Қолма қол ақша айналымы

КІРІСПЕ

1. Қолма қол ақша айналымы
2. Қолма қол ақшасыз ақша айналымы
3. ААБЖ ақша аударымы
4. БТЖ бөлшек төлемдер
5. Еліміздегі экономикалық қатынастар қолма қолсыз қол ақшасыз есеп айырысу


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Төлем жүйесі елдің қаржы жүйесінің негізгі компоненті болып табылады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы өтпелі кезең басталған сəттен бері төлем жүйесінің дамуына баса назар аударуда.
Төлем жүйесі тұтастай алғанда мемлекеттің қаржы жүйесінің тұрақтылығын арттырады, экономикадағы операциялардың құнын төмендетеді, қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды қамтамасыз етеді, қаржы рыноктарының өтімділігін жақсартады жəне монетарлық саясатты жүргізуге ықпал етеді. Соңғы жылдары экономикалық тиімділікке жəне төлем жүйесінің қаржы тəуекелдерінің барлық түрлеріне жататын мəселелерге үлкен мəн беріліп отыр.
Орталық банктер төлем жүйесіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жəне тиімділікті жетілдіруге мүдделі. Олар ішкі төлем жүйесін дамытуда негізгі рөл атқарады жəне көп жағдайда ірі төлемдер жүйесін басқарады. Кейбір орталық банктер тікелей өз елдерінде төлем жəне есеп айырысу тетіктерін қоғамдық түсіну, сондай-ақ осындай тетіктермен байланысты түрлі мəселелерде қоғамдық мəліметтілікті жақсартуға едəуір əсер етіп отыр.
Қазақстанның төлем жүйелерін қадағалау (оверсайт) жинағы ел тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған және ұлттық төлем жүйелері мен өзге төлем механизмдерінің соңғы он жылдағы даму нәтижелерін көрсетеді.
Осы жинақта төлем жүйелерін реформалау бойынша негізгі қадамдар көрсетілген, Ұлттық Банктің төлем жүйелерін қадағалау бойынша функциялары ашып көрсетілген, ұлттық төлем жүйелерінің жұмысы жөніндегі статистикалық деректер, Қазақстан банктері арасындағы корреспонденттік қатынастар жүйесінің жұмысын және ел аумағында төлем құралдарын пайдалануды талдау берілген. Сондай-ақ төлем карточкалары нарықтары мен халықаралық ақша аударымы жүйелерінің дамуы туралы ақпарат берілген.
Төлем жүйесіне коммерциялық мақсат үшін кəсіпорындар мен тұтынушылар пайдаланатын ақша аударудың бөлшек жүйесі ғана емес, сондай-ақ нарықтық экономика жағдайында ақша жəне кредит рыноктарын нығайтатын ақша аударудың ірі халықаралық жүйесі де кіреді. Бағалы қағаздар жəне онымен байланысты төлемдер бойынша есеп айырысу жүйесі де – қаржы жүйесінің негізгі элементі болып табылады.
Төлем жүйесін жетілдіру жөніндегі іс-шаралар нəтижесінде қазіргі уақытта Қазақстанда екі негізгі төлем жүйесі жұмыс істейді. Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ) жəне Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ).
БААЖ – нақты уақыт режимінде жалпы есеп айрысу жүйесі Қазақстанның Ұлттық Банкінде БААЖ пайдаланушыларының шоттарында ақша аударымдарын жүзеге асырады. БААЖ арқылы ірі жəне жоғары артықшылықты төлемдер жүзеге асырылады. Жүйе операциялық күн ішінде ұлттық валютада (теңгеде) пайдаланушыларға түпкіліктілікті қамтамасыз етеді.
1. Б.Мақыш. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы. 2010.
1. С.Б.Мақыш. Ақша айналысы және несие. // Алматы. 2010.
2. С.Б.Мақыш, Ілияс А.Ә. Банк ісі // Алматы Қазақ университеті. 2010.
3. Банковское дело Под ред. Г.С. Сейткасымова // Алматы “Қаржы-Қаражат” 2004.
4. Президенттің жарлығы, заңдық күші бар «Қазақстан Республикасының Халық Банкі туралы» Заңы от 30.03.1995г.
5. Президенттің жарлығы, заңдық күші бар «Қазақстан Республикасының Банктер жүйесінің құрылымы» от 31.08.1995г.
6. Қазақстан Республикасының Заңы «Қазақстан Республикасының векселдерінің ұсынысы» от 28.04.1997г.
7. Қазақстан Республикасының «Төлемдер мен ақша аударымдары туралы» Заңы от 29.06.1998г.
8. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Негізгі бөлімі) от 1.07.1999г.
9. «Төлем ақы мен салымдар туралы» Заң №237-13
10. «Ақша аударымының банкаралық жүйесіндегі ақша аударымы» Ережесі Ұлттық Банк. Алматы 2005 ж.
11. «Қазақстан Орталық Банкаралық есебімен ірі салықтарға есеп жүргізу ережесі» Алматы.
12. ҚР клирингті жүзеге асыру ережеси ҚР ҰБ ҚБЕО РМК клиринг жүйесінде операциялар жүргізу ережесі
13. ҚР ақша төлемi мен аударымын жүзеге асырған кезде электрондық құжаттармен алмасу ережесi
14. ҚР аумағында төлем құжаттарын пайдалану және ақшаның қолма-қол жасалмайтын төлемдерi мен аударымдарын жүзеге асыру ережесi
15. Тіркеу куәліктерін қайта шақыру, сақтау, тіркеу, оның ішінде қағаз түрінде және тіркеу куәліктерінің тіркелімін жүргізу ережелерін беру
16. Б.Мақыш. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы. 2010.
17. С.Б.Мақыш. Ақша айналысы және несие. // Алматы. 2010.
18. С.Б.Мақыш, Ілияс А.Ә. Банк ісі // Алматы Қазақ университеті. 2010.
19. Банковское дело Под ред. Г.С. Сейткасымова // Алматы “Қаржы-Қаражат” 2004.
20. ҚР ҰБ ҚБЕО РМК төлем жүйелерінде төлем құжаттарды өңдеу және қабылдау бойынша нұсқаулық
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Қолма қол ақша айналымы
2. Қолма қол ақшасыз ақша ... ААБЖ ақша ... БТЖ ... ... ... ... ... қолма қолсыз қол ақшасыз есеп
айырысу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Төлем жүйесі елдің қаржы жүйесінің негізгі компоненті болып табылады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің дамуына баса назар аударуда.
төлем жүйесі тұтастай алғанда мемлекеттің қаржы жүйесінің тұрақтылығын
арттырады, экономикадағы ... ... ... ... тиімді пайдалануды қамтамасыз етеді, ... ... ... жəне ... ... жүргізуге ықпал етеді.
Соңғы жылдары экономикалық ... жəне ... ... ... барлық түрлеріне жататын мəселелерге үлкен мəн беріліп отыр.
Орталық банктер төлем жүйесіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... мүдделі. Олар ішкі төлем жүйесін дамытуда негізгі
рөл ... жəне көп ... ірі ... жүйесін басқарады. Кейбір
орталық банктер тікелей өз елдерінде төлем жəне есеп ... ... ... ... ... ... ... түрлі мəселелерде
қоғамдық мəліметтілікті жақсартуға едəуір əсер етіп отыр.
Қазақстанның төлем ... ... ... жинағы ел
тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған және ұлттық төлем жүйелері мен ... ... ... он ... даму нәтижелерін көрсетеді.
Осы жинақта төлем жүйелерін ... ... ... ... ... ... ... жүйелерін қадағалау бойынша функциялары
ашып көрсетілген, ұлттық ... ... ... ... ... ... банктері арасындағы корреспонденттік ... ... және ел ... ... ... пайдалануды талдау
берілген. Сондай-ақ ... ... ... мен ... ақша
аударымы жүйелерінің дамуы туралы ақпарат берілген.
Төлем ... ... ... үшін ... мен ... ақша ... бөлшек жүйесі ғана емес, сондай-ақ ... ... ақша жəне ... ... ... ақша ... ... жүйесі де кіреді. Бағалы қағаздар жəне онымен байланысты
төлемдер ... есеп ... ... де – қаржы жүйесінің негізгі элементі
болып табылады.
Төлем жүйесін жетілдіру жөніндегі іс-шаралар нəтижесінде ... ... екі ... төлем жүйесі жұмыс істейді. Банкаралық ақша
аудару жүйесі (БААЖ) жəне Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ).
БААЖ – ... ... ... ... есеп айрысу жүйесі ... ... БААЖ ... ... ақша ... ... БААЖ арқылы ірі жəне жоғары артықшылықты төлемдер жүзеге
асырылады. Жүйе ... күн ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
1.Қолма қол ақша айналымы
Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлiгi жанындағы «Бухгалтерлiк есеп
және аудит әдiстемесi департаментiнiң» №4 № «Ақша ... ... ... деп ... бухгалтерлiк есеп стандартының бiрiншi бабында:
«Кәсiпорындар мен ұйымдардың, яғни ... ақша ... ... есебi осы деректi пайдаланушыларды түрлi операциялық және
инвестициялық қаржы қызметi бойынша есептi ... ақша ... ... ... ол ... жұмсалуы туралы ақпараттармен
қамтамасыз етiп және оларға осы заңды тұлғаның, яғни ... ... ... ... ... ... делiнген. Ал осы
стандарттың екiншi бабында:« Заңды тұлғалар, субьектiлер (банктер мен
бюджеттiк ... ... ақша ... қозғалысы туралы есептi
осы стандарттың талаптарына сай жүргiзедi және есептi ... ... ... ... (яғни сонымен бiрге) ... ... ... субьектiлерде үндiрiлген үнiмдi ... ... ... ... ... ... сатып алғанда немесе бюджеттен тыс басқа да мекемелерге ... ... ... ... операциялар пайда болады. ... ... ... ... ... ... бiр ... үндiрiлген үнiмiн
сатып немесе қызмет күрсетiп, жабдықтаушы ретiнде болатын болса, екiншiден
сол үнiмдердi үндiрiп ... үшiн ... ... ... ... ... жабдықтаушылар алдында сатып алушы болып
табылады.
Осындай кәсiпорындар мен ... ... ... ... және
берешек операциялар күбiне қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз түлеу жолы
арқылы жүргiзiледi. Қолма қол ... есеп ... ... ... Банк ... ... ережелер мен тәртiпке
сәйкес жүргiзiлуi тиiс. Ақшаларды сақтау және қолма ... ... ... ... үшiн ... Республикасының банк мекемелерi:
1) ҚР Әдiлет министрлiгiнде тiркеуден үткен заңды тұлғаларға ... ... ;
2) ... ... ... ... бары мен ... есепке
алу үшiн заңды тұлғаларға валюталық шоттарды;
3) Бюджеттiк мекемелерге, олардың бюджеттен тыс қаражаттары бойынша,
қоғамдық ұйымдарға, үндiрiстiк, ... ... ... ... ағымдық шоттарды;
4) Республикалық бюджетте тұрған мекемелерге бюджеттiк шоттарды;
5) Ұлттық банк ... ... ... ... ... ашады.
Ақшалай қаржылармен есеп айырысу операцияларының ... ... мен оны ... мақсаттары мыналар болып табылады:
1) Ақшамен есеп айырысу операцияларын толық және уақтылы дер кезiнде
есептеу.
2) Субьектiдегi ... ... ... және ... дұрыс,
тиiмдi пайдалануды бақылау.
3) Есеп айырысу, түлеу тәртiбiн бақылау, кәсiпорынның, ұйымның немесе
фирманың ақшалай кiрiстерi мен ... ... ... ... ... ... ... Қолма қолсыз ақша аудару жолымен және қолма қол ... ... ... ... және ... ... Ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысын және есеп ... ... ... ... және ... ... ... Бүлiнген лимиттерге, қорларға және сметаларға ... ... ... бойынша жұмсаудың қолданыстағы ережелерiн сақтау.
4) Белгiленген ... ақша ... мен есеп ... түгендеудi ұйымдастыру және жүргiзу. Мерзiмi кешiгетiн дебиторлық
және ... ... ... ... ... ... есеп ... шотындағы және банктегi басқа шоттардағы
ақшалардың бар жоғы мен ... ... ... Есеп айырысу – төлем тәртiбiнiң сақталуына, материалдық құндылықтар
мен қызметтер үшiн сомалардың уақтылы аударылуына, сондай – ақ ... ... ақша ... қайтарылуына бақылау жасау.
Ақша қаражаттарын сақтау, қабылдау мен беру үшін әрбір ... ... ... болады.
Кассир – материалдық жауапты адам. Ол касса операцияларын жүргізу
тәртібімен таныс болуға ... ... ... ғана оның ... ... ... ... туралы онымен шарт жасалынады. Егер еңбек ақы мен ... ... беру үшін ... басшысының жазбаша бұйрығы бойынша басқа
адамдар тартылатын болса, онда ... ... ... жеке ... ... олармен де шарттар жасалынады.
Кассадағы операциялар есебі 45-“Кассадағы қолма-қол ... ... ... шоттарында:
451- “Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма-қол ақша” және 452-
“Кассадағы шетелдік валюта ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшаның” есебі
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісі бекіткен ... ... ... ... ... (24 ... ақша ... кассаның кіріс ордерлері бойынша ... оған бас ... мен ... қол ... Кассаға ақша салған
жеке немесе заңды тұлғаларға бас бухгалтер мен кассир қол қойған ... ... ... ... ... ... ... кезде
кассир “Төлем таңбаларын анықтау тәртібін” басшылыққа алуға міндетті.
Кассадан ақша беру кассаның шығыс ... ... ... мен бас
бухгалтер қол қойған тиісінше рәсімделген ... ... ... ... ... ... және басқа да құжаттамен рәсімделеді.
Егер касса шығыс ордерлеріне қоса тіркелген құжаттарда субъект басшысының
рұқсат берілген қолы ... ... оның қол қоюы ... ... ... ... ... ордері бойынша ақша берген кезде кассир ... ... жеке ... ... көрсетуді талап етеді. Оның атауы
мен нөмірін, оны кімнің және ... ... ... ... бойынша берілген ақша жағдайында касса шығыс ордерінде
ақшаны алуға сенім ... ... ... аты мен ... ... Егер ақша ... тізімдемесі бойынша жүргізілетін болса, ол
тізімдемеге: “Сенімхат ... ... жазу ... Бұл ... ... ... немесе ведомостьқа қоса тіркейді.
Жалақы, уақытша еңбекке қабілетсіздігі жөніндегі жәрдемақылар ... ... ... ... ... оның қас ... ... мерзімі мен оның жалпы сомасы көрсетіледі және оған басшы мен ... қол ... ақша ... ... үш күн өткен соң, ... ... ... ... ... тиесілі сомасын алмаған адамдардың аты-
тегінің тұсына мөртабан соғады немесе '' ... ... деп ... ... ... берілмеген сома төленбеген жалақы тізіміне енгізіледі;
тізімдемеде нақты төленген сома мен депозитке салынуға тиісті сома ... Егер ... ... ... уәкілдік алған адам жасайтын адам
болса, төлем тізімдемесінде:”Тізімдеме бойынша ақша ... ... ... ... ... ... ... және түзетуге жол
берілмейді.
Касса операцияларының есебін кассир Касса кітабында жүргізіледі,
ол нөмірленуге, тігілуге және оған ... ... ... ондағы парақтар
санын басшы мен бас ... қол ... ... ... әрбір парағы тең екі бөліктен тұрады. Олардың
бірін ... ... дана ... ... және ол ... ... ... қағаз арқылы бергі және сыртқы ... ... ... ... ретінде парақтың жыртпалы бөлігі болып табылады. Касса
операцияларының жазбалары парақтың жыртпалы емес ... бет ... ... ала ... ... ... ... қалатын бөлігіне сай
келетіндей етіп парақты қиылатын сызық бойымен ... ... жазу ... ... ... жыртылмайтын бөлігінің бет жағына салып,
парақтың жыртылмайтын бөлігінің сыртқы жағының көлбеу сызығы бойымен ... әрі ... ... ... ... ... бір күн бойы
жыртылмайды. “Соның ішінде жалақыға” деген жолдың ... ... ... ... ... ... ... төлем тізімдемелері бойынша
сомасы да көрсетіледі.
Касса операциялары шағын болса, онда касса ... 3-5 ... бір ... ... Касса кітабында ақшаның ... ... және ... ... ... ... ... шоты, сомасы
көрсетіледі. Күн сайын, жұмыс күнінің аяғында кассир берілген ... ... және күн ... қалдықты есептейді. Өшіру ... ... ... ... жол ... Түзетулерге кассир
мен бас бухгалтердің қол қойылуы керек.
Кассирдің есебінде корреспонденцияланатын шоттарға белгі ... соң оның ... 451 – ... ұлттық валюта түріндегі қолма-қол
ақша” шотының ... мен ... ... ... ... ... көшіріледі.
Касса бойынша операциялардың, яғни 451 шоттың кредиті мен ... ... ... ... ... бухгалтерияға кассир есебінің
түсуіне қарай жүргізіледі. Бірыңғай корреспонденцияланған шоттардың
сомалары ... ... ... ... ... кейінгі бірінші
жұлдызына регистрлердегі қалдық шығарылады, ол кассирдің есебіне және ... 451 ... ... сәйкес келуге тиіс.
Касса бойынша жүргізілетін бухгалтерлік есеп операцияларының негізгі
корреспонденциясы
|1 | |451 |701 |
| ... ... ... ... ... түскен | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... жал ... ... ... түсті |451 |334 |
|3 ... ... ... ... ақша ... кассаға |451 |411 |
| |келіп түсті | | |
|4 ... ... ... келіп түскен ақша |451 |702 |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... ... ... |451 |727 |
| |түскен ақша | | |
|6 ... ... ... ... еңбекақы сомасы|451 |333 |
| ... ... | | |
|7 ... ... ... ... бұрын аванс ретінде |451 |333 |
| ... ... ... ... | | |
|8 ... қорды толтыру үшін үлес қосушылардан |451 |511 |
| ... ... ... ақша | | |
|9 ... ... мен жеке ... берешек қарызы |451 |333,334|
| |кассаға қабылданды | | ... ... ... ... ... |451 |321-323|
| |кассаға келіп түсті | | |
| | | | ... банк және ... тыс ... ... |451 ... |келіп түсті | | ... ... емес ... құны ... ... |
| ... | | ... ... ... құны ... ... ... ... алынған материалдық құндылықтардың құны |201-208|451 |
| ... ... | | ... сату және ... ... ... |811,821|451 |
| |төленді | | ... ... ... құны ... төленді |222 |451 |
|17|Кассадан есеп айырысу немесе валюталық ... ... ... |
| ... ... ... | | ... сатып алған өз меншігіндегі акциясын |451 |521 |
| ... ... ... ... ... ... | | ... мен үлес қосушыларға есептелінген ... |
| ... ... ... ... | | ... мен ... ... ... |681 |451 |
| ... кассадан төленді | | ... ... ... ... борышы |682 |451 |
| ... ... | | ... қағаздарды сатуға байланысты шығындар кассадан |843 |451 |
| ... | | ... ... ... адамдарға кассадан төленген сома |333 |451 |
|24|Субъектінің кассасынан жұмысшы қызметкерлерге |333 |451 |
| ... ... ... | | ... ... ... |687 |451 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... тыс ... ... несиелер|601-603|451 |
| |сомасы кассадан қайтарылды | | ... ... есеп ... жүргізген кезде субъектілер 452 шотын
ашады. Валюта кассасындағы есеп ... ... ... ... тек оның ... ... ... және шығыс касса
ордерлеріне, касса кітабында қаражаттар сомалары шетел валюталарымен және
теңгеге айналдырылған түрінде ... ... үшін жеке ... ... ... ... операциялары
үлкен көлемде жүргізілген кезде жеке машинограммалардың және басқа да есеп
регистрлерінің жүргізілуі мүмкін.
Валюта түскен кезде 452-шоты дебеттеледі де және мына ... ... ... ... шоттағы қолма-қол ақша” шоты – валюта
шотынан валюта түскен кезде;
301-“Алынуға тиісті қарыздар” шоты – ... ... ... ... ... ... табыс” шоты – тиісті шетел
валюталарына қатысты ... ... ... ... бағам
айырмашылықтарының сомасына;
333-“Қызметкерлер мен басқа да адамдардың қарыздары” шоты – ... ... ... ... валюта түріндегі сомаларына.
Валюта кассасынан валюта берген кезде – 452-шот кредиттеледі және
мына төмендегі шоттар дебеттеледі:
333-“Қызметкерлер мен басқа да ... ... шоты ... ... ... ... сомасына;
431-“Ел ішіндегі валюталық шоттағы қолма-қол ақша” шоты – ... ... ... ... ... бойынша шығыстар” шоты – ... ... ... бағамының көтерілуі нәтижесінде болған бағам
айырмашылықтары сомасына.
2.Қолма қол ... ақша ... ... ақша ... ... ажырамас бөлігі болып
табылады. Сондықтан ... ... мен ... ... болатын барлық мәмілелер ақшалай есеп айырысудан турады. ... ... өзі екі ... ... ... есеп ... ... ақшалармен есеп айырысуға бөлінеді. Қолма-қолсыз ақшаларды
қолдана отырып, есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... қолайлы. Мұндай есеп айырысу негізінде
айналыс шығындарын үнемдеуге болады.
Сондықтан да ... ... ... айналысы жалпы ақша
айналымының едәуір бөлігін алады. Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... аумағында жүзеге асырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және ... ... банк ... алу және ... бюджетке тиісті төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Қолма-қолсыз есеп ... ... банк ... ... да, ... кең ... қолданылуына банктердің
торабының ықпалы, сондай-ақ олардың дамуына деген мемлекеттің мүддесінің
ықпалы болады. Өйткені, банк — бұл ... және ... ... іске асатын орны. Банктегі ағымдық шоттарындағы жазбаша түрдегі
ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды бейнелейді.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... — бұл ... ... мен ... ... ... ... түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп айырысулар ... бір ... ... ... есеп ... жүйесі — бұл қолма-қолсыз
ақшалармен есеп айырысуларды ұйымдастыру қағидаларын, оларды ұйымдастыруға
қойылатын талаптарды, сол сияқты ... ... ... есеп ... мен ... жиынтығы.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастыру мынадай талаптарға
сәйкес келуі тиіс:
Біріншіден, ... ... ... ... ету ... ... ... жағдай жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде төлемді ... ... ... ... ... ақшалармен есеп айырысулардың өз уақыттылығы,
яғни уақытында есеп айырысуға тиістігі.
Біздің елімізде қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу жүйесін ұйымдастыру
негізі КСРО ... 1930-32 ... ... ... барысында жасалған
болатын. Содан бері, яғни 1993 ... ... ... ... есеп айырысулар шаруашылықтың шығын механизміне ... ... ... ... ... әдістеріне толық сәйкес келген
болатын. Ол кездегі ... ... ... ... есеп ... ... ... өндіріске және өнімді жөнелтуге байланысты өзінің
жоспарлық тапсырмаларының ... ... яғни ... қызмет еткен. Ол жүйедегі қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуларды
ұйымдастырудың қатаң ... ... ... ... алдындағы
келісімшарттың міндеттемелерінің орындалуы үшін экономикалық мүддесі мен
жауапкершілігінің ... ... ... орнын толтыруына мүмкіндік
береді.
Бұл қағидалар әсіресе мыналарға қатаң қарайды:
... орны — ... яғни ол ... ... есеп ... және ... ... төлеу уақыты — өнімді тиеген соң немесе қызметті көрсеткен соң
жүргізілді, яғни мұнда аванс және ... ... ... ... салынды;
• төлеушінің келісімі (акцепт) — төлеудің негізіне жатады;
• төлеу көзі — сатып алушының меншікті ... ... ... несие,
яғни оны алуға құқығы бар болса ғана;
• қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формасы, яғни олардың пайдалану
аумағы алдын ала ... ... есеп ... ... бірдей банк ішіндегі
айналымда жүретін төлем құжаттары негізінде жүзеге асырылады.
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және ... ... банк ... алу және қайтаруда;
• бюджетке тиісті төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және ... ... да ... есеп ... аталып өткен қағидалар, сатып алушының төлем қабілетін және
несиелік қабілетіне қойылатын талаптарды ... ... ... есеп
айырысуға қатысушылардың балансының өтімділігіне төлемдер кезегінің бұзылуы
кері әсер етті.
Кейіннен экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуі барысында ... ... есеп ... ... мен әдістері, оларды ұйымдастыру
қағидалары толығымен ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
Бірінші қағидасы — ... ... ... ... банк ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен
есеп айырысулар сол шоттар негізінде жүзеге асырылуын көздейді.
Мұнда клиенттерге ақшалай қаражаттарды сақтау және ... ... ... ашылады. Бұл аталған қағиданың жоспарлы шаруашылық жүйедегі
бірінші ... ... ... ... және ұйымдардың
арасындағы қолма-қолсыз ... есеп ... банк ... ... ... ... ... Барлық кәсіпорындар мен
ұйымдардың ... ... ... ... ... — бұл ... әдістер арқылы басқаруға ұқсас болып келеді.
Нарықтық шаруашылық жағдайында банк арқылы есеп ... ... ... экономикалық дербестігін және олардың өздерінің
іс-әрекеттері үшін ... ... ... ... ... ... ақшамен есеп айырысудың ... бұл ... ... және жеке тұлғаларға қатысы бар екендігін
ескерсек, өткен жүйедегі қағида, ақша ... ... және ... ... ... түрдегі алшақтықтың болуына байланысты, тек
заңды тұлғаларға ғана қатысты болғандығын айта кету ... ... есеп ... үшінші қaғидасы — нарық
субъектілерінің қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... және оларды банктің араласуынсыз шаруашылық ... ... ... ... формаларына байланыссыз кез ... ... ... және есеп ... қатынастарын
ұйымдастырудағы қатынастардың нәтижелі болуы үшін олардың ... ... ... экономикалық дербестігін сипаттайды.
Бұл жерде банктің рөлі тек қана төлемдерді жүзеге асыруда делдал ... ... 2 ... ... банк ... бекіткен «Қазақстан
Республикасының банктеріндегі клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу
және жабу тәртібі туралы» № 266 ... ... ... ... ... ... бас субъектіге айналу тенденциясы
байқалады, себебі барлық қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... төлеушінің өзі көтереді. Бұл шарт ... ... ... ... толық сәйкес келеді.
Сонымен қатар, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастырудың
мынадай екі қағидасы қолданылады:
1) ... ... ... ... етілуі.
Төлемнің мерзімділік қағидасы — шаруашылық несиелік сақтандыру
шарттарында, ұжымдық шарттарда және ҚР ... ... ... ... сәйкес есеп айырысуды жүзеге асыру.
Бұл қағиданы бекітудің экономикалық мағынасы ... ... ... ... ... ғана ... яғни алдын ала келісілген
мерзімде аударуына мүдделі екендігін ... ... ... ... ... ... бар десе
болады. Кәсіпорындар және басқа да ... ... ... ... дәрежелері туралы ақпараттарға ие бола отырып,
өзінің ақша ... ... ... және заемдық қаражатқа деген
қажеттілікті тура анықтайды және өз ... ... ... төлем мынадай жағдайларда жүзеге асырылуы мүмкін:
• сауда-саттық операцияларының басталуына дейін, яғни ... ... ... ... көрсеткенге дейін, яғни аванстық төлем
түрінде;
• сауда-саттық операциясы аяқталғаннан ... яғни ... ... арқылы;
• сауда-саттық операциясын аяқтағаннан кейін, біршама уақыттан кейін —
қарыздың міндеттемесіз немесе вексельді пайдалану арқылы коммерциялық ... ... ... бұрын, мерзімі кешіктірілген және мерзімі өткен
төлемдерде кездесуі мүмкін.
Мерзімінен бұрынғы төлемдер — бұл келісілген мерзімінен бұрын ақшалай
міндеттеменің орындалысын білдіреді.
Мерзімі ... ... — бұл ... ... ... ... ... байланысты бастапқы мерзімнің уақытын
ұзарту, яғни жаңа мерзімді белгілеуді білдіреді.
Мерзімі ... ... — бұл ... ... ... ... туындайды, сөйтіп төлем мерзімі жеткен кезде төлеушінің банктік
немесе коммерциялық несие алу мүмкіндігінің жоқтығын сипаттайды.
Төлемнің ... ... ... — бұл ... мерзімділік
қағидамен тығыз байланысты. Себебі, төлемнің ... ... ... ... үшін ... өтімділік қаражаттардың кепілдеме ретінде
болуын білдіреді. Өтімділік қаражаттарының сипатына байланысты жедел түрде
және ... ... ... ... ... ... ... жедел түрде қамтамасыз етілуі, төлеушіде бірінші класстық
өтімді қаражаттар сомасының болуын ... ... ... өтімділік
қаражаттарға: ұзақ мерзімді, орта мерзімді және қысқа мерзімді сипаттағы
ақшалай ... сол ... ... ... ... ... ... түрде қамтамасыз етілуінің әр түрлі формалары болады
(оның ішінде клиенттің немесе банктің есебінен қосқан қаражаттар түрінде).
Төлемдердің алдағы ... ... ... ... шаруашылықтағы төлем тәртібін, сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың ... ... ... мен ... ... нығайта
түседі.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуға байланысты барлық аталған
қағидалар ... ... ... ... Сондықтан да, бұл қағиданың
біреуінің бұзылуы басқаларының бұзылуына жол береді.
Демек, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу қaғидалары — бұл қолма-қолсыз
ақшамен есеп ... ... ... ... ... қолма-
қолсыз ақшамен есеп айырысуда ақшалардың төлем құралы ретінде қызмет ... ақша ... жылы Aқша ... ... ... (ААБЖ) мен Банкаралық
клирингжүйесіарқылы жасалған төлемдер саны 23 598.7 мың трансакция құрап,
бұл ... ... 143 454.4 ... теңге болды. 2006 ... ... саны ... ... ал ... ... ... ретте, ААБЖ–сі арқылы жасалған төлемдерге 2007 жылда еліміздің ... ... ... ... ... 36.1%, ал төлемдер көлемінің
98.4% келеді. Банкаралық клиринг жүйесі арқылы жасалған ... ... ... 63.9%, ал ... ... төлемдер көлемінің
1.6% келеді.
ААБЖ
2008 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша ... ... саны ... оның ... 34 ... ... банктер және «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ;
· ... ... ... Министрлігінің Казначейлік Комитеті;
· 6 банк ... ... ... ... ... ... ... төлеу жөніндегі Мемлекеттік Орталық (3 шот ашылған);
· ... ... ... даму ... ҚРҰБ және ... ... ... қорыныңБанк-Кастодианы
(ҚРҰБ МОЕБ).
2007 жылы ақша аударымдарының банкаралық жүйесі арқылы сомасы 141 148.5
млрд. тенге ... 8 507.8 мың ... ... 2006 ... ... саны ... артты, ал төлемдер сомасы 52.1%-ға
артты.
2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылда ... ... ... төлемдер
көлемінің артуы келесідей ... ... ... ... ... ... болды: ҚР резиденттерінің бағалы қағаздармен
операциялары – ... ... ... мен ... металдар бойынша
операциялар - 3.2есе. ... ... мен ... ... бойынша
төлемдер (32.4%-ға), бюджетке төленетін төлемдер мен ... ... ... ... ... да байқалады.
Төлемдердің орташакүндік саны 34.0 мың трансакция болып, сомасы 564.6 ... ... 2006 ... салыстырғанда төлемдердің орташа күндік санының
0.7 мың құжатқа (2.2%-ға), сондай-ақ ... ... ... сомасының
192.0 млрд. теңгеге (51.5%-ға) артуы байқалады.
Бұл ретте, бір төлемнің ... ... 2007 ... 16.6 ... ... ... ... 5.4 млн. теңгеге (48.3%-ға) артқан.
2007 жылда жүйеде жасалған төлемдер ағындарының айлар мен ... ... ... 1 және 2 ... келтірілген.
4. Банктер арасында және банктер мен банктік операциялардың белгілі түрін
жүзеге асыратын ұйымдар арасында ашылған ... ... ... мен ақша аударымдары
2007 жылда тікелей корреспонденттік шоттар арқылы төлемдер ... ... 26-ға ... жылы ... ... ... ... 2 207.9 млрд. тенге
сомасына төлемдер жүргізілді (жалпы төлемдер ... 1.5% БААЖ ... ... ... ... 2006 ... ... төлемдер
көлемінің 51.3%-ға (немесе 748.6 млрд. теңгеге) өскені байқалады.
2007 жылы төлем аударымдарының саны 5 650.2 ... ... ал 2006 ... саны – 4 697.5 ... ... ... ... 20.3%-ға (немесе
952.7 мыңға) өсуі байқалуда.
2007 жылы тікелей ... ... ... ... бір ... ... 390.8 мың ... құрады және 2006 жылмен салыстырғанда 25.8% өскен
(немесе 80.1 мың теңгеге).
Әр тоқсан бойынша тікелей корреспонденттік шоттар ... ... ... ... ... ... бөлшек төлемдер
Банктердің өтімділігінің тәуекелдерін басқаруының және жүйенің
мониторинг механизмдерінің жетілдіруіне алып келген 2000 жылы Банк ... ... ... ендіруі (бұдан әрі – БААЖ) Қазақстан төлем жүйесі
дамуының ... ... ... ... ... төлем жүйесі жұмыс істеуінің өз ... ... ... ... бір ... бағдарланған. Елдің жүйелік маңызы бар
төлем жүйесі БААЖ-да ... ... ... ... ... ... яғни ... төлем құжаты жүйеге келіп түскеннен ... ... ... ... есептеледі. Жүйе мереке және демалыс күндерін
қоспағанда аптаның барлық күнінде жұмыс істейді.
БААЖ-ның ... күні ... 9:00 ... ... Банк
операциялық күн басталар алдында пайдаланушылардың төлем тапсырмалары
негізінде олардың Ұлттық Банкте ... ... ... ... ... арнайы шотына ақша аударуды жүзеге ... Бұл ... ... шарт ... ақша ... ... қолданылатын
төлем тапсырмасы негізінде жүзеге асырыла алады, бұл тапсырма пайдаланушы
оның күшін жою туралы ... ... ... ... қолданылады. Әрбір
пайдаланушы бойынша аударылған ақша сомасы туралы ақпаратты Ұлттық ... ... ҚБЕО осы ... негізінде БААЖ-ның шотынан сомаларды
ҚБЕО-дағы пайдаланушылар позициясында көрсетеді және осы ... ... күн ... ... күн ішінде нақты уақыт режимінде қайтарымсыз және
түпкілікті есеп айырысуды қамтамасыз ... ... ақша ... ... ... БААЖ ... олар ... ақша сомасы,
сондай-ақ БААЖ басқа пайдаланушыларынан ... ақша ... ... ... ... ... бойынша жұмыс істейді. Кепілгер Банк (А Банкі) БААЖ-
ға ақша аудару ... ... ... ... ... түрінде)
жібереді. БААЖ хабарламада көрсетілген ақша сомасының ... ... ... ақша сомасының жеткіліктілігін тексереді.
Жүйе пайдаланушының позициясында ақша ... ... ... ... ... және Кепілгер Банк (Банк А) оның шотын дебеттеу ... ... ...... оның ... кредиттеу туралы хабардар етеді.
Төлемді жүзеге асыру үшін ақша ... ... ... ... ... ... Кезекте тұрған төлем құжаттары басымдық кодтарына
сәйкес өңделеді. Басымдық кодтары шегінде төлем құжаттарын орындау ... ... түсу ... FIFO ... бойынша (кіріске бірінші,
шығысқа бірінші) жүзеге асырылады. Жүйенің пайдаланушылары төлем құжаттарын
орындаудың кезектілігін белгілеуге және ... ... ... ... ... ... ... құжаттарын қайтарып ала алады. Осыған
байланысты, пайдаланушылардың жүйедегі шотына басқа пайдаланушылардан ақша
келіп түскеннен ... БААЖ ... ... осы пайдаланушының-алушының
төлемдерін өткізу мүмкіндігін тексереді.
Операциялық күн ішінде пайдаланушыларға олардың сұратуы ... ... ... ... ... ... ... туралы
пайдаланушының жүйедегі ақша қалдығы туралы ақпаратты береді. Сондай-ақ
БААЖ-де ... ... ... ... ... ... ... таза позицияларын аудару жүзеге
асырылатындығын атап айту қажет.
Операциялық күнді жабу сағат 19:00 ... ... ... ... ... бойынша Ұлттық Банк операциялық күнді ұзарта алады.
БААЖ операциялық күн аяқталғаннан ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Бұл ретте Ұлттық Банк
пайдаланушылардың позицияларымен сальдоның электрондық ведомосын ... Банк осы ... ... және ... ... туралы ҚБЕО-ға
хабарлайды, бұдан кейін Ұлттық Банк Ұлттық Банктегі БААЖ шотынан позициялар
сальдосы сомасындағы ақшаны осы ... ... ... ... аударуды жүзеге асырады.
БААЖ-да әрбір төлемді жеке есептеу жүзеге асырылатынын ескере отырып,
және тиісінше техникалық ресурстар көбірек пайдаланылады, бұл ... ... ... ... ... ... белгіленген (3-кесте)[18].
Кесте 6. БААЖ-да бір төлем құжатын өңдеуге арналған тарифтер
|Төлемді өңдеу уақыты ... ... ... 8-00 - 13-00 аралығында |57-00 ... - 19-00 ... |114-00 ... 19-00 - 8-00 ... (операциялық күн |740-00 ... ... | ... ... ... ... ... сайтынан алынды. [11] |
БААЖ пайдаланушысы Ұлттық Банкте теңгедегі ... ... кез ... банк ... банк ... ... ... асыратын ұйымдар болуы мүмкін. Бұл ретте жүйеге кіруге рұқсат алу
үшін төлем жүйесінің ...... ... шарт ... ... ... саны 01.01.2012 жылғы жағдай бойынша 51 болды, оның
ішінде екінші ... 39 банк және ... Даму ... ... ... ... министрлігінің Қазынашылық комитеті,
Мемлекетаралық банк және Еуразия даму ... ... ... ... ... ... және банк операцияларының жекелеген түрлерін
жүзеге асыратын 6 ұйым ... АҚ, ... ... ... ... ... ... депозитарийі» АҚ, «Қазақстанның қор
биржасы» АҚ, «ҚБЕО» РМК және ҚБЕО клиринг палатасы).
Ел экономикасы үшін ... ... бар ... ... топ» ... ... және есеп ... жүйелері жөніндегі комитеті әзірлеген
және қауіпсіз әрі тиімді төлем жүйелерін құруға ... ету ... ... ... ... ... ... аса мән
беріледі. Қазақстан Ұлттық Банкінің БААЖ-ды жетілдіру бойынша халықаралық
стандарттарға бағдарланған ... ... ... ... ... бағалады. БААЖ-дың Төлем және есеп айырысу жүйелері
жөніндегі комитетінің ... ... ... ... ... Жүйенің барлық тиісті юрисдикцияларда жақсы пысықталған ... ... ... ... ... ... Банкі туралы», «Банктер және
банк қызметі туралы» және ... ... мен ... туралы» Қазақстан
Республикасының Заңдарында берілген мықты құқықтық негізге негізделген.
Сондай-ақ БААЖ ақша аударымы ережесі, Банктердің және банк ... ... ... ... ... «ҚБЕО» РМК төлем жүйелеріне
кіруін қамтамасыз ететін ұйымдастыру шараларына және ... ... ... талаптар туралы нұсқаулық, өзге де ережелер
мен стандарттар, сондай-ақ жүйенің рәсімдері дәл ашылған шарттар әзірленді
және ... ... ... ... мен ... ... олар ... қатысу
салдарынан өздеріне алатын қаржы ... ... ... ... анық ... беру ... ережелері мен рәсімдері жүйеге барлық қатысушылардың ... ... анық ... ... Барлық ережелер мен рәсімдер тиісті
құжаттар түрінде рәсімделген және жүйенің ... ... үшін ... ... ... ақша ... ... жүйенің жұмыс істеу
сипаттамасы, жүйенің әрбір қатысушысының жауапкершілігі, сондай-ақ ... ... ... ... және ... басқару әдістері
нақты берілген.
3. Жүйеде кредиттік тәуекелді және өтімділік тәуекелін басқарудың нақты
айқындалған рәсімдері ... ... ... жүйе ... және ... ... ... келісілген, сондай-ақ осы тәуекелдерді
басқаруға және оларды шектеуге тиісті ынталандыру болуы тиіс.
Кредиттік тәуекелді және өтімділік тәуекелін ... үшін ... ... ... ... ... мониторингі тетіктері пайдаланылады.
Жоғарыда көрсетілгендей, жүйені пайдаланушының өз ... ... ... ... ... орындау кезектілігін белгілеу, кезекте
тұрған төлем құжатын кез келген сәтте қайтарып алу. ... ... ... ... ... ... орындалған төлемдер туралы, кезекке
тіркелген ... ... ... және ... ... ақша ... ... беріледі. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
тәуекелдерді басқару мақсатында нақты уақыт ... ... ... мониторингін жүзеге асырады.
4. Жүйе валюталау күнгі жедел түпкілікті есеп айырысуды қамтамасыз етуі,
күн ішінде артықшылықпен ... кем ... ... ... ... ... нақты уақыт режимінде есеп айырысуды қамтамасыз етеді. Шотта
аударымды жүзеге асыру үшін ақша ... ... ... ... ... ақша ... болған кезде төлем құжаты ... және ... сома ... ... ... осы ... ... асыру
үшін күн ішінде есептеледі.
5. Көпжақты клиринг жүзеге асырылатын жүйе ең аз ... ... ... ... ... есеп ... жүргізуге қабілетсіз
болған жағдайда күн сайынғы есеп айырысуларды уақтылы аяқтауды қамтамасыз
етуге қабілетті болуы тиіс.
БААЖ есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... Есеп айырысу үшін пайдаланылатын активтер ... ... ... ... ... егер өзге ... ... олардың аз ғана
немесе нөлдік кредиттік тәуекелі, аз ғана немесе ... ... ... ... ... ... ақша әдетте есеп айырысу үшін
пайдаланылатын неғұрлым қанағаттанарлық активтер ... ... ... ... ... ... ... ақша аудару Қазақстан
Ұлттық Банкінде жүйені пайдаланушылардың шоттарындағы сома шегінде жүзеге
асырылады.
7. Жүйе ... ... ... және ... ... ... ... күн ішіндегі деректерді өңдеуді уақтылы аяқтау
үшін қор рәсімдері болуы тиіс.
БААЖ-да электрондық хабарламаларды беру фактісін ... және ... ... ... анықтау үшін қауіпсіздікті қамтамасыз ету
рәсімдері ... ... ... ... қамтамасыз ету
пайдаланушының жүйеге қауіпсіз кіруін, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... ... және пайдаланушылар өңдеген
барлық электрондық хабарламалар ішкі бағдарламалық жүйелерде аудиторлық із
қалдыруы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... қолтаңба пайдаланылады. БААЖ жұмысының тоқтатылу
тәуекелін азайту мақсатында жүйенің ... ... ... ... Жүйе ... ... жүзеге асыру құралдары пайдаланушылар үшін
қолайлы және ... үшін ... ... ... қарсы агенттер арасында қаражат аударуды дереу және тәуекелсіз
аударуға мүмкіндік беретін толықтай автоматтандырылған электрондық жүйені
білдіреді. ... ... ... ... ҚБЕО ... ҚБЕО мен ... арасындағы шартта белгіленген
мерзімде жіберіледі. Тиісінше, ... ... ... қалай жұмыс
істейтінімен таныстырылған.
9. Жүйеде оған ... үшін ... оған әділ және ашық ... ететін баршаға жарияланған критерийлер болуы тиіс.
10. Жүйені басқару режимдері тиімді, есеп берілетін және ... ... ... жүйеге қатысушылардың құқықтары ... әр ... ... және рәсімдік ережелерде анық
тұжырымдалған және баяндалған. Жүйенің ... ... ... рөлі ... туралы толық таныстырылған. Қазақстанның Ұлттық Банкі, нақты
уақыт ... жүйе ... ... ... ... БААЖ-ды тиімді
дамытудың кейінгі мониторингін де жүзеге асырады. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... БААЖ Төлем және есеп айырысу жүйелері жөніндегі комитетінің
барлық Негізгі Қағидаттарына сәйкес келеді, бұл ... ең ... ... ... ... қоятынын оны дамытудың қорытындылары
растайды. Мәселен, ... он ... ... ... ... сомасы 19,0
есе, ал төлемдер саны – 3,1 есе өсті (4-сурет).
Сурет 4. 2002 - 2011 ... ... ... ... ... ... ... www.nationalbank.kz. ресми сайтынан
алынды. [11]
Тұтастай алғанда, 2011 жылы БААЖ ... ... ... ... млн. транзакция жүргізілді. 2010 жылмен салыстырғанда төлемдер ... ... мың ... ... ал ... ... - 17,5% (27 447,6
млрд. теңге). БААЖ-да төлемдер сомасының өсуі ... ... ... ... ... ... ... 33,3% ұлғаюына негізделді.
|Төлемдер саны ... ... |
| | ... 5. 2010 және 2011 ... ... ... көлемі
Ескерту –дерек көзі: www.nationalbank.kz.ресми сайтынан
алынды.[12]
2011 жылы БААЖ арқылы орташа алғанда бір күнде 740,8 ... ... 46 мың ... ... бұл 2010 жылғы деңгейден сан бойынша
5,9 мың транзакция көп (14,7%) және сомасы ... 110,2 ... ... көп. Бұл ... 2011 жылы БААЖ-да бір төлем құжатының орташа ... млн. ... ... және 2010 ... салыстырғанда 2,4% (382,5 мың теңге)
ұлғайды.
Пайдаланушылар тобы ... 2011 жылы ... ... ... ... ірі ... бестігіне тиесілі болды – 29,5% (4-кесте), олардың
ішінде «Қазақстанның Халық Банкі» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, ... АҚ, «БТА ... АҚ және ... АҚ, ... ... 27,3% ... ... бұл осы топта «Бағалы қағаздардың орталық
депозитарийі» АҚ және ... Қор ... АҚ ... тән ... 7. БААЖ-да пайдаланушылар топтары бойынша төлемдер ағыны
|Топ |2010 жыл |2011 жыл ... |
| ... ... |млрд.теңг|пайыздық|
| | ... | ...... | |% | |% | ... |
| | | | | | ... ... да |34 763,5 |22,1% |34 713,1 |18,8% |-50,4 |-3,3% ... | | | | | | ... |1 405,1 |0,9% |1 751,0 |0,9% |345,8 |0,1% ... |5 439,0 |3,5% |7 317,6 |4,0% |1 878,6 |0,5% ... | | | | | | ... |35 669,5 |22,7% |34 872,4 |18,9% |-797,1 |-3,8% ... |39 988,8 |25,5% |51 303,4 |27,8% |11 314,6 |2,3% ... ... |157 003,3 |100,0% |184 450,9 |100,0% |27 447,6 |- ... ... ... www.nationalbank.kz. ресми сайтынан алынды.[13] |
Бұл ретте елдің жүйелік маңызы бар ... ... БААЖ ... қаржы
секторының операциялары бойынша неғұрлым ірі және мерзімдік төлемдер
жүргізіледі. Осыған байланысты 2011 жылы осы жүйе ... ... ... ... ... ... 98,3% және олардың жалпы санының 38,6%
өткізілді. Негізінен БААЖ ... ... ... ... ... бойынша (БААЖ-дағы төлемдердің жалпы ... ... ... және ... және ... клиенттерінің
өз қаражаттарын аударумен (тиісінше 25,8%), сондай-ақ шетел валютасымен
және қымбат металдармен операциялар бойынша (10,7%) ... ... және ... ... ақы ... ... 2011 жылғы төлемдердің
жалпы көлемінің 7,2%, ал ... ... мен ... ... ... ... – 4,0% ... жылы сомалардың аралықтары бойынша неғұрлым көп төлем саны ... ... ... ... ... (үлес 92,5%), ал неғұрлым аз –1
млрд. теңгеден ... ... 0,3%) және 500 ... 1 ... теңгеге дейін
(0,2%). Уақыт аралықтары бөлігінде төлемдердің ең көп саны мен сомасы сағат
15:00 - 18:00 ... ... ... (БААЖ арқылы жүргізілген
төлемдердің жалпы санының 62,5% және жалпы сомасының 55,1%) ... ... ... ... саны |Сома аралығы бойынша төлемдер сомасы |
| | ... ... ... төлемдер саны |Уақыт аралығы бойынша төлемдер сомасы |
| | ... 6. ... және сома ... бөлігінде БААЖ-дағы төлемдер
Ескерту –дерек көзі: www.nationalbank.kz.ресми сайтынан алынды. [14]
Елдің қаржылық жүйесінің тұрақтылығына айтарлықтай ықпал етуі мүмкін
өтімділік тәуекелдерін және ... ... ... ... Ұлттық
Банк және жүйені пайдаланушылар тұрақты негізде жүйедегі пайдаланушылардың
позицияларына мониторинг жүргізеді және бақылау жасайды.
БААЖ-да осы ... ... үшін ... ... тетігі
пайдаланылады (төлем құжаттарын орындау басымдығын белгілеу және төлем
құжаттарының кезектілігін өзгерту), пайдаланушының корреспонденттік ... ... ... ... ... аудару жүзеге асырылады.
Сондай-ақ Қазақстан Ұлттық Банкі өтімділік тәуекелін және ... ... ... күн ... ... ... ақша ... (ААК) және өтімділік коэффициентін (АӨК) есептеуді, сондай-ақ
олардың белгіленген мәндерге ... ... ... жүзеге асырады.
Мәселен, жүйеде АӨК және ААК ... ... ... ААК 1,5 ... ... ал ААК >1,5 ... ... АӨК

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қолма-қолсыз ақша айналымы5 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысының құрылымы25 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Ақша өндіріс элементінің дамытудың теориялық және практикалық негіздері, Қазақстан Республикасында қазіргі ақша айналымын тұрақтандыру мәселелері50 бет
Қазақстандағы қолма - қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру26 бет
Қазақстандағы қолма-қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру19 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь