Мемлекеттік меншікті басқару мен реттеу

КІРІСПЕ
1 МЕМЛЕКЕТТІК МЕНШІКТІ БАСҚАРУ МЕН РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік меншіктің мәні
1.2 Ұлттық компания мемлекеттік меншіктің ұйымдық нысаны ретінде
1.3 Мемлекеттік меншікті басқарудың шетелдік тәжірибесі
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ КОМПАНИЯЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МЕН БАСҚАРУДЫҢ ДАМУ БАРЫСЫН ТАЛДАУ
2.1 Ұлттық компанияларды реттеуші органдар
2.2 Ұлттық компанияларды мемлекеттік басқарудың қазіргі жағдайын талдау
2.3 Ұлттық компаниялар қызметін бағалау
3 МЕМЛЕКЕТТІК МЕНШІКТІҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3 МЕМЛЕКЕТТІК МЕНШІКТІҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3.2 Ұлттық компанияларды дамытудың негізгі бағыттары
3.3 Ұлттық компаниялардың даму болашағы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан экономикасының нарықтық жағдайда дамуы елдің экономикалық әлеуетінің бәсекелі басымдықтарымен қатар нарыққа бейімделудің әр түрлі мүмкіндіктерімен байланысты олардың кемшіліктерін де анықтады. Бұл шикізаттық емес сектордың жекелеген салаларында, оның ішінде өнеркәсіпте өндірістің айтарлық құлдырауына және ұюына әкелді, экономиканың нақты секторы салаларының шикізат экспорты жағына қарай тепе-теңсіздігі шиеленісе түсті.
Қазақстанның әлемдік шаруашылық жүйесіне белсенді кіруін әлемдік және өңірлік еңбек бөлінісіндегі Қазақстанның тар мамандануы, негізгі әлемдік тауар нарықтарынан алшақтығы тежейді, бұл бірінші кезекте, сыртқы нарықтарға шығуды қамтамасыз ететін көлік-коммуникациялық инфрақұрылымның дамымағандығымен шиеленісе түседі.
Осыған байланысты, Қазақстан дамуының жаңа кезеңіндегі экономикалық саясаттың басты басымдығы ретінде мемлекет мақсаты дамудың шикiзат бағытынан қол үзу жағына қарай экономиканы әртараптандыру және сервистiк-технологиялық экономикаға көшуге дайындалу жолымен елдің орнықты дамуына қол жеткізу болып табылатын Қазақстанның Үдемелі индустриялық-инновациялық даму жөніндегі мемлекеттік баңдарламасы негізінде экономиканы және жоғары технологиялар инновацияларын индустрияландыру жолын таңдап алды.
Соңғы жылдардағы елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі көрсеткіштері орнықты экономикалық өсудің болуын және халықтың әл-ауқатының артуын растайды. Сонымен қатар, қабылданған шараларға қарамастан, ел экономикасында бірқатар міндеттер мен проблемалар шешусіз қалғандығын куәландыратын кейбір үрдістер байқалады. Бүгінгі күні экономиканың мемлекеттік секторы қандай да бір тауар және қызмет өндіруші түрлі кәсіпорындарды қамтиды. Сондықтан да саяси жүйе және меншік субъектісі ретіндегі мемлекетті және экономикалық қызмет субъектісі ретіндегі кәсіпкер мемлекетті ажырата білген абзал.
Мемлекеттің әлемдік қауымдастыққа сәтті интеграциялануы оның барлық элементтерімен, және де ең алдымен оның негізгі субъектілері-трансұлттық корпорацияларының оңтайлы өзара байланыс механизмінің қалыптасуын болжайды. Ол үшін елдің ішкі рыноктарында сол трансұлттық корпорациялардың тарапынан болатын шетелдік бәсекеге төзе алатын ғана емес, сонымен қатар сыртқы рыноктарда да бекіне алатын мықты отандық экономикалық құрылымдарды жасау қажет болып тұр. Басқаша айтқанда, ірі қазақстандық корпорацияларды, соның ішінде трансұлттық бағыттағы корпорацияларды құру ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың шешуші факторы бола алады.
1. Америка экономикасының негіздері/Дайындаған К. Конте, А.Р.Карр; АҚШ Мемлекеттік Департаменті Халықаралық ақпараттық бағдарламалар басқармасы. - Vienna : АҚШ Мемлекеттік Департаменті, 2005. - 168 б.
2. Экономическая теория. Под.ред В.Д.Камаева – М., 2002.
3. ҚР Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім). Алматы: Юрист, 2001. – 43 б.
4. Г. Жолдасова Экономика негіздері: оқу құралы - Астана: Фолиант, 2008. - 219 б.
5. Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. Лапусты. – М.: ИНФРА-М,2000.
6. Бусыгин А. Предпринимательство : Основной курс, -М.,1997
7. Кошанов А.К. Устойчивое развитие экономики Казахстана в условиях глобализации // Саясат. – 2001. – №2. – С. 14-18.
8. Байгісиев М.К. Экономиканы мемлекеттік реттеу: оқу құралы – Алматы: Қазақ Университеті, 2010. – 354 б.
9. Алшанов Р., Әшімбаева Ә. Жаһандық экономика және Қазақстан // Егемен Қазақстан. – 2007. – 28 ақпан.
10. Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес. 1-том., А 2002.
11. Бисенғазиев М.Б., Хамитов А.Ш., «Кәсіпкерлік негіздері» – Орал 2001ж.
12. Сборник «Предприниматель и право», Издательский дом «БИКО», Алматы 2000
13. Алпысбаев С.А. Стратегия инновационного развития в условиях устойчивого экономического роста: Монография. – Алматы: Экономика, 2005. – 150 с.
14. Қазақстандағы бизнес тіркелімі: статистикалық жинақ / Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі. - Астана : 2009. - 86 б.
15. Самрук казына сайты
16. Басекелестик агенттиги сайты
17. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. Т.1. – Алматы. – 2001.
18. Казтаг
19. . www.telecom.kz. Қаржылық есеп беру мәліметтері
20. Мұхтарова К.С. Мұнай-газсекторында мемлекеттік саясатты жүзеге асыру. /Статья в сб. Научно-теоретической конференции студентов и молодых ученых "Моденизация экономики Республики Казахстан: теория, практика, перспективы". - Алматы: Университет международного бизнеса, 2006.
21. Мұхтарова К.С. Анализ рынков сбыта казахстанской нефти. /Статья в сб. Научно-теоретической конференции студентов и молодых ученых "Моденизация экономики Республики Казахстан: теория, практика, перспективы". - Алматы: Университет международного бизнеса, 2006.
22. www.akorda.kz. Н.Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауы, Астана,2010
23. Эффективность государственного управления: Пер. с англ. – М.- 1998.
24. Виноградов В.А. Государственная собственность в развитых капиталистических . – М.: «Мысль». - 1999.
25. Ж. Т. Ходжаниязова Нарықтық экономика негіздері: оқулық - Астана: Фолиант, 2007. - 163 б.
26. www.minplan.kz. Мемлекеттік активтер
27. К.З.Хамитова Экономика және кәсіпкерлік негіздері:оқулық - Астана : Фолиант, 2007. - 192 б.
28. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ: 2020 жылға дейінгі стратегия және 2003-2008 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары. – Астана: ҚМГ, 2003. – 25 б.
        
        КІРІСПЕ
Қазақстан экономикасының нарықтық жағдайда дамуы елдің экономикалық
әлеуетінің ... ... ... нарыққа бейімделудің әр ... ... ... ... де ... ... емес сектордың жекелеген салаларында, оның ... ... ... құлдырауына және ұюына әкелді, экономиканың нақты
секторы салаларының шикізат экспорты жағына ... ... ... әлемдік шаруашылық жүйесіне белсенді кіруін әлемдік және
өңірлік еңбек бөлінісіндегі Қазақстанның тар ... ... ... ... ... тежейді, бұл бірінші кезекте, сыртқы
нарықтарға шығуды қамтамасыз ететін көлік-коммуникациялық ... ... ... ... ... дамуының жаңа кезеңіндегі экономикалық
саясаттың басты ... ... ... ... ... ... қол үзу жағына қарай экономиканы әртараптандыру және сервистiк-
технологиялық экономикаға көшуге дайындалу ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның Үдемелі индустриялық-инновациялық
даму жөніндегі мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... жолын таңдап алды.
Соңғы жылдардағы елдің ... ... ... ... ... ... ... және халықтың әл-ауқатының
артуын растайды. Сонымен қатар, қабылданған шараларға қарамастан, ел
экономикасында ... ... мен ... ... ... кейбір үрдістер байқалады. ... күні ... ... қандай да бір тауар және қызмет өндіруші түрлі
кәсіпорындарды ... ... да ... жүйе және ... субъектісі
ретіндегі мемлекетті және экономикалық қызмет субъектісі ... ... ... ... ... ... ... сәтті интеграциялануы оның барлық
элементтерімен, және де ең ... оның ... ... ... өзара байланыс механизмінің қалыптасуын болжайды.
Ол үшін елдің ішкі ... сол ... ... ... ... ... төзе алатын ғана емес, сонымен ... ... да ... ... мықты отандық экономикалық құрылымдарды ... ... тұр. ... ... ірі ... ... ... трансұлттық бағыттағы корпорацияларды құру ұлттық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігін арттырудың шешуші факторы бола ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік
меншіктің объектісі ретіндегі ұлттық компаниялардың ... ... және ... ... ... және
Қазақстан Республикасындағы қазіргі нарықтық ... ... оның ... ұлттық компанияларды мемлекеттік реттеу жолдары мен
құралдарын анықтау.
Бұл мақсат келесідей ... ... ... ... ... ... және олардың
республика экономикасын реформалаудағы маңыздылығын ашу;
-мемлекеттік меншікті басқару мен реттеудің ... ... ... бар ... қызмет ететін ұлттық компаниялардың
бірқатарының қызметін қарастыру;
-мемлекеттік меншікті, сонымен қатар ұлттық компанияларды басқарудың
тиімділігін арттыру жолдарын көрсету.
Жұмыстың ... ... алға ... ... ... ... бөлімде - «мемлекеттік меншікті басқару мен реттеудің теориялық
негіздері». Мұнда меншік, мемлекеттік ... ... ... ... қызметтері, мемлекеттік меншікті басқарудың шетелдік ... ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, кез келген қоғамдық және саяси құрылыста
мемлекеттік сектор елдің негізгі экономикалық ... бірі ... және ... ... маңызды саласы болып табылады. Қандай
да болмасын көлемде кез келген ел экономикасына мемлекеттік сектор ... ... ... ... ... ... ... орын
берілетіндігі айқын көрсетілген.
Екінші бөлім - «Қазақстан Республикасындағы ұлттық компаниялардың
қызметін мемлекеттік реттеу мен ... ... ... ... таңдағы
мемлекеттік мүлікті, сонымен қатар ұлттық компанияларды ... ... ... ... ... ұлттық компаниялар қызметіне
сипаттама берілген.
Үшінші бөлімінде - ... ... даму ... меншікті реттеуде мемлекеттің ролін ... ... ... ... тұжырымдамасының қажеттілігі, сонымен қатар
ұлттық компаниялар ... ... ... жою ... ... ... ... жолдары көрсетілген.
Жұмыс барысында негізінен келесідей авторлардың еңбегіне ... ... Е.Б. ... В.И. ... А.К. Қошанов. Сонымен қатар
Қазақстан Республикасының заңдық және нормативті актілері, республиканың
статистикалық органдарының, ұлттық ... ... ... ... ... ... МЕН РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік меншіктің мәні
Меншік экономикалық категория ретінде адам ... ... ... ... Қоғамдық экономикалық формация бір-бірінен не өндіріледі
дегенмен ... ... ... қандай өндіріс құралдарымен, кімнің
қолымен, және бұл өндіріс ... ... ... ... ... жүйеден нарықтық экономикаға өту
кезеңінде нарықтық қатынастардың барлық әлеуметтік-экономикалық жүйесінің
басты ... ... ... ... ... болып табылады. [1]
Нарықтық экономика бұл, ең алдымен, нарықтық, экономикалық, өндірістік
қатынастар. Мұндағы басты мәселе – меншіктілік. Меншіктіліктің әрбір ... ... ... қолында болуы экономика тұрақтылығының
кепілдігі.
Меншік деген ... ... ...... ... мүлікті, шаруашылықты пайдалану және иемдену жөніндегі қатынастар.
Меншіктің экономикалық мазмұны иемдену-шектетілу қатынастарын ... ... ... ... ... заң ... ... танылатын және
қорғалатын өзiне тиесiлi мүлiктi өз қалауынша иелену, пайдалану және оған
билiк ету ... ... ... ... құқығына негізделген елдің
барлық мүліктері. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей мемлекеттік ... ... ... ... оның ... байланысты өзіндік артықшылықтары
бар: макроэкономикалық реттеуге, елдің экономикалық даму ... ... ... құрылымын оңтайлы етуге қабілетті.
Меншік типтері: а) өздеріне тиесілі мүліктерді меншік иелерінің жалпы
мақсатта пайдалану ... ... б) ... ... ... ... ... меншікті еркін бөлу мүмкіндігі мен мүмкін еместігі бойынша
анықталады.
Сурет 1. ... ... ... ... жеке тұлға, отбасы, әлеуметтік топ, өндірістік
ұжым, халық, басқару ... ... ... ... өндіріс
құралдары, мүлік, құнды қағаздар, ақпарат, ... күші ... ... екі ... ... олар – жеке ... пен қоғамдық,
мемлекеттік меншік. Бұл үлгілердің әрқайсысы ... ... ... ... ... ... меншіктің формалары мемлекеттің қоғам
үстінде тұрған және ... ... ... ... қызметін атқаратын ерекше аппарат ретіндегі қажеттілігінен
туындайды. Мұндай қызметтерді атқару үшін ... ... ... ... ... ... және т.б. материалдық қамтамасыз ету
үшін қажетті ... мен ... ие ... ... Бұл ... орынды
қазынаның ақшалай құрамы мен мемлекеттік бюджеттің ақшалай құралы басты
орынды ... ... ... ... және таза түрі ... ... ... және коммуналдық меншiк түрiнде
көрiнедi. Республикалық меншiк мемлекеттік ... және заң ... ... ... ... ... ... берiлген
мүлiктен түрады.[1]
Республикалық бюджеттiң қаражаты, алтын валюта қоры және ... ... ... ... ... 193-бабында аталған объектiлерi
(жер, оның қойнауы, су, өсiмдiк және жануарлар дүниесi, ... да ... және ... ... ... бекiтiлiп берiлмеген өзге де
мемлекеттiк мүлiк Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қазынасын құрайды.
[3]
Коммуналдық меншiк жергiлiктi қазынадан және заң ... ... ... ... бекiтiлiп берiлген мүлiктен түрады. Жергiлiктi
бюджет қаражаты және мемлекеттiк заңды тұлғаларға бекiтiлiп берiлмеген ... ... ... жергiлiктi қазынаны құрайды. ... ... ... ... деңгейлерi бойынша облыстық (республикалық
маңызы бар қаланың, астананың) және аудандық (облыстық ... ... ... ... ... ... мүлiк мемлекеттiк заңды тұлғаларға шаруашылық
жүргiзу немесе оралымды басқару құқығымен бекiтiлiп берiлуi ... ... ... мүлiктi мемлекеттен меншiк иесi ретiнде алған
және бұл мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету құқықтарын ... және өзге де заң ... ... ... ... ... кәсiпорынның заттық құқығы болып табылады.
Шаруашылық жүргiзудегi мүлiктiң меншiк иесi заң құжаттарына сәйкес
кәсiпорын құру, оның қызметiнiң мәнi мен ... ... оны ... мен ... ... шешедi, кәсiпорынға тиесiлi мүлiктiң өз
мақсатында пайдаланылуы мен сақталуына бақылау жасауды ... ... иесi өзi ... ... ... ... мүлiктi
пайдаланудан келтiрiлген таза табыстың бiр бөлiгiн ... ... ... ... ... ... қаражаты есебiнен
қаржыландырылатын мемлекеттiк мекеменiң, меншiк иесiнен мүлiк алушы және өз
қызметiнiң мақсатына, меншiк ... ... және ... ... заң ... ... шекте сол мүлiктi иелену, ... оған ... ету ... ... ... ... кәсiпорындардың заттық
құқығы болып табылады.
|Мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... ... ... құқығында |
|Шаруашылық қызметтен алынатын ... ... ... істейді |
|Өз пайдасын пайдалану бағытын өзі|
|анықтайды ... ... ... ... ... ... ... борышкерлер болуы |
|мүмкін ... қоры ... ... мың АЕК кем емес) |
|Меншіктенушінің немесе оған ... ... ... |
|жазбаша келісімінсіз негізгі |
|құралдарға жатқызылған мүлікке |
|иелік етуге құқығы жоқ ... ... кең ... ... ... ... |
|ету бойынша біршама құқығы бар) |
|Барлық өзіне тиесілі мүлікке |
|өзінің міндеттемелері ... ... ... ... ... ... бойынша өз қаражатына иелік |
|етеді ... ... ... |
|міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... ... қор ... қызмет |
|мүлікі меншіктенуші бекітетін |
|кірістер мен шығыстар сметасына |
|сәйкес ... ... ... органның тек жазбаша ... ... ... |
|қызметі нәтижесінде алынган өзіне |
|бекітілген мүлікті ... ... ... ... ... ... ... |
|Өзінің иелігінде ақшаға ғана өзінің|
|міндеттемелері бойынша жауап |
|береді. ... ... ... көзі - minplan.kz. Мемлекеттік активтер
негізінде автормен құрастырылған.
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... ... қазыналық кәсiпорынға бекiтiлiп берiлген
мүлiктi меншiктенушi, егер заң ... ... ... ол ... ... не өзi ... ... заңды тұлғалар арасында өз қалауы
бойынша қайта бөлуге құқылы.
Қазақстанда мемлекеттік ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексімен
бекітілген. ... ... ... келесілер бөліп
көрсетілген/12,15б/:
1. Шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... өндіру және өткізу ... ... ... ... ... мен сумен қамтамасыз
ету жүйелері және ... ... ... құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорындар, оларға
жататындар: транспорт және инфрақұрылымның өзге де обьектілері, ... ... ... ... ... ... т.б.
3. Мемлекеттік акциялар пакеті 51% және одан да ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қызметті
бақылауды қамтамасыз ететін компаниялар.
4. Мемлекеттік акциялар пакетінсіз, бірақ ... ... бар ... Мемлекет активтері - өткен операциялар немесе оқиғалар
нәтижесінде мемлекеттік меншікке ... ... ... бар мүліктік және
мүліктік емес игіліктер мен құқықтар.
Қазақстан қоғамының орнықты дамуы үшін ... ... оны ... және ... ... және ... оған билік ету
Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... әсер ... ... ... ... ... объектілерге: магистральдық темір жол желілері;
магистральдық мұнай құбырлары; ... газ ... ... ... ... ... ... ұлттық почта тораптары;
халықаралық әуежайлар; халықаралық маңызды мәртебесі бар ... ... ... ... ... ... ... кемелердің
қауіпсіз жұзуін реттейтін және оған кепілдік ... ... ... ... атом энергиясын пайдаланатын объектілер; ... ... су ... ... ... ... ... сондай-ақ меншігінде стратегиялық объектілер бар заңды
тұлғалар акцияларының пакеттері (қатысу үлестері, пайлары), ... ... бар жеке және ... ... ... тікелей
немесе жанама айқындауға немесе қабылдайтын шешімдеріне ... ... бар ... ... ... ... (қатысу үлестері,
пайлары) жатқызылуы мүмкін.
Бүгінгі күні ... ... ... ... да бір тауар және
қызмет өндіруші түрлі кәсіпорындарды қамтиды ... да ... жүйе ... ... ... ... және ... қызмет субъектісі
ретіндегі суперкәсіпкер мемлекетті ажырата білген абзал.
Мемлекет заң шығарушы, атқарушы және сот органдары қызметінің ... ... ... материалды ешнәрсе жасамайды, ол билік және
басқару аппараты болып табылады. Ал ... ... ... ол тек ... сонымен қатар өнім өндіріп, табыс әкеледі.
Мазмұны бойынша ол халық ... өзге ... ... ... өмірдің қатысушысы болып табылады.
Жеке меншік мемлекеттік меншікпен ... ... ... ... ... тек бір адам ғана ... ... білдіреді.
Мемлекеттік меншіктің ерекшелігі оның әскер, полиция және ... ... ... ... ... ... байланысты. Ең алдымен осы
себепке байланысты ... ... ... реформаламай меншікті мемлекет
иелігінен алуды қандай да бір кең ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеуінсіз оның меншігі үстем
болмас па еді, екінші жағынан-бұл форма оның ... және ... ... ... тұрақты араласуынсыз бірнеше онжылдықтар бойы
тіршілік етпес еді. Осы тұрғыдан ... ... ... ... басты ерекшеліктерінің бірі ретінде қарастыру қажет.
Мемлекеттік меншік иерархиялық принцип бойынша құрылған алуан ... ... ... ... ... ... бұл ... меншіктің иемдену, пайдалану және билік етумен, мемлекеттік
бюджетті бекіту және ... ... ... ... және ... ... ... екіншіден, билік пен басқарудың орталық
және жергілікті (аймақтық) органдар арасындағы, үшіншіден, ... және ... ... ... және ... кәсіпкерлер ретіндегі
мемлекеттік кәсіпорындар арасындағы қатынастар.
Мемлекеттік меншікке оның субъектілерінің және иемдену, пайдалану,
билік ету ... ... ... тән. ... ... ... жеке ... бір түрі ретінде бейнелеуі дұрыс емес.
Мемлекеттік меншік әрдайым жеке меншікке қарама-қарсы ... және оның ... ... ... ең ... оның ... тарихи формасының
ерекшеліктеріне әкеліп тіреледі.
Кеңестік ғылыми әдебиетте және заңнамада мемлекеттік ... ... бір түрі ... ... ... ... айырмашылығы «бүкіл халықтық» деп түсіндірілуінде. Бірақ
саяси декларацияларға қарамастан ешбір мемлекет ... ... ... ... ... ... Халық ең алдымен экономикалық өмір ... ... әр ... ... ... ... және т.б. ... Олар бір бірінен қоғамдық өндіріс
жүйесіндегі алатын орны бойынша ерекшеленеді. ... ... ... ... үстінде тұрған және ерекше мүддесі бар айрықша аппарат ... ... ... ... оның ішінде меншікке қатысты
саясаты да тең дәрежеде баршаның ... сай келе ... ... ... құрылымы тұрғысынан да, мемлекеттің мәні тұрғысынан да
мемлекеттік меншік ... ... ... бола ... Ол қатысушылары
мемлекет меншігінің объектілерін қамтитын мүлікті ... ... ... ... болатын және өз қажеттіліктерін әр түрлі
дәрежеде қанағаттандыратын қатынастарды білдіреді.[4]
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, кез ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық тіректерінің бірі болып
табылады және ... ... ... ... болып табылады.
Нарықтық шаруашылық белгілі бір жағдайларда инфрақұрылымды ... ... ... ... халық шаруашылығын арзан
электр энергиясымен және ... ... ету, ... ... ... және тәжірибелік-
конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру және ұйымдастыру мәселелерін ... ... ... ... ... өз мойнына алуға мәжбүр.
Жалпы, мемлекеттік секторға тек кәсіпорындар ғана кірмейді. Мемлекеттік
бағалы қағаздар қор рыногының бір секторын құрайды, ал ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл
мәселе мемлекеттік несиелерге де, табиғи қазба байлықтардың ... және өзге де ... ... ... ... ... ... айтқанда мемлекеттік кәсіпорындарды меңзеп тұрады.
Көптеген елдерде орталық үкіметке ... ... ... ... ... ... ... коммуналды меншікті
ажыратады.[5]
Мемлекеттік сектордың басым бөлігі - бұл инфрақұрылым ... ... ... келесі бөлігі - үлкен ... ... және ... ... баяу ... және ... саладағы
мемлекеттік кәсіпорындар. Мемлекеттік фирмалардың рентабельділігі жеке
меншік фирмалардыкінен төмендеу ... ... ... енді ... - ... ... ... сектор көлемі, оның ұлттық экономикадағы үлесі тек ... ... ғана ... ... ... рентабельді, қайта құрылған
мемлекеттік меншік объектілерін жеке ... ... сату ... ... ... ... өзге ... бірге жобамен барлық
әлеуметтік-экономикалық мақсаттарға қол жеткізу үшін реттеу құралы ретінде
қолданылады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ол
экономикалық циклді тегістеу және жұмыспен қамтылуды ... үшін ... ... етеді. Конъюктураның нашарлауы, депрессия және ... ... ... өндірісті қысқартпайды. Және де
мемлекеттік темір жолдардағы негізгі ... ... ... ... қымбат жабдықтарды сатып алуы, автомобиль жолдарын салудағы
бум, порттар мен ... ... ... ... кезеңдерге
келеді. Осылайша, мемлекеттік шаруашылық объектілері реттеу органдарының
инициативасы ... ... ... мен ... ... қарсы
тұруға ұмтылады.
Мемлекеттік сектор қаржы рыногында бірқатар маңызды қызметтерді
атқарады:
-ақша қаражаттарын аккумуляциялайды және ... ... ... ... ... ... мен құрылымы байланысты салаларға
бағыттайды;
-қарыз капиталы рыноктарында проценттік ставкаларды анықтайды, осылайша
экономиканың өсу қарқынына әсер етеді;
-бағалы ... ... ... ете ... ... ... болуын реттейді және бюджетке қосымша ... ... ... сектор ҒЗТКЖ –да үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... сектордың
мекемелері көптеген елдерде мемлекеттік қаржыландыру ... ... ... жұмыстарының басты орындаушылары ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Мемлекет орындайтын қызметтерге ең алдымен мыналар жатады:
• экономиканың қызмет ету үшін құқықтық ... құру ... ... ... ... ... тұрақтандыру саясатын жүргізу;
• ресурстарды орналастыруға ықпал ... ... бөлу ... қызмет;
• мүліктік қатнастар субъектісі ретіндегі мемлекет қызметі.
Заңдық базаны құру – бұл ... ... ... ... ... өзі іс - ... жетекшілікке алуға тиісті экономикалық
агенттің тәртібінің ережесін, экономикалық араласудың ... ... Бұл ... ішінде жеке меншіктің құқығын қорғайтын, кәсіпкерлік
қызметтің ... ... ... ету ... ... өзімен және
мемлекет арасындағы өзара ... ... ... мен ... атап ... болады.
Макроэкономикалық тұрақтану экономикалық өсумен, жұмыспен толық
қамтамасыз етілуімен және бағаның ... ... ... қайта бөлу өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өндірісіне
қатысты болуы ... ... ... ... ... ... етудің
белгілі бір түрлері қолданылады. Салықтар, демеу қаржылар, тікелей реттеу
және т.б. – ... ... ... ... тетіктерін қамтамасыз етудегі бөлу - әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... табыстарды салықты қайта бөлу арқылы ауқатсыз ... ... өз ... алады.
Мемлекеттік меншік – сату-сатып алу объектісі болмайтын және ... ... ... ... ... ... қалыптасу көзі
мемлекет меншігіне айналдыру және мемлекеттік кәсіпкерлік болып табылады.
Мемлекеттік кәсіпкерлікті, соның ... ... ... ... ... ... ... реттеу жұмыстары жатады. Мемлекет
меншігіндегі нысандар қызметтерінің монополиялануын реттеп отыратын
органдар ... ... ... ... ... нысанасы нарық
субъектiлерiнiң, ... ... ... ... және ... ... шектеу туралы заңнамасын сақтауы
болып табылады. Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... нысанасына монополияға қарсы
орган жүзеге асыратын тексеру жоспарлы және жоспардан тыс болуы мүмкiн.
Жоспарлы тексеру ... ... ... Республикасының
бәсекелестiк және монополиялық қызметтi шектеу туралы заңнамасын ... ... ... ... ... Жоспарлы тексеру жылына бiр
реттен жиi болмайтындай етiп жүргiзiліп, монополияға ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы тексеру жүргiзуге негiз ... ... ... ... тексеру жүргiзiлу көзделiп ... ... ... және ... жүргiзiлетiн кезең
қамтылуға тиiс.
Монополияға қарсы ... ... ... және ... бәсекелестiк және монополиялық қызметтi шектеу ... ... ... ... ... органға келiп түскен не
дербес ... ... ... ... анықтау үшiн жүргiзiлетiн
тексеру ... тыс ... ... ... ... тыс ... жеке және заңды тұлғалардың монополиялық қызметiнiң нәтижесiнде өз
құқықтарының ... ... ... ... ... ... және монополиялық қызметтi
шектеу туралы заңнамасын бұзушылық туралы басқа мемлекеттiк
органдардан ... ... ... монополияға қарсы органның тауар нарықтарын талдау, ... ... ... және өзге де ... жеке ... ... Республикасының бәсекелестiк және монополиялық қызметтi
шектеу туралы заңнамасын ... ... ... ... ... ... ... нәтижесi негiз болады.
Тексеру жүргiзу үшiн монополияға қарсы орган монополияға қарсы органның
басшысы қол қойған, мөрмен куәландырылған және ... ... ... ... құқықтық статистика және арнайы есепке
алу саласындағы статистикалық қызметтi өз құзыретi шегiнде жүзеге ... ... ... ... ... ... нұсқаманы
қабылдап, тексерудi тағайындау туралы бұйрық шығарады және ... ... ... ... реттеу – мемлекет жүзеге ... және ... үшін ... ... ... және ... тетіктің қалыпты жұмыс
істеуіне қауіп төндіретін ... ... тыс ... ... ... ... және ... шаралардың
кешені.
Монополияға қарсы реттеуге:
• өндірісті ... және ... ... ... кәсіпорындардың стратегиясы мен тактикасын реттеу;
• сыртқы экономикалық қызметті реттеу;
... және ... ... ... ... және ... ... Бәсекелестікті
қорғау комитетінің бәсекелестікті қорғау және монополиялық қызметті шектеу
жөніндегі уәкілетті органы мынадай қызметтерді ... ... ... ... ... ... және болдырмауды;
• тұтынушылардың құқықтарын мен бәсекелестіктерін қорғауды;
• монополияға қарсы заңнаманы сақтауды бақылауды;
... ... ... ... мен ... ... жөніндегі саясат
саласында басқа мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру.
«Бәсеке және монополиялық қызметті шектеу туралы» Заңның 9-бабының ... ... ... қарсы орган өз өкілеттіктеріне сәйкес тиісті
тауар рыногында олардың үлесі отыз бес ... ... не ... ... ... (монопольдық) орын алатын мемлекеттік органдарға, олардың
лауазымды тұлғаларына, рынок субъектілеріне, олардың ... ... ... ... ... құқылы.
Рынок субъектілерінің қызметін бақылау және реттеу үшін монополияға
қарсы орган монополияға ... ... ... ... ... ... ... республиканың, облыстың, Астана мен Алматы қалаларының
тізілімдірін қалыптастырады және жүргізеді. Осы тізілімдерге жүргізілген
талдаулар қорытындысы ... ... мен ... ... ... жағдайында монополияға қарсы орган әкімшілік
тәртібінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... басшылары, мемлекеттік органдардың лауазымды
тұлғалары, заңды тұлғалар (олардың ... мен ... ... бұзушылықтар үшін жауапты:
• монополияға қарсы органның ... ... ... ... ... органның талабы бойынша құжаттарды не
оның қызметін жүзеге ... үшін ... өзге ... ... ... ... ... органның қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... органның келісуінсіз рынок субъектілерін тіркеген
мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғалары заңнамада көзделген жағдайда
Қазақстан ... ... ... ... ... ... тартылады. Қазақстан Республикасының заңнама актілерімен
белгіленген тәртіппен айыппұлдар төлету монополияға ... ... ... ... асырылады.
Рынок субъектілерінің мемлекеттік тізілімі - бәсеке ортада кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асыратын рынок субъектілерінің ... ... ... ... ... үлесі жыл сайын ... ... ... ... ... ... тізілімде тұрған рынок субъектілерінің монополияға қарсы
органға ұсынатын ақпараты:
• бірінші жарты жылдық ... ... ... нәтижелері туралы ағымдағы жылдың 1 тамызына
дейінгі мерзімге, 2-жарты жылдық қорытындылар бойынша келесі
жылдың 1мамырына ... ... есеп ... сату және ... ... ... ... ... беру ... ... – ай сайын;
• өнімдердің монополиялық түрлері бойынша ... ... ... бағасы мен өндірістің кірістілігі - ай сайын.
[16]
Мемлекет тарапынан тұрақты көңіл аудару мен ... ... ... ... – тұтынушылардың, өндірушілердің, импорттаушылар – дың және
экспорттаушылардың мүддесі тоғысатын, экономикалық және ... сыни ... ... ... ету ... ... ... және құрлымдық саясат мақсаттарына, инфляцияға қарсы күресте
әлемдік ... ... ... қабілетін күшейтуге және әлеуметтік
дағдарысты жұмсартуға қызмет етеді.
Бағаларды ... ... ... ... органы айналысады.
Бағалардың қозғалысын жеке зерттеуді кәсіподақтардың ... ... ... ... арнаулы комиссия жүргізеді.
Мемлекеттік органдар мен әлеуметтік ... ... ... ... ...... мен ... жыл сайын атаулы
көтерілуінің индексін анықтау үшін, өмір сүру ... ... ... ... ... ... және ... бәсекелестік қабілетіне бағаның өсуінің
ықпалын анықтау.
Мемлекет ... ... ... одағына кіріп, есептік мөлшерлемені
өзгертіп, салықты құбылтып, ақша шығаруды жүргізіп, сандық және кедендік
шектеуді алып ... ... ... ... жасауы мүмкін. Қандай
мақсаттарға қызмет етпесін, тәжірибе ... ... ... ... ... ... ықпал көрсетеді.
Мемлекеттің араласуы көтерілген өтелім шегерімінің өзіндік ... ... және ... ... аудару арқылы өндіріс шығынын өсіруге ... ... шара ... ... ... ... тұтас салаларда «шығындар бағаны қысымға алатын» ... және ... ... есеп ... ... ... ... барлық кәсіпорын салаларында өндіріс шығындары жоғары
болатыны сондай, бағаны көтермесе болмайтын ... ... ... жеңілдік
барлық салаға тарйтындықтан, ішкі салалық бәсеке қолайлы жағдаят жағдайында
бағаның өсуі үшін ... ... бола ... ... үдерісіне тікелей мемлекеттің араласуы акциздік тауар
деп аталатындарға, бағаны белгілеудің мемлекеттік саясаты болып табылады.
Бағаның ... ... ... ... ... ... ... демеу қаржы өндірушіге немесе ... ... ... ... бағаны төмендетуді қарастырады. Бағаға тікелей әсер ету ... ... ... мен ... ... мемлекеттік үлесі елеулі
салада, мысалы, ... ... ... ... ... ... орын алады.
Үкіметтік органдар, жеке фирмалан белгілі бір тауарлар мен қызметтің
түрлерін тұрақты ... ... ... ... беруші болып, әріптеспен
келсімшарт бойынша, кейін сала үшін базалық болып келетін «нақты ... ... ... ...... құнға салық болып табылады.
Бұл салықты өндіруші тауар мен ... ... ... және ... ... ... ... тікелей бағаға ықпал етеді.
Мемлекеттік шахталарда алынатын, ... ... ... ... ... ... энергиясына, теміржол және ... ... баға ... – мемлекет секторындағы қызметтерге
және тауарларға бағаны белгілеу мысалдары.
Жасанды төмендетілген баға мен тарифтер жеке шаруашылық – тағы ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік
меншік объектілерінің аздығы ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мемлекет секторына бағаны белгілеу немесе оларды көтерілу шегін ... ... ... ... ... Ол ... ... және
ережедегідей, рыноктық шаруашылық жағдайында ұзақ ... ... ... ... тиімсіз болып табылады.
Экономиканы мемлекеттік реттеу аралас компаниялар саясатына ықпал ету
арқылы да жүзеге ... ... ... ... ... ... едәуір пакеті тиесілі ... ... ... ... пакетін басқара ... ... ... ... дамуы үшін ірі кәсіпорындардың инвестициялық және ... ... ... оның ... өзіндік даму бағдарламаларын
қаржыландыруға бағытталатын қаражаттар көлемін арттыру және осы ... ... ... өнімін пайдалану.
Жекелеген елдерде мемлекеттік сектор ұлттық экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... Егер
ұлттық капитал әлсіз, әрі бұл мәселені шеше алмаса, ... ... ... кейбір салаларды, өндіріс түрлерінің, аймақтарды
шетел капиталының басып алуынан қорғаудың маңызды қызметін атқарады: олар
жай ғана ... ... ... меншік құрылымы өзгеріссіз болып қала бермейді. Мемлекеттік
сектор рентабельді емес, бірақ халық шаруашылығы ... ... ... ... қайта ұйымдастырып, қайта жабдықтағаннан
кейін жеке меншік капиталдың белсенділігі жеткіліксіз жаңа ... ... ... немесе дағдарыстағы салалар мен ... үшін ... ... ... ... ретінде қажет
болғанша дейін ... ... ... ... ... ... өзі инфрақұрылым, энергетика,
шикізаттық салалар, ғылыми зерттеулер саласы, ... ... ... ... салаларындағы мемлекеттік сектордың бірінші кезекті мақсаты
болып табылмайды, өйткені одан ешкім жоғары пайданы ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан мемлекеттік сектор
арзан қызметті жеткізуші болды, оның ішінде ... ... ... мен ... жеткізу бойынша. Ол осы арқылы жеке ... ... ... ... өз ... өзге ... ... сектордың болуы жалпы мемлекеттік ... ... жеке ... ... арттыруға
көмектеседі.
Мемлекеттік сектор арқылы мемлекеттік реттеудің басты артықшылығы: ол
бюджеттен қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... төмен болса да олардың өзіндік қайта
өндіру қорлары бар, бағалы қағаздар шығарады, банкілік несиені пайдаланады,
сондықтан олардың капитал ... ... ... бір ... ... өз
қаражаты есебінен қаржыландырылады. Кейбір кәсіпорындар бюджетке табыс
әкеледі, сол ... ... ... өзге ... шығындарын
жабады.[8]
1.2 Ұлттық компания мемлекеттік меншіктің ұйымдық нысаны
ретінде
Мемлекеттік кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... сектордың үлес салмағының
төмендеуін тудырған жағдайларды саралауды жөн санаймын.
Мемлекеттік социализм- мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... ... жүйе. Барлық иемдену
қатынастарының жүйесі, яғни ортақ меншікті пайдалану мен табыс алу ... ... ... ... ... экономиканы толық мемлекеттендіру
жүзеге асты: а) халықтың меншігін мемлекет иемденді; б) экономиканы басқару
мен шаруашылық жүргізу құқықтарын мемлекеттік атқарушы ... ... ... ... в) барлық негізгі ... мен ... ... Барлық жұмысшылар мемлекетке жалданып жұмыс істеді,
өндірісті басқару, еңбекті ... ... ... Олар ... ... ... ... орындаушыларға
айналды. Еңбекшілер мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық билігі халық
пен ... ... ... өмір ... ... болды [9].
Бұл қайшылықты меншікті мемлекетсіздендіру және жекешелендіру арқылы
шешуге болады. ... және ... ... ... ... ... құрылымды оңтайландырудың негізгі әдісі,
рыноктық шаруашылықты қалыптастырудың негізі ретінде маңызды.
Мемлекетсіздендіру- экономикадағы мемлекеттің ... тыс ... ... мемлекеттік меншікті қайта құру бойынша іс-шаралар
жиынтығы.
Мемлекетсіздендіру мемлекеттің экономика сферасынан ... ... ол ... ... ... ... ... беруді,
тікелей шаруашылық байланыстарды көлденең ... ... ... ... ... асуы ... ... процестерін мемлекетсіздендіру, әрбір жұмысшы мен еңбек
ұжымын иемденудің теңдей қатысушысы ретінде тану, мемлекеттік
монополияны жою;
2) ... ... ... нысандарын құру, барлығына тең
құқықтар беру;
3) көлденең байланыстарға негізделген жаңа ұйымдық құрылымдарды,
кәсіпкерлік ... ... орай ... монополияны шектеуге, бәсеке мен
кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған.
Жекешелендіру (латынша «приватус»- жеке)- ... ... ... ... ... сату ... жүзеге асырылатын
мемлекетсіздендірудің бір түрі.
Жекешелендіру ... ... ... ... ... сипаттаса,
мемлекетсіздендіру мемлекеттік монополияны жоюға, экономиканың мемлекеттен
тәуелсіз қызмет етуі үшін қолайлы жағдайлар құруға ... ... ... ... ... тиімді дамуына күш береді, жеке сектор
мемлекеттік ... ... ... ғана ... ... ... ... мен жекешелендіру меншікті тегін беру, жеңілдетілген
жағдайда сату, акцияларды сату, кәсіпорындарды жалға беру, конкурс ... ... ... ... сату арқылы жүзеге асырылуы
мүмкін.
Жекешелендірудің шебері- Ұлыбритания жекешелендірудің ... ... ... ... сату және қайтарымсыз түрде бөлу;
қызмет көрсету; мемлекеттік тұрғын үйлерді жалға алушыларға сату; бәсекені
дамыту ... ... ... бас ... Әлемдік тәжірибеде
мемлекетік меншік пен оның қызметтерін жеке ... ... және ... 22 ... ... ... бір жайт, мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру
шаруашылықты тиімді жүргізуді ... ... тек ... ... ортаны қалыптастыруға, өндірісті демонополизациялауға объективті
негіз болып табылады. Сондықтан олар түпкі мақсат емес, тек қана ... ... ... Ал тиімділікке бәсекеге негізделген рыноктық
экономикада ғана қол жеткізуге болады.
Қазақстанда жекешелендіру процесі негізінен ... ... ... ... ... ... ... экономика құру мәселелері
аяқталмайтынын есте ... жөн. ... мәні ... ... ... ... арттыруға қабілетті және ынталы меншік иесінің
жаңа типтерін бекіту болып табылады. Ендігі мәселе, жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... жағдай жасау қажет. Олай болмаса, меншік нысандарын қайта құру
ешқандай оң нәтиже бермейді.
Ұлттық бағдарлама орындалып, ... ... ... қызмет етуде, онда шағын және орта бизнес, қызмет ... ... ... ... компаниялары трансұлттық компанияларға төтеп бере
алуы үшін ұлттық экономика масштабына бара бар көлемге ие болуы керек. Яғни
ұлттық мүддені ... ... ... ... ... ... Міне осындай мемлекеттік компаниялардың тиімді ұйымдық формасының
бірі - ... ... Олар ... ... экономиканың жекелеген
маңызды салаларында қызмет ете алады.
Ұлттық ... ... ... процесі бойынша тігінен
интеграцияланған ... ... ... және де ол өзге компаниялардан
әлдеқайда мықтырақ болып ... ... ... ... ... мемлекеттің әлемдік рынокқа абыроймен ... ... ... ... Қазақстан экономикасының жаңа
деңгейде дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар жиынтығы түріндегі
мемлекеттің экономикалық қызметінің мәселелері бүгінгі күні Қазақстандық
экономика үшін өзекті болып табылады.
Қазақстан ... өзге заң ... ... ... ... ... ... мемлекетке, ұлттық басқарушы
холдингке немесе ұлттық холдингке тиесiлi және ұлттық ... ... ... ... ... салаларда қызметiн жұзеге асыратын,
Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен құрылған акционерлік қоғам
ұлттық компания ... ... ... ... ... және ... акционерi
болып табылатын, ұлттық компаниялардың және өзге де акционерлiк ... ... ... ... акциялар пакеттерiн тиiмдi басқару үшiн
құрылған акционерлiк қоғам ұлттық холдинг ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
болып табылатын, қызметінің негізгі мақсаты ... даму ... ... және ... ... ... ... меншік немесе
сенімгерлікпен басқару құқығымен тиесілі акциялар пакетін ... ... ... ... ... ... ұлттық басқарушы
холдинг болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мақсатында «Республикалық меншіктегі акционерлік
қоғамдар мен шаруашылық серіктестіктер тізімін» бекітті.[10] ... ... 54 ... ... ... ... меншіктің
негізі болып ұлттық компаниялар табылады. Олар арқылы мемлекет ... ... ... ... ете ... ... ... өндіріс процесі бойынша тігінен
интеграцияланған компаниялар болып табылады және де ол өзге ... ... ... ... Ұлттық компаниялар республика
қауіпсіздігінің мүдделері, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының ... ... үшін ... жағдайлар жасауға бағытталған.
Мемлекет нарықтық экономикаға ... ... ... ... және ... ... көшкенде қалыптасуы мен құрамындағы
этаптарға реалды ... ... ... және ... ... іздеуде
әртүрлі организациялық формалар қарастырылды. Алғашқыда салалық әкімшілік
сияқты формалар ... ... ал ... ... ... ... ... және холдингтік компаниялар,
т.б. құрылды. Соңғы жылдары мемлекеттік ... ... ... ... ... негізгі ұйымдық формасы ... ... ... ... мүлікті жекешелендіру және басқару ... ... ... ... республиканың жеке маңызды стратегиялық
салаларына қатысу керек делінген. Оған мұнайды алу, ... ... жол және әуе ... ... энергиясын бөлу, уран шикізаты мен
материалдарын өңдеу ... ... ... ... ... ... ... экономиканың негiзiн құрайтын Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
шешiмi бойынша стратегиялық жағынан маңызды салаларда құрылған ... ... ... ... Қазақстан Республикасының өзге
заңнамалық кесiмдерiнде көзделген жағдайлардан басқа, ... ... ... ... табылады. 
Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2004 жылғы 16 ақпандағы ... 12 ... ... ... компанияларға жатқызылды.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ және «Қазақстан темiр жолы» АҚ ең
iрi компаниялар болып ... ... ... ... жұмыс
iстейтiндердiң жалпы санының шамамен 60%-ы еңбек етедi және өндiрiстiң
жалпы көлемiнде ... үлес ... ... 75% ... ... Қазақстан экономикасының үлкен бөлiгiн қамтиды, ... ... ғана ... ... 14%-ы ... ... ... iс жүзiнде өз саласында жүйе ... ... ... ... (электрмен жабдықтау, көлiк ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды тиiмдi
пайдалануға байланысты мүмкiндiктердi iске асыруда маңызды роль атқарады.
Стратегиялық маңызы бар салалардағы экономиканың мемлекеттiк ... ... ... ... ... өсуiн қамтамасыз
ету үшiн қолайлы жағдай жасау ... және ... ... ... ... мүдделерiн одан әрi қамтамасыз ету жөнiндегi
шаралар туралы" Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2006 ... ...... ... ... ... ... 2006
жылғы 23 ақпандағы № 117 қаулысымен "Самұрық" мемлекеттiк ... ... ... ... акционерлiк қоғамы ("Самұрық"
холдингi" АҚ) құрылды.
Осыған ... ... ... ... ұлттық компаниясы" АҚ,
"Қазпочта" АҚ, "КЕGОС" электр желiлерiн басқару жөнiндегі ... АҚ, ... АҚ, ... ... ... АҚ ұлттық
компаниялары акцияларының мемлекеттiк пакеттерi ... ... ... ... ... берiлген.
Бүгiнгi таңда Yкiмет "Самұрық" холдингi" АҚ-тың қызметiнiң негiзгi
қағидаттары туралы меморандумды бекiтiп, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жөнiндегi
мамандандырылған кеңес құрылды.
Елдiң индустриялық-инновациялық дамуының 2015 ... ... ... ... шеңберiнде құрылған және әрекет етушi барлық даму
институттары құрылу кезiнен және осы ... ... өз ... ... өттi. ... ... өз  мамандануына ие, тұтастай олар
республикада iске асырылатын инвестициялық және инновациялық жобалардың
кешендi қолдау ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң үнемi
назарында болды, және де мемлекет тарапынан оларға барлық ... ... ... ... Даму ... өз ... негiзiнен экономиканың
шикiзат емес салаларында iске ... және ... ... ... дайын
өнiмдi алуға бағытталған инновациялық ... ... ... ... ... ... ... дамуының стратегиясын
iске асыруға белсендi қосылды.
      Алайда, даму институттарын ... ... ... ... ... олардың қызметiнiң тиiмдiлiгiн одан әрi ... ... ... ... iшiнде:
 - акционердiң (мемлекеттiң) құқықтары мен мүдделерiнiң толық емес ... даму ... ... ... ... ... - даму ... қызметiнiң үйлестiрiлмеуi.
Осыған байланысты, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2006
жылғы 1 наурыздағы "Қазақстанның әлемдегi ... ... ... ... ... кiру ... атты Жолдауына және "Қазақстан
Республикасының индустриялық-инновациялық саясаты шеңберiнде ... ... ... одан әрi ... ... ... ... Республикасы Президентiнiң 2006 жылғы 16 наурыздағы №
65 Жарлығына сәйкес ... ... даму ... ... қоғамы
("Қазына" АҚ) ұлттық басқару компаниясы құрылды.
«Қазына» АҚ-қа «Қазақстан Даму Банкi», ... ... ... ... ... «Шағын кәсiпкерлiктi дамыту қоры»,
«Экспорттық кредиттердi және ... ... ... ... ... «Маркетингтiк-талдамалық зерттеулер
орталығы» акционерлiк қоғамдары акцияларының мемлекеттiк пакеттерi және
«Қазинвест» ... ... ... ... ... АҚ ... ... даму институттарын корпоративтiк басқару деңгейiн ... ... ... ... жақсарту;
- iрi серпiндi жобаларды iске асыру үшiн даму институттарының күшi мен
капиталын ықпалдастыру;
- мемлекеттiң бизнеспен өзара әрекетiн жақсарту;
- экспорт және ... алға ... үшiн ... ... ... ... ... холдингi" АҚ мен «Қазына» АҚ құрудың негiзгi
мақсаты мемлекеттiк активтердi ... ... ... ... ... жаңғырту болып табылды.
«Самұрық» холдингi» АҚ басқарылатын әрбiр компанияның және холдингтiң
қызметiн ... ... ... ... ... ... ... құралдарын пайдаланудағы мүмкiндiктердi ... ... ... ... ... ... ... тұтастай
экономикасының дамуына жәрдемiн тигiздi.
Мемлекеттiк ... ... ... ... ... негiз әлемдiк нарықта қосымша бәсекелiк артықшылық ... ... ... ... және жеке ... ... ... iске асыру шеңберiнде
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi мемлекеттiк
органдардың холдинг ... ... ... ... іс-қимылдың
жалғыз арнасы болып табылды, бұл жеке корпорациялардың құрылымдалған
процестерiн пайдалануға және ... мен ... ... ... ... қазiргi бизнес-үрдiстердi жақсартуға мүмкiндiк бердi.
Құрылатын холдингтiң миссиясы Қазақстанның тиiмдi және ұзақ мерзiмдi
кезеңдегi бәсекеге қабiлеттi ... ... ... ... ... ... жөнiндегi инновациялық нарықтық
ұстанымдарды жетiлдiру және енгізу болып табылды.
Холдинг өз қызметiнде Қазақстандағы қор ... ... ... қор ... ... қағаздарды шығаруда Қазақстан
Республикасының Yкiметiне жәрдемдесуге бағытталған.
Холдингті ... ... ... оның ... 5 ... ... ... АҚ:
1) корпоративтiк басқару мәселесi бойынша мемлекеттiк органдар мен даму
институттары арасындағы жалғыз iс-қимыл арнасы;
2) даму ... ... ... өндiрмейтiн сектордан жаңа ... ... ... ... ... ... ... және енгiзу
саласындағы серпiндi жобалардың толық iлесуiн ... ету үшiн ... ... ... ... Қоры ... ... оның құрамында сегіз даму
институты болса, қазір олардың саны ... ... ... кәсіпкерлікті
дамыту қоры - 1997 жылы құрылған, екіншісі Қазақстан Даму банкі (ҚДБ) ... жылы ... ... ... ... Қоры - 2003 жылы
құрылған, төртіншісі «Kazyna Capital ... (КСМ) - 2007 жылы ... ... және инвестицияларды сақтандырудың ... - 2003 жылы ... үш даму ... - ... ... Қор, ... және
технологиялар трансферттер Орталығы мен «KAZNEX» экспортты ұсынатын
корпорациясы 2009 ... ... ... бері ... және ... (қазір Индустрия және инновация министрлігі) өтті.
Қазақстандағы ірі ұлттық компаниялар мұнай-газ, электр энегетикасы және
көлік ... ... ... ... бойынша қарыз алудың инвестициялық жоспарларын,
өндірістік қуаттарды жаңартудың көрсеткіштерін, тарифтік саясат ... ... ... ... өсуінің, шығарылатын өнімнің
артуының, өнімнің (қызметтің) өзіндік құнының төмендеуінің көрсеткіштерін,
табысты, оны ... ... ... ... ... ... ... қамтитын дамудың орта мерзімді жоспарлары бекітіледі.
Ұлттық ... ... ... ... ... және
иелену құқығы салалық министрліктерге берілген. Мемлекеттік ... ... ету ... ... ... құқығы тек үкіметтің құзырында.
Ұлттық компанияларды тиімді басқару критериі ретінде ... ... қор ... ... меншікті алуды қарастырып жатыр.
Үкімет ұлттық компанияларды басқарудың тиімділігін қамтамасыз ету үшін
бірінші басқарушылардың (топ ... ... ... ... ... ... сәйкес білімі, іскерлік репутациясы, бизнесте немесе
мемлекеттік қызметте жақсы қызмет тәжірибесі бар жеке ... ... ... конкурстық таңдау; заңды тұлғалар ... ... ... ... құқығына белгілі бір қаржылық және өндірістік
көрсеткіштерге қол жеткізу кепілдігі ... ... ... ... ... қатар шетел компаниялары да қатыстырылатын болады.[11]
Қазақстан Республикасында ұлттық ... ... ... нысаны болып табылады. Ұлттық компаниялар акционерлі қоғам
ретінде ... оның 100% ... ... ... ал ... өз кезегінде бірнеше компанияларды мемлекеттік холдингтің құру
процесін өз бастауын алады.
Мемлекеттік меншік ... ... ... мемлекеттік
реттеуі мемлекеттің алдына қойған қызметтері мен мақсаттарын қамтамасыз ету
бағытында жүргізіледі. Мемлекеттік меншік объектілеріне қатысты мемлекеттік
билік ... ... және ... әсер ету ... қарастырар
болсақ, онда келесі қызметтерді ашып көрсету қажет.
Мемлекет ... ... ... реттеуде билік орындары мен
кәсіпорын ... ... ... келісімшарт қағидалары негізінде
құрылады. Мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... оларға өзін-өзі басқару құқықтарын бере отырып,
мемлекеттік мүлікті тиімді қолдануды, өзін-өзі өтеу мен ... ... ... ... ... ... етеді.
Ұлттық компаниялардың тиімді пайдаланылу деңгейі, оларды кәсіпкерлікті
белсендіру құралы ретінде ... кез ... ... ... ... жоғарылауы көрсеткіштерінен байқалуы тиіс. Мұның
өзі ... ... ... қана ... сонымен бірге қазына
қорына түсімдердің түсуін көбейтуге мүмкіндік береді.
Мемлекеттік меншік объектілері қызметін ... ... ... ... ... жұмыс бабында ұсталуы,
функционалдық ... ... ... нысандарды мемлекеттік реттеу үдерістері
әлеуметтік міндеттер мен мәселелерге ... Бұл, ... ... ... ... пайдалану, халықтың тұрмыстық жағдайына қолдау
көрсету үшін елдегі тарифтік ... ... ... ... ... ... оңтайландыру және тағы басқаларын қамтиды.
Осы жұмыста келесідей ... ... ... қарастырылған:
«Қазақтелеком» АҚ, «ҚазМұнайГаз»ҰК, оның ... ... ... ҰК» АҚ, ... ... жолы ҰК» АҚ, «Қазақстандағы ... ... ... ... өз ... өндіріс қуатының жаңа көрсеткішерін,
өнімділік бөлімін, өндірілетін продукцияның жоғары сапалылығын, продукция
құнының түсуін, ... ... мен ... оны ... ... меншік капиталының бастауының өсуі деп түсінеді.
Әлі де ... ... ... осы ... қызмет ететін мемлекеттік
активтерді басқару мәселелері әлі толық шешілген жоқ.Олар таза коммерциялық
кәсіпорындарға айналмай, ең ... ... ... ... ... ... күні ұлттық компаниялардың табыстары мен шығыстары көбінесі
формальді түрде бақыланады, олардың ... және ... ... ... ... жиі ... транспарентті емес болып келеді.
Мемлекеттің ... және ... ішкі ... ... ... кәсіпкерліктің негізі ретіндегі ұлттық компаниялардың басқару
мәселесін ... алу ... ... ... Ұлттық компаниялардың
қызметін реттейтін ноормативті заң актілерінің пакетін бекітуді кейінге
қалдыруға болмайды.
Нарыққа көшу ... ... ... ... мен қызметі туралы
өзекті сұрақтардың бірі - оны ... ... ... ... бірге ұтымды және тиімді ұйымдық формаларының қызметі ... ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі
Мемлекеттік және аралас меншік нысанындағы ... ... ... ... ... ... ... ескеру керек. Мәселен, АҚШ-та осы зерттеу мәселесі
төңірегінде ... ... ... меншік мәселесіне аударылады, Францияда
алдыңғы орынға қоғамдық кәсіпорындар мен қоғамдық сектор шығады. Бұл жерде
жалпы ... ... ... «қоғамдық кәсіпорын» категориясының
нақты заңи сипаттамасы жоқ. Қоғамдық ... ... ... ... және ... ... т.б. ... Мемлекеттік
кәсіпорындарды жалғыз ресми тізімі ретінде жыл сайын жасалатын мемлекеттің
қатысуы ... ... ... ... номенклатурасын санауға
болады.
Мемлекеттік меншік субъектісінің ... ... ... ... барлық қоғамдық, оның ішінде мемлекеттік кәсіпорындарда болатын
әкімшілік кеңес тағайындайды, ал ... ... ... ... ... ... жүйесіне сәйкес құрылады. Олар ... ... мен ... ... ... мүддесін
білдіретін 3 немесе 4 басқарушылар тобынан тұрады.
Мемлекет ... ... ... ... өкілдерін
кәсіподақ таңдайды; тұтынушылардың өкілдерін Сауда палатасы секілді
өкілетті ... ... ... бірақ әдетте оларды үкімет
тағайындайды. Біліктілігі жоғары тұлғалар-мемлекеттік және жеке ... ... олар ... ірі кәсіпорындарды басқару саласындағы
жетістіктері арқылы танымал адамдар. Оларды жоғарыда ... ... 1953 ... ... мемлекет кәсіпорынды басқаруға үкімет
тағайындаған өкілдерді ... жүйе ... ... Бұл ... сонымен қатар
олардың экономикалық және қаржылық біліктілігі ескеріледі.
Мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін бақылау тек ... ... және алып ... ... ғана ... ... Мемлекеттік
кәсіпорындар қызметін реттейтін заңнамаға ... ... бір ... үкімет пен жекелеген министрліктердің алдын ала келісімін қажет
етеді. Мұндай шешімдерге ... ... ... қызметті
бейнелейтін және оның техникалық аспектілерін бейнелейтін шешімдер жатады.
Үкімет ... ... ... өте ... ... сондықтан
экономика және қаржы министрлігінің өкілдері автоматты түрде барлық
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қандай да бір салалық министрлікке тіркелген: «Эр Франс»
және ... ... ... ... - ... министрлігіне, «Франция
электрик» және «Рено» - өнеркәсіп министрлігіне қарайды.
Мемлекеттік бақылау дәрежесі ... ... ... ... ... кәсіпорындарды үш топқа біріктіруге болады. Біріншісіне
жақсы қызмет ететіндері кіреді, бұл олардың ... ... ... пен ... ... т.б. ... екіншісіне-жиі
жақсы нәтижеге қол жеткізетін, бірақ ... ... ... мемлекеттің көмегін қажет ететін кәсіпорындар; үшіншісіне-шығынды
қызмет жүргізуші кәсіпорындар кіреді.
Бірінші топтағы кәсіпорындардағы ... ... тек ... және ағымдағы саястты жүргізу кезінде ең маңызды деген
инвестицияларды ... ала ... ... ... топқа кіретін
кәсіпорындар үшін ең алдымен, ағымдағы өндірістік қызмет және ... ... ... ... тән. ... ... даму ... кәсіпорын құзырында болады. Үшінші топтың кәсіпорындары дамуының
стратегиялық бағыттарын анықтайтын мемлекеттің ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындармен салыстырғанда қоғамдық, ең алдымен ... жиі ... ... тән ... ... ... ... мемлекет қоғамдық мүдде үшін мәжбүрлейтін міндеттерді алуына тура
келеді. Бұл міндеттер кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... екі топқа біріктіруге ... ... ... жоғалтумен байланысты міндеттер кіреді. Оның көрнекті мысалы
ретінде тұтынушылардың кейбір категорияларына: көп ... ... ... ... ... және т.б. ... мен тарифтердің төмендетілуі немесе олардан мүлде босату. Екінші
топ шығындардың мәжбүрлі түрдегі салыстырмалы өсуіне қатысты. Оған ... ... мен ... пайдалануды жатқызуға болады.
Францияда жобамен барлық қоғамдық кәсіпорындарды басқарудың мемлекеттік
қызметін мемлекеттік билік және ... ... ... ... ... ... ... ассоциациялар мен қорлар атқарады. Осыған қарамастан
орталық мемлекеттік меншікті басқару мен оның ... ... ... ... ... ... белгілі бір (көбінесе жанама) ықпал
етеді.
Мемлекет ... ... ... ... оларға келісімді негізде
қандай да бір басқарушылық қызметтерін табыстау, ... ... ... әкімшілік кеңес қызметіне аймақтық және жергілікті басқару
органдарының қызметкерлерін ... ... ... ... ... алады.
Жергілікті басқару органдарының қоғамдық кәсіпорындарға әсер етуінің
негізгі формасының бірі болып фискалды ... ... ... ... ... ... органдарын жалпыұлттық сипаттағы төрт негізгі
салықтардың ставкасын ... ... кей ... ... және де ... таза жергілікті алым-салықтарды енгізуге
құқылы. Мемлекеттік меншіктің дамуына аймақтардың әсер етуінің өзге формасы
бастамашылдық ... ... ... ... ... он ... ... кеңінен
араласатын өнеркәсіптің белгілі бір салаларын мемлекеттік тұрғыда қатты
қолдайтын ... ... ... ... орнына әлсіз
реттеу, деұлттандыру, салық реформасын, сонымен қатар негізінен ... ... ... ... ... ... және де
әлеуметтік маңызы жоғары салаларға таңдамалы негізде көмек ... ... ... алған саясат келді. Оған ... ... тыс ... ... ... тіршілік етіп болған әкімшілік
құрылымдарды ликвидациялау ... ... пен ... ... ... жаңа ... ... бизнес »
типіндегі құрылымдардың дамуына мемлекеттік қызметтердің бақылауы ... жою; ... ... жаңа ... ... қалыптастыру; осы
негізде экономиканың жалпы ... ... ету ... ... ... ... ... бөлігі болып 774 млн. акр
мемлекеттік жер қоры, пошта қызметінің, ирригация және сумен қамтамасыз ... ... ... жолдар, автожолдар және порттық шаруашылық,
электр станцияларының желісі және т.б. ... ... ... ... ... инвестициялар есебінен жүзеге ... ... ... ... ... жылдары бюджет қаражаты есебінен 2600
ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар, көбінесе әскери зауыттар ... ... ... ... химиялық, металлургиялық, кеме жасау
кәсіпорындары,электр станциялары , ... ... ... ... ... ... кезеңде бұл зауыттардың едәуір бөлігі жеке
компанияларға сатылды.
АҚШ-та ... ... ... ұлттық байлығы шамамен 20%-ін құрайды,
бұл Франциядағыдан төмен, бірақ ... мен ... ... ... ... ... көп ... ететін объектілер құрылысын
қаржыландыруды өз мойнына алады, жеке капитал үшін коммерциялық ... ... ... ... ... ... қатар
мемлекеттік қаражат есебінен жаңа ... ... ... электроника, лазерлік және ғарыштық ... ... ... қаражаты есебінен құрылған кәсіпорындар кейіннен
жеке корпорацияларға басқаруға ... ... ... ролі ... ... несиелермен, субсидиялармен , пайдалы тапсырыстармен
қамтамасыз етуде және т.б. көруге болады.
Бұл елде ... ... ... ... ... колледждер кіреді. Ғылыми ... ... ... өте маңызды объектісі болып табылады.
Мемлекеттік қаражаттар авиациялық ... және ... ... ... ... ... мен ... техникасына
жұмсалатын қаржының 1/3 бөлігін жабады.
АҚШ-та мемлекеттік кәсіпорындарды басқаруды сәйкес министрліктер ... ... ... ... ... ... ... комиссиялар жүзеге
асырады. Мәселен, энергетикалық сектордың кәсіпорындары ауылдық аудандарды
электрлендіру әкімшілігі, Теннеси жазығының ... ... ... ... ... т.б. ... басқарылады .Атом өнеркәсібіндегі
мемлекеттік кәсіпорындар атом энергиясының федералды комиссиясына, игеруші
өнеркәсіп кәсіпорындары АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... өзіне тән
ерекшелігі болып мемлекеттік пакеттерді әкімшіліктердің басқаруына беру
табылады. ... ... иесі ... ... оның өнімін өткізуді өз
қамқорлығына алады, сәйкес тапсырыстармен қамтамасыз етеді.
Италияда мемлекеттік меншіктің үлесі өте жоғары - 39-42 %, оның ... - 30 %, бұл ... ... өзге ... ... ... ... байланысты. Италия үшін жеке компанияларды
банкроттықтан құтқару жөніндегі ... ... ... жаңа
мемлекеттік кәсіпорындарды құру, екінші дүние жүзілік соғыстан кейін
мемлекеттік сектордың ... ... тән ... Осы ... ... ... аталмыш елдің халық шаруашылығының ажырамас бөлігі болып
табылады және нарықтық қағидалармен дамиды. Ол негізгі өнім және ... ... және ... ... ... ... реттеуіші
ретінде қолданады.
Басқару сипатына қарай мемлекеттің тікелей бақылауындағы, ... ... ұзақ ... қаулылары негізінде қызмет ететін
министрліктер мен ведомстволарға ... ... емес ... ... 30-35 %-і); сәйкес органдар мен мекемелер
арқылы ... ... ... бақыланатын аралас мемлекеттік –жеке
капиталы бар акционерлік қоғамдар, холдингтер және де ... ( ... ... 65-70%-і ).
Федералды, аймақтық және муниципалды меншік объектілерін және түрлі
деңгейлердегі мемлекеттік меншкті басқару механизмдерін ... ... ... ... ... ... федералды бюджет
қаржысына құрылады немесе федералды ... жеке ... ... ... ... ... бұл ... қызметін
басқару және бақылау осы ... ... ... ... объектісіне
жатады ма немесе жанама реттеуге жататындығына байланысты белгілі бір
федералды басқару ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Мемлекеттік меншік көлемі мен үлесі, оның ... ... ... ... елде ... ... оның әлемдік
шаруашылық байланыстардағы орнымен, экономиканы бәсекеге қабілеттілігімен,
сонымен бірге ... ... ... ... ерекшеліктерімен анықталады.
Мемлекеттік сектор кәсіпорындарын тікелей мемлекеттік басқару, қоғамдық
корпорациялар қызметін жанама реттеу, аралас ... ... өз ... соның ішінде бақылау ... ... ... ... ... мемлекеттік құқықтық нормалар, қаржылық,
ақша-несие, өнеркәсіптік саясаттар ... ... ... үйлестіру
мемлекетке меншік иесі және кәсіпкер, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық
процестердің реттеуші, соның ішінде нарықтық механизмнің әлеуетін белсенді
түрде ... ... ... ... ... өз ... жүзеге асыруға
мүмкіндік береді.
Мемлекеттік сектор кәсіпорындары үшін ережелердің әртүрлілігіне
қарамастан, ... істі ашу және ... оның ... мен ... ... ... ... тұтас иерархиясымен (парламент, қаржы
министрлігі, ... және ... ... қатаң регламенттеліп,
тексерілуі ортақ ... ... ... ... дербес шешімдерді
болдырмайды, тәуекелге орын қалдырмайды және де теориялық тұрғыда ... ... ... ... Оның ... ... халық ақшаларын
пайдалануды тексерудің толық заңды демократиялық ... ... ... ... ... тәртіп орнайды, ал оның қоғамдық
бақылау қоғам мүддесін саналы түрде ... ... ... ... үкіметі өз алдына оның масштабтарын, жұмыстың
әкімшілік шығындарын қайта ... ... ... ... ... ... жеке меншікке сату мақсатын қойды. ... ... ... ... басқарудың жарамсыздығы» формуласына
келіп саяды. Мемлекеттік ... не ... ... ... сапасына тәуелсіз бір «ақауы» бар. Белгілі венгер ... ... бұл ... ... ... «жұмсақ бюджеттік
шектеулер». ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындар өз ... өз ... ... өтей ... ... ... басқарушылардың жауапкершілігінің болмауына
әкеледі. Бірде бір мемлекеттік фирма акцияларының қор ... ... ... оған ақша ... және оның ... ... ... болса) мүдделі емес. Әрине, фирма ... ... ... ... ... ол қор ... орнататын тәртіптен шеттетілген. Нарықтық
тәртіптің болмауының келесі бір жағы бар, ол –фирма шығынға ... ... ... ... ... ... кәсіпорын мен қоғамдық
корпорацияның таза табысын иемдену құқығы бюджетпен бекітілген кез келген
мемлекеттік фирманың мүлігін шеттету ... ... ... т.б.) ... ... шешім қабылдау, бақылау құқығы ... ... ... менеджерлер тұтынушылар сұранысына, қаржылық рыноктарға
бейімделмейді, олар ... ... ... ... ... ... бере (сата) алмайды және қаржы, сонымен қатар тауар
рыноктарының сыртқы бақылауынан қорғалған. ... ... ... ... ... қадағалап тұру үшін заңдар оған мәжбүрлі
мамандануды бекітеді және ... ... өзге де ... ... ... Бұл басқару тиімділігінің төмендеуіне әкеледі.
Халықаралық тәжiрибеде ... ... ... ... активтердi басқару тиiмдiлiгiн арттырудың ең пәрмендi
тетiктерiнiң бiрi ретiнде қарастырылады, бұл ... ... ... ... растайды. "Самұрық" холдингi" АҚ құру тұжырымдамасын әзiрлеу
мақсатында "McKinsey&Company, Inc" компаниясының ... ... IRI ... ОеIАG ... ... холдингтерiн
құрудың халықаралық үздiк тәжiрибесiне талдау жүргiздi.
Сингапур аумағында орналасқан ... ... ... ... ... ... басқарудың бір бөлігі. Ол ... ... ... ... ... ... түгелімен
республиканың Қаржы Министрлігіне тиесілі, сондықтан үкіметіміз мемлекеттің
қаржы активтері мен инвестицияларының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... холдингі өткен ғасырдың 60 жылдары құрылған, бұл ... ... ... ... басталып, экономикалық дамуға
серпіліс беруді қажет еткен. ... ... ... ... ... алып, жаңаларын құрған болатын. Компаниялардың қөпшілігі
технология трансферттері мақсатында ... ... ... ... мәнге ие болды. Бастапқыда Қаржы министрлігіне компаниялардағы
үкімет акциялары тиесілі болды. 1974 жылы ... ... ... ... ... Оған ... ... құқығы берілді,
бірінші міндеті ретінде сеніп тапсырылған компаниялардың стратегиялық даму
бағыттарын анықтау белгіленді. Сингапур үкіметі ... құру ... ... қол ... ... ... қалдырып, компаниялардың күнделікті акцияларды
басқару сұрақтарынан алшақтады, корпоративті ... ... ... олардың даму стратегиясын дайындауға қатысты;
- бизнес субьектілері арқылы ... ғана ... ... ... жобаларын инвестициялауға мүмкіндік алды, ал бұл шараларды мемлекеттік
орган жүзеге асыра ... жеке ... ... тәуекелдер немесе қажетті ... ... ... ... салаларды мемлекет бірінші қолға
алу механизмін құрды.
Холдингтің негізгі міндеті ... жаңа ... ... ... бір саласын қолдап, дамыту болып белгіленген. Мысалы,
Сингапурде қоғамдық транспортты ... ... әзір ... ... ... холдингі осы миссияны міндеттеп алған еді.
Ал қазір сингапурлық қоғамдық көлікпен тасмыалдау мен ... ... ... және ... табысты салалардың бірі болды.
Сингапурде «Temasek» бірінші деңгейдегі 22 компанияның акциясына иелік
етіп, басқарады, оның 7-уі ... Қор ... ... ... ... ... бар. Олардың жиынтығы мемлекеттің ЖІӨ-нің 13%-
ын қамтамасыз етіп отыр және ... қор ... ... 21%-ын құрайды. Алайда «Temasekтің» бас аппараты ... ... ... ... ... компаниялардың барлығы
дерлік мемлекеттік емес. Кейбіреулерінде «Temasek» миноритарлы ... ... ... «Temasek» құрамындағы компания» терминін емес,
«Temasekпен» байланысты «компаниялар» сөзін ... ... ... экономикалық тиімділігін және ашықтығын қамтамасыз етуге көп күш
жұмсауда.
Холдингпен байланысты компаниялар түрлі салаларда жетекші орынға ... пен әуе ... осы ... ... ... ... банктік және қаржылық қызметтерді,
жылжымайтын мүлікті, инжиниринг және ... да ... ... ... Осы
компаниялардың нарықтық капиталдандыруы 54 ... ... ... ... рольге ие екенін холдингтің директорлар кеңесінің құрамы
мен оның ... ... ... ... ... ұсынуымен
тағайындайды.
Сингапур үкіметі «Temasek» холдингі арқылы ... ... ... ... бар ... дамытады немесе жаңа кәсіпкерлік түрлерін
қолдайды. ... ... ... қызмет түріне қатысуының
мақсаттылығына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... кемітеді немесе арттырады. Стратегиялық маңыздылығы жоқ
компаниялардын шығу – ... ... ... ... ... ... ... экономикасы, әлеуметтік маңызды міндеттердің
орындалуын қамтамасыз етуі, табиғи монополиялары үшін ... ... ... мемлекеттік меншікте сақталады. Соңғы жылдары сингапурлық
фирмаларға кішкентай елде ... ... ... ... белсенді шыға
бастады.
Сингапурдың Қаржы Министрлігі «Temasek» холдингіне стратегиялық
басшылық етсе де, оның ... ... ... ... ... дәл ... тізбекті холдинг өз компанияларына да қолданады.
Холдинг Қаржы Министрлігінің алдында коммерциялық тиімділік пен ... құны ... ... ... ... ... Қаржы
Министрлігі бейнесіндегі үкімет ... ... ... субсидиялар мен қолдау шараларын бермейді.
Мемлекет холдинг қызметін ... ... ... ... ... ... сәйкес халықаралық және шетел
корпорацияларымен салыстырмалы талдау бойынша бағалайды.
Жүргізілген талдау дамыған ... ... ... үлес
салмағының шектеулі екендігін ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындарында оның үлесі жалпы ішкі өнімнің 10 пайызынан (Германия) 30
пайызына ... ... ... ... Ал мұнда жұмыс күші 4 пайыздан
(Ұлыбритания) 20-25 пайызға дейін (Австрия, ... ... ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімнің 20
пайызы болып отыр. Мемлекеттік сектор 2009 жылғы мәлімет бойынша 4 мың ... ... 14 мың 723 ... ... 260
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерден, 191 акционерлік қоғамнан, оның
ішінде 6 холдингтен тұрады. [16]
2 ... ... ... ... ... РЕТТЕУ МЕН БАСҚАРУДЫҢ ДАМУ БАРЫСЫН ТАЛДАУ
2.1 Ұлттық компанияларды реттеуші органдар
Нарық жағдайындағы ... ... ... заңнамалық атқарушы
және бақылаушы сипатындағы шаралар ... ... Бұл ... ... қалыптасқан жағдайларға бейімдеу мақсатында
мемлекеттің өкілетті органдары жүзеге асырады.
Монополияға қарсы реттеудің басты ...... ... ... жол ... бағындырылған. Оған әкімшілік (заңдылық) және
нормативтік бағыттамалы (түзетуші) ықпал жүргізетін әдістері енеді.
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты ... ... ... ... ... бірінші кезекте, монополияға қарсы (трестке
қарсы) заңдар жиынтығын ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырады.
Қазіргі уақытта еліміздегі ұлттық компаниялардың ... яғни ... ... және телекоммуникация сияқты
қызмет бағыттарында үстемдік танытып, бәсекелік ... ... ... тыс ... ... ... отыр. Осы мәселелерді қолға
алып, реттеуші орган болып Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті ... ... ... агенттік) табылады. Осы реттеуші орган туралы
кеңінен қарастырып, ұлттық компаниялардың қызметіндегі ... айта ... ... ... ... қорғау агенттігі (Монополияға
қарсы агенттік) Үкіметтің құрамына кірмейтін ... ... ... ... және ... қызметті шектеу және тұтынушылардың
заңды мүдделерін ... ... ... сондай-ақ заңнамада
көзделген шекте ... ... және өзге де ... атқарушылық,
рұқсат ету және бақылау функцияларын жүзеге асыратын орталық атқарушы орган
болып табылады.
 «Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... одан ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің
2007 жылғы 13 қазандағы № 425   Жарлығына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... агенттік)
құрылды. Агенттіктің аумақтық бөлімшелері - өңірлік инспекциялары болады. 
Қазақстанның монополияға қарсы органының қалыптасуы «Бәсекелестікті
дамыту және монополистік ... ... ... ... Советтік Социалистік
Республикасының 1991 жылғы 11 маусымдағы Заңын қабылдағаннан бастап бастау
алады. Бұл экономикалық реформаның жаңа ... ... ... елдің ең алғашқы «нарықтық» заңдарының бірі болатын.
Кесте 1
Қазақстанның монополияға ... ... ... ... ... |Төрағасы |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ССР-дің Жаңа |Христиан ... ... ... және |экономикалық |Давидович ... ... ... қолдау және| |
| ... ... ... ... қызметті| |
| ... ... ... ... | |
| ... Заңы |мемлекеттік комитеті | ... жылы | ... ... ... Владимирович|
| | ... ... ... |
| | ... ... | ... жылы | ... және ... |
| | ... саясат |Владимирович |
| | ... ... (1996 |
| | ... ... ... ... жылғы |Қазақстан |Қазақстан ... ... ... ... |Республикасы |Республикасы Табиғи |Тілеубердин |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... ... |
| | ... ... бизнесті | |
| | ... ... | ... – 2004 | | ... ... ... | | ... Ерболат |
|аралығында | | ... |
| | | ... Ораз |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
|2007 жылғы |Қазақстан ... ... ... ... |Республикасы ... ... (2008 |
| ... № 425 ... қорғау|жылғы 23 қаңтар) |
| |Жарлығы ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... сурет дерек көзі - [16] Бәселестікті қолдау агенттігінің
құрылымы ... ... ... ... құрылымына қысқаша тоқтала кетсек. Қазақстан
Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігінің төрағасы болып 2008 ... ... ... ... ... атқаруда. Әбді Нұрлан Әбітқанұлы
2008 ... ... ... ... ... ... өкімімен
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігінің (Монополияға
қарсы агенттік) ... ... ... ... ... ... 2010 жылдың ... ... ... ... ... ... агенттігі (Монополияға қарсы агенттік) ... ... ... ... ... Анатольевич 2008
жылдан бастап Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті ... ... ... ... төрағасының орынбасары болып қызмет атқарады.
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау ... ... ... ... ... ... ... тауар нарықтарын
дамыту, әлеуетті бәсекелестер үшін ... ... және ... ... ... болмауы, бәсекелестікке теріс әсер ететін
нормативтік құқықтық актілерді анықтау мақсатында талдаулар жүргізеді.
2009 жылы Бәсекелестікті ... ... ... ... ... нарықтарының барлығы 60 тобын талдады, 2010 жылдың 1-ші жарты
жылдығында 12 талдау ... оның ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... және телекоммуникациялық ... және ... ... ... ... ... көрсетеді. Аталған салалар экономика ... ... ... ... ... ... ... әсер
етеді. Экономиканың көрсетілген ... ... ... ... ... болып қала береді.
Экономикаға мемлекеттің қатысу үлесі төмендемей отыр, оның ... ... ... қатысатын кәсіпорындар санының артуы ... ... ... кері әсер ... Бұл ... ... болмауы жағдайларында
мемлекеттік кәсіпорындар көрсететін негізгі қызметтерінің сапасы өте ... ... ... ... және экономикалық жағынан орынсыз. 3-кестеде
көрсетілген деректерден 2007 ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижелерімен 13 % анықталса, 67,7% ... ... ие. ... ... ... 2010 жылғы
көрсеткіштеріне сәйкес 16% залалды, 67 % ... ... ... ... және ... ... ... кәсіпорындар мен
мемлекеттің үлесі бар АҚ мен ЖШС ... ... |2007 |% |2010 |% ... |
| | ... ... | ... ... |444 | |359 | |-85 (80%) ... ... |296 | |271 | |-25 (92%) ... |192 |65 |170 |63 |-22 (86%) ... |73 |25 |67 |24 |-6 (92%) ... ... |31 |10 |34 |13 |3 (110%) ... ... ... |148 | |88 | |-60 (59%) ... АҚ және ЖШС | | | | | ... |86 |58 |55 |63 |-31 (64%) ... |42 |28 |32 |36 |-10 (76%) ... ... |40 |13 |1 |1 |-39 (3%) ... ... |4677 | |5036 | |359 (108%) ... |864 |18 |873 |17 |9 (101%) ... |642 |13 |819 |16 |177 (128%) ... ... |3171 |67,7 |3344 |67 |173 (106%) ... кәсіпорындар |4364 | | | | ... ... ... |313 | | | | ... АҚ және ЖШС | | | | | ... ... дерек көзі - minplan.kz. Мемлекеттік активтер негізінде
автормен құрастырылған.
2010 жылғы 1 шілдедегі ... ... ... ... және ... ... заңды тұлғалардан құруға және одан
әрі жүргізетін ... ... ... 4213 ... ... 2009 жылы -
1868) қолдаухат келіп түсті.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... өзіне жүктелген міндеттерге сәйкес тауар нарықтарының жай-
күйін, ондағы бәсекелестіктің деңгейін тұрақты негізде зерделейді және ... ... ... ... алу, шектеу және  жолын кесу жөнінде
шаралар әзірлейді.
Агенттік жүргізген ... ... ... ұялы ... ... ... ... олигополияландырылған болып табылатынын көрсетті,
онда төрт оператор ... ... - ... ЖШС, «GSM ... ... ЖШС, «Алтел» АҚ, «Мобайл Телеком-Сервис» ЖШС, оның ... ... ... ... ... ... («Қазақтелеком» АҚ «GSM
Қазақстан ААҚ «Қазақтелеком» ЖШС-ның қатысу ... 49%-на ... ... ... - ... ... ... 100%-на иелік етеді).
Жаңа компаниялар үшін телекоммуникация ... кіру ... ... ... ... ... мыналар  болып табылады:
• байланыс қызметін көрсетуші субъектілердің аффилирленуі;
• телекоммуникация инфрақұрылымына тең қол жеткізудің болмауы;
• бос ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікке қарсы іс-
әрекеттері;
• жеткілікті қаржы ... ... өз ... ... ... нарығына кіру
кедергілері туралы Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат жіберген
болатын. Атап ... ... ... ... ... ... ... ұялы байланыс және Интернет
операторларында «Қазақтелеком» АҚ-ның акциялар пакеті мен қатысу ... ... ... ... ... қызметтерін көрсету кезінде, сондай-ақ
аталған қызметті тарифтеу қадамын бір ... ... ... ... Республикасы ұялы байланыс операторларының жоғары тарифтеріне
қатысты мәселені қарауда. Осы мақсатта ... 2010 ... 11 ... ... ... органның, сондай-ақ ұялы байланыс
операторларының өкілдерімен кеңес ... оның ... ... ... ... ... төмендету және ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... көрсету кезінде тарифтеудің
секундтық қадамына көшіру жөнінде шаралар қабылдауды ұсынды.
Сонымен қатар, аталған хаттамалық шешімді орындауға қатысты ... ... ... ұсынған талдау тұтастай алғанда Агенттік
енгізген ұсыныстардың орындалмағанын көрсетті.
Аталған ұялы ... ... ... монополияға
қарсы заңнаманы бұзу белгілерінің болуына байланысты, Агенттік соңғыларына
қатысты оның ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларды жүргізу арқылы тергеу рәсімін жүргізуге
бастамашы болды. Тергеу нәтижелері ... ... ... ұялы байланыс
операторларының іс-әрекеттерінде монополияға қарсы заңнаманы бұзу расталған
жағдайда, оларға қарсы тиісті ден қою шаралары қабылдануда.
Жергілікті ... ... ... да бәсекелестік төмен дамыған
жоғары ... ... ... Аталған қызметтер ... АҚ ... ... ... ол Қазақстан Республикасының
шекарасында жергілікті телефон байланысы ... ... ... ... ... ... ие ... субъектілерінің мемлекеттік тізілімінде
тұр.
«Қазақтелеком» АҚ телекоммуникацияның ең көп таралған желісін иеленуі
тарихи қалыптасты. Тіркелген ... ... ... ... ... ... қосылған. Бұдан басқа, ірі оператор жер асты ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 ... ... № 346 ... ... байланыс саласындағы уәкілетті орган
Қазақстан ... ... және ... ... ... оның ... сондай-ақ жетекшілік ететін салада
бәсекелестікті ... ... ... ... және ... ... байланыс
саласындағы және ақпараттандыру, ақпарат, мұрағат ісі мен құжаттама
салаларындағы ... ... ... ... ... орталық атқарушы органы болып табылады. Министрліктің
мынадай ведомстволары бар: ... және ... ... ... ... ... негізгі міндеттері мыналар:
• байланыс саласында мемлекеттік саясатты әзірлеуге қатысу
және іске асыру, байланыс саласындағы қызметтерді ... ... ... ... қызметін мемлекеттік
бақылау, үйлестіру және реттеу;
• ақпараттандыру және ... ... ... ... ... ... және іске ... және
қызметті мемлекеттік реттеу;
• почта байланысы саласындағы мемлекеттік саясатты ... және іске ... ... операторларының қызметін
мемлекеттік бақылау, үйлестіру және реттеу;
... ... ісі мен ... ... ... ... ... және іске асыру және қызметті
мемлекеттік реттеу;
• табиғи ... ... және ... нарықтарда
телекоммуникация мен почта байланысының жалпы қолжетімді
қызметтері саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеуге ... іске ... әрі ... ... және ... ... ... ісі мен құжаттама салаларындағы
салааралық үйлестіруді жүзеге асыру.
Қазақстан ... ... ... ... жүйесі (ҚР БЭЖ)
республиканың тұтынушыларын сенімді әрі сапалы ... ... ... ... станцияларының, электр жеткізу желілері мен
қосалқы станциялардың жиынтығын құрайды.
Электр ... ... ... реттеу мынадай мақсаттарда
жүзеге асырылады:
• энергия қуатын тұтынушылардың сұранысын жоғары деңгейде
қанағаттандыру және ... ішкі ... ... ... ... жеткізушілерді таңдау құқығына кепілдік
беретін бәсекелестік ... ... ... ... және жылу
энергиясы нарығына қатысушыларының құқықтарын қорғау;
• Қазақстан ... ... ... ... де ... ... ... ету;
• еліміздің ... және ... ... ... етудің маңызды құралы
саналатын Қазақстан Республикасы электр энергетикасы кешенін
басқарудың тұтастығы.
Электр энергетикасы саласында ... мен ... ... ... ... орган Қазақстан Республикасы Индустрия және ... ... ... ... құзыретіне төмендегідей негізгі мәселелерді шешу жатады:
• электр энергетикасы саласында мемлекеттік саясатты жүзеге
асыру;
... ... ... ... әзірлеу және
олардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру;
... ... ... ... регламенттерді
әзірлеу;
• электр энергетикасы ... ... ... ... ... ... және жылу
энергиясын өндіру,
• жеткізу және тұтыну саласындағы ... ... ... ... ... регламенттерді қоспағанда, техникалық пайдалану
және техникалық қауіпсіздігі саласындағы нормативтік
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... үнемдейтін
ұйымдардың технологиялық қажеттіліктеріне белгіленген электр
және жылу ... ... ... ... ... электр энергетикасы объектілерін ... ... ... және ... ... ... ... құжаттарды, жабдықтардың
пайдалану және техникалық-экономикалық сипаттамасын, табиғи
монополия субъектілері ... ... ... ... ... ... және жылу ... шығыстарының нормаларын әзірлеу
және бекіту;
• инвестициялық бағдарламаларды ... ... ... бекіту;
• энергия өндіруші ұйымдармен келісімдер мен ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық
міндеттемелерді, инвестициялық шарттарда ... ... ... мониторинг жүргізу;
• энергия өндіретін ұйымдардың топтарын құру;
... ... және оның ... ... ... ... энергетикалық сараптама ... ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес
ведомствалық статистикалық ... ... ... ... өлшемдерін, тексерістердің жыл сайынғы жоспарларын әзірлеу
және бекіту;
• электр энергиясын өндіру-тұтынудың тәуліктік кестесін құру ... ... ... және ... ... ... сауда-
саттығы нарығының операторын анықтау;
• Қазақстан Республикасының аумағы бойынша Қазақстан Республикасының
Біртұтас электр энергетикалық ... ... ... ... үшін ... энергиясының көтерме сауда нарығының қызмет етуі
мен оны ұйымдастыру ерекшеліктерін анықтау;
... ... ... ... ... ... ... Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Мемлекеттік
энергетикалық қадағалау жөніндегі комитеті ... ... ... ... ... ... ... актілеріндегі
техникалық талаптардың орындалуын;
• электр станцияларының энергетикалық жабдығын, электр
және жылу ... ... ... ... жылу ... ... пайдалануы мен
техникалық жай-күйін;
• электр және жылу энергиясының сапасы ... шарт ... ... ... және жылу энергиясын өндіру, жеткізу, тұтыну
режимдерін ұтымды да ... ... ... ... ... және жылу ... жағдайларда жұмыс істеуге дайындығын
бақылау мен қадағалауды жүзеге ... ... ... ... ... қолданылып
жүрген нормативтік құқықтық актілер мыналар болып табылады: «Электр
энергетикасы туралы», ... ... ... «Акционерлік қоғамдар
туралы», «Табиғи монополиялар туралы» ... ... ... ... электр энергетикасында нарықтық ... ... әрі ... ... ... ... Үкіметінің қаулысы, Электр желілік ережелер.
Қазақстан Республикасының ... жол ... ... ... қала ... ... ... Жолы» Ұлттық
Компаниясы» АҚ компаниялар топтарының монополиялық жағдайы ... ... оның ... темір жол тасымалдары нарығымен
араласқан әлеуетті бәсекелес ... ... ... ... монополияландыру
нәтижесінде жыл сайын көмекші (қызмет ... ... ... ... жол ... субьектілері мен тұтынушыларының өзара қатынасы
көптеген технологиялық және коммерциялық аспектілерді қамтиды және ... ... ... асырылады, ал мемлекеттік органдар реттеу қызметімен
реттеп отырады. «Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық Компаниясы» АҚ ... ... ... ... және оның кейбір еншілес компаниялары
профильді және профильді-қосымша қызмет түрлері бойынша табиғи монополия
субьектілерінің ... ... Оның ... ... ... монополияларды реттеу Агенттігімен реттеледі.
Осы саланың қызмет түріне байланысты тауар нарығында ... ... ... нарық субьектілерінің тізіміне «Қазақстан
Темір Жолы» Ұлттық Компаниясы» АҚ ... ... АҚ ... ... беру ... ... АҚ және
«Жолаушылар тасымалы» АҚ компаниясының бірқатар ... ... ... ... органдарына:
• Қазақстан Республикасының Табиғи монополияларды реттеу
Агенттігі;
• Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және Телекоммуникация
Министрлігі;
• «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат ... ... ... ... ... ... Орталық
Кеңесі;
• Теміржол серіктестік ұйымы;
Теміржол транспортын бағалық емес реттеу ... ... ... ... ... қатысушылары мен тұтынушылардың ... ... ... ... актілерді бекіту,
қауіпсіздікті ... ету ... ... және ... мен ... ... ... жүзеге асыру конкурстарын
жариялау мен келісімшарттар бекіту мен субсидиялау жатады.
Бағалық реттеуге ... ... ... ... ... жатады, ал теміржол тарифін құрайтын қалған бөлігі бәсекелік
ортаға қатысты, бірақ қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... реттеу Агенттігімен
реттеледі.
Агенттік 2009 жылы темір жол ... ... ... ... тығындау-пломбалау құрылғысын жеткізу және бөлшек саудада
өткізу» қызметтері нарығындағы бәсекелестік деңгейіне талдау жүргізді.
Темір жол көлігімен ... ... ... жүргізілген талдау
қорытындысы бойынша жаңа компаниялардың нарыққа кіруі үшін және аталған
нарықта бәсекелестікті ... ... ... кедергілер туралы
ұсыныстарды, сондай-ақ темір жол көлігімен жолаушылар тасымалы ... ... ... мен ... ... ... және коммуникация министрлігіне жіберді.
Бірыңғай кеден одағы елдеріндегі темір жол салалары реформалау
сатысында тұр. Бұл ... ... ... және ... ... ... бар. ... темір жол
көлігінің нарықтық саласын заң түрінде айқындау бөлігін қамтиды.
Қазіргі ... ... ... жолының жай-күйі тозығы ... ... ... қызметтерінің бәсекеге қабілетсіздігі
сипаттамасымен сипатталады, бұл ұлттық тасымалдаушы «ҚТЖ»ҰК» АҚ-ның ... ... ... ... ... ... ... нарығында бәсекелес болу үшін темір
жолдың инфрақұрылымының тиісті деңгейін ұсынуы тиіс. Қазақстанның темір жол
көлігі ... ... ... сай ... тең ... ... ... ретінде тасымалдың ғаламдық нарығына ... ... ... ... ... ... ... отырып
Қазақстан Республикасының темір жол саласы үшін мемлекеттік қолдау
шараларын ... ... Сол ... ... ... ... ... саланы монополияландыруға бағытталмауы тиіс. Нарықтың осы ... ... 2020 ... ... ... ... темір
жол көлігін дамытудың жаңа бағдарламасы шеңберінде шешу ұсынылады.
Ішкі әуе ... ... ... жағдай «Эйр Астана» АҚ-да да
бар. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... талаптары мен тұтынушылардың
мүдделеріне жауап бермейтін ескірген нормалардан тұратындығын көрсетті.
Бәсекелестік бағыттардың болмауы авиакомпаниялардың жоғары ... ... ... ... ... қатар, шетел авиакомпанияларымен
бәсекелестік жағдайда халықаралық әуе рейстерінде ... ... ... ... ... ... болады.
Қаржы қызметтері нарығында кредит беруден негізсіз бас ... ... үшін ... ... ыңғайлы шарттарын ұсыну түрінен
көрінген банк тарапынан жосықсыз бәсекелестік байқалады.
Аталған фактілер ұлттық холдингтер арқылы ... беру ... ... ... тауар өндірушілеріне мемлекеттік бюджет қаражаты
есебінен кредит беру ... ... КДҚ» ... және ... ұйымы
«ҚазАгро» ұлттық басқару холдингі» АҚ-ның қызметі талданды.
«ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ-ның ... ... ... құны ... деңгейдегі банктер кредитінің құнымен бірдей. Бұл
банк кепілдемесін ресімдеуге қосымша қаржы шығындарына, кепіл үшін тәуелсіз
бағалау ... ... ... мүліктің міндетті түрде болуымен
байланысты. Нәтижесінде отандық тауар өндірушілер шетелдік бәсекелестермен
салыстырғанда соғұрлым бәсекеге аз қабілетті ... ... ... ... ... ... ... нарығы сегменті бойынша банктік кредиттеуге балама ретінде дамуы
тиіс.
«Қазпочта» АҚ көрсететін қаржы қызметтері нарығындағы бәсекелес ортаның
жай-күйін талдаған болатынбыз.
Жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі қызметі екінші деңгейдегі банктер көрсететін
қызметтердің бірін-бірі алмастыруы ... ... ... ... ... ... ... аудандық маңызы бар қалаларда, сондай-ақ
оларға әкімшілік бағынысты аумақта және ... ... ... ... ... елді мекенде көрсетілген қаржы
қызметтерінің көлемі бойынша нарықтық үлестері белгіленді.
Ауылдарды почта ... ... және ... қызмет көрсету
орталықтарымен қамту айқындалды. «Қазпочта» АҚ-ның және ... ... ... ... ... зерделенді, нәтижесінде 2010 жылдың
басында республика ауылдарында «Қазпочта» АҚ ... ... 69 ... банк ... 15 %-ы ... ... анықталды.
Бұдан басқа, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер, ... ... ... 10 ірі ... ... банктің белсенді өңірлік
желісі құрылды, нарыққа кіру кедергілері белгіленді және «Қазпочта» АҚ-ның
ауылда ... ... ... бөлігінде жекелеген проблемалары
анықталды.
Жүргізілген талдау ... ... ... ... ... Халық банкі» АҚ-ның «кассалық» және «аударым» операциялары
бойынша аудандық ... бар ... ... ... әкімшілік бағынысты
аумақтарда орналасқан кенттерде және Қазақстан Республикасының географиялық
шекаралары шектерінде ауылдық елді ... ... ... ... ... ... нарығы ішкі нарықтың 70 %-дан астамын
бақылайтын және әрқайсысының үлесі ... және ... ... ... ... ... ... компаниялармен («ПетроҚазақстан», «ҚазМұнайгаз»,
«Гелиос») монополияландырылған.
Агенттік тұрақтандыру шарасын ... ... ... ... ... деңгейіне талдау жүргізді, онда бірқатар
проблемалар:
• бәсекелестіктің дамымағандығы;
• мұнай ... ... ... ... аффилиирленуі;
• мұнай өндіруші зауыттардың инфрақұрылымына қол ... ... ... жағдайды толық көлемде реттеуге мүмкіндік
бермейтін Қазақстанның мұнай бойынша және жоғары октанды
бензин, авиакеросин ... ... ... ... ... келісілген іс-әрекеттердің бар
екендігі анықталды. Жанар-жағармайды ... ... ... ... ... ... қарсы келісілген іс-әрекеттер ... ... ... ... талдаулар мұнай өнімдерін тұтыну кезінде өндіру құрылысы
мен мұнай өнімдеріне сұраныс арасында ... бір ... бар ... бұл ... тапшылығының өсуімен сипатталады.
Жоғары октанды бензин мен авиакеросин тапшылығына байланысты жүйелі
проблемелер шешімін таппай ... ... ... ... ... ... өсуі ... ішкі нарықта өндірілген жоғары октанды бензиннің
жалпы көлемінің 40 %-ы ... ... бұл ... ... ... ... көлемін импорттауға мәжбүрлейді.
Өз кезегінде, мұнай өнімдерінің жекелеген түрлеріне бағаны тұрақтандыру
(төмендету) мақсатында бұрын ҚР Үкіметінің атына мұнай өнімдері ... алып ... ... ... ... жекелеген түрлерін
өндіруді және олардың айналымын мемлекеттік реттеу туралы» ... ... ... ... туралы ұсыныстар жіберді.
Экономикалық қауіпсіздігі және жанар-жағармайды жеткізу мен бағасын
реттеу мақсатында ұзақ мерзімді перспективада отандық ... ... ... ... ... ... қайтадан жабдықтау туралы мәселені ... ол үшін ... ... ... және іске ... ... етілді.
Ішкі нарықтың қажеттілігін жабу және мұнай өнімдеріне тапшылықты жою
үшін уәкілетті органға ... ... ... ... ... мен ... Халық Республикасының мұнай өңдеу ... ... ... орындылығы туралы мәселені қарау ұсынылды. [16]
Президенттің мемлекеттік басқару жүйесін ... ... соң ... заң ... сәйкес, табиғи монополиялардың
бірден-бір реттеушісі ... ... ... ... агенттігі
белгіленді. Агенттік жылу энергиясымен қамту, бөлу, тарату, ... бөлу және ... су ... мен канализация жүйесін, яғни
1016 табиғи ... ... ... және техникалық қызметін
реттейді. Ал олар өз кезегінде су құбыры жүйесі, электр ... ... газ ... көлік саласы бойынша 1544 реттеу қызметін атқарады.
Сонымен қатар, 400 доминант ... және 15 ... ... ... ... ... еліміздегі бүкіл тариф саясаты
– агенттіктің құзырында.
2009 жылға қаңтарда «Табиғи монополиялар мен реттелетін нарық ... ... ... ... мен ... ... ... Республикасының заңын қабылдаумен «KEGOC» АҚ электр энергиясын
өндіру-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі қызметтері 2009 жылғы ... ... ... ... саласына жатқызылды. Осыған
байланысты, заңнамамен ... ... 2009 жылы ... ... өндіруді-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі қызметке
тарифтерді есептеу әдістемесін және аталған қызметке 1 кВт/сағат үшін 0,018
теңге ... ... ... 2009 ... 18 ... ... ... бекітілді.
Төмендегі суреттен 2006-2009жж. аралығындағы «KEGOC» АҚ ның электр
энергиясын жеткізуге белгіленген орташа салмақтанған тарифтер көрсеткіштері
мен ... ... ... ... ... ... Осы ... мәліметке сүйенсек, 2006 жылы орташа ... 0,608 ... ... жыл сайын өсіп отырған бұл көрсеткіш 2009 жылы
0,923 кВт/сағатқа жетіп, 51,8%-ға көтерілген.
*Ескерту: сурет дерек көзі - ... ... ... ... ... 3. ... АҚ-ның 2006-2009жж. аралығындағы тарифтер серпіні,
кВт/сағат
Тарифтердің мұндай қарқынмен өсуін акционерлік ... ... ... ... ... де ... ... Суретте
бейнеленгендей, 2004 жылы табыс деңгейі шығыстардан 2,3 млрд теңгеге ... ... ... ... Ал 2009 жылы 8,9 млрд ... ... табыс
деңгейінен жоғары, бұл 27,2% көлеміндегі төлем қабілетсіз екенін көрсетеді.
*Ескерту: сурет дерек көзі - ... ... ... ... ... 4. 2004-2009 жж. аралығындағы «KEGOC» АҚ-ның негізгі қызметтен
түскен табыстар мен шығыстардың серпіні, млрд теңге
2010 жылы «Табиғи монополиялар және ... ... ... ... ... үш өзгеріс енгізіліп, қол қойылды.
Біріншіден, өңірлік электр желісі компанияларының тарифін бекітудің
салыстырмалы талдау ... ... Бұл ... АҚШ, ... Швеция, Канада, Жапония да пайдаланып жүр. Бірақ мұнда тариф
әлемдік электр желілері қуатымен салыстырылмайды. ... ... ... ... ... ... ... қызметінің
тиімділігі салыстырылады. Мәселен, ... 24 ... ... бар. ... ... ... ... бәсекелестік тудыруы
тиіс.
Бұрын монополистер кіріс, шығыстары мен активтері бойынша дербес есеп
жүргізбегендіктен ... ... ... ... ... ... алмай келсе, бұдан былай тариф әрбір өңірлік желілік
компания үшін жылдарға бөле отырып үш жылға бекітіледі және оның ... ... жыл ... ... ... ... жаңа тариф
бекітіледі.
Заңға енгізілген екінші өзгеріс – ... ... ... ... баға ... ... ... монополистер бағаны өз
еркімен төмендету не арттыру құқығына ие. Еркін ... ... ... монополистер бағаны көтерсе, ол тарифтің шарықтауына алып ... ... ... ... ... ... ... өсіру белгіленген баға
мөлшерінен аспайтындай және өкілетті органға ақпарат беру ... ... ... ... тәжірибесі негізінде сумен қамтамасыз ету қызметіне
тұтыну ... ... ... (дифференциялданған) тариф белгілеу.
Мұндағы басты нәрсе – үнем. Теңгермелі тариф тұтыну көлемі мен тұтынушылар
тобына қарай ... ... суды көп ... ... ... сауна, бассейн) ақыны да ... ... ... ... ... ... тырысса, сумен жабдықтау
мекемесі түскен қаржыны ... ... ... және дамытуға жұмсайды.
Соңғы кезеңдерде Үкіметтің мынадай қаулылары әзірленіп, қабылданды:
• «Экономикалық стратегиялық ... бар ... ... ... ... ... 2006
жылғы 2 шілдедегі № 730 қаулы, онда стратегиялық маңызы бар
экономикалық ... ... ... ... ... мемлекеттік орган деп Комитет анықталды
және Меншіктің ... ... ... ... ... бекітілді;
• «Экономикалық стратегиялық маңызы бар салаларының өздеріне
қатысты меншіктің мемлекеттік мониторингі жүзеге ... ... ... ... 2006 ... 30
шілдедегі № 810 қаулы; тізбеге 42 кәсіпорын енгізілді.
... 2006 ... 13 ... № 227 бұйрығымен
Стратегиялық маңызы бар экономика саласында ... ... ... ... ... ... ... «Акционерлік қоғамдар туралы» ... ... iске ... ... ... ... ... Премьер-Министрінің 2003 жылғы 29 тамыздағы №
194- ... ... үшін ... мынадай: «Ұлттық
компаниялардың тiзбесiн бекiту туралы» 2006 ... ... № 182 ... ... жатпайтын мүлiктi
ұлттық компанияларға беру ережесiн бекiту туралы» 2006 жылғы
31 желтоқсандағы № 1454 қаулыны әзірленіп, оны ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың қазіргі жағдайын талдау
     Мемлекеттік меншікті тиімді басқару мақсатында «Самұрық-Қазына»
Ұлттық ... ... ... оған ... ... ... жөніндегі қазақстандық компания», «Қазақстан темір жолы» ҰК»,
«Қазпочта», «ҚазМұнайГаз» ҰК» ... ... және ... да ... ... акцияларының мемлекеттік пакеттері берілді. Қор Қазақстан
Республикасы Президентінің 2008 жылдың 13 ... ... пен ... экономиканың тұрақтылығы бойынша кейбір ... №962 ... және ... ... ... 2008 ... 13
қазанындағы «Қазақстан Республикасы Президентінің Өкімін жүзеге ... ... ... №669 ... ... ... тұрақты даму қоры»
мен «Самұрық» мемлекеттік ... ... ... ... ... қоғамдарын біріктіру жолымен құрылған. «Самұрық-
Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» ұлттық экономиканың ... ... ... ... және ... рыноктардағы өзгерістердің елдегі
экономикалық өсуге кері әсерін тигізуі мүмкін факторлардың ... ... ... ... ... қабілетті тауарды дамыту мен шығару үшін
инвестициялық ... және ... ... ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес
ұлттық экономиканың негiзiн құрайтын Қазақстан ... ... ... стратегиялық жағынан маңызды салаларда құрылған акцияларының
бақылау пакетi мемлекетке ... ... ... өзге
заңнамалық кесiмдерiнде көзделген жағдайлардан басқа, акционерлік қоғам
ұлттық компания болып табылады. 
Қор ... ... ... ... ... құқығы негізінде меншікті
ұлттық даму институттары, ұлттық компаниялар мен ... да ... ... (қатысу үлесі) пакеттерін олардың ұзақ мерзімді ... мен әлем ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанда компаниялардың жоғары тиімділігі экономика ... ... ... ... ... еліміздің болашақта
дамуын қамтамасыз етуді оңтайландыру ретінде маңызды мәнге ие.
Қордың құрамына кіретін Компаниялар ұлттық экономиканың ... ... ... және ... ... ... орындауға
ықпал етуге арналған.
Макроэкономикалық деңгейде компаниялардың міндеті ... ... ... ... ... және ... ағынын ұлғайтудан тұрады. Қор компанияларды тиімді ... ... ... оның ... ... ... ... тәуелділікті төмендетуді және өңірлердің
экономикалық дамуын ынталандыруды қамтамасыз етуі тиіс.
Әлемдік ... ... ... қатысуымен компаниялардың
тиімділігін арттырудың ең пәрменді тәсілі - ... ... ... ... Бұл ... ... өз ... арттыруға
мүдделі Үкіметке компанияларға берілген қызметтерді басқару мен бақылау
сапасын жақсарту жөніндегі ... ... ... ... ... ... холдингте корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін
маңызды стратегиялық міндеттерді іске ... ... ... ... ... ... ... шарты болып табылады.
Қордың компанияларды басқаруы жүйелі үйлестірілген ... ... ... ... ... тетігін қамтамасыз етуге, ... ... мен ... ... ... ... негізгі қағидаттарын практикада іске асыруға мүмкіндік береді.
Компаниялар қызметінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту
және олардың ... ... ... ... ... ең ... ... тәжірибесін енгізу.
Қор алға қойылған міндеттер шеңберінде мынадай функцияларды жүзеге
асыратын болады:
1) компаниялар қызметінің тиімділігін ... және жаңа ... ... ... қабілеттілігін арттыру және халықаралық
нарықтарға шығуына жәрдемдесу;
3) компаниялар үшін елдің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... қою;
4) компаниялар қызметінің түйінді көрсеткіштерін айқындау;
5) компаниялар қызметі нәтижелерінің ... ... ... мен қызметтердің түйінді көрсеткіштерін орындамаған
жағдайда түзету жасау ... ... ... ... ... ... ... іріктеу, уәждемелеу және
біліктілігін арттыруға жәрдемдесу;
7) компаниялардағы ғылыми және өндірістік әлеуеттің сақталуы мен дамуын
қамтамасыз ету;
8) ... ... мен ішкі ... ... ... ... компанияларда тәуекелдерді басқаруда бірыңғай әдістер, тәсілдер мен
амалдарды енгізу арқылы ... ... ... ... ... ... қатысты белсенді дивидендтік саясатты жүргізу;
11) компаниялардағы бизнестің әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарын
енгізу.
Самұрық-Қазына» қоры қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумда
Қор ... ... ... ... ... ... Жаңғыртуға және әртараптандыруға жәрдемдесу;
2) экономика мен қаржы жүйесін ... ... ... ... ... ... ... компаниялар
қызметінің тиімділігін арттыру.
Қазір Қор дағдарысқа қарсы бағдарламаның ... ... ... қорына Ұлттық қордан 1 трлн. 087,5 млрд. теңге
көлемінде қаражат бөлінді, қазіргі уақытта оның 90,4%-ы ... 983,2 ... ... ... дерек көзі - kase.kz. Қаржылық есептілік ... ... ... үш ірі жүйе ... ... ... ... қатысуымен елдегі БТА банк, Альянс банк және Темірбанк секілді
үш ірі банктің берешектерін қайта құрылымдау табысты ... ... ... ... БТА ... ... ... 12 млрд. АҚШ
долларынан 3,7 ... АҚШ ... ... ... ... банктің
сыртқы борышы 4,5 млрд. АҚШ долларынан 1,16 ... ... ... қысқарды,
Темірбанктің сыртқы борышы 770 млн. АҚШ долларынан 61 млн. АҚШ долларына
дейін қысқарды. ... ... ... ... берудің орташа
ставкасын 9-10 пайызға ... ... ... ... 1-5 ... ... ... өзгертілді.
Былтыр халықаралық рейтинг агенттіктері үш банктің де несиелік ... баға ... Бұл ... шақтағы елдің қаржы ... ... ... ... ... тиімді болып шыққан.
Үлестік құрылыс нысандарын аяқтау үшін дағдарысқа қарсы бағдарлама
шеңберінде «Самұрық-Қазына» АҚ 200 ... ... оның 170 ... ... 30 ... ... активтер Қорынан бөлінді. 1 қаңтар
2011 жылы ... ... ... 137,4 ... ... ... 68,7 %)
игеріліп, 52 тұрғын үй нысаны аяқталды, 10 336 үлескер өз үйлеріне ... ... ... Қор ... ... 6 955 үлескер қатысатын
аяқталмаған нысандар қаржыландырылуда, олардың 4 059 үлескердің үлесі бар
31 ... ... ... 2 896 ... ... 12 ... ... және
Алматы облысында орналасқан.
Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу шеңберінде Қордың
мынадай екі ... ... ... ... ... банктер
арқылы тұрғын үй объектілерін ... және ... ... қоры ... ... ... үй ... алу.
3- кестеде бірінші тетік бойынша бес банк қатысады (АТФ Банк, Евразиялық
банк, Цеснабанк, Темірбанк және ... олар ... 5 242 ... 14 ... ... ... ... Бұл ретте 11
объектіні Астанада және 2 объектіні – Алматыда аяқтау алда тұр. ... – «Айт ... ... ЖШС 16,5 ... ... ... тікелей
кредит беру арқылы қаржыландырылатын Алматы қаласындағы «Ахсельент» тұрғын
үй кешенін қоспағанда, осы объектілердің ... ... ... баға ... ... беру арқылы қаржыландырылады.
Екінші тетік бойынша жылжымайтын мүлік қоры жалпы сомасы 89,3 ... 26 ... ... ... қаржыландыру бойынша шарт
жасасты, оның 24 объектісі Астана қаласында (69,7 ... ... 1 ... ... ... (16,1 ... ... және 1 объект ... ... (3,5 ... ... ... күні 2 объект ((«Әл-Арқа» ТК, «АҚ Жайық»
ТК) пайдалануға енгізілді. Жасалған ... ... 3 283 ... ... ... ... алаңы 696,4 мың шаршы м., оның ішінде
тұрғын алаңы 481,4 мың ... м. (5 660 ... 215 мың ... м. –
коммерциялық (тұрғын емес) алаңдар және 1 551 машина орындары (паркингтер)
сатып алынды. 2010 жылы 8 ... мен бес ... 5 ... ... ... жоспарланып отыр.
Кесте 3.
Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешудің тетіктері
|Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу |
|І тетік: |ІІ ... ... ... ... |«Самұрық-Қазына» ... ... үй ... ... қоры ... ... |арқылы жалдамалы тұрғын үй|
| ... алу ... ... ... Банк, Евразиялық банк,|«Самұрық-Қазына» ... ... және ... мүлік қоры |
|Альянсбанк | ... 5 242 ... ... 26 ... 14 ... ... ... |
|құрылыс объектісі ... ... шарт ... |жасасып, ... |
| ... 3 283 |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... көзі - kase.kz. Қаржылық есептілік негізінде
автормен құрастырылған.
Қор шағын және орта бизнесті ... ... 2007 ... ... ... келеді. 4 жылдың ішінде шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша
513 млрд. теңгеге 10 537 жоба қаржыландырылды және 19 мың ... ... ... ... ... негізінен сауда және қызмет көрсету
салаларына бағытталғандықтан, 2009-2010 жж. САҚ ... ... ... жобаларын қаржыландыруға бағытталған ... ... ... 8,5% мөлшерлемемен жалпы сомасы 35 млрд.
теңге болатын тамақ, құрылыс материалдары, металл ... ... ... 230 жоба ... ... 5000 ... ... етті.
2010 жылы «Даму» Қоры арқылы «Бизнестің жол картасы 2020» ... ... ... 110 ... құрайтын 285 жоба мақұлданды, 137
нақты келісім шарт жасалды. 2010 ... ... ... ... ... даму ... Ашық есік ... 2 ... аса ... ... ... ... арқылы 50
жаңа келешекті инвестициялық бағдарламалар ұсынылып, Қазақстан ... ... ... Қоры және «Kazyna Capital ... ... ... Қорлардың қарауға берілген. Осы шаралар
негізінде кәсіпкерлер даму ... ... ... ... қолдау шаралары туралы толық мәліметпен қамтылды.
«Самұрық-Қазына» қоры Қазақстанның 2020 ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырумен айналысуда.
Үдемелі индустриялық-инновациялық дамытудың мемлекеттік ... ... ... жол картасы - 2020» бағдарламасы
шеңберінде инвестициялық ... іске ... ... ... ... құны 22,1 ... ... болатын Қордың 53 жобасы кіреді, 6-суретте оның құны 20 млрд.
доллардан (3 трлн. 60 млрд. теңге) ... ... ... ... бар
35 жоба және құны 424 млн. доллар (63,6 млрд. теңге) сомасындағы 18 өңірлік
жоба.
*Ескерту: ... ... көзі - kase.kz. ... ... ... ... 6. Қордың индустрияландыру картасына сәйкес 53 ... мен ... ... ... бөліністе Қордың жобалары былайша берілген:
• энергетикада 6,1 млрд. доллар сомаға Қордың жобасы және 174 ... ... Даму ... 2 жобаны іске асыруда (саладағы Қордың
үлесі – 87%, ҚДБ – 2%);
• мұнай өңдеу және ... ... 11 ... доллардан астам
сомаға 4 жоба іске асырылуда ... ... ...... ... және ... саласында 1,4 млрд. доллардан астам
сомаға Қордың 4 жобасы және 113 млн. ... ... ... ҚДБ 4
жобасы іске асырылуда (саладағы Қордың үлесі – 78%, ҚДБ – 6%);
• көлік және телекоммуникациялық ... ... 1,5 ... ... ... 2 ... және 105 млн. доллар болатын сомаға
ҚДБ 2 жобасы іске асырылуда (саладағы Қордың үлесі – 15%, ҚДБ ... ... ... 117 млн. ... ... Қор 2 жобаны және
177 млн. доллар болатын сомаға ҚДБ 5 ... іске ... ... ... – 11%, ҚДБ – 17%);
• жеңіл өнеркәсіп саласында 270 млн. доллар ... ҚДБ 4 ... ... ... ҚДБ ... - ... ... индустриясында 485 млн. доллар сомаға ҚДБ 8 жобасы іске
асырылуда (саладағы ҚДБ үлесі - 52%);
... ... 112 млн. ... ... ҚДБ 3 жобасы іске
асырылуда (саладағы ҚДБ үлесі - 1%).
*Ескерту: сурет дерек көзі - kase.kz. ... ... ... ... 7. ... ... ... бөлінген қаржат сомасы, доллармен
Ірі ұлттық компаниялардың өндірістік көлемдері де толықтай орындалып
жатыр. Мұнай мен газ конденсаты ... ... ... дәл осы ... 3 пайызға артты. Мұнай тасымалы бойынша көрсеткіш 7,6пайызға
артқан. Газ тасымалы ... 11,9 ... ... қайта өңдеу көлемі 58,2
артты.
КТЖ бойынша тарифтік тауар айналымы өсімі 13,6 пайызға, жолаушылар
тасымалы 5,9 ... ал жүк ... 16,1 ... ... даму ... да орындалатынына күмән жоқ. Берилий
өндірісі алғашқы жартыжылдықта 90 ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда. Уран өндіру жалпы ауқымы ... ... ... де ... жатыр—6775 млрд.киловатқа көбейген.
Эйр Астанамен жолаушылар тасымалы 4,3 пайызға артқан. Пошта арқылы жүк
тасымалы да 26,6 пайызға көбейген.
ҚР Президентінің 19.03.10 ж. № 957 ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама
(бұдан әрі – ҮИИДМБ) бекітілді, оның ... ... ... мен оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономиканың басым
секторларын дамыту және т.б. ... ... ... және ... қамтамасыз ету жатады.
ҮИИДМБ құрамдас элементі ҚР Үкіметінің 13.04.10 ж. ... ... 101 ... жобаны қамтитын Қазақстанның 2010-2014 жылдарға
арналған Индустрияландыру картасы болып ... ... ... ... ... ... 51%-ы немесе
22 млрд. доллары Қорға бекітілген компанияларға 42 жобадан келеді.
Индустрияландыру картасына ... ... іске ... ... 2010 ... 13 ... ... Республикалық басқарушы
орталық құрылды, оның шеңберінде 19 ірі ... іске ... ... олардың тізбесі мен сипаттамасы төменде келтірілген:
1. Мойнақ су электр станциясын салу;
2. Атырау мұнай өңдеу зауытын ... ... және ... ... ... ... массалар зауытында жол битумдарын өндіру;
4. Алматы қаласында трансформаторлық кіші станциялар салу;
5. Жүк вагондарын шығаруды ... ... ... ... ... темір жолының құрылысын салу;
8. Өзен – Түркіменстанмен мемлекеттік шекарасы темір жол желісін салу;
9. Жылына 180 мың тонна өндірістік қуатпен ... ... ... ... ... ЖЭС салу;
11. Қазақстанның Ұлттық электр желісін жаңғырту (II кезең);
12. Екібастұз МАЭС-1 кеңейту және қайта жөндеу;
13. № 3 ст. ... ... ... ... Екібастұз МАЭС-2 кеңейту және
қайта жөндеу;
14. Электровоздарды шығаруды ұйымдастыру;
15. «Үшбас» және «Герес» кен орындары ... ... ... ... ... байыту фабрикасын және күкірт қышқылы цехын салу;
17. Шардара СЭС-ін ... ... ... 500 кВ, 220 кВ кернеу желісіне қосатын 500 ... КС ... ... ... қуат беру ... қатар Индустрияландыру қартасына енгізілген Қордың екі жобасына
Мұнай және газ министрлігінің республикалық жобалау тобы жетекшілік ... ... ... ... салу және ... кешенін салу).
Экономиканы жаңғырту жөніндегі мемлекеттік комиссияның шешіміне сәйкес
«Самұрық-Қазына» қоры дағдарысқа қарсы бағдарлама шеңберінде Ұлттық қордан
бөлінген ... 27,2 ... ... ... сомаға 3 ірі жобаны
қаржыландырады. Олар - «Шымбұлақ» таң шаңғысы ... ... ... ... ... ... Тараз металлургия зауытының феррақорытпа өндірісін
кеңейту және жаңғырту жобасы (7,23 ... ... ... 2010 ... ... ... ... теңіз портын кеңейту жөніндегі үшінші жобаны
қаржыландыру басталады (құны 344 млн. доллар, кредиттің ... - 5 ... ... ... мемлекеттік комиссия отырысының 2009
жылғы 1 ... ... ... Қор ай ... ... ... ... асыратын барлық инвестициялық жобалар бойынша жаңартылған ақпаратты
жинап, ... даму және ... ... және Индустрия және жаңа
технологиялар министрлігіне уақытылы беруді жүзеге асырады.
2010 жыл ... ... ... ... 8 ... аяқтау
белгіленді, оның ішінде Тараз металлургия зауыты, Шымбұлақ тау ... ... ... трансформаторлық кіші станция салу, Атырау МӨЗ
базасында вакуум блогін жаңғырту, ... жүк ... ... ... ... ... Орал ГТЭС.
Сонымен, «Самұрық-Қазына» қоры Директорлар кеңесінің 2009 жылғы 18
қыркүйектегі шешімімен ... ... ... ... қатар, Үдемелі индустриалдық-инновациялық дамудың мемлекеттік
бағдарламасына, Индустриаландыру картасына, тұрақтандыру бағдарламасының
және «Бизнестің жол картасы 2020» ... ... ... қамтуды арттыру жөніндегі іс-шараларға ... ... іске ... ... ... ... Тұтастай
алғанда, іс-шараларды іске ... ... Қор мен оның ... ... әртараптандыру, инвестициялық жобалар ... ... ... ... ... ... атап өтейік.
Қордың жүзеге асырылған жобалары:
1. Көлемі ірі тантал ұнтақтары өндірісін ұйымдастыру;
2. «Солтүстік Қазақстан – Ақтөбе облысы» өңіраралық электр беру желісін
салу;
3. ... ... ... ... 500 кВ ЖЖ ... ... қ. ... жинау зауытын салу;
5. Дайын тоқыма бұйымдарын өндіріс.
Алдымен, жалпы ұзындығы 486 км «Солтүстік Қазақстан – ... ... ... ... ... ... ... металлургия зауытында танталды конденсаторлар үшін ... ... ... ... ... жобасы аяқталып,
өнеркәсіптік пайдалануға берілді. Осы жоба Қазақстанның нанотехнологиялар
мен электронды өнеркәсіп ... ... үшін база ... табылатын
инновациялық технологияларды әзірлеу мен енгізудің айқын ... ... ... ... ... ... танталды ұнтақтардың 73
тоннасын құрайды.
ҚДБ қаржы желісі бойынша  «Ютекс» АҚ ... ... ... ... салу ... жалпы ұзындығы 1097 км  «Қазақстанның Солтүстік – Оңтүстік» 500
кВ транзитті электр берудің ... ... салу ... бұл 700 ... қолданыстағы транзиттің өткізгіш қабілетін арттыруға мүмкіндік
туғызды. 
Компаниялардың ... ... және ... ... ... «Самұрық-Қазына» АҚ-ның 2010 жылғы шоғырландырылған таза табысы
2009 жылдың 624,6 ... ... ... ... қарамастан, 400 млрд.
теңгеге болжанған еді. Бұл көрсеткішті болжауға ЕДБ міндеттемелерін қайта
құрылымдау себеп болды.
2010 ... ... ... Қордың 12 ірі компаниясы бойынша ... ... ... толығымен орындалған. 8-суретте алдын ала
мәліметтерге сәйкес ... 169 ... ... және 2009 ... үш ... ... «Самұрық-Қазына» биылғы 2011 жылы жиынтық
көлемде 340 ... ... таза ... ... ... ... азаюуын мұнайға деген бағаның арзандауымен түсіндіруде.
*Ескерту: сурет дерек көзі - kase.kz. ... ... ... құрастырылған.
Сурет 8. «Самұрық-Қазына» АҚ-ның шоғырландырылған таза табысы
2010 жылы Қазақстанның бүкіл ішкі жалпы өнімі өсімінің ... ... ... ... ... тобындағы компаниялар қамтамасыз
еткен. Еліміздің статистикалық органы ішкі жалпы өнімнің нақты көрсеткіште
7 пайызға өскенін жария ... Бұл ... ... бір ... «Самұрық-
Қазына» қорының компаниялары қамтамасыз етті.
«Самұрық-Қазына» қоры қызметінің бірінші жылының жақсы нәтижелері
ретінде қаржы ... ... ... ... ... ... санының азаюы және ұлттық ... ... ... әсер ... ... ... ... әлеуеті аса
қысқа мерзімде жұмылдырылды.
«Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы ЕҚДБ-мен және ... ... ... 2020 жылға дейінгі темір жол көлігін
дамыту бағдарламасын әзірледі. Және біз бұл осы ... ... тағы бір ... ... 2009 жылы ... ... ұзындығы
298,4 км «Жетіген – Қорғас» жаңа темір жолы мен ұзындығы 138 км Өзен ... ... ... ... ... ... бастама берген.
«Жетіген – Қорғас» жаңа темір жолын салу—Ақтаудан  Қытай ... ... 500 ... қысқартады. Астанада 3 ... ... ... компаниясының қуаты жылына «Evolution»
сериясындағы 150 ... ... ... құрастыру зауыты ашылды. Бұл
Қазақстан мен жақын шет елдердің ... жол ... ... ... локомотивтерге деген сұранысын қанағаттандыруға мүмкіндік
береді.
«Қазақтелеком» ұлттық компаниясы Ұлттық ақпараттық супермагистралінің
құрылысын ... ... ... және ... ... ... ... жөніндегі жұмыстарды
жүргізуде. “Қазақтелеком” АҚ «телекоммуникация желілерін қуаттылығы 1 ... ... NGN ... жобасын аяқтауды, ауылдық желіні ... ... ... ... қол ... ... қол
жеткізуге мүдделі.
«Қазатомөнеркәсібі» ұлттық компаниясы 2014 жылға дейін Мойынқұм,
Жалпақ кен орындарын игеру жоспарланып ... ... ... Біріккен химия компаниясы Үкімет бекіткен
химия индустриясын құру ... жол ... ... жалпы құны 14
миллиард  доллар болатын 23 жобаны ... ... және ... ... ... ... ... цианиді өнеркәсібін ұйымдастыруды,
Көк Жон және Гиммельфарб кен ... ... ... ... ... жоспарлап отыр.
Дағдарыс кезеңінде жаңаша ойлау, шығындарды қысқарту, ... ... ... ... ... Бұл бағытта
тұтастай барлық компанияларда корпоративтік орталықты қоса алғанда, орталық
басқару аппараттарының саны 15%, ... 611 ... ... ... өзінде 80 адам қысқартылды. Компаниялардың ... ... ақы ... ... ... аяғына дейін орта есеппен
30%, басқарушы компанияда да 30% қысқарды. Тұтастай алғанда, ... 2009 ... ... ... ... ... ... теңгеге қысқарды, бұл 1,5 млрд.доллардан астам. Оның ... ... – 136,7 ... ... ... – 85,8 ... жылдың 24 қарашасында «Самұрық-Қазына» АҚ-ның мемлекеттік пакеті
дивидендтері 2009 ... ... ... 7 056 ... көлемінде
түскен.
Ұлттық компанияларды басқару бағытында Қормен «Самұрық-Қазына» АҚ
еншілес компанияларының 2011-2015жж. арналған даму ... ... өз ... Қазақстанның 2020 жылға дейінгі стратегиялық жоспардың,
ҮИИДМБ-ның, сәйкес ... ... ... ... ... АҚ-ның Даму стратегиясы жобасының стратегиялық мақсаттары
мен міндеттерін 2011-2013 жылдарға арналған республикалық бюджетті ескере
отырып ... ... ... жоспарын жүзеге асырудан күтілетін экономикалық тиімділік ... таза ... ... 43,6 млрд. теңге, ал 2011-2015 жж. – 354,7 ... ... 2,4 ... АҚШ ... құраумен сипатталады. ... ... ... ... жақсаруы мен өзіндік құнын
төмендету нәтижесінде қол жеткізіледі.
Еңбек ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда
бір қызметкерге 1,1 млн.теңгеден келеді, ал 2015 жылы ... ... бір ... ... 5,7 ... деп ... отыр, яғни 2011 жылмен
салыстырғанда 50%-ға жоғары.
Ұлттық компаниялар мемлекеттiк бюджетке iрi ... ... ... ... мен ... ... ... да мiндетті төлемдердiң
жалпы көлемi 2009 жылы 266 ... ... ... бұл 2008 ... ... компаниялардың қызметінен бюджетке түсетін салықтық түсімдердің
өзгерісі түрлі ... ... ... ... 9-суретте 2009 жылда
«Қазақстан Темір Жолы» ... ... ... 12 883 155 мың теңге
мөлшерінде салықтар мен өзге де міндетті ... ... Бұл 2007 ... ... 64%-ке ... «KEGOC» АҚ 112 641 теңге сомасында
салық ... бұл 2008 ... ... ... -1 ... мың ... Төмендегі суреттен көріп отырғанымыздай, «ҚазМұнайГаз» ... АҚ» ... ... ... ... ... ал «Қазпошта» АҚ
мемлекеттің бюджетін салық ... ... ... ... ... ... Бірқатар ұлттық компаниялардың салық төлеу
қабілетінің деңгейін келесі суреттен байқауға болады.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... төмен. Республиканың өнеркәсіптік кәсіпорындарының
салық ауыртпалығының орта коэффиценті 20-21% болса, «Қазақойл» ... ... , ... - 4,5%-ті, «Қазхромда» - 2,8 ... ... ... ... ... көзі - kase.kz. ... ... негізінде
автормен құрастырылған.
Сурет 9 . Ұлттық компаниялардың салық төлеу қабілетінің 2007-2009 жж.
аралығындағы ... таза ... ... ... ... және
жаңартуға, инвестициялық мiндеттердi шешуге және ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев ағымдағы жылдың
басында «Нұр Отан» ХДП-ның 13-ші съезінде халықтық IPO бастамасын көтерді.
IPO (ағылшын тілінде Initial Public ...... бір ... қор ... арқылы шектелмеген адамдар санына сату, сол арқылы
компанияның әлеуетін көтеру, қосымша пайда ... ... ... ... «Самрұқ-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-ның
құрамына кіретін кейбір ұлттық компаниялардың акцияларын отандық қор биржа
арқылы халық арасына ... сол ... ... IPO ... ... ... ... Жоспар бойынша үстіміздегі жылы ... және ... ... ... ... ... ... «ҚазМұнайГаз»,
«ҚазАтомПром» ұлттық компанияларының акциялары кең ... ... ... ... ... ... акциямен облигациялармен айналысатын мамандардың пікірінше,
бірінші кезекте «ҚазМұнайГаз» Барлау-Өндіру» ... ... ... ... керек, сонымен бірге акцияларды бір баға
бойынша шектеп сатылымға шығарса, ол ... ... ... әкеліп, жағдай
негативті түрде дамуы мүмкін. Кейбір мамандар, «Халықтық IPO» бағдарламасын
іске асыруда халыққа кепілдеме ... ... ... пікірде, ол кепілдемені
кейін опционның ... ... ... сатып жіберуге болады. ... ... ... ... шығару және оны халық арасында сату
елімізде ... да ... ... шара ... кезеңдерден тұрады. 2011 жылы «ҚазМұнайГаз» Ұлттық
Компаниясы акцияларының 5 ... ... ... Бұл пакеттердің құны 500
миллион долларды құрайды, бір азамат 50 ... ... ... ... де сату ... ... арқылы жүзеге асырылады. Дәл осы жолмен
«KEGOC», «Қазпошта», «Қазақстан Темір Жолы» және ... ... ... ... Уақыт өте келе, ... ... ... өз ... ... ... осы бастаманы көтергенде бірнеше мақсатты көздегендей, олардың
қатарында халықтың ... ... ... ... ... ... ... тетіктерін ұтымды пайдалану, үнемді
ұқсату бойынша тәжірибелі мектеп ... ... ... мастер-класс, ішкі
тұтыну, ішкі тетіктермен ресурстарды тиімді пайдаға асыру арқылы отандық
қор нарығын дамыту, қор нарығы ... ... ... ... ... ... бұл жобаның іске асуына сенімсіздік танытып отырғандар аз
емес.
2.3 Ұлттық компаниялар қызметін бағалау
Қазақстандағы ұлттық компаниялар қызметін ... ... ... ... ҰК» ... ... ... болады.
«Қазақтелеком» АҚ Қазақстанның ұлттық байланыс операторы және кеңес
үкіметінен кейінгі ең серпінді ... келе ... ... бірі ... АҚ, ... қызметтің кең
ауқымын ұсынады. «Қазақтелеком» АҚ-ның 51% ... ... ... қоры ... ... жатады. «Қазақтелеком» АҚ компаниясы
тобының құрылымына: «Алтел» АҚ (100%), «Мобайл-Телеком Сервис» ЖШС (51%),
«GSM Казахстан» ЖШС – ... АҚ (49%), ... АҚ ... ЖШК (100%), ... ЖШС (100%), ... ... АҚ (100%),
«Radio Tell» ЖШС (100%) жатады. Бүгінгі күні ... ... тобы ... ... ... ... мақсатты нарығын қамтиды.
Компанияның орталық офисі Қазақстан орталығы – Астана қаласында
орналасқан. Компанияда 33 ... ... адам ... істейді. Қазақстан
Республикасының бүкіл аумағындағы әрбір адамға байланыс қызметін көрсетудің
кепілдігі болып табылатын елдің ... ... ... аймақтық
бөлімшелері бар.
Қазақстан өз алдына тәуелсіздік алып, экономикалық қатынастардың
нарықтық ... ... ... 1994 жылы ... ... министрлігінің электр байланысы кәсіпорындары мен ... ... ... ... компаниясы құрылды, ол 1997
жылдың 20 ақпанында “Қазақтелеком”Ашық ... ... ... ... және 2003 жылы ... ... қоғамы болып қайта
тіркелді.
Қазіргі уақытта Қазақстанның тәуелсіз және ... ... ... бар. Оның ... көп ... ... ... мемлекеттік мәні бар ірі жобасы – Ұлттық ... ... ... ... ... Осы ... жүзеге асырылуы «цифрлы
мемлекетті» құру, «электрондық үкімет», ... ... ... құру ... ... қадам жасауына мүмкіндік берді. Бұдан
басқа да, ҰАСМ ... ... ... кеңістікке бірігуін
қамтамасыз ... ... ... Бағалау деректері бойынша,
«Қазақтелеком» АҚ (еншілес ... ... ... ... саны 2009 ... ... ... 1 млн. 800
мыңнан астам адамды құрады, 2008 ж. қарағанда 153% ... ... ... ... ... саны ... компаниялар есебімен) –
1400 мыңнан астам адам. 2008 ж. ... өсу шегі – ... ... бойынша 10-суретте 2008 жылдың 12 айына «Қазақтелеком»
АҚ-ның шоғырланған табысы 164 млрд. 390 млн. ... ... ... ... 2007 ... ... 3% ... құрады. 2010 жылдың 12
айына «Қазақтелеком» АҚ-ның шоғырланған табысы 152 млрд. 731 млн. ... ... ... ... ... ... негізінде автормен құрастырылған
Сурет 10. «Қазақтелеком» АҚ-ның ... жж. ... ... ... ... млрд. теңге
2009 жылмен салыстырғанда 6% астам құрады. EBITDA көрсеткіші ... ... ... ... пайда) 42 млрд. теңгеге жуық (18% кеміген) құрады.
«Қазақтелеком» АҚ-ның 2010 ж. таза ... 33 ... 671 млн. ... АҚ, ... 30 ... ... бағдарламасын жүзеге асыру аясында NGN (Next Generation
Networks) жаңа ... ... ... ... ... ... күні «Қазақтелеком» АҚ ТМД-ғы бүкіл елдің ауқымында қалааралық
байланыс желісінің NGN-ға өткен ... ... ... ... NGN ... қалааралық байланыс желісіне ... ... ... ... ... Осы шешім қалааралық байланыс желісін
анағұрлым тиімді және үнемді ... ... және оның ... NGN ... ... мүмкіндік береді. 2007 ж. ішінде ... ... ... ... ... Павлодар, Тараз және
Талдықорған қалаларында пайдалануға енгізілді. 2008 жылы NGN ... ... ... және ... ... пайдалануға іске қосылды.
NGN желілерінің құрылыс Атырау, Көкшетау және Ақтөбе қаларында ... ... ... және ... ... кеңейту, технологиялық
жаңалықтар, қолайлы тарифтік саясат, операторлар арасындағы ... ... ... ... ... дамыту саясатының негізгі
басымдылығы болып табылады. Бұл мәселелер, әсіресе телекоммуникация ... және ... өсуі ... ... бола түседі.
«Қазақтелеком» АҚ негізгі стратегиялық инвестициялық жобалары жаңғырту,
ірі инвестициялық және ... ... ... бөлінеді, олар 11-суретте
көрсетілген. [19]
|Стратегиялық инвестициялық жобалар ... ... ... ... АҚ ... ... Next ... |
|Network ... ... ... CDMA ... ... ауыл ... ... |
|желілерін жаңғырту мен дамыту ... ... ... ... DWDM ... желісін салу ... ... ... операторларымен түйісу шлюздарын ұйымдастыру|
|3. IP/MPLS желісін дамыту ... ... ірі ... CDMA 800 ... ... ... ҚР төтенше және анықтама-ақпараттық қызметтерін шақыру кезіндегі |
|нөмірді ... ... ... ... ... ... ... орталығын салу ... ... Дата ... құру ... IP/TV ... ... SIP ... дамыту ... ... ... ... ... құрастырылған
Сурет 11. «Қазақтелеком» АҚ стратегиялық инвестициялық жобалары*
«Қазақтелеком» АҚ компаниясы байланыс нарығындағы ... ... ... ... 12-суретте телекоммуникациялық қызмет көрсетуден
түсетін табыс көрсеткіштерінің серпіні көрсетілген. 2007-2010жж. кезеңінде
компанияда табыс көлемінің ... ... ... ... ... 2010 ... ... салыстырғанда қарастырылып отырған ... ... ... ... АҚ ... бірқатар ірі
инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асырған, сонымен бірге тораптарды сандық
жүйеге келтіруді, жаңа ... ... ... ... телефон
қондыруды жалғастыруда.
*Ескерту: www.telecom.kz материалдары негізінде автормен құрастырылған
Сурет 12. ... АҚ ... ... ... ... ... ... бірге телекоммуникациялық желілердің үзіліссіз ... ... ... ... желісін сандық жүйеге келтіру
деңгейі ... ... ... ... супермагистральдың негізгі
торабының құрылысының аяқталуы «Қазақтелеком» АҚ-на бәсекеге қабілетті
телекоммуникациялық желі ... ... ... ... ... негізінде автормен
құрастырылған
Сурет 13. «Қазақтелеком» АҚ 2005-2008жж. таза табысының
өзгеру динамикасы
Инвестициялық жобаларды жүзеге асыру «Қазақтелеком» АҚ ... ... ... табыстарының бірқатар өсуіне мүмкіндік берді.
Бірақ, басқа көрсеткіштердің динамикасы: операциондық ... пен ...... ... ... ... қызметтердің
нашарлағандығын бейнелейді.
13-суретте 2010 жылы 2006 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... болады. Коммерциялық нәтижелерге
экономикалық дағдарыс үлкен әсерін тигізді. 14-суретте
*Ескерту: ... ... ... ... 14. ... АҚ ... ... өзгеру динамикасы
«Қазақтелеком» АҚ компаниясы ... ... ... бірақ
телекоммуникациялық қызмет көрсетулердің тұтынушылары болып ... ... ... ... ... таза және
операциондық табыстың төмендеуіне әкеліп соқты.
«ҚазМұнайГаз» Ұлттық Компаниясы – ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның мұнай-газ саласында мемлекет мүддесінен
өкілдік етуші қазақстандық ұлттық ... ... ... 100% ... ... әл-ауқат қоры» АҚ-на тиесілі. «ҚазМұнайГаз» Ұлттық
Компаниясы – көмірсутек шикізатын барлау, өндіру, өңдеу мен ... ... ... мен сервистік қызмет көрсетулерді жүзеге
асыратын тік-біріккен байланыстағы мұнай-газ компаниясы.
Қазақстан ... ... 2002 ... 20 ...... “Қазақойл” ҰМК” ЖАҚ және “Мұнай және газ тасымалдау” ҰК”ЖАҚ
біріктіру арқылы “ҚазМұнайГаз” Ұлттық кампаниясы ” ЖАҚ ... 2004 ... ... ... ... ... ... Ұлттық компаниясы ”
акционерлік қоғамы деп ... ... ... ... және ұтымды пайдаланылуын
қамтамасыз ететін, Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына және ... ... ... ... ... Қазақстанның
мұнай-газ саласын кешенді дамыту мақсатында құрылды.[20]
«ҚазМұнайГаз» елдің мұнай-газ ... ... ... ... ... ... төрттен бірін, мұнай тасымалдаудың 80 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы мұнай
өңдеудің 50 пайызын 2008 жылы компания мұнай ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... ірі мұнай-газ
жобаларының үлесін алу есебімен. 2008 жылдың 31 желтоқсанындағы ... іс ... ... ... мен газ қорлары 293 млн. ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері
келтірілген.
Кесте 4.
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның коммерциялық нәтижелері*
|Көрсеткіштер |2009ж. |2010ж. |Өсу ... % ... ... ... млн. тг. |485493 |609242 |125 ... шығындар, млн. тг. |330606 |422493 |128 ... ... млн. тг. |154888 |186749 |121 ... ... млн. тг. |209728 |234502 |112 ... ... ... есеп беру мәліметтері негізінде
автормен құрастырылған.
5-кестеден көріп отырғанымыздай, дағдарысқа қарамастан ... ... ... ... өсу ... қалыспайды, бірақ аз ғана
мөлшерде артта. 2010 жылы 2009 жылмен салыстырғанда компанияның табысы 125%-
ға өскен, ал сол ... ... ... ... ... ... жағдай
кейбір компаниялардың өз міндеттемелері бойынша төлей алмағандығынан. 2010
жылы пайда көлемі де 2009 ... ... 112 %-ға ... Серіктестердің
төлем төлемеуі табыс пен пайдада байқалып отыр, бірақ та осы ... ... ... ... ие. ... ... ... үш
жылда 40,1%, газ өндіру 17,4%, мұнай ... 40,1%, ... ... ... ... ҰК» АҚ ... өндірістік көрсеткіштері*
| | | | |Өсу ... ... ... |2006ж. |2007ж. |2008ж. |2008ж. 2006ж., |
| | | | |% ... мен ... |12886 |16690 |18051 |140,1 ... мың ... | | | | ... ... млн. куб. |3224 |3532 |3786 |117,4 ... | | | | ... ... ... |42,9 |50,8 |60,1 |140,1 ... тасымалдау, млн. | | | | ... | | | | ... ... ... газ |121,9 |114,2 |116,4 |95,5 ... | | | | ... куб. метр | | | | ... өңдеу, мың тонна |3746 |4712 |10316 |275,4 ... ... есеп беру ... ... ... ҰК» АҚ ... өндіруші кәсіпорындарда операциондық
бақылау жүргізеді. Көмірсутек өндірісінің шикізаттық қоры екі өндіруші
компанияда ... бұл кен ... ... ... мен өнім ... қатты ерекшеленеді. Кен орындарындағы қабат қысымы су ... ... ... ... ... ... ... химиялық әсер ету ... ... ... ... ... ... ... мұнай өндірудің келесідей
көлемдері жоспарланып отыр:
Кесте 6
2009-2015жж. жағдай бойынша «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай өндіру ... ... ... |2009ж. |2010ж. |2011ж. |2012ж. |2013ж. |2014ж. |2015ж. ... |6150 |7220 |7510 |5360 |4520 |2562 |33 322 ... |1000 |1300 |1600 |- |- |- |3 900 ... |7150 |8520 |9110 |5360 |4520 |2562 |37 222 ... ... ... ... деңгейі (өндірістік, әкімшілік және
жалпы шаруашылық шығындар) әр түрлі баға өзгерісі жағдайларында тасымалдау
тарифтері мен қазіргі салық салу ... өсу ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Өндірістің өзіндік
құнын төмендету даму ... ... ... ... ... ... саласының қазіргі жағдайы мен даму тенденциясын ескере отырып,
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ өз қызметін келесідей стратегиялық ... ... ... ... ... көшбасшылық орынды (монополияны) сақтау –
газ бизнесінің ұйымдық құрылымын қалыптастыруды ... ... ... болу үшін газ ... жетілдірудің жөндеу
жұмыстарын қамтамасыз ету, өндірістік тәртіпті қатаңдату, диспетчерлеудің
және автоматтандырылған басқару жүйесін ... ... ... құбыры тораптарын мемлекеттік меншікке заңнамалық бекіту, бағыттас
газды пайдалану бойынша қатаң ... ... ... ... газ ...... газ ... игеру стратегиясын
жасау және енгізу, қазақстандық газдың экспортқа үлкен көлемде ... ету, ... ... ... ... ... ... орынды заңнамалық деңгейде немесе ... ... ... ішкі ... газ ... және газды өткізу –
белгілі мемлекеттермен газды жеткізу және айырбастау операциялары ... ... ... газ ... ... ... ... басқаруға алу,
газға сұранысты ынталандыру үшін өндірістерді дамытуға ... газ ... ...... ... ... ... қолдану арқылы сұранысты ынталандыру ... ... ... ... ... ... ішкі ... табиғи газбен қамтамасыз ету – бағалық дисбалансты төмендету,
тарату желілерін құру және одан ары ... ... ... ... газ өңдеу бағытталған бизнес дамуына жәрдемдесу – бақылау-өлшеу
аспаптарын өндіру, энергия үнемдеу ... ... мен ... газ ... ... – мұнай кен орындарында бағыттас газ
өндірісін тұрақтандыру, ... газ ... ... ... газ-
кен орнын игеру жобасын жалғастыруды жүзеге асыру.
«ҚазМұнайГаз» ҰК» Ақ көптеген ... және ішкі ... ... ... ... ... орган болып
табылады. Қазақстан Республикасының Энергетика және ... ... ... ... ... және ... ... сақтап, көліктің басқа
түрлеріне ауыстырып тией ... ... ... құбырлары бойынша
тасымалдауға байланысты мұнай-газ тасымалдау инфрақұрылымының объектілерін
жоспарлау, жобалау және салу ... ... ... ... ... функциялары Компанияға жүктелген.
Соңғы 10 жылдың ішінде Қазақстанда мұнай өндіру көлемі екі есе артты –
егер 2001 жылы 40 миллион тонна ... ... 2010 жылы 80 ... ... ... өндіру жоспарланған. Бұл орайда шетелдік инвесторлар қатысатын
өндірістің де екі есе артқанын айтып өту керек. Кен ... ... саны ... 400-ге ... артты. Мұнай мен газға бай Каспий
қайраңында оннан астам жаңа ... ... ... ... саласына құйылған инвестициялар көлемі 87 миллиард
доллар, оның 80% шетелдік компаниялар мен ... ... ... ... ... 3,2% Қазақстанның қойнауында. Еліміз
қара алтынның қоры бар он ... ... ... ... ... 1,7% ... ... және болашақта Евразия құрлығының газ
нарығындағы орнымыз нығаюда.
Қазақстанның мұнаймен ... ... ... ролі ... 2003 жылы ... мұнай саудасының 1,2% біздің еншімізде болса,
араға бес жыл салып, бұл көрсеткіш 1,3 % ... ... ... ... бұл – ... ілгерілеу, әсіресе Сауд Арабиясы, Ресей, ... ... ... өз ... ... алғанын ескерсек, Қазақстан,
керісінше алға басты.
Компания Қазақстан Республикасының мұнай-газ кешені кәсіпорындарының
мемлекеттік пакеттерін бір ... ... және оның ... ... және ... ... ... ірі ұлттық компаниялар мысалында мемлекеттік меншікті
басқарудың қазіргі жағдайы қарастырылды.
Компаниялардың таза ... ... ... ... ... инвестициялық мiндеттердi шешуге және дивидендтердi төлеуге
жұмсалады.
3 МЕМЛЕКЕТТІК МЕНШІКТІҢ ДАМУ ... ... ... ... ... ... ... меншіктің масштабтары мен құрылымы тарихи, экономикалық
және әлеуметтік жағдайлар мен дәстүрлерге ... ... ... ... ... және ... реттеушілік ықпалын тигізу үшін
шешуші экономикалық тірек қызметін ... ... ... ... құралы және кез келген мемлекет
экономикасының ажырамас бөлігі болып табылады. Мемлекеттік меншік бірде бір
жеке меншік ... ... ... бірқатар қызметтерді
қамтамасыз етеді. ... ... ... - ... ... ... ... ету және қоғамның өте ... ... ... нақ осы мемлекеттік
сектордың үлесі, оның қызмет етуінің сипаты жалпы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... басқару
мемлекеттің барлық әлеуметтік экономикалық мақсаттарына қуып жеткізуге
әкеледі.
Қазақстанда мемлекеттік меншікті сақтау және ... ... ... ... салаларда бюджеттік қаражаттардың бақылауын бір
мезетте қатаңдату, құру, қызметтерге деген ... ... ... ... ... ... ... қоғамдардың және
кәсіпорындардың қызметін қатаң регламентациялау арқылы ... ... ... қаже ... ... реформалар жүрген
жылдары, өкінішке орай мемлекеттік меншіктің ... ... ... ... ... ... әсіресе жекешелендіру кезінде шектеулер
қойылуы қажет стратегиялық маңызды ... Бұл ... ... ... ... ... ... Арнайы заң мен стратегиялық
маңызы бар кәсіпорындар, салалар мен ... жаңа ... ... пісіп жетілді.
Нарықтық экономикада мемлекеттік кәсіпкерлік объективті қажеттілікке
айналады. ... ... ... ... бір ... мен ... ... экономика саласында да қорғайды. ... ... ... ... ғана ... ... қатар мемлекеттің экономикалық
саясатын жүзеге асыру үшін де құрылады.
Мемлекеттік кәсіпорындар перспективті ... мен ... ... ... ... және ... ... отырып, ұлттық өндірушілердің бәсекелік ... ... ... қажет.
Республикадағы мемлекеттік кәсіпкерліктің бүгінгі күнгі жағдайы және
оның қоғамның әлеуметтік- экономикалық қайта құрылуындағы маңызының ... ... ... кешенді тұжырымдамасын және оның жүзеге
асуының ұзақ ... ... ... ... нақты көрсетіп)
жасау қажет.
Мемлекеттік кәсіпкерліктің тиімді ... ... ... ... ... ... арттыруға және өз міндеттемелері бойынша дербес
түрде жауап беруге, инвестициялық саясатты ... ... ... ірі
капиталы бар ұлттық компаниялар жатады.
Қазіргі күні ұлттық компаниялардың табыстары мен шығыстары көбінесі
формальді түрде ... ... ... және ... құзіретті органдар
алдындағы қызметі жиі регламенттелмеген, транспарентті емес ... ... ... және ... ішкі ... ... ... кәсіпкерліктің негізі ретіндегі ұлттық компаниялардың басқару
мәселесін қолға алу ... ... ... ... ... ... ... заң актілерінің пакетін бекітуді кейінге
қалдыруға болмайды.
Қазақстан ... ... ... ... жоғарғы және
орта басшылықтың іс-әрекеттері немесе ... үшін ... ... ... жоспарлау жүйесін жасап, қойылған мақсаттар мен
міндеттерге қол ... ... ... жөн. ... ... ... ... әдістерін белсенді түрде
енгізу қажет (ақшалай төлемдермен шектелмей). Менеджерлерді жеке ... ... ... ... ол ... мысалы, сенімді басқару
саласында нормативті актілерді мұқият түрде жасау қажет.
Осылайша, ұлттық компанияларды ... ... ... ... және ... ... енгізуді, бюджеттеуді,
шығындардың төмендеуі мен мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... мемлекеттік активтерді басқарудың анық жүйесін жасау қажет.
Мемлекеттік меншіктің инвентаризациясын жүргізіп, жалпы мемлекеттке ... ... ... ... Мемлекеттік кәсіпорындардың банкроттығы
немесе реабилитациялау туралы шешім ... ... ... ... мемлекеттік активтерді басқару саласындағы саясат шағын
және орта бизнесті дамыту үшін экономиканың бәсекелестік ... ... ... ... кәсіпкерліктің тиімділігін
арттыруға және халыққа ұсынылатын қызметтердің ... ... ... жаңа құралдарының біріне көптеген елдерде өз
тиімділігін дәлелдеген ұлттық экономиканың дамуына капитал ... ... ... ... ... және ... ... келісімшарттық қатынастардың заңды формасы болып ... ... ... ... ... артықшылықтары өте
көп, аталған қағида негізінде жүзеге асырылып жатқан жобалар жаңа жұмыс
орындарының пайда ... ... ... ... ... ... аймақтар әлеуетін пайдалануға, жаңа технологиялар
игеруге көмектеседі. Концессия арқылы мемлекет стратегиялық объектілерді өз
меншігінен шығармай, олардың жұмысын жақсарта ... ... ... оны ... сапалы пайдалануға,
неғұрлым көп қайтарым алуға, практикаға стратегиялық шешімдерді оперативті
енгізуге, қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мен ... ... ... ... ... ... меншікті сақтау және дамыту саясатын жүргізу,
әсіресе инфрақұрылымдық салаларды бюджеттік ... ... ... ... ... ... деген тарифтерді бекітуден бастап
табысты пайдалануға дейін мемлекеттік құрылымдардың, қоғамдардың ... ... ... регламентациялау арқылы мемлекеттің
экономикадағы ролін күшейту ... ... ... ... ... ... ... нақты анықтауды және олардың ерекшеліктерін ескеруді талап
етеді. Осыған орай, ең ... ... ... мен ... ... ... ... және институционалдық аспектілерінің
статистикалық тұрғыда толық жасалмағандығын айта кеткен жөн. ... ... ... ... өткеріп отырғанды үлкен маңызға ие
болады. Меншік обьектілерінің салалары бойынша құрылымы ... ... ... ... ... ... меншік
обьектілерінің толыққанды есебі қамтамасыз етілмеген, әсіресе экономиканың
нақты секторында. Мемлекетік унитарлы ... ... ... ... ... құқығындағы) меншіктің толық акционерлік немесе
аралас нысандарының критерилеріне жауап бермейді. Бұл ... ... ... мен ... қиындата түседі. Олардың активтері және негізгі
қаржылық шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы ... ... ... және жеке кәсіпорындар арасындағы айырмашылықтар айқын емес,
көптеген аралық ұйымдық нысандар қызмет ... ... ... ... ... де ... кәсіпорындапрды қатаңырақ
бюджеттік шектеулер мен өзін-өзі қаржыландыру ... ... Бұл ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешуге
көп көңіл бөлмей, өндірістиің жалпы көрсеткіштерін арттыруға ... мен ... ... ... «мөлдір» ақпарат жоқ,
әсіресе меншіктің барлық түрлеріндегі бюджет құраушы ірі кәсіпорындардағы
оның ішінде мемлекеттік, мемлекет қатысатын ... ... ... ... ... Бұл ... өміршеңдігі, өсу
перспективасы, бәсекелік артықшылықтарының болуы, инвестицялық тартымдылығы
тұрғысынан алғанда маңызды ... ... ... ... ... жылдары, өкінішке орай
мемлекеттік меншіктің үлесін жедел, жасанды түрде қысқартуға мүмкіндік
берілді, әсіресе ... ... ... ... ... ... объектілердің. Бұл объективті түрде ұлттық ... ... ... Арнайы заң мен стратегиялық маңызы бар кәсіпорындар,
салалар мен ... жаңа ... ... ... пісіп жетілді.
Мемлекеттік меншікті басқару принциптері ұдайы өндірісті
ұйымдастыруға, оның ... ... мен ... ... ... Олар ... ... керек:
1. Әлеуметтік тиімділік. Басқаруға жұмсалатын шығындар қоғам ... ... ... ... ... жұмсалатын шығындар халық
шаруашылығының тиімділігіне ... ... ... Бұл ... ... ... бар дивидендтер
саясаты, прогрессивті еңбекақы жүйесі, лауазымдар сатысы бойынша жылжыту,
әлеуметтік қамсыздандыру, қорғау және ... ... және ... ... ... ... кеңейтілген ұдайы өндірісінің
тұрақтылығы мен оның объектілерін тиімді пайдалану үшін әлеуметтік ... ... ... ... басқару субъектілері
өздерінің біліксіз әрекеттері немесе әрекетсіздігі салдарынан қоғамға және
мемлекетке тиетін зияны үшін ... алуы ... ... ... және ... Бұл ... меншікті
басқару функцияларының өзара байланысында, басқару элеиенттері ... ... ету үшін ... ... ... заң
шығарушы және атқарушы билік органдарының, барлық басқарушы құрылымдар ... ... ... ... ... және әкімшідлік
әдістерінің жақсы үйлесуінде; басқару тиімділігін бағалау кезінде ... ... және т.б. ... ... ... Бұл ... жүзеге асыру басқару субъектілерін
тарту кезіндегі конкурстық жүйені және оларды қабылдау кезінде ... ... ... кәсіпкер және акционер ретінде мемлекеттік және
жеке меншік кәсіпорындардың қызмет ету шарттарын жақындастыруға бағытталған
мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... Бұл әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді, мемлекеттің ... ... шешу ... ... ... пайдасын
максимизациялау үшін жеткілікті түрде тиімді шараларды жасауға мүмкіндік
береді. Мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... қолдауға және экономиканы тұрақтандыруға
әрекеттесе отырып, ... ... ... ... ... құрылуы қажет. Нарықтық экономикада мемлекеттік кәсіпкерлік
объективті қажеттілікке айналады. Мемлекет қоғам мүддесін ... ... бір ... мен ... оның ... ... саласында да
қорғайды. Мемлекеттік кәсіпорын тек шаруашылық мақсатта ғана ... ... ... ... ... мүддесі үшін де құрылады.
Бүгінгі күні республикадағы мемлекеттік кәсіпкерліктің ахуалы және ... ... ... ... ... арта ... меншікті басқарудың кешенді тұжырымдамасын және ... ... ... ... оның ... ... ұзақ ... жасауды қажет етеді.
Инвестиция тартудың жаңа құралдарының біріне ... ... ... ... ұлттық экономиканың дамуына капитал тартуды және
салуды ынталандыруға бағытталған мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... есептелетін
концессиялар жатады. Концессиялық негіздегі басқарудың ... ... ... қағида негізінде жүзеге асырылып жатқан жобалар жаңа ... ... ... ... ... ... кірісінің
жоғарылауына, депрессивті аймақтар әлеуетін пайдалануға, жаңа технологиялар
игеруге көмектеседі. Концессия арқылы мемлекет стратегиялық ... ... ... ... ... ... алады.
3.2 Ұлттық компанияларды дамытудың негізгі бағыттары
Қазіргі таңдағы әлемдік ... ... ... роль ... еншісінде. Бүгін глобальді трансұлттық компаниялар
халықаралық еңбек бөлінісінің маңызды және өте тиімді ... ... ... ... елдердің экономикалық жетістіктері көбінесе осы еңбек бөлінісінде,
аталмыш ... ... ... экономикалық технологиялық
тізбектерде қандай орынға ие болатындығына байланысты.
Мұндай жағдайда өтпелі ... бар ... ... дұрыс
ойластырылған және икемді макроэкономикалық саясатты жүргізуі тиіс. Ұлттық
экономикалық құрылымдар әлсіз, өнімнің бәсекеге ... ... ... ... ... жеткіліксіз болған жағдайда бұл елдер үшін
ғаламдану процесінен ұтылғандардың санатына қосылу қаупі ... ... ... шаруашылық байланыстарға тиімді қосылу ... ... ... экономикалық қызмет жүйесінің барлық күрделілігін
ескеруі керек. Бұл ... ... ... экономикада қандай орынды
иемденгісі келетіндігі туралы орынды сұрақ пайда болады.
Мемлекеттің әлемдік қауымдастыққа ... ... оның ... және де ең ... оның ... ... оңтайлы өзара байланыс механизмінің қалыптасуын болжайды.
Ол үшін елдің ішкі рыноктарында сол трансұлттық корпорациялардың тарапынан
болатын шетелдік ... төзе ... ғана ... сонымен қатар сыртқы
рыноктарда да бекіне алатын мықты отандық экономикалық құрылымдарды жасау
қажет болып тұр. Басқаша ... ірі ... ... ... трансұлттық бағыттағы корпорацияларды құру ұлттық ... ... ... ... факторы бола алады.
Әлемдік экономикада дамушы елдердің ұлттық компаниялары болып табылатын
трансұлттық корпорациялардың ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік өндірістің жартысына дейін
бақылайды.
Ірі мемлекеттер халықаралық ... ... ... түсімін,
өздерінің экономкалық және саяси ықпалының ... ... ... ... ... ... қолдайды.
Халық саны азғантай Қазақстан секілді мемлекеттердің ... ... ... ... бере алуы үшін ... ... ... масштабқа ие болуы қажет. Бұл мемлекет ... және ... ... ... ... ... мақсаттарда жүзеге асыруға қатысушы компаниялар осы ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Отандық ірі компаниялардан озық технологиясы және қазіргі заманғы
менеджменті бар ... ... ... ... ... ... ... елдердің рыноктарына барынша жылжыта отырып, осыған
қарай өзінің сыртқы экономикалық саясатын ... ... ... ету ... ... және ... ... экономикадағы маңызын арттырады.
Осылайша, тарихтың жаңа соқпағында мемлекеттің ... ... ... ... ... Стратегиялық мәні экономиканың барлық шешуші
салаларында мемлекеттің қатысуымен жүйе құрушы компанияларды жасауда болып
табылады. Жүйе құраушы ... ... ... ... ... Бұл компаниялар айналасында шағын және орташа кәсіпорындар ... ... ... жұмыс істеуі қажет. Жүйе құрушы компанияларға
мемлекеттің қатысу формасы ... ... және ... экономикалық
жағдайға байланысты «алтын акцияны» иемденуден акциялардың жүз процентін
иемденуге дейін болуы мүмкін (жүйе құраушы ... ... ... ... ірі ... басқаратындықтан оларды енді ұлттық
компаниялар деп атаймыз).[24]
Ірі ... мен ... ... қызметінің
транснационализациясы әлемдік ... ... ... ... маңызды және қажетті шарты болып табылады. Халықаралық экспанция
әлемнің көптеген ... даму ... ... ... ... ... ... асуынан бұрын қойылған.
Келесідей экономикалық мәселелерді шешу ұлттық ... ... ... сәтті енуін қамтамасыз ете алады:
1. Ішкі нарықты қалпына ... Тек ... ... етуші тауарлық және
қаржылық рыноктар ғана елдің әлемдік шаруашылыққа сәтті интеграциялануына
ықпалдаса алады.
2. бірлескен ... ... ... корпорациялардың
филиалдарын құру, инвестициялық ... ... ... ... мемлекет жүзеге ... ... ... ... ... қаржылық-өнеркәсіптік топтар және трансұлттық
банкілер, олардың филиалдары мен ... ... ... ... отырып қазақстандық корпорациялар мен ... ... ... өз ... ... ... бірі ... ел бюджетіне мемлекеттік меншікті пайдаланудан
бюджетке түсетін қаражаттар көлемі табылады.
Сондықтан да дивидендтердің төленуін мәжбүрлі түрде ... ... ... ... бөлу ... қатаң қадағалау дұрыс болып табылады
(қазынашылықтың территориялық органдары ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың
түсуін қадағалауға беріп, бақылауды Қазақстан ... ... ... ... алты ... ... бұл ... дивидендтердің
түспеуі қаржы жылының ... ... ... және жекешелендіру
коммитеті және салалық министрліктер үшін қарамағындағы кәсіпорындардың
ахуалы мәз емес ... ... ... Дивидендтік төлемдердің
төленбеуі акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... оның ... ... ... және кәсіпорын басшылығын
ауыстыру, аудиторлық тексеру жұмыстарын жүргізу, оның ... ... ... бірқатар шешімдерді автоматты түрде қабылдауға әкелуі қажет.
Кәсіпорын сауыққан кезде оның қалыпты қызмет ету режиміне ... ... ... ұлттық компаниялардың негізгі қорлары ... көп ... ... ... 2009 жылдың бірінші жарты жылдығында
қайта бағалау жүргізіліп, «Өзенмұнайгаз» АҚ-ның ... ... ... ... ... құны 12,9 есе ... (қайта бағалауға дейін 10,3 млрд теңге болса ... ... ... ... құны 125,5 млрд теңгені құраған ). Келесі бөлімше
«Қазақойл-Ембіде » негізгі қорлардың құны 5 есе ... ... ... ... ... ... қорларының құны 1,5 есе
төмендетілген. [26] Сондықтан да ... ақша ... ... ... ... ... тартудың маңызды факторы ретінде
негізгі қорларды қайта бағалауды кеңінен қолдану қажет.
Ұлттық ... ... ету ... ... үшін ... ... тарапынан бақылауды күшейту керек. Мысалы, қазіргі кезде
олардың даму жоспарларының жүзеге асуы мен ... ... ... ... Республикалық мемлекеттік кәсіпорындар мен
мемлекеттің қатысуы бар ... ... ... қызметі
нәтижелерінің жүйелі мониторингі және талдауы қамтамасыз етілмейді, ал
оларды ескере отырып осы ... ... бөлу ... ... ... тиіс. Жаңа заңнамалық актілер бойынша ... ... ... ... ... мен ... қаржылық жағдайы, сонымен қатар еншілес кәсіпорындардың қаржылық
жағдайы туралы толығырақ ... ... ... Бұл ұлттық
компаниялардың қаржылық-шаруашылық қызметінің ашықтығын қамтамасыз етуге,
олардың ... ... мен ... ... ... бақылауға мүмкіндік береді. Осы ... ... ... ... ... ... ... мақсатында шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік
кәсіпорындардың таза ... бөлу ... ... және құқықтық
реттеуді қажет етеді. Мәселе мемлекеттің екі негізгі қызметті жүзеге ... ... ... жүргізуші субъектілерге салық салуды басқару;
2. Меншікті тиімді басқару, оның ішінде акциялар пакетін ... ... ... ... ... қызмет етуіндегі өзекті проблемалардың бірі болып
дивидендтерді төлеу мәселесі табылады. Дивидендтік саясатты қалыптастыру
кезінде оны ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері (кәсіпорындардың
өз инвестициялық бағдарламаларын кеңейту ... ... ... жекелеген инвестициялық жобалардың дайын болу дәрежесі).
2. Альтернативті көздерден қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... қарыз
капиталын тартудың құны, қаржы рыногындағы несиелердің қол жетерліктей
болуы, мемлекеттің қатысуы бар ... ... ... қаржылық
ахуалының анықталатын несие қабілеттілік деңгейі ).
3. Объективті шектеулер ... ... салу ... алынатын
пайданың іс жүзіндегі мөлшері және өзіндік капиталдың ... ... ... ірі ... ... ... ақауларды анықтады: инновациялық процеске аз көңіл бөлу; әлемдік
рыноктағы бәсекелік күрес динамикасын және ... ... ... ... ... ... қол ... үшін ірі
масштабтағы инвестициялық бағдарламаларға аса көп назар ... ... ... ... болмауы; өнімді бөлу және өткізу
мәселелеріне аз көңіл бөлу; сұраныстың ... ... ... кемшіліктердің негізгі себептерінің бірі ретінде батыстық
ғалымдар мемлекеттік компаниялар ... ... ... ... және саяси ықпалға ұшыраған ... ... ... атап ... ... мемлекеттік компанияларды басқарушылардың дайындық
деңгейі де өз ролін ойнайды.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... себептері біздің ұлттық компанияларға да тән. Осыған ... ... ... ... тәжірибесі қызығушылық
тудырады. Егер ХІХ ғасырдың аяғында Америкада мемлекеттік ... ... болу ... ... ал ХХ ... басында экономика және
тиімділік мәселелеріне көңіл бөліне бастады. [3] Мемлекет ... өз ... ... ... болуы шарт еді. Тиімділік ретінде
өндірістік тиімділік түсінілді, яғни ... ... және ... ... ... Ақша ... үнемі және бюджеттің қосымша
табыстары қосалқы тиім ... ... ... ... басқару әдістерін жеке сектордан мемлекеттік
кәсіпорындарды басқару тәжірибесінде пайдалану жалғасып жатыр.
Мәселен қазіргі таңда ... ... және ... ... ... ... ... емес, бір-бірін қайталайтын, кейде
біріне бірі қарама-қайшы ақпараттар ... ... ... ақпаратты жинау
және талдауда жүйелілік жоқ, шынайылық тапшы. Жүйелілікті қалыптастырып,
тапшылықты қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... жинау ,сақтау және өңдеу жөніндегі орталық ... Ал сол ... ... қызметінің қайтарылымын бағалау мәселесі
онан да күшті ақпараттық-әдістемелік қамтамасыз етуді қажет етеді. Оларды
жетілдіру мәселесімен ... ... және ... ... ... және де ұлттық компаниялардың өздері белсенді түрде
айналысуы қажет. ... ... ... ... ... тиімділігін, қаржылық қызметінің қорытындыларын бағалау
және жоспарлау, сонымен қатар дивидендтер ... ... және ... ... ... құнын өсіру үшін әдістемелік ұсыныстарды
күтуге құқылы.
Келесі қадам ... ... мен ... ... қосымша шығындарды қажет етпейді, бірақ үкіметтен ... ... ... Ол ... қоғамдар туралы » заңды бұзатын ... алып ... үшін ... Ең ... ... ... толық бекітілуі үшін. ... ... ... ... жалпы жиналысы мен директорлар кеңесінің
шешімдері өз құзіреті ... ... ... ... ... және ... ... Ал қазір үкімет өзін стратег-жетекші емес,
ұлттық компанияларды басқарудың өмірі ... ... ... ... ... айналдырған.
Үкіметтің ұлттық компаниялардың жоғарғы басшылығымен еңбектік қарым-
қатынастары жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... ... басшылығын директорлар кеңесі мен үкімет шешімі
бойынша марапаттауды қарастыратын типтік контрактілер әрекет етеді және де
ұлттық компаниялар мен ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы басты критериі-
өндірістік ... ... Ал ... ... сол ... ... де ... жүзеге асырылуы мемлекет мүддесіндегі тиімділіктің айғағы
емес. Сондықтан да контрактілерді халықаралық тәжірибеге жақындату, ... ... ... ... километр, проценттерге таңып
қоймай, салық салынатын база мен ... ... ... 3 жыл ... ... ... Сәйкесінше қаржылық
нәтижелерден ең алдымен ұлттық компаниялардың өзге де ... ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ұлттық компанияларды
басқаруда жоғарғы және орта басшылықтың іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жасап,
қойылған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізудің бақылауын күшейткен жөн.
Мемлекеттік ... ... ... заманғы әдістерін
белсенді түрде енгізу қажет (ақшалай төлемдермен шектелмей). Менеджерлерді
жеке ... ... ... тарту керек, ол үшін, мысалы, сенімді
басқару саласында нормативті актілерді ... ... ... ... ... компанияларды басқару ... ... ... және қаржылық есепті енгізуді, бюджеттеуді,
шығындардың төмендеуі мен мемлекеттік ... ... ... ... ... әкеледі.
3.3 Ұлттық компаниялардың даму болашағы
Мемлекет пен бизнестің ынтымақты ... ... ... етуі ... ... қана ... ... қатар, қазіргі кезеңдегі нақты
секторды тиімді түрде қолдаудың өзіндік бір жүйесін қалыптастырмақ.
«Әлемді шарпыған қазіргі ... біз ... ... отырған қазіргі
кезеңнің қиындықтарына қарамастан, біз тек оларды шешумен ғана ... ... ... ... экономиканы одан әрі жа­ңартуға және
базалық инфрақұрылымдарды дамытуға байланысты болып отыр. ... ... зор ... ... ... және ... асыру ісін
жалғастыру үстіндеміз», деген болатын Мемлекет басшысы Нұрсұлтан ... жылы ... ... Жолдауында [22].
Қазіргі кезеңде тұрақтандыру ... ... ... ... ... әл-ауқат қоры әрекет етеді. Осыған ... ... ... маңызды міндеттер жүктелген. Олардың қатарында қаржы
рыногын тұрақтандыру жөніндегі шаралардан бастап, жылжымайтын мүлік ... ... үй ... ... ... пен жеке ... қамтамасыз ету, индустриялық-инновациялық сер­пінді жобаларды
жүзеге асыру, қазақстандық ... ... ... ... ... шаралар бар. Қор қызметі аса ауқымды және ол қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің басты операторы болып отырғандықтан қор ... ... мен ... ... ... тапсырмасы бойынша салалық министрліктер экономикамыздағы
инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға қуат ... ... пен ... ... ... ... әзірлеу ісімен жүйелі түрде
шұғылданып келеді. Дамыған елдерде ... пен жеке ... ... ... және бұл жүйе бүкіл қоғамның мүддесіне сәйкес жұмыс
істеуде. Қазақстан осындай ... енді ғана ... ... ірі ... ... өзі жаһандық дағдарыстың алдында
дәрменсіз екендігі, оның қайшылықтарына жеке-дара жауап бере ... Жеке ... ... ... ең үлкен проблемасы – ірі инвестициялық
жобаны жүзеге асыруға оның қаржысының жеткіліксіздігі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ресурстарының бірден-бір көзі
ретінде әрекет етуде. Демек, қазіргі ... ... пен жеке ... ... іске қосу өте ... Бұдан қатысушылардың екі жағы
да бірдей ... ие ... ... жеке ... ... ... мен міндеттемелерді бере отырып, оның алдындағы тәуекелдің бір
бөлігін ... Ал ... ... ... ... өзін ұзақ
мерзімдік жобаларды жүзеге асыру тұсында ... ... ... мүмкіндік
береді.
Дағдарыс тұсында әлемнің барлық мемлекеттері дерлік сол ... ... ... ... ... ... ... билік те
осы тұста экономиканы басқаруды ... ... күн ... ... ... ... икемді түрде әсер етуге нақты ұмтылыс танытып отыр.
Бұрын нарық қағидаттарын, бизнестің еркін ... ... ... пен ... ... ... ... жеке меншікті
тұншықтыратындығын, оның белсенділігін ... ... ... ... Осы ... байланысты “Самұрық-Қазына” ұлттық әл-ауқат қорының
басшысы Қ.Келімбетов былай деп атап өтті: ... ... ... ... дейін қалыптасқан жекелеген көзқарастарға тойтарыс беруге мүмкіндік
беріп отыр. Мәселен, мемлекет рынокқа кедергі келтірмеуі ... ... ... Бүгінгі күні бүкіл әлем рынок пен мемлекет бірге әрекеттесуі керегін
және мемлекет қаржы секторына қадағалау жасап, дұрыс ... ... ... ... ... ... ... ұлттық әл-ауқат қоры экономикадағы ... ... ... жүзеге асыру ісінде белсенділік ... ... 30 ... ... ... ... мемлекет
пен бизнестің бірлескен 22 инвестициялық жобасын жүзеге ... ... ... Солардың ішінде 809 миллион доллар тұратын 6 жоба қазірдің өзінде
іске қосылды.
Мәселен, Астанадағы локомотив құрастырушы өндіріс орны 2009 ... ... күні ... General Electrіk компаниясының технологиясы
бойынша әзірленген бірінші қазақстандық тепловозды конвеерден шығарды. ... ... бұл ... Evolutіon сериясындағы осындай ... ... ... ... ... Бұл локомотивтердің 118-і экспортқа
бағытталмақ.
2009 жылы “Солтүстік Қазақстан – Ақтөбе облысы” ... ... ... ... ... Жоба мемлекет – жеке меншік
әріптестігі негізінде ... ... Оны ... ... бас мердігері
болып табылатын “Батыс ... ... ... шығарып, орналастыруы арқылы жүргізілді. Инфрақұрылымдық
жобалардың өте жақсы мультипликативтік ... ... ... ... облысының электр жүйесін Қазақстанның бірыңғай электр
энергетикалық жүйесіне қосу өңірдің ... ... ... ... ... ... берді. Сонымен қатар, бүтіндей алғанда
Қазақстан ұлттық электр жүйесінің сенімділігінің артуына және энергетикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жағдай ... ... ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан облысындағы тоқыма бұйымдарын шығаратын зауыт құрылысы, Шығыс
Қазақстан облысындағы тантал ұнтақтарын ... ... ... қатар
кварцтан металлургиялық кремний алу жөніндегі өндіріс орны ... ... ... ... ... ... ... үшін “Самұрық-Қазына” қоры неғұрлым маңызды деп табылатын энергетика,
мұнай ... ... ... металлургия, көлік және
телекоммуникация, инфрақұрылым, фармацевтика, туризм салаларына қатысты ... ... ... болатын. Олардың жалпы құны 26,1 миллиард долларды
құрайды. Бұл жобаларды жүзеге ... ... 50 ... ... ... орны
құрылады. Солардың ішінде Экономиканы жаңғырту жөніндегі ... ... үш жоба ... қор ... қаржыландыруға
жатқызылды. Олар – Шымбұлақтағы шаңғымен сырғанау курортын кешенді түрде
дамыту, Тараз металлургиялық зауытындағы фероқорытпа өндірісін ... ... және ... ... ... ... кеңейтуге арналған жобалар.
Бұлардың жиынтық құны 282 ... ... ... қоры еншілес компаниялармен бірлесіп Мемлекет басшысы
мен Үкімет қойған стратегиялық мақсаттар мен шұғыл міндеттерді орындау үшін
алдағы ... ... ... ... және инвестициялық қызмет шеңберінде:
• ұлттық компаниялардың өндірістік-қаржы көрсеткіштерін жақсарту;
• бизнес ... және ... ... одан әрі ... ... бөлу ... ... компаниялар қызметінің
тиімділігін арттыру;
• қазақстандық мазмұн үлесін ұлғайту;
• мақұлданған инвестициялық және ... ... іске ... ... ... ... ... және қаржы институттарының қызметін жетілдіру
шеңберінде:
• ЕДБ тиімділігін арттыру және оған халықтың сенімін нығайту жөніндегі
шараларды іске ... ҰӘҚ ... ... ... 70% ... ... аяқтау;
• кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа инструменттерін іске асыру; 
• бизнес үдерістерді және даму ... ... ... ... ... ... даму институттары
қызметінің тиімділігін арттыру.
   Корпоративтік басқару жүйесін жетілдіру шеңберінде:
• кері байланысты жақсарту және холдинг, Жалғыз ... ... ... ... ... ... ... реттеу;
• еншілес компанияларда корпоративтік басқару ... ... ... ... ... Директорлар кеңесінің
Комитеттері, тәуелсіз ... ... Ішкі ... ... ... Қор және оның ... кадр ... жетілдіру жөніндегі жұмысты
жандандыру.
Үкіметтің жоспары бойынша 2015 жылға таман ішкі ... ... ... ... ... кемінде 12 пайызға, ал шикізаттық
емес ... ... ... ... ... ... 40 пайызға жетуге
тиіс. Егер шикізаттық емес экспорт ... ... жылы 13 ... ... еске ... ... бұл ... қандай ауқымды мақсатты
көздеп отырғандығы түсінікті бола түседі.
2010 жылдан бастап ... ... ... ... ... жөніндегі жаңа бесжылдық жоспар іске қосылмақ. Бұл
жоспар бизнестік белсенділікті мемлекеттік тұрғыдан ... ... Бес ... ... ... ... ... мақсат –
экономика мен экспорттың құрылымын сапалық тұрғыдан ... үшін ... ... ... және ... ... болып табылады.
Міне, осы кезде “Самұрық-Қазына” қорында қалыптасқан мемлекет-жеке меншік
әріптестігі тетіктерін тиімді пайдалану тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... елімізде қазіргі дағдарыс
кезінің өзінде экономиканы жаңарту мен дағдарыстан кейінгі ... ... ... ... ісі күн ... түскен емес. Осы ретте
биліктің қолға алып ... тағы бір ... ...... ... мәселесінің де маңызы зор. Бұл ... өзі ... ... ... қатар, қазіргі кезең үшін нақты ... ең ... ... бірі ... ... ретте әлемдік дағдарыс шарпуы әбден меңдей түскен соңғы екі жыл
уақытта экономиканың даму ... ... ... ... ... ... пен мемлекттік органдар, “Самұрық-Қазына” қоры
мен ұлттық компаниялар ... қиын ... ... ... ... ... ... тыс шешімдер қабылдаудың жаңа әдіс-
тәсілдерін меңгерді. Мемлекеттік қызметкерлер арасынан ... ... ... шықты.
Қазіргі күні банк секторы, жалпы, тұтастай алғанда бүкіл экономиканың
өзі қалыпты ... ... ... жөніндегі жұмыстар өз жемісін
бергенімен, дағдарыспен күрес шаралары жөніндегі ... ... ... деп ... ... Нақты секторды қолдаудың жаңа
тәсілдерінің қажет болып отырғандығы байқалады. Осы ... ... өзі ... ... ... ... тапсырыстар берген кезде
қазақстандық үлесті арттыруға ... мән ... ... ... ... мен мемлекеттік органдар тапсырысында бұл мәселені бірінші
кезекте қарастыру қажеттігін талай рет атап ... ... ... және орта деңгейдегі бизнесті шетелдік инвесторлар мен мемлекеттің
ірі жобаларын жүзеге асыруға ... ... ... ... мен
сервистік қызмет компаниялары үшін үлкен ... ... ... өмір
тәжірибесінде айқын көрініс берді.
«Қордың алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі – ... ... мен ... ... ... Оны ... асыру үшін біз ірі
ұлттық компаниялар тапсырысындағы қазақстандық үлесті ... ... ірі ... жобаларды атқарған кезде ... ... ... ... офсеттік саясатын жүргізуіміз керек” деген
болатын бұл жайында ... ... ... қорының басшысы
Қ.Келімбетов.
Қазіргі күні осы қазақстандық үлесті арттыру саясаты Үкімет пен қор
тарапынан белсенді түрде ... ... 2009 ... 11 айы ... ... ... кіретін компаниялар қазақстандық үлесті арттыру
бағытында жалпы құны 1,444 триллион ... 50 ... ... ... ... ... аса ірі 4 ұлттық компания – “ҚазМұнайГаз” АҚ,
“Қазақстан ... ... АҚ, ... АҚ, ... АҚ 600 ... ... ... қол қойды. Сонымен, қазіргі күні ... ... 62 ... ... үлеске тиесілі. Бұл біздің шағын
және орта бизнесімізді қолдаудың, оларды дамытудың, кәсіптік ... ... бір көзі ... ... ... ... компаниялар үшін сатып алулардың бірыңғай
тәртібі ... ... ... ... ... ... ... оны жүргізудің мерзімі бойынша да және жалпы сатып алу үдерісі
бойынша да ... ... ... ... ... ... ... сатып алулар барысы әрі қарапайымдандырылған, әрі ... ... ... ... іске ... және ... ... “Самұрық-Қазынаға” қазақстандық тауар өн­дірушілерді
(олардың тауарларын, жұмыстар мен қызметтерін өткізу ... ... ... ... ... ... ... тағы бір тетік ... ... ... және ... ... ... жылжыту болып табылады. Мәселен, Қазақстанда шетелдік компаниялар
жүзеге асырып жатқан ірі жобаларға ұлттық ... да ... ... ... ... енді “ҚазМұнайГаздың” да өз үлесі бар. ... ... ... компанияларға трансұлттық қатысушылар үшін өз
қызметтерін ұсынумен қатар, енді ... ... ... ... ... істеу арқылы жаңа тәжірибені иелену мүмкіндігі ашылып отыр.
Әрине, бұл үшін олар өз ... мен ... ... ... сапалы
болуын қарастыруы қажет.
«Самұрық-Қазына» қорының құрылыс секторының проблемаларын шешу ісіне де
тартылып отырғаны белгілі. Мұның өзі отандық тауар ... үшін ... ... ... ... Мәселен, Астана және Алматы қалаларында ірі
құрылыс нысандарын аяқтау ісін қаржыландыратын Жылжымайтын ... қоры ... ... ... материалдарын қазақстандық тауар өндірушілерден
сатып алу бағытын ұстануда. Осы бағытта құрылыс материалдарын шығаратын ірі
компаниялармен олардың тауарларын ... алу ... ... бағасының
жоғары деңгейін белгілей отырып (атап айтқанда, олардың бағасы ... ... 5-15 ... ... болуы керек), 24 ... ... 2010 ... соңына дейін осы меморандумдарда қарастырылған
жұмыстар ... ... құны 1,8 ... ... құрайтын 71 келісім-шарт
жасалынды.
Қазақстандық үлесті дамытудың ... ... ... барлық қағидаттары мен шараларын айқындайтын болады. ... ... рет ... үлес” деген түсінік енгізіледі.
Дегенмен, ... ... бәрі ... ... компаниялардың
қажеттілігін қамтамасыз етуге дайын деп айта алмаймыз. Мәселен, мұнай-газ
секторында, осы ... ... ... әзірлей алатын ұлттық ... аз ... ... ... ... ... ішінде
химиялық реагенттер мен мұнай құбырлары шетелдерден тасымалданады. Темір
жол саласында жүк ... үшін ... ... ... 84 ... ... құрайды. Ал локомотив шаруашылығына қажетті құралдар мен
бөлшектердің 77 пайызы, жол күтіміне ... ... 55 ... ... ... ... АҚ ... жоғары вольтты құрал-
жабдықтардың, босалқы бөлшектер мен арнаулы ... 80 ... ... ... Демек, қазақстандық үлесті арттыру ... мен ... ... түсу күн ... мәселелердің бірі болып отыр. Осы мәселелерді шешу арқылы еліміздің
индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын орындау ісі де алға ... ... АҚ 2011 ... экономика мен қарды жүйесін тұрақтандыру
бағытында келесідей міндеттерді іске асыруды белгіледі:
• Жылжымайтын мүлік қорымен біріге отырып, 16 тұрған үй ... ... ... ... ... ... қазақстандық қамту деңгейін 50-55% жеткізу;
• Ұлттық компаниялардың қажеттіліктеріне сәйкес даму ... ... ... ... жаңа ... құруға бағытталған
кешенді қолдау бағдарламасын жүзеге асыруды бастау.
Қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін «Самұрық-Қазына» Қорына:
• 2011 жылдың бірінші ... ... ... ... ... 75 млрд.теңгеге 7 жылдық облигацияларды
қосымша орналастыру;
• Қор нарығында ұлттық ... IPO ... ... ... дайындап, Кеңеске қарауға ұсыну;
• Тартылған Қытайлық несиелік тізбек арқылы ҮИИДМБ шеңберінде ірі
жобаларды ... ... және ... ... ... ... қалыпты ұстай отырып,
жоспарланған қарыз қаражаттар көлемін тарту.
Тиімділікті арттыру мақсатында:
«Самұрық-Қазына» АҚ-на:
• Жоспарлаудың, мониторинг және тиімділікті бағалаудың ... ... ... ... ... ... жүйесімен қамтамасыз ету;
• Компаниялардың ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... құрылымдауды одан әрі жалғастыру;
Барлық еншілес компанияларға:
• Активтерді қайта ... ... ... Даму ... ... ... ... толықтыру;
• Капитал салымдары жоспарын жүзеге асыру;
• Қызметтерінің барлық маңызды көрсеткіштерін жақсарту жүктелді.
Инвестициялық ... іске ... 7 ... ... ... ... өндірісі, Астана қ. (ҚТЖ);
• Күкірт қышқылы зауытын қайта құру, Степногорск қ. (БХК);
• Газ-химия кешені құрылысы, Атырау облысы ... ПС Алма ... ... ... ... электр желісін жаңғырту-II кезең (КЕГОК);
• Екібастұз МАЭС-2 қуаттылығын кеңейту (Самұрық-Энерго);
... ... ... ... қ. (СҚ-Фармация);
Жалғастыру:
• Екібастұз МАЭС-1, Алматы ТЭЦ-1, ТЭЦ-2 қайта құрылымдау (Самұрық-
Энерго);
• Ақтау пластикалық массалар ... жол ... ... ... ... («Каспий Битум» ЖШС);
• Жүрдек жолаушылар вагондарын өндіру зауытының құрылысы (ҚТЖ);
Бастау қажет:
• 100 вокзал құрылысы мен 129 ... ... ... ... ... және ... ... энергияның қайта қалпына
келтірілетін көздерін қолдану жобаларын жүзеге асыру (Самұрық-
Энерго).
Қазіргі жағдайда ... ... ... ұзақ ... ... ... ... – отандық кәсіпорындарды заман талаптарына
жауап бере ... және ұзақ ... ... ие жаңа ... шығару
ісіне ұмтылдыратын, оларға осындай мақсат жолында ... ... ... ... ... ... болып отыр. Осыған орай «Самұрық-
Қазына» қоры төрт түрлі салаға ... ... ... ... бірыңғай бағдарламасын әзірлеу ісін қолға алды. Бұл салалар – жер
қойнауын пайдалану, темір жол, ... және ... ... ... ... ... орта мерзімді қажеттіліктерін және
отандық кәсіпорындардың ең үлкен ... ... ... ... ... ... үшін жаңа өнімдер түрін ... ... ... 2020 жылға дейінгі даму ... ... ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыру ісі 2010
жылдан ... ... ... ... ... ... ... жеделдетіп жүзеге асырудың алдағы бес жылдық жоспарының
тиімділігі 7 триллион теңгені құрайды. Бұл ... ... ... жартысына
тең қаржы. Қазірдің өзінде жалпы құны 42 миллиард доллар болатын 83 ірі
жоба айқындалып ... күні ... ... ... ... ... күрес жөніндегі
бағдарламаларын сарапқа салып, олардың тиімділіктерін зерделеді. Міне, осы
сарапшылардың пікірі бойынша, Қазақстан басшылығының дер ... ... бір ... ... алуы ... ... басқару үшін ең оңтайлы
шешімдердің бірі болып шыққан. Қазір ... ... ... ... ... ... қадамға бара алмаған. Тіпті барған жағдайдың өзінде
экономиканы шоғырландыру және ... ... бір ... ... ... Ал ... ерекшелігі дағдарыс тұсында онымен күрес
шараларын ұйымдастыруда ел ... ... ... бере ... ірі
ұлттық компанияларды тікелей басқару ісін “Самұрық-Қазына” әл-ауқат қорына
тапсырғандығы. Мұның өзі бір есептен ... ... ... да ... шыққан. Қордың құрылуы Үкіметтің шешімдерінің пәрменді болуына ... ... ... ... ... ете ... ... туғызды.
Қазақстанның ең үлкен деген ұлттық компаниялары мен ... ... ... ... ... ... қай-қайсысына болса да
елімізге төтеден соққан дауылдай киліккен дағдарыспен күресте ... ... ... қор өзі ... уақыттан бері көптеген жұмыстарды
жүргізу нәтижесінде экономикадағы дағдарыс әсерлерін серпіп тастап, алға
баса ... ... үлес ... ... деп сеніммен айта аламыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік меншіктің даму жағдайын саралай
отырып, келесідей тұжырымдар мен ұсыныстар жасадық:
1. Мемлекеттік меншік реттеудің маңызды ... және кез ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік меншік бірде бір
жеке меншік құрылымның қабілеттілігі жетпейтін ... ... ... ... сектордың мақсаты - ... ... ... ... ету және ... өте маңызды
қажеттіліктерін қанағаттандыру.Ел экономикасындағы нақ осы ... ... оның ... ... ... ... мемлекеттің саясаты мен
экономикалық саясаты ... ... ... тиімді басқару
мемлекеттің барлық әлеуметтік экономикалық мақсаттарына қуып жеткізуге
әкеледі.
2. Ұлттық ... ... ... үшін ... басқару саласындағы заңнаманы жетілдіруге ... ... ... деп ойлаймын. Заңнамалық ... ... ... ... және ... ... байланысты
мәселелерді реттеуге қатысты өзгерістер мен толықтырулар да енгізілуі қажет
деп тұжырымдаймын. Мемлекеттік ... ... ... ... қызметін бақылау және олардың қызметінің айқындылығын ... ... ... ... ... ... ... меншікті сақтау және ... ... ... ... ... ... қаражаттардың
бақылауын бір мезетте қатаңдату, құру, ... ... ... ... ... ... дейін мемлекеттік құрылымдардың,
қоғамдардың және кәсіпорындардың қызметін қатаң регламентациялау ... ... ... күшейту қаже Республикада түбегейлі
реформалар жүрген жылдары, ... орай ... ... ... ... түрде қысқартуға мүмкіндік берілді, ... ... ... ... қажет стратегиялық маңызды объектілердің. Бұл
объективті түрде ұлттық қауіпсіздік мүддесіне нұқсан келтіреді. Арнайы ... ... ... бар ... ... мен ... ... бекіту қажеттілігі пісіп жетілді.
4. Нарықтық экономикада мемлекеттік кәсіпкерлік объективті қажеттілікке
айналады. Мемлекет қоғам мүддесін белгілі бір ... мен ... ... ... ... да ... Мемлекеттік кәсіпорындар
тек шаруашылық мақсатта ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің экономикалық
саясатын жүзеге асыру үшін де ... ... ... ... үшін ... және мемлекеттік
холдингтердің, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың жарғылық капиталына
және бәсекелі ортаға беруге ұсынылатын ... ... ... ... ... серіктестіктердің) және мемлекеттік
кәсіпорындардың тізбелері айқындалуы керек деген пікірдемін.
6. Мемлекеттік холдингтерді дамыту ... ... тиіс ... негізінде оларды дамыту стратегиялары қабылдануы қажет.
7. Мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... ... және экономиканы тұрақтандыруға
әрекеттесе отырып, ұлттық өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің бүгінгі күнгі жағдайы және
оның қоғамның әлеуметтік- экономикалық қайта құрылуындағы маңызының артуы
мемлекеттік ... ... ... ... және оның ... ұзақ мерзімді бағдарламасын (орындау сатыларын нақты көрсетіп)
жасау қажет.
9. Мемлекеттік кәсіпкерліктің ... ... ... оларға деген
шетел инвесторларының сенімін арттыруға және өз ... ... ... ... ... инвестициялық саясатты жүргізуге мүмкіндік
беретін ірі капиталы бар ұлттық ... ... ... ... ... ... келе жатқан мемлекеттерге тән
мәселермен байланысты. Мемлекеттік меншіктерінің объектілерін тиімді ... ... ... ... Атап ... ... меншікті басқару
бойынша өкілетті орган құру, олардың кезекті сыныпталуы және оңтайлануымен
барлық мүліктің ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың қаржы шаруашылық
қызметіне талдау жасау т.б.
11. “Самұрық-Қазына” ұлттық әл-ауқат ... ... ... ... ... экономиканың дағдарысы тұсында тиімді деп табылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. ... ... ... К. ... А.Р.Карр; АҚШ
Мемлекеттік Департаменті Халықаралық ақпараттық бағдарламалар
басқармасы. - Vienna : АҚШ ... ... 2005. - 168 ... ... ... ... ... – М., 2002.
3. ҚР Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім). Алматы: Юрист, 2001. – 43 б.
4. Г. Жолдасова ... ... оқу ... - ... Фолиант,
2008. - 219 б.
5. Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. ... – М.: ... ... А. Предпринимательство : Основной курс, -М.,1997
7. Кошанов А.К. ... ... ... ... в условиях
глобализации // Саясат. – 2001. – №2. – С. 14-18.
8. Байгісиев М.К. Экономиканы мемлекеттік реттеу: оқу ...... ... 2010. – 354 б.
9. Алшанов Р., Әшімбаева Ә. ... ... және ... ... ... – 2007. – 28 ақпан.
10. Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство ... ... А ... ... М.Б., ... А.Ш., «Кәсіпкерлік негіздері» – Орал
2001ж.
12. Сборник «Предприниматель и право», Издательский дом «БИКО», Алматы
2000
13. ... С.А. ... ... развития в условиях
устойчивого экономического роста: Монография. – Алматы: ... – 150 ... ... бизнес тіркелімі: статистикалық жинақ / ... ... ... - ... : 2009. - 86 ... ... казына сайты
16. Басекелестик агенттиги сайты
17. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и ......... ... . ... ... есеп беру ... Мұхтарова К.С. Мұнай-газсекторында мемлекеттік саясатты жүзеге
асыру. /Статья в сб. Научно-теоретической ... ... ... ... "Моденизация экономики Республики Казахстан: теория,
практика, перспективы". - Алматы: Университет международного
бизнеса, 2006.
21. Мұхтарова К.С. ... ... ... казахстанской нефти. /Статья в
сб. Научно-теоретической конференции ... и ... ... ... ... Казахстан: теория, практика,
перспективы". - Алматы: Университет международного бизнеса, 2006.
22. www.akorda.kz. Н.Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа ...... жаңа ... атты ... ... ... ... Эффективность государственного управления: Пер. с англ. – М.- 1998.
24. Виноградов В.А. Государственная ... в ... . – М.: ... - 1999.
25. Ж. Т. Ходжаниязова Нарықтық экономика негіздері: оқулық - Астана:
Фолиант, 2007. - 163 б.
26. www.minplan.kz. ... ... ... ... және ... ... - ... Фолиант, 2007. - 192 б.
28. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ: 2020 жылға дейінгі стратегия және 2003-2008
жылдарға арналған стратегиялық даму ...... ҚМГ, 2003. ... ... ... үлестік
Жеке
Жалпы ортақ

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 104 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында жеке меншікті құқықтық реттеу62 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет
Жеке меншіктің теоретикалық негіздері24 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Диференциалдық оператор49 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Автокөлік салалары бойынша қаржылық есеп және оны талдаудың теориялық негіздері50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь