздей адамның
бірде-бірі қалмай қашып кеткен екен.
- Бердім жаныңды мына ... - деп ... мен. Осы ... жаңағы әйел
жан ұшырып келіп, оның шылбырына оралды. Батыр әйелге бұрылып:
- Біткен екен менің уақытым, сүйенер елім де, ... ... да ... мен үшін өмір ... жер де жоқ, ... Мен құрыдым, - деп атын ұра
жөнелді. Тықыршып тұрған тұлпар сауырына қамшы тигенде шылбырға ... ... ... ... Жан ... ... әйел:
- Өлтіріп кет, -деп айғайлап тұра жүгіріп, екі-үш қадам аттай беріп, құлап
түсті. ... ... ... енді ... ... ... ... жан даусы құлағына жеткенде ғана ес жиды ма, қалай, әлгі батыр қайта
ағызып келді де, ... тұра ... ... іліп алып ... ... Біз соңынан қарап тұрмыз. Әйелдің білегі оның мойынына орала кетті.
Олар тау айналып кеткенде ғана ... ... ... ... кім екенін білесің бе? – деп сұрады.
- Білмеймін, - дедім мен.
- ... ... ... ең білікті жас батыры. Осы қайтер екен
дегізіп, жүрек шайлықтырып келген батыры. Жоңғар хандығына бір ... ... ... соң, кеудесін бастырғысы келмеген асау жүрек жас
батыр, ақыры бой көрсетіп шығып ... осы ғой, - ... Бақ ... басы осы сұлу ... ... ... - деді Қабекең сөзге
араласып.
- Бұл сұлу әйел ханның қызы ма, әлде жесірі ме онысын біле алмадым. Әйтеуір
осы батыр жігітпен ... ... Сол ... хан ашық ... алмай орда
төңірегінен жылжытып жіберіпті. Ол өзіне қарасты әскерін бастап, осы әйелді
жапан түзге алып ... Хан ... қуып ... ... мұны ала алмапты,
- деді жол бастаушы.
- Біз сенің білегіңді бір көрсетіп қоя берейік деген едің, - енді Бөкең
сөзін жалғап, - ... ... тірі ... ... ... екі ұдай ... ... еді. Бірақ, мынау тірі кетпейді. Менің адам танитыным рас
болса, оның жаңа ... ала ... ... - өлім ... ... ... Ендігі өліп те болған шығар-ау.
Осыдан кейін біз бір-бірімізден сөз байласқан ... әлгі ... ... ... Көп ... олардың өліп жатқанын бір жартастың басында тұрып
көрдік. Олар жартастың ұшпа жеріне ... ... ... ... ... атты ... айнала шауып, жартастан қарғытып кетіпті. Батырдың
бір қолы атының тізгінінен айырылмапты да, әйел батырдың мойынынан
құшақтаған беті түсіпті. Талай-талай соғыстарда болғаныммен осы ... ... мені көп ... берді. «Халқынан айырылған қан құсады»
деген осы ғой. ... ... қара ... ... емес пе? Оның ... ... ... үрей, батырға күш қосады, тіпті ол саған жеңіс
әпереді. Мен басын алмағаныммен де оған ... орын ... ғой. ... ... ғана ... ... Батырдың батыр атын шығаратын да, аруағын
көтеріп, құрмет тұтатын да халық ... жуан ... ... ... ... жұртқа таралып, ел басқарып,
қол бастап, жұрт ағасы болып қалған кезімде ... ұрын ... ... аса бай ... еді. Үлкен көгіл жазыққа, тойға бола топтана
қоныпты. Бізді бастап келе жатқан еліміздің үлкендері әлгі ауылдарға таяй
бере іркілмей жүріп кетті де екі ... ... ала ... ... күтіп тұруға бұйырды. Бір кезде ақ шылауышты жеңгелер мен
қызылды-жасылды киінген ... ... ... ... жүрді. Сонда: «Алыстан
жау емес, айтыстан дау емес, мыналар нені сұрап, мен не айтармын» деп жол
көрген жолдасымнан ... ... ... ... ... ... Жарақты жауға шабарда ақыл салмағанда, мына елдің қыз-
қатындарының жүзін көрмей қарасынан-ақ ықтай бердің ғой, - ... ... ... олар ... ... жатып-ақ бізді аттан түсірмеді ме?
Қамалы берік алып батырдың, алдырмас шешенің дәл ... ... ... ... ... Бұл да ер ... бір кешуі, ер азаматтың туда нағашы жұрты, ата жұртты
дейін екі ... ... ... ... өсе келе, жүре келе өзі тауып алатын
жұрты емес пе, - ... ... мен ... ... ... ... ... киіп мен тұрмын,
менің жел шықпаса басқа жан шықпаған тұлпарымды екі-үш бала мінгесе
ойқастатып жоғалды.
Жаңағы теңге-моншағы сылдырап келген жеңгелер бізді ақ боз ... ... ... ... ... ... ... отырғызды да, екі жолдасымды
менен бөліп, төр алдына алып кетті. Әзіл-қалжыңға өткір ашық-жарқын
жеңгелер де аз ... де, ... ... де ұтып ... ... де бар ... ... қан майдандағы батырлықтан да ары сынайды.
Сынағанда қандай, сенің ең әлсіз жеріңді көреді. Қалжыңнан бір кетірсең
«өлдім» десеңде тұрғызбайды. Және сені өмір бойы сені ... ... ... ... ... келіп тымағыңды шалқайтып кигізіп кетсе, бірі
«қасқаюын батырдың», «мынау жоңғардың майданы емес, құдайдай атаңның ауылы»
деп еңкейтіп, қайтадан нұқи ... ... ... ... ... десең, ол қабырға майдандағы батырдың білектей қабырғасы емес,
қатты тиіп қате кете ме деп және қорынасың, сен қорынған сайын олар
басынады, күледі, ... ... ... ... де ... қоса ... Ыза болайын десең олар қандай байқағыш, үшеу-
төртеуі бас қоса ... Қой ... ... ... атқа ... ұран ... шығып кетпесін, - деп
қитығыңа тие, тіпті сыңғырлай күледі. Ақыры осылар жеңбей қоймайды.
Иілдірмей, тізе бүктірмей, шаршатпай тынбайды. Өмірімде қысылып,
қымтырылып, адам ... ... бір ... сол ... Үлкенсимін дегенмен
үлкенси алмайсың, өйткені ата-салты бәрінен үлкен. Оған ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... қол ... аруақты батыр, ел басқаруда әділ болып, Абылайдың
санаттарының қатарына қосылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... етіп пайдалануынан елді қорғап, Шыңғыс тауына ірге теуіп,
керей елінің ... ... ... сайлап, сарбаздарын сығайлап, ру-ру
бойынша қолбасы батырларын іріктеп, керей қосынын құрады. Сөйтіп, найманның
қаракерей ... ... ... Бөгенбай батыры, уақтың
Өтеген батыры, шектінің ... мен ... ... батырлармен тізе
қосып, бүкіл қазақ халқын қорғауға, ұйымдастыруға бар өмірін арнады.
Ол кезде Жәнібек батырдың сенімді серігі – ... ... ... мен ... ... ... Бұл батырлардың жәдік пен шеруші руының ұраны ... де ел ... ... ... жау ... болған.
Абақ керейдің он екі абақ болып бүкіл үш жүздің ... ... ... алуы да, дәл осы Жәнібектің тұсы еді. Сондықтан Жәнібек батырдың
есімі бүкіл абақ ... ... ... да, он екі абақ өз ... бөлек
ұрандар тұтынады. Олар еліне олжа салған батырларын, есесін әперген шежіре
шешендерін, әйгілі ақын-жырауларын, ел иесі адамдарын ұран ... ... ... ... секілді батырларын ұран етсе, абақ ... ... ... ... ... – Жантай. Бұл ру Мәлік, Жанат, Итеңмен дейтін үш атадан
тарайды да, ... ... ... бірі саналады. Абақ елі төрт-бес айлағанда
Дөненбайұлы Бейсенбі би, ... ... би осы ... ... ... ... ... тарихта аты бар атақты адамдардан Жантай, Қуандық,
Далаймерген, Шегетай сияқты, және ... ... ... ақын - ...... ... - ... шежіре Қылышбай осы жәдіктен шыққан.
Жәнтекейдің ұраны - арыда Сәменбет, беріде Шақабай. Бұл ру ... ... ... үш ... ... Абақ ... ... ең
көбі саналады. «Жәнтекейдің бұқа қарағаны бір үйлік» деген мақал ... ... Бұл ... ... Көкен би, Сатайұлы Топан би, абақ
керей төрт би сайлағанда билік басына шығып, ... ... ... Шәу ... Төлебай Бөжекұлы, Көтбай Көшкіншіұлы, Зия Мәмиұлы
қатарлы ... ...... ... – Шалап қатарлы күйшілері,
Тауасар, Лақ, Барлыбай, Сары, Шылғаубай қатарлы ... ... ... Иман, Ақан, Көбеш, Тергенбай қатарлы батыр балуандары
болған.
Қарақастың ұраны - Қаптағай, бұл ру Қосын, Назар, ... ... үш ... ... ... бар Байхан, Бітімші қатарлы билері, Арқалық, ... ... ... ...... Бұл ру – ... ... Құл, Қайып дейтін төрт
атадан тараған. Тарихта даңқы бар ... би, ... би, Бөке ... Оспан
батыр, Ақыт Үлімжі қатарлы ақындары болған.
Ителінің ұраны – ... Бұл ру – ... ... Тымбек (Күйік)
дейтін үш атадан тарайды. Зуқа қажы, Тұрым қатарлы батырлар, Отарбай, Бәтіш
Қоншақызы, Рамазан (лақабы Шыбарақын) ... ... ... ...... Бұл ру – Ожық, Бақат, Ұзынмылтық, Құрман,
Саңырау, Шақпас болып алты ... ... ... ... бар Байтайлақ
батыр, Ақтай батыр, Жылқышы би, Тоғаншыкеншін, Сүлеймен мерген, тарихшы
Малгаждар ... ... ... осы ... ... ұраны – Құлсары. Бұл ру - Әлменбет, Құлсары, Лепес, Шағыр дейтін
төрт атадан таралады. Тарихта орыны бар Жәке би, ... би, ... ... ... ... қатарлы кісілер осы атадан шыққан.
Шыбарайғырдың ұраны – Қожаберген. Бұл ру – Қабыл, Мұрат, Байбура, Кәлпе,
Балта ... бес ... ... ... ... бар ... ... шешен,
Дабы би осы атадан шыққан.
Сарбастың ұраны – Сартоқай. Бұл ру – Шотқара, Тайманқұл, Шұғыл ... ... ... ... - ... Бұл ру – ... ... дейтін екі атадан
тарайды. Байназардан Шақантай, ... ... ... ... ... туындайды, бұлардың көбі болыс ел ... ... ... ... ... қоныстанған.
Күнсадақтың ұраны - Жабай. Бұл ру – Байгүбек, Қожаберген, Атағозы, ... төрт ... ... ... ... ... ... бытырай
қоныстанған. Ахмет молда деген атақты ақын осы атадан туған.
Құлтайболаттың жеке ұраны ... ... төрт ... ... ... бидің
кезінде осы бай елді Назарқұлмен алмандас етіп алып, жәнтекейдің бір баласы
деп сіңіріп кеткен. Оның ... он екі ... бірі деп ... ... ... ... керейден абақ ішіне сіңген ауыл болатын. Құлтайболат
руынан кезінде Биқадам деген атақты би ... ... абақ ... ішіне мекендеген Жарболды руынан Торайғыр би, Саутай
ақын шыққан.
Бура руынан бір Үкірдай ел болған, арғын, уақтан бытыранды ... ... ... ... ... ... ... мен Қожалары қосылып бір
үкірдай ел болған. Қаба ауданындағы әділ төре, Санияз төре ... ... бір ... ел болып қалыптасқан. Осы елден Алтай ... ... ... үлес ... ... ... ... шыққан.
Жоғарыда айтылған рулар Алтай, Тарбағатай, Еренқабырға, Құмыл, Баркөлге
дейін мекенденген сырт ... ... ... ... ... ... керейлерден болып төрт үкірдай ел қоныстанып ... ... ... ... ... ... аударғандардың бір қауымы Гансу
өлкесінің ... ... ... ... ... осы ... бір ... Түркияға барып қоныстанған.
ЖӘНІБЕК БАСТАҒАН АБАҚ ЕЛІНІҢ ШЫҢҒЫС ТАУЫНАН КӨШУІ
Жәнібек батырдың ... ... ... Құмыл қатарлы кіндік
кесіп, кір жуған ... ... ... ... ... ... күлін төгуі
өз өміріндегі аса ұлы, ізгі арманы еді. Бұл тек Жәнібектің ғана ... ... ... ... ... қазақ қолбасыларының, бүкіл қазақ
халқының ... ... ... ... абақ елі ... ... ... Бақанас деген жерлерді мекендеп,
арғын руларымен қанаттас отырады. Өсіп келе жатқан рулардың ... ... ... ішкі бақастық керей елінің шығысқа қарай ... ... ... абақ елін ... ... ... кетуге талпына бастаған
кезінде қанаттас отырған рулармен сөз сайысына түседі.
Күлтелі күрең ... ... ... ... ... сай, атым сай,
Балтам сай да, тесем сай.
Ұлы Ертістен көпір ... да ... ... шықпаса,
Ежелгі жерге жетем, - дейді. Батырдың бұл сөзінде өкпе-назы
да, көкейтесті арманы да ... еді. Сол ... ... ... Қазыбек
биге де Жәнібек өкпелі екен. Жәнібек батыр елін ... ... ... ... ... ... ... көретін жиенін қимай:
«Жиен назары қиын деуші еді. Үйімнен дәм татырып, батамды беріп жіберейін»
деп ойлаған Қазыбек би шақырушыларына:
- ... ... ... мен ... ... ... үйінде дәм-тұз
шақырады деңдер, - деп ұқтырады, - бір оралса, сонда оралар, егер ... жолы да бола ... - ... Жәнібекке барған шақырушылар ... ... ... батыр:
- Нағашым болса қайтейін, қарамай-ақ кетейін деп едім. Дәм-тұз депті ... ... ... - деп ... жораларымен аттанып, нағашысының
ауылына келгенде, Қазыбек би ... ... ... есік ... ... ... Жәнібек нағашысымен амандасып, үйге кірерде:
- Кірейін-кірейін, күлдіреуіш қисық болса да түтіні түзу ұшып тұр ... ... ... ... үйге кіргізіп, соңынан өзі кіреді.
Батырдың келгеніне разы болған қарт би жайланып отырып:
- Жауға ... ... ... ... ... ... болып тілеуіңді тілеп
тұрғанда жаудан жасқанып көрген жоқ едің. Енді ел басқарып би ... ... ер ... ел шетіне шығып барасың, жұрт көңілін ... ойын ... - ... ... ... ... ... жауап қайырады:
Тілге келсе, елу бесте болып,
Тілдесуге шыдаймын.
Дауға келсе қырық бесте болып,
Белдесуге шыдаймын. . .
Жауға келсе жиырма бесте болып,
Жауласуға шыдаймын, - деп ... ... ... буып, бетін суыққа бұрып ... ... би тағы ... ... ... ... ... қандаспа, ел ішінде қоныс таңдаспа.
Әділдікті ойласаң, халқың қадір тұтады.
Нағашысының ақылия сөзін алдыға ұстай ... ... ... боз беріп,
Шындасқанға сөз беріп.
Қоңыраулы найза қолға алып,
Қоңыр салқын ... ... істі ... ... ... келген. Өзіңізден қалған ата-салтымыз ғой,
нағашы, - дейді.
Сонымен, Қазыбек би шын ... ... ақ жол ... аттандырады. Жәнібек
батыр елін бастап, ... ... ... ... ... ... ... байырғы мекеніне өту үшін алда көп ... ... ... алған жеті тайпа уранхай мен ... ... ... ... орын тебе ... ... күші өте мығым
еді.
Ел Қалба тауын бірнеше жыл мекендейді. Бұл кезде Жәнібек ... Өр ... және ... ... ... барып, ондағы халықтармен
бітімге келіп, ... ... ... мекендеп тұрған кезінде Жәнібек
батыр Алтайдың ақ тау ... бір ... жол ... асып ... бетін
шолып қайтады, кейін осы маңайды найманның Қаратай рулары мекендегендіктен
ол «Қаратай жайлауы» деп ... да, әлгі ашу ... ... ... ... ... ... қастерлеп, «Ақыр Жәнібек» деп атасқан, бұдан
былай мұндай ... ... адам ... деп ... Сондықтан, халық
Жәнібек батырдың туын ... ... ... ... ... ... Шымырырақ торғыннан жасалған бұл ту қазақ батырларының ең ... ... ... ... ... үстіне шығып қайтыс болады, қайтыс
хабарды үш жылға дейін құпия ... ... ... ... ... ... ... шапқыншылық жасауынан сақтану еді. Үш жылдан
кейін үш жүз ... ... ... ... ... ... батырдың бейіті Қалба тауының жалама қызыл, Су Шар деген жерінде. *
Абылайша – керегесіз, шаңыраққа уық ... ... қос. ... ... көп ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет
Бөгембай Ақшаұлы3 бет
Ер Жәнібек46 бет
Есім хан туралы6 бет
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен батырлар19 бет
Махамбет Өтемісұлы жайында12 бет
Тоқтарбайұлы қобыланды7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь