Күкіртсутектің тотығуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1 ӘДЕБИ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6 1 Күкіртсутектің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6 1.1 Күкіртсутектің табиғатта кездесуі, шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... ... 6 1.2 Күкіртсутектің мұнай өңдеу зауыттарында түзілуі ... ... ... ... ... ... ... .7 1.3 Күкіртсутектің физика.химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7 1.4 Күкіртсутекті қолданатын кәсіпшіліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9 1.5 Күкіртсутектің адам организміне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9 1.6 Күкіртсутек газын өңдеудің және одан өнімдер алудың белгілі әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13 2 ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20 2.1 Күкіртсутек газын алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20 2.2 Түйіршікті электродтарда күкіртсутектің тотығу деңгейіне ток тығыдығының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21 2.3 Электролиз ұзақтығының күкіртсутектің тотығу дәрежесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25 2.4 Күкіртсутектің тотығуына калий гидроксиді концентрациясының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25 2.5 Ерітінді температурасың күкіртсутектің тотығу дәрежесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26 2.6 Сульфат.иондардың түзілу процесіне ток тығыздығының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26 2.7 Калий гидроксиді концентрациясының сульфат.иондар түзілу процесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26 2.8 Түйіршікті электродтар қабатының қалыңдығының сульфат.иондары түзілуі процесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27 2.9 Күкіртсутектің тиосульфат иондарын түзе тотығуының дәрежесіне токтығыздығының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27 2.10 Күкіртсутектің тиосульфат иондарын түзе тотығуының дәрежесіне натрий гидроксиді концентрациясының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28 2.11 Электрод қабатының биіктігінің күкіртсутектің тиосульфаттар ионын түзіп тотығуына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.12 Ерітінді температурасының күкіртсутектің тиосульфаттар ионын түзіп тотығуына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.13 Күкіртсутекті қышқылды ортада тотықтыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.14 Қышқыл ортада ток тығыздығының күкіртсутектің тотығуына
әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
2.15 Күкіртсутектің тотығу деңгейіне күкірт қышқылы концентрациясының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
2.16 Қышқыл ортада күкіртсутектің тотығу деңгейіне түйіршікті электродтар қабатының қалыңдығының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
2.17 Қышқыл ортада сульфат.иондары түзілу процесіне анод тогының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
2.18 Қышқыл ортада күкірт қышқылы концентрациясының сульфат.иондар түзілу процесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
2.19 Қышқыл ортада электродтардың қабат қалыңдығының және температураның сульфат.иондарының түзілу процесіне әсері ... ... ... ... ... ..49
2.20 Қышқыл ортада электродтардың қабат қалыңдығының және температураның сульфат.иондарының түзілу процесіне әсері ... ... ... ... ..49
3 АЛЫНҒАН ӨНІМДЕРДІ ҚОЛДАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 53
3.1 Калий сульфатын қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53 3.2 Тиосульфаттарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53 ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55 ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
Тақырыптың өзектілігі. Біздің экономикамыздың басты саласы мұнай болып табылады. Ал мұнай өндірісінде өте көп мөлшерде атмосфераға зиянды тастанды ретінде күкіртсутек газы тасталып отыр. Қазақстанның көптеген өндіріс орындарында күкіртсутекті залалсыздандыру үшін оны жағып жібереді, ал жағу күкіртсутектің жинақталуына алып келеді.
Күкіртсутектің мұнай құрамында, ілеспе суда болуы металдан жасалған конструкциялардың коррозия жылдамдығының артуына, бұзылуына, соның нәтижесінде технологиялық қондырғының, жапқыштың бұзылуына, құбырлардағы мұнайдың ағып кетуіне алып келеді.
Сонымен қатар, күкіртсутектің қызуы күшті жарылысқа немесе жануға алып келуі мүмкін. Жаққан кезде улы газдың (күкірт диоксиді) түзілуімен тотығады. Көптеген металдарға және кейбір пластик түрлеріне байланысты агрессивті болып келеді.
Күкіртсутек ауадан ауыр болғандықтан жер бетіне төселіне алады. Ол топырақ арқылы судың ластануына, ары қарай қоректік тізбек арқылы адам организміне өте алады.
Күкіртсутектің денсаулыққа зиянды әсер етуі ең кем дегенде екі ғасырдан бері белгілі. Адам организміне күкіртсутектің әсер етуі өткір, өткірге жақын және созылмалы улы деп бөлінеді. Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының (ВОЗ) мәліметтері бойынша күкіртсутектің жоғарғы концентрациясы нерв жүйесінің тыныс алу орталықтарын сал болуға, соның нәтижесінде тыныс алудың тоқтауы, асфикция және өлімге алып келеді. Күкіртсутек - адамды өлімге алып келетін улы зат. Оның ұзақ жүйелі әсер етуі организмнің иммундық реактивтілігін төмендетеді және ангина, пневмония және жоғарғы тыныс алу жолдарының катармен ауыруын жоғарылатады.
Осыған байланысты жұмыстың мақсаты. Сулы ерітінділерде күкірттің маңызды қосылыстары сульфаттар және тиосульфаттар алу мақсатында мұнай-газ өнеркәсібінде бөлінетін зиянды тастанды - күкіртсутекті электрхимиялық залалсыздандыру әдісін жасау.
Жұмыстың міндеттері: -күкіртсутек газының калий гидроксиді ерітіндісінде түйіршікті электродтарда тотығуының ток тығыздығына тәуелділігін зерттеу; -күкіртсутек газының калий гидроксиді ерітіндісінде түйіршікті электродтарда тотығуының калий концентрациясына тәуелділігін зерттеу; -алынғын сульфаттар мен тиосульфаттардың шығымын анықтау;
-сульфаттар мен тиосульфаттардың шығымына әртүрлі параметрлердің әсерін қарастыру.
1. Анисимов Л.А. Геохимия сероводорода и формирование залежей высокосернистых газов. – Москва:Недра, 1976. – 160 с. 2. Алексеенко В.А. Экологическая геохимия. - М:Логос, 2000. -320 с. 3. Некрасов Б.В. Основы общей химии. - М:Химия, 1969. - 319с. 4. Популярная библиотека химических элементов. Водород-хром. – М: Наука, 1971. – 960 с. 5. Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. - Алма-Ата: Анатілі, 1991. - 192 с. 6. Андруз Дж., Бримблекумб П., Джикелз Т., Лис П. Введение в химию окружающей среды. - М.:Мир, 1999. - 271 с. 7. Воробьев Е.И., Прусанов В.М., Душиткин К.К. Охрана атмосферы и нефтехимия. - Л:Гидрометиздат, 1985. -231 с. 8. Новиков Ю.В. Экология, окружающая среда и человек. – М:ФАИР-ПРЕСС, 2002. - 560 с. 9. Орлов А.С., Безуглова О.С. Биогеохимия. - Ростов:Феникс, 2000. -320 с. 10. Кайданова Ж.Н., Скольский В.А., Скольская Е.А., Педоренко Е.Н. Воздействие сероводорода на здоровье человека. - М: Алматы, 2009. 11. Белоног А.А, Слажнева Т.И және т.б. «Қоршаған ортаның химиялық факторларының халық денсаулығына әсер ету тәуекелін бағалау, Әдіснамалық ұсыныстар», Алматы, 2004. 12. «Тәуекелді бағалауды жүргізуге құқықты барлық ұйымдар үшін және тәуекелді бағалауды жүргізу Ережелері бірыңғай әдістемесін бекіту туралы» ҚРДМ бұйрығы, 2006 жылдың 13-қыркүйегінен №71. 13. «Санитарлық-эпидемиологиялық мониторинг формаларын бекіту туралы» ҚР мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық дәрігері Комитетінің Төрағасының бұйрығы, 2006 ж 5-маусымнан №56. 14. ҚРДМ мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау Комитетінің Төрағасының бұйрығы «Қоршаған ортаның химиялық факторларының халық денсаулығына тәуекелді бағалау бойынша Әдістемелік нұсқауларды бекіту туралы» 2007 ж 28-желтоқсанынан №117. 15. Қазақтан Республикасының экологиялық кодексі, 2007. 16. Қоршаған ортаны қорғау Министрінің бұйрығы «Қоршаған ортаның ластануынан халық денсаулығының жағдайына тәуекелді бағалау әдіснамасы» 2008 ж 06-маусымынан №139-П. 17. Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Қазақстан Республикасының кодексі, 2009. 18. «Экологиялық апат зоналары туралы» үлгі заң. Парламент аралық мемлекеттер Ассамблеясы - ТМД мүшелерінің отыз үшінші толық мәжілісінде қабылданды (№33-9 қаулы 2009ж 3-желтоқсаннан). 19. Трусова Е.А., Цодиков М., Сливанский Е.В., Марин В.П. Состояние и перспективы каталитической очистки газовых выбросов (обзор) // Нефтехимия. 1995. - Т.35, №1. С.16-22. 20. Гриценко А.И., Босняцкий Г.П., Шилов А.И. Экология при добыче газа. - М:МГУ, 1993. - 94 с. 21. Авдеева А.В. Получение серы из газов. - М:Металлургия, 1977. – 174 с. 22. Коуль А.Л., Ризенфильд Ф.С. Очистка газов. – М:Недра, 1968. – 391 с. 23.Эльтерман В.М. Охрана воздушной среды на химических и нефтехимических предприятиях. - М:Химия, 1985. – 160 с. 24. Faclali O.O. Flue gas desulpfurhation for ull // Electrochem. 1998. №1. Р.49-54 с. 25. Lee J. Elemental Sulfur // Chem. Met. Eng.-1942.-Vol.19, №1. Р.80. 26. Авдеева А.В., Адоньева Н.В., Бухарева Е. Газовая сера // Химическая промышленность. 1946. - №11. С.17-18. 27. Детри Ж. Атмосфера должна быть чистой. - М:Прогресс, 1973. – 379 с. 28. Грунвальд В.Р. Технология газовой серы. - М:Химия, 1992. – 272 с. 29. Адамсон Д. Храненние блоков твердой серы и их влияние на окружающую среду // Промышленность Казахстана. 2002. - №6 (15). С.48-53. 30. Матрос Ю.Ш., Загоруйко А.Н. Нестационарный каталитический способ получения серы методом Клауса // Хим.тех. 1987. Т.294, №6. С.14-21. 31. Кемпбелл Д.М. Очистка и переработка природных газов. -М:Металлургия, 1977. - 142 с. 32. Семенова Т.А., Лейтес И.Л. Очистка технологических газов. -М:Металлургия, 1977. - 142 с. 33. Амелян А.Г. Производство серной кислоты. - М:Химия, 1964. – 262 с. 34. Альхозов Т.Г., Амиргулян Н.С. Сернистые соединения природных газов и нефтей. – М:Недра, 1989. - 152 с. 35. Багиров З.А., Фархадов Т.С. Защита окружающей среды:сб.науч.тр. - М., 1979. №2. С.4. 36. Бекиров Т.М. Первичная переработка природных газов.-М.:Химия, 1987. - 25 с. 37. Бульечев В.П., Соловьева Н.А., Коилев А.А., Овчинников Г.А. Методика нормирования сероводорода в газовом конденсате // Газовая промышленность. 1989. №11. С.9. 38. Мешин В.М., Афанасьев А.И. Оператор по переработке сернистого газа. – М:Недра, 1987. – 132 с. 39. Гофтман М.В. Получение сульфата аммония на базе использования сероводорода коксового газа // Кокс и химия. 1939. №8. С. 10. 40. Жданова Н.В., Халиф Л.Л. Осушка углеродных газов. М:Химия, 1984. – 592 с. 41. А.С. 1468571 СССР. Способ очистки газов от сероводорода / Г.Я. Пергулов, Щ.И. Павлова, Г.Р. Грибокова опубл. 30.07.87, Бюл. №12. 42. Вильданов А.Ф., Шарифуллин В.Н., Мазгаров А.М., Тигматуллина Л.И. Очистка выбросных газов от сероводорода с получением элементарной серы // Химия и технология топлив и масел. 1986. №1. С. 39-41. 43. А.С. 871813 СССР. Катализатор для жидкофазного окисления сероводорода в элементарную серу / Т.Г. Альхазов, А.А. Вертапов, Н.С. Амиргулян; опубл. 30.07.90, Бюл. №38. 44. А.С. 1736919 СССР. Способ очистки газа от сероводорода / Н.М. Гусейнов, М.Ф. Асадов, Б.А. Абаскулиев и др.; опубл. 04.01.90, Бюл. - №20. 45. Амиргулян Н.С., Альхазов Т.Г. Окисления сероводорода из природного газа на железооксидных катализаторах // Изв. Вузов. Нефть и газ. 1981. - №8. С.45-49. 46. Литвиненко М.С. очистка коксового газа от сероводорода. Харьков: Металлургиздат, 1959. С.244-249. 47. Bain B. Sulfur //Mining Ann/ 1987. P.112-113. 48.Лекае В.М., Елкин Л.Н. Физико-химические и термодинамические константы элементарной серы. – М:Изд.МХТИ, 1964. -142 с. 49. Природная сера. Под ред. М.А. Менковского. – М:Химия, 1972. – 240 с. 50. Авдеева А.В. Газовая сера. – М-Л:Госхимиздат, 1950. - 107 с. 51. Elemental Sulfur. Chemistry and Physics. Ed. By Meyer B.N.Y.-London; Sydney; Inter.publ., 1965. P.96-110. 52. Бондар Л.П., Бороховский И.А., Дацко Р.П. и др. Физико-химические свойства серы.-М.:НИИТЭхим, 1985. - 40 с. 53. Константиновина З.И. Защита воздушного бассейна от промышленных выбросов в атмосферу. – М:Стройиздат, 1981. - 104 с. 54. Сера как сырье для производства серной кислоты (свойства, способы получения, подготовка серы и кинетика ее горения), (обзор).- М:НИИТЭхим, 1985. - 45 с. 55. Неницеску К. Общая химия. – М:Мир, 1968. - 816 с. 56. Краткая химическая энциклопедия. – М:Советская энциклопедия, 1935, Т.4. - 798 с. 57. Уай Я.А. Неорганическая химия: Учеб.для хим.спец.вузов. –М.:Высшая школа, 1989. - 327 с. 58. Борисов В.М. Самородная сера. – М:Высшая школа, 1960. - 287 с. 59. Зубович И.А. Неорганическая химия. – М:Высшая школа, 1989. - 432 с. 60.N. Konopic. Zur. Kondititution des thiosulpationd in wasriger Lesung // Monathch Chem1953. №4.Р. 140-153. 61. Koros E., Shculer E., Moros I. Reduction of Sulfurous Acid // Chem. 1960. №2. Р.163. 62. Гладкий А.В. Обзор методов очистки отходящих газов с низким содержанием диоксида серы // Цветные металлы. 1982. №4. С.49-54. 63. Lewis G.N., Randal M., Bichowsky F.R.V. Elemental Sulfur // J.Amer Chem. 1918. P.356. 64. Баетова К.Ж., Баешова А.К., Баешов А. Основные источники загрязнения окружающей среды диоксидом серы и проблемы его утилизации // Материалы региональной научно-практической конференции «Человек в современной экологической ситуации» -Караганда, 2000. С.143-148. 65. Allen P.L., Hiking A. Their Potentials in Agueous Solution and Ed., (retice-Hall // Trans. Faraday. Soc. 1957. Vol.53, №3. Р.16-26. 66. Шмаков С.Н., Тарасевич М.Р., Дрибинский А.В., Рылов Е.А. // электрохимическое окисление сероводорода на углеродных катализаторах и дисперсном золоте // Электрохимия. 1986. №10. С.1368-1370. 67.Ониани О.Г. Агрохимия калия. Наука:Москва 1981. – 199 с. 68. Выработка рекоммендаций по применению калийных удобрений. ТомII. Ленинград, ВНИИГ 1990. - 213 с. 69. Физическая химия фотографических процессов. Сборник статей. Москва, 1954. 70. Цветная фотография на
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
...................................4
1 ... ... ... Күкіртсутектің табиғатта кездесуі, шығу ... ... ... ... ... түзілуі
.............................7 ... ... ... ... ... ... Күкіртсутектің адам организміне
әсері ... ... ... ... ... ... алудың ... ... 2 ... ... ... ... ... ... ... ... ток ... әсері
............................................................................
...............21
2.3 Электролиз ... ... ... ... ... ... калий гидроксиді
концентрациясының ... ... ... ... ... ... ... түзілу процесіне ток тығыздығының
әсері
............................................................................
.........................................26
2.7 ... ... ... ... ... ... Түйіршікті электродтар қабатының қалыңдығының сульфат-иондары
түзілуі ... ... ... ... ... ... ... токтығыздығының ... ... ... түзе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... түзіп тотығуына ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ортада ... ... ... ток ... күкіртсутектің тотығуына
әсері
............................................................................
...............................................43
2.15 Күкіртсутектің тотығу деңгейіне күкірт ... ... ... ... ... тотығу деңгейіне түйіршікті
электродтар ... ... ... ... ортада сульфат-иондары түзілу процесіне анод ... ... ... ... ... ... сульфат-иондар
түзілу ... ... ... ... ... қабат қалыңдығының ... ... ... ... ... ... ортада электродтардың ... ... ... ... түзілу процесіне ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .......................................................57
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. ... ... ... ... ... табылады. Ал мұнай өндірісінде өте көп мөлшерде ... ... ... күкіртсутек газы ... ... ... ... ... ... үшін оны ... жібереді, ал жағу күкіртсутектің
жинақталуына алып келеді.
Күкіртсутектің мұнай ... ... суда ... ... ... ... жылдамдығының артуына, бұзылуына,
соның нәтижесінде технологиялық қондырғының, ... ... ... ағып ... алып ... ... ... қызуы күшті жарылысқа немесе ... ... ... ... кезде улы газдың (күкірт ... ... ... металдарға және ... ... ... ... ... келеді.
Күкіртсутек ауадан ауыр болғандықтан жер бетіне ... ... ... ... ... ... ары ... қоректік тізбек
арқылы адам ... өте ... ... ... әсер етуі ең кем ... ... бері ... Адам организміне ... әсер ... ... жақын және созылмалы улы деп бөлінеді. Бүкіл әлемдік
денсаулық сақтау ұйымының (ВОЗ) ... ... ... концентрациясы нерв жүйесінің тыныс алу орталықтарын ... ... ... ... ... ... асфикция және
өлімге алып ... ... - ... ... алып ... ... Оның ұзақ жүйелі әсер етуі организмнің иммундық реактивтілігін
төмендетеді және ... ... және ... ... алу
жолдарының катармен ауыруын жоғарылатады.
Осыған байланысты ... ... Сулы ... ... қосылыстары сульфаттар және ... алу ... ... бөлінетін зиянды тастанды - күкіртсутекті
электрхимиялық залалсыздандыру әдісін ... ... ... ... ... ... түйіршікті
электродтарда тотығуының ток тығыздығына ... ... ... ... ... түйіршікті электродтарда тотығуының калий
концентрациясына ... ... ... мен тиосульфаттардың шығымын
анықтау;
-сульфаттар мен тиосульфаттардың шығымына ... ... ... ... Бұл жұмыста алғаш рет газ ... ... ... ... әдіспен жүргізілді ... ... ... ... ... ... үшін түйіршікті электродтар қолданылды. ... ... ... ... ... газ ... қабатына оңай өтіп, тотығуға мүмкіндік алады. ... ... ... ... тура ... ... де,
еру арқылы да ... ... рет ... құндылығы: Күкіртсутектің ... ... және ... ... ... және ... техникада және медицинада кеңінен ... ... ауыл ... ... ... шыны ... флюс ... әртүрлі ашудас және калий қосылыстарын
алуда ... Еуро Одақ ... ... ... Е515 ... ... қолданылуға рұқсат етілген. Ал тиосульфаттар
фотографияда, ... және ... ... ... ... және ... өндірісінде, ... ... ... ... ... бұл әдіс - ... тастанды ретіндегі күкіртсутектен пайдалы өнімдер алуға және
күкіртсутектің ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді, сонымен ... ... ... таза ... жасауға негіз болады.
Бұл әдіс - күкіртсутекті залалсыздандырудың жаңа ... ... ... ... ШОЛУ
1. ... ... ... ... шығу ... ... жиі ... күйде минералданған суларда және
мұнайда, сонымен қатар, газ кен ... ... ... ... болады, тау жыныстарымен қосылып жер ... ... ағын ... ... ... ... және
экзогенді жолдармен түзіледі.
Күкіртсутек көп ... ... ... бірге вулкан ... ... Оның ... ... ... әлі анық емес.
Вулкан атқылауы тоқтағаннан ... ... ұзақ ... бойы газ
ағыны түрінде күкіртсутектік ... және ... ... N, H2О ... және ... да ... бөлініп отырады. Оның
құрамы сольфатардың ... ету ... ... өте тез өзгереді,
кейде барлық ... 25% ... ... ... ... көп ... күкіртсутек әртүрлі
құрамды ыстық немесе жылы ... ... ... ... күкіртсутектің құрамы кейде бір литр суда 0,2-0,3 г ... ... ... ... қарапайым жолы өлген
органикалық заттектердің құрамындағы ақуыз заттарының ... ... ... ... әртүрлі бассейндердің су
түбіне жақын ... ... ... ... және ... да
өзендерде күкіртсутектің бөлінуінің процестері осындай.
Көптеген жағдайларда күкіртсутек ... ... ... (CaSO4·2H2O) нәтижесінде түзіледі, SO4 ... ... ... ... ... ... ыдырауы кезінде, әсіресе, ... ... ... ... ... ... бөліктерінде түзілуі
мүмкін.
Едәуір мөлшерде ол ... ... ... ... ... ... мұнайлы суларда, ... ... және ... ... ... ... ретінде күкіртсутек ауа оттегісі болған кезде
оңай ... Жер ... ... ... оның ... ... таза күкірт түзіледі, ал ауа ... H2O және SO2 ... улы ... санына жатады. Бірақ, құрамында аз
мөлшерде еріген ... бар ... және жылы ... ... ... кеңінен қолданылады.
Күкіртсутектің жер ... ... ... өте ... бар ... газ ағындары мұнай кен орындарының
бұрғылау ... және ... ... ... ... қыртыстарда, жер асты суларда және көздерде жиі ... ... ... ... зауыттарында түзілуі
Қазақстан үшін күкіртсутекпен ... өте ... ... ... ... Қазақстан мұнайы күкіртті және жоғары күкіртті
ауыр ... ... ... ... ... ... құрамында
күкіртсутек кейбір ... 8% ... ... ... бар.
Күкіртсутек 1 л мұнайдың ілеспе суында бірнеше жүз ... ... 100 мл/л ... ... да аз ... оның концентрациясы 40-50 мл/л. Күкіртсутекті ... ... ... өндірістік қондырғының коррозиясының жылдамдығы
ұлғаяды.
Күкіртсутек ... ... ... ... қондырғылардың
көп бөлігі темірден ... ... ... түзеді. Темір
сульфидінің пайда ... ... ... қара судың пайда ... және ... кен ... жиі ... ... ... ... конструкцияларды бұзады, соның
нәтижесінде технологиялық ... ... ... ... ағып ... алып ... ... қатар,
темір сульфиді дайындаудың ... ... ... ... ... ... забой маңы зонасын бітеуі мүмкін.
Мұнайды өңдеу зауыттарында барлық күкірт ... ... ... катализаторда өңдейді. Олар ... ... ... ... Қарапайым жағдайда газ тәрізді күйде
болады және ... ... ... одан ... ... Оны
суару бағаналары арқылы сорып алады. Әдетте, алынған күкіртсутекті
күкіртке ... ... ... ... айналдырады [2].
1.3 Күкіртсутектің физика-химиялық қасиеттері
Ауаның құрамында 0,001% болса, күкіртсутектің өзіне тән ... ... ал 0,05% ... тірі ... мардымды әсер етеді.
Егер оның ... ... ... ... бас ... бас
ауруы, құсу, дем алу процесі қиындап, адам ... ... ... ал егер оның ... едәуір жоғарыласа кома, құрысу,
өкпенің ісінуіне, ... өлім ... ... ... ... ... зиянды әсер етпейтін жоғары концентрациясы
0,01 мг/л ... өте ... ... реакциялар, әсіресе, сулы ... ... ... суда жақсы ериді, судың бір көлемінде бұл ... ... ... ... ... - күкіртсутекті су, ол өте әлсіз
қышқыл болып ... → HS− + H+ Ka = ... ... ... + 2NaOH = Na2S + ... + NaOH = NaHS + ... - күшті тотықтырғыш. Ауада көк от болып жанады:
2H2S + ЗО2 = 2Н2О + ... ... ... + O2 = 2S + ... басқа да тотықтырғыштармен әрекеттеседі, ол ерітіндіде
тотыққан кезде бос ... ... SO42−, ... ... + 4HClO3 = 3H2SO4 + ... + SO2 = 2Н2О + ... кесте - Күкіртсутектің физика-химиялық қасиеттері
|Қайнау температурасы °С |60,75 ... ... °С |-83 ... ... °С |-85,6 ... ... °С |+100,4 ... г/см3 |1,539 ... |2,93 ... ... ... ... |4,5 ... ... ... ккал/моль |4,8 |
Ауаның құрамында күкіртсутектің ... ... ... ... оның қосылыстарының табиғи айналымына тікелей байланысты.
Атмосферада ... ... бір көзі - ... ... ... ... ... 0,2×103, мұндай
мөлшері кезінде ол ... екі ... ... ... [4, 5]. Ол
негізінен ... ... ... ... ... ... ... құрғақ бетіне шығатын ... ... ... көп [6]. Күкіртсутек ... көп ... ... өндіретін және өңдейтін аймақтарда байқалады. Мұнай-
химиялық ... ... ... ... ... ... ... күйіндегі газдар; абсорбциялық газдар;
вентиляциялық ... ... және ... ... жатқан
газдар. Түтіндік газдардың құрамында 80- 90% ... ... ал ... ... ... (15- 31%) ... Айта ... мәселе, мұнай-химиялық комплексте күкірт
қышқылы, ... та ... [7]. ... атап ... ... және өндіріс орындарынан басқа, ... таза ... ... материалдарын шығаратын ... ... құс ... ... ... ... ... Атмосферадағы орташа құрамы 0,3 мкг/м3.
Күкіртсутектің қызуы күшті жарылысқа немесе ... алып ... ... ... улы газдың (күкірт ... ... ... металдарға және ... ... ... ... ... ... ауыр және жер ... мүмкін [8, 9].
1.4 Күкіртсутектің қолдану салалары
Күкіртсутектің улылығына ... оның ... ... ... ... ... күкіртсутек және ... су ... ... тұндыру үшін реагент ретінде қолданылады;
-медицинада - ... және ... ... ... сонымен қатар, кейбір минералды ... ... ... қышқылын, элементті күкірт, сульфид алуда
қолданады;
-тиофен және меркаптан алу үшін ... ... ... ... адам ... ... әртүрлі. Су
температурасы, оның гидростатикалық ... және ... ... ... ... ... және ... иондары әсер
етеді. Күкіртсутек ... ... ... қанға, ми
сұйықтығына еніп, көптеген нерв ... ... ... ... ... ... келеді, солардың әсерінен барлық
организмнің органдары және ... ... ... ... ... және орталық нерв жүйесі функциясы жақсарады.
Күкіртсутек әсерінен ... ... ... ... ... ... түзіледі, олар ... ... ... ... қан ... ... өсуіне,
артериалды қысымның төмендеуіне алып келеді.
      
1.5 ... адам ... ... ... ... әсер етуі ең кем ... екі
ғасырдан бері белгілі. Адам организміне күкіртсутектің әсер ... ... ... және ... улы деп ... Улы әсер
етуінің ... ... ... ... байланысты. Ингаляция ... ... ... ... ... ... алып келеді. Тура тітіркендіргіш әсері
нерв жүйесінің, ... алу ... және ... зақымдануына,
өкпенің қабынуына алып ... ... ... ... сақтау
ұйымының (ВОЗ) мәліметтері ... ... ... нерв ... ... алу ... сал ... нәтижесінде тыныс алудың тоқтауы, асфикция және өлімге ... ...... ... алып келетін улы зат. ... ... әсер етуі ... иммундық ... ... ... және ... ... алу жолдарының
катармен ауыруын жоғарылатады. ... ... ... эмбриотоптық эффектер байқалады. Ұзақ уақыт әсер етуі ... ... ... дәлелденбеген [10].
Күкіртсутектің апаттық төгілуі ... ... көп. ... ... қаласында зауытта апат нәтижесінде атмосфераға
көп мөлшерде күкіртсутектің ... және ол ... ... және жел әсерінен зауыт ... ... ... ... таралуы нәтижесінде адамдардың жалпы ... ... Үш ... ... 320 адам ауруханаға жатқызылды, олардың
22 қаза болды. Ең жиі ... ... ... ... ... жартысынан көбі ... ... ... алу ... зақымдалуы, 9 адамда өкпе қабынуы байқалған.
Ауадағы ... ... 300-1500 мг/м3 асып ... ... ... ... және ... астмамен ауыру
арасында байланыс бар екендігі анықталды. Егеуқұйрықтарға ... ... ... ... ... ... ... нерв жүйесінде сулы фазамен жанасқанда
шекті ... ... ... ... туралы болжам
бар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... наркотикалық ... ... ... ... ... ... бірге болуы, сонымен қатар, қоршаған ауаның ... ... ... ... ... ... уланудың басты қауіптілігі ... ... және ... ұзақ ... әсер етуі ШРКны
аспайтын концентрацияның өзінде тыныс алу ... ... ... ... және ... ... бұзылуының
қалыптасуына әсер етеді. Бұл жағдайда, ... ... ... ... басты орынды бронхтық астма алады. ... ауыр және ауыр ... ... келеді [12].
Соңғы кезде ... адам ... оң әсер етуі ... ... болды. Күкіртсутек – табиғи қан жолдарын кеңейтетін
құрал.
Сүтқоректілер ... ... ... ... ... оның ... функциясы - цистатионнан
цистеин амин қышқылын өндіру. Бірақ, бұл ... ... ... ... катализдеуге қабілетті, соның ішінде,
цистеиннің ... және ... бөле ... ... қышқылына
айналуы. Осы уақытқа дейін бұл реакция ... ... ... ма ... бұл тірі ... ... биохимиялық машинасының
көптеген «жанама әсерінің» бірі ма ... ... ... ... қан ... көк ... ... бұлшық
еттерінің босаңсуына алып келеді. Бұл эффекттің табиғаты ... ... ет ... ... ... калий
каналдарымен - ақуыздармен ... олар ... ... ... ... реттейді. Күкіртсутек калий каналдарын ашады, ол
көк ... ... ... ... ... алып ... эволюция осы екі кезеңді ... ... алуы және ... көк ... ... ... қан
қысымын реттейтін тағы бір жүйені құру үшін ... ... ... ... Бұл ... эволюция пайдаланды ма
немесе ... екі ... ... ... ... ма ... ... ғана қалды.
Бұл сұраққа жауап беру үшін зерттеушілер ... ... ... ... тышқандарды жасады. Жеті
апталық ... ... олар ... ... тышқандар
секілді өсті және дамыды. Бірақ, ... ... ... ... ... бастады. 12-аптада олардың артериалды ... ... 135 мм ... ол сол ... ... - 18 мм жоғары. Мұның себебі генді ... ... ... ... көк ... және қан ... күкіртсутектің концентрациясының
күрт төмендеуіне байланысты. Күре ... ... ... ... ... тышқандарды уақытша ... ... да бұл ... ... қысым төмендеді, бірақ
қатты емес.
Әрине, тышқан геномынан цистатионин-гамма-лиаза ... алу ... ... ... ... ғана ... сонымен
қатар, бір қатар биохимиялық өзгерістерге алып ... ... ... ... ... ... ... үшін қосымша ... ... ... ... ... тобы иіс ... ... 0,0008-0,20
мг/м3 деп ... ... ... 1986). ... ... ... бар, оның арнайы иісі 0,02 мг/м3
және 0,03 мг/м3. ... 4,2-7,0 мг/м3 ... ... ... ... ... ... сипатталады. 140-152 мг/м3
жуық деңгейде иіс иіс сезіну ... ... ... ... және ... былжырын төмен концентрацияның
14 мг/м3 және 70-280 мг/м3 ... де ... ... жас ... ... және ... төмендеуімен
байқалады, олар аурудың үдеуіне және көз ... ... және ... алып ... ... Күкіртсутек 14 мг/м3
концентрациясы кезінде ... 5-6 ... әсер ... көз
қарашығының қабықшасын қабындырады [13].
140 мг/м3 - бұл ... ... және ... ... (АҚШ) ... ... ... және денсаулыққа өте
қауіпті болып табылады. Зарарлы зонадан ... ... 30 ... тыныс алу аппаратурасының бұзылу мүмкіндігімен ... ... ... ... тез ... тыныс алу аппаратурасын
кию және зарарлы ортадан тез ... ... ... мг/м3 бағаланған деңгейлер үш жұмысшыны әсер етудің бірнеше
минутында ... ... ... ... ... және
лабораториялық тышқандарға өткір әсер ... ... ... Егер әсер ету тез ... онда ... ... келу
тез жүрді. Бірақ, жоғары концентрациялы күкіртсутек әсер ... ... тірі ... ұзақ ... ... Екі
әлеуметтік зерттеулер күкіртсутек ... әсер ... ... ... ... алып ... ... таным қабілетінің нашарлауымен; сөйлеудің ... ... ... есте ... қабілетінің, психомоторлық және
перцепциондық қабілеттердің ... ... ... ... кейін қалдық байқалу жүйелік ... ... ... ... ... ... ерекшеленбейді [15].
Күкіртсутектің жоғары деңгейлерінің ингаляциясы тікелей ... ... әсер ... ... ... алу ... және ары
қарай өлімге алып келеді.
700-1400 мг/м3 ... ... ... улану бірден шаршау,
бас ауыру, бас ... ... ... иіс сезу ... ... ... құсу, көру ... ... ... бұзылуымен, ұйқысыздық, ... ... ... ... ... ... ... тоқтауымен және ... ... алып ... концентрациясы әдебиеттер
мәліметтері бойынша бір-бірінен ... ... 1000 ... ... бір ... екі ... ... өткір
улану жүруі ... ... ... шет ... ... өлімге жоғары концентрациялар алып ... ... ... ... 1520 мг/м3 ... ... алып ... қабынуы - күкіртсутектің әсеріне ұшыраған ... ... ... ... ... токсикалық заттардың доза
уақыттық әсер ету ... ... ... бұрынғы Совет Одағы
кеңістігінде қол жетімді ғылыми және ... ... ... ғана ... ... ... апат жағдайында адам денсаулығына күкіртсутектің улы
әсеріне бағалау ... ... ... жерге жақын
қабатында ұсынылған ... ... 30 ... ... ... күкіртті кен ... СҚА ... ... беретін критерий болып табылады.
Келтірілген құжаттарда 30 мг/м3 ... үшін ... ... ... Бұл, ... ... құрамындағы атмосфералық ауаға зиянды ... ... ... ... ... ... шығар [17].
Тек қана РД 52.04.253-90 ғана апат ... ... ... ... және халықты қорғау бойынша шараларды
жоспарлау үшін күкіртсутекке ... ... ... доза ... ... ... қазіргі таңда атмосфераға апаттық шығарынды кезінде
күкіртсутектің әсер ... ... доза ... ... ... әдістемелік база жоқ. Бұл ... ... бар ... ... ... ... денсаулығына және организміне тәуекелді бағалауды, алдын алу
және ... жою ... ... ... ... адам ... әсер ... бағалау бойынша толық
ақпарат Қазақстанның Қолданбалы экология Агенттігі ... ... ... ... ... ... және адам ... бағалауды жүргізу бойынша экологиялық жобаларында ... ... ... ... және одан ... алудың белгілі
әдістері
Қазіргі кезде құрамында күкіртсутек бар ... ... ... ... ... ... заттарды алады.
Технологиялық газдардан күкіртсутекті ... ... ... жолдары бар. ... ... ... ... ол ... аммоний сульфатын алу. Натрий ... ... және ... ... ... илеуде терінің
жамылғы түтігін жою үшін, ал аммоний сульфаты ... ... ... ... ... ... тағамдық қоспа Е517
ретінде тіркелген.
Осыдан басқа, Клаус процесін жүргізу ... ... ... ... ... ... ... процесінде қолданады.
Мұнай және газ және ... ... ... ... ... ... екі әдіспен жүргізіледі. Бұл
каталитикалық Клаус әдісі және сұйық ... ... ... әдісі.
Каталитикалық процесті іске ... үшін ... ... ... ... ... жасай алатын технологиялық
жүйені құрастыру қажет. ... ... 200 - ... жүргізіледі.
Бұл кезде Н2S және SO2 залалсыздандырылады. Бұл әдістің ... ... ... ... ... ... бос күйіндегі
күкірт және газ күйіндегі SO2 ... ... ... ... өзі жүреді [19].
2H2S+SO2=3S+2H2O
(10)
Күкіртсутекті ... ... ... ... ... өңдегенде, міндетті түрде қоршаған ортаны ... ... ... ... ТМД ... ... өңдейтін ең ірі ... ... ... Мурабек, Орынбор,
Астрахан қалаларында. Осы өндірістер үшін ластағыш газдардың ... ... ... ... ... ... ... [20]. Күкіртсутекті ... ... ... ... мақсатында немесе одан пайдалы өнімдер алу ... ... ... ... күрделі газдар қоспасын тазарту үшін
де жасалады. Себебі, газдарды жылу көзі ... жағу үшін ... ... ... жасанды отын алу үшін де қолданылады. Ол
газдар күкірт ... ... ... таза ... ... ... әр түрлі газдар қоспасын ... тұру ... ... бірі [21]. Газдарды күкіртсутектен
тазартудың үш әдісі белгілі, олар: ... ... ... ... ... ... ерітінділерді адсорбциялау арқылы
тазарту; химиялық жолмен күкіртсутекті ... ... ... аталған әдістерді әр ... ... ... ... іске
асыруға болады, бірақ өндірісте олардың кейбіреуі ғана ... ... ... ... бірі активтелген көмірді
қолданып, ... ... алу. ... ... ... зор, ... оның 1 м3 көлемі 400-500 кг ... ... Оның ... ... ... ауа ... ... катализатор рөлін атқара алады. Бұл ... ... мына ... ... ... ... ... өте тез жүреді. Ал, егер осы ... ... ... ... ... ... күкіртсутектен толық тазарту мақсатында температураны
60°Стан ... және су буын ... ... ... бөліп алу үшін күкіртті аммоний ерітіндісін қолданады:
(NH4)2S+S=(NH4)2S
(13)
Бұл қосылысты ыдыратқанда:
(NH4)2S→2NH3 ... ... және ... ... Назар аударатын
болсақ, бұл әдіс көп сатылы және оның ... тағы да ... газы ... ... ... ... басқа әдістерінің бірі -
сулы ... ... ... [22-25]. Бұл әдіс - коксты суды
және табиғи ғаздарды күкіртсутектен ... үшін ... ... ... ... ... - оның ... жүргізілуінде
және циклдің жабық кеңістікте жүруінде. Процестің бірінші сатысында
газдар ... ... ... ерітінділер күкіртті
қосылыстармен ... ... ... регенерацияға жіберіледі. Екінші
сатыда осы ерітінді регенерацияланады, бұл ... ... ... ... ... да ... Ал ерітінді қайтадан
процестің басына жіберіледі. ... ... ... мышьяк-сода
ерітіндісі, натрий феноляты және сода ерітіндісі қолданылады. ... өзі ... ... ... және ... ... іске асырғанда күкіртсутек күкірт қышқылына дейін:
H2S+2O2→H2SO4
(15)
немесе - күкіртке дейін ... ... ... ... ... дейін жүрсе, ... ... ... ... ... Күкіртсутекті каталитикалық
әдіспен ... газ ... ... ... ... ... ... алады. Бейтараптану әдісін
төменгі температурада ... бұл ... ... сілтілі
ерітінділерге сіңіріледі де, температураны ... ... ... және ... ... жіберіледі.
Газ қоспаларында күкіртсутек көп мөлшерде болғанда ... ... ... ... бұл ... ... ... қолданылады [23-27]. Тотығу әдістерінде
де, бейтараптану ... де ... ұзақ ... және көп ... көп ... әр ... реагенттер қолданылады ... ... ... алып отырған өнім де толық алынбайды.
Жоғарыда атап өткен ... ... газ ... ... оның концентрациясы 60-80% болса) концентрлеп
тотықтырып, ... алу ... ... көміртек өндірісінде
крекинг және табиғи ... ... ... алу ... ... және ... арақатынасы стихиометрияға
сай болса, күкірт көп ... ... Ал ... ... ... де түзіледі. Сонымен, ... ... ... ... газ ... ... ... құрамындағы
күкіртсутекті концентрлеп, күкірт алуға бағытталған.
Сол кездедегі ... ... [11-16, 20] ... алу ... ... ... ... қолданатын өндіріс ... ол ... ... ... ... ... Ал, қазіргі
таңда ... ... ... ... ... ... өндірілетін көлемі артып ... ... ... ... 5·10-11 - ... [28]. ... ... күкіртті
сақтау кезінде, қоршаған ... ... ... ... ... ... ... [29]. Осындай мәселелерге тоқтаған кезде,
қазіргі заманда ... ... ... газ ... ... сұранысқа ие болатын өнімдерді алу өте ... ... ... ... және технологиялық шаралар Клаус
процесін ... ... ... Бұл ... екі ... ... ... жүйелерді жасау;
2)жылу және масса ... ... ... ... ... және оның ... ... [31-33] Клаус
әдісі бойынша күкірт алудың жаңа жолы ... Бұл ... ... ... жасанды түрде ... емес ... ... ... ... ... төменгі температурада 120-180°С бастапқы реакцияға
түсетін ... ... ... ... түрде өзгерте отырып,
қозғалмай тұрған катализатор қабаты ... ... [34]. ... математикалық моделі жасалып, ... ... ... масса алмасудың күкірттің конденсациялану және ... ... ... жылу ... сипатталды
[35]. Математикалық модель ... ... ... ... ... қарағанда тиімділігі 90%- ға жуық ... ... ... ... әр ... ... бар ... темір, сілтілік-жер, ... ... ... ... ... атап ... ... Ғылым
академиясының Сібір бөлімшесінің ... ... ... оксидтердің ... ... ... Ең қолайлы және ең тиімді катализатор ретінде ... ... ... ... ... таңдамалы түрде
бөліп алу үшін, беттік көлемі үлкен катализаторлар және ... ... ... ... қажет [37]. Ал қоспа ... ... ... ... ... ... ... түсетіндігі көрсетілген. Кремний диоксиді золінің бетіне Fe,
Cu, Mg ... оны ... ... қолданса, H2S-тің
қалдықтарын да түгел тотықтыруға ... [38]. АҚШ, ... ... ... ... және құрамында
H2S бейорганикалық, органикалық компоненттері бар улы тастандыларды,
оның ... ... ... ... ... ... Cu (0-14%), Zn (2-16%), Ag (2-16%), ... (15-
6%) бар хромсыз дайындалған адсорбент, газ қоспасынан - ... ... ... ... ... ... және ... да компоненттерден тазалауға
ммүмкіндік береді [39]. Америка ғалымдарының ... ... ... ... тазартуға арналған бірнеше қабаттық балқитын
оксидтер (Al2O3, SiO2, TiO2, ZrO2) және ... бар, ... ... ... ... ... оттекті қосылыс (Fe, Ni,
Co ... ... ... ZrO2, Al2O3 ... [41, ... ... отырғанымыздай әртүрлі катализаторлар, ... ... ... ... ... рН –на тәуелділігі және
т.б. мәселелер қарастырылған. ... ... ... ... ... ... зор, ... ортаны
қорғауда да тиімділігі ... ... ... ... ... өзі көп ... алатын жұмыс, сонымен
қатар, пайдаланылатын заттар ... ... ... газ ... күкіртсутектен тазартудың
каталитикалық әдістерін одан әрі ... күш ... ... ... ... алюминий оксидтерінің арақатынасын
өзгертіп, процесті қарқындату және ... ... ... аз ... ... [48], катализатор ретінде церий оксидтерін қолдану
[49], натрий сульфидінің сулы ... ... [50], ... ... ... отырып, берілетін ауаны азайтып,
күкірт шығымын көбейту [51] сияқты ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... қоспасын ... газ ... ... метал сульфидімен өңдей отырып,
күкірт қосылыстарының ... ... ... ... ... жоғалуы
аз болу үшін SO2:MgS арақатынасын 1,8:2,1 ... ... ... ... жүргізеді [52]. ... ... ... сурьма оксидін енгізу ... мыс ... ... ... ... ... 200-400°С-та жүргізіп,
қарқындатады [53-54]. Кейбір зерттеулерде тотығу ... [55] ... ... ... сулы ерітіндісінде гомогенді катализатор
қатысуымен жүргізілсе, басқалары ванадий ... ... ... ... [56]. ... ... айналу
дәрежесін көбейту үшін және алдын-ала ... ... ... ... тазарту, дезактиваторлардың мөлшерін, ... ... ... ... деп есептейді. Осы бағыттарда
жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... болуын қадағалайды. Алынған ... ... ... ... ... толық қанықпаған гетероциклді
қосылысты ... бір ... ... ... [58] ... -
140°С-тан жоғары қысымда - аммиак, ... ... ... ... ... біреуінің қатысуымен сумен жуады
[59]. Әртүрлі ... ... ... ... ... ластайтын
газдарды залалсыздандырудың тағы да ... бар. ... ... ... ... ... ... газдарды батпақтық
рудаларды қолданып тазартқан [60]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түзіледі:
Fe2O3·H2O+3H2S=Fe2 S3+(x+3)H2O
(17)
Fe2O3·H2O+3H2S=FeS+S+(x+3)H2O
(18)
Кейінгі кезде [61] ... ... ... ... ... ... ... процесі сілітілі ортада жүрсе, негізінен
Fe2S3 түзілген ... сулы ... ... ... ... ... Әрине, бұл процестің кемшіліктері көп, реакция
жүргенде орта сәл ... FeS ... оны ... ... және ол ... ... тез әрекеттеседі, демек нәтижелер
ойдағыдай болмайды. Сонымен ... бұл ... ... ұзақ ... ... ... қосылыстары бар газдарды өңдеуге қатаң ... ... Бұл ... ... таза өнім ... ... және активтілігі жоғары ... ... ... ... элементтік күкіртке дейін тотықтыру ... ... ... тәжірибеде кеңінен қолданылады [24].
Кейінгі жылдары, каталитикалық ... ... ... ... бар ... ... газдардағы күкіртсутекті
тотықтыру мәселелеріне аса үлкен көңіл ... ... ... ... ... алу проблемалары көптеген
еңбектерде негізінен ... ... ... ... ... өнеркәсіптік және табиғи газдарда СО2 ... ... ... қосылыстарынан газдарды тазалауда
өнеркәсіпке қажетті ... ... ... ... ... болады. Газдарды регенерациялау кезіндегі күкірт қосылыстары
(H2S, СО2 және ... ... 5%-ға ... құрайды. Оларды
пайдаға ... ... ... мәні ... ... ... СО2 бар ... күкіртсутекті тазалауға
арналған көптеген әдістер ұсынылған; ... ... ... ... ... және газ ... ... ... ... технологиялық тізбектерден,
катализатор қатысуымен күкіртсутекті ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Күкірт қосылыстарын,
яғни газдарды тазалауда ... ... ... ... ... ... ... өндірісіндегі әртүрлі шикізаттың
ішінде күкіртсутек қосылыстары бар газдар бос ... ... ... екінші орын ... ... ... ... газдарды табиғи, технологиялық, ... деп үш ... ... Бұл ... күкіртсутектен тазалау үшін технологияны
таңдау кезінде олар ... ... ... ... деп ... қосылыстары бар топқа ... ... ... ... Бұл ... ... ... және негізгі
қалдықтарды залалсыздандыруда, ... ... ... ... газдары бар екінші ... - ... ... ... газдар, мұнай өңдейтін ... ... және ... ... ... газдар және т.б. жатады. ... ... ... ... алу, оны ... тығыз байланыста болады.
Технологиялық газ қалдықтарын ... ... ... ... бар, оларға натрий сульфиді ерітіндісінің өнеркәсібінде
аммоний тиосульфатын алу, ... ... ... ... күкіртсутекті қолдану.
Каталитикалық әдіс технологиялық ... ... ... ... кең ... жинақтауды қажет ... ... ... ... - ... ... ... цеолиттер және басқа ... ... ... әдістер қамтамасыз етеді. Темір гидрооксидімен ... ... ... ... Fe(OH) ... өткізгенде H2S сіңіріледі:
2Fe(OH)3+3H2S→Fe2S3+6H2O
(19)
Тазартылған газдағы оттек сульфидті тотықтырып, қайтадан Fe(OH)3
түзіледі:
FeS+32O2+3H2O→2Fe(OH)3+3S
(20)
Күкіртті ... ... алу ... оны ... Осының
нәтижесінде түзілген SO2 күкірт қышқылы өндірісіне жіберіледі [65].
Соңғы ... ... ... ... әдіс бойынша тазарту
процесінің тотығу-тотықсыздану сатысы ... ... ... ... ... ... натридің карбонатымен
ванадаты және антрахинон -2,2-2,7 ... (АДА) ... ... ... ... атмосферадағы оттегіні
тотықтырғыш ретінде қолданып, регенерациялау ... ... ... ... Бұл ... ... ... натридің
тиоарсенатының ерітіндісі қолданылады.
Мұнай, газ және металлургиялық ... ... ... қазіргі кезде екі әдіс бойынша ... Бұл ... ... дейін ... ... ... ... ... ... ... барынша
жинақтауды қажет етеді .
Күкіртсутекті газдарды ... ... әдіс бар, ... ... ... әдісі арқылы алады. Бұл ... ... ... бар ... 1000-1300°С температурада
термикалық тотықтырады. ... ... ... ... ... соң газдарды аммоний тиосульфаты және фосфаттардың сулы
ерітіндісінде ... ... ... ... қышқылдағы алюминий немесе кремнийдің оксидін немесе
гидрооксидін қолданады ... ... ... ... ... ... едәуір
зиян келтіретін күкіртсутек - күкірттің маңызды ... ... шығу ... ... ал оны ... және ... немесе залалсыз затқа айналдыру жолдарын да қарастырдық.
Күкіртсутекті ... ... ... құрамында бұл қосылыс бар
газ ... ... ... ... сипаттай келе, ... ... ... күкіртсутекті заласыздандырудың әдістері
реагентікке негізделген. Қолданылатын катализаторлар қымбат, ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қазіргі кезде қолданылатын әдістердің кемшіліктері көп,
күкіртсутекті тотықтыру ... ... ... ... ... ... ... - ол өз алдына шешуді ... ... ... тұр. Сол ... ... ұсынып отырған жұмысымызда
электрхимиялық әдіс перспективті болып ... ал ... көп ... реакция баяу жүретін болғандықтан, біз ... ... ... ... ... ... ... Күкіртсутек газын алу
Зерттеулерге қажетті күкіртсутек газын алу кафедрада ... үшін ... ... ... жинаймыз. Содан кейін
ұнтақталған күкірт пен парафинді және майдаланған ... ... ... ... ... прибор көмегімен балқытамыз.
Реактордың газ өткізгіш түтікшесіне концентрлі ... ... ... ... ... ... ... ол алынған
газды тазарту және ... үшін ... ... түсу ... ... ... алдын-ала өлшегіш бюреткаға ... ... май ... ... ... ығыстырып алып барады.
Газдың ... ... ... үш жолды кран көмегімен реттеліп
отырады. Бөлінген ... ... ... ... ... жиналып болған соң, үш ... ... ... ... алу процесі 1-суретте көрсетілген.
Алынған ... ... ... ... ... бар
колбаға жібереміз. Газдың жіберілуін үш жолды кран ... ... ... ... қанша мөлшерде ... ... ... Күкіртсутектің тотығу дәрежесін
ұлғайту мақсатында түйіршікті ... ... ... ... ... ... ... газ
көпіршіктері оңай өтіп, тотығу процесі ... ... ... ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... ... Түйіршікті электродтарда ... ... ... ... әсері
Тот баспайтын болаттан жасалған түйіршікті электродтарды қолданып
калий ... газ ... ... ... ... ... тотығу механизмін анықтау үшін тәжірибе
келесі тәсілмен ... тот ... ... ... ... кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... ... элементті күкірт, ... ... ... ... ... мүмкін.
Газ тәрізді күкіртсутекті түйіршікті ... ... ... реакциялар жүруі мүмкін:
H2S+KOH=KHS+H2O
(21)
H2S+2KOH=K2S+2H2O
(22)
Бұл жүйеден электр тогын ... ... ... сульфит-
, тиосульфат-, сульфат-иондарының түзілуімен жүреді:
S2- -2e = ... + 6OH- - 6e = + 3 ... + 6OH- - 8e = + ... + 8OH- - 8e = + 4 ... 6OH- -4e = ... + 6OH- - 4e = 2 + ... + 2OH- -2e ... тәрізді күкіртсутектің қатысуымен КОН ... 500С, ... ... ... 50 мм, ... ... А/м2 аралығында электролиз жүргізілді ... ... ... күкіртсутектің тотығу дәрежесі ток ... 800 ... ... және ол 42% ... ... калий
гидроксидінде тотығуы негізінен сульфат-иондардың ... ... ... химиялық анализ жасадық. Сульфат-
иондарын анықтау әдістемесі:
Тұндырғышты ... ... 1н. ... ... ... үшін ... ... құрады:
Na2SO4+BaCl2·2H2O=BaSO4↓+2NaCl+2H2O
(30)
BaSO4 - кристалды тұнба, осыдан үлгідегі күкірттің ... оның ... 0,5 ... ... тиіс. Осыны ескере
отырып, тұндырғыштың мөлшерін есептеуге болады:
BaCl2·H2O - ... - ... - ... = ... мл 1н. ... ерітіндіде 121,1 г BaCl2·H2O ... ... ... үшін 1,5-2 есе ... ... ... ... 6-8 мл
алу керек.
Жұмыстың орындалуы
Тұндыру: Берілген есепке 100 ... ... ... ... су
қосады. Алынған ерітіндіге 2 мл 2н. HCl ... да, ... ... Тұндырғыш - барий хлоридінің ерітіндісін ... ... ... ... 50 ... ... ... де, 70-
80°С қыздырады. Қызған ... ... ... сульфаты
ерітіндісінде абайлап және тамшылатып, ... ... ... кейін стаканды плитканың үстіне қояды. ... ... ... ... ерітінді мөлдір болғанда тұнбаға ... ... ... Ол үшін тұнба үстіндегі ерітіндіге абайлап
шыны таяқшаның үстімен 2-3 ... ... ... ... ерітіндісін
қосады. Егер ерітінді лайланбаса, онда ... ... ... тұндырылу толық болмаса, онда тұндырғышты тұнба толық түскенше
қосады. Тұнба ... ... ... ... ... үшін оны ... сүзу және жуу. ... сүзу үшін көк ... ... ... ... ... шыны таяқшаның үстімен сүзгіге
ағызып жүргізеді. Ерітіндіден ... ... ... бөледі.
Стаканнан барлық ерітіндіні ағызып болғаннан кейін, тұнбаны ... 20 мл ... ... ... ... су) ... ... таяқшамен араластырып, тұндырады да ерітіндіні ағызып жібереді.
Стаканға қайтадан жуатын ... ... сол ... ... 3-4 рет ... Хлор иондары толық жуылғаннан
кейін, сүзгіні ... ... ... ... салып қояды. ... ... ... ... ... ... ... массаға
келтіреді.
Құрыштауды және өлшеуді ... мен ... ... ... қайталайды.
Анализ есептеулері.
М(BaSO4) = m(т + BaSO4) - ... - ... - Mr ... - m ... = m ... ... ... ... ... реакциясына
негізделген, Е° І2/2I- = 0,54 B. I2/2I- жұбы ... ... ... байланысты тотықтырғыш не тотықсыздандырғыш
қабілетін ... ... / Е° < 0,54 B / ... ... ... ... Тотықсыздандырғыштарды
анықтауға / Е° >0,54 B / орынбасу әдісімен / 0xI+2I- ↔ RedI + I2 ... ... ... ... тиосульфатының ерітіндісімен титрлеу
пайдаланылады.
Тотықтырғыштарды анықтағанда реалды ... ... үшін ... ... ... ... және калий иодидінің
әжептеуір артық мөлшерін алады. Тотықсыздандырғыштарды ... ... рН ≈ 8 ... және ... ... ... ... жағдайда жүргізеді.
Иодометриялық әдісте индикатор ... жаңа ... ... ... ... Крахмал мен иод әрекеттескенде екі ... және ... - ... жүреді. Нәтижесінде көк
түсті комплекс ... ... ... ... ... ... ... яғни иодтың негізгі мөлшері титрленіп
болғаннан кейін қосу ... Оның ... ... ... ... ... ... беретіндіктен, нәтижесінде көк түсті
қосылыстың бояуын жою үшін ... ... ... ... тура ... ... дайындау және оның концентрациясын
анықтау.
Na2S2O3·5H2O тұзы ... ... ... ... ... ерітіндісі қышқыл ортада тұрақсыз. ... ... суда ... СО2 және ... ... ... ... HSO3-+S↓
(31)
S2O32- ... ... ... ерітіндісін дайындағаннан кейін оның
концентрациясын 5-6 күн ... ... ғана ... Тиосульфаттың
концентрациясын бихромат ерітіндісі арқылы орын ... ... ... H+ ... 2S2O32-2 ... ... ионы S2O32- бір ... ... ... ... = І. Бұл ... ... иодтың эквивалентті
мөлшерімен орын ауыстырады.
Тиосульфаттардың концентрациясын ... үшін ... ... мл 4 н Н2SO4 және 15 мл 20% КІ ... ... оның үстіне
пипеткамен алынған К2Сr2O7 ерітіндісін қосады. Иодтың ... ... үшін ... 3-5 ... ... бетін шынымен жауып
қараңғы жерге қояды. Содан кейін ... 100 ... ... ... ... ... тиосульфатпен тамшылап ерітіндіні түсі
қою қоңырдан сары түске ... ... Осы ... 5 мл 1% ... ... ... қарай тиосульфатпен ерітіндінің
көк түсі жойылғанша ... ... ... ... хром (ІІІ) ... түсіне сәйкес жасыл түске боялады.
Есептеу: N ... ... ... ... ... дәрежесіне әсері
Тот баспайтын болаттан жасалған түйіршікті электродтарды қолданып
калий гидроксидінде газ ... ... ... ... Күкіртсутектің тотығу механизмін анықтау үшін ... ... ... тот ... ... ... ... кеңістігінде полярлау кезінде газ тәрізді ... ... ... ... ... ... ... түзілуіне дейін жүруі мүмкін.
Қорғасыннан жасалған ... ... ... ... ... процесіне электролиз ұзақтығының әсерін ... ... ... 40 минут ішінде 42% құрады және ары қарай
ол аз ғана ... ... ... газдың ток шығымы 20 минут
ішінде 92%-ға ... ал ... күрт ... ... 15-20
минут ішінде күкіртсутектің едәуір мөлшері тотығады, ал ары ... ... ... ... Бұл ... ... көрсетілген.
Электролиз ұзақтығының күкіртсутектің тотығу ... ... ... 500 мл, ... 50°С, ... 50 мм және ток ... 800 А/м2 ... жүргізілді.
2.4 Күкіртсутектің тотығуына калий ... ... ... ... ... түйіршікті электродтарды қолданып
калий гидроксидінде газ ... ... ... ... ... ... механизмін анықтау үшін ... ... ... тот ... ... ... арқылы
анод кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... ... ... ... сульфат-иондар және
тиосульфат-иондар түзілуіне дейін ... ... ... ... ... концентрациясының әсері
күкіртсутек көлемі 500 мл, ... 50°С, ... 50 мм және ток ... 800 А/м2 ... жүргізілді.
Электролит концентрациясы 40 г/л кезінде тотығу күрт өсіп, 56 ... ... ... және ары ... ... ... ... ... әсер етпейді (сурет 5).
Мұндай әсерді 30-32 реакцияларға ... ... ... ... ... ... түсіндіруге болады.
S2- + 6OH- - 6e = + 3 ... + 6OH- - 8e = + ... + 8OH- - 8e = + 4 ... ... ... ... тотығу дәрежесіне әсері
Тот баспайтын болаттан жасалған түйіршікті электродтарды ... ... газ ... ... ... процесі
зерттелді. Күкіртсутектің ... ... ... үшін ... ... ... тот ... болат түйіршіктері арқылы
анод кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... ... ... күкірт, сульфат-иондар ... ... ... ... ... ... ... тотығу дәрежесіне әсері
күкіртсутек көлемі 500 мл, ... ... ... г/л, ... ... 50 мм және ток тығыздығы 800 А/м2
кезінде жүргізілді.
Күкіртсутектің ... ... ... өсіргенде күрт өседі
және ол 50°С жеткенде 98% жетеді. Температураны ары ... ... ... ... алып ... ... ... Сульфат-иондардың түзілу процесіне ток ... ... ... ... ... түйіршікті электродтарды қолданып
калий гидроксидінде газ тәрізді ... ... ... ... тотығу механизмін анықтау үшін ... ... ... тот баспайтын болат түйіршіктері арқылы
анод кеңістігінде ... ... газ ... ... Тотығу процесі элементті ... ... ... ... ... ... ... түзілу процесіне ток ... ... ... 500 мл, ... 50°С, ... 50 мм, ... ... концентрациясы 56 г/л кезінде
жүргізілді. Күкіртсутектің ... ... ... дәрежесіне
ток тығыздығының тәуелділігі алынды. ... А/м2 ток ... ... сульфат- иондарына дейін тотығуы ... ... ... 48% ... ... түзілу
процесіне ток тығыздығының әсері ... ... 56 ... 500С, ... электродтар қалыңдығы 50 мм кезінде
алынды. Өткізілген күкіртсутектің ... 500 мл тең. Ары ... ... ... ... алып ... (сурет 7). Соған
қарағанда ток ... ... - ... ... ... ... ... концентрациясының сульфат-иондар түзілу
процесіне әсері
Тот баспайтын болаттан ... ... ... ... гидроксидінде газ тәрізді күкіртсутектің тотығу ... ... ... ... анықтау үшін тәжірибе
келесі ... ... тот ... ... ... арқылы
анод кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... ... ... ... ... және
тиосульфат-иондар түзілуіне дейін жүруі мүмкін.
Калий гидроксиді ... ... ... ... ... ... ... 500С, ток
тығыздығы 800 А/м2, электродтар ... 50 мм ... ... ... дейін тотығу дәрежесі
электролиттің концентрациясына байланысты 10–50 г/л ... ... және ол 38% ... ал ... 42 % ... (сурет 8).
2.8 Түйіршікті электродтар қабатының қалыңдығының сульфат иондары
түзілуі процесіне ... ... ... ... түйіршікті электродтарды қолданып
калий гидроксидінде газ тәрізді ... ... ... ... ... механизмін анықтау үшін тәжірибе
келесі тәсілмен ... тот ... ... ... арқылы
анод кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... ... элементті күкірт, сульфат-иондар ... ... ... ... ... ... ... электродтар көмегімен
қарқындатуға болады. ... ... ... ... ... ... ... орай тотығу немесе тотықсыздану
процесі жалпақ электродтарға қарағанда тез ... ... ... ... ... ... ... қабатын өсіргенде жоғарылайды және 50 мм ... ... ... 9). ... ... ... ... иондары түзілу ... ... ... ... 56 г/л, ... 500С, ток ... 800 ... ... 50 мм ... ... Күкіртсутектің тиосульфат иондарын түзе тотығуының ... ... ... баспайтын болаттан жасалған ... ... ... ... газ ... ... ... процесі
зерттелді. Күкіртсутектің тотығу механизмін ... үшін ... ... ... тот ... болат түйіршіктері арқылы
анод ... ... ... газ ... ... ... ... элементті күкірт, сульфат-иондар және
тиосульфат-иондар түзілуіне дейін ... ... ... ... ток ... 400 ... ... тиосульфат иондарын түзе тотығуы 76,6%
жетеді, ары ... ... ... ... ... ... Бұл ... өскен сайын сульфат-иондарының түзілуі және оттегінің
бөліну ... ... ... ... ... ... ... иондарын түзе тотығуының дәрежесіне ток
тығыздығының әсері ... ... ... 56 ... 500С, электродтар қалыңдығы 50 мм кезінде жүргізілді.
2.10 ... ... ... түзе ... ... ... концентрациясының әсері
Тот баспайтын болаттан жасалған түйіршікті электродтарды қолданып
калий ... газ ... ... ... процесі
зерттелді. Күкіртсутектің тотығу механизмін анықтау үшін ... ... ... тот ... ... түйіршіктері арқылы
анод кеңістігінде полярлау кезінде газ ... ... ... процесі элементті күкірт, сульфат-иондар және
тиосульфат-иондар ... ... ... ... ... иондарына дейін ... ... ... ... рөл ... ... 10 мг/л
жеткенде тотығу 53% құрайды, ал концентрация 100 мг/л ... 76% ... Ары қара ... ... ... алып келеді (сурет 11).
Күкіртсутектің ... ... түзе ... ... ... ... ... температура 500С,
электродтар қалыңдығы 50 мм, ток ... 800 А/м2 ... ... тиосульфат иондарын түзе тотығуының ... ... ... ... баспайтын болаттан жасалған түйіршікті электродтарды қолданып
калий ... газ ... ... ... ... ... тотығу механизмін анықтау үшін ... ... ... тот ... болат түйіршіктері арқылы
анод кеңістігінде ... ... газ ... күкіртсутекті
жіберді. Тотығу процесі элементті ... ... ... ... ... жүруі мүмкін.
Күкіртсутектің тиосульфат ... ... ... ... ... ... рөл ойнайды. Концентрацияны 10 мг/л
жеткенде тотығу 53% құрайды, ал ... 100 мг/л ... 76% ... Ары қара ... көтеру тотығудың
төмендеуіне алып келеді (сурет ... ... ... түзе ... ... ... ... әсері температура 500С, ток
тығыздығы 800 А/м2, электродтар қалыңдығы 50 мм ... ... ... ... ... күкіртсутектің тиосульфаттар
ионын түзіп тотығуына әсері
Тот баспайтын ... ... ... ... қолданып
калий гидроксидінде газ ... ... ... ... ... тотығу механизмін анықтау үшін ... ... ... тот ... ... түйіршіктері арқылы
анод ... ... ... газ ... ... Тотығу процесі элементті күкірт, ... ... ... ... ... ... қабатының биіктігін 50 мм өзгерткенде ... ... ... ал ... ... ... Ары ... электродтар
қабатының қалыңдығын өсіру тотығу дәрежесін төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... биіктігінің күкіртсутектің тиосульфаттар ... ... ... ... 500С, натрий ... 100 г/л, ток ... 800 А/м2 ... ... ... ... күкіртсутектің тиосульфаттар ионын
түзіп ... ... ... ... ... түйіршікті электродтарды қолданып
калий гидроксидінде газ тәрізді ... ... ... ... тотығу механизмін анықтау үшін тәжірибе
келесі тәсілмен жүргізілді: тот ... ... ... арқылы
анод кеңістігінде полярлау ... газ ... ... ... ... ... ... сульфат-иондар және
тиосульфат-иондар түзілуіне дейін жүруі мүмкін.
Ерітінді ... ... ... ... ... ... ... көлемі 500 мл, калий ... 56 г/л, ... ... 50 мм және ... 800 А/м2 ... жүргізілді.
Күкіртсутектің тотығуы ерітінді температурасын өсіргенде күрт өседі
және ол 50°С жеткенде 78% ... ... ары ... ... ... ... алып келеді (сурет 13 ).
1-күкірт, ... ... ... ... ... ... ... ыдысы; 4-үш жолды кран; 5- ... ... 6- ... ... ... сурет - күкіртсутек газын алуға арналған қондырғының ... ... ... 2- ... 3- ... (анод); 4 - өлшегіш бюретка; ... 6- ... ... ... үш ... кран; 7- ток ... ... 9- ... қысым беріп тұратын ыдыс; ... ... ... 11- ток ... ... ... - ... газын тотықтыруға арналған ... ... г/л; Vн2s- 500 мл; t=500С; l=50 ... ... - ток тығыздығының күкіртсутектің жалпы тотығу
дәрежесіне әсері
[КОН] =56 г/л; Vн2s= 500 мл; ... l=50 ... 800 ... сурет - күкіртсутектің ... ... ... ... = 800 А/м2; Vн2s =500 мл; t,0С: l =50 мм; τ = ... ... - ... температурасының күкіртсутектің тотығу дәрежесіне
әсері
[КОН] = 56 г/л; Vн2s= 500 мл;
t=50°С; l - 50 ... ... - ток ... ... ... ... ... тотығуына әсері
С=100 г/л; ... l=50 ... - ... ... ... түзе тотығуының
дәрежесіне ток тығыздығының әсері
i=400 А/м2; ... l=50 ... ... - күкіртсутектің тиосульфат иондарын ... ... ... ... ... әсері
С=100 г/л; t=50°С; l=50 мм
12 сурет - электрод ... ... ... ... ... ... әсері
С=100 г/л; ... l=50 ... ... - ... ... ... ионын түзіп тотығуына әсері
2.14 Күкіртсутекті қышқылды ... ... ... ... ... күкірт қышқылы
ерітіндісінде газ тәрізді күкіртсутектің ... ... ... ... ... ... ұлғайту үшін
түйіршікті электродтар қолданылды. ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізіледі және тотығу-тотықсыздану процесінің жүруі ... ... ... жүреді.
Қышқылды ортада газ тәрізді ... ... ... ... ... ... ... реакциялар жүруі
мүмкін:
H2S(сулы) - 2е- → SҚЗ + ... 0,141 В (38 ... +4Н2О - 8е- → SО2-4 + 10H+ ... В ... +3Н2О - 4е- → Н2SО3 + ... 0,449 В (40)
SҚЗ +3Н2О - 4е- → S2О2-3 + ... 0,465 В ... +3Н2О - 4е- → 2SО2-3 + ... 0,705 В ... - 2е- → 2SО2-4 + ... 0,17 В ... +4Н2О - 6е- ... + ... 0,311 В (44)
Қорғасын ... ... ... ... ... ... +SО2-4 – 2e- → ... + 2Н2О = PbO2 + ... ... ... ток ... ... екені
анықталды (200 – 2400 А/м2), күкірт қышқылы концентрациясына (10 – ... және ... ... қабатының қалыңдығына (10 ... ... ... ... . Газ тәрізді күкіртсутектің ... оны ток ... ... ... жіберу арқылы
жүзеге асырылады. Ток бергіш бетіне диаметрі 1,5 мм және ... ... ... түйіршіктері орналастырылды. Электродтық кеңістіктер МК-40
катионитті мембрана арқылы ... ... ... ток ... ... ... ... әдісімен гальваностикалық жағдайда күкірт қышқылы
ерітіндісінде газ ... ... ... ... ... Электродтық процестердің қарқындылығын ұлғайту ... ... ... ... ... ... ... беттігінің ұлғаюына ... ... және ... процесінің жүруі түйіршікті
электродтардың барлық көлемінде жүреді.
Түйіршікті қорғасын ... ток ... ... ... деңгейі күрт өседі. 14-суретте көрсетілгендей,
ток ... 200 А/м2 ... ... ... 76% ... ал ... 2400 А/м2 ... ол 94% жетеді. Бұл кезде ток бойынша
шығым 92% ... 400 800 ... i/, ... = 49 г/л; Vн2s =500 мл; t= 50°С; l =50 мм; τ=0,5 ... ...... ... ток ... ... ... Күкіртсутектің тотығу ... ... ... әсері
Электролиз әдісімен гальваностикалық жағдайда күкірт қышқылы
ерітіндісінде газ ... ... ... ... ... ... ... қарқындылығын ұлғайту ... ... ... ... ... ... жұмыс беттігінің ұлғаюына байланысты қол
жеткізіледі және тотығу-тотықсыздану ... ... ... ... ... ... ... концентрациясын өзгерту алғашында тотығу
деңгейінің күрт өсуіне алып ... ... 30 г/л ... ... ... ... ... (сурет 15). Тәжірибе
нәтижесінде электрод беттігінде қорғасын ... ... ... түзілуі, күкіртті газдың бөліну реакциясы да ... ... ... ... ... ... күкіртсутектің
тотығу процесі:
Pb -2e( Pb2+
(47)
ары ... ... ... ... ... дейін тотығуы
және күкірттің сульфит-иондарына дейін тотығуы жүреді:
S2- - 2e ( ... - 4e + 3Н2О ( SО3 ... ... ... ... ... деп ... болады
және бірден электродпен әрекеттесіп, қорғасын сульфидін түзе алады.
Осыған ... ... ... ... және ... сульфит-ионына дейін тотығуы жүруі мүмкін:
Pb + S ( ... Н2О -2е ( SО42- + ... ... ... ... ... сулы ... жасалған түйіршікті электродтарда көрсетілген реакциялар
жүреді және ... ... ... ... ... ... ... болады. Күкірт қышқылының концентрациясының өсуі тепе-
теңдіктің оңға ығысуына әсер ... және осы ... ... ... ұлғаюы түсіндіріледі (сурет 16).
Күкіртсутектің тотығу ... ... ... ... ток ... 800А/м2, күкіртсутек 500мл,
электролиз ... 0,5 ... және ... 50°С ... =800 А/м2, ... мл; t = 50° С; l=50 мм; τ=0,5
сағат
15 сурет - күкіртсутектің тотығу ... ... ... әсері
2.17 Қышқыл ортада күкіртсутектің ... ... ... ... қалыңдығының әсері
Электролиз әдісімен гальваностикалық жағдайда күкірт ... газ ... ... ... ... ... Электродтық процестердің қарқындылығын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс беттігінің ұлғаюына ... ... және ... процесінің жүруі түйіршікті
электродтардың барлық көлемінде жүреді.
10 мм ... ... ... қалыңдығына дейін тотығу
күрт өседі, ал кейін тұрақтанады.
Температураның ... ... ... ... ... ... (сурет 16). Электролизден кейін сульфат-иондарының ... ... ... ... ... күкіртсутектің сульфат-
иондарына дейін тотығуы 98% жететіндігі ... = 800 А/м2; Vн2s =500 мл; t,0С: l =50 мм; τ
= 0,5 ... ... – қышқыл ортада күкіртсутектің тотығу
деңгейіне ерітінді температурасының әсері
2.18 ... ... ... ... ... анод тогының
әсері
Анодтағы ток тығыздығы ... ... ... ... ... әсер ... ... ... ток ... 600-2400 А/м2 ... ... ... деңгейінің тәуелділігі ... ток ... бұл ... ... ... ... тотығуы 82% жетеді. Бұл жағдайда күкірт ... 0,5 ... ... - 500С, түйіршікті электродтар
қабатының қалыңдығы 0,5 см, ... ... 0,5 ... ... ... әсері, әсіресе, 600 - 800 А/м2 ... Ары ... ... ... еш әсер ... (сурет 17).
.
[Н2SО4] = 0,5 ... Vн2s =500 мл; t= 50°С; l -50 ... ... 17 ... қышқыл ортада сульфат-иондары түзілу процесіне анод ... ... ... ... күкірт қышқылы концентрациясының сульфат-
иондар түзілу ... ... ... ... ... ... ... жасалған түйіршікті электродтарда электрхимиялық полярлау
кезіндегі тотығу процесі зерттелді. ... ... ... ... ең алдымен сульфид-иондардың қорғасын электроды ... ал ... ... ... дейін
тотығатындығы анықталды. Сульфат-иондарына дейін ... ... ... ... ... ... ... концентрациясына тәуелді екені анықталды. Тәжірибе күкірт
қышқылы 10-100 г/л аралығында ... ... ... г/л ... ... ... күрт ... және ол ... ... 30 г/л тең ... ... тотығу деңгейі
өзгеріссіз қалад және оның бұл интервалдағы ... мәні ... ... сульфид-иондарының тотығу ... ... ... ... ... ... көрсетеді, ал
сульфат-иондарының концентрациясының ... ... ... ... ... ... жүреді, осының ... ... ... жүру мүмкіндігі төмендейді (сурет
18).
2.20 Қышқыл ... ... ... қалыңдығының және
температураның ... ... ... ... біз газ тәрізді күкіртсутек күкірт қышқылды ерітіндіде
қорғасын электродтарында ... ... ... ... ... ал ерітіндіде сульфит-иондар және сульфат-иондар,
сонымен қатар, ... ... ... және
сульфит-иондарының түзілу үлесі 3-5% ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
бойынша бағаланды. Күкіртсутектің ... ... ... ... қалыңдығына тәуелді екені анықталды. ... ... ток ... 800 А/м2, ... ... ұзақтығы 0,5 сағат кезінде жүргізілді. ... ... 50 мм ... ... ... ... мм ... күкіртсутектің сульфат-иондарына дейін ... күрт ... ары ... ... қалыңдығын өсіру тотығу
дәрежесіне еш әсер етпейді және ол ... 80 -82 % ... ... 19). Температураны 500С дейін көтеру газ ... ... ... алып ... бірақ, 500С
жоғары ... ... күрт ... ... ... зерттеу бойынша тәжірибе ток тығыздығы 800 А/м2, ... ... ал ... 20-800С ... ... ... ... электродтардың қабат қалыңдығы 50 мм құрады.
i = 800 А/м2; Vн2s - 500 мл; t= 50°С; l =50 мм; τ = 0,5 ... ... - ... ... ... ... сульфат-иондар түзілу процесіне әсері
i =800 А/м2; Vн2s = 500 мл; t= 50°С; τ ... ... ... – тотығу деңгейіне түйіршікті электродтар
қабатының қалыңдығының әсері
i=800 А/м2; V(S)=500 мл; ... τ =0,5 ... ...... ... тотығу деңгейіне температураның әсері
3 АЛЫНҒАН ... ... ... ... қолдану
Калий сульфатын тұтынатын негізгі сала – ауыл ... ... ... ... ... болып табылады. Калий өсімдіктердің
қоректенуінде ... және оның ... ... ... ауыстыра
алмайды. Калисіз, азот және ... ... ауыл ... қалыпты жетілуі мүмкін емес [67].
Сонымен қатар, калий сульфатын шыны ... ... ... әртүрлі ашудас және калий ... ... Еуро Одақ ... ... ... Е515 тағамдық
қоспасы ретінде қолданылуға рұқсат ... ... ... ... кеңінен қолданылады. Олар ... ... ... ... ... ... медицинада қолданады.
Атап айтқанда сульфаттар қолданылады:
-фотографияда;
-аналитикалық және органикалық ... ... және ... ... ... ... фиксаждаушы ретінде қолданылады.
Тиосульфатты фотографияда фиксаж ... ... ... ... ... ... ... галогенидтерін еритін жарық
сезбейтін комплекстерге айналдыру ... ... ... ... ... үшке бөлінеді: қышқыл, илік және жылдам.
Нейтралды фиксаж ... ... ... ... (250 г/л)
болып табылады. Айқындауыш ... ... тез ... ... әдетте, аз қышқылды ортада жүргізеді. ... ... ... ... химияда тиосульфаттарды иодометрияда реагент ретінде
қолданады. Оны қолдану тиосульфат - ... ... ... тотығуына негізделген.
Органикалық химияда тиосульфаттар ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Тау-кен өндірісінде тиосульфаттар цианидті ... ... ... күмісті және алтынды алу үшін
пайдаланылады. ... ... ... ... ауа оттегісімен күміс пен алтынның тотығуына негізделген.
Тоқыма өндірісінде маталарды ... ... ... олардағы
хлор іздерін жою және ... ... беру ... ... ... ... натрий тиосульфаты тағамдық қоспа Е539 ретінде
қолданылады.
Медицинада натрий ... ауыр ... ... ... ... ... және невралгия ауруларын емдеуде, ... ... ... ... ... ... әдісімен сілтілі ортада газ
тәрізді күкіртсутектің анодты тотығу процесі ... ... ... ... үшін ... ... ... процестердің жүруінің эффективтілігі
электродтың ... ... ... ... қол ... тотығу немесе тотықсыздану реакциясының жүруі ... ... ... ... тотығу деңгейі ток
тығыздығына ... А/м2), ... ... және күкірт
қышқылының концентрациясына (10-150 г/л) және түйіршікті электродтардың
қабатының ... (10-50 мм) ... ... ... ... күкіртсутектің тотығу процесі оны ток жібергішпен ... ... ... ... ... ток жібергішке
диаметрі 1,5 мм және ұзындығы 3 мм тат ... ... ... орнатылды. Электродтық кеңістік катионитті мембрана ... ... ... ... ... тотыққан кезде ... ... ... ... ... ... ... саны 3,5% аспайтындығы анықталды.
Қорытындылай келе:
а) Мұнай өндіру және мұнай ... ... ... тастанды
ретінде бөлінетін күкіртсутек газының шығу ... ... ... ... адам организміне, қоршаған
ортаға зиянды әсері, ... ... ... ... ... әдеби шолу жасалды;
б) Күкіртсутек газын залалсыздандыру әдістері ... ... ... ... химиялық әдіспен залалсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... күкіртсутекті тотықтырып, күкірттің пайдалы қосылыстарын
алуға ... ... ... тотығуының нәтижесінде сульфат- және ... ... ... және ... сульфаты және натрий
тиосульфаты алынды.
Сульфаттар және ... ... ... және медицинада
кеңінен қолданылады. Калий сульфаты ауыл ... ... шыны ... металлургияда флюс ретінде, әртүрлі
ашудас және ... ... ... ... Еуро ... калий сульфаты Е515 тағамдық қоспасы ... ... ... Ал ... ... ... ... химияда, тау-кен өндірісінде, тоқыма және целлюлоза-қағаз
өндірісінде, тағам өндірісінде, медицинада қолданылады.
Жүргізілген ... ... бұл әдіс - ... ... ... ... пайдалы өнімдер алуға және
күкіртсутектің қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан таза қалдықсыз
технология ... ... ... әдіс - ... залалсыздандырудың жаңа тиімді әдісі
болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒЫН ... ... ... Л.А. ... ... и ... ... газов. – ... 1976. – 160 ... ... В.А. ... геохимия. - М:Логос,
2000. -320 с. 3. ... Б.В. ... ... ... -
М:Химия, 1969. - 319с. 4. ... ... ... ... – М: ... 1971. – 960 ... ... В.И.
Экологические проблемы окружающей среды. - Алма-Ата: Анатілі, ... 192 ... ... Дж., ... П., ... ... П. Введение в химию окружающей среды. - ... 1999. - ... ... Е.И., ... В.М., Душиткин К.К. Охрана ... ... - ... 1985. -231 ... Новиков Ю.В. Экология, окружающая
среда и ...... 2002. - 560 ... ... А.С., ... О.С. ... ... 2000. -320 с. 10. ... ... В.А., ... Е.А., ... Е.Н. ... на здоровье человека. - М: Алматы, 2009. ... А.А, ... Т.И және т.б. ... ортаның химиялық
факторларының ... ... әсер ету ... бағалау,
Әдіснамалық ұсыныстар», ... ... ... ... жүргізуге құқықты
барлық ұйымдар үшін және ... ... ... ... ... бекіту туралы» ҚРДМ бұйрығы, 2006 ... ... №71. 13. ... ... ... ... туралы» ҚР мемлекеттік
санитарлық-эпидемиологиялық дәрігері Комитетінің Төрағасының ... ж ... №56. ... ... ... ... Комитетінің
Төрағасының бұйрығы «Қоршаған ортаның химиялық факторларының халық
денсаулығына ... ... ... ... ... бекіту
туралы» 2007 ж ... ... ... ... ... ... 2007.
16. Қоршаған ортаны қорғау Министрінің
бұйрығы «Қоршаған ортаның ... ... ... ... ... әдіснамасы» 2008 ж 06-маусымынан ... ... ... ... ... жүйесі туралы Қазақстан Республикасының кодексі,
2009.
18. «Экологиялық апат ... ... үлгі заң. ... ... Ассамблеясы - ТМД мүшелерінің отыз үшінші ... ... (№33-9 ... 2009ж ... ... Е.А., Цодиков М., Сливанский Е.В., Марин В.П. ... ... ... ... ... ... ... //
Нефтехимия. 1995. - Т.35, №1. ... ... А.И., ... ... А.И. ... при добыче газа. - ... 1993. - 94 ... ... А.В. ... серы из ... М:Металлургия, 1977. – 174 с. 22. ... ... Ф.С. ... ...... 1968. – 391 ... В.М. ... воздушной среды на химических и
нефтехимических предприятиях. - ... 1985. – 160 ... Faclali O.O. Flue gas ... ... // ... 1998. №1. Р.49-54 ... Lee J. ... Sulfur // Chem. Met. ... №1. Р.80. 26. ... ... Н.В., Бухарева Е. Газовая сера // Химическая промышленность.
1946. - №11. ... ... Ж. ... ... быть ... - ... – 379 с. 28. ... В.Р. ... ... ... ... 1992. – 272 с. 29. ... Д. ... блоков
твердой серы и их влияние на ... ... // ... 2002. - №6 (15). ... ... Ю.Ш., ... А.Н. ... каталитический
способ получения серы ... ... // ... 1987. Т.294, ... 31. Кемпбелл Д.М. ... и ... ... -М:Металлургия, 1977. - 142 ... ... Т.А., ... ... ... газов. -М:Металлургия, 1977. - ... ... А.Г. ... серной кислоты. - М:Химия, 1964.
– 262 с. 34. ... Т.Г., ... Н.С. ... ... ... и нефтей. – М:Недра, 1989. - 152 с.
35.
Багиров З.А., ... Т.С. ... ... ... - ... №2. ... ... Первичная переработка природных газов.-М.:Химия, 1987. - 25 ... ... В.П., ... ... А.А., ... Г.А. ... ... сероводорода в
газовом конденсате // Газовая промышленность. 1989. №11. ... ... ... А.И. ... по ... сернистого газа. – ... – 132 ... ... М.В. ... ... ... базе использования сероводорода ... газа // Кокс и ... №8. С. 10. 40. ... Н.В., ... ... ... ... М:Химия, 1984. – 592 ... А.С. 1468571 ... ... очистки газов от
сероводорода / Г.Я. Пергулов, Щ.И. ... Г.Р. ... ... Бюл. №12. 42. ... А.Ф., Шарифуллин В.Н.,
Мазгаров А.М., Тигматуллина Л.И. ... ... ... ... с получением элементарной серы // Химия и ... и ... 1986. №1. С. 39-41. 43. ... ... Катализатор для жидкофазного окисления ... ... серу / Т.Г. ... А.А. Вертапов, Н.С. Амиргулян;
опубл. ... Бюл. ... А.С. 1736919 ... ... ... газа ... / Н.М. Гусейнов, М.Ф. Асадов, Б.А. ... и ... ... Бюл. - №20. 45. ... Н.С.,
Альхазов Т.Г. Окисления ... из ... газа ... катализаторах // Изв. Вузов. Нефть и газ. 1981. - ... ... М.С. ... газа от ... ... ... 1959. ... Bain B. Sulfur //Mining Ann/ 1987. ... ... Л.Н. ... и ... константы
элементарной серы. – ... 1964. -142 ... ... ... Под ред. М.А. ... – М:Химия, 1972. –
240 с. 50. Авдеева А.В. Газовая ...... 1950. ... с. 51. ... Sulfur. ... ... Ed. By Meyer B.N.Y.-London; Sydney; Inter.publ., ... ... Л.П., ... И.А., ... Р.П. и др. Физико-
химические свойства ... 1985. - 40 ... ... З.И.
Защита воздушного бассейна от промышленных выбросов в ... ... 1981. - 104 ... Сера как сырье для ... ... ... ... ... подготовка серы и кинетика ее ... ... 1985. - 45 ... Неницеску К. Общая химия. – М:Мир,
1968. - 816 с. 56. ... ...... ... 1935, Т.4. - 798
с.
57. Уай Я.А. Неорганическая ... ... ... ... 1989. - 327 ... ... В.М. Самородная сера. – М:Высшая школа,
1960. - 287 с. 59. ... И.А. ...... ... 1989. - 432 с. 60.N. Konopic. Zur. ... ... in wasriger Lesung // Monathch ... ... Koros E., Shculer E., Moros I. Reduction ... Acid // Chem. 1960. №2. ... ... А.В. ... ... ... ... с низким содержанием диоксида серы // ... ... ... С.49-54. 63. Lewis G.N., Randal M., ... ... Sulfur // J.Amer Chem. 1918. ... ... К.Ж., ... А.К., Баешов А. ... ... ... ... диоксидом серы и ... ... // ... ... ... ... в ... экологической ситуации»
-Караганда, 2000. ... ... Hiking A. Their ... in Agueous Solution and Ed., (retice-
Hall // Trans. Faraday. Soc. 1957. Vol.53, №3. ... ... С.Н., ... ... А.В., ... Е.А. // ... окисление сероводорода
на углеродных катализаторах и ... ... // ... №10. ... ... О.Г. Агрохимия ... 1981. – 199 с. 68. ... по ... калийных удобрений. ТомII. Ленинград,
ВНИИГ 1990. - 213 ... ... ... ... процессов.
Сборник ... ... ... ... ... на трехслойных светочувствительных
материалах. ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күкіртсутектің мұнай құрамы27 бет
Күкіртсутектің сипаттамасы31 бет
Көмірсутектердің сұйық фазада лантан құрамдас катализаторлармен гетерогенді тотығуы64 бет
Қанықпаған көмірсутектердің тотығуы13 бет
Күкіртті ангидритың контакттық аппаратында күкіртті түрінде тотығу процессін автоматтау21 бет
Күкіртті ангидритың контакттық аппаратында күкіртті түрінде тотығу процессін автоматтау жайлы33 бет
Атмосферадағы зиянды қопалардың таралуын есептеу және санитарлық-қорғаныстық зонасын анықтау4 бет
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Ауа және атмосфера15 бет
АҚХЗ туралы түсініктер13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь