Каспий банктегі”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

1 ТАРАУ.НЕСИЕЛІК ОПЕРАЦИЯЛАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ... ... ... 5
1.1 Несие қызметтері және формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2.Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
1.3 Қазақстанның банктік секторындағы несиенің түрлері ... ... ... ... ... ... ... 28
.
2.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАНДА ШАҒЫН БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
2.1. Банктік несиелеуді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.2. Шағын бизнесті дамытудағы несиелеудің кеңеюі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65.

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алып, нарықтық экономикаға жол ашты. Еркін экономика кезінде, алғашқы жылдары әлеуметтік – экономикалық нарықтық қатынастарда әр түрлі қиындықтарды, дағдарыс кезеңін бастан өткерді. Бұл дағдарыс өндірістің құлдырауы мен сауда – экономикалық қатынастардың жаппай бұзылуының, бағалардың қарқынды өсуі мен инфляцияның өршей түскінің салдары, мұның нәтижесінде инвестициялық белсенділік күрт төмендеді.
Қазақстан экономикасының дамуының өзекті мәселерінің бірі, қаржы – қаражат саласындағы нарықтық кезеңге бейімді, тұрақты несие жүйесінің құрылуы болып табылады.
Қолда бар ақша – қаражатсыз кәсіпорындар аяқтан тұра алмайды. Сондықтан, қолма – қол ақшасыз дамып кетудің бір жолы — банктік несиелерді кеңейту . Олар арқылы шағын, орта, ірі инвестициялық жобаларға банктерден қысқа, орта және ұзақ мерзімді несиелердің қолайлы пайыздық қойылымдарымен қанағаттандыру керек.
Несие жүиесі – жалпы банктердің (ұлттық және комерциялық) және банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банктік емес мекемелердің жиынтығы.
Несие жүиесі ұғымы банк жүиесіне қарағанда кеңірек , яғни мұнда өзге де несиелік мекемелер қамтылады .Әр елдің өзіндік ерекшелігіне қарай несие немесе банк жүиесінің құрылымы қалыптасады .
Экономиканың нақты секторындағы сырттан тараған қаражат — қазіргі Қазақстан қоғамының ең бастапқы тапсырмасының бірі болып табылады. Осыдан банктік жүйенің дамуы мен тиімді жүйелерінен экономика секторының барлық салаларының дамуына ықпал етеді.
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, қарыз мәмілесінің формасы ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуге тиіс. Құн несие қозғалысының ядросы болып табылады. Айырбас процесінде мәміленің екі түрі ажыратылады: қарыз мәмілесі және сатып алу-сату мәмілесі. Несие қарыз мәмілесі ретінде тауарлар айналысы процесінде себепші болады. Қарыз мәмілесі тауар айналысының ерекше формасы және сатып алу-сату кезінде тауарларды өзара ұсыну бір мезгілде жүреді, қарыз мәмілесі кезінде эквиваленттің қайтарылуы кейінге қалдырылады
Несиенің түрі — бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер барысында толық сақталатын көрінісі.
Несие берушілер мен қарыз алушылар арасындағы байланыстар қалай өзгергенімен де, несиенің түрі сол күйінде сақталады
Несие құрылымында мерзім бойынша өсім ұзақ және орта мерзімде жүріп жатыр. Негізінен тез арада көңіл аударатын депозиттердің және олардың ұзақ мерзімге берілуіне байланысты өсті. Несие мерзімінің ұзаруы нақты сектор субъектілеріне айналым қорын қаржыландыруды шектемеуге және өндірістік мәселені шешу үшін несие ресурстарын қайта бағыттауына рұқсат берілуі керек.
Экономика нақты секторын несиелеудің жалпы өсімінде теңгемен орта және ұзақ мерзімді несиелердің озық өсімдері белгіленген. Экономика саласы бойынша несие өсімінің қарқыны өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, құрылыста, транспорт пен байланыстарда басқа экономика секторындағы несие өсімінің қарқынын басып озады. Қазіргі уақытта негізгі масса банк арқылы берілген несиелерді айналым капиталын толықтыруға қарыз алушылар қолданады. Несиелеу мерзімі әр түрлі, бірақ олардың ұзақтығы негізінен үш айдан өндірісік циклдың өткізу саясатына, жеткізушінің есеп айырысу қызметінің себептеріне байланысты ұзарады.
Банктік несиенің дамуы экономикалық өсімді қаржыландырудың негізгі факторы боып қатысады. Қазіргі уақытта елімізде әлемдік тұрғыда өндірісті несиелеуге оңтайлы жағдайлар жасалуда, бірақ олар қолдануда өте шектеулі. Бұл банктік жүйе мен несиелеудің дамуына кедергі келтіретін факторлармен байланысты. Сол факторлар экономиадағы құрылымдық қайта құруды тежей отырып, банктік сектордан шығатын несиелік және валюталық тәуекелділікті күшейтеді. Осы тақырыпта банк несиесінің даму сатылары және оның айна-лыс дәрежесі, сонымен қатар олардың кеңею жолдарын қарастырады.
Мұнда, менің қорғайтын тақырыбымның мақсаты Казақстан экономикасындағы кәсіпкерліктер, шағын, орта және ірі бизнестерге банктер арқылы несиелер қандай түрде, қандай мерзімге және қалай берілетін жөнінде статистикалық мәліметтер арқылы талданып жазылған банктердің несие беруінің кеңеюін кең көлемде ашып айту.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. –Алматы: ИздатМаркет, 2004.-248 бет. (92, 117)
2. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. -Алматы: Экономика, 2001.-466 бет. 72-130-232-162-276.
3. Әкімбеков С.Ә., Баймұхаметова А.С., Жанайдаров У.А. Экономикалық теория. – Астана: Астана полиграфия, 2002.-398 бет. (296, 299)
4. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжұмаев Е., Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. Экономикалық теория негіздері. –Алматы: Санат, 1998.-479 бет. (403, 406)
5. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Тәбеев Т.П. Экономикалық теория. –Алматы: Қазақ Университеті, 1999.-280 бет. (162)
6. Мақыш С.Б. Банк ісі. –Алматы: Қазақ Университеті, 2004.-241 бет. (37, 156, 162, 202, 208, 213)
7. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. –Алматы: Экономика, 2000.-328 бет. (98, 221)
8. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. –Алматы: Экономика, 2003.-432 бет. (212, 217, 221)
9. Нұрсейтова Р. Перспективы развития страхования экспортных кредитов и инвестиций в Казахстане. Қаржы қаражат. – 2003. –Вып.6., ч.1. с. 35-40.
10. Мақыш С.Б. Жобалық несиелеудің ерекшеліктері. Вестник КазНУ.-2004. №6. -32-34 бет.
11. Нурсейт Н. Расширение банковского кредитования. Аль-Пари-2002. №6. 60-65 бет.
12. Нурсейт Н. Кредитование малого и среднего предпрнимательства. РЦБК.-2005. №3. 2 бет.
13. Нурсейт Н. Об одобрении годового отчета Национального банка Республики Казахстан за 2004 год. Финансы, кредиты -2005. №5. 3 бет.
14. Бекмұхаметова А.Б. Денежно кредитное и валютное регулирование экономики Казахстана. -2003. №3. 37-39 бет.
15. Сейтбеков А. Виды и типы кредитов в банковском секторе Казахстана. Саясат.-2003. №3. с.50-53.
16. Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер. Проблемалары және болашағы. Аль-Пари-2001. №2. 9-11бет.
17. Журнал. Экономическое образование.-НБК. №2. 2002, -50 бет.
18. Годовой отчет НБРК за 2001г.
19. Рамазанов Н. Кредитные риски //Деловая неделя// от 22.03.02г.-12-13 бет .
20. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Учебник.-Алматы: экономика, 2001. с.512.
21. Основных направлениях денежно-кредитной политики на 2005-2007 годы и текущей ситуации на финансовом рынке.
22. Национальный банк Республики Казахстана Пресс-Релиз №007 от 2 февраля 2005 года. //Банки Казахстана.//-2005. вып.2., ч.1. с.2-5.
23. Қазахстанда ипотекалық кредиттеу жүйесін ендіру бағдарламасы және оны іске асыру. Егемен Қазақстан-2001. 13 шілде.
24. Серикбаев Ж.Д. Совершенствовение механизма денежно-кредитного регулирования экономики Казахстана. –Алматы: Экономика, 2004. 312 бет.
25. Қазақстанның нарықтық экономикалық қаржы-несиелік проблемалары. –Алматы: ҚазҰУ 2002ж. 35 бет.
        
        “Каспий банктегі ”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары
Мазмұны
КІРІСПЕ---------------------------------------------------------------------
----------------2
1 ТАРАУ.НЕСИЕЛІК ОПЕРАЦИЯЛАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ............5
1.1 Несие қызметтері және
формалары.............................................................5
1.2.Қазақстан Республикасындағы несие
жүйесі.............................................23
1.3 Қазақстанның банктік секторындағы несиенің
түрлері............................28
.
2.ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... Шағын бизнесті дамытудағы несиелеудің
кеңеюі.....................................59
Ќорытынды...................................................................
........................................65.
Пайдаланѓан
єдебиеттер..................................................................
....................68
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алып, нарықтық экономикаға жол
ашты. Еркін экономика кезінде, алғашқы ... ...... қатынастарда әр түрлі қиындықтарды, дағдарыс ... ... Бұл ... ... құлдырауы мен сауда – экономикалық
қатынастардың жаппай бұзылуының, бағалардың қарқынды өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... күрт
төмендеді.
Қазақстан экономикасының дамуының өзекті мәселерінің ... ... ... ... ... ... ... тұрақты несие жүйесінің
құрылуы болып табылады.
Қолда бар ақша – ... ... ... тұра ... ... – қол ... дамып кетудің бір жолы — банктік несиелерді
кеңейту . Олар арқылы шағын, орта, ірі ... ... ... орта және ұзақ мерзімді несиелердің қолайлы ... ... ... жүиесі – жалпы банктердің (ұлттық және комерциялық) ... ... ... ... ... ... банктік емес
мекемелердің жиынтығы.
Несие жүиесі ұғымы банк ... ... ... , яғни ... ... ... ... қамтылады .Әр елдің өзіндік ерекшелігіне қарай
несие немесе банк жүиесінің құрылымы қалыптасады ... ... ... ... ... қаражат — қазіргі
Қазақстан қоғамының ең бастапқы тапсырмасының бірі ... ... ... ... ... мен тиімді жүйелерінен экономика секторының барлық
салаларының дамуына ықпал етеді.
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, ... ... ... құн ... үздіксіздігін қамтамасыз етуге тиіс. Құн несие
қозғалысының ядросы болып ... ... ... ... екі түрі
ажыратылады: қарыз мәмілесі және сатып алу-сату мәмілесі. Несие қарыз
мәмілесі ... ... ... процесінде себепші болады. ... ... ... ... формасы және сатып алу-сату кезінде
тауарларды өзара ұсыну бір ... ... ... мәмілесі кезінде
эквиваленттің қайтарылуы кейінге қалдырылады
Несиенің түрі — бұл ... ... ... ... ... яғни әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер ... ... ... ... мен ... ... ... байланыстар қалай
өзгергенімен де, несиенің түрі сол күйінде сақталады
Несие құрылымында мерзім бойынша өсім ұзақ және орта мерзімде ... ... тез ... ... ... ... және олардың ұзақ
мерзімге берілуіне байланысты өсті. Несие мерзімінің ұзаруы ... ... ... ... қаржыландыруды шектемеуге және өндірістік
мәселені шешу үшін несие ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... жалпы өсімінде теңгемен орта және
ұзақ мерзімді ... озық ... ... ... саласы
бойынша несие өсімінің қарқыны өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, құрылыста,
транспорт пен байланыстарда басқа экономика секторындағы ... ... ... ... Қазіргі уақытта негізгі масса банк арқылы берілген
несиелерді айналым капиталын ... ... ... ... Несиелеу
мерзімі әр түрлі, бірақ олардың ұзақтығы негізінен үш ... ... ... ... ... есеп ... қызметінің себептеріне
байланысты ұзарады.
Банктік несиенің дамуы ... ... ... ... боып ... ... уақытта елімізде әлемдік тұрғыда өндірісті
несиелеуге оңтайлы жағдайлар жасалуда, бірақ олар ... өте ... ... жүйе мен ... ... кедергі келтіретін факторлармен
байланысты. Сол факторлар экономиадағы құрылымдық қайта құруды ... ... ... ... несиелік және валюталық тәуекелділікті
күшейтеді. Осы тақырыпта банк несиесінің даму сатылары және оның ... ... ... ... ... жолдарын қарастырады.
Мұнда, менің ... ... ... ... ... ... орта және ірі ... банктер
арқылы несиелер қандай түрде, қандай мерзімге және қалай берілетін жөнінде
статистикалық мәліметтер ... ... ... ... ... ... кең ... ашып айту.
1.ТАРАУ. НЕСИЕЛІК ОПЕРАЦИЯЛАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ.
1.1 ... ... және ... өнім мен оның ... индивидумдардың қолдарына тиместен
бұрын айырбасты бастауға болмайды. Сондықтан ... ... ... ... ... бар ... немесе онымен анықталады.
Өз кезегінде, үлестіру және айырбас біртұтас алғанда өндіріспен және
бір-бірімен өзара әрекетте болады; ... осы ... ... алады.
Мысалы нарық ұлғайған кезде, яғни айырбас сферасы, өндіріс көлемі ... оның ... ... ... Үлестірудің өзгерісімен
өндірісте өзгереді, мысалы капиталдың шоғырлануымен, қала мен ... әр ... ... т.б. ... ... ... ... қатынасын білдіреді. Үлестіруге екі маңызды жағдай тән: біріншісі
– үлестіру пропорцияны белгілейді, онда әрбір ... ... ... ... - ол ... ... ... көз ретінде анықталады.
Айырбастың үлестіруден айырмашылығы, біріншіден, ол ... ... ... ... ... ... бір өнімдерге қол
жеткізеді, ... ... ... қажеттіліктерге сәйкес бөлініп
қойғанды қайта бөледі, сонымен бірге индивидуумнан ... кез ... ... ... және ... ... ... ұдайы өндіріс қатысушылары арасындағы айырбас процесінде
қалыптасатын қатынастарды негіз деп есептеуге мүмкіндік ... ... ... саласынды тек өнімді үлестіру ғана жүзеге асады,
өнім ... ... ... ... үлесіне түседі, өндіріс сияқты
үлестіру процесіне қатысты несие пассивті дегенді ... ... ... ... ... ... ұдайы процесінде бұлай әсер
етуі өнім өндіріліп және ұдайы ... ... ... ... ал айырбас фазасында субъектілерінің біреуінде қозғалысы ... ... құн мен ... ... оны ... ... ... қарама-қайшылық пайда болған кезде мүмкін болады. Несие өндіріс
факторы бола ... ... пен ... шыға ... қайта бөлу
категориясы ретінде өзінің дербестігін ... ... ... ... ретінде болады.
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, қарыз мәмілесінің формасы
ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін ... ... ... Құн ... ... ... табылады. Айырбас процесінде мәміленің екі түрі
ажыратылады: қарыз мәмілесі және сатып алу-сату мәмілесі. ... ... ... ... ... процесінде себепші болады. Қарыз
мәмілесі тауар айналысының ерекше ... және ... ... ... өзара ұсыну бір мезгілде жүреді, қарыз ... ... ... ... қалдырылады. Сатушы тұтыну құны ретіндегі
тауарды ... ... оның ... ... ... және ... тұтыну
құнын жүзеге асырады. Бұған керісінше, сатып алушы айырбас құны ретінде
ақшаны иелігінен шығара отырып ... ... ... және ... ... ... ... тауар мен ақша орындарының ауысуы жүреді. [3, 269 б
] ... екі ... ... ... ... ... ... өз барысында тағы да екіге жарылады. Сатушы шын мәнінде тауарды
өзінен шеттетеді, ... оның ... ... тек ... ... ... Ол ... өз бағасы бойынша сатты. Алайда ол баға ... ... ... өткізіледі. Несие ақшаның төлем құралы
функциясындағы ақшаның дамуы болып ... Ал ... ... ... құн ... ... ... дербес, сапалық жағынан
ерекше қозғалыс формасын жасайды. Сондыөтан қарыз мәмілесін сатып алу-сату
мәмілесінің бір түрі деп ойлауға болмайды.
Айырбастың екі ... ... ... ... алынған сатып
алу-сату мәмілесі олардың арасында кездейсоқ, ... ... ... А ... В тауарға береді және одан ақша алады. Олардың арасында
тікелей байланыс тек ... мен ... ... ... ... ... алғандағы сатып алу-сату мәмілесі барлық қоғамда
барлық тауар иелерін байланыстырушы фактор қызметін ... ... ... ... жекелеген көріністерінде кездейсоқ, ... ... ... қарыз мәмілесі, тіпті жеке алынғаны да, ... ... ... ... ... ... формаларымен
байланыстан тыс мәміленің контрагенттері арасында ұзаққа ... ... ... ... ... бірлігі пайда болады.
Сатып алу-сату мәмілесі кезінде тұтыну құнының қозғалысы ... ... ... ... ... ... Қарыз мәмілесі кезінде
тұтыну құнының ғана қозғалысы жүріп қоймайды. Біз жай тауарлар туралы, тап
осындай тауар ... ... ... ... ... бірдей құн қалады, бірақ
әр түрлі формада; сауда мәмілесіне ... де және одан ... де ... ... ... құн ... ... біреуінде ол тауар
формасында, басқасында ... ... ... ... ... ақшалай
капиталист бұл мәміледе құнды беретін ... ... ... ... ... ... артынан оның қайтып келуі арқасында ғана сақтайды. Қарыз кезінде ... ... қана ... ... ... оны бір ... қана береді. [3, 403 б ]
Сатып алу-сату мәмілесі кезінде меншік қозғалысы жүреді: А ... ... ... Бұл ... ... ... ... А-дан В-ға өтеді.
Ал қарыз мәмілесі кезінде меншік қарыз ... ... А В-ға ... Бұл ... ... құн ... ... В-ға орын ауыстырады, бірақ
бұл мәміленің объектісіне меншік А-да сақталады. ... ... ... ... оны ... сәйкес келуін ұйғарады; қарыз мәмілесі
меншіктің оны пайдаланудан айыру мүмкіндігіне негізделген. Сатып ... ... ... және ... сәйкес келеді, қарыз мәмілесі кезінде
меншік иеленуден бөлектенеді. Сатып алу-сату мәмілесі кезінде ақша айналыс
құралы ретінде қызмет ... ал ... ... олар оны ... ... ... мәмілесінде сатушы ақшаның көмегімен ... да бір ... ... тауарын ақшаға айналдырады, ал қарыз актісінде ақша
құн формасы ретінде мәміле мақсаты болады. Ақша ... ... ... ... актісіне қарағанда, басқа қызмет атқаратыны несиенің мәнін ... ... ... бар. Ақша ... бір ... ... ... болып табылады және олар өздерінің ... ... ... әр түрлі типтерін бейнелеп көрсетеді. Осыдан келіп, қарызды
тауар ... ... деп ... болсақ, онда несиенің қарыз
мәмілесі ретіндегі анықтамасы осы ... ... яғни ... ... бір типі ... ... ... категориясы ретінде қарыз мәмілесі негізінде
көрінетін және дамитын ... ... ... ... керек. Қарыз
мәмілесі несиені экономикалық категория ретінде өз бетінше сипаттайды; оны
осы мәміле негізінде пайда болатын өндірістік ... ... ... ...... мәмілесі болып табылатын өндірістік қатынастар сипаттайды.
Қарыз ... ... ... әр ... ... тән. ... дамуымен бұл мәмілелер жиілейді, ұлғаяды, жетілдіріледі және
жалпылама мәнге ие болады.
Әр ... ... ... ... мәміле типтерінің формалды
ұқсастығы олардың бір атауымен – несие – бекітіледі, бірақ әр ... ... ... бір ... ... отырып әр түрлі мәнге,
мазмұнға, табиғатқа ... ... ... ... ... ... ... өзі де
ауысып отырады, өз мазмұнын өзгертеді. Кез келген халық ... ... ... ... және жоққа шығарушы болып табылады. Несие
мәміле типі ретінде, тауар ... ... құн ... әдісі
ретінде натуралды шаруашылықтан тауар шаруашылығына өткен уақыттан ... ... ... ... ... өндірістік байланысның типі, тауарлы
өндірістің экономикалық категориясы ретінде ғана емес, ... ... ... ... ... ... де ... қажет.
Тауар шаруашылығының әр түрлі сатыларының несиелік қатынастарының ... ... өтуі ... ... ... ... ... әр
түрлі объектілердің айырмашылығынан көрінеді. [ 4, 92 б ]
Несие түсінігі келесі ... ... ... халық
шаруашылығы құбылыстарының барлық жйынтығынің ішінен бәрінен бұрын қоғамдық
өмірде несие деп ... ... ... ... соң бұл ... ... белгілерге бөлінеді: біріншіден, олардың барлығына тән
белгілері; екіншіден, бұл белгілердің ішінен тек осы іріктелініп ... тән ... ғана ... ... деп ... ... әр ... тарихи кезеңдерде, тауар шаруашылығының алғаш пайда
болу кезінде, ... ... ... ... де бар ... ... ретінде несиені екі көзқараста қарастыруға болады:
біріншіден, оның ... ... ... ... мазмұны, яғни осы келісім негізінде өсетін және дамитын ... өз ... ... ... ... ... сипаттайтын белгілер
тұрғысынан. Бұл екеуі бір-бірінен бөлінгісіз, олар ... ... ... Бірақ экономикалық талдау үшін ... ... ... ... яғни ... ... белгілі бір формаларымен
байланысты шаруашылық ... ... ... ... ... өзі ... ... жағдайды былайша түсіндіруге болады. Мысалы, ... ... ... ... машина өндірісінің ... ... ... ... оның жұмыс және таза ... ... ... ... ... ... сол машина
өндірісін оның әлеуметтік жағынанда қарастыруын, яғни ... ... ... ... және ... ... байданыстардың формаларымен
типтері тұрғысынан, бұл бір жағынан, оларға ... ал ... ... оны ... ... жағдайда – біз машина өндірісін техникалық ... ... ал ... ...... ... ... қатысты осыны айтуға болады. Несиені оның ... ... ... ... тауарлар айналысы процесін жүзеге асыратын
мәміленің белгілі бір типі ретінде қарастыруға ... Бұл ... ... ... эконмикалық ұғым категориясы ретінде қабылданады.
Несие теориясы оны техникалық – ... ... ... ...... категория ретінде қарастырады. Несиені оның
формалды – заңдылық белгілері ... оқып – ... ... ... ... қозғалысы әдісінің және оны иеленудің ереркшк түрі ретінде түсіну
үшін маңызы бар. Сондықтан ... ... ... ... ... ерекше техникалық – заңдылық белгілерімен сипаттала алмайды.
Осылайша, несие - ... ... ... экономикалық
категория. Несие экономикалық категория ғана емес, ... ... ... ... атап өту ... Ол өндірістік күштердің тек ... ... ... болады. Экономикалық категориялар – жалпы тарихи ... және ... ... ... ... табиғи негіз, тауар
шаруашылығы болып табылады.
Тауардың пайда болуы екі жағдайда қатар ... ... ... ... ... және құны бар ... ... тауар бола алады.
Тұтыну құндары өзінің екі жақты сипатына байланысты ... бола ... олар бір ... ... заты ... және ... құны болды;
екіншіден, қандай да бір заттар бір-біріне тауар ... ... ... ... ... ... де ... ерікті әрекетті, қз меншігіндегі
тауарды иелігінен шығара отырып, басқа тауарды ... ... ... ... иелері ретінде бір-біріне қарама-қарсы тұрулары қажет.
Тауардың бір тауар иесінен басқаға ... ... ... ... ... ... айырбасы сферасының несие үшін маңызы зор. Оның пайда
болуын ішкі ... үшін ... ... сферасының емес, такар иелері,
экономикалық қатынасқа ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсы тұрған айырбас сферасының іздеу қажет.
Қолдан-қолға тауарлардың қозғалысы ретінде ... ... ... ... ... ... ... болуына негіз болып
табылады. Осыған байланысты бір маманның мынандай пікірін атап өту артық
болмайды: бірте-бірте ... ... ... сауда мен арнайы айналысатын
адамдардың жаңа тобы – көпестер пайда болды; ... ... бір ... мен сатып алушылар кездесетін ерекше ... ... ... ... саудамен бірге алғашқы несие пайда болды. Ірі сауда
жүргізетін адам үшін алған тауарлардың ... ... ... алу ... сәйкес келмеген жағдайлар болды. Егер саудагер ... ... оны ... ... тиіс болса, онда осы уақыт ішінде несие алуға деген
қажеттілік, яғни бұл ... ... беру ... ... ... пайда
болады.
Несие қарыз мәмілесі ретінде ежелгі әлемде де орта ғасырлық қолөнер,
крепоснойлық шаруашылықта да және дамыған ... ... ... ... біз анағұрлым жетілген, бір қарыз мәмілесіне кездесіп отырдық,
бірақ осы мәмілелер ... ... ... құқықтық хатталуы осы
мәмілелер болып табылатын ... ... әр ... ... ... өте ... айырмашылықтары болады. [ 5, 162 б ]
Несие бәрінен бұрын тауар ... ... ... болатын оның
негізгі өндірістік қатынастарымен ... ... ... ... бір тип. ... несие экономикплық категория
ретінде тек өндірістік қатынастар шеңберәнде ғана сипатталуы ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастыруға қатысты.
Несие әлеуметтік байланыстың белгілі бір типі бола ... ... ... ... ... өз жиынтығында қоғамдық қатынастар, қоғам ... ... және ... ... ... ... ... бір
сатысында тұрған, өзіне тән ерекше сипаты бар қоғамды құрайды.
Қоғамның негізгі ... ... ... ... ... ... мен кәсіпорындар, кәсіпорындар мен мемлекет,
мемлекет пен тұрғындар, адамдардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... сферасы немесе тауарлар айналысы ... ... ... белгілі бір өндіріс, белгілі бір ... ... және осы әр ... ... бір-біріне белгілі бір
қатынасына себепші болады. Өндіріс жағдайындағы ... ... ... бір ... ... ауысуы тәрізді әр түрлі тәсілдермен жүзеге
асырылады. Мұндай тәсілдердің бірі ... деп ... ... ... ... ... мәміле типі болып табылады. Тауар айналысының мұндай формасы
өндірістің ерекше шарттарымен ... осы ... ... ... уақыт бойынша олардың бағасының өткізілуінен бөлініп
қалады. Бұл шарттар мынаған байланысты: тауарлардың бір типі өз ... ... ... ... Әр ... ... өндірісі жылдың әр
түрлімерзімімен байланысты.бір тауар өз нарығында пайда болса, ... ... ... ... ... әлде бір тауар иеленуші келесі бір ... ... ... ... ... ... Бірдей мәмілелердің бір
тұлғалардың арасында жиң ... ... ... сату ... ... ... ... Екінші жағынан, такарлардың белгілі
бір түрін пайдалану, мысалы үйді, белгілі бір уақыт аралығына ... ... да ... ... тек мерзімі өткеннен кейін ғана шын мәнінде тауардың
тұтыну құнын алады. Сондықтанда ол ... ... ... ... ... ... ... ететін себептер, несие қажеттілігінің
себептері болып табылады. Жай тауар ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік пен өндіріс
шарттарынан ... ... ... ... ... ... ... Тауар айналысының ішкі мазмұны
ретіндегі құн қозғалысы несиенің қажеттілігі туралы түсінікті тереңдетеді.
Айырбас шаруашылығы ... құн ... ... шеңбер
айналымында және өндірістік айналымында нақтылы түрде ... және ... ... ... ... дамитын нақтылы экономикалық негіз болып
табылады. Артынан несиелік қатынас өзінің табиғаты бойынша құндық болады.
Несие ... ... ... ... ... ... ... Несие берілген сайын ол шаруашылық субъектілерінің
өндірістік капиталы ... ... және ... формаларда бола
алатыны бәрімізге мәлім. Бұл кезде олардың ... әр ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың өндірістік құралдарында
айналуы жүреді: ақшалай қаражаттарға ... ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың тауарға айналуы
жүреді, өндірістік форма тауарлық формаға ауысады, өндіріс құралдары құнына
жаңадан жасалған құн қосылады. Соңында, ... ... ... ... ... ақшаға айналады.
Өндірістік капиталдардың қозғалысы олардың бір формадан басқа ... ... ... олардың ұдайы өндірісінің ... ... ... ... ... тауар формасында,
бірде ақшалай формада болуы олардың қозғалысының ... ... ... яғни ... ... ... ... болып саналады.
Өндірістік капиталдардың жүйелі түрде бір формадан басқа формаға
айналуы, сонымен ... ... ... ... ... ... ... және айналымы барлық жерде бірдей емес; әрбір нақты жағдайда олар
өндірістің және тауар айналысының ... ... ... ... қозғалысы олардың шеңбер айналымы шегінде
үздіксіздігімен ерекшелінеді. ... ... ... ... құйылуы және кері қайтуы, ресурстарда және оларды жабатын
көздерде қажеттілердің толқуы байқалады. Мұны ... ... ... ... ... ... ... да қозңалысына
байланысты байқауға болады.
Негізгі капиталдардың ... ... ... ... ... құн босатылады. Еңбек құралдары өндіріс пройесінде
ұзақ ... ... ... ... құны ... ... бөлшектеніп
ауысады. Негізгі капиталдар құнының ақшалай формада бірте-бірте қалпына
келтірілуі, босаған ... ... ... ... ... келіп соғады. Бұл кәсіпорын оларды тозған еңбек құралдарының орнына
жаңаларын алу үшін; соның ішінде кезекті жаңа машиналар мен ... үшін ... ... бір соманы жинақтағаннан кейін ғанапайдалана
алады.
Алайда негізгі кпиталдар құнының ... ... өз ... ... ... жаңа ... алу ... алмайды, өйткені машиналар мен механизмдердің жаңа партиясы
жекелеген бөлшектермен, деталдарымен емес толығымен алылады. Амортизациялық
қорда негізгі капиталдардың тозған ... ... ... ... есебінен жүзеге асырылады. Негізгі капиталдарды
қалпына келтіруге ... ... ... өте ... ... жұмсалады,
сондықтан оларды қаржыландыру ұзақ ... ... ... ... ... ... ... құнының қозғалысының бір қалыпсыздығы, капиталдың
шеңбер айналымы мен айналымының және олардың шеңбер ... ... ... ... ... ... бір ... ақшалай қаражаттар пайда болса, басқаларда олардың жеткіліксіздігі
пайда болады.
Айналым капиталы ... ... ... ... ... Оның шеңбер айналымы және айналымның ұзақтығы тым әр түрлі.
Уақыт бойынша ұзақтылық ... ... ... ... маусымдылығы,
өндірістің және тауар айналысының уақыт бойынша сай келмеуі салдарынан
пайда болады. ... ... ... ... ... ... құндылықтарды бір реттік әкелумен және
басқа факторлармен байланысты болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Тауарларды
жөнелту мерзімі, оларды ... ... алу ... әрқашан сәйкес
келмейтіндігі белгілі. Бұл көбінесе тауар өндірісі орнының ... ... көп ... алыс орналасуынан, сонымен бірге ... ... бұл ... ... ... және уақытша бос ақшалай қаражаттарға
деген қосымша ... ... ... ... ... ие ... ... шеңбер
айналымы мен айналымы, құндық болып табылатын қатынастың пайда болуына және
дамуына ... ... ... ... ... шеңбер айналым процесінде,
бір жағынан оның аяқталуы жүреді, ... ... ... ... ... құн ... болатын ақшалай қаражаттар формасындағы құнның
босатылуы жүреді. Екінші жағынан объективті себептерге байланысты ... ... ... өндірістік жұмсалуына қосымша
қажеттіліктер пайда болады. Демек, несие және ... ... ... ... өндіріс уақыты мен құн айналыс уақыты арасындағы, оның
ақша ... ... ... ... қалуы мен оларды тауар өндірісінде
пайдалану қажеттілігі арасындағы ... ... ... ретінде пайда болады.
Біріншіден қоғам босатылған ... ... ... ... ... өндірістің үздіксіз жүзеге ... ... ... мен ... уақыты арасындағы сәйкес келушілік, құндық
субстанциясы бар жиынтық ұлттық өнім ... да ... ... ... ... өнім ... барлық бөліктерінің – «С», «В» және
«М»- өнімдері болуы мүмкін.
Мысалы, жалпы экономика көлемінде өндірістік ... ... ... ... ... қоры ... ... амортизациялық
аударымдар жинақталады, бос ресурстар өз қозғалысында тоқтап қалған және
өнімді пайдалануды талап ... ... ... ... қалады. Ұдайы
өндірістің объективті процестеріне байланысты құн өндірісте толығымен
қатыспайтын ... да ... ... ... оның кейбір бөлігі уақытша
пайдаланылмайды және ақшалай формада банктегі ... ... ... ... қоғамдық өнім құнының уақытша босатылған бөлігі несиеге негізделіп
жинақталады, қарыз ақша ... өз ... ... ... ... түрінде жаңадан жасалған құнның бөлігі де несие арқылы қайта ... ... ... ... құндық сипат беруі мүмкін.
Тауар шаруашылығы жағдайында өндірістік ... ... ... ... ... және айналымы несиенің объективті қажеттілігін
толық түрде түсіндіре алмайтынын атап өту керек. Уақыт ... ... ... мен айналымының кеңістікте бірқалыпты еместігі ... бір ... ... және басқа буында оларға қажеттіліктің
бар болу ... ... ... ... ... ... айналымы және айналымда несиелік қатынастардың пайда болу мүмкіндігі
қаланған.
Несиенің мүмкіндігі нақты болуы үшін белгілі бір шарттар қажет. ... ... ... 1 - ... ... ...... және қарыз
алушы – экономикалық байланыстардан келіп шығатын ... ... ... ... ... дербес субъектілер ретінде
болулары керек. ... ... ... ... ... өз қызметтерін
нарық заңдары және экономикалық мүдделердің сәйкестігі ... ... ... 2 – ... ... егер ... алушы мен қарыз беруші
мүдделері сәйкес ... ... ... ... табылады. Несиелік мәміле
жасалуы үшін оның қатысушылары өзара ықылас ... ... ... ... бұрын мүдделер ретінде көрінеді. Бұл мүдделер ... ... ... ... ... ... да бір
субъективті нәрсе емес. Әрекетті ... кез ... ... бәрінен бұрын
объективті процестерге, өзара мүдделілікті ... ... ... ... ... ... бір жағынан, кредитор мен қарыз
алушының арасында ақшалай қаражаттарды қарызға беру; ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана жүзеге асады. Осылайша,
несие капиталдардың шеңбер айналымы және ... ... бір ... ... ... ... болу мүмкіндігі шындыққа айналғанда қажет
болады.
Несиелік ... ... ... ... ... байланыстар тұрақтылығымен, бір қалыптылығымен сипатталады,
біртұтас жүйе ретіндегі несие шеңберімен анықталады. Қажеттілік категориясы
көбінесе ... ... тану ... яғни оның мәнін, ... ... ... ... тұрақты, қайталанып отыратын жалпылама
қатынастарын, оның дамуының негізгі бағыттарын көрсетеді.
Несиенің экономикадағы ... мен ... оның ... ... ... несие экономикалық категория ретінде төмендегідей
қызметтерді атқарады.
- қайта бөлу;
- айналыс шығындарын үнемдеу;
- айналыстағы ... ... ... уақытша алмастыру;
- капиталдың шоғырлануын жеделдету;
- ғылыми-техникалық прогресті жеделдету.
Несиенің қайта бөлу қызметі, кез келген ... ... ... ... ... ... өз ... қосады. Несиенің бұл қызметінің
көмегімен экономикалық жүйенің бір саласынан екінші бір саласына ... ... ... бұл ... ... ... бөлу ... қаржының бөлінуі әкімшілік негізде жүргізілсе, ал салалар мен
аймақтар арасындағы капитал ағымы несие арқылы, яғни ол нарықтық ... ... ... айналыс шығындарын үнемдеу қызметінің іс жүзіне асуы
несиенің экономикалық мәнінен ... ... ... ... ... мен ... ... уақытша болатын
алшақтық кей жағдайларда қаржылай ресурстарға ... ... ... ... да ... ... қарыз алушылардың барлық
категорияларын өздерінің меншікті қаражатқа ... ... ... үшін ... пайдаланады. Бұл дегеніміз капитал ... етіп ... ... ... ... де мүмкіндік жасайды.
Ал, келесі қызметі, яғни несиенің айналыстағы нақты ақшалардың орнын
уақытша алмастыруы. Қазіргі несиелік шаруашылықта мұндай ... ... ... бар. Бұл ... іске асу ... тек қана ... ... сондай-ақ нақты ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып,
ақша айналысын да жылдамдатады. Неисенің бұл қызметі ... ... ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады.
Несиенің бұл қызметі арқылы ақша ... ... ... ақша массасына және төлем айналымына да ықпал етеді.
Капиталдың шоғырлану ... ... ... ... дамуына
жағдай жасау үшін маңызды болвп ... ... ... ... бұл ... ... ауқымын ұлғайта отырып, пайда алуға
мүмкіндік береді.
Несиенің ғылыми-техникалық прогрестер ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да,
несиенің көмегінсіз көптеген ғылыми ... ... ... ... ... ... жасауы қиынға түседі. Сондай-
ақ несие өндіріске ғылыми технонологияларды жаңалық ретінде енгізу үшін де
аса қажет ... ... ... ... шығындар бастапқыда кәсіпорын
қаражатымен, оның ішінде орта және ұзақ ... банк ... ... ... оның ... және ... бір ... қатынастардың мәнімен тығыз байланысты келеді.
Несиенің формасы – бұл несиелік қатынастар ... ... ... яғни әр ... ... ... өзерістер барысында
толық сақталатын көрінісін білдіреді. Несие берушілер мен қарыз алушылар
арасындағы ... ... ... несиеформасы сол күйінде
сақталады.
Отандық және шетелдік әдебиеттерде несиенің келесідей формаларын
кездестіруге болады:
- ... ... ... ... ... несиесі;
- мемлекттік несие;
- халықаралық несие;
- ипотекалық несие.
Коммерциялық несие – бұл қарыз берушінің қарыз алушыға қарызға берген
тауарын ... ... – бұл ... ... ... ... себеп
болған, экономикадағы несиелік қатынасардың алғашқы ... ... ... басты мақсаты – тауарлардың өту процесін жеделдету, сондай-ақ
одан пайда табу болып табылады.
Мұнда қарыз алушы да және оны ... ... ... ... айналысатындар бола алады. Коммерциялық несие көбіне тауарды сатып
алушыда нақты ақшаның болмай қалуы ... ... ... ... ... ... ... алушының көрсетілген соманы уақытында
төлейтіндлігін ... ... ... ... – вексель
қолданылады.
Коммерциялық несиенің банктік несиеден айырдашылығы төмендегідей:
- қарыз беруші ролінде ... ... ... яғни ... ... ... ... кез келген заңды тұлға бола алады;
- коммерциялық несие тек қана тауар формасында беріледі;
- қарыз капиталы ... ... ... ... байланысты;
- коммерциялық несиенің орташа құны сол кезеңдегі банктік ... ... ... ... ... алушы мен қарыз беруші арасындағы несиелік мәміленің заңды
түрде рәсімделуі барысында, бұл ... үшін ... ақы ... ... ... ... – бұл ... мекемелерден қарыз алушыларға ақшалай
түрде берілетін несиені білдіреді.
Банктік несие – бұл ... ... ... ... ... ... ... Банктік несие бойынша несиелік
қатынастың құралына несиелік шарт немесе несиелік келісім ... ... ... беруші: банк және арнайы қаржы ... ... ... ... ... ... бизнеспен шұғылданатын қаржы
ресурстарына деген сұранысы бар кез ... ... ұйым ... ... ... ... басты мақсаты – бұл пайыз түрінде табыс алу.
Тұтыну несиесі — бұл жеке тұлғаларға тұтвну ... ... алу ... ... қызметтерді өтеуге берілетін несиені білдіреді.
Тұтыну несиенің басты тағайындалуы халыққа ... ... ... Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты:
бір жағынан тауар айналымының ұлғаюына сай несиенің көлемі өседі, ... ... ... алу ... ... ... ... халықты
несиелеудің өсуі, сұраныстың төлем қабілеттілігін ұлғайтады. ... ... ... ... ... ... ... пайда
болады.
Тұтыну несиесінің дамуы әр түрлі елдерде әр қалай ... ... мен ... ... ... ... ... сомасы,
сол елдің ішкі жиынтық өнімінің 10%-ын, Германия мен ... ... ... мен ... 60%-ын ... ... Бұл ... тәжірибелерінде
тұтыну несиесін ең қымбат тауарларды: автомобиль, элетр тұрмыстық
құралдарды, ... және ... ... алу ... жиі ... Бұл
сату үлесіне тиеді. Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну несиесі банктік
несиенің бір ... ... оның ... ... тек жеке ... ... ... Сондықтан да, несиенің бұл формасының экономикасы
дамыған елдерде ... ... екі ... ... бар: 1) ... бұл ... ... ең жоғарғы деңгейде материалдық ... ... ... жасаса; 2) объектывті, яғни кез келген қоғамның дамуының
басты бір экономикалық мәселесі — бұл ... ... ... ... ... несиесін қолдану аталған мәселені шешуге мүмкіндік береді. Тұтыну
несиесі ... ... ... маңызды рөл атқарады, сондықтан
да, оны мемлекеттік ұғымдар тарапынан белсенді түрде ... ... ... реттеуді екі түрге бөледі: берілуі және пайдалану деңгейінде реттеу.
Берілу деңгейінде мемлекет тұтынушыларды ынталандыруға тиіс.
Сондай-ақ ... ... жеке ... ... үй ... ... және
құрылысына ұзақ мерзімді банктік сауда формасында да берілуі мүмкін.
Бүгінгі ... ... ... біздің елімізде жете қолданылмай келудің
себебі, отандық өнеркәсіп пен ... ... ... ... ... халық сұранысы мен төлем ұабілеттілігінің өсуі және
олардың тауарлы-материалдық бағалылықтармен өтеудің кері кетуі ... ... ...... және ... ... ұғымдарының өздері
қарыз алушы немесе ... ... ... ... заңды тұлғалар мен
азаматтарға байланысты қалыптасатын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік облигациялық
займдар, қысқа және орта мерзімді қазынашылық міндеттемелер және ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан
қысқа және орта мерзімді қазыналық ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің шығарылу мерзімі: ... он екі ай және үш жыл ... ... Бұл ... ... ... ... ретінде болады. Себебі, қарыз беруші — ... және ... ... ... ... есебінен ірі жобаларды қаржыландыруға
несие берген жағдайда, ол ... ... ... ... ... ... мұндай да қарыз алушыларға банктер және қаржыландыратын заңды тұлғалар
жатады.
Халқаралық несиелер — валюта және ... ... ... ... пайыз төлеу шартында беруменбайланвтв болатын халқаралық экономикалық
қатынастар аумағындағы ... ... ... ... ... берушілер мен алушылар ретінде: банктер, жеке
тұлғалар, кәсіпоррындар, мекемелер, хақаралық ұйымдар және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарға мүше болуы,
экономикалық реформаларды түбегейлі жүргізу үшін ... ... ... қол ... ... ... ... банктік неси негізінде
жүзеге асырылуда. Әрине, бұл жерде жасалатын мәмілелер негізіне ... ие. ... да, ... банктік несие бойынша төленетін пайыз
мөлшері 3-4 есе жоғары болып келеді. Халқаралық несие қарыз беруші ... ... ... алмастырылатын волюталарда беріледі.
Ипотекалық несие— бүл қозғалмайтын ... ( ... ... ... ... және ... кепілге ала отырып, ұзақ мерзімге
берілетін несиені білдіреді.
Ипотекалық несие көбіне ипотекалық банктер арқылы ... ... ... ... ... несие беру барысы енді ғана
дами бастады. ... ... ... ААҚ ... ... ... ... Тұрғын-үй құрылыс банкімен берілген болатын. Несиенің
бұл формасының дами ... ... ... де аз ... атап ... ... нарығының ( өте қымбат тұрғын-үй нарығынан басқа )
болмауы, сонымен қатар, жердің өтімсіздігінен ... ... ... бас ... отыруы, сондай-ақ арнайы ипотекалық ... ... ... ... [ 6, 37 б ... ... Республикасындағы несие жүйесі
Несие жүиесі – жалпы ... ... және ... ... ... жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... ... ұғымы банк жүиесіне қарағанда кеңірек , яғни ... ... ... мекемелер қамтылады .Әр елдің өзіндік ерекшелігіне ... ... банк ... ... ... ... Республикасындағы несиелік жүие екі ... ...... жүйе , ал ...... жүйе ( ... ... ) . Қазақстан Республикасының несиелік жүйесінің құрылымы 1-
ші суретте берілген .
ҚР-ның ... ... ... ... ... ... жүйесі |
|Парабанк жүйесі ... емес ... ... ... ... ... |
|Эмиссиялық |
|емес банктер |
|Ломбардтар |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... банкі|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... банктер |
Жоғарыдағы сызбаға енген несие жүиесінің құрылымдық элементтерінің
мазмұнын сипаттамайтын , оның ... ... ... ... жүйе экономикамыздың нарықтық қатынастарға көшуі барысында
жаңадан қалыптасып, енді ғана ... ... келе ... жаңа ... емес мекемелердің немесе парабанктік мекемелердің
банктерден айырмашылығы олар біріншіден, клиенттердің белгілі бір ... ... ... ... ... операциялардың жекелеген түрлері
бойынша қызмет көрсетеді.
Кейбір экономикалық әдебиеттерде парабанктік жүйенің ішіндегі несиелік
мекемелерге ломбардтырды, ... ... ... ... ... ... – бұл ... мүліктерді кепілге ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... несие беретін жеке меншік кәсіпорын
ретінде пайда болған. Ломбардтардың мамандану саласы жылжитын ... ... ... металдар мен асыл тастарды (бағалы қағаздардан басқа) кепілге
алып, тұтыну несиесін беру болып ... ... ... ... ... ( 30 ... дейінгі мерзімге ) кепілге салатын мүлік құнының
50-80% ... ... ... алып ... ... қатар, олар
клиенттердің құндылығын сақтау, сондай-ақ комиссиондық негізде ... ... ... ... операцияны ұйымдастырудың басты ерекшелігі — мұнда несиелік
шарт және кепіл міндеттемелері ... ... ... беру ... ... зат қойғандығын куәландыратын және ссуда ... ... ... ... ... ... Онда ... алушының
реквизиттері және мәміленің басты шарты көрсетіледі.
Несиелік серіктестік — өз мүшелеріне несие-есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... капиталы пай қосу және міндетті
кіру жарнасын төлеу жолымен қалыптасады. Мұндағы қосқан үлестер ... ... ... ... ... ... ... жалгерлік кәсіпорындар, банктер, шағын және орта бизнес,
жеке тұлғалар ... ... ... басты пассив
операцияларына — салымдарды тарту және ... ... ...... ... ...... операциялары
жатады.
Несиелік серіктестіктің бір түріне ауылшаруашылығы несиелік қоғамдары
жатады. Оның құрылтайшысы: Орталық банк, коммерциялық және ... ... ... жеке және ... ... бола ... ... қызметі — ауылшаруашылығына несие-есеп ... ... ... ... мал, тұқым, тыңайтқыш сатып алу шығындарын және ... ... Ауыл ... ... ... ... қожалықтары, фермерлер, сондай-ақ ауыл шаруашылық
кәсіпорындары жатады. Негізгі операциялары: қысқа және орта ... беру және ... ... ... ... жатады. Ауыл
шаруашылық несиелік серіктестіктерді ұйымдастырудың басты ерекшелігі —
олардың қызметінің бір ... ... ... ие ... атап ... ... ... сондай-ақ оған үлес қосушыларға да салықтық
жеңілдіктер болады.
Несиелік одақтар —бұл ... бір жеке ... ... ... ... ... ... кооперативтер.
Олар негізгі екі типте болуы мүмкін: 1) қысқа мерзімді тұтыну несиесін
беру мақсатында кәсіби немесе аумақтық ... ... жеке ... ... 2) ... ... дербес несиелік серіктестік
түрінде, мысалы, ссуда жинақ серіктестіктері, өзара ... ... және ... ... ... ... мүшелері қосатын үлесінен және
пайдаларды төлеу, сондай-ақ займдарды шығару жолымен қалыптасады. Негізгі
операцияларына ... ... ... ... және ... шығару:
өзінің мүшелеріне қамтамасыз етілген ссудалар беру, векселдерді есепке алу;
сауда-делдалдық және ... ... ... беру және ... ... ... көрсету.
Өзара несие қоғамдары — шағын және орта бизнеске қызмет көрсететін
коммерциялық банктерге қызметінің сипаты жағынан ... ... ... ... Ұлы ... ... дейінгі Ресейде, соның ішінде
Қазақстан ... жеке ... мен ... ... ... ... ... несие қоғамдарының қатысушыларына заңды
және жеке тұлғалар жатады. Оның капиталы оған ... ... ... ... емес ... ... түрлері дамып отыр:
— ломбардтар;
— несиелік серіктестіктер;
— микрокредиттік ұйымдар;
— жинақтаушы ... ... ... мекемелері;
— ипотекалық компаниялары.
Соның ішінде қазіргі кезде ломбардтық ... мен ... ... ... ... ... мен ... жеке және заңды
тұлғалар жатады. Мемлекет өзінің өкілетті органдары арқылы оған құрылтайшы
болуы мүмкін.
Ломбард кез келген ... ... ... басқа) құрылып,
өз қызметін жүзеге асырады.
Несиелік серіктестіктердің мынадай түрлері болады:
1) ... ...... ... ... ... бар ... ауыл несиелік серіктестігі — өзара несие беру үшін, оның
қатысушыларының ақшаларын жинақау жолымен ... ... ... ... ... өзара бірігуі нәтижесінде құрылған,
банктің жекелеген операцияларының түрлерін жүзеге асыратын
заңды тұлға.
3) несиелік серіктестік — ... ... ... және ауыл несиелік серіктестігі ... ... ... ... ... ... ... коммандиттік серіктестік;
— толық серіктестік;
— ЖШС;
— акционерлік қоғам.
Микрокредиттік ұйымдар — бұл микрокредит берумен айналысатын ... ... ... екі ... ... және жеке ... болып
бөлінеді. Қазіргі таңда 16 зейнетақы қоры болса, оның біреуі мемлекеттік,
қалғандары жеке меншік ... ... [ 1, 92 б ... ... банктік секторындағы несиенің түрлері
Несиенің түрі — бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... мен қарыз алушылар арасындағы байланыстар қалай
өзгергенімен де, несиенің түрі сол ... ... ... ... ... әр ... ... береді.
Олар мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
- мақсатты қорларға;
- банктерге;
- қаржы-несиелік ... ... емес ... ... ... ... салалрына;
- ауыл шаруашылығына;
- саудаға;
- дайындау ұйымдарына;
- кооперативтерге;
- жеке кәсіпкерлерге.
3. Тұтыну ... ... ... ... ... мерзімді;
- орта мерзімді;
- ұзақ мерзімді.
Тағайындалу және пайдалану сипатына қарай:
- негізгі қорларға жұмсалатын;
- айналым қаражатына жұмсалатын.
Қамтамасыз ету ... ... ... етілген: кепіл-хатпен, кепілдемемен, кепілдікпен;
- сақтандырылған;
- қамтамасыз етілмеген.
Қайтарылу дәрежесіне қарай:
1) Стандартты несие — қайтарылу уақыты жетпеген, ... ... ... жоқ ... ... ... — қайтарылу уақыты кешіктірілген, мерзімі
ұзартылған және банк үшін тәуекел тудыратын несиелер. Соңғы
қабылданған ... ... ... ... ... ... ішінар бөлінеді: 1,2,3,4,5-санатты күмәнді.
3) Үмітсіз несиелер — ... ... ... ... шотына жазылған несиелер.
Валютамен берілуіне қарай:
1) Тұтыну несиесі — бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып алу
үшін және ... ... ... берілген несие.
2) Ипотекалық несие — бұл қозғалмайтын мүліктерді кепілге ала отырып,
ұзақ мерзімге берілетін ... ... ... ...... шотынан қаражатты шегеру, дебеттік
қалды бойынша берілетін қысқа мерзімді несиенің формасы.
4) Овернайт несиесі — ... ... ... бір ... ... ... ... Онкондық несие — кредитордың алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа
мерзімді несие.
6) Банкаралық несие — банктердің бір-біріне берілетін несие.
7) Ломбардтық ... — тез іске ... ... ... ... бағалы
қағаздарды кепілге алып, берілетін несие.
8) Лизингтік несие — құрал-жабдықтарды жалға ... ... ... ... ... — шикі ... ішке алып кіру және ... пен дайын өнімдерді сыртқа шығару тәжірибесінде
пайдаланылатын несие.
10) Сенім несиесі — ... ... ... ... ... ... берілетін несие.
11) Маусымдық несие — жабдықтаушының қаржыландыру ... мен ... ... ... ... ... ... жауға арналған
несие.
12) Консорциялдық несие — ірі жобаларды несиелеу мақсатында банктердің
өзара қосылып беретін несиелері.
Қазақстанның банктік ... әр ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
1) Жұмыс істеу саласына байланысты:
— негізгі ... ... ... ... ... өндіріс саласына бағытталатын және қызмет қөрсету саласына
бөлінген несиелер айналыс қор ұйымына қатысатын ... ... ... ... ... етуге дейін;
— мерзімді, оның өзі 3-ке бөлінеді:
1) қысқа мерзімді (бір жылға дейін);
2) орта мерзімді (бір жылдан үш жылға ... ұзақ ... (үш ... жоғары);
3) Мөлшеріне байланысты: ірі — орта — кіші;
4) Қамтамасыз етуі бойынша: ... ... және ... ... ... ... ... кепілдікті қамтамасыз ету: кепілдеме
беру және сақтандырылған болып бөлінеді;
5) Несиені беру тәсілі бойынша:
— компенсациялы;
— төлемді;
6) ... ... ... ... ... төлемі;
— бір жылғы төлем;
Бұл жіктелім толық емес, себебі осының негізінде жеткілікті ... ... [7, 98 б ... ... ... банктің делдалдық қызметін білдіреді.
Қаржылық ... олар ... ... ақша ... ... Осы ... тартылуы банкте несие түрінде тұлғаларға
жеткізу мақсатымен сипатталады. Сондай ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір пайыз арқылы
алады, ал ... ... ... ... ... ... ... болады.
Коммерциялық банктер мақсаты — белгілі бір бағытта берілген несие ... ... ... ... ... ... бар қарыз
алушыларды іздейді. Алынған ақша қаражаттары ағымының нәтижесінде жоғарғы
пайызда кепілдеме беретін ... ... ... ... кезеңде төлеу және жеке түрде несиелерді ... ... ... ... ... шот) бойынша несиелеу. Осы несие ... ... ... ... ету ... қамтамасыз етеді. Айналым
активтерін қалыптастыру үшін қарыз ... ... Бұл ... несие сияқты сипатталады. ... ... ... қол ... ... береді. Ол төлемдер мен түскен
түсімдердің арасындағы кезеңдік ... ... ... ... ... жүзінде акивті – пассивті болатын контокорренттік
шоттың ашылуы мен есеп ... ... ... ... осы шот бойынша тұлғаға несие беруді білдіреді,
нестелік ... — оның ... бос ... ... ... ... әр ... төлем түрлері бойынша алып, белгіленген
мақсаттағы бағытты ... ... Ол ... ... ... тұлға
қажеттілігінің ағымдағы төлемдері үшін осы кезде оның жалпы жетіспеушілігін
абстрактылы қамтамасыз етеді. [8, 212 б ]
Қатыстық келісім бар ... ... ... беру автоматты түрде іске
асады, тұтынушылық себебінің шығуы талдауынсыз, ... ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі алдын-ала және
келесі талдау ... ... ... жағдайымен байланысты болады. Барлық
жағынан оның өндірістік немесе сауда қызметін есептің қойылуы және ... ... ... топтастырылуы және анықталғын автоматизм қарыздық
несиелердің жасалуын несиелік шарттың жеткілікті ... түрі ... ... ... ... оның ... аясы банк сеніміне
кірген бірінші қатарлы қарыз алушылармен ғана шектеледі.
Контокоррент шоты бойынша ... ... ... қаржылық
пайдалылық деңгейіне байланысты саралануы мүмкін. Банктің жоғарғы сенімді
түрі тұтынушыда ... ... ... ... сапасында құралған
тұтынушыға беру несие көлемін белгілі бір мөлшерде ... құқы ... ... ... ... ... беру;
Симптомның пайда болған кезінде қарыз алушының қаржылық жағдайның
нашарлауы контокоррент ... ... ... банк несиені үлкен көлемді
несие желісін ... ... ... ... мүлкін қолданады. [10, 32
б ]
2) Овердрафт контокорент несиесі ... көп ... ... ... ... үшін ... ... кезінде мүлікке тұтынушының
қысқа мерзімді несиеге үлкен қажеттілікпен сипатталады. Есеп ... ... ... ... ... ... ... Банк жағынан жоғарғы деңгейдегі
сенімділік бірінші қатардағы қарыз алушылар жағынан қабылданады.
Овердрафт мүмкіндігінің шығуы есепті –кассалық қызмет ... ... ... ... ... мерзімі 10-15 күннен аспауы керек.
Шекті сома жай кезде белгіленбейді. ... ... ... ... несиеге рұқсат берудің жай тәртібі мен несиелік шарт
жасасу негізінде ... ... ... қайта рәсімделеді. Овердрафт
түрінде несиені қолдану кезінде тұтынушы ... сый ... ... ... ... ... ... абсолютті түрде есептеледі. [9, 35
б ]
3) Маусымдық емес кәсіпорындарда несиелеу ... мен ... ... ... ... маусымға байланысты емес,
жиынтықты желі қатарына ие. Осы ... түрі ... ... ... несиенің белгілеу ... ... ... ... банкінде есеп айырысу шоты болады. Өндіруші өндірістік
материалдарды және ... ... үшін ... ... ... қажеттілік бар кезде несие қолданылады. Тауарлы материалдар
құндылығын өндіру үшін және оның ... ... мен ... ... ... үшін несиелеу объектісі мүлікке қажеттілік тудырады.
Несиені беру есеп айыру құжатты төлеу жолымен ... Бұл ... ... ... және несиелік немесе арнайы несиелік шотымен
тікелей чек бойынша ... ... ... ... өтеу ... ... түскен түсімін алу және ... ... ... ... мерзім квартал сайын іске асады.
Кәсіпорын жүйелі түрде ертеректе алынған ... ... ... ... оның жалпы берешегі өсуі немесе кемуі мүмкін. Бірақ олар да
кварталдан кварталға ауысқанда берешектің ... орны ... ... ... пен сату ... ... кезінде жақсы болады. Берілетін
несиенің ... ... ... несие желісінің ... ... ... ... ... белгіленуі, квартал
ұзақтығында тұтынушының несие берешегінің шегі жүзеге асырылады. ... ... ... ... жаңғыртылмалы болып табылады. Бұл ... өтеу ... ... несие желісінің еркін қалдығының шегінде
қайтадан несие ... ... ... ... ... ... банк үшін әр ... несиелік
ресурстарды иелену мүмкіндігін білдіреді. Егер тұтынушы ... ... ... бойынша белгіленген лимитті қолданбаса, онда несие шартының
тиістілігінде ... ... ... пайыздық қойылымның адекватты
деңгейінің мөлшерінде ол комиссиондық ... ... ... ... ... туралы келісім шартында қамтамасыз етіледі.
4) Маусымдық кәсіпорындарды несиелеу қаражатқа өсу қажеттілігінің
кезеңі несиенің жөнелтілген қарқынды алуы және ... ... ... ... өнім ... өсу кезеңі жәненесиені өтеумен ерекшелінеді. Олардың
негізгісін қосқанда банкке несиелерді қамтамассыз етудің ... шоты ... өтеу ... әр кварталда өсім қортындысымен жүзеге асырылады.
Маусымдық қордың өсу берілген несиелер шығын кезеңінде ... ... ... ... ... жасалу керек.
Несиені өтеудің нақты мерзімі тұтынушының міндеті өндірілген өнімді
сатудан түскен ... ... ... ... ... ... ... Шартты мерзім өнімді қайта өңдеу және сату суретінің ... ... ... ... кезінде болатын маусымдық қажеттіліктің өсуінің
тоқтатылған ... ... ... ... ... ... жай ... шоттар әр түрлі
сипатта болады және нақты шаруашылық мәмілені қамтамассыз етеді. ... ... ... мына түрде жүргізіледі: нақты шаруашылық мәміле
өндірістік тағайындауда іске асады; тауар сауда ... ... ... ... қолдану немесе тауар биржасындағы келісім шарт. Қарыз
алушыларда мавқсатты ... ... есеп ... ... иеленбейтін ұйымдар
болуы мүмкін. Сағат сайын алатындар осы ... ... жаңа ... ... АҚ, МП, ААҚ және тағы басқалары. Несиені алу үшін тұтынушы
теника-экономикалық дәйектемелерді көрсетеді. Бұл ... ... ... тиімділігін растайды, ал қажетті кезде жеткізушілермен
сатып ... шарт ... ... ... ... ... ... өтеу кезінде тұтынушының есеп айырысуы ... ... ... ... ... ... ал оны өтеу ... шартында белгіленген
мерзімде жүзеге асады. Керекті міндеттемелер бухгалтерияда сақталады және
тұтынушының есеп айырысу шотынан алынған ... ... үшін ... ... ... Мерзімді ұзарту немесе несиені шығару кезінде мерзімі өткен
несие шотынан мерзімді міндеттемелер ... ... ... ету үшін несиелік шарттың жеңілдіктерін кепіл құқығын, несиелік
тәуекелділіктің кепілдемесімен сақтандыруын қолдауы керек. Осы ... ... ... ... жөнелтіледі: кепіл туралы шарт, кепілдеме
қағазы, сақтандыру полисі.
6) Жеке ... ... ұзақ ... ... ... ... ... үйлер құрылысының және бау-бақша учаскесінің
орналасуына; пәтерді сатып алу ... ... ... бөлінеді.
Несиені бау-бақшалы үйлер құрылысына және бау-бақша учаскесінің
орналасуы жайлы, бау-бақшалық одақтастыққа бес ... ... ... ... және жер ... ... ... ағымында қарыз алушыға
қолданған болуы керек. Сонмен қатар осы ... ... ... ... бастап екі жыл ішінде көтерлмеуі керек. Белгіленген мерзім ағымы
бойынша несиені ... ... ... ... ... ... қандай мақсатқа
қолданып жатқаны туралы есеп беруін жеткізу міндетті.Бұндай жағдайда, егер
несие қарыз алушының қолында толықтай шығынданбаған ... осы ... ... ... ... ... оған ... қолдануға тағы бір жылға дейін
қосуға банк міндетті. Есеп ... ... ... мерзімде
берілген несиенің қайда жұмсалғанын және жоғарғы пайызбен беруіне құқығы
бар.
Қазіргі уақытта бау-бақшалы ... ... ... басқа
тұлғаларға шаруашылық ұйымдар мен өнеркәсіптерді заңды тұлға атынан ... ... ... ... ... құқы бар. Кепілдеме және тағы ... осы ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің қарыз
алушылар несиесіне жауап береді,бұның өзі несиені өтеу кепілі және ... ... ... ... табылады. Осыдан әр қарыз алушы кәсіпорын
атынан ... жеке ... ... ... ал ... мерзімді
міндеттеме алынған несиенің жалпы сомасына өрнектеледі. Қорытындысында банк
үшін қарыз алушы заңды тұлға болып табылады. ... ... ... ... ... талап етілмейді, сонда да заңды тұлға қарыз алынған қаражаттар
туралы банкке жиынтық ... ... ... ... ... ... ... ауылдық жерлерде несие
алушының орта айлық жалақысын есептей отырып, үйді ... ... ... 75%-ға дйінгі мөлшерде беріледі. Несиені өтеу және пайызды төлеу
шарты алдыңғы жағдай тәріздес.
Үйді сатып ... ... ... ... ... ... ... баға балансының мөлшерінде бес жылға бейінгі мерзімге дейін
беріледі.
Құрылысқа арналған ... және жеке ... ... ... ... тұратындар үшін жұмыстың баға сметасынан 75%-ға ... ... ... ... ... оның ... сомасына 30% мөлшерінде
бірінші кезде ... ал ... мен ... 50% ... құрылыс кооперативтеріне арналған ... ... ... және алғаш кезде түскен түсімнің 75% мөлшерінде беріледі. Сондай
несиені қаражат кварталын алғаннан кейігі кварталдан ... ... ... сатып алуға арналған несиенемесе оның сүт өнімдеріне үш
жыл мерзімге дейін беріледі.
Аула құрылысына арналған несиені үш ... ... ... ... ... ... — бұл ... несиелеу қозғалмайтын мүлікті
— пәтерлер, үйлер, саяжай, жер учаскелерін, гараждарды және тағы ... ... ... ... ... үйді ... алу құрылысқа, қайта
құруға немесе тұрғын үйді капиталды жөндеуге ұсынылған ... ... ету ... рұқсат етіледі, егер азамат оның иелігі және оның
жанұясының мүшелері басқа тұрғын үйде өмірсүре тұрады, және ол ... ... ... ... ... белгіленген жеткілікті орындарға ие бола
алады. Саяжай, бау-бақшалы үй және ... ... ылғи ... ... негізде кепіл заты болуы мүмкін. Ерекше жағдайларда
несиелік шарт кепілдеме шартымен толықтырылады.
Үйдің ... ... ... үй ... ... заты ... Құрылыстың несиені беру несиесі желісінің ашылуы жолымен жүзеге
асады, ол үшін несиелер құрылыс монтажды жұмыстарының қезеңдерінің аяқталу
бағасымен бірге ... ... ... алушыға беріледі.
Бір жағынан банк құрылыс желісінің қатысуымен ақша қаражаттарын
аванстау жұмыс істеу жолымен қаржыландыруды іске ... ... ... банк ... істеу кезеңінің
инспекциясын, ақша қаражаттарының мақсатты түрде жұмсалуын, ... ... ... ... ... мерзімді несиелер. Талдау кезінде қазіргі жағдайда ауқымды
таралған бағалы қағаздарды және жинақталмаған керекті заттарды ... ... ... ... ... ... және банк мекемесі мен таңбаланған
биржа қоры арқылы сатылған басқа бағалы ... ... ала ... ... алты айға ... ... ... бағалы қағаздар бағасынан
беріледі.
Қарыз алушы банкке несие сомасынан белгілі бір ... бір ... ... ... ... болу ... ... алушыда банк оның
өтініш барысында алты айға дейін ұсынады.
Жинақталған бағалы қағаздар банкте сақтаулы күйде ... Оны ... беру ... бойынша барлық төлем қарыздарын толықтай өтегеннен
кейін барып ... ... Егер ... ... ... ... ... онда банк кепілдемеге алынған бағалы қағаздарды сатуға құқылы.
[15, 50-53 б ... ... ... ... ... ... ... несиелеуді ұйымдастыру.
Банктік несиенің дамуы экономикалық өсімді қаржыландырудың негізгі
факторы боып қатысады. Қазіргі уақытта елімізде ... ... ... ... ... жасалуда, бірақ олар қолдануда өте шектеулі.
Бұл банктік жүйе мен несиелеудің дамуына ... ... ... Сол факторлар экономиадағы құрылымдық қайта құруды тежей
отырып, банктік сектордан ... ... және ... ... Осы ... банк ... даму сатылары және оның айна-лыс
дәрежесі, сонымен қатар олардың ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің несиелеуі 1995 жылдан бастап қазіргі уа-қытқа дейін
екі негізгі сатыға бөлуге болады. ... ... ... ... ... ... 5,7%-дан 3,8%-ға дейін кеміген. Несиелеу өсі-мінің
қарқыны төмен, ол 1996 жылы (-)6,2% ... (-)164 млн дол. ... саты (1997ж. ... уақытқа дейін) керісінше банктік несиенің
үлесі ЖІӨ-де 3,8%-дан 16,5%-ға артты. Несиелеу өсімінің қарқыны 2000 ... 85,6% ... ... ... өсіп отырған кезі еді. Содан ... ... ... 2001 жылы олар ... ... ... Абсолютті
көріністе несиелеу өсімінің көлемінің қарбалас сәті 2001 жылы 1350 ... ... ... ... ... ... ... банктік
несиенің барлық көлемі экономикамызда 2002 жылы 588,7 млрд ... ... ... ... ... ... банк несиесінің үлесінің төмендеуі бірінші
сатыда мемлекеттегі және нақты ... ... ... ... ... ... ... сатыда ЖІӨ-дегі
банктік несиенің үлесі келесі негізгі себептермен ... ... ... өте қолайлы макроэкономикалық жағдайының өсуі.
Негізгісі мұнайға бағаның өсуі.
- Нарық жағдайында ... ... ... ... алмасу
көрсеткішінде нақты экономикалық сектордың ұстамдылығының жоғарлауы.
- Банктік ... ... ... банктік жүйенің нығаюы,
банктың қадағалауы мен төлем жүйесінің артуы.
Банктік несиенің өсімі 1998 жылы мемлекетүшін кризисті ... ... ... тұруы үшін ішкі валюта нарығында Ұлттық Банк валютаны ... ... ... ... ... ... секторында ол ақшаның
дефицитімен байланысты өрнектеледі. Бұндай Ұлттық Банк саясаты сол уақытта
ақталынған. Ол ... ... және ... алымдардың жоғалуына жағдай
тудырды. Егер белгіленген курстың девальвациясы 2000 жылы ... ... ... ... ... ... ... сұранысы 60%
валюталық түсімі азая бастады.
Қарастырылған кезеңде нақтылы өзгерістер болды және ... ... ... ... Бірнеше рет несиелік портфелде банктің
кәсіпорындағы үлесі 98%-дан 92%-ға ... және ... ... және ... ... ... байланысты елді мекендерден
алынған 2%-дан 8%-ға несие үлесі артты.
Банктің несиелік ... ... ... ... өсуі
белгілі, шетелдік валютада 1997-2004 жылдар аралығында 45,1%-дан ... ... ... ... өрнектеледі. Несиелік портфелдегі банктерді
1996 жылдан бастап керекті несиелерді өзіне қаратып ... ... ... ... ... ... 2003 жылдың қыркүйек айынан 2004 жылдың сол айын
аралығында 1,9% немесе 33,8 млн ... ... ... ... 69%
немесе 968 млн долларға өсті. Банктің ресурсты базасының ұзаруына икемді
орта және ұзақ мерзімді несиелер қысқа ... ... ... ... байқалады. [13, 3 б ]
1997-2004 жылдары қысқа мерзімді несиенің ... ... ... ... 2003 ... бастап банктік несиенің негізгі көлемі
экономикада өндірісті ... ... үшін ... жасаған орта және
ұзақ мерзімді несиелерге бағытталады. Бірақта көрсетілген мүмкіндіктер
өткізімді болмады.
2001 жылдың ... 2004 ... ... ... негізгі қорларды
құруға несиенің үлесі 10,6%-дан 9,7%-ға, жаңа құрылыстар мен ... 5,7 – ... ... ... ... қараңыз).
Қондырғылар және өндіріс өсіміндегі несиелер арасында қолда бар алшақтығы.
Сондай тенденциялар ... ... ... ары ... және ... дамыту үшін қолайсыз жағдай ... ... ... ... ... ... ... үлесі мүлік
айналымының жандануында (52,9-64%), сонымен ... ... ... ... ... ... емес ... қарқынды өсіреді. Мұның бәрі
қолдағы ресурстарға қарамай өндірісті несиелеуді ары қарай шашу ... ... ... төменгі тәуекелді қызмет түріне қарай ... ... бір ... бірі ... пен ... ... құруды несиелеу
өсімі (1,8-4,4%) және азаматтардың тұтыну мақсаты (2,2-3,1%). Бұл азаматтар
қоныстануға жасаған ... ... ... бұрылысының бастамасын білдіреді.
Жалпы алғанда банктік несиелеудің қарбалас өсіміне қарамастан ... ... оның ... ЖІӨ-ге қатысты бәрі бір төмен болып қала береді.
Барлығы салыстыру арқылы ... деп ... сөз бар. ... үшін ... банк ... ... ішкі несиелерді үкімет
есебіндегі банктік несиені қарастырамыз.
Халықаралық салыстырым кезінде Қазақстанда ішкі несиелеуде банктік
жүйенің жетістіктері ... ... тұр және ... емес сияқты. Өмір
ұзақтығына қарай олар ... ... ... ТМД ... ... ... банктік несиелеудің ЖІӨ-ге байланысы өте жоғары болды
және 2001 жылы 89%-дан 174%-ға дейін ... ...... ... ... ... Жапония, Германия) англо — американдық
моделге қарағанда жоғары болды.
Жаңа индустриалды мемлекеттерде банктік несиелеудің ... ... ... ... ... ... ... — жапондық қаржылық ...... ... ... көп ... қалады.
Шығыс Европа елдері мен Қытайда банктік несиелеу деңгейі 38%-дан 133%-
ға дейін құрады. Неміс — ... ... ... ... ... ... ал ... англо — американдық моделді таңдағандар болды. [14,
17 б ]
ТМД елдерінің арасында ЖІӨ-дегі банктік ... үесі 2001 ... (27,5%) көш ... одан ... ... (24,3%), ... ... (20,5%) және Беларус (17,5%). Сосын барып 2001 жылы ... және ... ... ... ... ... тіреді. Осының
нәтижесінде банктік несиелеу аясында мақтанатындай іштеме жоқ. Егер үкімет
несиесін есепке алмай экономиканы банкпен несиелеуде, онда 2001 жылы ... ... ең ... болды. Бұл мынаған байланысты, 2001 жылы
қазақстандық банктер үкіметті несиелеген жоқ, керісінше ... ... ... ... ... ... ... есепке алмай
санағанда белгілі мөлшерде банктерді несиеледі. Бұл ... ... құю үшін ... жіберді.
Біздің салыстыру көрсеткіштеріміз динамикада былай көрсетеді:
әлемдегі елдер арасында банктік несиелеу ... ең ... ... Ешқандай мемлекеттерде 1992-1997 жылдар сияқты қысқа кезеңде (65,3%-
6,5% ЖІӨ-ге қатысты) ... ... ... ... Осы ... айта кететін жай бар, 1997-1998 жылдары азиялық кризисте, ... одан ... ... ... Корея және Сингапур сияқты мемлекеттер
несиелеу деңгейін өзінің ... ... ... Бұл ... жеңіл өтуіне және ары қарай дамуына көп әсер етті.
ТМД елдерінде біраз тоқтау кезінде 1998 жылы ... ... ... ... ... ... ... төмендеп кеткені байқалады. Олар
қаржы секторының әлсіз екендігін ... ... ... экономиканы
несиелеу көлемі дамыған және жаңа индустриалды елдерде банктік ... ... ... ... 1,8 есе, ... 2,2 есе жоғары. Бұл жерде
неміс — жапон қаржы моделінің ... ... ... ... екі ... көп етіп несиелеу деңгейін англо — ... ... ... ... ... ... ... — жапондық қаржы жүйесін
ұстанған Корея мен Сингапурде байқалды. Алтернативті моделді алған ... ... ... ... экономикасы банктік несиелеу жүйесінен
мемлекеттің одан көп айырмашылығы жоқ.
Қарыз алушылар ... ... ... кезде пайыздың нақты
қойылымына қарайды. ... ... ... несиелеу қызметінің әсері үшін
дұрысы несие бойынша нақты пайыз қойылымы болып табылады.
Нақты қойылымдар барлық ... ... ... дамуына жақсы жағдай
болған кезі 1999-2000 жылдар. Сол жылы оның деңгейі орташа ... ... және 6,6% ... 2001 жылы ... ... ... қойылым орта есппен бір жылда
7,6%-ға дейін өсті, ал 2002 жылы 8,1% ... ... ... ... ... ... ... баяулатты. Бұл кәсіпкерлердің төлемін
арттырып, ауыртпалық туғызды. Несие сапасының күрделенуі және ... ... ... ... банктің нақты қойылымдары банктермен
ара-қатынасын нашарлатты.
Нақты қойылым қарастырып жатқан кезеңде валюталық несиеге ... ... ... толығымен төмен болды.
Бірақ бұл негізінен заңды тұлғаларға әсерін тигізді, жеке ... 2002 ... ... ... ... ... арзан болғаны көрініп
тұр. Егер заңды тұлғаларға 2002 жылы ... ... ... ... ал жеке ... валюталық несиелерді алған тиімді.
Нақты қойылымдар теңгелік несиелер бойынша кәсіпорын үшін 2002 жылы
орта ... ... ... ... ... ... болды. Осыдан өткен
жылдың нақты пайыздық қойылым өсімі байқалды. Теңгелік ... ... ... жылдық пайыз орта есеппен 2001 жылдан 9,4% жылдық пайыз 2002 ... ... ал ... ... ... ... 11,7% ... пайызға өсті.
Керісінше, валюталық несие бойынша нақты пайыздық қойылым 2002 жылы
орта есеппен теңгелік несиеге қарағанда 1,2 есе ... ... ... ... ... ... төмендеуі байқалған. Валюталық несие бойынша нақты
пайыздық қойылым тұрғындар үшін 17,3% ... ... 2001 жылы ... орта ... 16,9% ... пайызға 2002 жылы кеміген, ... ... ... 18,1% ... пайызға артты.
Ең арзаны номиналды және нақты көріністерде қысқа мерзімді және ұзақ
мерзімді ... ал ең ... орта ... несиелер. 2002 жылы нақты
пайыздық қойылым ұзақ мерзімді несие бойынша орта есеппен ... ... ... ... ... ... несие бойынша 13%, ал орта мерзімді
несие бойынша 14,2%.
Осындай қойылымдардың бөлінуі несиелеу мерзімі бойынша ... ... ... ұзақ ... ... ... ... несиелік
тәуекелділіктерден үлкен болуы керек. Бұл мынаған ... ... ... ... болып табылады, қандайда бір қаржы - өндірістік ... ... Ұтыс ... ... ... ... табылады, ал қалған
барлық заңды және жеке тұлғалар, оның ішінде жеке тұлғалар ... ... да кері ... ... бойынша пайыздық қойылымдар 2001 жылы ... ... ... ұзақ ... несиелер орта есеппен алғанда
11,8%-ды құрады, ал ең қымбаты болып ... және орта ... ... ... ... құрады.
Осыдан несие бойынша номиналды қойылымдар жеке тұлғаларда заңды
тұлғаларға қарағанда жоғары болды. Осы ... ... ... ... ... тұр. ... болғаны бір жағынан жақсы, себебі өндірістің
дамуына жағымда жағдайлар туғызады, ал бір жағынан тұрғылықты ... ... ... ... кәсіпорындар мен тұрғылықты халықтар үшін пайыздық
қойылымдар деңгейінің айырмашылығы көзге көрініп тұр. Валюталық несиелер
бойынша ... ... ... ... ... ... кездері кейбір валюталық несиелер жеке тұлғаларда номиналды
пайыздық қойылымдардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларда 181-ден 365 күнге ... ... ... ... ... 21,1%-дейін өсті, бір жылдан үш
жылға дейінгі ... ... ... ... ... ... үш ... мерзімде 1999-2000 жылдар кезеңде 13,5%-дан 18,8% жылдық ... ... бұл ... үйді алу үшін ипотекалық несиеге сұраныстың артуы
әсер еткен шығар. [19, 12 б ]
Шаруашылық субъектілер номиналды ... емес ... ... Осы ... ... ... ... және теңгелік несиелер
бойынша инфляцияны қосқанда өз елімізде және шетелдерде, ... ... ... ... қарастырамыз. Теңгелік несие бойынша ... ... ... үшін мынадай формула қолданылады:
r = (i – p) / (1+p)*100
Мұндағы: r — нақты пайыздық қойылым (%), i — ... ... ... p — Қазақстандағы инфляция өсімі (%).
Валюталық несие бойынша нақты ... ... ... үшін ... ... мен ... курсының девальвациясының АҚШ
долларына байланысты есепке алынды. Ол төменгі формуламен өрнектеледі:
Rt = ... / ... d — ... ... ... ол (1/W1 – ... тең;
W0 — жылдың басында теңге курсын ... ... ...... теңге курсы;
Rt — теңгелік депозит бойынша нақты пайыздық қойылым, %;
R$ — ... ... ... ... ... ... %;
It — теңгелік депозит бойынша номиналды пайыздық қойылым, %;
p — Қазақстандағы инфляция өсімі, %.
Осыдан кейін шетелдерде ... ... ... ... әсер
ететін АҚШ-та инфляция қабылданды және барлық несиелер шетелдік валютада
доллар ... ... ... ... ... және ... ... бойынша нақты
пайыздық қойылымдар айырмашылықты қарыз алушылардың қимасында және несиелеу
мерзімі айтарлықтай өзгереген. Мысалы, ... емес ... ... үшін 1997 жылы орта ... ... ... қойылымдар теңгелік
несиеге қарағанда (23,7% жылдық) валюталық несие бойынша толығымен (13,4%
жылдық) ... ... ... ... 2004 жылға дейін теңгелік несиелер
әлде қайда ұтымды бола бастады. Нақты орта мерзімді ... ... ... тең ... сәйкесінше 14,3%, 18,1%, 23,6% және 10,5%
жылдық пайыздарды валюталық несиенің 9,1%, 14,8%, 2,5% және 8,2% ... ... тең ... 2004 жылы ... ... ... несие бойынша кәсіпорын 11,7%, ал теңгелік несие
бойынша 8,7%-ды құрады. Осы ... ... ... ... ... ... мерзімдерде несиелеуі байқалды.
Басқа жағдай жеке ... ... ... ... ... 2000 жылы жеке ... ... несиені толығымен
алған тиімді болды, сонда нақты эквивалентті ... ... 15,5% ... ... несие бойынша 12,1% жылдық пайызды құрады.
2001 жылы керісінше тұрғылықты халықтар үшін ... ... ... нақты эквивалентті қойылым 13,2%-ды несие ... ... ... ... 2002 жылы ... теңгелік несиелер
тиімді бола бастады, нақты қойылымдар 1,3% жылдық пайызды 24,6% ... ... ... ... ... 2003 ... 2004 жылға дейін
тұрғылықты халықтар үшін валюталық несиелер қайтадан тиімді болды. Нақты
эквивалентті ... ... ... ... 2003 жылы 14%, 2004 жылы ... пайызды, сол кезде теңгелік несие 15,7% бен 17%-ды құрады.
Егер жеке мерзіммен қарастырсақ, онда орта ... 2004 ... ... үшін ... ... ... валюталық несие 181-ден 365
күн аралығында ... беру ... ... Сонымен, 2004 жылы тұрғылықты
халықтар үшін банктік несиені валюта түрінде ... ... ... ... үшін ... ... ... тиімді.
Ұлттық банктің келісілген экономикалық жағдаяты мәліметтер мониторигі
2002 жылдың үшінші кварталынан 2004 ... ... ... ... банктік несиенің нақты сектордағы ... ... ... сұранысы 79,8%-дан 93,2%-ға дейін өскен
(Кесте 11).
2003-2004 жылдары айналымдағы мүліктерді толықтыруға ... ... ... орта ... өнім өндіруге 90%, сату мен жарақтауға
88%-ды құрады.
Қанағат деңгейі ... ... үшін ... ... ... ... ... - 81%, өндіріс пен газды бөлу, электро-энергия мен сулар ... ... - 65%, ... пен байланыс - 75%, құрылыс - ... ... ... ... ... ... төлем
қабілеттілігінің қанағаттандыру дәрежесі.
|Салардың |2002 3 |2002 4 |2003 1 |2003 2 |2003 3 |2003 4 |2004 1 ... |кв |кв |кв |кв |кв |кв |кв ... ... ... ... ... үлесі (%) ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... |34,5 |25,4 |23,2 |30,5 |33,9 |32,3 |32,7 ... |5,7 |10,8 |8,5 |9,4 |10,3 |8,7 |10,2 ... | | | | | | | ... |3,9 |2,3 |4,1 |4,3 |4,7 |4,8 |6,4 ... |1,7 |5,5 |3,4 |6 |4,3 |4,9 |3,7 ... |2,8 |1,6 |2,1 |2,1 |2,4 |2,4 |2,8 ... |17,1 |25,8 |29,8 |33,2 |31 |32,6 |30,4 ... да |34,4 |28,6 |29 |14,4 |13,3 |14,2 |13,8 ... | | | | | | | ... ... ... әр ... ... үлесі ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... |22,3 |25,8 |29,6 |35,1 |33,5 |— |— ... |11,8 |8,9 |10,3 |8,4 |9,1 |— |— ... | | | | | | | ... |4,4 |5,2 |5 |5,5 |5,7 |— |— ... |10,8 |13 |11,1 |10,6 |9,9 |— |— ... |1,4 |1,6 |1,6 |1,6 |1,5 |— |— ... |16,3 |16 |14,3 |13,1 |12,4 |— |— ... ... |1,8 |2,8 |3,3 |— |— |— ... |13,8 |12,6 |11,4 |— |— |— ... | | | | | | | ... 2004 ... ... ... ... мен ... сфераларға негізгі
операциялардың жылжымайтын мүлікпен байланысы, аренда мен кәсіпрондарға
қызмет көрсету барлық банктік несиенің ... ... ... ... ... ... осы ... үлесін 28%-ға дейін арттырған жоқ.
1999-2003 жылдар кезеңінде кәсіпорын, ауылшаруашылығының несие ... ... ... ... ... ... ... транспорт пен құрылыс
сияқты сфераларда ЖІӨ мөлшерінен төмен болды.
Ұлттық банк банктік несие ... ... ... ... және ... өңдейтін кәсіпорындар қимасында бағалау мүмкіндігі
көрсетілмеген. Олар ... ... ... ... ... іске ... немесе шетел инвестициясы сияқты үлкен үлесі
шикізат өндіруге кетеді.
Келесі мәселе долларизацияның жоғарғы ... ... ... және
аумақтық бөлімдерде және банктік сектордағы ... ... ... ... түрі бойынша теңгерімсіздік ... ... ... ... ... мәселе болып жоғарғы валюталық тәуекелділік. Олар үлкен үлесімен
несиелі және депозитті портфелде банктің ... ... мен ... ... ... арасындағы теңгерімсіздікпен байланысты.
Қарастырылып жатқан барлық жылдары 1996, 1999 және ... ... ... түрі ... несиелік және депозиттік
портфелдердің теңгерімсіздігі байқалды. Бұл ... осы ... ... ... ... және 2002 жылдың қыркүйегінде 85,1 млрд теңге
немесе 551 млн долларды құрады. Валюта түрі бойынша ... ... ... ... ... байланысты біршама валюталық
тәуекелділікті ... ... ... ... ... ... қатысы бойынша теңге курсының ... ... ... ҰБ ... ... ... есеп ... бойынша
банктің несие долларизациясының деңгейі 2002 жылдың 3-ші кварталында 66,1%,
ал депозиттер 59,5%-ды құрады. ... ... ... ... ... ... ... Сол уақытта аграрлы аумақты
жеткілікті деңгейде олардан қауіпсіз болды. ... ... ... ... ... ... ... валютасында несие үлесі
валюталық депозиттің ... 135 млрд ... ... ... үлесте
басқа мемлекеттердің аумақтарын валюталық депозитке ... ... ... ... ... ж. 3 ... ... несие мен депозиттегі жинақтаушы валюта
үлесі.
|Аумақтар |Банк несиелері ... ... ... |
| |бары ... ... ... ... |
| ... тг ... тг |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |үлес ... ... 1кв |2003 3кв |2003 1кв |2003 3кв |2003 1кв |2003 3кв |2003 ... 3кв | |ҚР |100 |100 |16,1 |15,6 |100 |100 |7 |6,8 | ... |93,5 |93,5 |-0,3 |-0,3 |59,6 |56,6 |0 |0 | ... қ. |71,7 |71,4 |-
1 |-1 |37,7 |37,6 |-0,9 |-0,8 | ... қ. |4,8 |4,3 |1,9 |2,4 |8,1 |6,9
|1,2 |1,1 | |Шығ Қазақстан |5,2 |4,4 |3,5 |3 |4,2 |3,8 |1,8 |1,2 ... |4,2 |4,2 |1,4 |2,6 |4,4 |3,9 |1,9 |1,7 | ... |1,7 ... |1,9 |1,3 |1,3 |0,5 |0,2 | |Павлодар |2,5 |2,5 |1,4 |2 |1,7 |1,6 |2,1
|2 | |Сол. Қазақстан |1,1 |1,2 |4,5 |4,3 |1 |0,9 |1,7 |1,4 | ... |2,2 |3 |2,1 |0 |1,2 |1,1 |-0,5 |-0,2 | ... ... |6,5 ... |3,6 |40,4 |40,4 |0,1 |0,1 | ... |1,1 |1,2 |4,1 |5 |0,7 |0,7 ... | ... |1,5 |1,6 |3,2 |2,4 |33,8 |33,8 |0,3 |0,4 | |Алматы |0,2
|0,3 |7,5 |5,7 |0,6 |0,6 |0,1 |-0,9 | ... |0,9 |1 |4 |2,6 |3 |3 |-3,8 ... | ... |0,6 |0,6 |4,7 |4,4 |0,8 |0,8 |0,5 |1 | |Бат. ... ... |3,3 |2,2 |1,3 |1,2 |0,6 |-0,2 | ... |1,4 |1,2 |2,5 |3,1 |2,1
|1,7 |-1,7 |-2,4 | |Қызылорда |0,1 |0,2 |7,8 |5,8 |1,2 |1,3 |1,2 |0,8 ... ... ... ... ... ... аумақтар бөлігі басым
болды, олар Алматы, Атырау, Ақтөбе, Жамбыл, ... және ... ... ... ... қаласы.
Әрине, бұның ішінде ең ашық мысал ретінде Ақтөбе облысын алуға болады.
Бұл обылыс барлық банктік депозитердің 34% құрады, бірақта ... ... 1,6% ғана ... ... ... ... бас көтерді, елдің барлық
депозиттердің 7% қанағат етсе, ал несиедегі үлесі 4,3% ғана ... ... ... ... ... айырмашылығы банктік несие ... ... ... ... ... негізінде үлкен көлемде
инвестицияны тартумен ұштасып кетті. ... ... да ... ұқаса
жағдай туып отыр.
Несие бойынша пайыздық қойылым жағынан алғанда аграрлы аумақта жылдық
3,6%-дан жоғары, ал ... ... 0,3%, ... ... ... ... бойынша аграрлы және индустриалды аумақтарда
мөлшерімен бірдей, республика бойынша орта деңгейден 0,3% ғана ... ... ... сәйкессіздік пайыздық қойылымдарда жоғарлы тәуекелділік
үшін ауылшаруашылында өндірістік кәсіпорындарды көптеп несиелеуді дұрыс ... ... ... ... ... ... ... аграрлық
аумақтағы қарыз алушылар үшін несиені ... ... ... қарыз алушылармен салыстырғанда алынған несиені қайта орта
есеппен 4-9% жылдық пайызбен төлеуге тура ... Орта ... ... ... ... ... 16% ... пайызды құрайды, аграрлы аумақтарда
пайызды қайта төлеу қазіргі уақытта 25-56%-ға ... ... ... ... ... банктік маржа, берілетін несиелер мен тартылған депозиттер
арасындағы пайыздық қойылым өзгешелігі, ... ... ... ... ... дифференция, сфералық және ... ... ... ... ... банктік маржа несие бойынша ... ... ... ... ... ... деңгейі бір шама жоғары ... ... ... 12-14% ... ... ... және аграрлы
аумақтарының банктік маржалар ... ... ... 4-5%
мөлшерінде құрап, ... ... ... ... байланысты шегерімдер орын тебеді. Бірақ бұл жерде жеке
обылыс бойынша ақталмаған өзгешеліктер байқалады. ... ... ... ... ... әр ... ... аумақтар 7,4%-дан 13,2%
арасында өзгереді, ал аграрлы аумақта 10,1%-дан 13% жылдық пайызға дейін
болды.
Банктік маржа ... ... ... валюталық несиеде біршама
төмен. Сол кезде банктік маржаның төмендетілуі ... және ... ... және ... ... ... ... өте белгілі.
Индустриалды аумақ тобында сондай төмендету орта маржа ... ... 4,1% ... ... құрады, ал аграрлық аумақ
тобында (-)1,6%-дан 7,1% жылдық пайызды ... ... ... ... ... ... ... резервтеу қойылымы 2002 ... 3-ші ... ... 8%-ды
қосқанда, ресурстардың қымбаттауы осы ... ... ... ... ... бойынша жылдық 6,8% банктік маржаға 0,6%-ды ғана
береді. 3,4-4,5% жылдық пайызды ... ... ... жабу ... ... көрсету және орташа пайда нормасын алуы бойынша банктік
маржа 4,1-5,1% ... ... ... ... Осы ... ... және
валюталық тәуекелділік үшін банктің үстеме бағасын қосқанда ... ... ... ... ... ... есеп беруде банктік маржа елімізде өте қатты жоғарлағаны
көрініп тұр. Мысалы, ... ... ... ... ... аламыз. Банктік маржа сондай несиелерде 2002 ... ... ... қаласында жылдық 7,4%-ды құрады. Маржаның орташа деңгейі
4,1-5,1% деп алсақ, онда ... ... 2-3% ... ... ... ... үшін ... болып табылады. Несиелік
тәуекелділік деңгейіне ұқсас валюталық несиелерді өңдеуші Шығыс Қазақстан
және Қарағанды ... ... Осы ... несиелік тәуекелділікке
таза төлем 2-2,5 есе үлкен болып шығады. Қалайда Қостанай, ... ... ... ... ... ... дәл сондай. Қарыз алушылар үшін
әділетсіз қымбаттауға ... банк ... ... ... ... қатты
артып кеткен. Сондай жағдай банктік ... ... ... ... ықпал ете қоймады. Сондықтан жылдам несиелік саясаттың
қазіргі бағытын ҚР ҰБ нұсқау ... ... ... банк ... ... жоқ. Жеке ... басқаратын органдарының іс-әрекетінсіз жеке
аумақтарда ... ... ... ... банктік маржаның
жоғарғы қойылымдарын орнатып жатыр. Банктің ағымдағы ... ... ... жатқан жоқ.
Басқа мәселе депозит пен ... ... ... еместігі.
Толығымен республика бойынша орта мен ұзақ мерзімді несие үлесі несиелік
портфелде 2002 жылдың 3-ші ... 55,7%, ... ... ... ... көз ... орта мен ұзақ мерзімді банк депозиттерінің
көлемі 2002 жылдың 3-ші кварталында 235,1 млрд теңге, сол ... орта ... ... банктік несиелер экономикада 322,2 млдр теңгені құрады. ... ұзақ ... ... ... ұзақ ... депозиттік мүліктермен 87
млрд теңгемен қамтамасыз етілмеген. Осы бөлікте орта мен ұзақ ... ... ... ... ... депозиттер есебінен
қаржыландырылады. Бұл жағдай сондай ... ... ... алушылардың төлемі
кезінде депозит бойынша банктердің өзінің мідеттемелерін ... ала ... жеке ... бұл мәселе біраз ерекше. Мысалы, Маңғыстау
обылысында орта және ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... ... портфелде 15,4%-ды құраса, ал Оңтүстік Қазақстан обылысында 41,2
және 18,4%-ды құрады.
Негізгі мәселелер елімізде кіші және орта бизнестің дамуына ... Әр ... ... ... көрсеткендей нарық өз бетімен кіші
және орта бизнесті қаржыландыру мәселесін шеш алмайды.
Бір жағынан жобаның бағасы әр ... ... ... кез ... ... бірдей шығындалып жатыр. ... құны ... ... онв ... ... ... Ірі және ... үлкен пайыздық қойылымдарымен сипатталады. Бір жағынан айтқанда,
банк тәуекелділігі ірі бизнесті несиелеуге ... кіші және ... ... артық. Өйткені ірі бизнестің керексіз факторларға
төзімділігі ... және ... ... ... ... ... салыстырғанда кіші және орта бизнеске кепілдікпен қамтамасыз
етуге байланысты банктер үлкен нұсқау жасауға ... ... ... кіші
және орта бизнесті жоғарғы пайыздық қойылыммен және қамтамасыз ету үлкен
қатты ... ... ... ғана ... ... Бұл ... ... келе жатқан бизнесмендерді қанағаттандырмайды. Сондықтан, нарықтық
экономикада орта және кіші ... ... ... ... ... бәрі экономикада құрылымдық қайта құруды тежейді, өңдеуші
саласындағы кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... Ішкі және әлемдік өткізу нарығында
қазақстандық өнімнің жоғарғы емес ... ... ... ... ... ... валюталық тәуекелділікті күшейтеді.
Барлық жағынан қоғам және тауар ... ... ... ... ... өндірісті несиелейтін механизм қажет етеді.
Бірақ, бұны қалай іске асыру керек, егер алғашқы көріністен олар бірін-бірі
шектейтін ... Банк ... ... ... ... ... төмендеуімен аяқталады. Тауар өндірушілер — ... ... және ... ... ... ... [11, 60 б ]
2.2. Шағын бизнесті несиелеудің кеңеюі
Нарықтық экономика ... ... ... ... және ... кәсіпорын шикізат секторының және банк жүйесінің ... ... Әлем ... ... ... ... ... өткен сайын өсімнің жоғарғы қарқынымен дамып отыруда. Кризистен
кейінгі жылдары ЖІӨ көлемі 39,1% -ға ... ... ... ... ... негізгі капиталға инвестиция 102%-ға өсті. Сондай
көрсеткіштерді Қазақстан ... ... ... ... жете ... Сауда
сальдосы бұрынғыдай оңды көрсетеді. Ұзақ мерзімді тұрақты экономикалық
өсімге өтуге қолайлы мүмкіндіктер туып тұр. ... ... ... ... ... «қысқа ақша» стартегиялық кезеңі тәжрибие жүзінде
аяқталуда. Мемлекет кең жүйелі банкке көшуде. ... ... ...
нақты экономиканы орта және ұзақ мерзіммен несиелеу страрегиясы, ... ... ... мен ... ... ... клиенттермен
күресі. Банктік жүйеде нақты экономикаға берілген несиелердің көлемінің
артуына ашық ... ... 1999 ... ... ... ... 2000 жылы 85,6%-ға, ал 2001 жылы тағы да 77,3%-ға артты.
1998 ... ... ... ... 5,2 есе ... ... ... құрылымы 2001 жылы — бірінші рет орта және ... ... ... ... ... ... үлесінен асып кетті (50,8%,
49,2%), 2000 жылдың бірінші жарты жылдығында бұл ... 55%, ... ... ... ... экономикада ЖІӨ-де 15%-ды ғана құрады,
ал орта және ұзақ мерзімді — ЖІӨ-де 7,6% . олар ... 4-5 есе ... ... активтілігі негізгі капиталды инвестициялау несиелеуде өзінің
түсіндірмесі бар. Макроэкономикалық тұрақтылық, әлем нарығының ... және ... ... ... ... орта және ... ... жобаларды несиелеу үшін банкте жеткілікті ұзақ
мерзімді қаржылары қамтылған.
1999-2001 ... ... ... ... ... 1998 жылмен
салыстырғанда алты есе артты. 2002 жылы банктің жеке ... ... ... ал ... ЖІӨ-де 100-120% мідетті түрде құрауы керек еді.
Банктік жүйеге әлі де жоғарғы сенімділік жеткіліксіз. Нақты табыстың
жоғарғы өсімі ... ... ... орта ... ... ... ... қатар, банктер жеке капиталын баяу ... ... ... ... ірі ұзақ ... зайымдық капиталды
орналастырмайды.
Тағы бір себеп — ... ... мен ... ... ... ... үлкен айырмашылықтар заңды тұлғалар үшін біріншісі
мерзімді ... ... 5% ... және жеке ... үшін - ... 13%-дан 25%-ға дейін өзгерді. Бұл банктік жүйеде өсім салымдарын
ынталандырмайды.
Банктік жүйенің төмен ... ... ... ... ... әзірге мүмкіндік бермей тұр. Банктер ... ... ... ... ... қорқады. Бұл нақты
экономикада ... ... ... ... тұрады, негізінен
өндіруші кәсіпорындар. Осыдан ... ... ... ... ... ... [12, 3 б ]
Тәуекелділік факторлары банк жағынан да және кәсіпорын ... ... Банк ... жағынан: өндіруші сектордың бәсеке қабілеттілігінің
төмендігі, кәсіпорынның ... ... ... ... несие бойынша
орта қойылымдарды көтермейді), инвестор мен иемденушілердің құқ жағынан
әлсіздігі, техника – ... ... ... ... ... ... ... кепілдігінің болмауы және т.б.
Жалпы сомадан активтер 43% керексіз несиелер, банктер қорқыта ... ... — банк ... ... және ... жоғарғы деңгейімен байланысты қиын несиенің болуы. Сондықтан
олар өндіріс дамуының мәселесін ... ... ... ... ... ... қиын ... деңгейінің пайда болуы ... ... ... орта және ұзақ мерзімді
несиелеудің кеңеюі экономикалық өсімді ұстап тұруға мүмкіндік беретіндердің
бірі болады.
Отандық банктер шикізат секторын ... ... ... ... ... ... ... тәуекелділікті шарттарға бейімделуден
басқа, бірақ одан да ... ... жеке ... және зайымды амал,
жылдамдатылған және ... ... ... бұл ... ... ... емес ... тұрақтылығымен және қамтамасыз ету
жеткіліктілігімен сиаптталады.
Сондай объектілерге шағын бизнестің қатысы бар. Бір ... ... ... ... несиелік қаражатты жалғастырылмайтын уақытқа
қаражаттары қысқа өндіру циклмен және ... орын ... ... шағын бизнес ... ... ... ... ... ... және банк оның күшімен несиелейді.
Әзірге шағын бизнесті несиелеу деңгейі банктермен жоғарғы емес ... 2001 жылы оның ... ... 1,8 есе өсті 2000 ... ... та бір ... 830 млн ... ғана құрады.
Ештемеге қарамастан, шағын бизнестің бамуы басымды болып саналады, және
олар бәрінен ... ... ... үміт ... Оның ... 2001 ... ... банкпен берілген барлық несиенің 1/4 бөлігін ғана құрады.
Ағымды жылдары осы экономика ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Алты ай ішінде олардың көлемінің өсімі 5%-
ды ғана құрады. Банктік несие құрылымында теңгелік көріністе және ... ... ... Орта және ұзақ ... несиелер үлесі
қысқа мерзімді несиелер үлесін оларды доллар түрінде ғана ... ... ... ... ... ... ... үлкен рөл
атқарады. Бұл жерде өнеркәсіптік даму мен экпорт үшін шағын ... ... ... дамушы және дамыған елдердегі сияқты көрсетеді.
Толық емес мәліметтер бойынша олардың саны 53 млн, оның ... ... ... млн, ... 20 млн, ... 1млн-ды құрады.
АҚШ-та шағын бизнеске шағын бизнеске барлық инвестицияның жартысынан
көбі ЖІӨ-де 40% ... ... ... ... жұмысшы күшінің 2/3 бөлігі
жұмыч басты.
Германияда индивдуалды кәсіпкерліктер 3,3 млн құрады. Олар ... 99% — ... ... ... ... жұмысшы күшінің 70%
және айналымнан салыққа түскені 40% ... ... 30% ... 1999
жылы Германияда жалпы инвестицияның 46%-ын іске асырып, ЖҰӨ-нің ... ... ... шағын бизнес әзіге әлсіз. Берілген мәліметтер
бойынша 1 млн адамды қамтитын 350 мың ғана ... ... бар. ... 45-50 кәсіпорын, 10000 тұрғынды ... ... және ... елдерде болады. Бұларда жұмыс істей алатын халықтың 17%, олар 14%-
дай ЖІӨ-ге ... ... ... ... ... ... жұмысшы
күшінің 84,3%, Индонезия – 79,2%, Оңтүстік Корея – 78,5%, Филиппин - 32%
құрады.
Қазақстанда шағын бизнестің дамуының күшеюін ... ... ... айта кетуі керек.
Елімізде Совет үкіметі кезінде өндіретін өнеркәсіптерде негізінен ... ... ... дамуы қиын болып жатса да қазірде күш
жұмылдырып жатыр. Үлкен ықпалын ... ... жоқ. ... ... техникалары еркін сақталған күште өндірістің баяулығымен
сипатталады.
Өндіріс саласында шағын кәсіпкерлікті ... ... ... және көп ... ... ... мол, квалификациялы
жоғары жұмысшылар, шетелдерден тасмалданатын шикізат, материялдар, құраушы
өнімдерді пайдалануды талап ... ... ... өткізу нарығы қала,
обылыс, ел аймағынан шет ... ... Өнім ... жөнінен жоғарғы
талаптарға сай және сертификация,жоғарғы стандарттарғасәйкес болуы ... ... ... ... ... жалпы өнеркәсіптік
кәсіпорындарда әсіресе шағын бизнесте байқалады. Елде ... ... ... мақсатқа бағытталған ұйымдасқан жүйе жоқ. Қазір жұмыс
істеп тұрған көлемде көпшіліктің қолы жете ... ... ... ... ... аз, және де бұл колледждің басым бөлігі
ПТУ базасында құрылған, ондай қазіргі кездегі менеджерден көрі ... ... ... және жергілікті басқару органдары шағын бизнес менеджменттік
көмек көрсетудің тиімді жүйесін жасап шығармайды. Одан бөлек, басқаруда ... ... ... ... ... көптеген мемлекеттің бақылаушыларын
қалыптастыру арқылы шағын бизнес даму жолында көптеген кедергілер жасап,
бұл дегенін елде ... ... әсер ... жаңа ... ... ... орта және шағын кәсіпкерлік
жан-жақты қолдау көрсетіп жедел дамыту ғана қалды, себебі: «жіңішке» ... ... ҒТП ... ... ... өзгеретін кезеңдерде
шағын бизнес адам факторының жұмысшының өзін көрсетуінің, жеке ... ... ... ... ... ... сферасына
айналады.
Мемлекет жаңа өнеркәсіптік салаларды жасауы тек қана ... ғана ... ... ... ... ... өндіріске
негізделген шағын иновациялық фирмаларды жасауға мүдделі.
Бұл ... ... ... рөлі өсіп ... ... жолымен
келе жатқан дамыған елдер тәжрибиесімен дәлелднуде. Иновациялық шағын
бизнес ... ... ... байланысты, бірақ орта табыс
нормасына қарағанда жоғары табыс нормасын әкеледі.
Мұндай фирма экономиканың дамуы үшін ... ... ... ірі ... ... нарық экономика әрекетіне тиімді қатыса
алуына байланысты өсе түседі.
Бұның бәрі шағын бизнес бір жағынан ұзақ ... ... ... екінші жағынан несиелеудің бұл түрінің тәуекелділік
деңгейін төмендетеді.
Бұл ... көп ... ... және ... жерде мемлекет
органдарының әлемде кең қолданылып және өзінің тиімді екендігін дәлелдеген
шағын бизнес мемлекеттің қолдау шараларының ... ... ... бизнес қолдауы екі деңгейлі программалар қабылдануы керек: орталықтық
және жергіліктік. Мысалы, шағын иновациялы ... ... ... ... құру және қолдау инфрақұрылымын
дамыту программасы. Мұндай программа қандай да бір ... ... алу ... жоқ кәсіпкерлерге қаржылық кепілдіктер береді.
Сонымен бірге, белсенділерді қолдау программасы, ... ... даму ... және ... ... ... ... қойылыммен қарапайым салық жүйесін
сызу маңызды орын ... ... ... ... жеке ... ... нығайту, шағын бизнес тауарларын сыртқы нарыққа ... ... ... ... ... алу, ... ... үстінен
мемелкет бақылауының артықшылықтарымен күресте маңызды болып ... ... ... ... ... және ... органдар
қолдауына лайықты және банктерге лайықты стратегиялық серіктестіктің болуы
керек.
Ол үшін шағын ... ... ... ... ету ... ... іс-әрекетінің трнасперциясы әлемдік стандартқа сай қаржылық
– бухгалтерлік есеп,есеп беру ... ... ... ... ... ... кадрлардың кәсіби деңгейін ... ... ... жарнамалау, өнімнің басқа қабілеттілігін және ... ... ... ... қолдану. [17, 50 б ]
ҚОРЫТЫНДЫ
Кейбір экономикалық әдебиеттерде парабанктік жүйенің ішіндегі несиелік
мекемелерге ломбардтырды, ... ... ... ... ... жатқызады.
Ломбардтар – бұл жылжитын мүліктерді кепілге ала отырып, қысқа мерзімге
ссуда беретін несиелік мекеме.
Қазақстанда банктік емес мекемелердің ... ... ... ... ломбардтар;
— несиелік серіктестіктер;
— микрокредиттік ұйымдар;
— жинақтаушы зейнетақы қорлары;
— пошта-жинақ мекемелері;
— ипотекалық компаниялары.
Соның ішінде қазіргі ... ... ... мен ... ... дамып келеді.
Экономика нақты секторын несиелеудің жалпы өсімінде ... ... ұзақ ... ... озық ... ... Экономика саласы
бойынша несие өсімінің қарқыны өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, ... пен ... ... ... ... ... өсімінің
қарқынын басып озады. Қазіргі уақытта негізгі масса банк ... ... ... ... толықтыруға қарыз алушылар қолданады. Несиелеу
мерзімі әр түрлі, бірақ олардың ұзақтығы ... үш ... ... ... ... жеткізушінің есеп айырысу қызметінің себептеріне
байланысты ұзарады.
Несие өсімі кіші және орта ... банк ... ... айта
кетуі керек. Кіші бизнесте несие ... ... ... ... ... қаржы институтының инвестициясының көз қызығушылығымен
түсіндіріледі.
Қазақстанда несиелеу жүйесінің барлық элементтерін қарастыра отырып,
келесідей мәселелерді бөліп ... ... ... ... ... ... ... алады; басты субъект болып өндірістік емес
экономика секторы болады; несиемен қамтамасыз етудің негізгі формасы ... түрі әлі ... ... 2-ші ... банктердің қайта қаржыландыру
қойылымына байланысы осы уақытта мемлекеттің негізгі ... осы ... ... ... ... ... әсер етеді, ал 2-ші деңгейлі
банктер өз кезегінде оның жайғасымын қабылдай ма, әлде ... ... ... ... ... оны әр ... ... тартудың бір жолы –
мемлекет нарығында араласу тұрақтылық және ... ... ... ... ... болады. Тұрақтылыққа міндетті ұзақтықтардың жоқ болуы осы
ережелерде банктер өзінің мүмкіндіктерін максималды дәрежеде қазіргі сәтте
қолданып қалуға ... Олар ұзақ ... және орта ... ... ... та ... ... барлық қосындылар біршама қысқа мерзімді
несиелер үлесінен төмен болады. Бір сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... туып ... банктік несиенің үлесі келесі негізгі себептермен
байланысты:
- ... ... өте ... ... ... ... ... бағаның өсуі.
- Нарық жағдайында ... ... ... ... ... нақты экономикалық
сектордың ұстамдылығының жоғарлауы.
Банктік капитализацияның өсімі негізінде банктік жүйенің нығаюы, банктың
қадағалауы мен төлем жүйесінің артуы.
Нақты қойылымдар ... ... ... ... ... ... жағдай
болған кезі 1999-2000 жылдар. Сол жылы оның деңгейі орташа жылдық қойылымы
2,3% және 6,6% ... ... ... 2002 жылы теңгелік несиелерді алған тиімді
болса, ал жеке ... ... ... ... тиімді.
Нақты қойылымдар теңгелік несиелер бойынша кәсіпорын үшін 2002 жылы
орта есеппен алғанда валюталық несиеге қарағанда төмен болды.
Халықаралық ... ... ... ішкі ... ... ... біраз ақсап тұр және таңқаларлықтай емес сияқты. Өмір
ұзақтығына қарай олар орташа ... ... ТМД ... жақсы.
Шаруашылық субъектілер номиналды бағаларға емес нақты ... Осы ... ... ... ... және ... несиелер
бойынша инфляцияны қосқанда өз елімізде және ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Ақша ресурстарының донорлары болып кедей аграрлық аумақтар бөлігі
басым болды, олар Алматы, Атырау, ... ... ... және ... сонымен бірге Астана қаласы.
Өте төмен банктік ... ... ... ... аумақтарда
байқалады. Аграрлы аумақтарда банктік маржа деңгейі бір шама жоғары және
орта есеппен жылдық 12-14% ... ... ... және ... ... ... арасындағы айырмашылықтары жылдық 4-5%
мөлшерінде құрап, ауылшаруашылық ... ... ... ... ... орын ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. –Алматы: ИздатМаркет, 2004.-248
бет. (92, 117)
2. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, ... ... ... ... ... 72-130-232-162-276.
3. Әкімбеков С.Ә., Баймұхаметова А.С., ... У.А. ...... ... ... 2002.-398 бет. (296, 299)
4. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжұмаев Е.,
Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. Экономикалық ... ... ... ... бет. (403, ... ... Я.Ә., ... Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Тәбеев ... ... ... ... ... 1999.-280 бет. (162)
6. Мақыш С.Б. Банк ісі. –Алматы: Қазақ Университеті, 2004.-241 бет. ... 162, 202, 208, ... ... Б.А. ... ... ... ... қатынастары. –Алматы:
Экономика, 2000.-328 бет. (98, 221)
8. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. ... ... бет. (212, 217, ... Нұрсейтова Р. Перспективы развития страхования экспортных кредитов и
инвестиций в Казахстане. Қаржы қаражат. – 2003. ... ч.1. с. ... ... С.Б. ... несиелеудің ерекшеліктері. Вестник КазНУ.-2004. №6.
-32-34 бет.
11. Нурсейт Н. Расширение банковского кредитования. Аль-Пари-2002. №6. 60-
65 бет.
12. Нурсейт Н. Кредитование ... и ... ... ... №3. 2 бет.
13. Нурсейт Н. Об одобрении годового отчета Национального банка Республики
Казахстан за 2004 год. Финансы, кредиты -2005. №5. 3 ... ... А.Б. ... ... и валютное ... ... -2003. №3. 37-39 ... Сейтбеков А. Виды и типы кредитов в ... ... ... №3. ... Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы
депозиттер. Проблемалары және болашағы. Аль-Пари-2001. №2. ... ... ... ... №2. 2002, -50 бет.
18. Годовой отчет НБРК за ... ... Н. ... ... ... ... от 22.03.02г.-12-13
бет .
20. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Учебник.-Алматы: экономика,
2001. с.512.
21. Основных ... ... ... на ... годы ... ... на финансовом рынке.
22. Национальный банк Республики Казахстана Пресс-Релиз №007 от 2 февраля
2005 ... ... ... ... ч.1. ... Қазахстанда ипотекалық кредиттеу жүйесін ендіру бағдарламасы және оны
іске ... ... ... 13 ... ... Ж.Д. ... механизма денежно-кредитного
регулирования экономики Казахстана. –Алматы: Экономика, 2004. 312 бет.
25. Қазақстанның нарықтық экономикалық ... ... ... 2002ж. 35 ... П І К І ... ... жалпы несие туралы ұғым, Қазақстан Республикасындағы
несие жүйесінің дамуы, оның элементтері, банктік емес ... ... ... ...... ... екінші тарауды қарастырсақ, мұнда негізінен ... ... ... ... мен ... олардың
жіктелуі, несиелік құрамдас бөлігінің ... ... ... ... және ... ... несиелердің қайта қаржыландыру қойылымымен
салыстыру ... ... ... ... ... ... ... да
мәселелер бөліп қарастырылған.
Банктік несиенің әр түрлі саларға берілуінің кеңеюі, банктік несиенің
ЖІӨ-де алатын ... ... пен ... ... ... ... қандай
клиенттерге тиімді болатындығы, қысқа, орта және ұзақ ... ... мен ... ... ... берілгендігі, номиналдық пайыздық қойылым
мен нақты пайыздық қойылым арасындағы формулалық байланысы, оған ... ... ... ... мен теңге түрінде берілген несиелер
көлемі, Қазақстанның индустиалды және ... ... ... ... ... ... капиталистік елдердің, индустриалды
мемлекеттердің, дамушы және ТМД елдерінің ... ... ішкі ... ... ... ... әр ... кестелермен талдау арқылы көрсетілген.
Бұл жұмыста аздаған кемшіліктер болса да, «өте ... ... ... ... ... ... негізінен осы тақырыбына байланысты еліміздегі несие
жүйесінің дамуы, оған жататын элементтері, банктік емес ... ... ... ... ... несиенің қажеттілігі, қызметтері және
формаларын қарастырып өтуге болады.
Несиелеу жүйесінің барлық элементтері қарастырылып, ... ... да ... ... ... ... ... сферасында кеңеюі, банктік несиенің ЖІӨ-дегі
алатын орнының көлемі, валюталық пен ... ... ... орта және
ұзақ мерзімзі несиелердің көлемі, ... ... ... мен ... қойылым арасындағы байланыс, оған инфляция пайызының ... мен ... ... ... ... ... Қазақстанның индустиалды
және аграрлық аумақтарына бөлінген несиелер, ... ... ... ... ... ... дамушы және ТМД
елдерінің қаржы жүйесінің ішкі несиенің ЖІӨ-ге қатынасы ... әр ... мен ... ... ... ... біраз кемшіліктер болғанмен де, өте жақсы деген бағасына
әсерін тигізбейді.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнестегі бухгалтерлік есеп3 бет
Банктік менеджмент45 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Аралды Каспий құрқарады4 бет
Банктегі ақша қаражатының есебі22 бет
Банктегі бухгалтерлік есеп50 бет
Банктегі валюталық шоттағы ақша қаражаттары16 бет
Банктегі депозиттік операциялар және олардың есебі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь